వికీపీడియా tewiki https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter మీడియా ప్రత్యేక చర్చ వాడుకరి వాడుకరి చర్చ వికీపీడియా వికీపీడియా చర్చ దస్త్రం దస్త్రంపై చర్చ మీడియావికీ మీడియావికీ చర్చ మూస మూస చర్చ సహాయం సహాయం చర్చ వర్గం వర్గం చర్చ వేదిక వేదిక చర్చ TimedText TimedText talk మాడ్యూల్ మాడ్యూల్ చర్చ Event Event talk Topic 0 1225 4956567 4871593 2026-09-12T06:32:44Z Muralikrishna m 106628 4956567 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity| <!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> |Image =Rama-Sita coronation.jpg |Caption = పట్టాభిషిక్తులైన సీతారాములు - ఇతర దేవతలు, పరివారం సమేతంగా | Name = రాముడు | Sanskrit_Transliteration = rāma | Devanagari = राम | Telugu = రాముడు | Kannada = ರಾಮ | Pali_Transliteration = | Tamil_script = இராமர் | Script = <!--Enter the name of the deity in the local script used --> | Affiliation = [[విష్ణువు]] [[అవతారము]] | Mantra = మంత్రము | Weapon = ధనుస్సు (కోదండము) | Consort = [[సీత]] | Abode = [[అయోధ్య]] | Siblings = [[భరతుడు]], [[లక్ష్మణుడు]], [[శత్రఘ్నుడు]] | Chidren = లవుడు, కుశుడు }} '''రామావతారము''' [[త్రేతాయుగము]]లోని విష్ణు అవతారము. రాముడు [[హిందూమతము|హిందూ దేవతలలో]] ప్రముఖులు. {{హిందూ మతము}} == ఆధార సాహిత్యం == [[వాల్మీకి]] వ్రాసిన [[రామాయణం]] రాముని కథకు ప్రధానమైన ఆధారం. ఇంతే గాక [[విష్ణు పురాణం|విష్ణుపురాణము]]లో రాముడు విష్ణువు ఏడవ అవతారం అని చెప్పారు. [[భాగవతం]] [[నవమ స్కంధము]]లో 10, 11 అధ్యాయాలలో రాముని కథ సంగ్రహంగా ఉంది. [[మహాభారతం]]లో రాముని గురించిన అనేక గాథలున్నాయి. భారత దేశమంతటా వాల్మీకి రామాయణమే కాకుండా రామాయణానికి అనేక అనువాదాలు, సంబంధిత [[గ్రంథాలు]], జానపద గాథలు ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి. [[మధ్వాచార్యుడు|మధ్వాచార్యుని]] అనుయాయుల అభిప్రాయం ప్రకారం ''మూల రామాయణం'' అనే మరొక గ్రంథం ఉంది గాని ప్రస్తుతం అది లభించడం లేదు. [[వేదవ్యాసుడు]] వ్రాసినట్లు చెప్పబడే ఆధ్యాత్మ రామాయణం మరొక ముఖ్య గ్రంథం. 7వ శతాబ్దిలో గుజరాత్ ప్రాంతంలో నివసించిన భట్టి రచించిన "భట్టికావ్యం" రామాయణ గాథను తెలుపుతూనే వ్యాకరణ కర్త [[పాణిని]] రచించిన [[అష్టాధ్యాయి]]ని, ప్రాకృత [[భాష]]కు సంబంధించిన అనేక భాషా విశేషాలను వివరిస్తున్నది.<ref>[[Fallon,_Oliver]]. 2009. Bhatti’s Poem: The Death of Rávana (Bhaṭṭikāvya). New York: [[Clay_Sanskrit_Library]][http://www.claysanskritlibrary.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190707040843/http://www.claysanskritlibrary.org/|date=2019-07-07}}. ISBN 978-0-8147-2778-2 | ISBN 0-8147-2778-6 |</ref> ఇతర భారతీయ భాషలలో ఉన్న కొన్ని ప్రధాన రచనలు - 12వ శతాబ్దికి చెందిన తమిళ కవి [[కంబర్]] రాసిన [[కంబరామాయణము]]; 16వ శతాబ్దికి చెందిన [[తులసీదాస్]] రచన రామచరిత మానసం.<ref>{{Cite web |url=http://www.maxwell.syr.edu/maxpages/special/ramayana/immappop.jpg |title=Regional Ramayanas |website= |access-date=2009-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060115033926/http://www.maxwell.syr.edu/maxpages/special/ramayana/immappop.jpg |archive-date=2006-01-15 |url-status=dead }}</ref> తెలుగులో లెక్క పెట్టలేనన్ని రామాయణ రచనలు, అనుబంధ రచనలు వచ్చాయి. వాటిలో కొన్ని - [[తిక్కన]] రచించిన [[నిర్వచనోత్తర రామాయణము]]; [[గోన బుద్ధారెడ్డి]] రచించిన రంగనాథ రామాయణము; భాస్కరుడు రచించిన భాస్కర రామాయణము; [[విశ్వనాథ సత్యనారాయణ]] రచించిన [[రామాయణ కల్పవృక్షము]]. రామాయణ కథ భారతదేశం ఎల్లలు దాటింది. అగ్నేయాసియాలో అనేక [[జానపదము|జానపద]] గాథలు, కళారూపాలుగా ప్రసిద్ధి చెందింది. అక్కడి స్థానిక గాథలు, ప్రదేశాలు, భాష, సంస్కృతులతో కలిసి ప్రత్యేకమైన ఇతిహాసంగా రూపుదిద్దుకొంది. [[జావా దీవి]] ([[ఇండొనీషియా]]) లోని ''[[:en:Kakawin Ramayana|కాకవిన్ రామాయణ]]'', [[బాలి]] దీవిలోని ''రామకవచ'', [[మలేషియా]]లోని ''హికయత్ సెరి రామ (Hikayat Seri Rama)'', [[ఫిలిప్పీన్స్]]లోని ''మరదియా లవన (Maradia Lawana)'', [[థాయిలాండ్]]‌లోని ''[[:en:Ramakien|రామకీన్]]'' - ఇవన్నీ రాముని కథనే ఆయా ప్రదేశాల సంస్కృతితో రంగరించి చెబుతాయి.బ్యాంగ్‌కాక్ నగరంలోని [[:en:Wat Phra Kaew|వాట్ ఫ్రా కేవ్]] మందిరంలో రామాయణ గాథకు చెందిన అనేక దృశ్యాలు అద్భుతంగా చిత్రీకరింపబడి ఉన్నాయి. [[మయన్మార్]] దేశపు జాతీయ ఇతిహాసం ''[[:en:Yama Zatdaw|యమ జత్‌దా]]'' కూడా బర్మా భాషలో రూపుదిద్దుకొన్న రామాయణమే అనవచ్చును. ఈ కథలో రాముని పేరు ''యమ''. [[కంబోడియా]]లోని [[:en:Reamker|రీమ్‌కర్]] లో రాముని పేరు ''ఫ్రీ రీమ్ (Preah Ream)''. [[లావోస్]]కు చెందిన ''[[:en:Pra Lak Pra Lam|ప్ర లక్ ప్రా లామ్]]'' కథలో రాముని అవతారమే [[గౌతమ బుద్ధుడు]] అని చెప్పబడింది. == జీవితం == {{Unreferenced section|date=2023 అక్టోబరు}} సీతారాముల జీవితం [[రామాయణం]]గా ప్రసిద్ధి చెందిన కథ. దీనిని "సీతాయాశ్చరితం మహత్" అని వాల్మీకి అన్నాడు. 24,000 [[శ్లోకం|శ్లోకాలతో]] కూడిన రామాయణం భారతదేశంలో, [[హిందూధర్మం|హిందూ ధర్మాల]] [[చరిత్ర]], [[సంస్కృతి]], నడవడిక, నమ్మకాలు, ఆచారాలపై అనితరమైన ప్రభావం కలిగిఉంది. రామాయణములో శ్రీ సీతారాముల పవిత్ర చరిత్ర వర్ణింపబడింది. తండ్రీకొడుకులు, భార్యాభర్తలు, అన్నదమ్ములు, యజమాని-సేవకులు, మిత్రులు, రాజు-ప్రజలు, భగవంతుడు-భక్తుడు - వీరందరి మధ్య గల సంబంధబాంధవ్యములు, ప్రవర్తనా విధానములు రామాయణములో చెప్పబడినవి. చాలా మంది అభిప్రాయములో రామాయణములోని పాత్రలు ఆదర్శజీవనమునకు ప్రమాణముగా స్వీకరింపవచ్చును. రామాయణ మహాకావ్యము ఆరు కాండములు (భాగములు) గా విభజింపబడింది. * '''బాల కాండం''' (77 సర్గలు) : కథా ప్రారంభము, రాముని జననము, బాల్యము, విశ్వామిత్రునితో ప్రయాణము, యాగపరిరక్షణ, సీతా స్వయంవరము, సీతారామ కల్యాణము * '''అయోధ్యా కాండం''' (119 సర్గలు) : కైకేయి కోరిక, దశరథుని దుఃఖము, సీతారామ లక్ష్మణుల వనవాస వ్రతారంభము * '''అరణ్య కాండం''' (75 సర్గలు) : వనవాస కాలము, మునిజన సందర్శనము, రాక్షస సంహారము, శూర్పణఖ భంగము, సీతాపహరణము * '''కిష్కింధ కాండం''' (67 సర్గలు) : రాముని దుఃఖము, హనుమంతుడు రామునకు సుగ్రీవునకు స్నేహము గూర్చుట, వాలి వధ, సీతాన్వేషణ ఆరంభము * '''సుందర కాండం''' (68 సర్గలు) : హనుమంతుడు సాగరమును లంఘించుట, సీతాన్వేషణము, లంకాదహనము, సీత జాడను రామునకు తెలియజెప్పుట * '''యుధ్ధ కాండం''' (131 సర్గలు) : సాగరమునకు వారధి నిర్మించుట, యద్ధము, రావణ సంహారము, సీత అగ్ని ప్రవేశము, అయోధ్యకు రాక, పట్టాభిషేకము * '''ఉత్తర కాండం''': సీత అడవులకు పంపబడుట, కుశ లవుల వృత్తాంతము, సీత భూమిలో కలసిపోవుట, రామావతార సమాప్తి - (కాని ఇది మూలకావ్యములోనిది కాదని, తరువాత జతచేయబడినదని కొందరి అభిప్రాయము.) === బాలకాండం === [[దస్త్రం:Sita Svayamvar.jpg|right|thumb|శివ ధనుర్భంగము - రవివర్మ చిత్రం]] ఆయోధ్యా నగరం రాజధానిగా, కోసల దేశాన్ని [[ఇక్ష్వాకు వంశము|ఇక్ష్వాకు వంశపు]] రాజైన [[దశరథుడు]] పాలిస్తున్నాడు. పిల్లలు లేని కారణంగా దశరథుడు [[పుత్రకామేష్టి]] యాగం చేశాడు. తరువాత ఆ రాజుకు నలుగురు బిడ్డలు జన్మించారు. వారికి రాముడు, [[భరతుడు]], [[లక్ష్మణుడు]], [[శత్రుఘ్నుడు]] అని నామకరణం చేశారు. [[రావణుడు]] అనే రాక్షసుడు [[బ్రహ్మ]] వద్ద వరాలు పొంది దేవతలను జయించి మునులను వేధిస్తున్నాడు. వానికి దేవ గంధర్వ యక్ష రాక్షసుల వల్ల చావులేదు. దేవతల ప్రార్థనలు మన్నించి [[శ్రీ మహా విష్ణువు]] వానిని హతం చేయడానికి నరుడై జన్మింపనెంచాడు. విష్ణువు రామునిగా, ఆదిశేషుడు లక్ష్మణునిగా, శంఖ చక్రములు భరత శత్రుఘ్నులుగా అవతరించారు. శ్రీమహాలక్ష్మి [[సీత]]గా అయోనిజయై [[జనక మహారాజు]] ఇంట పెరుగుతున్నది. రుద్రాంశ సంభూతుడైన [[హనుమంతుడు]] [[కిష్కింద]]లో ఉన్నాడు. కులగురువు [[వశిష్ఠుడు|వశిష్టుని]] వద్ద రామ, భరత, లక్ష్మణ, శత్రుఘ్నులు సకల విద్యలనూ అభ్యసించారు. ఒకనాడు [[విశ్వామిత్ర]] మహర్షి దశరథుని వద్దకు వచ్చి తన యాగసంరక్షణార్థమై రామ లక్ష్మణులను తనతో పంపమని కోరాడు. విశ్వామిత్రుడు రామ లక్ష్మణులకు ఎన్నో అస్త్రవిద్యారహస్యాలను బోధించాడు. దారిలో రామ లక్ష్మణులు [[తాటకి]] అనే రాక్షసిని సంహరించారు. గంగానదిని దర్శించారు. రాముని పాదము సోకి [[అహల్య]]కు శాపవిమోచనమైనది. రామ లక్ష్మణుల రక్షణలో యాగము జయప్రథముగా జరిగింది. మారీచ సుబాహులూ, ఇతర రాక్షసగణములూ దండింపబడ్డారు. తిరుగుదారిలో వారు [[జనకుడు|జనకుని]] రాజధానియైన [[మిథిల]]ానగరం చేరారు. అక్కడ సీతా స్వయంవరంలో రాముడు శివుని విల్లు విరచి, సీతకు వరుడైనాడు. సీతారాములు, [[ఊర్మిళ]]ా లక్ష్మణులు, మాండవీ భరతులు, శృతకీర్తి శతృఘ్నుల వివాహం కనుల పండువుగా జరిగింది. తిరుగుదారిలో రాముని ఎదిరించిన [[పరశురాముడు|పరశురామనకు]] తాము ఇద్దరూ విష్ణుస్వరూపులే అని తెలిసింది. మహా వైభవముగా నలుగురు జంటలూ అయోధ్యకు తిరిగి వచ్చారు. === అయోధ్యా కాండం === [[దస్త్రం:Rama, Sita, and Lakshman at the Rishi Bharadwaj ashram, dispersed Ramayana manuscript, ca. 1780.jpg|ఎడమ|thumb|350px|భరద్వాజాశ్రమంలో సీతారామలక్ష్మణులు]] దశరథుడు రాజ్యభారాన్ని పెద్దకొడుకైన రామునకప్పగింపవలెనని సంకల్పించాడు. పట్టాభిషేకానికి సర్వమూ సిద్ధమైనది. అంతటా వేడుకలు జరుగుతున్నాయి. రాముని సవతి తల్లియైన కైకేయి దశరథుని రెండు కోరికలు కోరింది - (1) భరతుని పట్టాభిషేకము (2) రామునకు 14 ఏండ్ల వనవాసము. రాముడు తండ్రి మాట నిలబెట్టడానికి వనవాసానికి బయలుదేరాడు. రామునితోబాటు ఆత్మయైన సీతా, నీడయైన లక్ష్మణుడూ వనవాసానికి బయలుదేరారు. దారిలో [[గుహుడు|గుహుడనే]] నిషాదరాజు వారిని [[గంగా నది|గంగను]] దాటించాడు. రామునికై విలపిస్తూ అయోధ్యలో దశరథుడు మరణించాడు. భరతుడు సైన్యంతో అడవికి వెళ్ళి - "నీకు చెందవలసిన రాజ్యం నావంటి అల్పుడు పాలించలేడు. నా తల్లి తప్పును మన్నించి, అయోధ్యకు తిరిగివచ్చి మమ్మలనందరినీ ఏలుకో" అని ప్రార్థించాడు. తండ్రి మరణవార్త విన్న రాముడు దుఃఖించాడు. కాని "తండ్రి మాట నిలబెట్టడం మన కర్తవ్యం. వనవాస దీక్ష ముగియవలసిందే" అని నిశ్చయించాడు. అప్పుడు భరతుడు - "14 సంవత్సరాల తరువాత నీవు అయోధ్యకు రావడం ఒక్కరోజు ఆలస్యమైనా నేను ప్రాణాలు త్యజిస్తాను. అంత వరకు నీ పాదుకలను సింహాసనంపై ఉంచి, భృత్యునిగా నేను రాజ్యపాలన నిర్వహిస్తాను" అని అయోధ్యకు తిరిగి వెళ్ళాడు. సీతారామ లక్ష్మణులు మందాకినీ తీరాన చిత్రకూటం అనే సుందర ప్రదేశంలో ఒక పర్ణశాలను నిర్మించుకొని జపతపాది కార్యములు నిర్వహిస్తూ కాలం గడుపుతున్నారు. వారు [[అత్రి]] మహాముని ఆశ్రమాన్ని దర్శించినపుడు సీతమ్మవారు [[అనసూయ]] ఉపదేశములు, ఆశీర్వచనములు గ్రహించింది. === అరణ్యకాండం === [[దస్త్రం:Rama in forest.jpg|thumb|రామునితో బంగారు లేడిని తెమ్మని చెబుతున్న సీత - రాజా రవివర్మ చిత్రం]] సీతారామలక్ష్మణులు మహర్షుల ఆశ్రమాలను దర్శించి, పిదప [[గోదావరి]] తీరాన పంచవటి వద్ద పర్ణశాలను నిర్మించుకొని అక్కడ నివసింపసాగారు. అక్కడకి [[శూర్పణఖ]] అనే కామరూపియైన రాక్షసి వచ్చి రామ లక్ష్మణులను మోహించి సీతను తినివేయడానికి సన్నద్ధమైనది. లక్ష్మణుడు ఆమె ముక్కు చెవులు కోసి పంపాడు. రోదిస్తున్న శూర్పణఖ కసి తీరడానికి తన సోదరులైన ఖర దూషణులనే రాక్షసులు 14 వేల మంది గల రాక్షస సైన్యముతో రామునిపై దండెత్తారు. రాముడొకడే వారందరిని హతం చేశాడు. శూర్పణఖ వెళ్ళి రావణునితో మొరపెట్టుకొంది. కసితో [[రావణుడు]] మారీచుడిని మాయలేడి రూపంలో పంపి రామ లక్ష్మణులను దూరంగా వెళ్ళేలా చేసి, తాను సీతను ఎత్తుకుపోయాడు. సీత కనిపించక హతాశులైన రామలక్ష్మణులు ఆమెను వెతుకనారంభించారు. కొనవూపిరితోనున్న [[జటాయువు]] వారికి సీతాపహరణం గురించి తెలిపి రాముని చేతిలో కన్నుమూశాడు. రామలక్ష్మణులు మాతంగముని ఆశ్రమంలో వారికోసం ఎదురు చూస్తున్న [[శబరి]] ఆతిథ్యం స్వీకరించి, ఋష్యమూకపర్వతానికి బయలుదేరారు. === కిష్కింధకాండం === [[దస్త్రం:Rama Chastises the Dying Vali,.jpg|thumb|ఎడమ|వాలి మరణ సమయంలో రాముని ఉపదేశం]] రాముడూ, వానరుడైన సుగ్రీవుడూ అగ్నిసాక్షిగా మిత్రులయ్యారు. వాలిని వధించి రాముడు సుగ్రీవునకు వానర రాజ్యం కట్టబెట్టాడు. తరువాత సుగ్రీవుడు వానరులను నలుదిక్కులకూ సీతాన్వేషణ నిమిత్తమై పంపాడు. అలా దక్షిణదిశకు వెళ్ళినవారిలో అంగదుని నాయకత్వంలో హనుమంతుడూ, జాంబవంతుడూ, నీలుడూ, మైందుడూ, ద్వివిధుడూ, సుషేణుడూ వంటి మహావీరులున్నారు. వారు అనేక అవాంతరాలను అధిగమించి దక్షిణసముద్ర తీరానికి చేరుకొన్నారు. ఇక నూరు యోజనాల విస్తీర్ణమున్న సముద్రాన్ని దాటి లంకకు వెళ్ళి సీతను వెదకడానికి హనుమంతుడు మహాతేజంతో సిద్ధమయ్యాడు. === సుందరకాండం === [[దస్త్రం:Hanuman then allows himself to be captured by Ravana, who sets his tail on fire; bazaar art, c.1910's.jpg|thumb|హనుమంతుని తోకకు నిప్పు అంటిస్తున్న రాక్షసులు c.1910's నాటి చిత్రం.]] హనుమంతుడు దేవతలకు మ్రొక్కి, మహేంద్రగిరిపై నుండి లంఘించి, రామబాణములా లంకలో వ్రాలాడు. చీకటి పడిన తరువాత లంకిణిని దండించి, [[లంక]]లో ప్రవేశించి, సీతను వెదుకసాగాడు. రామలక్ష్మణులకు, జానకికి, రుద్రునకు, ఇంద్రునకు, యమునకూ, వాయువునకూ, సూర్య చంద్రులకూ, మరుద్గణములకూ, బ్రహ్మకూ, అగ్నికీ, సకల దేవతలకూ నమస్కరించి అశోకవనంలో సీతను వెదకడానికి బయలుదేరాడు. అక్కడ శింశుపా వృక్షము క్రింద, రాక్షస కాంతలచే పీడింపబడుతూ, భీతయై కృశించిన సీతను చూచాడు. ఈమె సీతయే అని నిర్ధారించుకొన్నాడు. సీతకు కనిపించి మెల్లగా తన వృత్తాంతమునూ, రాముని దుఃఖమునూ వివరించి, రాముడిచ్చిన ఉంగరాన్ని ఆమెకు అందించాడు. సీత దుఃఖించి, అందరి క్షేమసమాచారములు అడిగి, ఆపై రాముని వర్ణించమని కోరింది. హనుమంతుడు భక్తితో ఆజానుబాహుడు, అరవింద దళాయతాక్షుడు, శుభలక్షణములు గలవాడు, అనన్య సుందరుడు అయిన రాముని, అతని సోదరుడైన లక్ష్మణుని వర్ణించగా విని సీత ఓరడిల్లినది. హనుమంతుని ఆశీర్వదించి, తన చూడామణిని ఆనవాలుగా ఇచ్చింది. ఒక్క నెలలో రాముడు తనను కాపాడకున్న తాను బ్రతుకనని చెప్పినది. ఇక హనుమంతుడు ఉగ్రాకారుడై వనమునూ, అడ్డు వచ్చిన వేలాది రాక్షసులనూ, రావణుడు పంపిన మహా వీరులనూ హతముచేసి, చివరకు [[ఇంద్రజిత్తు]] వేసిన [[బ్రహ్మాస్త్రము|బ్రహ్మాస్త్రానికి]] వివశుడైనట్లు నటించి రావణుని వద్దకు వెళ్ళాడు. సీతమ్మను అప్పజెప్పి రాముని శరణువేడి, లంకను కాపాడుకోమనీ, ప్రాణాలు దక్కించుకోమనీ హితవు చెప్పాడు. రావణుడు ఉగ్రుడై హనుమంతుని తోకకు నిప్పు పెట్టమని ఆదేశించాడు. కాలిన తోకతో హనుమంతుడు లంకను దహించి, మరొక్కమారు సీతను దర్శించి, మరల వెనుకకు ప్రయాణమై మహేంద్రగిరిపై వ్రాలాడు. "చూచాను సీతను" అని జరిగిన సంగతులన్నీ సహచరులకు వివరించాడు. ఆపై అంతా కలసి సుగ్రీవుడు, రామలక్ష్మణులు ఉన్నచోటకు వచ్చి సీత జాడను, ఆమె సందేశమును వివరించారు. ఆపై చేయవలసినది ఆలోచించమని కోరారు. === యుద్ధకాండం === హనుమంతుడు చేసిన మహోపకారానికి రాముడు "ఇంతటి క్లిష్టకార్యమును మరెవ్వరు సాధింపలేరు. మా అందరి ప్రాణములను నిలిపిన ఆప్తుడవు నీవు. నీవంటి దూత మరొకరు లేరు. గాఢాలింగనము కంటె నీకు నేనేమి బహుమానము ఇవ్వగలను" అని హనుమను కౌగిలించుకొనెను. తరువాత అందరూ తర్కించి యుద్ధమునకు నిశ్చయించారు. సరైన సమయము చూసి, నీలుని నాయకత్వములో బ్రహ్మాండమైన కపిసేన దక్షిణమునకు పయనమై సాగరతీరము చేరుకొన్నది. రావణుని తమ్ముడైన [[విభీషణుడు]] రావణునితో విభేదించి, సాగరముదాటి, రాముని శరణు జొచ్చెను. కానున్న లంకాధిపతివని రాముడు విభీషణునకు ఆశ్రయమిచ్చి, కానున్న లంకాధిపతిగా సాగరజలాలతో అభిషిక్తుని చేయించెను. ఇక సాగరమును దాటుటకు అద్భుతమైన వారధి నిర్మాణము [[విశ్వకర్మ]] కొడుకైన నలుని పర్యవేక్షణలో జరిగింది. వానర భల్లూకసేనల, రామలక్ష్మణులు వారధి దాటి లంకను చేరారు. [[దస్త్రం:Ravana's son Indrajit is attacking Rama and Lakshmana with arrows that transform into snakes.jpg|thumb|left|300px|రామ లక్ష్మణులపై నాగాస్త్రమును ప్రయోగిస్తున్న ఇంద్రజిత్తు]] ఇరు పక్షాలవారూ వ్యూహాలు సన్నద్ధం చేసుకొన్నారు. చిట్టచివరి ప్రయత్నంగా రాముడు పనిచిన అంగదరాయబారం విఫలమైనది. ::జయత్యతిబలో రామో లక్ష్మణశ్చ మహాబలః ::రాజా జయతి సుగ్రీవో రాఘవేణాభిపాలితః అంటూ వానరసేన లంకను ముట్టడించింది. మహాయద్ధం జరిగింది. వానరులచేతిలో రాక్షసవీరులు భంగపడ్డారు. దానితో ఇంద్రజిత్తు మాయాయుద్ధమారంభించి నాగాస్త్రంతో రామలక్ష్మణులను వివశులను చేసి శతృసైన్యాన్ని భయకంపితులను చేశాడు. అంతా విషణ్ణులైన సమయానికి [[గరుత్మంతుడు]] మహాప్రభంజనంలా వచ్చి వారిని నాగబంధాలనుండి విముక్తులను చేశాడు. అనేకమంది రాక్షస వీరులు వానరుల చేత, రామలక్ష్మణులచేత హతులయ్యారు. రావణుడు స్వయంగా మహావీరులైన రాక్షసగణాలను వెంటబెట్టుకొని యుద్ధానికి వెడలాడు. అప్పుడు జరిగిన భీకరసంగ్రామంలో రావణుని కిరీటము నేలబడింది. ధనుసు చేజారింది. విశ్రాంతి తీసికొని మరునాడు యుద్ధానికి రమ్మని రాముడు రావణుని పంపేశాడు. అవమాన భారంతో కృంగిన రావణుడు తన సోదరుడైన కుంభకర్ణుని నిదురలేపి యుద్ధానికి పంపాడు. [[కుంభకర్ణుడు]] వానరులను కరకర నమలి మ్రింగుతూ, ఎండు అడవిని అగ్ని కాల్చినట్లుగా వానరసేనను నాశనం చేయసాగాడు. లక్ష్మణుని బాణాలు కుంభకర్ణుని నిలువరించాయు. రాముడు దివ్యాస్త్రాలతో వాని బాహువులనూ, ఊరువులనూ ఖండించగా వాడు పర్వతంలా క్రిందపడ్డాడు. మరునాడు ఇంద్రజిత్తు బ్రహ్మాస్త్రానికి అందరూ వివశులయ్యారు. హనుమంతుడు పర్వత సమేతంగా ఓషధులను తెచ్చి అందరినీ పునరుజ్జీవితులను చేసి, మరల పర్వతాన్ని యథాస్థానంలో ఉంచి వచ్చాడు. లక్ష్మణుడు అన్న ఆశీర్వాదము పొంది, హనుమంతుని భుజాలపై ఆసీనుడై వెళ్ళి, ఇంద్రజిత్తును చంపేశాడు. [[దస్త్రం:Rama Coronation.jpg|right|thumb|పట్టాభిషిక్తులైన సీతారాములు]] ఇక రావణుడు మహోదరాది మహావీరులతో యుద్ధానికి వెడలాడు. లక్ష్మణుడు దారుణంగా గాయపడ్డాడు. అప్పుడు రాముడు తనవారిని ఉద్దేశించి - "మీరు సౌమిత్రిని రక్షిస్తూ, యుద్ధం చూస్తూ ఉండండి. నేను రాముడంటే ఏమిటో చూపిస్తాను. రావణ సంహారం చేసి వస్తాను" అన్నాడు. రామ రావణ సంగ్రామం ప్రళయకాలాగ్నివలే చెలరేగినది. రావణుని అస్త్రంతో లక్ష్మణుడు కూలిపోయాడు. రాముడు విలపించసాగాడు. హనుమంతుడు మరల గిరిశిఖరానికి వెళ్ళి, శిఖరంతో సహా ఓషధులను తెచ్చి వాసన చూపగా లక్ష్మణుడు లేచి నిలబడి, "అన్నా! ఈ సాయంసంధ్యలో రావణుడు కడతేరాలి అన్నాడు". రామునకు సహాయంగా [[ఇంద్రుడు]] మాతలిని సారథిగా పంపాడు. యుద్ధ పరిశ్రాంతుడై యున్న రామునకు [[అగస్త్యుడు]] "ఆదిత్య హృదయము"ను ఉపదేశించాడు. రాముడు దానిని మూడు మార్లు జపించాడు. రాముడు, రావణుడు శరవర్షాన్ని కురిపింపసాగారు. "రామరావణ యుద్ధం రామరావణ యోరివ" - వారి యుద్ధానికి మరొకటి పోలిక లేదు - అని దేవగణాలు ఘోషిస్తున్నాయి. రావణుని తలలు తెగి పడుతున్నా మరల మరల మొలుస్తూనే ఉన్నాయి. "రామా! ఇలా కాదు. బ్రహ్మాస్త్రాన్ని సంధించు" అని మాతలి అన్నాడు. రాముడు సంధించిన బ్రహ్మాస్త్రం నిప్పులు చిమ్ముతూ రావణుని గుండెను చీల్చి, తిరిగి వచ్చి రాముని అమ్ముల పొదిలో చేరింది. రాముడు ఎరపెక్కిన కన్నులతో, శరదళితదేహంతో, కోటి సూర్యుల ప్రకాశంతో, ధనుస్సును నేలకానించి, మరో చేత బాణాన్ని త్రిప్పుతూ వీరశ్రీబంధురాంగుడై త్రిదశపతినుతుడై శోభిల్లాడు. సకలదేవతలు రామునకు అంజలి ఘటించారు. అనంతరం రాముని నిరాకరణతో క్రుంగిపోయిన సీత అగ్ని ప్రవేశం చేసి తన ధర్మనిరతిని లోకానికి నిరూపించింది. సీతారామలక్ష్మణులు సపరివారంగా అయోధ్యకు తిరిగివచ్చారు. వైభవంగా '''సీతారాముల పట్టాభిషేకం''' జరిగింది. == శ్రీ రాముని ఆలయాలు == {{Main|Category:Rama temples}} [[దస్త్రం:Ram_Temple,_Ramtek_-_panoramio.jpg|thumb| రాంటెక్‌లోని రామాలయం (10వ శతాబ్దం, పునరుద్ధరించబడింది). ఇక్కడ ఒక మధ్యయుగ శాసనం రాముడిని ''అద్వైతవాదప్రభు'' లేదా "అద్వైత సిద్ధాంత ప్రభువు" అని పిలుస్తుంది. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=McwUAAAAIAAJ|title=The History of Sacred Places in India As Reflected in Traditional Literature: Papers on Pilgrimage in South Asia|last=Hans Bakker|publisher=BRILL|year=1990|isbn=90-04-09318-4|pages=70–73}}</ref>]] [[దస్త్రం:Painting_of_Lord_Rama_on_a_temple_at_Bhadrachalam_in_Khammam_District.jpg|thumb| [[శ్రీ సీతారామచంద్ర స్వామి వారి దేవస్థానం (భద్రాచలం)|భద్రాచలం ఆలయ]] కేంద్ర చిహ్నంగా సీతను ఒడిలో (ఎడమ) ఉంచుకుని ఉన్న అరుదైన 4వ చేయి కలిగిన రాముడు, లక్ష్మణుడు. ]] రాముడికి అంకితం చేయబడిన ఆలయాలు భారతదేశం అంతటా, భారతీయ వలస సమాజాలు నివసించిన ప్రదేశాలలో కనిపిస్తాయి. చాలా దేవాలయాలలో, రాముడి ప్రతిమలు అతని భార్య [[సీతాదేవి]], సోదరుడు [[లక్ష్మణుడు|లక్ష్మణుడి]]<nowiki/>తో కలిసి ఉంటాయి.{{Sfn|Gupta|1991|p=[https://books.google.com/books?id=XQjgAAAAMAAJ&q=why+Rama+always+drawn+with+sita+and+lakshman 36]}} కొన్ని సందర్భాలలో, హనుమంతుడిని వాటి దగ్గర లేదా ఆలయ ప్రాంగణంలో కూడా చేర్చారు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZMgclIr9aeEC&q=why+Rama+always+drawn+with+sita+and+lakshman&pg=PA79|title=The Divine Anjaneya: Story of Hanuman|last=Bhat|first=Rama|date=2006i|publisher=iUniverse|isbn=978-0-595-41262-4|pages=[https://books.google.com/books?id=ZMgclIr9aeEC&dq=why+Rama+always+drawn+with+sita+and+lakshman&pg=PA79 79]|language=en|access-date=7 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20240131062747/https://books.google.com/books?id=ZMgclIr9aeEC&q=why+Rama+always+drawn+with+sita+and+lakshman&pg=PA79#v=snippet&q=why%20Rama%20always%20drawn%20with%20sita%20and%20lakshman&f=false|archive-date=31 January 2024|url-status=live}}</ref> రాగి ఫలకాల శాసనాల ఆధారాల ప్రకారం, రాముడికి అంకితం చేయబడిన హిందూ దేవాలయాలు 5వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో నిర్మించబడ్డాయి, కానీ ఇవి మనుగడలో లేవు. మిగిలి ఉన్న పురాతన రామాలయం [[రాయ్‌పూర్]] (ఛత్తీస్‌గఢ్) సమీపంలో ఉంది, దీనిని [[మహానది]] నది సమీపంలోని రజిమ్‌లోని [[రాజీవ లోచన ఆలయం|రాజీవ-లోచన ఆలయం]] అని పిలుస్తారు. ఇది విష్ణువుకు అంకితం చేయబడిన ఆలయ సముదాయంలో ఉంది, 7వ శతాబ్దానికి చెందినది, శిలాశాసన ఆధారాల ఆధారంగా 1145 CE ప్రాంతంలో కొన్ని పునరుద్ధరణ పనులు జరిగాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=HR-_LK5kl18C|title=The Sanskrit Epics|author=J. L. Brockington|publisher=BRILL|year=1998|isbn=90-04-10260-4|pages=471–472}}</ref><ref>{{cite journal |last=Meister |first=Michael W. |year=1988 |title=Prasada as Palace: Kutina Origins of the Nagara Temple |journal=Artibus Asiae |volume=49 |issue=3/4 |pages=254–280 (Figure 21) |doi=10.2307/3250039 |jstor=3250039}}</ref> ఈ ఆలయం సమకాలీన కాలంలో రామ భక్తులకు ముఖ్యమైనది, భక్తులు, సన్యాసులు [[రామ నవమి]] వంటి తేదీలలో అక్కడ గుమిగూడతారు.<ref name="Harle1994p2072">{{cite book|url=https://archive.org/details/artarchitectureo00harl|title=The Art and Architecture of the Indian Subcontinent|author=James C. Harle|publisher=Yale University Press|year=1994|isbn=978-0-300-06217-5|pages=[https://archive.org/details/artarchitectureo00harl/page/148 148]–149, 207–208|url-access=registration}}</ref> రామ దేవాలయాలలో కొన్ని: * [[అయోధ్య రామమందిరం|రామ మందిరం]], రామ జన్మభూమి, అయోధ్య, [[ఉత్తర ప్రదేశ్]].<ref>{{Cite web|date=22 January 2024|title=Why India's New Ram Temple Is So Important|url=https://www.nytimes.com/2024/01/22/world/asia/india-ram-temple-ayodhya.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240206160611/https://www.nytimes.com/2024/01/22/world/asia/india-ram-temple-ayodhya.html|archive-date=6 February 2024|access-date=29 February 2024|website=The New York Times|language=en-US}}</ref> * [[శ్రీ సీతారామచంద్ర స్వామి వారి దేవస్థానం (భద్రాచలం)|భద్రాచలం ఆలయం]], [[తెలంగాణ]].<ref>{{Cite news|url=https://www.ntnews.com/telangana-news/godavari-pushkaralu-at-bhadrachalam-1-1-443709.html|title=అదిగదిగో భద్రగిరి|date=11 July 2015|work=[[Namasthe Telangana]]|access-date=8 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170408092151/https://www.ntnews.com/telangana-news/godavari-pushkaralu-at-bhadrachalam-1-1-443709.html|archive-date=8 April 2017|language=te|trans-title=Welcome to Bhadragiri}}</ref> * [[కోదండ రామాలయం, ఒంటిమిట్ట|కోదండరామ ఆలయం, వొంటిమిట్ట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]. * [[రామతీర్థం పురాతత్వ ప్రదేశం|రామతీర్థం ఆలయం]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]. * రామస్వామి ఆలయం, కుంభకోణం, [[తమిళనాడు]].<ref>{{Cite book|title=Temples of South India|last=Diwakar|first=Macherla|publisher=Techno Book House|year=2011|isbn=978-93-83440-34-4|edition=1st|location=Chennai|page=138}}</ref> * [[తిరువెళ్ళియంగుడి|కోలా వాల్విల్ రామర్ ఆలయం, తిరువెల్లియాంగుడి]], [[తమిళనాడు]].<ref>{{Cite web|year=2014|title=Sri Kolavilli Ramar temple|url=https://temple.dinamalar.com/en/new_en.php?id=374|access-date=24 November 2015|publisher=[[Dinamalar]]}}</ref> * [[వీరరాఘవ స్వామి దేవాలయం (తిరువళ్లూరు)|వీరరాఘవ స్వామి ఆలయం, తిరువల్లూర్]], [[తమిళనాడు]]. * [[తిరుపుల్లాణి|ఆది జగన్నాథ పెరుమల్ ఆలయం]], [[తమిళనాడు]]. * [[రాంచౌరా మందిర్|రామ్చౌరా మందిరం]], [[బీహార్]].<ref>{{URL|https://www.nativeplanet.com/hajipur/attractions/ramchaura-mandir/|about ramchaura mandir}}nativeplanet.com</ref> * ముడికోండన్ కోథండరామార్ ఆలయం, [[తమిళనాడు]]. * విజయరాఘవ పెరుమల్ ఆలయం, [[తమిళనాడు]]. * పున్నైనల్లూర్ కోథందరమార్ ఆలయం, [[తమిళనాడు]]. * ఎరి-కథా రామర్ ఆలయం, [[తమిళనాడు]].<ref>{{Cite book|title=The Top Ten Temple Towns of India|last=Karkar|first=S.C.|publisher=Mark Age Publication|year=2009|isbn=978-81-87952-12-1|location=Kolkota|page=39}}</ref> * కోతండరామ ఆలయం, తిల్లైవిలాగమ్, [[తమిళనాడు]]. * [[కోదండరామ స్వామి దేవాలయం (ధనుష్కోడి)|కోథండరామస్వామి ఆలయం]], [[రామేశ్వరం]], [[తమిళనాడు]]. * శ్రీ కోతండ రామస్వామి ఆలయం, [[తమిళనాడు]]. * కోతండరామార్ ఆలయం, వడువూర్, [[తమిళనాడు]] * శ్రీ యోగ రామ ఆలయం, [[తమిళనాడు]]. * [[కోదండరామ స్వామి దేవాలయం (ధనుష్కోడి)|కోదండరామస్వామి ఆలయం]], [[తమిళనాడు]]. * కోతండరామస్వామి ఆలయం, నందంబక్కం, [[తమిళనాడు]]. * [[కోదండరామస్వామి దేవాలయం, అయోధ్యాపట్నం]] * [[త్రిప్రయార్ శ్రీరామస్వామి ఆలయం]], త్రిప్రయార్, [[కేరళ]]. * [[కాలారామ్ మందిరం|కలారాం ఆలయం]], [[నాసిక్]], [[మహారాష్ట్ర]]. * [[రఘనాథ్ దేవస్థానం|రఘునాథ్ ఆలయం]], [[జమ్మూ జిల్లా|జమ్మూ]]. * [[రామ మందిరం, భువనేశ్వర్]], [[ఒడిశా]]. * కోదండరామ ఆలయం, [[చిక్కమగళూరు|చిక్మగళూర్]], [[కర్ణాటక]]. * ఒడోగావ్ రఘునాథ్ ఆలయం, [[ఒడిశా]]. * [[రామపురం శ్రీ రామ ఆలయం|శ్రీ రామ ఆలయం, రామపురం]], [[కేరళ]]. * ఠాకూర్ద్వారా భగవాన్ నారాయణి, [[గుర్‌దాస్‌పూర్ జిల్లా|గురుదాస్ పూర్]], [[పంజాబ్]] * విల్వద్రినాథ ఆలయం, తిరువిల్వమల, [[కేరళ]].<ref>{{Cite web|title=Vilwadrinatha Temple|url=http://pampadydesam.com/vilwadrinatha-temple/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004231609/http://pampadydesam.com/vilwadrinatha-temple/|archive-date=4 October 2013|access-date=2 October 2013|publisher=PampadyDesam}}</ref> * [[జిబ్రాల్టర్ హిందూ దేవాలయం|జిబ్రాల్టర్ హిందూ ఆలయం, జిబ్రాల్టర్, బ్రిటన్]].<ref>{{Cite book|title=Gibraltar, identity and empire|last=Archer|first=Edward G.|publisher=Routledge|year=2006|isbn=9780415347969|location=London|page=45}}</ref> * పెర్త్ రామ మందిరం, పెర్త్, [[ఆస్ట్రేలియా]]. * [[ఏరి-కథ రామర్ ఆలయం, మధురాంతకం]] * [[రామ్ రాజా ఆలయం]] మధ్య ప్రదేశ్ == రాముని నిర్యాణం == {{Unreferenced section|date=2023 అక్టోబరు}} బాలకాండలో శ్రీమహావిష్ణువు అభయమిచ్చిన ప్రకారము, “దశవర్ష సహస్రాణి దశవర్ష శతానిచ “ పది వందల యేండ్లు, పది వేల యేండ్లు”, అనగా మొత్తము పదకొండు వేల సంవత్సరములు శ్రీరాముడు రాజ్యము చేసిన పిదప, “రావణాది దుష్టులెల్లరును మడసిరి కావున రామా నీవీ అవతారమును చాలింపుము అని యముడు అనెను. రాముడు, ఆతని సోదరులెల్ల [[సరయూనది]]లో దిగి వారి అవతారములు చాలించిరి.” <ref>(పూర్వగాథాలహరి, వేమూరి శ్రీనివాసరావు)</ref> == ఇవికూడా చూడండి == * [[రామాయణం]] * [[రామాలయాలు]] * [[సీత]] * [[లక్ష్మి]] * [[విష్ణువు]] * [[హనుమంతుడు]] * [[హిందూధర్మం]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{రామాయణం}} {{దశావతారములు}} {{విష్ణు అవతారాలు}} [[వర్గం:హిందూ దేవతలు]] [[వర్గం:రామాయణం]] [[వర్గం:పురాణ పాత్రలు]] [[వర్గం:విష్ణుమూర్తి అవతారాలు]] <!-- Interwiki links --> [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] rh6nd39tb072vatn237tkpz7izs1bkq 0 1500 4956484 4740702 2026-09-12T01:53:50Z Muralikrishna m 106628 4956484 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె తెలంగాణ మండలం‎|type = mandal||native_name=నేలకొండపల్లి|distlink=ఖమ్మం జిల్లా |district=ఖమ్మం | latd = 17.117824 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 80.040779 | longm = | longs = | longEW = E |mandal_map=Khammam mandals Nelakondapalli pre 2016.png |state_name= |mandal_hq=నేలకొండపల్లి|villages=22|area_total=|population_total=61325 |population_male=30238|population_female=31087|population_density= |population_as_of = 2011 |area_magnitude= చ.కి.మీ=|literacy=56.40|literacy_male=67.05|literacy_female=45.70|pincode = 507160}} '''నేలకొండపల్లి''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[ఖమ్మం జిల్లా|ఖమ్మం]] జిల్లా, [[నేలకొండపల్లి మండలం (ఖమ్మం జిల్లా)|నేలకొండపల్లి]] మండలానికి చెందిన గ్రామం.<ref name="”మూలం”">{{Cite web |url=https://www.telanganaslbc.com/wp-content/uploads/2014/10/1476130344695236.khammam.pdf |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2017-12-12 |website= |archive-date=2019-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403084717/https://www.telanganaslbc.com/wp-content/uploads/2014/10/1476130344695236.khammam.pdf |url-status=dead }}</ref> ఇది సమీప పట్టణమైన [[ఖమ్మం]] నుండి 23 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 లో చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత ఖమ్మం జిల్లా లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది. <ref>{{Cite web|title=ఖమ్మం జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Khammam.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220084921/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Khammam.pdf|archive-date=2021-12-20|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> == గణాంకాలు == 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 2156 ఇళ్లతో, 7767 జనాభాతో 1435 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 3827, ఆడవారి సంఖ్య 3940. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1679 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 198. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 579716.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref> పిన్ కోడ్: 507160.ఎస్.టి.డి.కోడ్ = 08742.''' == గ్రామ చరిత్ర== [[బొమ్మ:Nkpalli stupam.JPG|thumb|left|200px|నేలకొండపల్లి స్థూపం]] [[బొమ్మ:నేలకొండపల్లి స్తూపం సమీపదృశ్యం.JPG|200px|thumb|left|నేలకొండపల్లి స్థూపం సమీప దృశ్యం]] నేలకొండపల్లి గ్రామం గొప్ప చారిత్రక స్థలం. [[మహా భారతము|మహాభారతం]]తో ముడిపడ్డ కథలొకవైపు, బౌద్ధ అవశేషాల తాలూకు చారిత్రక వాస్తవాలు మరొక వైపు ఈ ప్రాంతానికి ప్రాముఖ్యత నిస్తున్నాయి. నేలకొండపల్లికి ఒక మైలు దూరంలో విరాటరాజు దిబ్బ, కీచక గుండం అనే స్థలాలు [[మహా భారతము|మహాభారత]] కథతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి. మనం చూస్తున్న ఈ ప్రాంతాన్ని కీచకగుండం అని పిలుస్తారు. ఇది ఖమ్మం జిల్లా నేలకొండపల్లి మండల కేంద్రంలో ఉంది.దీనికి కీచకగుండం అని పేరు రావడానికి కారణం, [[భీముడు]] కీచకుడిని చంపింది ఇక్కడే అని జనం చెబుతుంటారు. అంతేకాదు కీచకుడిని చంపిన తర్వాత పాతిపెట్టిన ప్రాంతం కూడా ఇదే కావడంతో, దీనికి కీచకగుండం అని పేరుపెట్టారు. నేలకొండపల్లి అనగానే టక్కున గుర్తొచ్చే పేరు భక్తరామదాసు. [[భద్రాచలం]]లో శ్రీరామచంద్రుడికి గుడి కట్టించిన పరమభక్తుడు [[రామదాసు]]. ఆ భక్తరామదాసు నడయాడిన ఈ ప్రాంతం ఎన్నో వింతలు విశేషాలకు పెట్టింది పేరు. రామదాసు సా.శ.1664లో ఈ గుడి కట్టించాడు. అంతకంటే కొన్ని శతాబ్దాల ముందు, అంటే సా.శ.2వ శతాబ్దంలోనే మనం చూస్తున్న బౌద్ధస్థూప నిర్మాణం జరిగింది. ఆ రోజుల్లో దక్షిణ భారతదేశానికి ఇక్కడ నుంచే బౌద్ధ విగ్రహాల పంపిణీ జరిగేది. విగ్రహాల తయారీ కేంద్రం ఇక్కడే ఉండేది. నేలకొండపల్లి అంటే నెలసెండా అనే పట్టణం అని, 2వ శతాబ్దంలోనే టోలమీ రాసిన ఇండికా గ్రంథంలో నేలకొండపల్లి ప్రస్తావన ఉంది. ఇట్లా నేలకొండపల్లి చరిత్ర 2వేల సంవత్సరాలదని అర్థమవుతోంది. కీచకవధ గురించి తెలుసుకోవాలంటే మనం పాండవుల వనవాసచరిత్రను గుర్తుచేసుకోవాలి. పాండవులు 12ఏండ్ల వనవాసం తర్వాత అజ్ఞాతవాసం కోసం ఉత్తరభారతం నుంచి దక్షిణభారత ప్రాంతానికి వచ్చారు. ఖమ్మం జిల్లా నేలకొండపల్లి వద్ద, విరాటరాజు రాజ్యం ఉంది. ఆ రాజు వద్ధ [[పాండవులు]] మారువేషంలో పనికి చేరుతారు. భీముడు ఆడవేషంలో వచ్చి కీచకుడిని వధిస్తాడు. కీచకుడు భీముడి యుద్ధం అతి భీకరంగా సాగుతుంది. మనం చూస్తున్న ఈ బైరాగుల గుట్ట రాళ్ల కిందనే కీచకుడిని సమాధి చేశారని చరిత్ర చెబుతోంది. [[File:Avalokeswara of nelakonda palli.jpg|thumb|నేలకొండపల్లిలో దొరికిన అవలోకితేశ్వర బుద్ధుని విగ్రహం. 4-5వ శతాబ్దాలకు చెందిన ఈ విగ్రహం గాంధార శైలిలో ముడి ఇనుముతో చేసింది. అవలోకితేశ్వర బుద్ధుడు సంపద (నిలువు) స్థితిలో కనిపిస్తున్నారు.]] కురుక్షేత్ర సంగ్రామానికి నాంది పల్కింది నేలకొండపల్లే! కీచకవధ అంటే ద్వాపరయుగం నాటి కౌరవ పాండవ యుద్ధ కాలంలోకి పోవాలీ! మహాభారతంలో యుద్ద సన్నివేశాల వేదికగా నిలిచిన ప్రాంతాలు కాలక్రమేణా కనుమరుగయ్యాయి! కానీ, వాక్కు రూపంలో మాత్రం ఈ ప్రాంత చరిత్ర సజీవంగా నిలిచింది! [[ద్వాపర యుగం]] నుంచి, [[బౌద్ధులు|బౌద్ధుల]] వరకు, ఆ తరువాత [[కాకతీయులు]], [[నిజాం]] కాలంలో భక్తరామదాసు వరకు ఎంతో చరిత్ర ఈ ఊరి సొంతం! భక్తరామదాసు చరిత్ర అంటే, 400 ఏండ్ల క్రితం సంగతి! కాని, గత 40 ఏండ్ల క్రితం వరకు కూడా, ఇక్కడ మనం చూస్తున్న బౌద్ధస్థూపం కనిపించేది కాదు! ఇక్కడ ఇపుడు మనం చూస్తున్న ఆ బౌద్ధస్థూప నిర్మాణం ఇటీవలే తవ్వకాల్లో బయటపడింది! ముజ్జుగూడెం గ్రామానికి చెందిన కొందరు పండుగల సమయంలో పుట్టమన్ను కోసం తవ్వకాలు జరిపారు! బౌద్ధస్తూపం బయటపడింది! సా.శ.2వ శతాబ్దం నుంచి దాదాపు 1800 ఏండ్లు అలా మట్టిపొరల్లో దాగున్న తథాగతుని చరిత్ర చీకట్లోనే ఉండిపోయింది! బౌద్ధస్తూపం ఎలా మట్టిపొరల్లో వందల ఏళ్లు మరుగునపడ్డదో, సరిగ్గా అలాగే ఇదిగో ఈ ద్వాపరయుగ చరిత్ర సైతం వెలుగుచూడలేదు! కీచకవధ జరిగిన యుద్ధప్రాంతాలు అలానే మరుగునపడ్డాయి! కాని, వాక్కు మాత్రం చరిత్రను బతికిస్తున్నది! కౌరవ పాండవ వనవాస కాలంలో పాండవులు తమ బాణాలను జమ్మిచెట్టుపై దాచరని మనకందరికీ తెలుసు! ఆ జమ్మిచెట్టు బాణాపురంలోనే ఉందని మాత్రం ఎవరికీ తెలియదు! బాణాపురం ముదిగొండ మండలంలో ఉంది! ఈ ఊరిలోనే పాండవులు బాణాలు దాచారట! అందుకే ఈ ఊరికి బాణాపురం అనే పేరు వచ్చింది! మనం చూస్తున్న గోకినేపల్లికి ఆ పేరు రావడానికి కారణం పాండవులు వనవాస కాలంలో గోవులు ఇక్కడే కాశారట! అందుకే ఈ గ్రామానికి గోకినేపల్లి అని పేరు వచ్చిందని ఇక్కడి జనం తరతరాలుగా చెబుతున్నారు! ఊరొక్కటే! కాని, ఒక్కో యుగంలో ఒక్కో చరిత్రకు దోసిలిపట్టింది నేలకొండపల్లి! తరతరాలుగా జనవాక్కుగా పిలవబడుతూ, కీచకగుండం కొలువైంది ఇక్కడే! ఈ చరిత్ర ఏ చరిత్రపుటల్లోకి ఎక్కలేదు! పాండవుల వనవాసం తర్వాత అజ్ఞాతవాసం కోసం విరాటరాజ్యంలో మారువేషంలో ఉంది! కురుక్షేత్ర సంగ్రామానికి నాంది పల్కిన నేలకొండపల్లి చరిత్రను ముందు తరాలకు తీసుకెళ్లడంలో గత ప్రభుత్వాలు విఫలమయ్యాయి! కీచకవధ జరిగిన ప్రాంతంలో అక్రమ మైనింగ్ జరుగుతున్నా, ఆర్కియాలజీ డిపార్ట్ మెంట్ నిమ్మకు నీరెత్తినట్లు ఉంది! దీన్ని స్థానిక ప్రజలు ఖండిస్తున్నారు!నేలకొండపల్లి నాటి ద్వాపరయుగం నుంచి నేటి భక్తరామదాసు వరకు ఎన్నో విశేషాలకు వేదికైంది! కాలరగ్బంలో ఇంకా వెలుగులోకి రాని [[చరిత్ర]] అవశేషాలతో నెలువైంది! కాలగర్భంలో కలసిన ఈ కౌరవ పాండవ యుద్ధ విశేషాలతో పాటు, మట్టిపొరల్లో మరుగునపడ్డ తథాగతుని చరిత్రను వెలుగులోకి రావాల్సి ఉంది! నాటి ద్వాపరయుగం నుంచి నేటి భక్తరామదాసు వరకు, విశేషాలను వెలుగులోకి తెస్తూ కేసీఆర్ సర్కార్‌ ప్రత్యేక చర్యలు తీసుకోవాలని నేలకొండపల్లివాసులు కోరుతున్నారు! ఇప్పటికైనా కీచకవధ జరిగిన నేలకొండపల్లిని టూరిస్టు స్పాట్‌గా ప్రకటించాలి! ద్వాపరయుగం నాటి చారిత్రక స్థలాలపై పరిశోధనలు చేసి, మరింత సమాచారాన్ని వెలుగులోకి తెచ్చి, పరిరక్షించాల్సిన బాధ్యత తెలంగాణ సర్కార్‌ పై ఉందంటున్నారు జిల్లావాసులు! ఇటీవలి చరిత్రకు వస్తే.., నేలకొండపల్లి [[రామదాసు|భక్త రామదాసు]]గా ప్రసిద్ధి గాంచిన [[రామదాసు|కంచర్ల గోపన్న]] ఇక్కడే జన్మించాడు. ఆయన పుట్టిన ఇంటిని భక్త రామదాసు ధ్యాన మందిరంగా పిలుస్తున్నారు. గ్రామంలో పురాతన [[దేవాలయాలు]] కూడా ఉన్నాయి. ==గ్రామంలో సౌకర్యాలు== ఇక్కడ మండల రెవెన్యూ కార్యాలయం, మండల అభివృద్ధి కార్యాలయం, పోలీస్ స్టేషను, [[ప్రాథమిక విద్య|ప్రాథమిక]], [[ఉన్నత పాఠశాల]]లు, ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాల, డిగ్రీ కళాశాల, పలు జాతీయ బ్యాంకులు, తపాలా కార్యాలయాలు ఉన్నాయి. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో 9 ప్రైవేటు బాలబడులు ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు నాలుగు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు 9, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు 3, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు 8, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రైవేటు మాధ్యమిక పాఠశాలలు 7 ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాల ఒక ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల ఉన్నాయి. ఒక ప్రైవేటు వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల ఉంది.సమీప ఇంజనీరింగ్ కళాశాల [[ఖమ్మం|ఖమ్మంలో]] ఉంది. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ [[ఖమ్మం|ఖమ్మంలో]] ఉన్నాయి.సమీప అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[ఖమ్మం]]లో ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === నేలకొండపల్లిలో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఇద్దరు డాక్టర్లు, ఏడుగురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో 2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఎమ్.బి.బి.యస్. కాకుండా ఇతర డిగ్రీలు చదివిన డాక్టర్లు ఇద్దరు.నాటు వైద్యులు ఇద్దరు ఉన్నారు. ఐదు మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ ఉంది. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == నేలకొండపల్లిలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, మొబైల్ ఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. నేలకొండపల్లి [[ఖమ్మం]] నుండి [[కోదాడ]] (నల్లగొండ జిల్లా)రహదారిపై ఉంది. ఖమ్మం నుండి కోదాడ, [[నల్లగొండ]], [[మిర్యాలగూడ]], [[తిరుపతి]], [[గుంటూరు]] వంటి ప్రదేశాలకు వెళ్ళే [[బస్సులు]] ఇక్కడ ఆగుతాయి. [[హైదరాబాదు]] వెళ్ళాలంటే ఖమ్మం లేదా కోదాడ నుండి ఎక్స్ ప్రెస్స్ బస్సులు దొరకుతాయి. ఖమ్మం నుండి దేశం లోని అన్ని ముఖ్య ప్రదేశాలకు రైలు సౌకర్యం ఉంది. అతి దగ్గర [[విమానాశ్రయం]] [[హైదరాబాదు]] [[విజయవాడ]]లో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో ఆటల మైదానం, సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 14 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == నేలకొండపల్లిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 284 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 112 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 51 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 29 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 100 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 859 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 35 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 953 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == నేలకొండపల్లిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 473 హెక్టార్లు * బావులు/బోరు బావులు: 75 హెక్టార్లు * చెరువులు: 405 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == నేలకొండపల్లిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[మిరప]], [[పొగాకు|చెరుకు]],మొక్కజొన్న [[పొగాకు|,]] ==సందర్శించవలసిన ప్రదేశాలు/ దేవాలయాలు== * శ్రీ వెంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం:- కలియుగవరదుడైన శ్రీ [[వెంకటేశ్వరస్వామి]] ఇక్కడ భక్తాభీష్ట వరదుడై కొలువుదీరి ఉన్నాడు.చూపరులను ఆకట్టుకొనే ఆలయశోభతో, వివిధ దేవీదేవతలతో ఈ [[ధామము|ధామం]] అలరారుతోంది. ప్రతి శుక్ర, శనివారాలలో ఇక్కడ విశేషపూజలు జరుగుతవి.ఈ ఆలయదర్శనం సర్వశుభదాయకంగా [[భక్తులు]] భావిస్తారు.[2] ఇంకా * చారిత్రకంగా ప్రసిద్ధి చెందిన భీమేశ్వరాలయం, వేణుగోపాలస్వామి, రాజగోపాలస్వామి ఆలయం, ఉత్తరేశ్వర ఆలయములు ఉన్నాయి. వీటిని కనీసం 400 సంవత్సరముల క్రితం నిర్మించారని ప్రతీతి. == విశేషాలు == === భక్తకవి రామదాసు స్వస్థలం === పాహి రామప్రభో . . పాహి భద్రాద్రి వైదేహి . . . రామప్రభో అంటూ రాముడిని పరిపరివిధాలా ఆర్తిగా కీర్తించిన భక్తకవి రామదాసు (కంచర్ల గోపన్న) స్వస్థలం నేలకొండపల్లి. రామదాసు నేలకొండపల్లిలోని రాజగోపాలస్వామి అనుగ్రహంతోనే జన్మించాడని ప్రతీతి. రామదాసు తల్లిదండ్రులు, రామదాసు ఇలవేల్పుగా ఇష్టదైవంగా ఆరాధించుకున్న దైవం శ్రీ రాజగోపాలస్వామి<ref>ఈనాడు జిల్లా ఎడిషన్ 18 సెప్టెంబరు 2013. 1వ పేజీ.[2] ఈనాడు జిల్లా ఎడిషన్ 25 అక్టోబరు 2013.</ref>. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం]] == మూలాలు == <references /> == ఇతర లంకెలు == * [https://web.archive.org/web/20160307051954/http://antharlochana.blogspot.in/2014/08/blog-post_8.html అంతర్లోచన బ్లాగ్ లో నేలకొండపల్లి పై వ్యాసం] * [http://namasthetelangaana.com/sunday/.VKOED9KUero నమస్తే తెలంగాణ వెబ్ లో నేలకొండపల్లి పై వ్యాసం] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305142423/http://namasthetelangaana.com/sunday/.VKOED9KUero |date=2016-03-05 }} == వెలుపలి లింకులు == {{నేలకొండపల్లి మండలంలోని గ్రామాలు}} {{తెలంగాణ బౌద్ధమత క్షేత్రాలు}} [[వర్గం:తెలంగాణ బౌద్ధ చారిత్రక స్థలాలు]] [[వర్గం:తెలంగాణ బౌద్ధమత క్షేత్రాలు]] 5clfnes1y6ipyfbzuvlnehuulf5j706 0 1561 4956488 4955595 2026-09-12T02:12:12Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956488 wikitext text/x-wiki {{భాష|name=కన్నడ|nativename=ಕನ್ನಡ |familycolor=mediumspringgreen |states=[[కర్ణాటక]], [[భారత దేశం]] |region=[[దక్షిణ ఆసియా]] |speakers=5 కోట్లు|rank=33 |family=[[ద్రావిడ భాషలు|ద్రావిడ]]<br /> &nbsp;[[దక్షిణ ద్రావిడ భాషలు|దక్షిణ]]<br /> &nbsp;&nbsp;[[తమిళ-కన్నడ-భాషలు|తమిళ-కన్నడ]]<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;[[కన్నడ]] |nation=[[కర్ణాటక]], [[భారత దేశం]] |agency= [[కన్నడ సాహిత్య పరిషత్]] |iso1=kn|iso2=kan|sil=KJV}} [[దస్త్రం:Deepadadi_25.ogg|thumb|కన్నడ మాట్లాడతారు]] సిరిగన్నడగా పేరొందిన కన్నడ ( '''[[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]''') పురాతన ద్రావిడ భాషలలో ఒకటి. అన్ని మాండలికాలతో కలుపుకొని సుమారు 5 కోట్ల మంది మాట్లాడే ఈ భాష భారత దేశ దక్షిణాది రాష్ట్రాలలో పెద్ద రాష్ట్రమైన [[కర్ణాటక]] యొక్క అధికార భాష. దక్షిణ భారత దేశంలో [[తెలుగు]], [[తమిళ్]] ల తర్వాత అత్యధిక మంది ప్రజలు '''కన్నడ''' భాషను మాట్లాడుతారు. == భాష == [[హళెగన్నడ|కన్నడ భాష]] దాదాపుగా 2500 సంవత్సరములుగా మాట్లాడబడుచున్నది, దాని లిపి 1900 సంవత్సరములుగా వాడుకలో ఉంది. కన్నడ మూడు విధముల భేదములకు లోబడి ఉన్నది - అవి లింగ, సంఖ్య కాల భేదములు. [[దస్త్రం:Flag of the Kannada people.svg|thumb|150px|'కన్నడ భావుటా' - కన్నడ పతాకము]] ఈ భాషలో మౌఖిక, లిఖిత రూపములలో నిర్ధిష్టమైన తేడా ఉన్నది వ్యావహారిక భాష ప్రాంతము నుండి ప్రాంతమునకు మార్పు చెందును. వ్రాతపూర్వక భాష చాలావరకు కర్ణాటక ప్రాంతమంతా ఇంచుమించు ఒకలానే ఉంటుంది కానీ వ్యావహారిక భాషలో సుమారుగా 20 మాండలికాలు ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. అందులో కొడవ (కూర్గ్ జిల్లాలో), కుండా (కుండపురా లో) హవ్యాక (ముఖ్యంగా దక్షిణ కన్నడ, ఉత్తర కన్నడ, శివమొగ్గ, సాగర, ఉడుపి లోని హవ్యక బ్రాహ్మణులది), అరెభాషె (దక్షిణ కర్ణాటక లోని సుళ్య ప్రాంతము), సోలిగ కన్నడ, బడగ కన్నడ, కలబురగి (గుల్బర్గా) కన్నడ, హుబ్బళ్ళి కన్నడ మొదలుగునవి. ఒక సమీక్ష ప్రకారం, భారత దేశంలోని ఆదళిత భాషాలల్లో అత్యధిక మాండలికం (Dialect) లలో మాట్లాడే భాషాలల్లో కన్నడ భాష అగ్రస్థానంలో ఉంది. [[దస్త్రం:Kannada on wikipedia.png|right|thumb|250px|వికిపీడియాలో కన్నడ]] == భౌగోళిక వ్యాప్తి == కన్నడ భాషను ప్రధానముగా [[భారత దేశం|భారతదేశము]] లోని [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రములో, అల్ప సంఖ్యలో ఇరుగుపొరుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్ర, తెలంగాణ,, తమిళునాడు, కేరళ, మహారాష్ట్రలో మాట్లాడుతారు. [[అమెరికా]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డం]], [[కెనడా]]లలో కూడా చెప్పుకోదగిన సంఖ్యలో కన్నడ మాట్లాడే ప్రజలు ఉన్నారు. [[దస్త్రం:kannadaalphabet.jpg|right|thumb|250px|A Kannada language sign board]] == అధికారిక స్థాయి == కన్నడ, కర్ణాటక రాష్ట్ర అధికార భాష, భారతదేశపు 22 అధికార భాషలలో ఒకటి. == కన్నడ లిపి == ''కన్నడ అక్షరమాలను [[:kn:ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ|ఇక్కడ]] చూడండి'' కన్నడ భాషలో 49 అక్షరాలు ఉన్నాయి. సంస్కృతము వ్రాయడానికి 16 అక్షరాలు ఉన్నాయి. తమిళం లాగే కన్నడలో కూడా మాహాప్రాణాక్షరాలు ప్రజలు పలుకరు. కేవలం బరహంలో దీన్ని వాడుతారు. కన్నడ లిపి కదంబ లిపినుంది ఉద్భవించింది. ఇతర భారతీయ భాషలలాగే ఒత్తులతో కూడి మూల అక్షరాలు అనేక ద్విత్వాక్షరాలు ఏర్పడటము వలన లిపి కొంత సంక్లిష్టమైనదే. మూలాక్షరాలు తక్కువే అయినా అనేక గుణింతాలు, వత్తులతో కలిపి అనేక అక్షరాలు యేర్పడతాయి. <!-- Each written symbol in the Kannada script corresponds with one [[syllable]], as opposed to one [[phoneme]] in languages like [[English language|English]].--> === లిప్యాంతరీకరణ === ప్రామాణిక కీబోర్డు ఉపయోగించి కన్నడ అక్షరాలను టైప్ చేయడానికి అనేక లిప్యాంతరీకరణ పద్ధతులు ఉన్నాయి. అందులో [[ఐట్రాన్స్]] పై అధారితమైన [[బరాహ]], కర్ణాటక ప్రభుత్వ కన్నడ లిప్యాంతరీకరణ ప్రామాణికమైన [[నుడి]] ముఖ్యమైనవి. == కొన్ని విశేషాలు == * భారతీయ భాషలలో తొట్టతొలి విజ్ఞానసర్వస్వము కన్నడ భాషలో వెలువొందినదని భావిస్తారు. అది తరువాత '''శివతత్వరత్నాకర'''మనే పేరిట [[సంస్కృతము]]లోకి అనువదించబడింది. == ఇవికూడా చూడండి == * [[కన్నడ సాహిత్యము]] * [[భారతీయ భాషలు]] * [[ద్రావిడ భాషలు]] * [[అరవింద్ మాలగట్టి]] * [[శివకోట్యాచార్యుడు]] == తరచూ వాడే కొన్ని వాక్యాలు == * నమస్కారము: నమస్కార, శరణు, తుళిలు * వందనము: వందనెగళు * దయచేసి: దయవిట్టు, దయమాడి * ధన్యవాదము: ధన్యవాద, నన్నిగళు * క్షమించండి: క్షమిసి, మన్నిసి * అది: అదు * ఎంత?: ఎష్టు * అవును: హౌదు * లేదు: ఇల్ల * నాకు అర్ధం కాలేదు: ననగే తిళియలిల్ల * మరుగు దొడ్డి ఎక్కడుంది?: బచ్చలు మనే ఎల్లిదే ? * మీకు ఆంగ్లము తెలుసా?: తావు ఆంగ్ల నుడి బల్లిరా ? * కర్ణాటకకు స్వాగతము!: కర్ణాటకక్కే నల్బరువు! ==కన్నడ నేర్చుకొనుట== :సహాయక గ్రంథాలు [[దస్త్రం:Kannada Swayam Bodhini.jpg|right|thumb| కన్నడ స్వయం బోధిని]] #కన్నడ స్వయం బోధిని, కన్నడ అభివృద్ధి ప్రాధికార, బెంగళూరు, ఆంగ్ల మూలం:లింగదేవర హళెమనె, అనువాదం: జిఎస్ మోహన్, 2003 == బయటి లింకులు == * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=KJV కన్నడ భాషపై ఎథ్నోలాగ్ నివేదిక] * [https://web.archive.org/web/20050324004409/http://brahmi.sourceforge.net/docs/KannadaComputing.html కన్నడ భాష యొక్క వర్ణన] * [http://www.unicode.org/charts/PDF/U0C80.pdf అధికారిక కన్నడ యూనీకోడ్ పటము] * [https://web.archive.org/web/20050403213846/http://kamat.com/kalranga/kar/literature/history1.htm కన్నడ భాషా చరిత్ర , సాహిత్యం] * [http://www.cs.toronto.edu/~kulki/kannada/varna.html కన్నడ నేర్చుకోండి (అడియోతో సహా)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080116161109/http://www.cs.toronto.edu/~kulki/kannada/varna.html |date=2008-01-16 }} * [https://web.archive.org/web/20130117010227/http://www.bangalorebest.com/discoverbangalore/learnkanada/index.asp కన్నడ నేర్చుకోండి] {{dead link|date=September 2026}} * [https://web.archive.org/web/20050902130655/http://www.udupipages.com/pages/kanada1.html కన్నడలో మౌళిక వాక్యాలు] {{dead link|date=September 2026}} * [https://web.archive.org/web/20050524191822/http://www.iit.edu/~laksvij/language/kannada.html కన్నడ లిప్యాంతరీకరణ పరికరం] {{ద్రవిడ భాషలు}} {{భారతీయ భాషలు}} {{కర్ణాటక}} [[వర్గం:ద్రావిడ భాషలు]] [[వర్గం:భారతీయ భాషలు]] k79b11lcc3j70mempf8gx10acmmniox 0 1570 4956332 4855925 2026-09-11T14:35:33Z ~2026-49114-44 154067 /* 2025 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ */ 4956332 wikitext text/x-wiki {{Infobox subdivision type | name = ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు | map = Andhra Pradesh districts - Telugu.svg | caption = ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ పటం | category = జిల్లాలు | territory = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] |start_date = |current_number = 28 జిల్లాలు |number_date = | population_range = [[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]] – 3,49,953 (అత్యల్ప); [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]] – 29,47,547 (అత్యధిక) | area_range = [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]] – {{Convert|1,048|కిమీ2|చ.మీ|abbr=on}} (చిన్నది);<!-- [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] – {{Convert|14,322|కిమీ2|చ.మీ|abbr=on}} (అతిపెద్ద)--> | government = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] | subdivision = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] }} [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలో [[ఉత్తరాంధ్ర]], [[కోస్తా|కోస్తాంధ్ర]], [[రాయలసీమ]] అనే మూడు ప్రాంతాలు, 28 [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లాలు]] ఉన్నాయి. ఉత్తరాంధ్రలో [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]], [[విజయనగరం]], [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]], [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు]], [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]], [[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]], [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]] జిల్లాలు ఉన్నాయి. కోస్తా ఆంధ్రలో [[కాకినాడ జిల్లా|కాకినాడ]], [[కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ]], [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పు గోదావరి]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]], [[ఏలూరు జిల్లా|ఏలూరు]], [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]], [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్]], [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]], [[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]], [[బాపట్ల జిల్లా|బాపట్ల]], [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]], [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు]] జిల్లాలు ఉన్నాయి. రాయలసీమలో [[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]], [[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల]], [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]], [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి]], [[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్]], [[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య]], [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]], [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]], [[మార్కాపురం జిల్లా|మార్కాపురం]] జిల్లాలు ఉన్నాయి. విశాఖపట్నం జిల్లా విస్తీర్ణంలో అతి చిన్న జిల్లా కాగా, ప్రకాశం జిల్లా పెద్దది. శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా అత్యధికజనాభా కలిగిన జిల్లా అయితే, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా అత్యల్పజనాభా కలిగిన జిల్లాగా గుర్తించబడ్డాయి. ప్రతి జిల్లాను రెండు లేదా అంతకంటే తక్కువ [[రెవెన్యూ డివిజను|రెవెన్యూ డివిజన్‌లుగా]] విభజించబడ్డాయి. రెవెన్యూ డివిజన్లును పరిపాలనా ప్రయోజనాల కోసం [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాలు|మండలాలుగా]] ఉపవిభజన చేయబడ్డాయి. == చరిత్ర == [[స్వాతంత్ర్యం]] వచ్చేనాటికి నేటి [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] [[మద్రాసు రాష్ట్రం|మద్రాసు రాష్ట్రంలో]] భాగంగాఉండేది. తెలుగు మాట్లాడే ఆధిపత్య ప్రాంతాలైన [[కోస్తా|కోస్తాాంధ్ర]], [[రాయలసీమ]] ప్రాంతాలు 1953లో మద్రాసు రాష్ట్రం నుండి విడిపోయి [[ఆంధ్రరాష్ట్రం|ఆంధ్రరాష్ట్రంగా]] ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web|date=1 November 2020|title=History of Andhra Pradesh|url=https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/history-of-andhra-pradesh-have-a-quick-recall-of-formation-of-the-state-654080|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403095807/https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/history-of-andhra-pradesh-have-a-quick-recall-of-formation-of-the-state-654080|archive-date=3 April 2022|access-date=3 April 2022|website=The Hans India|language=en}}</ref> ఆంధ్రరాష్ట్రంలో [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]], [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]], [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పుగోదావరి]], [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]], [[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|కడప]], [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]], [[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]], [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరు]], [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]], [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమగోదావరి]] అనే 11 జిల్లాలు ఉండేవి.<ref>{{Cite web|date=30 March 2022|title=AP new districts: First formed under the empire, Andhra Pradesh's map shaped and reshaped over two centuries|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/first-formed-under-the-empire-aps-map-shaped-and-reshaped-over-two-centuries/articleshow/90528597.cms|access-date=3 April 2022|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2 April 2022|title=New districts in AP: Experts want the government to walk the talk|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-in-ap-experts-want-the-government-to-walk-the-talk/article65284435.ece|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403071546/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-in-ap-experts-want-the-government-to-walk-the-talk/article65284435.ece|archive-date=3 April 2022|access-date=3 April 2022|website=The Hindu|language=en}}</ref> [[రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 1956]] ఫలితంగా రాష్ట్ర సరిహద్దులు భాషాపరమైన మార్గాలను అనుసరించి పునర్వ్యవస్థీకరించబడ్డాయి. 1956 నవంబరు 1న ఆంధ్రరాష్ట్రం, హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని [[తెలంగాణ]] ప్రాంతం కలిసి [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా]] ఏర్పడింది. దీనిని పునరాలోచనలో యునైటెడ్ ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా సూచిస్తారు. ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రంగా తెలంగాణ ప్రాంతంలోని 10 జిల్లాలతో కలిపి ఆంధ్రరాష్ట్రం లోని 11 జిల్లాల కలిపి మొత్తం 21 జిల్లాలతో ఏర్పడింది. 1959 సంవత్సరంలో, [[గోదావరి|గోదావరి నదికి]] అవతలి వైపున ఉన్న [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] లోని [[భద్రాచలం]], [[నూగూరు వెంకటాపురం]] తాలూకాలు భౌగోళిక సామీప్యత, పరిపాలనా సాధ్యత దృష్ట్యా [[ఖమ్మం జిల్లా|ఖమ్మం జిల్లాలో]] విలీనం చేయబడ్డాయి. అదే సంవత్సరం [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమగోదావరి జిల్లా]] లోని అశ్వారావుపేట కొంత భాగాన్ని ఖమ్మం జిల్లాకు, [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా జిల్లాకు]] చెందిన [[మునగాల (సూర్యాపేట జిల్లా)|మునగాల]] తాలూకాను [[నల్గొండ జిల్లా]] లోకి చేర్చారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/politics/gom-on-andhra-bifurcation-to-elicit-views-of-political-parties-113111200303_1.html|title=GoM on Andhra bifurcation to elicit views of political parties|last=ANI|date=2013-11-12|work=Business Standard India|access-date=2023-03-14}}</ref> 1970లో గుంటూరు, నెల్లూరు, కర్నూలు జిల్లాల నుంచి ప్రకాశం జిల్లా, 1979లో విశాఖపట్నం, శ్రీకాకుళం జిల్లాల నుంచి విజయనగరం జిల్లా ఏర్పడడంతో జిల్లాల సంఖ్య 21 నుండి 23కు పెరిగింది. 2014లో ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా విభజించబడిన తర్వాత, ఇప్పుడు [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా]] పిలవబడే ఆంధ్రప్రాంతం 13 జిల్లాలతో మిగిలిపోయింది. అయితే [[పోలవరం ప్రాజెక్టు|పోలవరం ప్రాజెక్టులో]] భాగంగా [[తెలంగాణ|తెలంగాణలోని]] ఖమ్మం జిల్లా నుండి (ఒక్క భద్రాచలం పట్టణం తప్ప) 7 గిరిజన ప్రాబల్య మండలాలలోని ముంపు గ్రామాలు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో విలీనమయ్యాయి. ఈ మండలాలు తూర్పుగోదావరి, పశ్చిమగోదావరి జిల్లాలలో చేర్చబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|date=3 September 2014|title=Andhra Pradesh takes control of seven mandals in Khammam|url=https://www.deccanchronicle.com/140903/nation-current-affairs/article/andhra-pradesh-takes-control-seven-mandals-khammam|url-status=live|access-date=3 April 2022|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=11 July 2014|title=List of seven mandals to be included in AP|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Andhra-Pradesh/2014-07-11/List-of-seven-mandals-to-be-included-in-AP/101564|url-status=live|access-date=3 April 2022|website=The Hans India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/./article60389782.ece|title=TS gives up on 7 transferred mandals|date=2014-08-19|work=The Hindu|access-date=2023-03-14|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/parliament-passes-bill-on-polavaram-project/article6210089.ece|title=Parliament passes bill on Polavaram project|date=2014-07-14|work=The Hindu|access-date=2023-03-14|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> === 2022 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ === 2022 జనవరి 26న, ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల ఏర్పాటు చట్టం, 1974, సెక్షన్ 3 (5) ప్రకారం ప్రాథమిక ప్రకటన జారీ చేయడం ద్వారా [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] 13 కొత్త జిల్లాలను పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గ పరిధి ఆధారంగా ప్రతిపాదించింది.<ref>{{Cite web|date=2022-01-31|title=Doubling the number of districts in Andhra Pradesh: The proposal and the criticism|url=https://indianexpress.com/article/explained/doubling-the-number-of-districts-in-andhra-pradesh-the-proposal-and-the-criticism-7749809/|access-date=2023-03-11|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref name="apreorg-20222">{{cite news |last1=V.|first1=Raghavendra|date=4 April 2022|title=Jagan launches 13 new districts of Andhra Pradesh|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/thirteen-new-districts-come-into-existence-in-andhra-pradesh/article65289032.ece|access-date=21 August 2024|work=[[The Hindu]]}}</ref> దీనికి మినహాయింపు విశాలంగా వున్న అరకు లోకసభ నియోజక వర్గాన్ని రెండు జిల్లాలుగా మార్చటం. ప్రజల అభ్యర్ధనల మేరకు, మిగతా చోట్ల 12 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలను లోక్‌సభనియోజకవర్గం ప్రధానంగా గల జిల్లాలో కాక, ఇతర జిల్లాలలో వుంచారు.<ref>{{Cite web|title=AP New Districts: కొత్త కళ.. గడప వద్దకే పాలన|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/cm-ys-jagan-launched-13-new-districts-andhra-pradesh-1446432 |date=2022-04-05|access-date=2022-04-22|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|title=Andhra news:అందుబాటులో జిల్లా కేంద్రం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/general/2501/122065557|publisher=ఈనాడు|date=2022-04-04|access-date=2022-04-04}}</ref> ప్రజల నుండి వచ్చిన అభ్యంతరాలు, సూచనలను పరిగణనలోకి తీసుకున్న తరువాత, ప్రభుత్వం 2022 ఏప్రిల్ 3న 13 కొత్త జిల్లాలను ఏర్పాటు చేస్తూ తుది నోటిఫికేషన్‌ను ప్రచురించింది. దాని ప్రకారం ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులోని షెడ్యూల్‌లో పేర్కొన్న విధంగా కొత్తగా ఏర్పడిన జిల్లాలు 2022 ఏప్రిల్ 4 నుండి అమలులోకి వచ్చాయి.వాటితో రాష్ట్రంలోని జిల్లాల సంఖ్య 26కు చేరుకుంది.<ref>{{Cite web|date=30 March 2022|title=New districts to come into force on April 4|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-to-come-into-force-on-april-4/article65274658.ece|url-status=live|access-date=3 April 2022|website=[[The Hindu]]}}</ref><ref name="apreorg-2022">{{Cite web|date=2022-04-03|title=Here's how new ap map looks after districts reorganisation|url=https://www.sakshipost.com/news/andhrapradesh/heres-how-new-ap-map-looks-after-districts-reorganization-153041|access-date=2023-04-17}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 March 2022|title=Andhra Pradesh to have 13 new districts from April 4|url=https://www.india.com/news/india/andhra-pradesh-to-have-13-new-districts-from-april-4-check-list-of-total-26-districts-here-5317197/|url-status=live|access-date=3 April 2022|website=india.com|language=en}}</ref> === 2025 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ === 2025 జిల్లాల పునర్నినిర్మాణంలో భాగంగా కొత్తగా పోలవరం, మార్కాపురం జిల్లాలు 2025 డిసెంబరు 30న ఉనికిలోకి వచ్చాయి. వీటితో రాష్ట్రంలోని జిల్లాల సంఖ్య 26 నుండి 28కి చేరుకుంది. ప్రాంతాల వారిగా ఉత్తర ఆంధ్రలో ఏడు జిల్లాలు, కోస్తా ఆంధ్రలో పదమూడు జిల్లాలు, రాయలసీమలో ఎనిమిది జిల్లాలు ఉన్నాయి.<ref name="districts-20253112">{{Cite news |title=Andhra News:కొత్త జిల్లాలు పోలవరం, మార్కాపురం |date=2025-12-30 |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/ap-cabinet--approves-formation-of-two-new-districts/1799/125240498 |access-date=2026-02-16 |work=Eenadu|lang=te}}</ref> 2025 డిసెంబరు 31 నాటికి రాష్ట్రంలో మొత్తం 81 రెవెన్యూ డివిజన్‌లు, 688 మండలాలు, 13,324 గ్రామ పంచాయతీలతో పరిపాలనా సంస్థలో భాగంగా ఉన్నాయి. [[ఉత్తరాంధ్ర|ఉత్తరఆంధ్ర]] (ఉత్తర కోస్తాఆంధ్ర): (7) * [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు]] * [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]] * [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] * [[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]] * [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]] * [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]] * [[విజయనగరం జిల్లా|విజయనగరం]] కోస్తా ఆంధ్ర (కోస్తా ఆంధ్ర): (13) * [[బాపట్ల జిల్లా|బాపట్ల]] * [[కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ]] * [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పు గోదావరి]] * [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]] * [[ఏలూరు జిల్లా|ఏలూరు]] * [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]] * [[కాకినాడ జిల్లా|కాకినాడ]] * [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]] * [[మార్కాపురం జిల్లా|మార్కాపురం]] * [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్]] * [[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]] [[దక్షిణాంధ్ర|దక్షిణ ఆంధ్ర ]] (దక్షిణ కోస్తాఆంధ్ర): * [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] * [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరు]] '''రాయలసీమ:''' * [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] * [[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య]] * [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]] * [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా|వై.ఎస్.ఆర్.కడప]] * [[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]] * [[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల]] * [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి]] * [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]] === కాలక్రమ స్థితి పటాలు === <Gallery> File:Andhra State (1953 - 1956).png|[[Andhra State| (1953–1956) File:Blank map Andhra Pradesh state and districts (before 2014).png|[[United Andhra Pradesh| (1956–2014) File:Location_map_India_Andhra_Pradesh_EN_V2.svg|[[Andhra Pradesh| (2014–2022) File:Andhra Pradesh districts 2022.svg|[[Andhra Pradesh| (2022–2025) File:Andhra Pradesh districts plain - Telugu.svg|[[Andhra Pradesh| (2025-) </gallery> == జిల్లాల గణాంకాలు == గమనిక: జిల్లా వివరాలు. మండలాల సంఖ్య వరకు, జిల్లా పటం తాజాపరచబడింది.<ref name="districts-20253112"/> రెవెన్యూ గ్రామాలు, జనాభా, విస్తీర్ణం, జనసాంద్రత వివరాలు <ref name="apreorg-2022"/> తాజాపరచవలసివున్నది {| class="wikitable sortable" style="text-align:left" border="1" width="100%" |- ! scope="col" | వ.సంఖ్య ! scope="col" | కోడ్<ref>{{Cite web |date=2008-09-11 |title=NIC Policy on format of e-mail Address |url=https://www.mail.nic.in/docs/MailService_e-mail_address_Policy_WithCodes.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080911133331/https://www.mail.nic.in/docs/MailService_e-mail_address_Policy_WithCodes.pdf |archive-date=11 September 2008 |access-date=2021-02-15 |website=www.mail.nic.in}}</ref> ! scope="col" | జిల్లా అధికారిక పేరు ! scope="col" | జిల్లా ప్రధానకేంద్రం ! scope="col" | జిల్లాలోని రెవెన్యూ డివిజన్లు ! scope="col" | జిల్లాలోని మండలాలు !*జిల్లాలోని రెవెన్యూ గ్రామాలు ! scope="col" data-sort-type="number" | జనాభా ! scope="col" data-sort-type="number" | విస్తీర్ణం<br /> (చ.కి.మీ) ! scope="col" data-sort-type="number" | జనసాంధ్రత<br /> (చ.కి.మీ 1కి) ! scope="col" | జిల్లా ఉనికిని తెలిపే పటం |- | 1 | SRI ! scope="row" | [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]] | [[శ్రీకాకుళం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |30 |1323 | style="text-align:right;" |21,91,471 | style="text-align:right;" |4,591 | style="text-align:right;" |477.34 | style="image-align:center;" |[[File:Srikakulam in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 2 |PAR ! scope="row" | [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] | [[పార్వతీపురం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |15 | | style="text-align:right;" |9,25,340 | style="text-align:right;" |3,659 | style="text-align:right;" |252.89 | style="image-align:center;" |[[File:Parvathipuram Manyam in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 3 | VIZ ! scope="row" | [[విజయనగరం జిల్లా|విజయనగరం]] | [[విజయనగరం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |19,30,811 | style="text-align:right;" |4,122 | style="text-align:right;" |468.42 | style="image-align:center;" |[[File:Vizianagaram in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 4 | VIS ! scope="row" | [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]] | [[విశాఖపట్నం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |11 | | style="text-align:right;" |19,59,544 | style="text-align:right;" |1,048 | style="text-align:right;" |1869.79 | style="image-align:center;" |[[File:Visakhapatnam in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 5 |ALL ! scope="row" | [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు]] | [[పాడేరు]] | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |11 | | style="text-align:right;" |6,04,031 | style="text-align:right;" |12,251 | style="text-align:right;" |77.87 | style="image-align:center;" |[[File:Alluri Sitharama Raju in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 6 |ANA ! scope="row" | [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]] | [[అనకాపల్లి]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |24 | | style="text-align:right;" |17,26,998 | style="text-align:right;" |4,292 | style="text-align:right;" |402.38 | style="image-align:center;" |[[File:Anakapalli in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 7 |POL ! scope="row" | [[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]] | [[రంపచోడవరం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |12 | | style="text-align:right;" |3,49,929 | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | | style="image-align:center;" |[[File:Polavaram in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 8 |KAK ! scope="row" | [[కాకినాడ జిల్లా|కాకినాడ]] | [[కాకినాడ]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |21 | | style="text-align:right;" |20,92,374 | style="text-align:right;" |3,019 | style="text-align:right;" |693.07 | style="image-align:center;" |[[File:Kakinada in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 9 | EAS ! scope="row" | [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పు గోదావరి]] | [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రపురం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |22 | | style="text-align:right;" |18,32,332 | style="text-align:right;" |2,561 | style="text-align:right;" |715.48 | style="image-align:center;" |[[File:East Godavari in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 10 |KON ! scope="row" | [[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ జిల్లా|డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ]] | [[అమలాపురం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |19 | | style="text-align:right;" |17,19,093 | style="text-align:right;" |2,083 | style="text-align:right;" |825.30 | style="image-align:center;" |[[File:Konaseema in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 11 |ELU ! scope="row" | [[ఏలూరు జిల్లా|ఏలూరు]] | [[ఏలూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |20,06,737 | style="text-align:right;" |6,579 | style="text-align:right;" |305.02 | style="image-align:center;" |[[File:Eluru in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 12 | WES ! scope="row" | [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]] | [[భీమవరం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |20 | | style="text-align:right;" |18,44,898 | style="text-align:right;" |2,278 | style="text-align:right;" |809.88 | style="image-align:center;" |[[File:West Godavari in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 13 |NTR ! scope="row" | [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్]] | [[విజయవాడ]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |20 | | style="text-align:right;" |22,18,591 | style="text-align:right;" |3,316 | style="text-align:right;" |669.06 | style="image-align:center;" |[[File:NTR in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 14 | KRI ! scope="row" | [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]] | [[మచిలీపట్నం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |26 | | style="text-align:right;" |17,35,079 | style="text-align:right;" |3,775 | style="text-align:right;" |459.62 | style="image-align:center;" |[[File:Krishna in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 15 |PAL ! scope="row" | [[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]] | [[నరసరావుపేట|నరసరాపుపేట]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |20,41,723 | style="text-align:right;" |7,298 | style="text-align:right;" |279.76 | style="image-align:center;" |[[File:Palnadu in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 16 | GUN ! scope="row" | [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]] | [[గుంటూరు]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |18 | | style="text-align:right;" |20,91,075 | style="text-align:right;" |2,443 | style="text-align:right;" |855.95 | style="image-align:center;" |[[File:Guntur in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 17 |BAP ! scope="row" | [[బాపట్ల జిల్లా|బాపట్ల]] | [[బాపట్ల]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |20 | | style="text-align:right;" |15,86,918 | style="text-align:right;" |3,829 | style="text-align:right;" |414.45 | style="image-align:center;" |[[File:Bapatla in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 18 | PRA ! scope="row" | [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] | [[ఒంగోలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |17,67,633 | style="text-align:right;" |14,322 | style="text-align:right;" |159.76 | style="image-align:center;" |[[File:Prakasam in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 19 | MAR ! scope="row" | [[మార్కాపురం జిల్లా|మార్కాపురం]] | [[మార్కాపురం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |21 | | style="text-align:right;" |11,42,313 | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | | style="image-align:center;" |[[File:Markapuram in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 20 | NEL ! scope="row" | [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీపొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] | [[నెల్లూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |36 | | style="text-align:right;" |24,69,712 | style="text-align:right;" |10,441 | style="text-align:right;" |236.54 | style="image-align:center;" |[[File:Sri Potti Sriramulu Nellore in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 21 | KUR ! scope="row" | [[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]] | [[కర్నూలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |27 | | style="text-align:right;" |22,71,686 | style="text-align:right;" |7,980 | style="text-align:right;" |284.67 | style="image-align:center;" |[[File:Kurnool in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 22 |NAN ! scope="row" | [[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల]] | [[నంద్యాల]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |30 | | style="text-align:right;" |17,81,777 | style="text-align:right;" |9,682 | style="text-align:right;" |184.03 | style="image-align:center;" |[[File:Nandyal in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 23 | ANA ! scope="row" | [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] | [[అనంతపురం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |32 | | style="text-align:right;" |22,41,105 | style="text-align:right;" |10,205 | style="text-align:right;" |219.61 | style="image-align:center;" |[[File:Anantapur in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 24 |SSS ! scope="row" | [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి]] | [[పుట్టపర్తి]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |32 | | style="text-align:right;" |18,40,043 | style="text-align:right;" |8,925 | style="text-align:right;" |206.17 | style="image-align:center;" |[[File:Sri Sathya Sai in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 25 | CUD ! scope="row" | [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా|వైఎస్ఆర్ కడప]] | [[కడప]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |40 | | style="text-align:right;" |20,60,654 | style="text-align:right;" |11,228 | style="text-align:right;" |183.53 | style="image-align:center;" |[[File:YSR in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 26 |ANN ! scope="row" | [[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య]] | [[మదనపల్లె|మదనపల్లె]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |25 | | style="text-align:right;" |16,97,308 | style="text-align:right;" |7,954 | style="text-align:right;" |213.39 | style="image-align:center;" |[[File:Annamayya in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 27 |TIR ! scope="row" | [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]] | [[తిరుపతి]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |36 | | style="text-align:right;" |21,96,984 | style="text-align:right;" |8,231 | style="text-align:right;" |266.92 | style="image-align:center;" |[[File:Tirupati in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 28 | CHI ! scope="row" | [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]] | [[చిత్తూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |18,72,951 | style="text-align:right;" |6,855 | style="text-align:right;" |273.22 | style="image-align:center;" |[[File:Chittoor in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | | ! |మొత్తం | style="text-align: center;" |81 | style="text-align: center;" |688 | | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" | | |- |} '''గమనిక *:''' నిర్జన గ్రామాలు మినహాయించి జిల్లాలోని రెవెన్యూ గ్రామాలు చూపబడినవి == జిల్లాల విశేషాలు == * అతి పెద్ద జిల్లా: [[కడప జిల్లా]] * అతి చిన్న జిల్లా: [[విశాఖపట్నం జిల్లా]] * అతి తక్కువ మండలాలు గల జిల్లా: [[విశాఖపట్నం జిల్లా]] * అతి ఎక్కువ మండలాలు గల జిల్లాలు: [[కడప జిల్లా]] * 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం అత్యల్ప జనసాంద్రత గల జిల్లా: [[పోలవరం జిల్లా]] * 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం అత్యధిక జనసాంద్రత గల జిల్లా: [[తిరుపతి జిల్లా]] * 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం పూర్తి పట్టణ జిల్లా: [[విశాఖపట్నం జిల్లా]] * 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం పూర్తి గ్రామీణ జిల్లా: [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] === వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న జిల్లాలు === రాష్ట్రంలో 2022 పునర్య్వస్థీకరణ తరువాత ఈ దిగువ వివరించిన 7 జిల్లాలు వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్నాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/telugu/india-60967710|title=ఆంధ్ర‌ప్రదేశ్‌‌లో 26 జిల్లాలు... పునర్విభజనలో 5 ఆసక్తికర అంశాలు - BBC News తెలుగు|work=BBC News తెలుగు|access-date=2026-02-08|language=te-IN}}</ref> * [[అన్నమయ్య జిల్లా]] * [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] * [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] * [[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ జిల్లా]] * [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా]] * [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] * [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] ==ఆరు జోన్లు == *మల్టీ జోన్ 1 {{Citation needed|date=Feb 2024}} # శ్రీకాకుళం, విజయనగరం, పార్వతీపురం, మన్యం, పోలవరం, విశాఖపట్నం, అనకాపల్లి # పాడేరు, రాజమండ్రి, కాకినాడ, కోనసీమ, # ఏలూరు, విజయవాడ, బందరు * మల్టీ జోన్ 2 {{Citation needed|date=Feb 2024}} # గుంటూరు, నరసరావుపేట, బాపట్ల, ఒంగోలు, మార్కాపురం, నెల్లూరు # తిరుపతి, చిత్తూరు, మదనపల్లె, కడప # నంద్యాల, అనంతపురం, పుట్టపర్తి, కర్నూలు == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాల జాబితా]] * [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ పట్టణ స్థానిక సంస్థల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ పురపాలక సంఘాల జాబితా]] * [[తెలంగాణ రెవెన్యూ డివిజన్లు జాబితా]] * [[తెలంగాణ మండలాల జాబితా]] * [[తెలంగాణలోని పట్టణ స్థానిక సంస్థల జాబితా|తెలంగాణ పురపాలక సంఘాల జాబితా]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{ఆంధ్రప్రదేశ్}}{{భారతదేశం జిల్లాలు}} {{DEFAULTSORT:Districts Of Andhra Pradesh}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పాలనా విభాగాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల జాబితాలు]] [[వర్గం:జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] 84c64ik6yq6p5opna845to3pdngx4cf 4956333 4956332 2026-09-11T14:40:38Z ~2026-49114-44 154067 /* 2025 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ */ 4956333 wikitext text/x-wiki {{Infobox subdivision type | name = ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు | map = Andhra Pradesh districts - Telugu.svg | caption = ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ పటం | category = జిల్లాలు | territory = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] |start_date = |current_number = 28 జిల్లాలు |number_date = | population_range = [[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]] – 3,49,953 (అత్యల్ప); [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]] – 29,47,547 (అత్యధిక) | area_range = [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]] – {{Convert|1,048|కిమీ2|చ.మీ|abbr=on}} (చిన్నది);<!-- [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] – {{Convert|14,322|కిమీ2|చ.మీ|abbr=on}} (అతిపెద్ద)--> | government = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] | subdivision = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] }} [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలో [[ఉత్తరాంధ్ర]], [[కోస్తా|కోస్తాంధ్ర]], [[రాయలసీమ]] అనే మూడు ప్రాంతాలు, 28 [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లాలు]] ఉన్నాయి. ఉత్తరాంధ్రలో [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]], [[విజయనగరం]], [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]], [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు]], [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]], [[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]], [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]] జిల్లాలు ఉన్నాయి. కోస్తా ఆంధ్రలో [[కాకినాడ జిల్లా|కాకినాడ]], [[కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ]], [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పు గోదావరి]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]], [[ఏలూరు జిల్లా|ఏలూరు]], [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]], [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్]], [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]], [[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]], [[బాపట్ల జిల్లా|బాపట్ల]], [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]], [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు]] జిల్లాలు ఉన్నాయి. రాయలసీమలో [[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]], [[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల]], [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]], [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి]], [[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్]], [[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య]], [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]], [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]], [[మార్కాపురం జిల్లా|మార్కాపురం]] జిల్లాలు ఉన్నాయి. విశాఖపట్నం జిల్లా విస్తీర్ణంలో అతి చిన్న జిల్లా కాగా, ప్రకాశం జిల్లా పెద్దది. శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా అత్యధికజనాభా కలిగిన జిల్లా అయితే, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా అత్యల్పజనాభా కలిగిన జిల్లాగా గుర్తించబడ్డాయి. ప్రతి జిల్లాను రెండు లేదా అంతకంటే తక్కువ [[రెవెన్యూ డివిజను|రెవెన్యూ డివిజన్‌లుగా]] విభజించబడ్డాయి. రెవెన్యూ డివిజన్లును పరిపాలనా ప్రయోజనాల కోసం [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాలు|మండలాలుగా]] ఉపవిభజన చేయబడ్డాయి. == చరిత్ర == [[స్వాతంత్ర్యం]] వచ్చేనాటికి నేటి [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] [[మద్రాసు రాష్ట్రం|మద్రాసు రాష్ట్రంలో]] భాగంగాఉండేది. తెలుగు మాట్లాడే ఆధిపత్య ప్రాంతాలైన [[కోస్తా|కోస్తాాంధ్ర]], [[రాయలసీమ]] ప్రాంతాలు 1953లో మద్రాసు రాష్ట్రం నుండి విడిపోయి [[ఆంధ్రరాష్ట్రం|ఆంధ్రరాష్ట్రంగా]] ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web|date=1 November 2020|title=History of Andhra Pradesh|url=https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/history-of-andhra-pradesh-have-a-quick-recall-of-formation-of-the-state-654080|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403095807/https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/history-of-andhra-pradesh-have-a-quick-recall-of-formation-of-the-state-654080|archive-date=3 April 2022|access-date=3 April 2022|website=The Hans India|language=en}}</ref> ఆంధ్రరాష్ట్రంలో [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]], [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]], [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పుగోదావరి]], [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]], [[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|కడప]], [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]], [[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]], [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరు]], [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]], [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమగోదావరి]] అనే 11 జిల్లాలు ఉండేవి.<ref>{{Cite web|date=30 March 2022|title=AP new districts: First formed under the empire, Andhra Pradesh's map shaped and reshaped over two centuries|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/first-formed-under-the-empire-aps-map-shaped-and-reshaped-over-two-centuries/articleshow/90528597.cms|access-date=3 April 2022|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2 April 2022|title=New districts in AP: Experts want the government to walk the talk|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-in-ap-experts-want-the-government-to-walk-the-talk/article65284435.ece|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403071546/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-in-ap-experts-want-the-government-to-walk-the-talk/article65284435.ece|archive-date=3 April 2022|access-date=3 April 2022|website=The Hindu|language=en}}</ref> [[రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 1956]] ఫలితంగా రాష్ట్ర సరిహద్దులు భాషాపరమైన మార్గాలను అనుసరించి పునర్వ్యవస్థీకరించబడ్డాయి. 1956 నవంబరు 1న ఆంధ్రరాష్ట్రం, హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని [[తెలంగాణ]] ప్రాంతం కలిసి [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా]] ఏర్పడింది. దీనిని పునరాలోచనలో యునైటెడ్ ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా సూచిస్తారు. ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రంగా తెలంగాణ ప్రాంతంలోని 10 జిల్లాలతో కలిపి ఆంధ్రరాష్ట్రం లోని 11 జిల్లాల కలిపి మొత్తం 21 జిల్లాలతో ఏర్పడింది. 1959 సంవత్సరంలో, [[గోదావరి|గోదావరి నదికి]] అవతలి వైపున ఉన్న [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] లోని [[భద్రాచలం]], [[నూగూరు వెంకటాపురం]] తాలూకాలు భౌగోళిక సామీప్యత, పరిపాలనా సాధ్యత దృష్ట్యా [[ఖమ్మం జిల్లా|ఖమ్మం జిల్లాలో]] విలీనం చేయబడ్డాయి. అదే సంవత్సరం [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమగోదావరి జిల్లా]] లోని అశ్వారావుపేట కొంత భాగాన్ని ఖమ్మం జిల్లాకు, [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా జిల్లాకు]] చెందిన [[మునగాల (సూర్యాపేట జిల్లా)|మునగాల]] తాలూకాను [[నల్గొండ జిల్లా]] లోకి చేర్చారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/politics/gom-on-andhra-bifurcation-to-elicit-views-of-political-parties-113111200303_1.html|title=GoM on Andhra bifurcation to elicit views of political parties|last=ANI|date=2013-11-12|work=Business Standard India|access-date=2023-03-14}}</ref> 1970లో గుంటూరు, నెల్లూరు, కర్నూలు జిల్లాల నుంచి ప్రకాశం జిల్లా, 1979లో విశాఖపట్నం, శ్రీకాకుళం జిల్లాల నుంచి విజయనగరం జిల్లా ఏర్పడడంతో జిల్లాల సంఖ్య 21 నుండి 23కు పెరిగింది. 2014లో ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా విభజించబడిన తర్వాత, ఇప్పుడు [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా]] పిలవబడే ఆంధ్రప్రాంతం 13 జిల్లాలతో మిగిలిపోయింది. అయితే [[పోలవరం ప్రాజెక్టు|పోలవరం ప్రాజెక్టులో]] భాగంగా [[తెలంగాణ|తెలంగాణలోని]] ఖమ్మం జిల్లా నుండి (ఒక్క భద్రాచలం పట్టణం తప్ప) 7 గిరిజన ప్రాబల్య మండలాలలోని ముంపు గ్రామాలు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో విలీనమయ్యాయి. ఈ మండలాలు తూర్పుగోదావరి, పశ్చిమగోదావరి జిల్లాలలో చేర్చబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|date=3 September 2014|title=Andhra Pradesh takes control of seven mandals in Khammam|url=https://www.deccanchronicle.com/140903/nation-current-affairs/article/andhra-pradesh-takes-control-seven-mandals-khammam|url-status=live|access-date=3 April 2022|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=11 July 2014|title=List of seven mandals to be included in AP|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Andhra-Pradesh/2014-07-11/List-of-seven-mandals-to-be-included-in-AP/101564|url-status=live|access-date=3 April 2022|website=The Hans India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/./article60389782.ece|title=TS gives up on 7 transferred mandals|date=2014-08-19|work=The Hindu|access-date=2023-03-14|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/parliament-passes-bill-on-polavaram-project/article6210089.ece|title=Parliament passes bill on Polavaram project|date=2014-07-14|work=The Hindu|access-date=2023-03-14|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> === 2022 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ === 2022 జనవరి 26న, ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల ఏర్పాటు చట్టం, 1974, సెక్షన్ 3 (5) ప్రకారం ప్రాథమిక ప్రకటన జారీ చేయడం ద్వారా [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] 13 కొత్త జిల్లాలను పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గ పరిధి ఆధారంగా ప్రతిపాదించింది.<ref>{{Cite web|date=2022-01-31|title=Doubling the number of districts in Andhra Pradesh: The proposal and the criticism|url=https://indianexpress.com/article/explained/doubling-the-number-of-districts-in-andhra-pradesh-the-proposal-and-the-criticism-7749809/|access-date=2023-03-11|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref name="apreorg-20222">{{cite news |last1=V.|first1=Raghavendra|date=4 April 2022|title=Jagan launches 13 new districts of Andhra Pradesh|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/thirteen-new-districts-come-into-existence-in-andhra-pradesh/article65289032.ece|access-date=21 August 2024|work=[[The Hindu]]}}</ref> దీనికి మినహాయింపు విశాలంగా వున్న అరకు లోకసభ నియోజక వర్గాన్ని రెండు జిల్లాలుగా మార్చటం. ప్రజల అభ్యర్ధనల మేరకు, మిగతా చోట్ల 12 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలను లోక్‌సభనియోజకవర్గం ప్రధానంగా గల జిల్లాలో కాక, ఇతర జిల్లాలలో వుంచారు.<ref>{{Cite web|title=AP New Districts: కొత్త కళ.. గడప వద్దకే పాలన|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/cm-ys-jagan-launched-13-new-districts-andhra-pradesh-1446432 |date=2022-04-05|access-date=2022-04-22|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|title=Andhra news:అందుబాటులో జిల్లా కేంద్రం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/general/2501/122065557|publisher=ఈనాడు|date=2022-04-04|access-date=2022-04-04}}</ref> ప్రజల నుండి వచ్చిన అభ్యంతరాలు, సూచనలను పరిగణనలోకి తీసుకున్న తరువాత, ప్రభుత్వం 2022 ఏప్రిల్ 3న 13 కొత్త జిల్లాలను ఏర్పాటు చేస్తూ తుది నోటిఫికేషన్‌ను ప్రచురించింది. దాని ప్రకారం ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులోని షెడ్యూల్‌లో పేర్కొన్న విధంగా కొత్తగా ఏర్పడిన జిల్లాలు 2022 ఏప్రిల్ 4 నుండి అమలులోకి వచ్చాయి.వాటితో రాష్ట్రంలోని జిల్లాల సంఖ్య 26కు చేరుకుంది.<ref>{{Cite web|date=30 March 2022|title=New districts to come into force on April 4|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-to-come-into-force-on-april-4/article65274658.ece|url-status=live|access-date=3 April 2022|website=[[The Hindu]]}}</ref><ref name="apreorg-2022">{{Cite web|date=2022-04-03|title=Here's how new ap map looks after districts reorganisation|url=https://www.sakshipost.com/news/andhrapradesh/heres-how-new-ap-map-looks-after-districts-reorganization-153041|access-date=2023-04-17}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 March 2022|title=Andhra Pradesh to have 13 new districts from April 4|url=https://www.india.com/news/india/andhra-pradesh-to-have-13-new-districts-from-april-4-check-list-of-total-26-districts-here-5317197/|url-status=live|access-date=3 April 2022|website=india.com|language=en}}</ref> === 2025 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ === 2025 జిల్లాల పునర్నినిర్మాణంలో భాగంగా కొత్తగా పోలవరం, మార్కాపురం జిల్లాలు 2025 డిసెంబరు 30న ఉనికిలోకి వచ్చాయి. వీటితో రాష్ట్రంలోని జిల్లాల సంఖ్య 26 నుండి 28కి చేరుకుంది. ప్రాంతాల వారిగా ఉత్తర ఆంధ్రలో ఏడు జిల్లాలు, కోస్తా ఆంధ్రలో పదమూడు జిల్లాలు, రాయలసీమలో ఎనిమిది జిల్లాలు ఉన్నాయి.<ref name="districts-20253112">{{Cite news |title=Andhra News:కొత్త జిల్లాలు పోలవరం, మార్కాపురం |date=2025-12-30 |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/ap-cabinet--approves-formation-of-two-new-districts/1799/125240498 |access-date=2026-02-16 |work=Eenadu|lang=te}}</ref> 2025 డిసెంబరు 31 నాటికి రాష్ట్రంలో మొత్తం 81 రెవెన్యూ డివిజన్‌లు, 688 మండలాలు, 13,324 గ్రామ పంచాయతీలతో పరిపాలనా సంస్థలో భాగంగా ఉన్నాయి. [[ఉత్తరాంధ్ర|ఉత్తరాంధ్ర]] (ఉత్తర కోస్తాఆంధ్ర): (7) * [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు]] * [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]] * [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] * [[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]] * [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]] * [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]] * [[విజయనగరం జిల్లా|విజయనగరం]] కోస్తా ఆంధ్ర (కోస్తా ఆంధ్ర): (13) * [[బాపట్ల జిల్లా|బాపట్ల]] * [[కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ]] * [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పు గోదావరి]] * [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]] * [[ఏలూరు జిల్లా|ఏలూరు]] * [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]] * [[కాకినాడ జిల్లా|కాకినాడ]] * [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]] * [[మార్కాపురం జిల్లా|మార్కాపురం]] * [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్]] * [[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]] [[దక్షిణాంధ్ర|దక్షిణాంధ్ర ]] (దక్షిణ కోస్తాఆంధ్ర): * [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] * [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరు]] '''రాయలసీమ:''' * [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] * [[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య]] * [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]] * [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా|వై.ఎస్.ఆర్.కడప]] * [[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]] * [[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల]] * [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి]] * [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]] === కాలక్రమ స్థితి పటాలు === <Gallery> File:Andhra State (1953 - 1956).png|[[Andhra State| (1953–1956) File:Blank map Andhra Pradesh state and districts (before 2014).png|[[United Andhra Pradesh| (1956–2014) File:Location_map_India_Andhra_Pradesh_EN_V2.svg|[[Andhra Pradesh| (2014–2022) File:Andhra Pradesh districts 2022.svg|[[Andhra Pradesh| (2022–2025) File:Andhra Pradesh districts plain - Telugu.svg|[[Andhra Pradesh| (2025-) </gallery> == జిల్లాల గణాంకాలు == గమనిక: జిల్లా వివరాలు. మండలాల సంఖ్య వరకు, జిల్లా పటం తాజాపరచబడింది.<ref name="districts-20253112"/> రెవెన్యూ గ్రామాలు, జనాభా, విస్తీర్ణం, జనసాంద్రత వివరాలు <ref name="apreorg-2022"/> తాజాపరచవలసివున్నది {| class="wikitable sortable" style="text-align:left" border="1" width="100%" |- ! scope="col" | వ.సంఖ్య ! scope="col" | కోడ్<ref>{{Cite web |date=2008-09-11 |title=NIC Policy on format of e-mail Address |url=https://www.mail.nic.in/docs/MailService_e-mail_address_Policy_WithCodes.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080911133331/https://www.mail.nic.in/docs/MailService_e-mail_address_Policy_WithCodes.pdf |archive-date=11 September 2008 |access-date=2021-02-15 |website=www.mail.nic.in}}</ref> ! scope="col" | జిల్లా అధికారిక పేరు ! scope="col" | జిల్లా ప్రధానకేంద్రం ! scope="col" | జిల్లాలోని రెవెన్యూ డివిజన్లు ! scope="col" | జిల్లాలోని మండలాలు !*జిల్లాలోని రెవెన్యూ గ్రామాలు ! scope="col" data-sort-type="number" | జనాభా ! scope="col" data-sort-type="number" | విస్తీర్ణం<br /> (చ.కి.మీ) ! scope="col" data-sort-type="number" | జనసాంధ్రత<br /> (చ.కి.మీ 1కి) ! scope="col" | జిల్లా ఉనికిని తెలిపే పటం |- | 1 | SRI ! scope="row" | [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]] | [[శ్రీకాకుళం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |30 |1323 | style="text-align:right;" |21,91,471 | style="text-align:right;" |4,591 | style="text-align:right;" |477.34 | style="image-align:center;" |[[File:Srikakulam in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 2 |PAR ! scope="row" | [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] | [[పార్వతీపురం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |15 | | style="text-align:right;" |9,25,340 | style="text-align:right;" |3,659 | style="text-align:right;" |252.89 | style="image-align:center;" |[[File:Parvathipuram Manyam in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 3 | VIZ ! scope="row" | [[విజయనగరం జిల్లా|విజయనగరం]] | [[విజయనగరం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |19,30,811 | style="text-align:right;" |4,122 | style="text-align:right;" |468.42 | style="image-align:center;" |[[File:Vizianagaram in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 4 | VIS ! scope="row" | [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]] | [[విశాఖపట్నం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |11 | | style="text-align:right;" |19,59,544 | style="text-align:right;" |1,048 | style="text-align:right;" |1869.79 | style="image-align:center;" |[[File:Visakhapatnam in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 5 |ALL ! scope="row" | [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు]] | [[పాడేరు]] | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |11 | | style="text-align:right;" |6,04,031 | style="text-align:right;" |12,251 | style="text-align:right;" |77.87 | style="image-align:center;" |[[File:Alluri Sitharama Raju in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 6 |ANA ! scope="row" | [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]] | [[అనకాపల్లి]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |24 | | style="text-align:right;" |17,26,998 | style="text-align:right;" |4,292 | style="text-align:right;" |402.38 | style="image-align:center;" |[[File:Anakapalli in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 7 |POL ! scope="row" | [[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]] | [[రంపచోడవరం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |12 | | style="text-align:right;" |3,49,929 | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | | style="image-align:center;" |[[File:Polavaram in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 8 |KAK ! scope="row" | [[కాకినాడ జిల్లా|కాకినాడ]] | [[కాకినాడ]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |21 | | style="text-align:right;" |20,92,374 | style="text-align:right;" |3,019 | style="text-align:right;" |693.07 | style="image-align:center;" |[[File:Kakinada in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 9 | EAS ! scope="row" | [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పు గోదావరి]] | [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రపురం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |22 | | style="text-align:right;" |18,32,332 | style="text-align:right;" |2,561 | style="text-align:right;" |715.48 | style="image-align:center;" |[[File:East Godavari in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 10 |KON ! scope="row" | [[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ జిల్లా|డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ]] | [[అమలాపురం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |19 | | style="text-align:right;" |17,19,093 | style="text-align:right;" |2,083 | style="text-align:right;" |825.30 | style="image-align:center;" |[[File:Konaseema in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 11 |ELU ! scope="row" | [[ఏలూరు జిల్లా|ఏలూరు]] | [[ఏలూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |20,06,737 | style="text-align:right;" |6,579 | style="text-align:right;" |305.02 | style="image-align:center;" |[[File:Eluru in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 12 | WES ! scope="row" | [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]] | [[భీమవరం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |20 | | style="text-align:right;" |18,44,898 | style="text-align:right;" |2,278 | style="text-align:right;" |809.88 | style="image-align:center;" |[[File:West Godavari in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 13 |NTR ! scope="row" | [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్]] | [[విజయవాడ]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |20 | | style="text-align:right;" |22,18,591 | style="text-align:right;" |3,316 | style="text-align:right;" |669.06 | style="image-align:center;" |[[File:NTR in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 14 | KRI ! scope="row" | [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]] | [[మచిలీపట్నం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |26 | | style="text-align:right;" |17,35,079 | style="text-align:right;" |3,775 | style="text-align:right;" |459.62 | style="image-align:center;" |[[File:Krishna in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 15 |PAL ! scope="row" | [[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]] | [[నరసరావుపేట|నరసరాపుపేట]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |20,41,723 | style="text-align:right;" |7,298 | style="text-align:right;" |279.76 | style="image-align:center;" |[[File:Palnadu in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 16 | GUN ! scope="row" | [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]] | [[గుంటూరు]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |18 | | style="text-align:right;" |20,91,075 | style="text-align:right;" |2,443 | style="text-align:right;" |855.95 | style="image-align:center;" |[[File:Guntur in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 17 |BAP ! scope="row" | [[బాపట్ల జిల్లా|బాపట్ల]] | [[బాపట్ల]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |20 | | style="text-align:right;" |15,86,918 | style="text-align:right;" |3,829 | style="text-align:right;" |414.45 | style="image-align:center;" |[[File:Bapatla in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 18 | PRA ! scope="row" | [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] | [[ఒంగోలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |17,67,633 | style="text-align:right;" |14,322 | style="text-align:right;" |159.76 | style="image-align:center;" |[[File:Prakasam in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 19 | MAR ! scope="row" | [[మార్కాపురం జిల్లా|మార్కాపురం]] | [[మార్కాపురం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |21 | | style="text-align:right;" |11,42,313 | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | | style="image-align:center;" |[[File:Markapuram in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 20 | NEL ! scope="row" | [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీపొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] | [[నెల్లూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |36 | | style="text-align:right;" |24,69,712 | style="text-align:right;" |10,441 | style="text-align:right;" |236.54 | style="image-align:center;" |[[File:Sri Potti Sriramulu Nellore in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 21 | KUR ! scope="row" | [[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]] | [[కర్నూలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |27 | | style="text-align:right;" |22,71,686 | style="text-align:right;" |7,980 | style="text-align:right;" |284.67 | style="image-align:center;" |[[File:Kurnool in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 22 |NAN ! scope="row" | [[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల]] | [[నంద్యాల]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |30 | | style="text-align:right;" |17,81,777 | style="text-align:right;" |9,682 | style="text-align:right;" |184.03 | style="image-align:center;" |[[File:Nandyal in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 23 | ANA ! scope="row" | [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] | [[అనంతపురం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |32 | | style="text-align:right;" |22,41,105 | style="text-align:right;" |10,205 | style="text-align:right;" |219.61 | style="image-align:center;" |[[File:Anantapur in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 24 |SSS ! scope="row" | [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి]] | [[పుట్టపర్తి]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |32 | | style="text-align:right;" |18,40,043 | style="text-align:right;" |8,925 | style="text-align:right;" |206.17 | style="image-align:center;" |[[File:Sri Sathya Sai in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 25 | CUD ! scope="row" | [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా|వైఎస్ఆర్ కడప]] | [[కడప]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |40 | | style="text-align:right;" |20,60,654 | style="text-align:right;" |11,228 | style="text-align:right;" |183.53 | style="image-align:center;" |[[File:YSR in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 26 |ANN ! scope="row" | [[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య]] | [[మదనపల్లె|మదనపల్లె]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |25 | | style="text-align:right;" |16,97,308 | style="text-align:right;" |7,954 | style="text-align:right;" |213.39 | style="image-align:center;" |[[File:Annamayya in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 27 |TIR ! scope="row" | [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]] | [[తిరుపతి]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |36 | | style="text-align:right;" |21,96,984 | style="text-align:right;" |8,231 | style="text-align:right;" |266.92 | style="image-align:center;" |[[File:Tirupati in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 28 | CHI ! scope="row" | [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]] | [[చిత్తూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |18,72,951 | style="text-align:right;" |6,855 | style="text-align:right;" |273.22 | style="image-align:center;" |[[File:Chittoor in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | | ! |మొత్తం | style="text-align: center;" |81 | style="text-align: center;" |688 | | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" | | |- |} '''గమనిక *:''' నిర్జన గ్రామాలు మినహాయించి జిల్లాలోని రెవెన్యూ గ్రామాలు చూపబడినవి == జిల్లాల విశేషాలు == * అతి పెద్ద జిల్లా: [[కడప జిల్లా]] * అతి చిన్న జిల్లా: [[విశాఖపట్నం జిల్లా]] * అతి తక్కువ మండలాలు గల జిల్లా: [[విశాఖపట్నం జిల్లా]] * అతి ఎక్కువ మండలాలు గల జిల్లాలు: [[కడప జిల్లా]] * 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం అత్యల్ప జనసాంద్రత గల జిల్లా: [[పోలవరం జిల్లా]] * 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం అత్యధిక జనసాంద్రత గల జిల్లా: [[తిరుపతి జిల్లా]] * 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం పూర్తి పట్టణ జిల్లా: [[విశాఖపట్నం జిల్లా]] * 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం పూర్తి గ్రామీణ జిల్లా: [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] === వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న జిల్లాలు === రాష్ట్రంలో 2022 పునర్య్వస్థీకరణ తరువాత ఈ దిగువ వివరించిన 7 జిల్లాలు వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్నాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/telugu/india-60967710|title=ఆంధ్ర‌ప్రదేశ్‌‌లో 26 జిల్లాలు... పునర్విభజనలో 5 ఆసక్తికర అంశాలు - BBC News తెలుగు|work=BBC News తెలుగు|access-date=2026-02-08|language=te-IN}}</ref> * [[అన్నమయ్య జిల్లా]] * [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] * [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] * [[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ జిల్లా]] * [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా]] * [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] * [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] ==ఆరు జోన్లు == *మల్టీ జోన్ 1 {{Citation needed|date=Feb 2024}} # శ్రీకాకుళం, విజయనగరం, పార్వతీపురం, మన్యం, పోలవరం, విశాఖపట్నం, అనకాపల్లి # పాడేరు, రాజమండ్రి, కాకినాడ, కోనసీమ, # ఏలూరు, విజయవాడ, బందరు * మల్టీ జోన్ 2 {{Citation needed|date=Feb 2024}} # గుంటూరు, నరసరావుపేట, బాపట్ల, ఒంగోలు, మార్కాపురం, నెల్లూరు # తిరుపతి, చిత్తూరు, మదనపల్లె, కడప # నంద్యాల, అనంతపురం, పుట్టపర్తి, కర్నూలు == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాల జాబితా]] * [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ పట్టణ స్థానిక సంస్థల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ పురపాలక సంఘాల జాబితా]] * [[తెలంగాణ రెవెన్యూ డివిజన్లు జాబితా]] * [[తెలంగాణ మండలాల జాబితా]] * [[తెలంగాణలోని పట్టణ స్థానిక సంస్థల జాబితా|తెలంగాణ పురపాలక సంఘాల జాబితా]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{ఆంధ్రప్రదేశ్}}{{భారతదేశం జిల్లాలు}} {{DEFAULTSORT:Districts Of Andhra Pradesh}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పాలనా విభాగాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల జాబితాలు]] [[వర్గం:జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] cx42yy5obgqf9qlucq5bm0grk8ya90l 4956334 4956333 2026-09-11T14:42:13Z ~2026-49114-44 154067 /* 2025 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ */ 4956334 wikitext text/x-wiki {{Infobox subdivision type | name = ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు | map = Andhra Pradesh districts - Telugu.svg | caption = ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ పటం | category = జిల్లాలు | territory = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] |start_date = |current_number = 28 జిల్లాలు |number_date = | population_range = [[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]] – 3,49,953 (అత్యల్ప); [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]] – 29,47,547 (అత్యధిక) | area_range = [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]] – {{Convert|1,048|కిమీ2|చ.మీ|abbr=on}} (చిన్నది);<!-- [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] – {{Convert|14,322|కిమీ2|చ.మీ|abbr=on}} (అతిపెద్ద)--> | government = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] | subdivision = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] }} [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలో [[ఉత్తరాంధ్ర]], [[కోస్తా|కోస్తాంధ్ర]], [[రాయలసీమ]] అనే మూడు ప్రాంతాలు, 28 [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లాలు]] ఉన్నాయి. ఉత్తరాంధ్రలో [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]], [[విజయనగరం]], [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]], [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు]], [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]], [[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]], [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]] జిల్లాలు ఉన్నాయి. కోస్తా ఆంధ్రలో [[కాకినాడ జిల్లా|కాకినాడ]], [[కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ]], [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పు గోదావరి]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]], [[ఏలూరు జిల్లా|ఏలూరు]], [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]], [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్]], [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]], [[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]], [[బాపట్ల జిల్లా|బాపట్ల]], [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]], [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు]] జిల్లాలు ఉన్నాయి. రాయలసీమలో [[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]], [[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల]], [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]], [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి]], [[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్]], [[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య]], [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]], [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]], [[మార్కాపురం జిల్లా|మార్కాపురం]] జిల్లాలు ఉన్నాయి. విశాఖపట్నం జిల్లా విస్తీర్ణంలో అతి చిన్న జిల్లా కాగా, ప్రకాశం జిల్లా పెద్దది. శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా అత్యధికజనాభా కలిగిన జిల్లా అయితే, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా అత్యల్పజనాభా కలిగిన జిల్లాగా గుర్తించబడ్డాయి. ప్రతి జిల్లాను రెండు లేదా అంతకంటే తక్కువ [[రెవెన్యూ డివిజను|రెవెన్యూ డివిజన్‌లుగా]] విభజించబడ్డాయి. రెవెన్యూ డివిజన్లును పరిపాలనా ప్రయోజనాల కోసం [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాలు|మండలాలుగా]] ఉపవిభజన చేయబడ్డాయి. == చరిత్ర == [[స్వాతంత్ర్యం]] వచ్చేనాటికి నేటి [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] [[మద్రాసు రాష్ట్రం|మద్రాసు రాష్ట్రంలో]] భాగంగాఉండేది. తెలుగు మాట్లాడే ఆధిపత్య ప్రాంతాలైన [[కోస్తా|కోస్తాాంధ్ర]], [[రాయలసీమ]] ప్రాంతాలు 1953లో మద్రాసు రాష్ట్రం నుండి విడిపోయి [[ఆంధ్రరాష్ట్రం|ఆంధ్రరాష్ట్రంగా]] ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web|date=1 November 2020|title=History of Andhra Pradesh|url=https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/history-of-andhra-pradesh-have-a-quick-recall-of-formation-of-the-state-654080|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403095807/https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/history-of-andhra-pradesh-have-a-quick-recall-of-formation-of-the-state-654080|archive-date=3 April 2022|access-date=3 April 2022|website=The Hans India|language=en}}</ref> ఆంధ్రరాష్ట్రంలో [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]], [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]], [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పుగోదావరి]], [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]], [[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|కడప]], [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]], [[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]], [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరు]], [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]], [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమగోదావరి]] అనే 11 జిల్లాలు ఉండేవి.<ref>{{Cite web|date=30 March 2022|title=AP new districts: First formed under the empire, Andhra Pradesh's map shaped and reshaped over two centuries|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/first-formed-under-the-empire-aps-map-shaped-and-reshaped-over-two-centuries/articleshow/90528597.cms|access-date=3 April 2022|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2 April 2022|title=New districts in AP: Experts want the government to walk the talk|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-in-ap-experts-want-the-government-to-walk-the-talk/article65284435.ece|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403071546/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-in-ap-experts-want-the-government-to-walk-the-talk/article65284435.ece|archive-date=3 April 2022|access-date=3 April 2022|website=The Hindu|language=en}}</ref> [[రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 1956]] ఫలితంగా రాష్ట్ర సరిహద్దులు భాషాపరమైన మార్గాలను అనుసరించి పునర్వ్యవస్థీకరించబడ్డాయి. 1956 నవంబరు 1న ఆంధ్రరాష్ట్రం, హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని [[తెలంగాణ]] ప్రాంతం కలిసి [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా]] ఏర్పడింది. దీనిని పునరాలోచనలో యునైటెడ్ ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా సూచిస్తారు. ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రంగా తెలంగాణ ప్రాంతంలోని 10 జిల్లాలతో కలిపి ఆంధ్రరాష్ట్రం లోని 11 జిల్లాల కలిపి మొత్తం 21 జిల్లాలతో ఏర్పడింది. 1959 సంవత్సరంలో, [[గోదావరి|గోదావరి నదికి]] అవతలి వైపున ఉన్న [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] లోని [[భద్రాచలం]], [[నూగూరు వెంకటాపురం]] తాలూకాలు భౌగోళిక సామీప్యత, పరిపాలనా సాధ్యత దృష్ట్యా [[ఖమ్మం జిల్లా|ఖమ్మం జిల్లాలో]] విలీనం చేయబడ్డాయి. అదే సంవత్సరం [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమగోదావరి జిల్లా]] లోని అశ్వారావుపేట కొంత భాగాన్ని ఖమ్మం జిల్లాకు, [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా జిల్లాకు]] చెందిన [[మునగాల (సూర్యాపేట జిల్లా)|మునగాల]] తాలూకాను [[నల్గొండ జిల్లా]] లోకి చేర్చారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/politics/gom-on-andhra-bifurcation-to-elicit-views-of-political-parties-113111200303_1.html|title=GoM on Andhra bifurcation to elicit views of political parties|last=ANI|date=2013-11-12|work=Business Standard India|access-date=2023-03-14}}</ref> 1970లో గుంటూరు, నెల్లూరు, కర్నూలు జిల్లాల నుంచి ప్రకాశం జిల్లా, 1979లో విశాఖపట్నం, శ్రీకాకుళం జిల్లాల నుంచి విజయనగరం జిల్లా ఏర్పడడంతో జిల్లాల సంఖ్య 21 నుండి 23కు పెరిగింది. 2014లో ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా విభజించబడిన తర్వాత, ఇప్పుడు [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా]] పిలవబడే ఆంధ్రప్రాంతం 13 జిల్లాలతో మిగిలిపోయింది. అయితే [[పోలవరం ప్రాజెక్టు|పోలవరం ప్రాజెక్టులో]] భాగంగా [[తెలంగాణ|తెలంగాణలోని]] ఖమ్మం జిల్లా నుండి (ఒక్క భద్రాచలం పట్టణం తప్ప) 7 గిరిజన ప్రాబల్య మండలాలలోని ముంపు గ్రామాలు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో విలీనమయ్యాయి. ఈ మండలాలు తూర్పుగోదావరి, పశ్చిమగోదావరి జిల్లాలలో చేర్చబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|date=3 September 2014|title=Andhra Pradesh takes control of seven mandals in Khammam|url=https://www.deccanchronicle.com/140903/nation-current-affairs/article/andhra-pradesh-takes-control-seven-mandals-khammam|url-status=live|access-date=3 April 2022|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=11 July 2014|title=List of seven mandals to be included in AP|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Andhra-Pradesh/2014-07-11/List-of-seven-mandals-to-be-included-in-AP/101564|url-status=live|access-date=3 April 2022|website=The Hans India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/./article60389782.ece|title=TS gives up on 7 transferred mandals|date=2014-08-19|work=The Hindu|access-date=2023-03-14|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/parliament-passes-bill-on-polavaram-project/article6210089.ece|title=Parliament passes bill on Polavaram project|date=2014-07-14|work=The Hindu|access-date=2023-03-14|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> === 2022 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ === 2022 జనవరి 26న, ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల ఏర్పాటు చట్టం, 1974, సెక్షన్ 3 (5) ప్రకారం ప్రాథమిక ప్రకటన జారీ చేయడం ద్వారా [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] 13 కొత్త జిల్లాలను పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గ పరిధి ఆధారంగా ప్రతిపాదించింది.<ref>{{Cite web|date=2022-01-31|title=Doubling the number of districts in Andhra Pradesh: The proposal and the criticism|url=https://indianexpress.com/article/explained/doubling-the-number-of-districts-in-andhra-pradesh-the-proposal-and-the-criticism-7749809/|access-date=2023-03-11|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref name="apreorg-20222">{{cite news |last1=V.|first1=Raghavendra|date=4 April 2022|title=Jagan launches 13 new districts of Andhra Pradesh|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/thirteen-new-districts-come-into-existence-in-andhra-pradesh/article65289032.ece|access-date=21 August 2024|work=[[The Hindu]]}}</ref> దీనికి మినహాయింపు విశాలంగా వున్న అరకు లోకసభ నియోజక వర్గాన్ని రెండు జిల్లాలుగా మార్చటం. ప్రజల అభ్యర్ధనల మేరకు, మిగతా చోట్ల 12 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలను లోక్‌సభనియోజకవర్గం ప్రధానంగా గల జిల్లాలో కాక, ఇతర జిల్లాలలో వుంచారు.<ref>{{Cite web|title=AP New Districts: కొత్త కళ.. గడప వద్దకే పాలన|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/cm-ys-jagan-launched-13-new-districts-andhra-pradesh-1446432 |date=2022-04-05|access-date=2022-04-22|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|title=Andhra news:అందుబాటులో జిల్లా కేంద్రం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/general/2501/122065557|publisher=ఈనాడు|date=2022-04-04|access-date=2022-04-04}}</ref> ప్రజల నుండి వచ్చిన అభ్యంతరాలు, సూచనలను పరిగణనలోకి తీసుకున్న తరువాత, ప్రభుత్వం 2022 ఏప్రిల్ 3న 13 కొత్త జిల్లాలను ఏర్పాటు చేస్తూ తుది నోటిఫికేషన్‌ను ప్రచురించింది. దాని ప్రకారం ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులోని షెడ్యూల్‌లో పేర్కొన్న విధంగా కొత్తగా ఏర్పడిన జిల్లాలు 2022 ఏప్రిల్ 4 నుండి అమలులోకి వచ్చాయి.వాటితో రాష్ట్రంలోని జిల్లాల సంఖ్య 26కు చేరుకుంది.<ref>{{Cite web|date=30 March 2022|title=New districts to come into force on April 4|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-to-come-into-force-on-april-4/article65274658.ece|url-status=live|access-date=3 April 2022|website=[[The Hindu]]}}</ref><ref name="apreorg-2022">{{Cite web|date=2022-04-03|title=Here's how new ap map looks after districts reorganisation|url=https://www.sakshipost.com/news/andhrapradesh/heres-how-new-ap-map-looks-after-districts-reorganization-153041|access-date=2023-04-17}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 March 2022|title=Andhra Pradesh to have 13 new districts from April 4|url=https://www.india.com/news/india/andhra-pradesh-to-have-13-new-districts-from-april-4-check-list-of-total-26-districts-here-5317197/|url-status=live|access-date=3 April 2022|website=india.com|language=en}}</ref> === 2025 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ === 2025 జిల్లాల పునర్నినిర్మాణంలో భాగంగా కొత్తగా పోలవరం, మార్కాపురం జిల్లాలు 2025 డిసెంబరు 30న ఉనికిలోకి వచ్చాయి. వీటితో రాష్ట్రంలోని జిల్లాల సంఖ్య 26 నుండి 28కి చేరుకుంది. ప్రాంతాల వారిగా ఉత్తర ఆంధ్రలో ఏడు జిల్లాలు, కోస్తా ఆంధ్రలో పదమూడు జిల్లాలు, రాయలసీమలో ఎనిమిది జిల్లాలు ఉన్నాయి.<ref name="districts-20253112">{{Cite news |title=Andhra News:కొత్త జిల్లాలు పోలవరం, మార్కాపురం |date=2025-12-30 |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/ap-cabinet--approves-formation-of-two-new-districts/1799/125240498 |access-date=2026-02-16 |work=Eenadu|lang=te}}</ref> 2025 డిసెంబరు 31 నాటికి రాష్ట్రంలో మొత్తం 81 రెవెన్యూ డివిజన్‌లు, 688 మండలాలు, 13,324 గ్రామ పంచాయతీలతో పరిపాలనా సంస్థలో భాగంగా ఉన్నాయి. [[ఉత్తరాంధ్ర|ఉత్తరాంధ్ర]] (ఉత్తర కోస్తాఆంధ్ర): (7) * [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు]] * [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]] * [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] * [[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]] * [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]] * [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]] * [[విజయనగరం జిల్లా|విజయనగరం]] కోస్తా ఆంధ్ర (కోస్తా ఆంధ్ర): (13) * [[బాపట్ల జిల్లా|బాపట్ల]] * [[కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ]] * [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పు గోదావరి]] * [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]] * [[ఏలూరు జిల్లా|ఏలూరు]] * [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]] * [[కాకినాడ జిల్లా|కాకినాడ]] * [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]] * [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్]] * [[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]] [[దక్షిణాంధ్ర|దక్షిణాంధ్ర ]] (దక్షిణ కోస్తాఆంధ్ర): * [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] * [[మార్కాపురం జిల్లా|మార్కాపురం]] * [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరు]] '''రాయలసీమ:''' * [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] * [[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య]] * [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]] * [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా|వై.ఎస్.ఆర్.కడప]] * [[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]] * [[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల]] * [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి]] * [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]] === కాలక్రమ స్థితి పటాలు === <Gallery> File:Andhra State (1953 - 1956).png|[[Andhra State| (1953–1956) File:Blank map Andhra Pradesh state and districts (before 2014).png|[[United Andhra Pradesh| (1956–2014) File:Location_map_India_Andhra_Pradesh_EN_V2.svg|[[Andhra Pradesh| (2014–2022) File:Andhra Pradesh districts 2022.svg|[[Andhra Pradesh| (2022–2025) File:Andhra Pradesh districts plain - Telugu.svg|[[Andhra Pradesh| (2025-) </gallery> == జిల్లాల గణాంకాలు == గమనిక: జిల్లా వివరాలు. మండలాల సంఖ్య వరకు, జిల్లా పటం తాజాపరచబడింది.<ref name="districts-20253112"/> రెవెన్యూ గ్రామాలు, జనాభా, విస్తీర్ణం, జనసాంద్రత వివరాలు <ref name="apreorg-2022"/> తాజాపరచవలసివున్నది {| class="wikitable sortable" style="text-align:left" border="1" width="100%" |- ! scope="col" | వ.సంఖ్య ! scope="col" | కోడ్<ref>{{Cite web |date=2008-09-11 |title=NIC Policy on format of e-mail Address |url=https://www.mail.nic.in/docs/MailService_e-mail_address_Policy_WithCodes.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080911133331/https://www.mail.nic.in/docs/MailService_e-mail_address_Policy_WithCodes.pdf |archive-date=11 September 2008 |access-date=2021-02-15 |website=www.mail.nic.in}}</ref> ! scope="col" | జిల్లా అధికారిక పేరు ! scope="col" | జిల్లా ప్రధానకేంద్రం ! scope="col" | జిల్లాలోని రెవెన్యూ డివిజన్లు ! scope="col" | జిల్లాలోని మండలాలు !*జిల్లాలోని రెవెన్యూ గ్రామాలు ! scope="col" data-sort-type="number" | జనాభా ! scope="col" data-sort-type="number" | విస్తీర్ణం<br /> (చ.కి.మీ) ! scope="col" data-sort-type="number" | జనసాంధ్రత<br /> (చ.కి.మీ 1కి) ! scope="col" | జిల్లా ఉనికిని తెలిపే పటం |- | 1 | SRI ! scope="row" | [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]] | [[శ్రీకాకుళం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |30 |1323 | style="text-align:right;" |21,91,471 | style="text-align:right;" |4,591 | style="text-align:right;" |477.34 | style="image-align:center;" |[[File:Srikakulam in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 2 |PAR ! scope="row" | [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] | [[పార్వతీపురం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |15 | | style="text-align:right;" |9,25,340 | style="text-align:right;" |3,659 | style="text-align:right;" |252.89 | style="image-align:center;" |[[File:Parvathipuram Manyam in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 3 | VIZ ! scope="row" | [[విజయనగరం జిల్లా|విజయనగరం]] | [[విజయనగరం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |19,30,811 | style="text-align:right;" |4,122 | style="text-align:right;" |468.42 | style="image-align:center;" |[[File:Vizianagaram in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 4 | VIS ! scope="row" | [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]] | [[విశాఖపట్నం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |11 | | style="text-align:right;" |19,59,544 | style="text-align:right;" |1,048 | style="text-align:right;" |1869.79 | style="image-align:center;" |[[File:Visakhapatnam in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 5 |ALL ! scope="row" | [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు]] | [[పాడేరు]] | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |11 | | style="text-align:right;" |6,04,031 | style="text-align:right;" |12,251 | style="text-align:right;" |77.87 | style="image-align:center;" |[[File:Alluri Sitharama Raju in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 6 |ANA ! scope="row" | [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]] | [[అనకాపల్లి]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |24 | | style="text-align:right;" |17,26,998 | style="text-align:right;" |4,292 | style="text-align:right;" |402.38 | style="image-align:center;" |[[File:Anakapalli in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 7 |POL ! scope="row" | [[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]] | [[రంపచోడవరం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |12 | | style="text-align:right;" |3,49,929 | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | | style="image-align:center;" |[[File:Polavaram in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 8 |KAK ! scope="row" | [[కాకినాడ జిల్లా|కాకినాడ]] | [[కాకినాడ]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |21 | | style="text-align:right;" |20,92,374 | style="text-align:right;" |3,019 | style="text-align:right;" |693.07 | style="image-align:center;" |[[File:Kakinada in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 9 | EAS ! scope="row" | [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పు గోదావరి]] | [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రపురం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |22 | | style="text-align:right;" |18,32,332 | style="text-align:right;" |2,561 | style="text-align:right;" |715.48 | style="image-align:center;" |[[File:East Godavari in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 10 |KON ! scope="row" | [[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ జిల్లా|డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ]] | [[అమలాపురం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |19 | | style="text-align:right;" |17,19,093 | style="text-align:right;" |2,083 | style="text-align:right;" |825.30 | style="image-align:center;" |[[File:Konaseema in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 11 |ELU ! scope="row" | [[ఏలూరు జిల్లా|ఏలూరు]] | [[ఏలూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |20,06,737 | style="text-align:right;" |6,579 | style="text-align:right;" |305.02 | style="image-align:center;" |[[File:Eluru in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 12 | WES ! scope="row" | [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]] | [[భీమవరం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |20 | | style="text-align:right;" |18,44,898 | style="text-align:right;" |2,278 | style="text-align:right;" |809.88 | style="image-align:center;" |[[File:West Godavari in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 13 |NTR ! scope="row" | [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్]] | [[విజయవాడ]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |20 | | style="text-align:right;" |22,18,591 | style="text-align:right;" |3,316 | style="text-align:right;" |669.06 | style="image-align:center;" |[[File:NTR in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 14 | KRI ! scope="row" | [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]] | [[మచిలీపట్నం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |26 | | style="text-align:right;" |17,35,079 | style="text-align:right;" |3,775 | style="text-align:right;" |459.62 | style="image-align:center;" |[[File:Krishna in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 15 |PAL ! scope="row" | [[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]] | [[నరసరావుపేట|నరసరాపుపేట]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |20,41,723 | style="text-align:right;" |7,298 | style="text-align:right;" |279.76 | style="image-align:center;" |[[File:Palnadu in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 16 | GUN ! scope="row" | [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]] | [[గుంటూరు]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |18 | | style="text-align:right;" |20,91,075 | style="text-align:right;" |2,443 | style="text-align:right;" |855.95 | style="image-align:center;" |[[File:Guntur in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 17 |BAP ! scope="row" | [[బాపట్ల జిల్లా|బాపట్ల]] | [[బాపట్ల]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |20 | | style="text-align:right;" |15,86,918 | style="text-align:right;" |3,829 | style="text-align:right;" |414.45 | style="image-align:center;" |[[File:Bapatla in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 18 | PRA ! scope="row" | [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] | [[ఒంగోలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |17,67,633 | style="text-align:right;" |14,322 | style="text-align:right;" |159.76 | style="image-align:center;" |[[File:Prakasam in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 19 | MAR ! scope="row" | [[మార్కాపురం జిల్లా|మార్కాపురం]] | [[మార్కాపురం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |21 | | style="text-align:right;" |11,42,313 | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | | style="image-align:center;" |[[File:Markapuram in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 20 | NEL ! scope="row" | [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీపొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] | [[నెల్లూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |36 | | style="text-align:right;" |24,69,712 | style="text-align:right;" |10,441 | style="text-align:right;" |236.54 | style="image-align:center;" |[[File:Sri Potti Sriramulu Nellore in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 21 | KUR ! scope="row" | [[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]] | [[కర్నూలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |27 | | style="text-align:right;" |22,71,686 | style="text-align:right;" |7,980 | style="text-align:right;" |284.67 | style="image-align:center;" |[[File:Kurnool in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 22 |NAN ! scope="row" | [[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల]] | [[నంద్యాల]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |30 | | style="text-align:right;" |17,81,777 | style="text-align:right;" |9,682 | style="text-align:right;" |184.03 | style="image-align:center;" |[[File:Nandyal in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 23 | ANA ! scope="row" | [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] | [[అనంతపురం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |32 | | style="text-align:right;" |22,41,105 | style="text-align:right;" |10,205 | style="text-align:right;" |219.61 | style="image-align:center;" |[[File:Anantapur in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 24 |SSS ! scope="row" | [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి]] | [[పుట్టపర్తి]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |32 | | style="text-align:right;" |18,40,043 | style="text-align:right;" |8,925 | style="text-align:right;" |206.17 | style="image-align:center;" |[[File:Sri Sathya Sai in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 25 | CUD ! scope="row" | [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా|వైఎస్ఆర్ కడప]] | [[కడప]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |40 | | style="text-align:right;" |20,60,654 | style="text-align:right;" |11,228 | style="text-align:right;" |183.53 | style="image-align:center;" |[[File:YSR in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 26 |ANN ! scope="row" | [[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య]] | [[మదనపల్లె|మదనపల్లె]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |25 | | style="text-align:right;" |16,97,308 | style="text-align:right;" |7,954 | style="text-align:right;" |213.39 | style="image-align:center;" |[[File:Annamayya in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 27 |TIR ! scope="row" | [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]] | [[తిరుపతి]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |36 | | style="text-align:right;" |21,96,984 | style="text-align:right;" |8,231 | style="text-align:right;" |266.92 | style="image-align:center;" |[[File:Tirupati in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 28 | CHI ! scope="row" | [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]] | [[చిత్తూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |18,72,951 | style="text-align:right;" |6,855 | style="text-align:right;" |273.22 | style="image-align:center;" |[[File:Chittoor in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | | ! |మొత్తం | style="text-align: center;" |81 | style="text-align: center;" |688 | | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" | | |- |} '''గమనిక *:''' నిర్జన గ్రామాలు మినహాయించి జిల్లాలోని రెవెన్యూ గ్రామాలు చూపబడినవి == జిల్లాల విశేషాలు == * అతి పెద్ద జిల్లా: [[కడప జిల్లా]] * అతి చిన్న జిల్లా: [[విశాఖపట్నం జిల్లా]] * అతి తక్కువ మండలాలు గల జిల్లా: [[విశాఖపట్నం జిల్లా]] * అతి ఎక్కువ మండలాలు గల జిల్లాలు: [[కడప జిల్లా]] * 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం అత్యల్ప జనసాంద్రత గల జిల్లా: [[పోలవరం జిల్లా]] * 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం అత్యధిక జనసాంద్రత గల జిల్లా: [[తిరుపతి జిల్లా]] * 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం పూర్తి పట్టణ జిల్లా: [[విశాఖపట్నం జిల్లా]] * 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం పూర్తి గ్రామీణ జిల్లా: [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] === వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న జిల్లాలు === రాష్ట్రంలో 2022 పునర్య్వస్థీకరణ తరువాత ఈ దిగువ వివరించిన 7 జిల్లాలు వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్నాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/telugu/india-60967710|title=ఆంధ్ర‌ప్రదేశ్‌‌లో 26 జిల్లాలు... పునర్విభజనలో 5 ఆసక్తికర అంశాలు - BBC News తెలుగు|work=BBC News తెలుగు|access-date=2026-02-08|language=te-IN}}</ref> * [[అన్నమయ్య జిల్లా]] * [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] * [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] * [[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ జిల్లా]] * [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా]] * [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] * [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] ==ఆరు జోన్లు == *మల్టీ జోన్ 1 {{Citation needed|date=Feb 2024}} # శ్రీకాకుళం, విజయనగరం, పార్వతీపురం, మన్యం, పోలవరం, విశాఖపట్నం, అనకాపల్లి # పాడేరు, రాజమండ్రి, కాకినాడ, కోనసీమ, # ఏలూరు, విజయవాడ, బందరు * మల్టీ జోన్ 2 {{Citation needed|date=Feb 2024}} # గుంటూరు, నరసరావుపేట, బాపట్ల, ఒంగోలు, మార్కాపురం, నెల్లూరు # తిరుపతి, చిత్తూరు, మదనపల్లె, కడప # నంద్యాల, అనంతపురం, పుట్టపర్తి, కర్నూలు == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాల జాబితా]] * [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ పట్టణ స్థానిక సంస్థల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ పురపాలక సంఘాల జాబితా]] * [[తెలంగాణ రెవెన్యూ డివిజన్లు జాబితా]] * [[తెలంగాణ మండలాల జాబితా]] * [[తెలంగాణలోని పట్టణ స్థానిక సంస్థల జాబితా|తెలంగాణ పురపాలక సంఘాల జాబితా]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{ఆంధ్రప్రదేశ్}}{{భారతదేశం జిల్లాలు}} {{DEFAULTSORT:Districts Of Andhra Pradesh}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పాలనా విభాగాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల జాబితాలు]] [[వర్గం:జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] dxnqo8mt573g3bsllych615kewshfb2 4956335 4956334 2026-09-11T14:50:09Z ~2026-49114-44 154067 /* 2025 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ */ 4956335 wikitext text/x-wiki {{Infobox subdivision type | name = ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు | map = Andhra Pradesh districts - Telugu.svg | caption = ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ పటం | category = జిల్లాలు | territory = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] |start_date = |current_number = 28 జిల్లాలు |number_date = | population_range = [[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]] – 3,49,953 (అత్యల్ప); [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]] – 29,47,547 (అత్యధిక) | area_range = [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]] – {{Convert|1,048|కిమీ2|చ.మీ|abbr=on}} (చిన్నది);<!-- [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] – {{Convert|14,322|కిమీ2|చ.మీ|abbr=on}} (అతిపెద్ద)--> | government = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] | subdivision = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] }} [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలో [[ఉత్తరాంధ్ర]], [[కోస్తా|కోస్తాంధ్ర]], [[రాయలసీమ]] అనే మూడు ప్రాంతాలు, 28 [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లాలు]] ఉన్నాయి. ఉత్తరాంధ్రలో [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]], [[విజయనగరం]], [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]], [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు]], [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]], [[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]], [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]] జిల్లాలు ఉన్నాయి. కోస్తా ఆంధ్రలో [[కాకినాడ జిల్లా|కాకినాడ]], [[కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ]], [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పు గోదావరి]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]], [[ఏలూరు జిల్లా|ఏలూరు]], [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]], [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్]], [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]], [[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]], [[బాపట్ల జిల్లా|బాపట్ల]], [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]], [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు]] జిల్లాలు ఉన్నాయి. రాయలసీమలో [[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]], [[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల]], [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]], [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి]], [[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్]], [[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య]], [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]], [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]], [[మార్కాపురం జిల్లా|మార్కాపురం]] జిల్లాలు ఉన్నాయి. విశాఖపట్నం జిల్లా విస్తీర్ణంలో అతి చిన్న జిల్లా కాగా, ప్రకాశం జిల్లా పెద్దది. శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా అత్యధికజనాభా కలిగిన జిల్లా అయితే, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా అత్యల్పజనాభా కలిగిన జిల్లాగా గుర్తించబడ్డాయి. ప్రతి జిల్లాను రెండు లేదా అంతకంటే తక్కువ [[రెవెన్యూ డివిజను|రెవెన్యూ డివిజన్‌లుగా]] విభజించబడ్డాయి. రెవెన్యూ డివిజన్లును పరిపాలనా ప్రయోజనాల కోసం [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాలు|మండలాలుగా]] ఉపవిభజన చేయబడ్డాయి. == చరిత్ర == [[స్వాతంత్ర్యం]] వచ్చేనాటికి నేటి [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] [[మద్రాసు రాష్ట్రం|మద్రాసు రాష్ట్రంలో]] భాగంగాఉండేది. తెలుగు మాట్లాడే ఆధిపత్య ప్రాంతాలైన [[కోస్తా|కోస్తాాంధ్ర]], [[రాయలసీమ]] ప్రాంతాలు 1953లో మద్రాసు రాష్ట్రం నుండి విడిపోయి [[ఆంధ్రరాష్ట్రం|ఆంధ్రరాష్ట్రంగా]] ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web|date=1 November 2020|title=History of Andhra Pradesh|url=https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/history-of-andhra-pradesh-have-a-quick-recall-of-formation-of-the-state-654080|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403095807/https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/history-of-andhra-pradesh-have-a-quick-recall-of-formation-of-the-state-654080|archive-date=3 April 2022|access-date=3 April 2022|website=The Hans India|language=en}}</ref> ఆంధ్రరాష్ట్రంలో [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]], [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]], [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పుగోదావరి]], [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]], [[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|కడప]], [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]], [[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]], [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరు]], [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]], [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమగోదావరి]] అనే 11 జిల్లాలు ఉండేవి.<ref>{{Cite web|date=30 March 2022|title=AP new districts: First formed under the empire, Andhra Pradesh's map shaped and reshaped over two centuries|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/first-formed-under-the-empire-aps-map-shaped-and-reshaped-over-two-centuries/articleshow/90528597.cms|access-date=3 April 2022|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2 April 2022|title=New districts in AP: Experts want the government to walk the talk|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-in-ap-experts-want-the-government-to-walk-the-talk/article65284435.ece|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403071546/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-in-ap-experts-want-the-government-to-walk-the-talk/article65284435.ece|archive-date=3 April 2022|access-date=3 April 2022|website=The Hindu|language=en}}</ref> [[రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 1956]] ఫలితంగా రాష్ట్ర సరిహద్దులు భాషాపరమైన మార్గాలను అనుసరించి పునర్వ్యవస్థీకరించబడ్డాయి. 1956 నవంబరు 1న ఆంధ్రరాష్ట్రం, హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని [[తెలంగాణ]] ప్రాంతం కలిసి [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా]] ఏర్పడింది. దీనిని పునరాలోచనలో యునైటెడ్ ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా సూచిస్తారు. ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రంగా తెలంగాణ ప్రాంతంలోని 10 జిల్లాలతో కలిపి ఆంధ్రరాష్ట్రం లోని 11 జిల్లాల కలిపి మొత్తం 21 జిల్లాలతో ఏర్పడింది. 1959 సంవత్సరంలో, [[గోదావరి|గోదావరి నదికి]] అవతలి వైపున ఉన్న [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] లోని [[భద్రాచలం]], [[నూగూరు వెంకటాపురం]] తాలూకాలు భౌగోళిక సామీప్యత, పరిపాలనా సాధ్యత దృష్ట్యా [[ఖమ్మం జిల్లా|ఖమ్మం జిల్లాలో]] విలీనం చేయబడ్డాయి. అదే సంవత్సరం [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమగోదావరి జిల్లా]] లోని అశ్వారావుపేట కొంత భాగాన్ని ఖమ్మం జిల్లాకు, [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా జిల్లాకు]] చెందిన [[మునగాల (సూర్యాపేట జిల్లా)|మునగాల]] తాలూకాను [[నల్గొండ జిల్లా]] లోకి చేర్చారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/politics/gom-on-andhra-bifurcation-to-elicit-views-of-political-parties-113111200303_1.html|title=GoM on Andhra bifurcation to elicit views of political parties|last=ANI|date=2013-11-12|work=Business Standard India|access-date=2023-03-14}}</ref> 1970లో గుంటూరు, నెల్లూరు, కర్నూలు జిల్లాల నుంచి ప్రకాశం జిల్లా, 1979లో విశాఖపట్నం, శ్రీకాకుళం జిల్లాల నుంచి విజయనగరం జిల్లా ఏర్పడడంతో జిల్లాల సంఖ్య 21 నుండి 23కు పెరిగింది. 2014లో ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా విభజించబడిన తర్వాత, ఇప్పుడు [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా]] పిలవబడే ఆంధ్రప్రాంతం 13 జిల్లాలతో మిగిలిపోయింది. అయితే [[పోలవరం ప్రాజెక్టు|పోలవరం ప్రాజెక్టులో]] భాగంగా [[తెలంగాణ|తెలంగాణలోని]] ఖమ్మం జిల్లా నుండి (ఒక్క భద్రాచలం పట్టణం తప్ప) 7 గిరిజన ప్రాబల్య మండలాలలోని ముంపు గ్రామాలు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో విలీనమయ్యాయి. ఈ మండలాలు తూర్పుగోదావరి, పశ్చిమగోదావరి జిల్లాలలో చేర్చబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|date=3 September 2014|title=Andhra Pradesh takes control of seven mandals in Khammam|url=https://www.deccanchronicle.com/140903/nation-current-affairs/article/andhra-pradesh-takes-control-seven-mandals-khammam|url-status=live|access-date=3 April 2022|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=11 July 2014|title=List of seven mandals to be included in AP|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Andhra-Pradesh/2014-07-11/List-of-seven-mandals-to-be-included-in-AP/101564|url-status=live|access-date=3 April 2022|website=The Hans India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/./article60389782.ece|title=TS gives up on 7 transferred mandals|date=2014-08-19|work=The Hindu|access-date=2023-03-14|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/parliament-passes-bill-on-polavaram-project/article6210089.ece|title=Parliament passes bill on Polavaram project|date=2014-07-14|work=The Hindu|access-date=2023-03-14|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> === 2022 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ === 2022 జనవరి 26న, ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల ఏర్పాటు చట్టం, 1974, సెక్షన్ 3 (5) ప్రకారం ప్రాథమిక ప్రకటన జారీ చేయడం ద్వారా [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] 13 కొత్త జిల్లాలను పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గ పరిధి ఆధారంగా ప్రతిపాదించింది.<ref>{{Cite web|date=2022-01-31|title=Doubling the number of districts in Andhra Pradesh: The proposal and the criticism|url=https://indianexpress.com/article/explained/doubling-the-number-of-districts-in-andhra-pradesh-the-proposal-and-the-criticism-7749809/|access-date=2023-03-11|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref name="apreorg-20222">{{cite news |last1=V.|first1=Raghavendra|date=4 April 2022|title=Jagan launches 13 new districts of Andhra Pradesh|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/thirteen-new-districts-come-into-existence-in-andhra-pradesh/article65289032.ece|access-date=21 August 2024|work=[[The Hindu]]}}</ref> దీనికి మినహాయింపు విశాలంగా వున్న అరకు లోకసభ నియోజక వర్గాన్ని రెండు జిల్లాలుగా మార్చటం. ప్రజల అభ్యర్ధనల మేరకు, మిగతా చోట్ల 12 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలను లోక్‌సభనియోజకవర్గం ప్రధానంగా గల జిల్లాలో కాక, ఇతర జిల్లాలలో వుంచారు.<ref>{{Cite web|title=AP New Districts: కొత్త కళ.. గడప వద్దకే పాలన|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/cm-ys-jagan-launched-13-new-districts-andhra-pradesh-1446432 |date=2022-04-05|access-date=2022-04-22|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|title=Andhra news:అందుబాటులో జిల్లా కేంద్రం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/general/2501/122065557|publisher=ఈనాడు|date=2022-04-04|access-date=2022-04-04}}</ref> ప్రజల నుండి వచ్చిన అభ్యంతరాలు, సూచనలను పరిగణనలోకి తీసుకున్న తరువాత, ప్రభుత్వం 2022 ఏప్రిల్ 3న 13 కొత్త జిల్లాలను ఏర్పాటు చేస్తూ తుది నోటిఫికేషన్‌ను ప్రచురించింది. దాని ప్రకారం ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులోని షెడ్యూల్‌లో పేర్కొన్న విధంగా కొత్తగా ఏర్పడిన జిల్లాలు 2022 ఏప్రిల్ 4 నుండి అమలులోకి వచ్చాయి.వాటితో రాష్ట్రంలోని జిల్లాల సంఖ్య 26కు చేరుకుంది.<ref>{{Cite web|date=30 March 2022|title=New districts to come into force on April 4|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-to-come-into-force-on-april-4/article65274658.ece|url-status=live|access-date=3 April 2022|website=[[The Hindu]]}}</ref><ref name="apreorg-2022">{{Cite web|date=2022-04-03|title=Here's how new ap map looks after districts reorganisation|url=https://www.sakshipost.com/news/andhrapradesh/heres-how-new-ap-map-looks-after-districts-reorganization-153041|access-date=2023-04-17}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 March 2022|title=Andhra Pradesh to have 13 new districts from April 4|url=https://www.india.com/news/india/andhra-pradesh-to-have-13-new-districts-from-april-4-check-list-of-total-26-districts-here-5317197/|url-status=live|access-date=3 April 2022|website=india.com|language=en}}</ref> === 2025 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ === 2025 జిల్లాల పునర్నినిర్మాణంలో భాగంగా కొత్తగా పోలవరం, మార్కాపురం జిల్లాలు 2025 డిసెంబరు 30న ఉనికిలోకి వచ్చాయి. వీటితో రాష్ట్రంలోని జిల్లాల సంఖ్య 26 నుండి 28కి చేరుకుంది. ప్రాంతాల వారిగా ఉత్తర ఆంధ్రలో ఏడు జిల్లాలు, కోస్తా ఆంధ్రలో పదమూడు జిల్లాలు, రాయలసీమలో ఎనిమిది జిల్లాలు ఉన్నాయి.<ref name="districts-20253112">{{Cite news |title=Andhra News:కొత్త జిల్లాలు పోలవరం, మార్కాపురం |date=2025-12-30 |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/ap-cabinet--approves-formation-of-two-new-districts/1799/125240498 |access-date=2026-02-16 |work=Eenadu|lang=te}}</ref> 2025 డిసెంబరు 31 నాటికి రాష్ట్రంలో మొత్తం 81 రెవెన్యూ డివిజన్‌లు, 688 మండలాలు, 13,324 గ్రామ పంచాయతీలతో పరిపాలనా సంస్థలో భాగంగా ఉన్నాయి. [[ఉత్తరాంధ్ర|ఉత్తరాంధ్ర]] (ఉత్తర కోస్తాఆంధ్ర): (7) * [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు]] * [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]] * [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] * [[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]] * [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]] * [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]] * [[విజయనగరం జిల్లా|విజయనగరం]] కోస్తా ఆంధ్ర (కోస్తా ఆంధ్ర): (13) * [[బాపట్ల జిల్లా|బాపట్ల]] * [[కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ]] * [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పు గోదావరి]] * [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]] * [[ఏలూరు జిల్లా|ఏలూరు]] * [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]] * [[కాకినాడ జిల్లా|కాకినాడ]] * [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]] * [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్]] * [[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]] [[దక్షిణాంధ్ర|దక్షిణాంధ్ర ]] (దక్షిణ కోస్తాఆంధ్ర): * [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] * [[మార్కాపురం జిల్లా|మార్కాపురం]] * [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరు]] పులికాట్ '''రాయలసీమ:''' * [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] * [[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య]] * [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]] * [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా|వై.ఎస్.ఆర్.కడప]] * [[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]] * [[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల]] * [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి]] * [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]] === కాలక్రమ స్థితి పటాలు === <Gallery> File:Andhra State (1953 - 1956).png|[[Andhra State| (1953–1956) File:Blank map Andhra Pradesh state and districts (before 2014).png|[[United Andhra Pradesh| (1956–2014) File:Location_map_India_Andhra_Pradesh_EN_V2.svg|[[Andhra Pradesh| (2014–2022) File:Andhra Pradesh districts 2022.svg|[[Andhra Pradesh| (2022–2025) File:Andhra Pradesh districts plain - Telugu.svg|[[Andhra Pradesh| (2025-) </gallery> == జిల్లాల గణాంకాలు == గమనిక: జిల్లా వివరాలు. మండలాల సంఖ్య వరకు, జిల్లా పటం తాజాపరచబడింది.<ref name="districts-20253112"/> రెవెన్యూ గ్రామాలు, జనాభా, విస్తీర్ణం, జనసాంద్రత వివరాలు <ref name="apreorg-2022"/> తాజాపరచవలసివున్నది {| class="wikitable sortable" style="text-align:left" border="1" width="100%" |- ! scope="col" | వ.సంఖ్య ! scope="col" | కోడ్<ref>{{Cite web |date=2008-09-11 |title=NIC Policy on format of e-mail Address |url=https://www.mail.nic.in/docs/MailService_e-mail_address_Policy_WithCodes.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080911133331/https://www.mail.nic.in/docs/MailService_e-mail_address_Policy_WithCodes.pdf |archive-date=11 September 2008 |access-date=2021-02-15 |website=www.mail.nic.in}}</ref> ! scope="col" | జిల్లా అధికారిక పేరు ! scope="col" | జిల్లా ప్రధానకేంద్రం ! scope="col" | జిల్లాలోని రెవెన్యూ డివిజన్లు ! scope="col" | జిల్లాలోని మండలాలు !*జిల్లాలోని రెవెన్యూ గ్రామాలు ! scope="col" data-sort-type="number" | జనాభా ! scope="col" data-sort-type="number" | విస్తీర్ణం<br /> (చ.కి.మీ) ! scope="col" data-sort-type="number" | జనసాంధ్రత<br /> (చ.కి.మీ 1కి) ! scope="col" | జిల్లా ఉనికిని తెలిపే పటం |- | 1 | SRI ! scope="row" | [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]] | [[శ్రీకాకుళం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |30 |1323 | style="text-align:right;" |21,91,471 | style="text-align:right;" |4,591 | style="text-align:right;" |477.34 | style="image-align:center;" |[[File:Srikakulam in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 2 |PAR ! scope="row" | [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] | [[పార్వతీపురం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |15 | | style="text-align:right;" |9,25,340 | style="text-align:right;" |3,659 | style="text-align:right;" |252.89 | style="image-align:center;" |[[File:Parvathipuram Manyam in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 3 | VIZ ! scope="row" | [[విజయనగరం జిల్లా|విజయనగరం]] | [[విజయనగరం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |19,30,811 | style="text-align:right;" |4,122 | style="text-align:right;" |468.42 | style="image-align:center;" |[[File:Vizianagaram in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 4 | VIS ! scope="row" | [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]] | [[విశాఖపట్నం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |11 | | style="text-align:right;" |19,59,544 | style="text-align:right;" |1,048 | style="text-align:right;" |1869.79 | style="image-align:center;" |[[File:Visakhapatnam in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 5 |ALL ! scope="row" | [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు]] | [[పాడేరు]] | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |11 | | style="text-align:right;" |6,04,031 | style="text-align:right;" |12,251 | style="text-align:right;" |77.87 | style="image-align:center;" |[[File:Alluri Sitharama Raju in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 6 |ANA ! scope="row" | [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]] | [[అనకాపల్లి]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |24 | | style="text-align:right;" |17,26,998 | style="text-align:right;" |4,292 | style="text-align:right;" |402.38 | style="image-align:center;" |[[File:Anakapalli in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 7 |POL ! scope="row" | [[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]] | [[రంపచోడవరం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |12 | | style="text-align:right;" |3,49,929 | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | | style="image-align:center;" |[[File:Polavaram in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 8 |KAK ! scope="row" | [[కాకినాడ జిల్లా|కాకినాడ]] | [[కాకినాడ]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |21 | | style="text-align:right;" |20,92,374 | style="text-align:right;" |3,019 | style="text-align:right;" |693.07 | style="image-align:center;" |[[File:Kakinada in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 9 | EAS ! scope="row" | [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పు గోదావరి]] | [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రపురం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |22 | | style="text-align:right;" |18,32,332 | style="text-align:right;" |2,561 | style="text-align:right;" |715.48 | style="image-align:center;" |[[File:East Godavari in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 10 |KON ! scope="row" | [[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ జిల్లా|డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ]] | [[అమలాపురం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |19 | | style="text-align:right;" |17,19,093 | style="text-align:right;" |2,083 | style="text-align:right;" |825.30 | style="image-align:center;" |[[File:Konaseema in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 11 |ELU ! scope="row" | [[ఏలూరు జిల్లా|ఏలూరు]] | [[ఏలూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |20,06,737 | style="text-align:right;" |6,579 | style="text-align:right;" |305.02 | style="image-align:center;" |[[File:Eluru in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 12 | WES ! scope="row" | [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]] | [[భీమవరం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |20 | | style="text-align:right;" |18,44,898 | style="text-align:right;" |2,278 | style="text-align:right;" |809.88 | style="image-align:center;" |[[File:West Godavari in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 13 |NTR ! scope="row" | [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్]] | [[విజయవాడ]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |20 | | style="text-align:right;" |22,18,591 | style="text-align:right;" |3,316 | style="text-align:right;" |669.06 | style="image-align:center;" |[[File:NTR in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 14 | KRI ! scope="row" | [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]] | [[మచిలీపట్నం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |26 | | style="text-align:right;" |17,35,079 | style="text-align:right;" |3,775 | style="text-align:right;" |459.62 | style="image-align:center;" |[[File:Krishna in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 15 |PAL ! scope="row" | [[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]] | [[నరసరావుపేట|నరసరాపుపేట]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |20,41,723 | style="text-align:right;" |7,298 | style="text-align:right;" |279.76 | style="image-align:center;" |[[File:Palnadu in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 16 | GUN ! scope="row" | [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]] | [[గుంటూరు]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |18 | | style="text-align:right;" |20,91,075 | style="text-align:right;" |2,443 | style="text-align:right;" |855.95 | style="image-align:center;" |[[File:Guntur in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 17 |BAP ! scope="row" | [[బాపట్ల జిల్లా|బాపట్ల]] | [[బాపట్ల]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |20 | | style="text-align:right;" |15,86,918 | style="text-align:right;" |3,829 | style="text-align:right;" |414.45 | style="image-align:center;" |[[File:Bapatla in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 18 | PRA ! scope="row" | [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] | [[ఒంగోలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |17,67,633 | style="text-align:right;" |14,322 | style="text-align:right;" |159.76 | style="image-align:center;" |[[File:Prakasam in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 19 | MAR ! scope="row" | [[మార్కాపురం జిల్లా|మార్కాపురం]] | [[మార్కాపురం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |21 | | style="text-align:right;" |11,42,313 | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | | style="image-align:center;" |[[File:Markapuram in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 20 | NEL ! scope="row" | [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీపొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] | [[నెల్లూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |36 | | style="text-align:right;" |24,69,712 | style="text-align:right;" |10,441 | style="text-align:right;" |236.54 | style="image-align:center;" |[[File:Sri Potti Sriramulu Nellore in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 21 | KUR ! scope="row" | [[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]] | [[కర్నూలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |27 | | style="text-align:right;" |22,71,686 | style="text-align:right;" |7,980 | style="text-align:right;" |284.67 | style="image-align:center;" |[[File:Kurnool in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 22 |NAN ! scope="row" | [[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల]] | [[నంద్యాల]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |30 | | style="text-align:right;" |17,81,777 | style="text-align:right;" |9,682 | style="text-align:right;" |184.03 | style="image-align:center;" |[[File:Nandyal in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 23 | ANA ! scope="row" | [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] | [[అనంతపురం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |32 | | style="text-align:right;" |22,41,105 | style="text-align:right;" |10,205 | style="text-align:right;" |219.61 | style="image-align:center;" |[[File:Anantapur in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 24 |SSS ! scope="row" | [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి]] | [[పుట్టపర్తి]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |32 | | style="text-align:right;" |18,40,043 | style="text-align:right;" |8,925 | style="text-align:right;" |206.17 | style="image-align:center;" |[[File:Sri Sathya Sai in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 25 | CUD ! scope="row" | [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా|వైఎస్ఆర్ కడప]] | [[కడప]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |40 | | style="text-align:right;" |20,60,654 | style="text-align:right;" |11,228 | style="text-align:right;" |183.53 | style="image-align:center;" |[[File:YSR in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 26 |ANN ! scope="row" | [[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య]] | [[మదనపల్లె|మదనపల్లె]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |25 | | style="text-align:right;" |16,97,308 | style="text-align:right;" |7,954 | style="text-align:right;" |213.39 | style="image-align:center;" |[[File:Annamayya in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 27 |TIR ! scope="row" | [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]] | [[తిరుపతి]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |36 | | style="text-align:right;" |21,96,984 | style="text-align:right;" |8,231 | style="text-align:right;" |266.92 | style="image-align:center;" |[[File:Tirupati in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 28 | CHI ! scope="row" | [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]] | [[చిత్తూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |18,72,951 | style="text-align:right;" |6,855 | style="text-align:right;" |273.22 | style="image-align:center;" |[[File:Chittoor in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | | ! |మొత్తం | style="text-align: center;" |81 | style="text-align: center;" |688 | | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" | | |- |} '''గమనిక *:''' నిర్జన గ్రామాలు మినహాయించి జిల్లాలోని రెవెన్యూ గ్రామాలు చూపబడినవి == జిల్లాల విశేషాలు == * అతి పెద్ద జిల్లా: [[కడప జిల్లా]] * అతి చిన్న జిల్లా: [[విశాఖపట్నం జిల్లా]] * అతి తక్కువ మండలాలు గల జిల్లా: [[విశాఖపట్నం జిల్లా]] * అతి ఎక్కువ మండలాలు గల జిల్లాలు: [[కడప జిల్లా]] * 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం అత్యల్ప జనసాంద్రత గల జిల్లా: [[పోలవరం జిల్లా]] * 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం అత్యధిక జనసాంద్రత గల జిల్లా: [[తిరుపతి జిల్లా]] * 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం పూర్తి పట్టణ జిల్లా: [[విశాఖపట్నం జిల్లా]] * 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం పూర్తి గ్రామీణ జిల్లా: [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] === వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న జిల్లాలు === రాష్ట్రంలో 2022 పునర్య్వస్థీకరణ తరువాత ఈ దిగువ వివరించిన 7 జిల్లాలు వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్నాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/telugu/india-60967710|title=ఆంధ్ర‌ప్రదేశ్‌‌లో 26 జిల్లాలు... పునర్విభజనలో 5 ఆసక్తికర అంశాలు - BBC News తెలుగు|work=BBC News తెలుగు|access-date=2026-02-08|language=te-IN}}</ref> * [[అన్నమయ్య జిల్లా]] * [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] * [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] * [[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ జిల్లా]] * [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా]] * [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] * [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] ==ఆరు జోన్లు == *మల్టీ జోన్ 1 {{Citation needed|date=Feb 2024}} # శ్రీకాకుళం, విజయనగరం, పార్వతీపురం, మన్యం, పోలవరం, విశాఖపట్నం, అనకాపల్లి # పాడేరు, రాజమండ్రి, కాకినాడ, కోనసీమ, # ఏలూరు, విజయవాడ, బందరు * మల్టీ జోన్ 2 {{Citation needed|date=Feb 2024}} # గుంటూరు, నరసరావుపేట, బాపట్ల, ఒంగోలు, మార్కాపురం, నెల్లూరు # తిరుపతి, చిత్తూరు, మదనపల్లె, కడప # నంద్యాల, అనంతపురం, పుట్టపర్తి, కర్నూలు == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాల జాబితా]] * [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ పట్టణ స్థానిక సంస్థల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ పురపాలక సంఘాల జాబితా]] * [[తెలంగాణ రెవెన్యూ డివిజన్లు జాబితా]] * [[తెలంగాణ మండలాల జాబితా]] * [[తెలంగాణలోని పట్టణ స్థానిక సంస్థల జాబితా|తెలంగాణ పురపాలక సంఘాల జాబితా]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{ఆంధ్రప్రదేశ్}}{{భారతదేశం జిల్లాలు}} {{DEFAULTSORT:Districts Of Andhra Pradesh}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పాలనా విభాగాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల జాబితాలు]] [[వర్గం:జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] kymwzor7lie0si0mgnmf8r330uwwge5 4956337 4956335 2026-09-11T14:53:57Z ~2026-49114-44 154067 /* 2025 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ */ 4956337 wikitext text/x-wiki {{Infobox subdivision type | name = ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు | map = Andhra Pradesh districts - Telugu.svg | caption = ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ పటం | category = జిల్లాలు | territory = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] |start_date = |current_number = 28 జిల్లాలు |number_date = | population_range = [[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]] – 3,49,953 (అత్యల్ప); [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]] – 29,47,547 (అత్యధిక) | area_range = [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]] – {{Convert|1,048|కిమీ2|చ.మీ|abbr=on}} (చిన్నది);<!-- [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] – {{Convert|14,322|కిమీ2|చ.మీ|abbr=on}} (అతిపెద్ద)--> | government = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] | subdivision = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] }} [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలో [[ఉత్తరాంధ్ర]], [[కోస్తా|కోస్తాంధ్ర]], [[రాయలసీమ]] అనే మూడు ప్రాంతాలు, 28 [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లాలు]] ఉన్నాయి. ఉత్తరాంధ్రలో [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]], [[విజయనగరం]], [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]], [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు]], [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]], [[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]], [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]] జిల్లాలు ఉన్నాయి. కోస్తా ఆంధ్రలో [[కాకినాడ జిల్లా|కాకినాడ]], [[కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ]], [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పు గోదావరి]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]], [[ఏలూరు జిల్లా|ఏలూరు]], [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]], [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్]], [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]], [[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]], [[బాపట్ల జిల్లా|బాపట్ల]], [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]], [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు]] జిల్లాలు ఉన్నాయి. రాయలసీమలో [[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]], [[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల]], [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]], [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి]], [[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్]], [[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య]], [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]], [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]], [[మార్కాపురం జిల్లా|మార్కాపురం]] జిల్లాలు ఉన్నాయి. విశాఖపట్నం జిల్లా విస్తీర్ణంలో అతి చిన్న జిల్లా కాగా, ప్రకాశం జిల్లా పెద్దది. శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా అత్యధికజనాభా కలిగిన జిల్లా అయితే, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా అత్యల్పజనాభా కలిగిన జిల్లాగా గుర్తించబడ్డాయి. ప్రతి జిల్లాను రెండు లేదా అంతకంటే తక్కువ [[రెవెన్యూ డివిజను|రెవెన్యూ డివిజన్‌లుగా]] విభజించబడ్డాయి. రెవెన్యూ డివిజన్లును పరిపాలనా ప్రయోజనాల కోసం [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాలు|మండలాలుగా]] ఉపవిభజన చేయబడ్డాయి. == చరిత్ర == [[స్వాతంత్ర్యం]] వచ్చేనాటికి నేటి [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] [[మద్రాసు రాష్ట్రం|మద్రాసు రాష్ట్రంలో]] భాగంగాఉండేది. తెలుగు మాట్లాడే ఆధిపత్య ప్రాంతాలైన [[కోస్తా|కోస్తాాంధ్ర]], [[రాయలసీమ]] ప్రాంతాలు 1953లో మద్రాసు రాష్ట్రం నుండి విడిపోయి [[ఆంధ్రరాష్ట్రం|ఆంధ్రరాష్ట్రంగా]] ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web|date=1 November 2020|title=History of Andhra Pradesh|url=https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/history-of-andhra-pradesh-have-a-quick-recall-of-formation-of-the-state-654080|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403095807/https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/history-of-andhra-pradesh-have-a-quick-recall-of-formation-of-the-state-654080|archive-date=3 April 2022|access-date=3 April 2022|website=The Hans India|language=en}}</ref> ఆంధ్రరాష్ట్రంలో [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]], [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]], [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పుగోదావరి]], [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]], [[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|కడప]], [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]], [[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]], [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరు]], [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]], [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమగోదావరి]] అనే 11 జిల్లాలు ఉండేవి.<ref>{{Cite web|date=30 March 2022|title=AP new districts: First formed under the empire, Andhra Pradesh's map shaped and reshaped over two centuries|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/first-formed-under-the-empire-aps-map-shaped-and-reshaped-over-two-centuries/articleshow/90528597.cms|access-date=3 April 2022|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2 April 2022|title=New districts in AP: Experts want the government to walk the talk|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-in-ap-experts-want-the-government-to-walk-the-talk/article65284435.ece|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403071546/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-in-ap-experts-want-the-government-to-walk-the-talk/article65284435.ece|archive-date=3 April 2022|access-date=3 April 2022|website=The Hindu|language=en}}</ref> [[రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 1956]] ఫలితంగా రాష్ట్ర సరిహద్దులు భాషాపరమైన మార్గాలను అనుసరించి పునర్వ్యవస్థీకరించబడ్డాయి. 1956 నవంబరు 1న ఆంధ్రరాష్ట్రం, హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని [[తెలంగాణ]] ప్రాంతం కలిసి [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా]] ఏర్పడింది. దీనిని పునరాలోచనలో యునైటెడ్ ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా సూచిస్తారు. ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రంగా తెలంగాణ ప్రాంతంలోని 10 జిల్లాలతో కలిపి ఆంధ్రరాష్ట్రం లోని 11 జిల్లాల కలిపి మొత్తం 21 జిల్లాలతో ఏర్పడింది. 1959 సంవత్సరంలో, [[గోదావరి|గోదావరి నదికి]] అవతలి వైపున ఉన్న [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] లోని [[భద్రాచలం]], [[నూగూరు వెంకటాపురం]] తాలూకాలు భౌగోళిక సామీప్యత, పరిపాలనా సాధ్యత దృష్ట్యా [[ఖమ్మం జిల్లా|ఖమ్మం జిల్లాలో]] విలీనం చేయబడ్డాయి. అదే సంవత్సరం [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమగోదావరి జిల్లా]] లోని అశ్వారావుపేట కొంత భాగాన్ని ఖమ్మం జిల్లాకు, [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా జిల్లాకు]] చెందిన [[మునగాల (సూర్యాపేట జిల్లా)|మునగాల]] తాలూకాను [[నల్గొండ జిల్లా]] లోకి చేర్చారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/politics/gom-on-andhra-bifurcation-to-elicit-views-of-political-parties-113111200303_1.html|title=GoM on Andhra bifurcation to elicit views of political parties|last=ANI|date=2013-11-12|work=Business Standard India|access-date=2023-03-14}}</ref> 1970లో గుంటూరు, నెల్లూరు, కర్నూలు జిల్లాల నుంచి ప్రకాశం జిల్లా, 1979లో విశాఖపట్నం, శ్రీకాకుళం జిల్లాల నుంచి విజయనగరం జిల్లా ఏర్పడడంతో జిల్లాల సంఖ్య 21 నుండి 23కు పెరిగింది. 2014లో ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా విభజించబడిన తర్వాత, ఇప్పుడు [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా]] పిలవబడే ఆంధ్రప్రాంతం 13 జిల్లాలతో మిగిలిపోయింది. అయితే [[పోలవరం ప్రాజెక్టు|పోలవరం ప్రాజెక్టులో]] భాగంగా [[తెలంగాణ|తెలంగాణలోని]] ఖమ్మం జిల్లా నుండి (ఒక్క భద్రాచలం పట్టణం తప్ప) 7 గిరిజన ప్రాబల్య మండలాలలోని ముంపు గ్రామాలు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో విలీనమయ్యాయి. ఈ మండలాలు తూర్పుగోదావరి, పశ్చిమగోదావరి జిల్లాలలో చేర్చబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|date=3 September 2014|title=Andhra Pradesh takes control of seven mandals in Khammam|url=https://www.deccanchronicle.com/140903/nation-current-affairs/article/andhra-pradesh-takes-control-seven-mandals-khammam|url-status=live|access-date=3 April 2022|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=11 July 2014|title=List of seven mandals to be included in AP|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Andhra-Pradesh/2014-07-11/List-of-seven-mandals-to-be-included-in-AP/101564|url-status=live|access-date=3 April 2022|website=The Hans India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/./article60389782.ece|title=TS gives up on 7 transferred mandals|date=2014-08-19|work=The Hindu|access-date=2023-03-14|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/parliament-passes-bill-on-polavaram-project/article6210089.ece|title=Parliament passes bill on Polavaram project|date=2014-07-14|work=The Hindu|access-date=2023-03-14|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> === 2022 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ === 2022 జనవరి 26న, ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల ఏర్పాటు చట్టం, 1974, సెక్షన్ 3 (5) ప్రకారం ప్రాథమిక ప్రకటన జారీ చేయడం ద్వారా [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] 13 కొత్త జిల్లాలను పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గ పరిధి ఆధారంగా ప్రతిపాదించింది.<ref>{{Cite web|date=2022-01-31|title=Doubling the number of districts in Andhra Pradesh: The proposal and the criticism|url=https://indianexpress.com/article/explained/doubling-the-number-of-districts-in-andhra-pradesh-the-proposal-and-the-criticism-7749809/|access-date=2023-03-11|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref name="apreorg-20222">{{cite news |last1=V.|first1=Raghavendra|date=4 April 2022|title=Jagan launches 13 new districts of Andhra Pradesh|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/thirteen-new-districts-come-into-existence-in-andhra-pradesh/article65289032.ece|access-date=21 August 2024|work=[[The Hindu]]}}</ref> దీనికి మినహాయింపు విశాలంగా వున్న అరకు లోకసభ నియోజక వర్గాన్ని రెండు జిల్లాలుగా మార్చటం. ప్రజల అభ్యర్ధనల మేరకు, మిగతా చోట్ల 12 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలను లోక్‌సభనియోజకవర్గం ప్రధానంగా గల జిల్లాలో కాక, ఇతర జిల్లాలలో వుంచారు.<ref>{{Cite web|title=AP New Districts: కొత్త కళ.. గడప వద్దకే పాలన|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/cm-ys-jagan-launched-13-new-districts-andhra-pradesh-1446432 |date=2022-04-05|access-date=2022-04-22|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|title=Andhra news:అందుబాటులో జిల్లా కేంద్రం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/general/2501/122065557|publisher=ఈనాడు|date=2022-04-04|access-date=2022-04-04}}</ref> ప్రజల నుండి వచ్చిన అభ్యంతరాలు, సూచనలను పరిగణనలోకి తీసుకున్న తరువాత, ప్రభుత్వం 2022 ఏప్రిల్ 3న 13 కొత్త జిల్లాలను ఏర్పాటు చేస్తూ తుది నోటిఫికేషన్‌ను ప్రచురించింది. దాని ప్రకారం ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులోని షెడ్యూల్‌లో పేర్కొన్న విధంగా కొత్తగా ఏర్పడిన జిల్లాలు 2022 ఏప్రిల్ 4 నుండి అమలులోకి వచ్చాయి.వాటితో రాష్ట్రంలోని జిల్లాల సంఖ్య 26కు చేరుకుంది.<ref>{{Cite web|date=30 March 2022|title=New districts to come into force on April 4|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-to-come-into-force-on-april-4/article65274658.ece|url-status=live|access-date=3 April 2022|website=[[The Hindu]]}}</ref><ref name="apreorg-2022">{{Cite web|date=2022-04-03|title=Here's how new ap map looks after districts reorganisation|url=https://www.sakshipost.com/news/andhrapradesh/heres-how-new-ap-map-looks-after-districts-reorganization-153041|access-date=2023-04-17}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 March 2022|title=Andhra Pradesh to have 13 new districts from April 4|url=https://www.india.com/news/india/andhra-pradesh-to-have-13-new-districts-from-april-4-check-list-of-total-26-districts-here-5317197/|url-status=live|access-date=3 April 2022|website=india.com|language=en}}</ref> === 2025 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ === 2025 జిల్లాల పునర్నినిర్మాణంలో భాగంగా కొత్తగా పోలవరం, మార్కాపురం జిల్లాలు 2025 డిసెంబరు 30న ఉనికిలోకి వచ్చాయి. వీటితో రాష్ట్రంలోని జిల్లాల సంఖ్య 26 నుండి 28కి చేరుకుంది. ప్రాంతాల వారిగా ఉత్తర ఆంధ్రలో ఏడు జిల్లాలు, కోస్తా ఆంధ్రలో పది జిల్లాలు, దక్షిణాంధ్రలో మూడు జిల్లాలు, రాయలసీమలో ఎనిమిది జిల్లాలు ఉన్నాయి.<ref name="districts-20253112">{{Cite news |title=Andhra News:కొత్త జిల్లాలు పోలవరం, మార్కాపురం |date=2025-12-30 |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/ap-cabinet--approves-formation-of-two-new-districts/1799/125240498 |access-date=2026-02-16 |work=Eenadu|lang=te}}</ref> 2025 డిసెంబరు 31 నాటికి రాష్ట్రంలో మొత్తం 81 రెవెన్యూ డివిజన్‌లు, 688 మండలాలు, 13,324 గ్రామ పంచాయతీలతో పరిపాలనా సంస్థలో భాగంగా ఉన్నాయి. [[ఉత్తరాంధ్ర|ఉత్తరాంధ్ర]] (ఉత్తర కోస్తాఆంధ్ర): (7) * [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు]] * [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]] * [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] * [[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]] * [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]] * [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]] * [[విజయనగరం జిల్లా|విజయనగరం]] కోస్తా ఆంధ్ర (కోస్తా ఆంధ్ర): (10) * [[బాపట్ల జిల్లా|బాపట్ల]] * [[కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ]] * [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పు గోదావరి]] * [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]] * [[ఏలూరు జిల్లా|ఏలూరు]] * [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]] * [[కాకినాడ జిల్లా|కాకినాడ]] * [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]] * [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్]] * [[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]] [[దక్షిణాంధ్ర|దక్షిణాంధ్ర ]] (దక్షిణ కోస్తాఆంధ్ర): * [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] * [[మార్కాపురం జిల్లా|మార్కాపురం]] * [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరు]] పులికాట్ '''రాయలసీమ:''' * [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] * [[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య]] * [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]] * [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా|వై.ఎస్.ఆర్.కడప]] * [[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]] * [[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల]] * [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి]] * [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]] === కాలక్రమ స్థితి పటాలు === <Gallery> File:Andhra State (1953 - 1956).png|[[Andhra State| (1953–1956) File:Blank map Andhra Pradesh state and districts (before 2014).png|[[United Andhra Pradesh| (1956–2014) File:Location_map_India_Andhra_Pradesh_EN_V2.svg|[[Andhra Pradesh| (2014–2022) File:Andhra Pradesh districts 2022.svg|[[Andhra Pradesh| (2022–2025) File:Andhra Pradesh districts plain - Telugu.svg|[[Andhra Pradesh| (2025-) </gallery> == జిల్లాల గణాంకాలు == గమనిక: జిల్లా వివరాలు. మండలాల సంఖ్య వరకు, జిల్లా పటం తాజాపరచబడింది.<ref name="districts-20253112"/> రెవెన్యూ గ్రామాలు, జనాభా, విస్తీర్ణం, జనసాంద్రత వివరాలు <ref name="apreorg-2022"/> తాజాపరచవలసివున్నది {| class="wikitable sortable" style="text-align:left" border="1" width="100%" |- ! scope="col" | వ.సంఖ్య ! scope="col" | కోడ్<ref>{{Cite web |date=2008-09-11 |title=NIC Policy on format of e-mail Address |url=https://www.mail.nic.in/docs/MailService_e-mail_address_Policy_WithCodes.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080911133331/https://www.mail.nic.in/docs/MailService_e-mail_address_Policy_WithCodes.pdf |archive-date=11 September 2008 |access-date=2021-02-15 |website=www.mail.nic.in}}</ref> ! scope="col" | జిల్లా అధికారిక పేరు ! scope="col" | జిల్లా ప్రధానకేంద్రం ! scope="col" | జిల్లాలోని రెవెన్యూ డివిజన్లు ! scope="col" | జిల్లాలోని మండలాలు !*జిల్లాలోని రెవెన్యూ గ్రామాలు ! scope="col" data-sort-type="number" | జనాభా ! scope="col" data-sort-type="number" | విస్తీర్ణం<br /> (చ.కి.మీ) ! scope="col" data-sort-type="number" | జనసాంధ్రత<br /> (చ.కి.మీ 1కి) ! scope="col" | జిల్లా ఉనికిని తెలిపే పటం |- | 1 | SRI ! scope="row" | [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]] | [[శ్రీకాకుళం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |30 |1323 | style="text-align:right;" |21,91,471 | style="text-align:right;" |4,591 | style="text-align:right;" |477.34 | style="image-align:center;" |[[File:Srikakulam in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 2 |PAR ! scope="row" | [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] | [[పార్వతీపురం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |15 | | style="text-align:right;" |9,25,340 | style="text-align:right;" |3,659 | style="text-align:right;" |252.89 | style="image-align:center;" |[[File:Parvathipuram Manyam in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 3 | VIZ ! scope="row" | [[విజయనగరం జిల్లా|విజయనగరం]] | [[విజయనగరం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |19,30,811 | style="text-align:right;" |4,122 | style="text-align:right;" |468.42 | style="image-align:center;" |[[File:Vizianagaram in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 4 | VIS ! scope="row" | [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]] | [[విశాఖపట్నం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |11 | | style="text-align:right;" |19,59,544 | style="text-align:right;" |1,048 | style="text-align:right;" |1869.79 | style="image-align:center;" |[[File:Visakhapatnam in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 5 |ALL ! scope="row" | [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు]] | [[పాడేరు]] | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |11 | | style="text-align:right;" |6,04,031 | style="text-align:right;" |12,251 | style="text-align:right;" |77.87 | style="image-align:center;" |[[File:Alluri Sitharama Raju in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 6 |ANA ! scope="row" | [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]] | [[అనకాపల్లి]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |24 | | style="text-align:right;" |17,26,998 | style="text-align:right;" |4,292 | style="text-align:right;" |402.38 | style="image-align:center;" |[[File:Anakapalli in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 7 |POL ! scope="row" | [[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]] | [[రంపచోడవరం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |12 | | style="text-align:right;" |3,49,929 | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | | style="image-align:center;" |[[File:Polavaram in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 8 |KAK ! scope="row" | [[కాకినాడ జిల్లా|కాకినాడ]] | [[కాకినాడ]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |21 | | style="text-align:right;" |20,92,374 | style="text-align:right;" |3,019 | style="text-align:right;" |693.07 | style="image-align:center;" |[[File:Kakinada in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 9 | EAS ! scope="row" | [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పు గోదావరి]] | [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రపురం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |22 | | style="text-align:right;" |18,32,332 | style="text-align:right;" |2,561 | style="text-align:right;" |715.48 | style="image-align:center;" |[[File:East Godavari in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 10 |KON ! scope="row" | [[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ జిల్లా|డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ]] | [[అమలాపురం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |19 | | style="text-align:right;" |17,19,093 | style="text-align:right;" |2,083 | style="text-align:right;" |825.30 | style="image-align:center;" |[[File:Konaseema in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 11 |ELU ! scope="row" | [[ఏలూరు జిల్లా|ఏలూరు]] | [[ఏలూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |20,06,737 | style="text-align:right;" |6,579 | style="text-align:right;" |305.02 | style="image-align:center;" |[[File:Eluru in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 12 | WES ! scope="row" | [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]] | [[భీమవరం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |20 | | style="text-align:right;" |18,44,898 | style="text-align:right;" |2,278 | style="text-align:right;" |809.88 | style="image-align:center;" |[[File:West Godavari in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 13 |NTR ! scope="row" | [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్]] | [[విజయవాడ]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |20 | | style="text-align:right;" |22,18,591 | style="text-align:right;" |3,316 | style="text-align:right;" |669.06 | style="image-align:center;" |[[File:NTR in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 14 | KRI ! scope="row" | [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]] | [[మచిలీపట్నం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |26 | | style="text-align:right;" |17,35,079 | style="text-align:right;" |3,775 | style="text-align:right;" |459.62 | style="image-align:center;" |[[File:Krishna in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 15 |PAL ! scope="row" | [[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]] | [[నరసరావుపేట|నరసరాపుపేట]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |20,41,723 | style="text-align:right;" |7,298 | style="text-align:right;" |279.76 | style="image-align:center;" |[[File:Palnadu in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 16 | GUN ! scope="row" | [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]] | [[గుంటూరు]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |18 | | style="text-align:right;" |20,91,075 | style="text-align:right;" |2,443 | style="text-align:right;" |855.95 | style="image-align:center;" |[[File:Guntur in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 17 |BAP ! scope="row" | [[బాపట్ల జిల్లా|బాపట్ల]] | [[బాపట్ల]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |20 | | style="text-align:right;" |15,86,918 | style="text-align:right;" |3,829 | style="text-align:right;" |414.45 | style="image-align:center;" |[[File:Bapatla in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 18 | PRA ! scope="row" | [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] | [[ఒంగోలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |17,67,633 | style="text-align:right;" |14,322 | style="text-align:right;" |159.76 | style="image-align:center;" |[[File:Prakasam in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 19 | MAR ! scope="row" | [[మార్కాపురం జిల్లా|మార్కాపురం]] | [[మార్కాపురం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |21 | | style="text-align:right;" |11,42,313 | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | | style="image-align:center;" |[[File:Markapuram in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 20 | NEL ! scope="row" | [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీపొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] | [[నెల్లూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |36 | | style="text-align:right;" |24,69,712 | style="text-align:right;" |10,441 | style="text-align:right;" |236.54 | style="image-align:center;" |[[File:Sri Potti Sriramulu Nellore in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 21 | KUR ! scope="row" | [[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]] | [[కర్నూలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |27 | | style="text-align:right;" |22,71,686 | style="text-align:right;" |7,980 | style="text-align:right;" |284.67 | style="image-align:center;" |[[File:Kurnool in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 22 |NAN ! scope="row" | [[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల]] | [[నంద్యాల]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |30 | | style="text-align:right;" |17,81,777 | style="text-align:right;" |9,682 | style="text-align:right;" |184.03 | style="image-align:center;" |[[File:Nandyal in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 23 | ANA ! scope="row" | [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] | [[అనంతపురం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |32 | | style="text-align:right;" |22,41,105 | style="text-align:right;" |10,205 | style="text-align:right;" |219.61 | style="image-align:center;" |[[File:Anantapur in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 24 |SSS ! scope="row" | [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి]] | [[పుట్టపర్తి]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |32 | | style="text-align:right;" |18,40,043 | style="text-align:right;" |8,925 | style="text-align:right;" |206.17 | style="image-align:center;" |[[File:Sri Sathya Sai in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 25 | CUD ! scope="row" | [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా|వైఎస్ఆర్ కడప]] | [[కడప]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |40 | | style="text-align:right;" |20,60,654 | style="text-align:right;" |11,228 | style="text-align:right;" |183.53 | style="image-align:center;" |[[File:YSR in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 26 |ANN ! scope="row" | [[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య]] | [[మదనపల్లె|మదనపల్లె]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |25 | | style="text-align:right;" |16,97,308 | style="text-align:right;" |7,954 | style="text-align:right;" |213.39 | style="image-align:center;" |[[File:Annamayya in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 27 |TIR ! scope="row" | [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]] | [[తిరుపతి]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |36 | | style="text-align:right;" |21,96,984 | style="text-align:right;" |8,231 | style="text-align:right;" |266.92 | style="image-align:center;" |[[File:Tirupati in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 28 | CHI ! scope="row" | [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]] | [[చిత్తూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |18,72,951 | style="text-align:right;" |6,855 | style="text-align:right;" |273.22 | style="image-align:center;" |[[File:Chittoor in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | | ! |మొత్తం | style="text-align: center;" |81 | style="text-align: center;" |688 | | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" | | |- |} '''గమనిక *:''' నిర్జన గ్రామాలు మినహాయించి జిల్లాలోని రెవెన్యూ గ్రామాలు చూపబడినవి == జిల్లాల విశేషాలు == * అతి పెద్ద జిల్లా: [[కడప జిల్లా]] * అతి చిన్న జిల్లా: [[విశాఖపట్నం జిల్లా]] * అతి తక్కువ మండలాలు గల జిల్లా: [[విశాఖపట్నం జిల్లా]] * అతి ఎక్కువ మండలాలు గల జిల్లాలు: [[కడప జిల్లా]] * 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం అత్యల్ప జనసాంద్రత గల జిల్లా: [[పోలవరం జిల్లా]] * 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం అత్యధిక జనసాంద్రత గల జిల్లా: [[తిరుపతి జిల్లా]] * 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం పూర్తి పట్టణ జిల్లా: [[విశాఖపట్నం జిల్లా]] * 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం పూర్తి గ్రామీణ జిల్లా: [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] === వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న జిల్లాలు === రాష్ట్రంలో 2022 పునర్య్వస్థీకరణ తరువాత ఈ దిగువ వివరించిన 7 జిల్లాలు వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్నాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/telugu/india-60967710|title=ఆంధ్ర‌ప్రదేశ్‌‌లో 26 జిల్లాలు... పునర్విభజనలో 5 ఆసక్తికర అంశాలు - BBC News తెలుగు|work=BBC News తెలుగు|access-date=2026-02-08|language=te-IN}}</ref> * [[అన్నమయ్య జిల్లా]] * [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] * [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] * [[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ జిల్లా]] * [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా]] * [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] * [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] ==ఆరు జోన్లు == *మల్టీ జోన్ 1 {{Citation needed|date=Feb 2024}} # శ్రీకాకుళం, విజయనగరం, పార్వతీపురం, మన్యం, పోలవరం, విశాఖపట్నం, అనకాపల్లి # పాడేరు, రాజమండ్రి, కాకినాడ, కోనసీమ, # ఏలూరు, విజయవాడ, బందరు * మల్టీ జోన్ 2 {{Citation needed|date=Feb 2024}} # గుంటూరు, నరసరావుపేట, బాపట్ల, ఒంగోలు, మార్కాపురం, నెల్లూరు # తిరుపతి, చిత్తూరు, మదనపల్లె, కడప # నంద్యాల, అనంతపురం, పుట్టపర్తి, కర్నూలు == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాల జాబితా]] * [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ పట్టణ స్థానిక సంస్థల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ పురపాలక సంఘాల జాబితా]] * [[తెలంగాణ రెవెన్యూ డివిజన్లు జాబితా]] * [[తెలంగాణ మండలాల జాబితా]] * [[తెలంగాణలోని పట్టణ స్థానిక సంస్థల జాబితా|తెలంగాణ పురపాలక సంఘాల జాబితా]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{ఆంధ్రప్రదేశ్}}{{భారతదేశం జిల్లాలు}} {{DEFAULTSORT:Districts Of Andhra Pradesh}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పాలనా విభాగాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల జాబితాలు]] [[వర్గం:జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] hh728gz7n1x9mm0ed8k2iik3cky9qmw 4956338 4956337 2026-09-11T14:55:50Z ~2026-49114-44 154067 4956338 wikitext text/x-wiki {{Infobox subdivision type | name = ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు | map = Andhra Pradesh districts - Telugu.svg | caption = ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ పటం | category = జిల్లాలు | territory = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] |start_date = |current_number = 28 జిల్లాలు |number_date = | population_range = [[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]] – 3,49,953 (అత్యల్ప); [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]] – 29,47,547 (అత్యధిక) | area_range = [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]] – {{Convert|1,048|కిమీ2|చ.మీ|abbr=on}} (చిన్నది);<!-- [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] – {{Convert|14,322|కిమీ2|చ.మీ|abbr=on}} (అతిపెద్ద)--> | government = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] | subdivision = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] }} [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలో [[ఉత్తరాంధ్ర]], [[కోస్తా|కోస్తాంధ్ర]], [[రాయలసీమ]] అనే మూడు ప్రాంతాలు, 28 [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లాలు]] ఉన్నాయి. ఉత్తరాంధ్రలో [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]], [[విజయనగరం]], [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]], [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు]], [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]], [[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]], [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]] జిల్లాలు ఉన్నాయి. కోస్తా ఆంధ్రలో [[కాకినాడ జిల్లా|కాకినాడ]], [[కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ]], [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పు గోదావరి]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]], [[ఏలూరు జిల్లా|ఏలూరు]], [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]], [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్]], [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]], [[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]], [[బాపట్ల జిల్లా|బాపట్ల]], [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]], [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు]] జిల్లాలు ఉన్నాయి. రాయలసీమలో [[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]], [[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల]], [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]], [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి]], [[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్]], [[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య]], [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]], [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]], [[మార్కాపురం జిల్లా|మార్కాపురం]] జిల్లాలు ఉన్నాయి. విశాఖపట్నం జిల్లా విస్తీర్ణంలో అతి చిన్న జిల్లా కాగా, ప్రకాశం జిల్లా పెద్దది. శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా అత్యధికజనాభా కలిగిన జిల్లా అయితే, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా అత్యల్పజనాభా కలిగిన జిల్లాగా గుర్తించబడ్డాయి. ప్రతి జిల్లాను రెండు లేదా అంతకంటే తక్కువ [[రెవెన్యూ డివిజను|రెవెన్యూ డివిజన్‌లుగా]] విభజించబడ్డాయి. రెవెన్యూ డివిజన్లును పరిపాలనా ప్రయోజనాల కోసం [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాలు|మండలాలుగా]] ఉపవిభజన చేయబడ్డాయి. == చరిత్ర == [[స్వాతంత్ర్యం]] వచ్చేనాటికి నేటి [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] [[మద్రాసు రాష్ట్రం|మద్రాసు రాష్ట్రంలో]] భాగంగాఉండేది. తెలుగు మాట్లాడే ఆధిపత్య ప్రాంతాలైన [[కోస్తా|కోస్తాాంధ్ర]], [[రాయలసీమ]] ప్రాంతాలు 1953లో మద్రాసు రాష్ట్రం నుండి విడిపోయి [[ఆంధ్రరాష్ట్రం|ఆంధ్రరాష్ట్రంగా]] ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web|date=1 November 2020|title=History of Andhra Pradesh|url=https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/history-of-andhra-pradesh-have-a-quick-recall-of-formation-of-the-state-654080|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403095807/https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/history-of-andhra-pradesh-have-a-quick-recall-of-formation-of-the-state-654080|archive-date=3 April 2022|access-date=3 April 2022|website=The Hans India|language=en}}</ref> ఆంధ్రరాష్ట్రంలో [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]], [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]], [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పుగోదావరి]], [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]], [[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|కడప]], [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]], [[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]], [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరు]], [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]], [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమగోదావరి]] అనే 11 జిల్లాలు ఉండేవి.<ref>{{Cite web|date=30 March 2022|title=AP new districts: First formed under the empire, Andhra Pradesh's map shaped and reshaped over two centuries|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/first-formed-under-the-empire-aps-map-shaped-and-reshaped-over-two-centuries/articleshow/90528597.cms|access-date=3 April 2022|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2 April 2022|title=New districts in AP: Experts want the government to walk the talk|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-in-ap-experts-want-the-government-to-walk-the-talk/article65284435.ece|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403071546/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-in-ap-experts-want-the-government-to-walk-the-talk/article65284435.ece|archive-date=3 April 2022|access-date=3 April 2022|website=The Hindu|language=en}}</ref> [[రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 1956]] ఫలితంగా రాష్ట్ర సరిహద్దులు భాషాపరమైన మార్గాలను అనుసరించి పునర్వ్యవస్థీకరించబడ్డాయి. 1956 నవంబరు 1న ఆంధ్రరాష్ట్రం, హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని [[తెలంగాణ]] ప్రాంతం కలిసి [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా]] ఏర్పడింది. దీనిని పునరాలోచనలో యునైటెడ్ ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా సూచిస్తారు. ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రంగా తెలంగాణ ప్రాంతంలోని 10 జిల్లాలతో కలిపి ఆంధ్రరాష్ట్రం లోని 11 జిల్లాల కలిపి మొత్తం 21 జిల్లాలతో ఏర్పడింది. 1959 సంవత్సరంలో, [[గోదావరి|గోదావరి నదికి]] అవతలి వైపున ఉన్న [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] లోని [[భద్రాచలం]], [[నూగూరు వెంకటాపురం]] తాలూకాలు భౌగోళిక సామీప్యత, పరిపాలనా సాధ్యత దృష్ట్యా [[ఖమ్మం జిల్లా|ఖమ్మం జిల్లాలో]] విలీనం చేయబడ్డాయి. అదే సంవత్సరం [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమగోదావరి జిల్లా]] లోని అశ్వారావుపేట కొంత భాగాన్ని ఖమ్మం జిల్లాకు, [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా జిల్లాకు]] చెందిన [[మునగాల (సూర్యాపేట జిల్లా)|మునగాల]] తాలూకాను [[నల్గొండ జిల్లా]] లోకి చేర్చారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/politics/gom-on-andhra-bifurcation-to-elicit-views-of-political-parties-113111200303_1.html|title=GoM on Andhra bifurcation to elicit views of political parties|last=ANI|date=2013-11-12|work=Business Standard India|access-date=2023-03-14}}</ref> 1970లో గుంటూరు, నెల్లూరు, కర్నూలు జిల్లాల నుంచి ప్రకాశం జిల్లా, 1979లో విశాఖపట్నం, శ్రీకాకుళం జిల్లాల నుంచి విజయనగరం జిల్లా ఏర్పడడంతో జిల్లాల సంఖ్య 21 నుండి 23కు పెరిగింది. 2014లో ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా విభజించబడిన తర్వాత, ఇప్పుడు [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా]] పిలవబడే ఆంధ్రప్రాంతం 13 జిల్లాలతో మిగిలిపోయింది. అయితే [[పోలవరం ప్రాజెక్టు|పోలవరం ప్రాజెక్టులో]] భాగంగా [[తెలంగాణ|తెలంగాణలోని]] ఖమ్మం జిల్లా నుండి (ఒక్క భద్రాచలం పట్టణం తప్ప) 7 గిరిజన ప్రాబల్య మండలాలలోని ముంపు గ్రామాలు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో విలీనమయ్యాయి. ఈ మండలాలు తూర్పుగోదావరి, పశ్చిమగోదావరి జిల్లాలలో చేర్చబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|date=3 September 2014|title=Andhra Pradesh takes control of seven mandals in Khammam|url=https://www.deccanchronicle.com/140903/nation-current-affairs/article/andhra-pradesh-takes-control-seven-mandals-khammam|url-status=live|access-date=3 April 2022|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=11 July 2014|title=List of seven mandals to be included in AP|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Andhra-Pradesh/2014-07-11/List-of-seven-mandals-to-be-included-in-AP/101564|url-status=live|access-date=3 April 2022|website=The Hans India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/./article60389782.ece|title=TS gives up on 7 transferred mandals|date=2014-08-19|work=The Hindu|access-date=2023-03-14|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/parliament-passes-bill-on-polavaram-project/article6210089.ece|title=Parliament passes bill on Polavaram project|date=2014-07-14|work=The Hindu|access-date=2023-03-14|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> === 2022 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ === 2022 జనవరి 26న, ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల ఏర్పాటు చట్టం, 1974, సెక్షన్ 3 (5) ప్రకారం ప్రాథమిక ప్రకటన జారీ చేయడం ద్వారా [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] 13 కొత్త జిల్లాలను పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గ పరిధి ఆధారంగా ప్రతిపాదించింది.<ref>{{Cite web|date=2022-01-31|title=Doubling the number of districts in Andhra Pradesh: The proposal and the criticism|url=https://indianexpress.com/article/explained/doubling-the-number-of-districts-in-andhra-pradesh-the-proposal-and-the-criticism-7749809/|access-date=2023-03-11|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref name="apreorg-20222">{{cite news |last1=V.|first1=Raghavendra|date=4 April 2022|title=Jagan launches 13 new districts of Andhra Pradesh|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/thirteen-new-districts-come-into-existence-in-andhra-pradesh/article65289032.ece|access-date=21 August 2024|work=[[The Hindu]]}}</ref> దీనికి మినహాయింపు విశాలంగా వున్న అరకు లోకసభ నియోజక వర్గాన్ని రెండు జిల్లాలుగా మార్చటం. ప్రజల అభ్యర్ధనల మేరకు, మిగతా చోట్ల 12 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలను లోక్‌సభనియోజకవర్గం ప్రధానంగా గల జిల్లాలో కాక, ఇతర జిల్లాలలో వుంచారు.<ref>{{Cite web|title=AP New Districts: కొత్త కళ.. గడప వద్దకే పాలన|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/cm-ys-jagan-launched-13-new-districts-andhra-pradesh-1446432 |date=2022-04-05|access-date=2022-04-22|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|title=Andhra news:అందుబాటులో జిల్లా కేంద్రం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/general/2501/122065557|publisher=ఈనాడు|date=2022-04-04|access-date=2022-04-04}}</ref> ప్రజల నుండి వచ్చిన అభ్యంతరాలు, సూచనలను పరిగణనలోకి తీసుకున్న తరువాత, ప్రభుత్వం 2022 ఏప్రిల్ 3న 13 కొత్త జిల్లాలను ఏర్పాటు చేస్తూ తుది నోటిఫికేషన్‌ను ప్రచురించింది. దాని ప్రకారం ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులోని షెడ్యూల్‌లో పేర్కొన్న విధంగా కొత్తగా ఏర్పడిన జిల్లాలు 2022 ఏప్రిల్ 4 నుండి అమలులోకి వచ్చాయి.వాటితో రాష్ట్రంలోని జిల్లాల సంఖ్య 26కు చేరుకుంది.<ref>{{Cite web|date=30 March 2022|title=New districts to come into force on April 4|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-to-come-into-force-on-april-4/article65274658.ece|url-status=live|access-date=3 April 2022|website=[[The Hindu]]}}</ref><ref name="apreorg-2022">{{Cite web|date=2022-04-03|title=Here's how new ap map looks after districts reorganisation|url=https://www.sakshipost.com/news/andhrapradesh/heres-how-new-ap-map-looks-after-districts-reorganization-153041|access-date=2023-04-17}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 March 2022|title=Andhra Pradesh to have 13 new districts from April 4|url=https://www.india.com/news/india/andhra-pradesh-to-have-13-new-districts-from-april-4-check-list-of-total-26-districts-here-5317197/|url-status=live|access-date=3 April 2022|website=india.com|language=en}}</ref> === 2025 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ === 2025 జిల్లాల పునర్నినిర్మాణంలో భాగంగా కొత్తగా పోలవరం, మార్కాపురం జిల్లాలు 2025 డిసెంబరు 30న ఉనికిలోకి వచ్చాయి. వీటితో రాష్ట్రంలోని జిల్లాల సంఖ్య 26 నుండి 28కి చేరుకుంది. ప్రాంతాల వారిగా ఉత్తర ఆంధ్రలో ఏడు జిల్లాలు, కోస్తా ఆంధ్రలో పది జిల్లాలు, దక్షిణాంధ్రలో మూడు జిల్లాలు, రాయలసీమలో ఎనిమిది జిల్లాలు ఉన్నాయి.<ref name="districts-20253112">{{Cite news |title=Andhra News:కొత్త జిల్లాలు పోలవరం, మార్కాపురం |date=2025-12-30 |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/ap-cabinet--approves-formation-of-two-new-districts/1799/125240498 |access-date=2026-02-16 |work=Eenadu|lang=te}}</ref> 2025 డిసెంబరు 31 నాటికి రాష్ట్రంలో మొత్తం 81 రెవెన్యూ డివిజన్‌లు, 688 మండలాలు, 13,324 గ్రామ పంచాయతీలతో పరిపాలనా సంస్థలో భాగంగా ఉన్నాయి. [[ఉత్తరాంధ్ర|ఉత్తరాంధ్ర]] (ఉత్తర కోస్తాఆంధ్ర): (7) * [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు]] * [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]] * [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] * [[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]] * [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]] * [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]] * [[విజయనగరం జిల్లా|విజయనగరం]] కోస్తా ఆంధ్ర (మధ్య కోస్తా ఆంధ్ర): (10) * [[బాపట్ల జిల్లా|బాపట్ల]] * [[కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ]] * [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పు గోదావరి]] * [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]] * [[ఏలూరు జిల్లా|ఏలూరు]] * [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]] * [[కాకినాడ జిల్లా|కాకినాడ]] * [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]] * [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్]] * [[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]] [[దక్షిణాంధ్ర|దక్షిణాంధ్ర ]] (దక్షిణ కోస్తాఆంధ్ర): * [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] * [[మార్కాపురం జిల్లా|మార్కాపురం]] * [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరు]] పులికాట్ '''రాయలసీమ:''' * [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] * [[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య]] * [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]] * [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా|వై.ఎస్.ఆర్.కడప]] * [[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]] * [[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల]] * [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి]] * [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]] === కాలక్రమ స్థితి పటాలు === <Gallery> File:Andhra State (1953 - 1956).png|[[Andhra State| (1953–1956) File:Blank map Andhra Pradesh state and districts (before 2014).png|[[United Andhra Pradesh| (1956–2014) File:Location_map_India_Andhra_Pradesh_EN_V2.svg|[[Andhra Pradesh| (2014–2022) File:Andhra Pradesh districts 2022.svg|[[Andhra Pradesh| (2022–2025) File:Andhra Pradesh districts plain - Telugu.svg|[[Andhra Pradesh| (2025-) </gallery> == జిల్లాల గణాంకాలు == గమనిక: జిల్లా వివరాలు. మండలాల సంఖ్య వరకు, జిల్లా పటం తాజాపరచబడింది.<ref name="districts-20253112"/> రెవెన్యూ గ్రామాలు, జనాభా, విస్తీర్ణం, జనసాంద్రత వివరాలు <ref name="apreorg-2022"/> తాజాపరచవలసివున్నది {| class="wikitable sortable" style="text-align:left" border="1" width="100%" |- ! scope="col" | వ.సంఖ్య ! scope="col" | కోడ్<ref>{{Cite web |date=2008-09-11 |title=NIC Policy on format of e-mail Address |url=https://www.mail.nic.in/docs/MailService_e-mail_address_Policy_WithCodes.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080911133331/https://www.mail.nic.in/docs/MailService_e-mail_address_Policy_WithCodes.pdf |archive-date=11 September 2008 |access-date=2021-02-15 |website=www.mail.nic.in}}</ref> ! scope="col" | జిల్లా అధికారిక పేరు ! scope="col" | జిల్లా ప్రధానకేంద్రం ! scope="col" | జిల్లాలోని రెవెన్యూ డివిజన్లు ! scope="col" | జిల్లాలోని మండలాలు !*జిల్లాలోని రెవెన్యూ గ్రామాలు ! scope="col" data-sort-type="number" | జనాభా ! scope="col" data-sort-type="number" | విస్తీర్ణం<br /> (చ.కి.మీ) ! scope="col" data-sort-type="number" | జనసాంధ్రత<br /> (చ.కి.మీ 1కి) ! scope="col" | జిల్లా ఉనికిని తెలిపే పటం |- | 1 | SRI ! scope="row" | [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]] | [[శ్రీకాకుళం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |30 |1323 | style="text-align:right;" |21,91,471 | style="text-align:right;" |4,591 | style="text-align:right;" |477.34 | style="image-align:center;" |[[File:Srikakulam in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 2 |PAR ! scope="row" | [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] | [[పార్వతీపురం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |15 | | style="text-align:right;" |9,25,340 | style="text-align:right;" |3,659 | style="text-align:right;" |252.89 | style="image-align:center;" |[[File:Parvathipuram Manyam in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 3 | VIZ ! scope="row" | [[విజయనగరం జిల్లా|విజయనగరం]] | [[విజయనగరం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |19,30,811 | style="text-align:right;" |4,122 | style="text-align:right;" |468.42 | style="image-align:center;" |[[File:Vizianagaram in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 4 | VIS ! scope="row" | [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]] | [[విశాఖపట్నం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |11 | | style="text-align:right;" |19,59,544 | style="text-align:right;" |1,048 | style="text-align:right;" |1869.79 | style="image-align:center;" |[[File:Visakhapatnam in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 5 |ALL ! scope="row" | [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు]] | [[పాడేరు]] | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |11 | | style="text-align:right;" |6,04,031 | style="text-align:right;" |12,251 | style="text-align:right;" |77.87 | style="image-align:center;" |[[File:Alluri Sitharama Raju in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 6 |ANA ! scope="row" | [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]] | [[అనకాపల్లి]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |24 | | style="text-align:right;" |17,26,998 | style="text-align:right;" |4,292 | style="text-align:right;" |402.38 | style="image-align:center;" |[[File:Anakapalli in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 7 |POL ! scope="row" | [[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]] | [[రంపచోడవరం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |12 | | style="text-align:right;" |3,49,929 | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | | style="image-align:center;" |[[File:Polavaram in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 8 |KAK ! scope="row" | [[కాకినాడ జిల్లా|కాకినాడ]] | [[కాకినాడ]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |21 | | style="text-align:right;" |20,92,374 | style="text-align:right;" |3,019 | style="text-align:right;" |693.07 | style="image-align:center;" |[[File:Kakinada in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 9 | EAS ! scope="row" | [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పు గోదావరి]] | [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రపురం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |22 | | style="text-align:right;" |18,32,332 | style="text-align:right;" |2,561 | style="text-align:right;" |715.48 | style="image-align:center;" |[[File:East Godavari in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 10 |KON ! scope="row" | [[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ జిల్లా|డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ]] | [[అమలాపురం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |19 | | style="text-align:right;" |17,19,093 | style="text-align:right;" |2,083 | style="text-align:right;" |825.30 | style="image-align:center;" |[[File:Konaseema in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 11 |ELU ! scope="row" | [[ఏలూరు జిల్లా|ఏలూరు]] | [[ఏలూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |20,06,737 | style="text-align:right;" |6,579 | style="text-align:right;" |305.02 | style="image-align:center;" |[[File:Eluru in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 12 | WES ! scope="row" | [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]] | [[భీమవరం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |20 | | style="text-align:right;" |18,44,898 | style="text-align:right;" |2,278 | style="text-align:right;" |809.88 | style="image-align:center;" |[[File:West Godavari in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 13 |NTR ! scope="row" | [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్]] | [[విజయవాడ]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |20 | | style="text-align:right;" |22,18,591 | style="text-align:right;" |3,316 | style="text-align:right;" |669.06 | style="image-align:center;" |[[File:NTR in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 14 | KRI ! scope="row" | [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]] | [[మచిలీపట్నం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |26 | | style="text-align:right;" |17,35,079 | style="text-align:right;" |3,775 | style="text-align:right;" |459.62 | style="image-align:center;" |[[File:Krishna in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 15 |PAL ! scope="row" | [[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]] | [[నరసరావుపేట|నరసరాపుపేట]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |20,41,723 | style="text-align:right;" |7,298 | style="text-align:right;" |279.76 | style="image-align:center;" |[[File:Palnadu in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 16 | GUN ! scope="row" | [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]] | [[గుంటూరు]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |18 | | style="text-align:right;" |20,91,075 | style="text-align:right;" |2,443 | style="text-align:right;" |855.95 | style="image-align:center;" |[[File:Guntur in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 17 |BAP ! scope="row" | [[బాపట్ల జిల్లా|బాపట్ల]] | [[బాపట్ల]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |20 | | style="text-align:right;" |15,86,918 | style="text-align:right;" |3,829 | style="text-align:right;" |414.45 | style="image-align:center;" |[[File:Bapatla in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 18 | PRA ! scope="row" | [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] | [[ఒంగోలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |17,67,633 | style="text-align:right;" |14,322 | style="text-align:right;" |159.76 | style="image-align:center;" |[[File:Prakasam in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 19 | MAR ! scope="row" | [[మార్కాపురం జిల్లా|మార్కాపురం]] | [[మార్కాపురం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |21 | | style="text-align:right;" |11,42,313 | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | | style="image-align:center;" |[[File:Markapuram in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 20 | NEL ! scope="row" | [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీపొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] | [[నెల్లూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |36 | | style="text-align:right;" |24,69,712 | style="text-align:right;" |10,441 | style="text-align:right;" |236.54 | style="image-align:center;" |[[File:Sri Potti Sriramulu Nellore in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 21 | KUR ! scope="row" | [[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]] | [[కర్నూలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |27 | | style="text-align:right;" |22,71,686 | style="text-align:right;" |7,980 | style="text-align:right;" |284.67 | style="image-align:center;" |[[File:Kurnool in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 22 |NAN ! scope="row" | [[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల]] | [[నంద్యాల]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |30 | | style="text-align:right;" |17,81,777 | style="text-align:right;" |9,682 | style="text-align:right;" |184.03 | style="image-align:center;" |[[File:Nandyal in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 23 | ANA ! scope="row" | [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] | [[అనంతపురం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |32 | | style="text-align:right;" |22,41,105 | style="text-align:right;" |10,205 | style="text-align:right;" |219.61 | style="image-align:center;" |[[File:Anantapur in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 24 |SSS ! scope="row" | [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి]] | [[పుట్టపర్తి]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |32 | | style="text-align:right;" |18,40,043 | style="text-align:right;" |8,925 | style="text-align:right;" |206.17 | style="image-align:center;" |[[File:Sri Sathya Sai in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 25 | CUD ! scope="row" | [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా|వైఎస్ఆర్ కడప]] | [[కడప]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |40 | | style="text-align:right;" |20,60,654 | style="text-align:right;" |11,228 | style="text-align:right;" |183.53 | style="image-align:center;" |[[File:YSR in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 26 |ANN ! scope="row" | [[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య]] | [[మదనపల్లె|మదనపల్లె]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |25 | | style="text-align:right;" |16,97,308 | style="text-align:right;" |7,954 | style="text-align:right;" |213.39 | style="image-align:center;" |[[File:Annamayya in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 27 |TIR ! scope="row" | [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]] | [[తిరుపతి]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |36 | | style="text-align:right;" |21,96,984 | style="text-align:right;" |8,231 | style="text-align:right;" |266.92 | style="image-align:center;" |[[File:Tirupati in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 28 | CHI ! scope="row" | [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]] | [[చిత్తూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |18,72,951 | style="text-align:right;" |6,855 | style="text-align:right;" |273.22 | style="image-align:center;" |[[File:Chittoor in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | | ! |మొత్తం | style="text-align: center;" |81 | style="text-align: center;" |688 | | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" | | |- |} '''గమనిక *:''' నిర్జన గ్రామాలు మినహాయించి జిల్లాలోని రెవెన్యూ గ్రామాలు చూపబడినవి == జిల్లాల విశేషాలు == * అతి పెద్ద జిల్లా: [[కడప జిల్లా]] * అతి చిన్న జిల్లా: [[విశాఖపట్నం జిల్లా]] * అతి తక్కువ మండలాలు గల జిల్లా: [[విశాఖపట్నం జిల్లా]] * అతి ఎక్కువ మండలాలు గల జిల్లాలు: [[కడప జిల్లా]] * 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం అత్యల్ప జనసాంద్రత గల జిల్లా: [[పోలవరం జిల్లా]] * 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం అత్యధిక జనసాంద్రత గల జిల్లా: [[తిరుపతి జిల్లా]] * 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం పూర్తి పట్టణ జిల్లా: [[విశాఖపట్నం జిల్లా]] * 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం పూర్తి గ్రామీణ జిల్లా: [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] === వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న జిల్లాలు === రాష్ట్రంలో 2022 పునర్య్వస్థీకరణ తరువాత ఈ దిగువ వివరించిన 7 జిల్లాలు వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్నాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/telugu/india-60967710|title=ఆంధ్ర‌ప్రదేశ్‌‌లో 26 జిల్లాలు... పునర్విభజనలో 5 ఆసక్తికర అంశాలు - BBC News తెలుగు|work=BBC News తెలుగు|access-date=2026-02-08|language=te-IN}}</ref> * [[అన్నమయ్య జిల్లా]] * [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] * [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] * [[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ జిల్లా]] * [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా]] * [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] * [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] ==ఆరు జోన్లు == *మల్టీ జోన్ 1 {{Citation needed|date=Feb 2024}} # శ్రీకాకుళం, విజయనగరం, పార్వతీపురం, మన్యం, పోలవరం, విశాఖపట్నం, అనకాపల్లి # పాడేరు, రాజమండ్రి, కాకినాడ, కోనసీమ, # ఏలూరు, విజయవాడ, బందరు * మల్టీ జోన్ 2 {{Citation needed|date=Feb 2024}} # గుంటూరు, నరసరావుపేట, బాపట్ల, ఒంగోలు, మార్కాపురం, నెల్లూరు # తిరుపతి, చిత్తూరు, మదనపల్లె, కడప # నంద్యాల, అనంతపురం, పుట్టపర్తి, కర్నూలు == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాల జాబితా]] * [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ పట్టణ స్థానిక సంస్థల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ పురపాలక సంఘాల జాబితా]] * [[తెలంగాణ రెవెన్యూ డివిజన్లు జాబితా]] * [[తెలంగాణ మండలాల జాబితా]] * [[తెలంగాణలోని పట్టణ స్థానిక సంస్థల జాబితా|తెలంగాణ పురపాలక సంఘాల జాబితా]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{ఆంధ్రప్రదేశ్}}{{భారతదేశం జిల్లాలు}} {{DEFAULTSORT:Districts Of Andhra Pradesh}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పాలనా విభాగాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల జాబితాలు]] [[వర్గం:జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] 8pcn24x4ue1x5vvbfn2tecm5owmx1jp 0 2355 4956705 4704065 2026-09-12T10:54:06Z ~2026-49393-32 154105 /* 2014 ఎన్నికలు */ 4956705 wikitext text/x-wiki {{distinguish|భారత రాష్ట్ర సమితి}}{{Infobox political party | party_name = తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి | party_logo = [[ఫైలు:Flag of Bharat Rashtra Samithi (India Nation Council).svg|center|150px|పార్టీ చిహ్నం]] | leader = [[కె.చంద్రశేఖరరావు]] | secretary_general = | foundation = 2001 ఏప్రిల్ 27 | alliance = [[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి]] | ideology = తెలంగాణా వాదం | newspaper = [[నమస్తే తెలంగాణ|నమస్తే తెలంగాణా]] | news channel = టి న్యూస్ | headquarters = [[బంజారా హిల్స్]], [[హైదరాబాదు]] | seats2_title = [[తెలంగాణ శాసనసభ|శాసనసభ]] | seats2 = {{Composition bar|88|119|hex={{తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి/meta/color}}}} | seats3_title = [[లోక్‌సభ]] | seats3 = {{Composition bar|9|545|hex={{తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి/meta/color}}}} | seats4_title = [[రాజ్యసభ]] | seats4 = {{Composition bar|6|245|hex={{తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి/meta/color}}}} | symbol = కారు | flag = [[ఫైలు:Flag of Bharat Rashtra Samithi (India Nation Council).svg|center|70px|పార్టీ చిహ్నం]] | website = http://www.trspartyonline.org/ }} '''తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి''' ([[తెరాస]]) ప్రత్యేక [[తెలంగాణ]] రాష్ట్ర స్థాపనే ఏకైక లక్ష్యంగా ఏర్పడింది. 2001 ఏప్రిల్ 27న [[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు]] (కేసీఆర్) అప్పటి [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] శాసనసభ ఉపసభాపతి పదవికి, శాసనసభా సభ్యత్వానికి, [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] ప్రాథమిక సభ్యత్వానికి రాజీనామా చేసి [[వి. ప్రకాశ్]] వంటి కొందరు నాయకులతో కలిసి [[తెరాస]]ను ఏర్పాటు చేశాడు. [[ఆలె నరేంద్ర]], సత్యనారాయణరెడ్డి, లాంటి కొందరు నాయకులు [[తెరాస]]ను విడిచి వెళ్ళారు. నిజాం మనుమరాలు సలీమా బాషా (అస్మత్‌ బాషా కుమార్తె), ఆమె కుమార్తె [[రఫత్‌షా ఆజంపురా]]లు తెలంగాణకు మద్దతు ప్రకటించారు. పాతబస్తీలోని ముస్లిం వర్గాలు తెలంగాణకు వ్యతిరేకం కాదని అన్నారు. 2001 ఏప్రిల్‌ 27న కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ నివాసం జలదృశ్యంలో టీఆర్​ఎస్​ పార్టీ పురుడు పోసుకుంది. సుదర్శన్‌ రావు, నాయిని నర్సింహారెడ్డి, హన్మంతరావు,[[ గాదె ఇన్నయ్య ]], ప్రకాశ్‌, నిమ్మ నర్సిం హారెడ్డి, నారాయణరెడ్డి, [[గొట్టె భూపతి]], [[మందాడి సత్యనారాయణరెడ్డి]], హరీశ్‌ రావు తదితరులు ఆనాటి కార్యక్రమంలో పాల్గొ న్నా రు. సుమారు ఏడాదికిపైగా జలదృశ్యం లోనే టీఆర్‌ ఎస్‌ పార్టీ కార్యకలాపాలు సాగాయి. ఆ తరువాత [[తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజకీయాలు|తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజకీయంలో]] ఈ పార్టీ ముఖ్యపాత్ర పోషించింది. 2001 మే 17న కరీంనగర్‌ ఎస్‌ ఆర్‌ ఆర్‌ కాలేజీ గ్రౌండ్‌లో నిర్వహించిన బహిరంగ సభ ఉమ్మడి ఏపీ రాజకీయాల్లో పెను మార్పులకు బీజం వేసింది. జేఎంఎం చీఫ్‌, అప్పటి జార్ఖండ్‌ సీఎం శిబూ సోరెన్‌ ఈ మీటింగ్‌కు చీఫ్‌ గెస్ట్‌‌గా హాజరయ్యారు. కొన్ని ఘటనల<ref>{{Cite web|title=TRS @ 19 : నేడు పార్టీ ఆవిర్భావ దినోత్సవం {{!}} V6 Velugu|url=https://www.v6velugu.com/trs-celebrating-its-19th-foundation-day/|url-status=deviated|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530225903/http://www.v6velugu.com/trs-celebrating-its-19th-foundation-day/|archive-date=2019-05-30|access-date=2020-04-27|website=}}</ref> తరువాత తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి కార్యకలాపాలు నందినగర్, హైదరాబాద్ లోని కేసీఆర్‌ నివాసానికి మారాయి. ఆరు నెలల తర్వాత ఎమ్మెల్యే కాలనీలోని మాజీ మంత్రి వేదంతరావు ఇంటికి పార్టీ కార్యాలయాన్ని మార్చారు. 2004లో వైఎస్‌ ప్రభుత్వం బంజారాహిల్స్‌‌ రోడ్​ నంబర్​ 12లో ప్రస్తుతం తెలంగాణ భవన్​ ఉన్న స్థలాన్ని టీఆర్‌ఎస్‌కు కేటాయించింది. ప్రస్తుతం క్యాంటీన్‌ నిర్మిస్తున్న స్థలంలో రేకుల షెడ్డు వేసి టీఆర్​ఎస్​ పార్టీ ఆఫీసు నిర్మాణాన్ని ప్రారంభించారు. 2006లో తెలంగాణ భవన్‌ను ప్రారంభించారు. ప్రస్తుతం ఈ పార్టీకి 60లక్షల మంది కార్యకర్తలు ఉన్నారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.ntnews.com/telangana/minister-ktr-call-to-party-cadre-for-party-flag-host-their-houses-only-29414|title=టీఆర్ఎస్ కార్యకర్తలు ఇండ్లపైనే జెండాలు ఎగరవేయాలి: కేటీఆర్|date=2020-04-26|website=ntnews|language=te|access-date=2020-04-27}}</ref><ref name="TRS Foundation Day: ఉద్యమ పార్టీగా ప్రస్థానం..">{{cite news |last1=Sakshi |title=TRS Foundation Day: ఉద్యమ పార్టీగా ప్రస్థానం.. |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/politics/trs-enters-21st-year-foundation-day-be-low-key-affair-1359616 |accessdate=27 April 2021 |date=27 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210427092017/https://www.sakshi.com/telugu-news/politics/trs-enters-21st-year-foundation-day-be-low-key-affair-1359616 |archivedate=27 ఏప్రిల్ 2021 |language=te |work= |url-status=live }}</ref> [[దస్త్రం:Telangana Rashtra Samithi logo.png|thumb|తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి లోగో.png]] 2022 అక్టోబరు 5న నిర్వహించిన తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి సర్వసభ్య సమావేశంలో పార్టీ పేరును [[భారత్ రాష్ట్ర సమితి]]<nowiki/>గా మారుస్తూ తీర్మానించారు.<ref name="టీఆర్ఎస్.. ఇక భార‌త్ రాష్ట్ర స‌మితి">{{cite news|url=https://www.ntnews.com/telangana/trs-is-bharat-rashtra-samithi-789460|title=టీఆర్ఎస్.. ఇక భార‌త్ రాష్ట్ర స‌మితి|last1=Namasthe Telangana|first1=|date=5 October 2022|accessdate=5 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221005080546/https://www.ntnews.com/telangana/trs-is-bharat-rashtra-samithi-789460|archivedate=5 October 2022|language=te}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|date=2022-10-05|title=BRS: భారత్‌ రాష్ట్ర సమితి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/politics/general/0502/122189790|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005031237/https://www.eenadu.net/telugu-news/politics/general/0502/122189790|archive-date=2022-10-05|access-date=2022-10-05|website=EENADU|language=te}}</ref> 2022 డిసెంబరు 22న [[తెలంగాణ రాష్ట్ర శాసన సభ|తెలంగాణ శాస‌న‌స‌భ‌]], [[తెలంగాణ శాసనమండలి|తెలంగాణ శాసనమండ‌లిలో]] తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి (టీఆర్ఎస్‌) ను భారత్ రాష్ట్ర సమితి (బీఆర్ఎస్‌) గా మారుస్తూ బులెటిన్ జారీ చేసింది. టీఆర్ఎస్ఎల్పీ ఇక నుంచి బీఆర్ఎస్ఎల్పీగా కార్య‌క‌లాపాలు నిర్వ‌హిస్తుంది.<ref>{{Cite web|last=ABN|date=2022-12-22|title=BRS: టీఆర్‌ఎస్‌ఎల్పీ పేరు బీఆర్‌ఎస్‌ఎల్పీగా మార్పు|url=https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/change-name-of-trslp-to-brslp-bbr-974693.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20221222134711/https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/change-name-of-trslp-to-brslp-bbr-974693.html|archive-date=2022-12-22|access-date=2022-12-24|website=Andhrajyothy Telugu News|language=te}}</ref> == ప్రత్యేక రాష్ట్ర ఉద్యమం == పార్టీకి సైద్ధాంతిక భూమిక కల్పించడం దగ్గర్నుంచి కార్యాచరణను నిర్దేశించడం వరకు, తెలంగాణ సమాజాన్ని, దేశ రాజకీయ వ్యవస్థ స్వభావాన్ని లోతుగా అధ్యయనం చేసి, అర్థం చేసుకుని, తెలంగాణ ఉద్యమ వ్యూహానికి రూపకల్పన చేశారు. స్ట్రీట్ ఫైట్‌ స్థానంలో స్టేట్ ఫైట్ ఉండాలని, అందుకు వాహకంగా ‌తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి (టీఆర్ఎస్‌ ) ని తీర్చిదిద్దారు. అప్పుటి తెలంగాణ రాజకీయ పరిస్థితుల్లో అదొక సాహసోపేతమైన సూత్రీకరణ. తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి 2004 ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్‌‌తో పొత్తు, నాటి కాంగ్రెస్‌ అధినేత్రి సోనియాతో కరీంనగర్‌లో ప్రత్యేక తెలంగాణ ఇస్తామని ప్రకటింపజేయడం, రాష్ట్రపతి ప్రసంగంలో తెలంగాణ అంశాన్ని చేర్చడం . యూపీఏ కామన్ మినిమమ్ ప్రోగ్రాంలో తెలంగాణ అంశం చేర్చడంలో టీఆర్ఎస్ విజయం సాధించింది. తెలంగాణకు అనుకూలంగా దాదాపు 36 పార్టీలు లేఖ ఇవ్వడంలో టీఆర్ఎస్ పార్టీ కృషి చేసింది.కేసీఆర్ చచ్చుడో తెలంగాణ వచ్చుడో’ అంటూ కేసీఆర్ ఆమరణ నిరహార దీక్షకు దిగారు.అతని దీక్షతో తెలంగాణలో ఉద్యమం ఉధృతం అయింది. దీంతో దిగివచ్చిన యూపీఏ2 ప్రభుత్వం తెలంగాణ ఏర్పాటు దిశగా ప్రక్రియ ప్రారంభిస్తామంటూ 2009 డిసెంబరు 9న ఒక ప్రకటన చేసింది. కానీ, కోస్తాంధ్ర, రాయలసీమ ప్రాంతాల నుంచి నిరసనలు వెల్లువెత్తడంతో డిసెంబరు 23న ఆ నిర్ణయాన్ని వెనక్కి తీసుకుంది.తెలంగాణ ఏర్పాటుపై అందరి అభిప్రాయాలను సేకరించేందుకు శ్రీకృష్ణ కమిటీని ఏర్పాటు చేసింది. ఈ దశలో టీఆర్ఎస్ మిగిలిన పార్టీలతో కలిసి తెలంగాణ పొలిటికల్ జాయింట్ యాక్షన్ కమిటీగా ఏర్పడింది. పొలిటికల్ జేఏసీ ప్రత్యేక తెలంగాణ కోసం కేంద్రంపై ఒత్తిడిని తీవ్రం చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/telugu/india-46518381|title=టీఆర్ఎస్ ప్రస్థానం: పోరు నుంచి పాలన వరకు కారు జోరు|last=కాసం|first=ప్రవీణ్|date=2018-12-11|work=BBC News తెలుగు|access-date=2020-04-27|language=te}}</ref> 2010 డిసెంబరు 16న వరంగల్‌లో టీఆర్‌ఎస్‌ తలపెట్టిన మహా గర్జనకు 20 లక్షల మంది హాజరయ్యారు. శ్రీకృష్ణ కమిటీ నివేదిక సమర్పణ తరర్వాత 2011 జనవరి నుంచి టీఆర్‌ఎస్‌ అనేక ఆందోళన కార్యక్రమాలు చేపట్టింది. మొత్తం మీద రాష్ట్ర స్థాపనే ధ్యేయంగా పార్టీని స్థాపించిన ఉద్యమ నేత కేసీఆర్‌ రెండు సార్లు అధికారంలోకి వచ్చి ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు. తెలంగాణలోని సంఘాలు, విద్యార్థులు, రాజకీయ నేతల సహాయంతో ఉధృతంగా ఉద్యమం చేసి, ప్రత్యేక రాష్ట్రాన్ని సాధించిన టీఆర్​ఎస్, ఈ క్రమంలో ఎన్నో ఆటుపోట్లను చవిచూసింది. తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటు తర్వాత పూర్తిస్థాయి రాజకీయ పార్టీగా మారింది. ==తెలంగాణ బిల్లుకు ఆమోదం== తెలంగాణ రాష్ట్ర ఉద్యమంలో భాగంగా 2013 అక్టోబరులో తెలంగాణ బిల్లుకు కేంద్ర కేబినెట్‌ ఆమోదం తెలిపింది. 2014 ఫిబ్రవరి 18న లోక్‌సభ, 20న రాజ్యసభ ఆమోదం తెలిపింది. మరో వైపు 2014 ఏప్రిల్‌లో సాధారణ ఎన్నికలు జరుగగా, మే 16న ఫలితాలు వచ్చాయి. తెలంగాణలోని 119 అసెంబ్లీ స్థానాలకు గాను టీఆర్‌ఎస్‌ 63, 11లోక్‌సభ స్థానాలను గెలుపొందింది. దీంతో తెలంగాణలో జూన్‌ 2న రాష్ట్ర ఆవిర్భావంతో పాటు రాష్ట్ర తొలి ముఖ్యమంత్రిగా కేసీఆర్‌ ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు. 2018 డిసెంబరులో తెలంగాణ అసెంబ్లీకి జరిగిన ఎన్నికల్లో టీఆర్‌ఎస్‌ 88 స్థానాల్లో గెలుపొంది రెండో సారి అధికారంలోకి రావడంతో కేసీఆర్‌ ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశాడు. ==ప్లీనరీలు== #తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి పార్టీ 20వ ఆవిర్భావ వేడుకలు హైదరాబాద్‌ హెచ్‌ఐసీసీలో అక్టోబరు 25న టీఆర్‌ఎస్‌ ప్లీనరీ నిర్వహించారు.<ref name="Grand arrangements in place for TRS plenary on Oct 25">{{cite news |last1=Deccan Chronicle |first1= |title=Grand arrangements in place for TRS plenary on Oct 25 |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/221021/grand-arrangements-in-place-for-trs-plenary-on-oct-25.html |accessdate=28 April 2022 |date=22 October 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220428044341/https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/221021/grand-arrangements-in-place-for-trs-plenary-on-oct-25.html |archivedate=28 April 2022 |language=en}}</ref><ref name="ఇరవయ్యేళ్ల గులాబీ">{{cite news |last1=Eenadu |title=ఇరవయ్యేళ్ల గులాబీ |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/top-news/TRS-20-years-celebrations/2701/121218336 |accessdate=28 April 2022 |work= |date=25 October 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220428044413/https://www.eenadu.net/telugu-news/top-news/TRS-20-years-celebrations/2701/121218336 |archivedate=28 April 2022 |language=te}}</ref> #తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి పార్టీ 21వ ఆవిర్భావ వేడుకల్లో భాగంగా హైదరాబాద్‌ హెచ్‌ఐసీసీలో ఏప్రిల్ 27న [[టీఆర్ఎస్ ప్లీనరీ 2022|టీఆర్‌ఎస్‌ ప్లీనరీ]] నిర్వహించారు. ==ఎన్నికలు== ===2014 ఎన్నికలు=== తెలంగాణ ఏర్పాటు బిల్లు ఆమోదం పొందిన తరువాత జరిగిన [[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014 శాసనసభ ఎన్నికలో]] అత్యధిక స్థానాలు (119 సీట్లలో 63 స్థానాలు) గెలుపొంది [[కె.చంద్రశేఖరరావు|కే.సి.ఆర్]] ముఖ్యమంత్రిగా తెలంగాణాలో తొలి ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.rediff.com/news/report/ls-election-trs-to-form-first-government-in-telangana/20140516.htm|title=TRS to form first government in Telangana|work=[[Rediff.com]]|access-date=16 January 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/yoga-camp-concludes/article23516809.ece|title=Yoga camp concludes|date=12 April 2018|work=The Hindu}}</ref> '''శాసనసభ ఎన్నికల ఫలితాలు''' {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! style="width:100px;"| సంవత్సరం ! style="width:100px;"| ఎన్నికలు ! style="width:100px;"| గెలిచిన స్థానాలు ! style="width:100px;"| పోటీ చేసిన స్థానాలు ! style="width:100px;"| ధరావతు కోల్పోయిన స్థానాలు |- | 2004 | శాసనసభ | {{Infobox political party/seats|26|294|hex=pink}} | 54 | 17<ref>http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2004/StatisticalReports_AP_2004.pdf</ref> |- | 2008 | శాసనసభ<br/><small> (ఉపఎన్నిక) </small> | 7 | 16 | 2<ref>[http://www.hindu.com/2008/06/02/stories/2008060259140800.htm Front Page : TRS receives a setback in by-polls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111115203945/http://www.hindu.com/2008/06/02/stories/2008060259140800.htm |date=2011-11-15 }}. The Hindu (2008-06-02). Retrieved on 2013-07-28.</ref> |- | 2009 | శాసనసభ | {{Infobox political party/seats|10|294|hex=pink}} | 45 | 13<ref name="eci.nic.in">http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2009/Statistical_Report_AP2009.pdf</ref> |- | 2010 | శాసనసభ<br/><small> (ఉపఎన్నిక) </small> | 11 | 11 | 0 |- | 2011 | శాసనసభ<br/><small> (ఉపఎన్నిక) </small> | 1 | 1 | 0 |- | 2012 | శాసనసభ<br/><small> (ఉపఎన్నిక) </small> | 4 | 5 | 0 |- | 2012 | శాసనసభ<br/><small> (ఉపఎన్నిక) </small> | 1 | 1 | 0 |- | 2013 | శాసనసభ | {{Infobox political party/seats|63|119|hex=pink}} | 119 | 0<ref name="eci.nic.in"/> |- | 2018 | శాసనసభ | {{Infobox political party/seats|88|119|hex=pink}} | 119 | 0<ref name="eci.nic.in"/> |- | |} '''లోక్‌సభ ఫలితాలు''' 2001లో ఆవిర్భవించిన తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి పార్టీ 2004 లో లోక్ సభ ఎన్నికల్లో [[కాంగ్రెస్ పార్టీ]]తో జత కట్టి ఎన్నికల బరిలో దిగింది.ఆరు ఎంపీ స్థానాల్లో పోటి చేసి ఐదు చోట్ల విజయం సాధించింది. ఆనాడు [[కరీంనగర్]] లోక్ సభ నియోజకవర్గంలో గెలిచిన చంద్రశేఖర్ రావు ఆ అర్వాత ఎంపీ పదవికి రాజీనామా చేశాడు.అదే స్థానంలో 2006, 2008 ఉప ఎన్నికలు రాగా రెండుసార్లు ఆయన విజయం సాధించాడు. 2009 లోక్ సభ ఎన్నికల్లో మహాకూటమి పోత్తులో భాగంగా తెరాస 9 స్థానాల్లో పోటి చేసి రెండు మాత్రమే గెలిచింది. 2014 లో రాష్ట్ర ఆవిర్భావం తర్వాత 17 లోక్ సభ స్థానాల్లోను పోటి చేసి11 చోట్ల మాత్రమే గెలిచింది. ఆనాడు కేసీఆర్ ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నిక కావడంతో [[మెదక్]] ఎంపీ స్థానానికి జరిగిన ఉప ఎన్నికల్లోనూ తెరాస పార్టీయే విజయం సాధించింది. 2014 లో [[వరంగల్]] లోక్ సభ సభ్యునిగా గెలిచిన కడియం శ్రీహరి రాజీనామా చేయడంతో 2015 లో జరిగిన ఉప ఎన్నికలోనూ తెరాస పార్టీ గెలిచింది. 2019 లోక్ సభ ఎన్నికల్లో 17 స్థానాల్లో పోటీ చేసి 9 స్థానాల్లో విజయం సాధించింది. {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! style="width:100px;"| సంవత్సరం ! style="width:100px;"| ఎన్నికలు ! style="width:100px;"| గెలిచిన స్థానాలు ! style="width:100px;"| పోటీ చేసిన స్థానాలు ! style="width:100px;"| ధరావతు కోల్పోయిన స్థానాలు |- | 2004 | [[లోక్‌సభ]] | {{Infobox political party/seats|5|42|hex=pink}} | 22<ref>{{Cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_2004/Vol_I_LS_2004.pdf |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2014-06-01 |website= |archive-date=2014-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718190634/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_2004/Vol_I_LS_2004.pdf |url-status=dead }}</ref> | 17 |- | 2008 | [[లోక్‌సభ]]<br/><small> (ఉపఎన్నిక) </small> | 2 | 4 | 0 |- | 2009 | [[లోక్‌సభ]] | {{Infobox political party/seats|2|42|hex=pink}} | 9 | 1 <ref name="ReferenceA">http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2009/Stats/VOLI/13_PerformanceOfStateParty.pdf</ref> |- | 2014 | [[లోక్‌సభ]] | {{Infobox political party/seats|11|42|hex=pink}} | 17 | 0 <ref name="ReferenceA"/> |- | 2019 | [[లోక్‌సభ]] | {{Infobox political party/seats|9|42|hex=pink}} | 17 | 0 <ref name="ReferenceA"/> |} == ఇవికూడా చూడండి == * [[తెలంగాణ జాగరణ సేన]] ==మూలాలు== {{మూలాలు}} https://archive.org/details/@brs_ysreddy/lists/6/telangana-charitra-kcr-interview-with-v.-prakash-journalist- {{భారతదేశంలోని రాజకీయ పార్టీలు}} [[వర్గం:తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] [[వర్గం:తెలంగాణ]] [[వర్గం:తెలంగాణ రాజకీయ పార్టీలు]] [[వర్గం:రాజకీయ ఉద్యమాలు]] 1q6k7ys0uocud8kvz6ivwo8zoj5pvcs 0 2392 4956688 4133024 2026-09-12T10:25:32Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4956688 wikitext text/x-wiki {{short description|కర్ణాటక, భారతదేశంలోని నగరం}} {{About|భారతదేశంలోని కర్ణాటకలోని నగరం గురించి|జిల్లా గురించి|బళ్లారి జిల్లా}} {{protection padlock|small=yes}} {{more citations needed|date=మార్చి 2022}} {{Use Indian English|date=జూన్ 2016}} {{Use dmy dates|date=మే 2023}} {{Infobox settlement | name = బళ్లారి | other_name = | type = [[నగరం]] | image = BELLARY FORT 2.jpg | alt = | caption = బళ్లారి నగరం | nickname = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 6 | map_alt = | map_caption = కర్ణాటకలో బళ్లారి | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_caption = | coordinates = {{coord|15|06|N|76|55|E|display=inline,title}} | time_zone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +05:30 | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{Flag|భారతదేశం}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = {{seal|కర్ణాటక}} | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[బళ్లారి జిల్లా|బళ్లారి]] | established_title = | established_date = | named_for = | government_type = [[నగర పాలక సంస్థ]] | governing_body = బళ్లారి నగర పాలక సంస్థ | leader_title = మేయర్ | leader_name = పి. గాదెప్ప | unit_pref = మెట్రిక్ (Metric) | area_footnotes = | area_total_km2 = 167.38 | area_rural_km2 = 1609.68 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 485 | population_total = 410445 <ref>{{Cite web|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/591/download/2012/DH_2011_2911_PART_B_DCHB_BELLARY.pdf|access-date=24 January 2024|title=Census Data Handbook 2011}}</ref> | population_rural = 360484 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = 95వ స్థానం (భారతదేశం)<br /> 5వ స్థానం (కర్ణాటక) | population_demonym = బళ్లారివాసులు | custom_label_sec1 = {{nowrap|[[అధికారిక భాష]]}} | custom_data_sec1 = [[కన్నడ]]<ref>{{cite web |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=50th Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India (July 2012 to June 2013) |access-date=14 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archive-date=8 July 2016}}</ref> | postal_code_type = [[పిన్ కోడ్ (పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్)|పిన్ కోడ్]] | postal_code = 583101, 583102, 583103, 583104, 583105, 583152<ref name="indiapost_pin_search">{{cite web |title=Indiapost PIN Search for 'bellary' |url=http://www.indiapost.gov.in/pinsearch1.asp |access-date=8 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070504052343/http://www.indiapost.gov.in/pinsearch1.asp |archive-date=4 May 2007 |url-status=live}}</ref> | area_code = (+91)8392 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KA]] | registration_plate = KA-34 | custom_label1_sec1 = [[లింగ నిష్పత్తి]] | custom_data1_sec1 = 1.04<ref name="census">{{cite web|title=District Census Handbook – Guntur|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2911_PART_B_DCHB_BELLARY.pdf|website=Census of India|publisher=The Registrar General & Census Commissioner|access-date=6 November 2016|page=22}}</ref> [[పురుషులు|♂]]/[[స్త్రీలు|♀]] | website = {{URL|ballaricity.mrc.gov.in}} | footnotes = | leader_title2 = [[డిప్యూటీ మేయర్]] | leader_name2 = | leader_title3 = [[కమిషనర్]] | leader_name3 = జి. ఖలీల్ సాబ్<ref name="bellary_city_staff">{{cite web | title = Bellary City Staff | url = http://www.bellarycity.gov.in/city-staff.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20060520035858/http://www.bellarycity.gov.in/city-staff.html | url-status = dead | archive-date = 20 May 2006 | access-date = 5 February 2015 }}</ref> | custom_label2_sec1 = అక్షరాస్యత | custom_data2_sec1 = 79%<ref name="census"/> }} '''బళ్లారి''' (గతంలో '''బెల్లారీ'''<ref name="official_name">{{cite news |title=Bangalore becomes 'Bengaluru'; 11 other cities renamed |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bangalore-becomes-bengaluru-11-other-cities-renamed/articleshow/45002333.cms |work=The Economic Times |agency=PTI |date=1 November 2014 |location=Bangalore |access-date=19 April 2024}}</ref>) అనేది భారతదేశంలోని [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రంలో ఉన్న బళ్లారి జిల్లాలోని ఒక నగరం. ఆసియాలోనే అతిపెద్ద ఉక్కు కర్మాగారాల్లో ఒకటైన [[JSW Steel|జెఎస్‌డబ్ల్యూ విజయనగర్]] వంటి అనేక ఉక్కు కర్మాగారాలు బళ్లారిలో ఉన్నాయి. బళ్లారి జిల్లాను 'దక్షిణ భారతదేశపు ఉక్కు నగరం' అని పిలుస్తారు. కర్ణాటకలో దాదాపు 1100 కు పైగా శాఖలు ఉన్న కర్ణాటక గ్రామీణ బ్యాంకుకు బళ్లారి ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది.<ref>{{cite web |title=Ballari District Profile |url=https://e-krishiuasb.karnataka.gov.in/ItemDetails.aspx?DepID=14&cropID=0&SubDepID=12 |website=e-krishiuasb.karnataka.gov.in |access-date=18 December 2024 |language=en }}</ref> ==చరిత్ర== {{Main|బళ్లారి చరిత్ర}} [[File:Western Chalukya Monuments.svg|thumb|200px|పశ్చిమ చాళుక్య స్మారక కట్టడాల ప్రధాన ప్రాంతం, స్థూలంగా ''సిందవాడి-1000''కి అనుగుణంగా ఉంటుంది|left]] [[File:Madras Prov South 1909.jpg|thumb|200px|1909లో బళ్లారిని చూపిస్తున్న మద్రాసు ప్రావిన్స్ (దక్షిణ)|left]] బళ్లారి 1956 నవంబర్ 1 వరకు [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]]లో భాగంగా ఉన్న [[రాయలసీమ]] ([[దత్తమండలాలు|దత్త మండలాల్లో]]) భాగంగా ఉండేది. బళ్లారి నగర పురపాలక సంఘం 2004లో నగర పాలక సంస్థ (కార్పొరేషన్) గా అప్‌గ్రేడ్ చేయబడింది.<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/2004/09/29/stories/2004092904670300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221085252/http://www.thehindu.com/2004/09/29/stories/2004092904670300.htm |url-status=dead |archive-date=21 December 2016 |title= Karnataka. Bellary City Municipal Council upgraded to corporation|date= 26 September 2004|work=[[The Hindu]] |access-date=8 December 2016}}</ref> [[Government of India|భారత ప్రభుత్వం]]లోని [[Ministry of Home Affairs (India)|కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ]] 2014 అక్టోబరులో నగరం పేరును మార్చే ప్రతిపాదనను ఆమోదించింది,<ref>{{Cite web|url=https://www.mha.gov.in/MHA1/Par2017/pdfs/par2014-pdfs/ls-161214/3797.pdf|title=Government of India, Ministry of Home Affairs}}</ref> దీంతో బెల్లారీ 2014 నవంబర్ 1న "బళ్లారి"గా రూపాంతరం చెందింది.<ref>{{cite news|last1=New City|first1=Names to Karnatka|title=New name for cities|url=http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/from-bangalore-to-bengaluru/article6553314.ece|access-date=1 November 2014|work=The Hindu}}</ref> ==భౌగోళికం== [[File:BELLARY_FORT_6.jpg|thumb|alt=Bellary Fort|బళ్లారి కోట|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:BELLARY_FORT_6.jpg|left]] బళ్లారి భౌగోళికంగా {{Coord|15.15|N|76.93|E|}} వద్ద ఉంది. నగరం విశాలమైన, చదునైన నల్ల రేగడి నేలల మైదానం మధ్యలో ఉంది.<ref name="imperial-gazetteer"> {{cite book|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V07_164.gif|title=The Imperial Gazetteer of India, volume 7|date=1908|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|pages=158–176}} </ref> [[గ్రానైట్]] శిలలు, కొండలు బళ్లారి నగరంలో ప్రముఖమైన లక్షణాలు. నగరం ప్రధానంగా గ్రానైట్ కూర్పుతో ఉన్న రెండు కొండల చుట్టూ విస్తరించి ఉంది, అవే ''బళ్లారి కొండ'', ''కుంబర గుడ్డ''. ''బళ్లారి కొండ'' దాదాపు {{convert|2|mi|km}} చుట్టుకొలతతో, {{convert|480|ft|m}} ఎత్తును కలిగి ఉంది. ఈ శిల పొడవు ఈశాన్యం నుండి నైరుతి వరకు సుమారు {{convert|1150|ft|m|abbr=on}} ఉంటుంది. తూర్పు, దక్షిణ భాగాలలో క్రమరహితంగా ఉన్న బండరాళ్ల గుట్టలు ఉంటాయి, పశ్చిమ భాగంలో పగుళ్లు లేని ఏకశిల ఉంటుంది, ఉత్తరాన బేర్, కఠినమైన శిఖరాలు గోడలాగా ఏర్పడి ఉంటాయి.<ref name="imperial-gazetteer"/> ''కుంబర గుడ్డ'' ఆగ్నేయం వైపు నుండి చూస్తే మనిషి ముఖం ఆకారంలో కనిపిస్తుంది. దీనిని ''ఫేస్ హిల్'' అని కూడా పిలుస్తారు.<ref name="imperial-gazetteer"/> ===వాతావరణం=== వాతావరణం వేడి అర్ధ శుష్క (BSh) స్వభావం కలిగి ఉంటుంది, ప్రధానంగా పశ్చిమ కనుమల వర్షచ్ఛాయా ప్రభావం కారణంగా ఇలా ఉంటుంది, అయితే రుతుపవనాల ప్రభావం ఇక్కడ వాతావరణంపై ఉండి ఏడాది పొడవునా తేలికపాటి వర్షాలు కురుస్తాయి, వేసవికాలం, శరదృతువు కాలంలో వర్షపాతం కొద్దిగా పెరుగుతుంది. {{Weather box | location = బళ్లారి (1981–2010, అత్యంత తీవ్రతలు 1901–2012) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 37.6 | Feb record high C = 40.5 | Mar record high C = 43.0 | Apr record high C = 45.4 | May record high C = 44.6 | Jun record high C = 44.7 | Jul record high C = 39.5 | Aug record high C = 39.0 | Sep record high C = 38.4 | Oct record high C = 39.0 | Nov record high C = 38.4 | Dec record high C = 35.6 | year record high C = 44.7 | Jan high C = 31.4 | Feb high C = 34.4 | Mar high C = 38.1 | Apr high C = 40.4 | May high C = 39.6 | Jun high C = 35.3 | Jul high C = 32.7 | Aug high C = 31.9 | Sep high C = 32.3 | Oct high C = 31.8 | Nov high C = 30.8 | Dec high C = 30.2 | year high C = 34.1 | Jan low C = 15.6 | Feb low C = 18.1 | Mar low C = 21.1 | Apr low C = 23.9 | May low C = 24.4 | Jun low C = 23.3 | Jul low C = 23.0 | Aug low C = 22.7 | Sep low C = 21.9 | Oct low C = 20.9 | Nov low C = 18.3 | Dec low C = 15.6 | year low C = 20.7 | Jan record low C = 7.0 | Feb record low C = 8.5 | Mar record low C = 10.0 | Apr record low C = 13.0 | May record low C = 14.5 | Jun record low C = 14.8 | Jul record low C = 15.5 | Aug record low C = 15.0 | Sep record low C = 15.0 | Oct record low C = 12.5 | Nov record low C = 8.4 | Dec record low C = 8.0 | year record low C = 7.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 2.9 | Feb rain mm = 2.3 | Mar rain mm = 6.0 | Apr rain mm = 17.2 | May rain mm = 54.3 | Jun rain mm = 59.2 | Jul rain mm = 42.6 | Aug rain mm = 70.0 | Sep rain mm = 111.0 | Oct rain mm = 89.0 | Nov rain mm = 39.5 | Dec rain mm = 5.5 | year rain mm = 499.5 | Jan rain days = 0.5 | Feb rain days = 0.2 | Mar rain days = 0.6 | Apr rain days = 1.5 | May rain days = 3.4 | Jun rain days = 3.8 | Jul rain days = 3.8 | Aug rain days = 4.7 | Sep rain days = 5.4 | Oct rain days = 5.8 | Nov rain days = 2.4 | Dec rain days = 0.5 | year rain days = 32.7 |time day = 17:30 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | Jan humidity = 43 | Feb humidity = 37 | Mar humidity = 30 | Apr humidity = 29 | May humidity = 34 | Jun humidity = 50 | Jul humidity = 56 | Aug humidity = 58 | Sep humidity = 58 | Oct humidity = 62 | Nov humidity = 56 | Dec humidity = 50 |year humidity = 47 |source 1 = [[భారత వాతావరణ శాఖ]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Bellary Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 119–120 | access-date = 18 April 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M90 | access-date = 18 April 2020}}</ref> }} ==జనాభా వివరాలు== [[File:Bellary Fort.JPG|thumb|బళ్లారి కోట|left]] {{Historical populations |align = center |source = <ref>{{cite web |title=Census Tables |url=https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables |website=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=2 October 2023}}</ref> |1931|47573 |1941 |56148 |1951|70332 |1961|85673 |1971|125183 |1981 |201579 |1991|245391 |2001|316766 |2011|410445 }} {{bar box |title=బళ్లారి నగరంలో మతాలు (2011)<ref name="Religion">{{cite web |title=Table C-01 Population By Religious Community - Karnataka|url=https://censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW29C-01%20MDDS.XLS|publisher=Census of India}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=మతం |right1=శాతం |float=left |bars= {{bar percent|[[కర్ణాటకలో హిందూమతం|హిందూమతం]]|darkorange|70.33}} {{bar percent|[[భారతదేశంలో ఇస్లాం|ఇస్లాం]]|green|26.53}} {{bar percent|[[కర్ణాటకలో క్రైస్తవ మతం|క్రైస్తవ మతం]]|dodgerblue|1.71}} {{bar percent|[[కర్ణాటకలో జైన మతం|జైన మతం]]|pink|0.79}} {{bar percent|ఇతరులు లేదా పేర్కొనని వారు|black|0.65}} }} [[2011 భారత జనగణన|2011 భారత జనాభా లెక్కల]] ప్రకారం, బళ్లారి పట్టణ జనాభా 410,445; వీరిలో 206,149 మంది పురుషులు, 204,296 మంది స్త్రీలు. జనాభాలో 280,610 మంది అక్షరాస్యులు, 52,413 మంది 7 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారు.<ref name="census2011">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=688199|title= Census of India 2011|access-date=8 December 2016|publisher= Census Commission of India}}</ref> 2001లో జనాభా 316,766గా నమోదైంది.<ref name="auto">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/towns/krn_towns.pdf|title= Census of India 2001|access-date=8 December 2016|publisher= Census Commission of India}}</ref> ===భాషలు=== {{Pie chart |caption = బళ్లారి నగరంలోని భాషలు (2011)<ref name="Census2011Language"/> |label1 = [[కన్నడ]] |value1 = 42.06 |color1 = darkslateblue |label2 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] |value2 = 25.03 |color2 = steelblue |label3 = [[ఉర్దూ]] |value3 = 24.35 |color3 = green |label4 = [[హిందీ]] |value4 = 3.04 |color4 = orange |label5 = [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] |value5 = 1.75 |color5 = red |label6 = [[తమిళ భాష|తమిళం]] |value6 = 1.69 |color6 = royalblue |label7 = [[మార్వాడీ భాష|మార్వాడీ]] |value7 = 0.85 |color7 = pink |label8 = [[లంబాడీ భాష|లంబాడీ]] |value8 = 0.50|color8 = yellow |label9 = ఇతరులు |value10 = 0.73 |color10 = grey }} బళ్లారిలో [[కన్నడ]] అతిపెద్ద భాష, దీనిని జనాభాలో 42.06% మంది మాట్లాడుతారు. 25.03% తో [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] రెండవ స్థానంలో ఉంది, [[ఉర్దూ]] 24.35% మంది మాట్లాడతారు. 3.04% మంది [[హిందీ]], 1.75% మంది [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]], 1.69% మంది [[తమిళ భాష|తమిళం]], 0.85% మంది [[మార్వాడీ భాష|మార్వాడీ]], 0.50% మంది [[లంబాడీ భాష|లంబాడీ]] మాట్లాడతారు.<ref name="auto"/><ref name="Census2011Language">{{cite web |title=C-16 City: Population by mother tongue |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10255/download/13367/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2900.XLSX |website=Office Of The Registrar General & Census Commissioner India |access-date=28 September 2023}}</ref> ==ఆర్థిక వ్యవస్థ== ===పరిశ్రమలు=== ====వస్త్రాలు, దుస్తులు==== * పత్తి ప్రాసెసింగ్ :చారిత్రకంగా బళ్లారి చుట్టుపక్కల పత్తి ప్రధాన వ్యవసాయ పంటలలో ఒకటి కావడంతో, నగరం జిన్నింగ్, స్పిన్నింగ్, నేత మిల్లుల రూపంలో అభివృద్ధి చెందుతున్న పత్తి ప్రాసెసింగ్ పరిశ్రమను కలిగి ఉంది. మొట్టమొదటి ఆవిరి పత్తి-స్పిన్నింగ్ మిల్లును 1894లో స్థాపించారు, ఇది 1901 నాటికి 17,800 కుదురులతో 520 మందికి ఉపాధి కల్పించింది.<ref name="imperial-gazetteer"/> :నగరం ఒక స్పిన్నింగ్ మిల్లు, అనేక కాటన్ జిన్నింగ్, ప్రెస్సింగ్ మిల్లులు, చేనేత మగ్గాలు, పవర్ లూమ్‌లతో ఈ రంగంలో వృద్ధి చెందుతూనే ఉంది.<ref name="kar_handloom">{{cite web | title = Karnataka Handloom | url = http://www.kar.nic.in/bellary/hand.html | access-date = 23 July 2010| url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927235213/http://www.kar.nic.in/bellary/hand.html | archive-date = 27 September 2011| df = dmy-all}}</ref> * దుస్తుల తయారీ :బళ్లారి మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ కాలం నాటి చారిత్రక వస్త్ర పరిశ్రమను కలిగి ఉంది, టైలరింగ్ నైపుణ్యాలు కలిగిన మరాఠీ మాట్లాడే "దర్జీ" (టైలర్) సంఘం ప్రస్తుత మహారాష్ట్ర ప్రాంతం నుండి బళ్లారిలో ఉన్న వలస బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీ సైనికులకు యూనిఫాంలు కుట్టడానికి వలస వచ్చారు. యుద్ధం తరువాత, ఈ సంఘం పాఠశాల పిల్లలకు యూనిఫాంలు తయారు చేయడం ప్రారంభించింది, క్రమంగా ఇక్కడ తయారైన యూనిఫారాలు దేశవ్యాప్తంగా ప్రాచుర్యం పొందాయి.<ref name="bellarydotcom">{{cite web | title = Bellary Portal | url = http://www.bellary.com | archive-url = https://web.archive.org/web/20020720170555/http://www.bellary.com/ | url-status = dead | archive-date = 20 July 2002| access-date = 23 July 2010}}</ref><ref name="tehelka_bellary_jeans">{{cite web | title = Jeans Industry in Bellary | url = http://www.tehelka.com/story_main40.asp?filename=Bu251008the_jeans.asp | access-date = 23 July 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081222164007/http://www.tehelka.com/story_main40.asp?filename=Bu251008the_jeans.asp | archive-date = 22 December 2008| url-status = dead }}</ref> :ప్రస్తుతం, బళ్లారి బ్రాండెడ్, అన్‌బ్రాండెడ్ డెనిమ్ దుస్తులకు ప్రసిద్ధి చెందింది, ''పాయింట్ బ్లాంక్'', ''వాకర్'', ''డ్రాగన్‌ఫ్లై'', ''పోడియం'' వంటి బ్రాండ్‌లు జాతీయంగా, అంతర్జాతీయంగా విజయవంతంగా మార్కెట్ చేయబడుతున్నాయి.<ref name="tehelka_bellary_jeans"/> బళ్లారిలో సుమారు 260 డెనిమ్ గార్మెంట్ యూనిట్లు ఉన్నాయి, ఈ యూనిట్లలో దాదాపు 3000 కుటుంబాలు పనిచేస్తున్నాయి.<ref name="kar_handloom"/> ==రవాణా== [[image:Ballari_railway_station_platform_No.1.jpg|thumb|200px|బళ్లారి రైల్వే స్టేషన్ ప్లాట్‌ఫారమ్ 1]] ===రోడ్డు మార్గాలు=== [[జాతీయ రహదారి 67 (భారతదేశం)]], [[జాతీయ రహదారి 150ఎ (భారతదేశం)]], రాష్ట్ర రహదారి 128, రాష్ట్ర రహదారి 132 నగర గుండా వెళుతున్నాయి. ===రైలు మార్గం=== గుంతకల్లు-వాస్కోడగామా మార్గంలో బళ్లారి జంక్షన్ రైల్వే స్టేషన్ ఉంది. ===విమాన మార్గం=== జిందాల్ విజయనగర్ విమానాశ్రయం ఇక్కడికి అత్యంత సమీపంలో అందుబాటులో ఉన్న వాణిజ్య విమానాశ్రయం. ==విద్య== {{further|బళ్లారిలో విద్య}} ==ప్రముఖులు== ''చూడండి {{category|బళ్లారికి చెందిన ప్రముఖులు}}'' * కోలూరు బసవనగౌడ్ – రాజకీయ నాయకుడు, విద్యావేత్త, పారిశ్రామికవేత్త. ఆయన బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుండి 13వ లోక్‌సభలో ఎంపీగా పనిచేశారు. * బసవరాజేశ్వరి – రాజకీయ నాయకురాలు, పారిశ్రామికవేత్త * రవి బెలగెరె – నటుడు, రచయిత, నవలా రచయిత, పాత్రికేయుడు, 'హాయ్ బెంగళూరు' టాబ్లాయిడ్ ప్రచురణకర్త * నవీన్ చంద్ర – తెలుగు చిత్రసీమలో నటుడు * మంజుల చెల్లూర్ - కలకత్తా హైకోర్టు మొదటి మహిళా ప్రధాన న్యాయమూర్తి * నగరూరు గోపీనాథ్ – భారతదేశంలో కార్డియోథొరాసిక్ సర్జరీ మార్గదర్శకులలో ఒకరు, 1962లో భారతదేశంలో మొదటి విజయవంతమైన ఓపెన్ హార్ట్ సర్జరీ చేసిన ఘనత పొందారు. పద్మశ్రీ (1974), డాక్టర్ బి. సి. రాయ్ అవార్డు (1978) గ్రహీత * జయంతి – బళ్లారిలో పుట్టిన సినీ నటి * కె. సి. కొండయ్య – రాజకీయ నాయకుడు, పారిశ్రామికవేత్త * ఆర్కాట్ రంగనాథ ముదలియార్ - బళ్లారి మాజీ డిప్యూటీ కలెక్టర్, రాజకీయ నాయకుడు, దివ్యజ్ఞాన సమాజ సభ్యుడు. ఆయన 1926 నుండి 1928 వరకు మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీకి ప్రజారోగ్య, ఎక్సైజ్ మంత్రిగా పనిచేశారు. * ఎ. సభాపతి ముదలియార్ - పరోపకారి; ఆసుపత్రికి భూమి, భవనాన్ని విరాళంగా ఇచ్చిన తరువాత మహిళలు, పిల్లల ఆసుపత్రి లేదా జిల్లా ఆసుపత్రికి ప్రారంభంలో ఆయన పేరు పెట్టారు.<ref name="imperial-gazetteer"/> * బి. నాగేంద్ర - కర్ణాటక యువజన సంక్షేమ, క్రీడల శాఖ మంత్రి * బళ్లారి రాఘవ (1880–1946) – ప్రముఖ నాటక రచయిత. బళ్లారిలోని 'రాఘవ కళా మందిర్' ఆడిటోరియంకు ఆయన పేరు పెట్టారు * సుపర్ణ రాజారామ్ – స్టోనీ బ్రూక్ విశ్వవిద్యాలయంలో మనస్తత్వశాస్త్రంలో విశిష్ట ప్రొఫెసర్ * ధర్మవరం రామకృష్ణమాచార్యులు (1853–1912) – ప్రముఖ నాటక రచయిత * భార్గవి రావు – కన్నడ-తెలుగు అనువాదకురాలు, ప్రతిష్ఠాత్మక 'కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు' విజేత * కోలాచలం శ్రీనివాసరావు (1854–1919) – ప్రముఖ నాటక రచయిత * గాలి జనార్దన్ రెడ్డి - మాజీ మంత్రి, జిల్లా ఇన్‌ఛార్జ్. భారతదేశంలోని అత్యంత సంపన్న రాజకీయ నాయకులలో ఒకరు * బి. శ్రీరాములు - కర్ణాటక మాజీ ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ శాఖ మంత్రి * టేకూర్ సుబ్రహ్మణ్యం - భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత బళ్లారికి మొదటి ఎంపీ, 1952 నుండి వరుసగా మూడుసార్లు ఎన్నికయ్యారు, ప్రధాన మంత్రి జవహర్‌లాల్ నెహ్రూకి రాజకీయ కార్యదర్శిగా పనిచేశారు<ref name="DH_Jail">{{cite web| title = This jailhouse has a rich past| url =http://www.deccanherald.com/content/66042/this-jailhouse-has-rich-past.html| access-date = 4 June 2010 | date =26 April 2010}}</ref><ref>{{cite web | title = A Congress bastion since 1952| url = http://www.hinduonnet.com/thehindu/2004/02/28/stories/2004022807090400.htm| archive-url = https://archive.today/20130126074637/http://www.hinduonnet.com/thehindu/2004/02/28/stories/2004022807090400.htm| url-status = usurped| archive-date = 26 January 2013| access-date = 4 June 2010}}</ref><ref>{{cite web| title = Caste will play a vital role in Bellary| url =http://www.rediff.com/election/1999/aug/20bell.htm| access-date = 4 June 2010 }}</ref> * ఇబ్రహీం బి. సయ్యద్ - ఇండో-అమెరికన్ రేడియాలజిస్ట్ * అల్లుం వీరభద్రప్ప - మాజీ మంత్రి, కర్ణాటక ప్రభుత్వం ==మూలాలు== ===మ్యాప్‌లు=== {{Reflist|group="map"}} ===సాధారణ మూలాలు=== {{Reflist}} ==బాహ్య లింకులు== {{Wikivoyage|బళ్లారి}} {{Commons category|బళ్లారి}} * [https://ballari.nic.in/en/public-utility/city-corporation-ballari/ బళ్లారి నగర పాలక సంస్థ అధికారిక వెబ్‌సైట్] {{Authority control}} fdbdabc293f4vz1ionfiqlocaickw7d 4956689 4956688 2026-09-12T10:26:53Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4956689 wikitext text/x-wiki {{short description|కర్ణాటక, భారతదేశంలోని నగరం}} {{About|భారతదేశంలోని కర్ణాటకలోని నగరం గురించి|జిల్లా గురించి|బళ్లారి జిల్లా}} {{protection padlock|small=yes}} {{Use Indian English|date=జూన్ 2016}} {{Use dmy dates|date=మే 2023}} {{Infobox settlement | name = బళ్లారి | other_name = | type = [[నగరం]] | image = BELLARY FORT 2.jpg | alt = | caption = బళ్లారి నగరం | nickname = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 6 | map_alt = | map_caption = కర్ణాటకలో బళ్లారి | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_caption = | coordinates = {{coord|15|06|N|76|55|E|display=inline,title}} | time_zone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +05:30 | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{Flag|భారతదేశం}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = {{seal|కర్ణాటక}} | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[బళ్లారి జిల్లా|బళ్లారి]] | established_title = | established_date = | named_for = | government_type = [[నగర పాలక సంస్థ]] | governing_body = బళ్లారి నగర పాలక సంస్థ | leader_title = మేయర్ | leader_name = పి. గాదెప్ప | unit_pref = మెట్రిక్ (Metric) | area_footnotes = | area_total_km2 = 167.38 | area_rural_km2 = 1609.68 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 485 | population_total = 410445 <ref>{{Cite web|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/591/download/2012/DH_2011_2911_PART_B_DCHB_BELLARY.pdf|access-date=24 January 2024|title=Census Data Handbook 2011}}</ref> | population_rural = 360484 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = 95వ స్థానం (భారతదేశం)<br /> 5వ స్థానం (కర్ణాటక) | population_demonym = బళ్లారివాసులు | custom_label_sec1 = {{nowrap|[[అధికారిక భాష]]}} | custom_data_sec1 = [[కన్నడ]]<ref>{{cite web |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=50th Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India (July 2012 to June 2013) |access-date=14 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archive-date=8 July 2016}}</ref> | postal_code_type = [[పిన్ కోడ్ (పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్)|పిన్ కోడ్]] | postal_code = 583101, 583102, 583103, 583104, 583105, 583152<ref name="indiapost_pin_search">{{cite web |title=Indiapost PIN Search for 'bellary' |url=http://www.indiapost.gov.in/pinsearch1.asp |access-date=8 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070504052343/http://www.indiapost.gov.in/pinsearch1.asp |archive-date=4 May 2007 |url-status=live}}</ref> | area_code = (+91)8392 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KA]] | registration_plate = KA-34 | custom_label1_sec1 = [[లింగ నిష్పత్తి]] | custom_data1_sec1 = 1.04<ref name="census">{{cite web|title=District Census Handbook – Guntur|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2911_PART_B_DCHB_BELLARY.pdf|website=Census of India|publisher=The Registrar General & Census Commissioner|access-date=6 November 2016|page=22}}</ref> [[పురుషులు|♂]]/[[స్త్రీలు|♀]] | website = {{URL|ballaricity.mrc.gov.in}} | footnotes = | leader_title2 = [[డిప్యూటీ మేయర్]] | leader_name2 = | leader_title3 = [[కమిషనర్]] | leader_name3 = జి. ఖలీల్ సాబ్<ref name="bellary_city_staff">{{cite web | title = Bellary City Staff | url = http://www.bellarycity.gov.in/city-staff.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20060520035858/http://www.bellarycity.gov.in/city-staff.html | url-status = dead | archive-date = 20 May 2006 | access-date = 5 February 2015 }}</ref> | custom_label2_sec1 = అక్షరాస్యత | custom_data2_sec1 = 79%<ref name="census"/> }} '''బళ్లారి''' (గతంలో '''బెల్లారీ'''<ref name="official_name">{{cite news |title=Bangalore becomes 'Bengaluru'; 11 other cities renamed |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bangalore-becomes-bengaluru-11-other-cities-renamed/articleshow/45002333.cms |work=The Economic Times |agency=PTI |date=1 November 2014 |location=Bangalore |access-date=19 April 2024}}</ref>) అనేది భారతదేశంలోని [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రంలో ఉన్న బళ్లారి జిల్లాలోని ఒక నగరం. ఆసియాలోనే అతిపెద్ద ఉక్కు కర్మాగారాల్లో ఒకటైన జెఎస్‌డబ్ల్యూ విజయనగర్ వంటి అనేక ఉక్కు కర్మాగారాలు బళ్లారిలో ఉన్నాయి. బళ్లారి జిల్లాను 'దక్షిణ భారతదేశపు ఉక్కు నగరం' అని పిలుస్తారు. కర్ణాటకలో దాదాపు 1100 కు పైగా శాఖలు ఉన్న కర్ణాటక గ్రామీణ బ్యాంకుకు బళ్లారి ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది.<ref>{{cite web |title=Ballari District Profile |url=https://e-krishiuasb.karnataka.gov.in/ItemDetails.aspx?DepID=14&cropID=0&SubDepID=12 |website=e-krishiuasb.karnataka.gov.in |access-date=18 December 2024 |language=en }}</ref> ==చరిత్ర== {{Main|బళ్లారి చరిత్ర}} [[File:Western Chalukya Monuments.svg|thumb|200px|పశ్చిమ చాళుక్య స్మారక కట్టడాల ప్రధాన ప్రాంతం, స్థూలంగా ''సిందవాడి-1000''కి అనుగుణంగా ఉంటుంది|left]] [[File:Madras Prov South 1909.jpg|thumb|200px|1909లో బళ్లారిని చూపిస్తున్న మద్రాసు ప్రావిన్స్ (దక్షిణ)|left]] బళ్లారి 1956 నవంబర్ 1 వరకు [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]]లో భాగంగా ఉన్న [[రాయలసీమ]] ([[దత్తమండలాలు|దత్త మండలాల్లో]]) భాగంగా ఉండేది. బళ్లారి నగర పురపాలక సంఘం 2004లో నగర పాలక సంస్థ (కార్పొరేషన్) గా అప్‌గ్రేడ్ చేయబడింది.<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/2004/09/29/stories/2004092904670300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221085252/http://www.thehindu.com/2004/09/29/stories/2004092904670300.htm |url-status=dead |archive-date=21 December 2016 |title= Karnataka. Bellary City Municipal Council upgraded to corporation|date= 26 September 2004|work=[[The Hindu]] |access-date=8 December 2016}}</ref> [[Government of India|భారత ప్రభుత్వం]]లోని [[Ministry of Home Affairs (India)|కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ]] 2014 అక్టోబరులో నగరం పేరును మార్చే ప్రతిపాదనను ఆమోదించింది,<ref>{{Cite web|url=https://www.mha.gov.in/MHA1/Par2017/pdfs/par2014-pdfs/ls-161214/3797.pdf|title=Government of India, Ministry of Home Affairs}}</ref> దీంతో బెల్లారీ 2014 నవంబర్ 1న "బళ్లారి"గా రూపాంతరం చెందింది.<ref>{{cite news|last1=New City|first1=Names to Karnatka|title=New name for cities|url=http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/from-bangalore-to-bengaluru/article6553314.ece|access-date=1 November 2014|work=The Hindu}}</ref> ==భౌగోళికం== [[File:BELLARY_FORT_6.jpg|thumb|alt=Bellary Fort|బళ్లారి కోట|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:BELLARY_FORT_6.jpg|left]] బళ్లారి భౌగోళికంగా {{Coord|15.15|N|76.93|E|}} వద్ద ఉంది. నగరం విశాలమైన, చదునైన నల్ల రేగడి నేలల మైదానం మధ్యలో ఉంది.<ref name="imperial-gazetteer"> {{cite book|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V07_164.gif|title=The Imperial Gazetteer of India, volume 7|date=1908|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|pages=158–176}} </ref> [[గ్రానైట్]] శిలలు, కొండలు బళ్లారి నగరంలో ప్రముఖమైన లక్షణాలు. నగరం ప్రధానంగా గ్రానైట్ కూర్పుతో ఉన్న రెండు కొండల చుట్టూ విస్తరించి ఉంది, అవే ''బళ్లారి కొండ'', ''కుంబర గుడ్డ''. ''బళ్లారి కొండ'' దాదాపు {{convert|2|mi|km}} చుట్టుకొలతతో, {{convert|480|ft|m}} ఎత్తును కలిగి ఉంది. ఈ శిల పొడవు ఈశాన్యం నుండి నైరుతి వరకు సుమారు {{convert|1150|ft|m|abbr=on}} ఉంటుంది. తూర్పు, దక్షిణ భాగాలలో క్రమరహితంగా ఉన్న బండరాళ్ల గుట్టలు ఉంటాయి, పశ్చిమ భాగంలో పగుళ్లు లేని ఏకశిల ఉంటుంది, ఉత్తరాన బేర్, కఠినమైన శిఖరాలు గోడలాగా ఏర్పడి ఉంటాయి.<ref name="imperial-gazetteer"/> ''కుంబర గుడ్డ'' ఆగ్నేయం వైపు నుండి చూస్తే మనిషి ముఖం ఆకారంలో కనిపిస్తుంది. దీనిని ''ఫేస్ హిల్'' అని కూడా పిలుస్తారు.<ref name="imperial-gazetteer"/> ===వాతావరణం=== వాతావరణం వేడి అర్ధ శుష్క (BSh) స్వభావం కలిగి ఉంటుంది, ప్రధానంగా పశ్చిమ కనుమల వర్షచ్ఛాయా ప్రభావం కారణంగా ఇలా ఉంటుంది, అయితే రుతుపవనాల ప్రభావం ఇక్కడ వాతావరణంపై ఉండి ఏడాది పొడవునా తేలికపాటి వర్షాలు కురుస్తాయి, వేసవికాలం, శరదృతువు కాలంలో వర్షపాతం కొద్దిగా పెరుగుతుంది. {{Weather box | location = బళ్లారి (1981–2010, అత్యంత తీవ్రతలు 1901–2012) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 37.6 | Feb record high C = 40.5 | Mar record high C = 43.0 | Apr record high C = 45.4 | May record high C = 44.6 | Jun record high C = 44.7 | Jul record high C = 39.5 | Aug record high C = 39.0 | Sep record high C = 38.4 | Oct record high C = 39.0 | Nov record high C = 38.4 | Dec record high C = 35.6 | year record high C = 44.7 | Jan high C = 31.4 | Feb high C = 34.4 | Mar high C = 38.1 | Apr high C = 40.4 | May high C = 39.6 | Jun high C = 35.3 | Jul high C = 32.7 | Aug high C = 31.9 | Sep high C = 32.3 | Oct high C = 31.8 | Nov high C = 30.8 | Dec high C = 30.2 | year high C = 34.1 | Jan low C = 15.6 | Feb low C = 18.1 | Mar low C = 21.1 | Apr low C = 23.9 | May low C = 24.4 | Jun low C = 23.3 | Jul low C = 23.0 | Aug low C = 22.7 | Sep low C = 21.9 | Oct low C = 20.9 | Nov low C = 18.3 | Dec low C = 15.6 | year low C = 20.7 | Jan record low C = 7.0 | Feb record low C = 8.5 | Mar record low C = 10.0 | Apr record low C = 13.0 | May record low C = 14.5 | Jun record low C = 14.8 | Jul record low C = 15.5 | Aug record low C = 15.0 | Sep record low C = 15.0 | Oct record low C = 12.5 | Nov record low C = 8.4 | Dec record low C = 8.0 | year record low C = 7.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 2.9 | Feb rain mm = 2.3 | Mar rain mm = 6.0 | Apr rain mm = 17.2 | May rain mm = 54.3 | Jun rain mm = 59.2 | Jul rain mm = 42.6 | Aug rain mm = 70.0 | Sep rain mm = 111.0 | Oct rain mm = 89.0 | Nov rain mm = 39.5 | Dec rain mm = 5.5 | year rain mm = 499.5 | Jan rain days = 0.5 | Feb rain days = 0.2 | Mar rain days = 0.6 | Apr rain days = 1.5 | May rain days = 3.4 | Jun rain days = 3.8 | Jul rain days = 3.8 | Aug rain days = 4.7 | Sep rain days = 5.4 | Oct rain days = 5.8 | Nov rain days = 2.4 | Dec rain days = 0.5 | year rain days = 32.7 |time day = 17:30 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | Jan humidity = 43 | Feb humidity = 37 | Mar humidity = 30 | Apr humidity = 29 | May humidity = 34 | Jun humidity = 50 | Jul humidity = 56 | Aug humidity = 58 | Sep humidity = 58 | Oct humidity = 62 | Nov humidity = 56 | Dec humidity = 50 |year humidity = 47 |source 1 = [[భారత వాతావరణ శాఖ]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Bellary Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 119–120 | access-date = 18 April 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M90 | access-date = 18 April 2020}}</ref> }} ==జనాభా వివరాలు== [[File:Bellary Fort.JPG|thumb|బళ్లారి కోట|left]] {{Historical populations |align = center |source = <ref>{{cite web |title=Census Tables |url=https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables |website=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=2 October 2023}}</ref> |1931|47573 |1941 |56148 |1951|70332 |1961|85673 |1971|125183 |1981 |201579 |1991|245391 |2001|316766 |2011|410445 }} {{bar box |title=బళ్లారి నగరంలో మతాలు (2011)<ref name="Religion">{{cite web |title=Table C-01 Population By Religious Community - Karnataka|url=https://censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW29C-01%20MDDS.XLS|publisher=Census of India}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=మతం |right1=శాతం |float=left |bars= {{bar percent|[[కర్ణాటకలో హిందూమతం|హిందూమతం]]|darkorange|70.33}} {{bar percent|[[భారతదేశంలో ఇస్లాం|ఇస్లాం]]|green|26.53}} {{bar percent|[[కర్ణాటకలో క్రైస్తవ మతం|క్రైస్తవ మతం]]|dodgerblue|1.71}} {{bar percent|[[కర్ణాటకలో జైన మతం|జైన మతం]]|pink|0.79}} {{bar percent|ఇతరులు లేదా పేర్కొనని వారు|black|0.65}} }} [[2011 భారత జనగణన|2011 భారత జనాభా లెక్కల]] ప్రకారం, బళ్లారి పట్టణ జనాభా 410,445; వీరిలో 206,149 మంది పురుషులు, 204,296 మంది స్త్రీలు. జనాభాలో 280,610 మంది అక్షరాస్యులు, 52,413 మంది 7 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారు.<ref name="census2011">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=688199|title= Census of India 2011|access-date=8 December 2016|publisher= Census Commission of India}}</ref> 2001లో జనాభా 316,766గా నమోదైంది.<ref name="auto">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/towns/krn_towns.pdf|title= Census of India 2001|access-date=8 December 2016|publisher= Census Commission of India}}</ref> ===భాషలు=== {{Pie chart |caption = బళ్లారి నగరంలోని భాషలు (2011)<ref name="Census2011Language"/> |label1 = [[కన్నడ]] |value1 = 42.06 |color1 = darkslateblue |label2 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] |value2 = 25.03 |color2 = steelblue |label3 = [[ఉర్దూ]] |value3 = 24.35 |color3 = green |label4 = [[హిందీ]] |value4 = 3.04 |color4 = orange |label5 = [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] |value5 = 1.75 |color5 = red |label6 = [[తమిళ భాష|తమిళం]] |value6 = 1.69 |color6 = royalblue |label7 = [[మార్వాడీ భాష|మార్వాడీ]] |value7 = 0.85 |color7 = pink |label8 = [[లంబాడీ భాష|లంబాడీ]] |value8 = 0.50|color8 = yellow |label9 = ఇతరులు |value10 = 0.73 |color10 = grey }} బళ్లారిలో [[కన్నడ]] అతిపెద్ద భాష, దీనిని జనాభాలో 42.06% మంది మాట్లాడుతారు. 25.03% తో [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] రెండవ స్థానంలో ఉంది, [[ఉర్దూ]] 24.35% మంది మాట్లాడతారు. 3.04% మంది [[హిందీ]], 1.75% మంది [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]], 1.69% మంది [[తమిళ భాష|తమిళం]], 0.85% మంది [[మార్వాడీ భాష|మార్వాడీ]], 0.50% మంది [[లంబాడీ భాష|లంబాడీ]] మాట్లాడతారు.<ref name="auto"/><ref name="Census2011Language">{{cite web |title=C-16 City: Population by mother tongue |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10255/download/13367/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2900.XLSX |website=Office Of The Registrar General & Census Commissioner India |access-date=28 September 2023}}</ref> ==ఆర్థిక వ్యవస్థ== ===పరిశ్రమలు=== ====వస్త్రాలు, దుస్తులు==== * పత్తి ప్రాసెసింగ్ :చారిత్రకంగా బళ్లారి చుట్టుపక్కల పత్తి ప్రధాన వ్యవసాయ పంటలలో ఒకటి కావడంతో, నగరం జిన్నింగ్, స్పిన్నింగ్, నేత మిల్లుల రూపంలో అభివృద్ధి చెందుతున్న పత్తి ప్రాసెసింగ్ పరిశ్రమను కలిగి ఉంది. మొట్టమొదటి ఆవిరి పత్తి-స్పిన్నింగ్ మిల్లును 1894లో స్థాపించారు, ఇది 1901 నాటికి 17,800 కుదురులతో 520 మందికి ఉపాధి కల్పించింది.<ref name="imperial-gazetteer"/> :నగరం ఒక స్పిన్నింగ్ మిల్లు, అనేక కాటన్ జిన్నింగ్, ప్రెస్సింగ్ మిల్లులు, చేనేత మగ్గాలు, పవర్ లూమ్‌లతో ఈ రంగంలో వృద్ధి చెందుతూనే ఉంది.<ref name="kar_handloom">{{cite web | title = Karnataka Handloom | url = http://www.kar.nic.in/bellary/hand.html | access-date = 23 July 2010| url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927235213/http://www.kar.nic.in/bellary/hand.html | archive-date = 27 September 2011| df = dmy-all}}</ref> * దుస్తుల తయారీ :బళ్లారి మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ కాలం నాటి చారిత్రక వస్త్ర పరిశ్రమను కలిగి ఉంది, టైలరింగ్ నైపుణ్యాలు కలిగిన మరాఠీ మాట్లాడే "దర్జీ" (టైలర్) సంఘం ప్రస్తుత మహారాష్ట్ర ప్రాంతం నుండి బళ్లారిలో ఉన్న వలస బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీ సైనికులకు యూనిఫాంలు కుట్టడానికి వలస వచ్చారు. యుద్ధం తరువాత, ఈ సంఘం పాఠశాల పిల్లలకు యూనిఫాంలు తయారు చేయడం ప్రారంభించింది, క్రమంగా ఇక్కడ తయారైన యూనిఫారాలు దేశవ్యాప్తంగా ప్రాచుర్యం పొందాయి.<ref name="bellarydotcom">{{cite web | title = Bellary Portal | url = http://www.bellary.com | archive-url = https://web.archive.org/web/20020720170555/http://www.bellary.com/ | url-status = dead | archive-date = 20 July 2002| access-date = 23 July 2010}}</ref><ref name="tehelka_bellary_jeans">{{cite web | title = Jeans Industry in Bellary | url = http://www.tehelka.com/story_main40.asp?filename=Bu251008the_jeans.asp | access-date = 23 July 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081222164007/http://www.tehelka.com/story_main40.asp?filename=Bu251008the_jeans.asp | archive-date = 22 December 2008| url-status = dead }}</ref> :ప్రస్తుతం, బళ్లారి బ్రాండెడ్, అన్‌బ్రాండెడ్ డెనిమ్ దుస్తులకు ప్రసిద్ధి చెందింది, ''పాయింట్ బ్లాంక్'', ''వాకర్'', ''డ్రాగన్‌ఫ్లై'', ''పోడియం'' వంటి బ్రాండ్‌లు జాతీయంగా, అంతర్జాతీయంగా విజయవంతంగా మార్కెట్ చేయబడుతున్నాయి.<ref name="tehelka_bellary_jeans"/> బళ్లారిలో సుమారు 260 డెనిమ్ గార్మెంట్ యూనిట్లు ఉన్నాయి, ఈ యూనిట్లలో దాదాపు 3000 కుటుంబాలు పనిచేస్తున్నాయి.<ref name="kar_handloom"/> ==రవాణా== [[image:Ballari_railway_station_platform_No.1.jpg|thumb|200px|బళ్లారి రైల్వే స్టేషన్ ప్లాట్‌ఫారమ్ 1]] ===రోడ్డు మార్గాలు=== [[జాతీయ రహదారి 67 (భారతదేశం)]], [[జాతీయ రహదారి 150ఎ (భారతదేశం)]], రాష్ట్ర రహదారి 128, రాష్ట్ర రహదారి 132 నగర గుండా వెళుతున్నాయి. ===రైలు మార్గం=== గుంతకల్లు-వాస్కోడగామా మార్గంలో బళ్లారి జంక్షన్ రైల్వే స్టేషన్ ఉంది. ===విమాన మార్గం=== జిందాల్ విజయనగర్ విమానాశ్రయం ఇక్కడికి అత్యంత సమీపంలో అందుబాటులో ఉన్న వాణిజ్య విమానాశ్రయం. ==విద్య== {{further|బళ్లారిలో విద్య}} ==ప్రముఖులు== ''చూడండి {{category|బళ్లారికి చెందిన ప్రముఖులు}}'' * కోలూరు బసవనగౌడ్ – రాజకీయ నాయకుడు, విద్యావేత్త, పారిశ్రామికవేత్త. ఆయన బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుండి 13వ లోక్‌సభలో ఎంపీగా పనిచేశారు. * బసవరాజేశ్వరి – రాజకీయ నాయకురాలు, పారిశ్రామికవేత్త * రవి బెలగెరె – నటుడు, రచయిత, నవలా రచయిత, పాత్రికేయుడు, 'హాయ్ బెంగళూరు' టాబ్లాయిడ్ ప్రచురణకర్త * నవీన్ చంద్ర – తెలుగు చిత్రసీమలో నటుడు * మంజుల చెల్లూర్ - కలకత్తా హైకోర్టు మొదటి మహిళా ప్రధాన న్యాయమూర్తి * నగరూరు గోపీనాథ్ – భారతదేశంలో కార్డియోథొరాసిక్ సర్జరీ మార్గదర్శకులలో ఒకరు, 1962లో భారతదేశంలో మొదటి విజయవంతమైన ఓపెన్ హార్ట్ సర్జరీ చేసిన ఘనత పొందారు. పద్మశ్రీ (1974), డాక్టర్ బి. సి. రాయ్ అవార్డు (1978) గ్రహీత * జయంతి – బళ్లారిలో పుట్టిన సినీ నటి * కె. సి. కొండయ్య – రాజకీయ నాయకుడు, పారిశ్రామికవేత్త * ఆర్కాట్ రంగనాథ ముదలియార్ - బళ్లారి మాజీ డిప్యూటీ కలెక్టర్, రాజకీయ నాయకుడు, దివ్యజ్ఞాన సమాజ సభ్యుడు. ఆయన 1926 నుండి 1928 వరకు మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీకి ప్రజారోగ్య, ఎక్సైజ్ మంత్రిగా పనిచేశారు. * ఎ. సభాపతి ముదలియార్ - పరోపకారి; ఆసుపత్రికి భూమి, భవనాన్ని విరాళంగా ఇచ్చిన తరువాత మహిళలు, పిల్లల ఆసుపత్రి లేదా జిల్లా ఆసుపత్రికి ప్రారంభంలో ఆయన పేరు పెట్టారు.<ref name="imperial-gazetteer"/> * బి. నాగేంద్ర - కర్ణాటక యువజన సంక్షేమ, క్రీడల శాఖ మంత్రి * బళ్లారి రాఘవ (1880–1946) – ప్రముఖ నాటక రచయిత. బళ్లారిలోని 'రాఘవ కళా మందిర్' ఆడిటోరియంకు ఆయన పేరు పెట్టారు * సుపర్ణ రాజారామ్ – స్టోనీ బ్రూక్ విశ్వవిద్యాలయంలో మనస్తత్వశాస్త్రంలో విశిష్ట ప్రొఫెసర్ * ధర్మవరం రామకృష్ణమాచార్యులు (1853–1912) – ప్రముఖ నాటక రచయిత * భార్గవి రావు – కన్నడ-తెలుగు అనువాదకురాలు, ప్రతిష్ఠాత్మక 'కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు' విజేత * కోలాచలం శ్రీనివాసరావు (1854–1919) – ప్రముఖ నాటక రచయిత * గాలి జనార్దన్ రెడ్డి - మాజీ మంత్రి, జిల్లా ఇన్‌ఛార్జ్. భారతదేశంలోని అత్యంత సంపన్న రాజకీయ నాయకులలో ఒకరు * బి. శ్రీరాములు - కర్ణాటక మాజీ ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ శాఖ మంత్రి * టేకూర్ సుబ్రహ్మణ్యం - భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత బళ్లారికి మొదటి ఎంపీ, 1952 నుండి వరుసగా మూడుసార్లు ఎన్నికయ్యారు, ప్రధాన మంత్రి జవహర్‌లాల్ నెహ్రూకి రాజకీయ కార్యదర్శిగా పనిచేశారు<ref name="DH_Jail">{{cite web| title = This jailhouse has a rich past| url =http://www.deccanherald.com/content/66042/this-jailhouse-has-rich-past.html| access-date = 4 June 2010 | date =26 April 2010}}</ref><ref>{{cite web | title = A Congress bastion since 1952| url = http://www.hinduonnet.com/thehindu/2004/02/28/stories/2004022807090400.htm| archive-url = https://archive.today/20130126074637/http://www.hinduonnet.com/thehindu/2004/02/28/stories/2004022807090400.htm| url-status = usurped| archive-date = 26 January 2013| access-date = 4 June 2010}}</ref><ref>{{cite web| title = Caste will play a vital role in Bellary| url =http://www.rediff.com/election/1999/aug/20bell.htm| access-date = 4 June 2010 }}</ref> * ఇబ్రహీం బి. సయ్యద్ - ఇండో-అమెరికన్ రేడియాలజిస్ట్ * అల్లుం వీరభద్రప్ప - మాజీ మంత్రి, కర్ణాటక ప్రభుత్వం ==మూలాలు== ===మ్యాప్‌లు=== {{Reflist|group="map"}} ===సాధారణ మూలాలు=== {{Reflist}} ==బాహ్య లింకులు== {{Wikivoyage|బళ్లారి}} {{Commons category|బళ్లారి}} * [https://ballari.nic.in/en/public-utility/city-corporation-ballari/ బళ్లారి నగర పాలక సంస్థ అధికారిక వెబ్‌సైట్] {{Authority control}} gcpjo888o8j08byl6w8ytzunf15ivi4 4956690 4956689 2026-09-12T10:27:23Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* చరిత్ర */ 4956690 wikitext text/x-wiki {{short description|కర్ణాటక, భారతదేశంలోని నగరం}} {{About|భారతదేశంలోని కర్ణాటకలోని నగరం గురించి|జిల్లా గురించి|బళ్లారి జిల్లా}} {{protection padlock|small=yes}} {{Use Indian English|date=జూన్ 2016}} {{Use dmy dates|date=మే 2023}} {{Infobox settlement | name = బళ్లారి | other_name = | type = [[నగరం]] | image = BELLARY FORT 2.jpg | alt = | caption = బళ్లారి నగరం | nickname = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 6 | map_alt = | map_caption = కర్ణాటకలో బళ్లారి | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_caption = | coordinates = {{coord|15|06|N|76|55|E|display=inline,title}} | time_zone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +05:30 | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{Flag|భారతదేశం}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = {{seal|కర్ణాటక}} | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[బళ్లారి జిల్లా|బళ్లారి]] | established_title = | established_date = | named_for = | government_type = [[నగర పాలక సంస్థ]] | governing_body = బళ్లారి నగర పాలక సంస్థ | leader_title = మేయర్ | leader_name = పి. గాదెప్ప | unit_pref = మెట్రిక్ (Metric) | area_footnotes = | area_total_km2 = 167.38 | area_rural_km2 = 1609.68 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 485 | population_total = 410445 <ref>{{Cite web|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/591/download/2012/DH_2011_2911_PART_B_DCHB_BELLARY.pdf|access-date=24 January 2024|title=Census Data Handbook 2011}}</ref> | population_rural = 360484 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = 95వ స్థానం (భారతదేశం)<br /> 5వ స్థానం (కర్ణాటక) | population_demonym = బళ్లారివాసులు | custom_label_sec1 = {{nowrap|[[అధికారిక భాష]]}} | custom_data_sec1 = [[కన్నడ]]<ref>{{cite web |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=50th Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India (July 2012 to June 2013) |access-date=14 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archive-date=8 July 2016}}</ref> | postal_code_type = [[పిన్ కోడ్ (పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్)|పిన్ కోడ్]] | postal_code = 583101, 583102, 583103, 583104, 583105, 583152<ref name="indiapost_pin_search">{{cite web |title=Indiapost PIN Search for 'bellary' |url=http://www.indiapost.gov.in/pinsearch1.asp |access-date=8 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070504052343/http://www.indiapost.gov.in/pinsearch1.asp |archive-date=4 May 2007 |url-status=live}}</ref> | area_code = (+91)8392 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KA]] | registration_plate = KA-34 | custom_label1_sec1 = [[లింగ నిష్పత్తి]] | custom_data1_sec1 = 1.04<ref name="census">{{cite web|title=District Census Handbook – Guntur|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2911_PART_B_DCHB_BELLARY.pdf|website=Census of India|publisher=The Registrar General & Census Commissioner|access-date=6 November 2016|page=22}}</ref> [[పురుషులు|♂]]/[[స్త్రీలు|♀]] | website = {{URL|ballaricity.mrc.gov.in}} | footnotes = | leader_title2 = [[డిప్యూటీ మేయర్]] | leader_name2 = | leader_title3 = [[కమిషనర్]] | leader_name3 = జి. ఖలీల్ సాబ్<ref name="bellary_city_staff">{{cite web | title = Bellary City Staff | url = http://www.bellarycity.gov.in/city-staff.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20060520035858/http://www.bellarycity.gov.in/city-staff.html | url-status = dead | archive-date = 20 May 2006 | access-date = 5 February 2015 }}</ref> | custom_label2_sec1 = అక్షరాస్యత | custom_data2_sec1 = 79%<ref name="census"/> }} '''బళ్లారి''' (గతంలో '''బెల్లారీ'''<ref name="official_name">{{cite news |title=Bangalore becomes 'Bengaluru'; 11 other cities renamed |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bangalore-becomes-bengaluru-11-other-cities-renamed/articleshow/45002333.cms |work=The Economic Times |agency=PTI |date=1 November 2014 |location=Bangalore |access-date=19 April 2024}}</ref>) అనేది భారతదేశంలోని [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రంలో ఉన్న బళ్లారి జిల్లాలోని ఒక నగరం. ఆసియాలోనే అతిపెద్ద ఉక్కు కర్మాగారాల్లో ఒకటైన జెఎస్‌డబ్ల్యూ విజయనగర్ వంటి అనేక ఉక్కు కర్మాగారాలు బళ్లారిలో ఉన్నాయి. బళ్లారి జిల్లాను 'దక్షిణ భారతదేశపు ఉక్కు నగరం' అని పిలుస్తారు. కర్ణాటకలో దాదాపు 1100 కు పైగా శాఖలు ఉన్న కర్ణాటక గ్రామీణ బ్యాంకుకు బళ్లారి ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది.<ref>{{cite web |title=Ballari District Profile |url=https://e-krishiuasb.karnataka.gov.in/ItemDetails.aspx?DepID=14&cropID=0&SubDepID=12 |website=e-krishiuasb.karnataka.gov.in |access-date=18 December 2024 |language=en }}</ref> ==చరిత్ర== {{Main|బళ్లారి చరిత్ర}} [[File:Western Chalukya Monuments.svg|thumb|200px|పశ్చిమ చాళుక్య స్మారక కట్టడాల ప్రధాన ప్రాంతం, స్థూలంగా ''సిందవాడి-1000''కి అనుగుణంగా ఉంటుంది|left]] [[File:Madras Prov South 1909.jpg|thumb|200px|1909లో బళ్లారిని చూపిస్తున్న మద్రాసు ప్రావిన్స్ (దక్షిణ)|left]] బళ్లారి 1956 నవంబర్ 1 వరకు [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]]లో భాగంగా ఉన్న [[రాయలసీమ]] (దత్త మండలాల్లో) భాగంగా ఉండేది. బళ్లారి నగర పురపాలక సంఘం 2004లో నగర పాలక సంస్థ (కార్పొరేషన్) గా అప్‌గ్రేడ్ చేయబడింది.<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/2004/09/29/stories/2004092904670300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221085252/http://www.thehindu.com/2004/09/29/stories/2004092904670300.htm |url-status=dead |archive-date=21 December 2016 |title= Karnataka. Bellary City Municipal Council upgraded to corporation|date= 26 September 2004|work=[[The Hindu]] |access-date=8 December 2016}}</ref> [[Government of India|భారత ప్రభుత్వం]]లోని కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ 2014 అక్టోబరులో నగరం పేరును మార్చే ప్రతిపాదనను ఆమోదించింది,<ref>{{Cite web|url=https://www.mha.gov.in/MHA1/Par2017/pdfs/par2014-pdfs/ls-161214/3797.pdf|title=Government of India, Ministry of Home Affairs}}</ref> దీంతో బెల్లారీ 2014 నవంబర్ 1న "బళ్లారి"గా రూపాంతరం చెందింది.<ref>{{cite news|last1=New City|first1=Names to Karnatka|title=New name for cities|url=http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/from-bangalore-to-bengaluru/article6553314.ece|access-date=1 November 2014|work=The Hindu}}</ref> ==భౌగోళికం== [[File:BELLARY_FORT_6.jpg|thumb|alt=Bellary Fort|బళ్లారి కోట|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:BELLARY_FORT_6.jpg|left]] బళ్లారి భౌగోళికంగా {{Coord|15.15|N|76.93|E|}} వద్ద ఉంది. నగరం విశాలమైన, చదునైన నల్ల రేగడి నేలల మైదానం మధ్యలో ఉంది.<ref name="imperial-gazetteer"> {{cite book|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V07_164.gif|title=The Imperial Gazetteer of India, volume 7|date=1908|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|pages=158–176}} </ref> [[గ్రానైట్]] శిలలు, కొండలు బళ్లారి నగరంలో ప్రముఖమైన లక్షణాలు. నగరం ప్రధానంగా గ్రానైట్ కూర్పుతో ఉన్న రెండు కొండల చుట్టూ విస్తరించి ఉంది, అవే ''బళ్లారి కొండ'', ''కుంబర గుడ్డ''. ''బళ్లారి కొండ'' దాదాపు {{convert|2|mi|km}} చుట్టుకొలతతో, {{convert|480|ft|m}} ఎత్తును కలిగి ఉంది. ఈ శిల పొడవు ఈశాన్యం నుండి నైరుతి వరకు సుమారు {{convert|1150|ft|m|abbr=on}} ఉంటుంది. తూర్పు, దక్షిణ భాగాలలో క్రమరహితంగా ఉన్న బండరాళ్ల గుట్టలు ఉంటాయి, పశ్చిమ భాగంలో పగుళ్లు లేని ఏకశిల ఉంటుంది, ఉత్తరాన బేర్, కఠినమైన శిఖరాలు గోడలాగా ఏర్పడి ఉంటాయి.<ref name="imperial-gazetteer"/> ''కుంబర గుడ్డ'' ఆగ్నేయం వైపు నుండి చూస్తే మనిషి ముఖం ఆకారంలో కనిపిస్తుంది. దీనిని ''ఫేస్ హిల్'' అని కూడా పిలుస్తారు.<ref name="imperial-gazetteer"/> ===వాతావరణం=== వాతావరణం వేడి అర్ధ శుష్క (BSh) స్వభావం కలిగి ఉంటుంది, ప్రధానంగా పశ్చిమ కనుమల వర్షచ్ఛాయా ప్రభావం కారణంగా ఇలా ఉంటుంది, అయితే రుతుపవనాల ప్రభావం ఇక్కడ వాతావరణంపై ఉండి ఏడాది పొడవునా తేలికపాటి వర్షాలు కురుస్తాయి, వేసవికాలం, శరదృతువు కాలంలో వర్షపాతం కొద్దిగా పెరుగుతుంది. {{Weather box | location = బళ్లారి (1981–2010, అత్యంత తీవ్రతలు 1901–2012) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 37.6 | Feb record high C = 40.5 | Mar record high C = 43.0 | Apr record high C = 45.4 | May record high C = 44.6 | Jun record high C = 44.7 | Jul record high C = 39.5 | Aug record high C = 39.0 | Sep record high C = 38.4 | Oct record high C = 39.0 | Nov record high C = 38.4 | Dec record high C = 35.6 | year record high C = 44.7 | Jan high C = 31.4 | Feb high C = 34.4 | Mar high C = 38.1 | Apr high C = 40.4 | May high C = 39.6 | Jun high C = 35.3 | Jul high C = 32.7 | Aug high C = 31.9 | Sep high C = 32.3 | Oct high C = 31.8 | Nov high C = 30.8 | Dec high C = 30.2 | year high C = 34.1 | Jan low C = 15.6 | Feb low C = 18.1 | Mar low C = 21.1 | Apr low C = 23.9 | May low C = 24.4 | Jun low C = 23.3 | Jul low C = 23.0 | Aug low C = 22.7 | Sep low C = 21.9 | Oct low C = 20.9 | Nov low C = 18.3 | Dec low C = 15.6 | year low C = 20.7 | Jan record low C = 7.0 | Feb record low C = 8.5 | Mar record low C = 10.0 | Apr record low C = 13.0 | May record low C = 14.5 | Jun record low C = 14.8 | Jul record low C = 15.5 | Aug record low C = 15.0 | Sep record low C = 15.0 | Oct record low C = 12.5 | Nov record low C = 8.4 | Dec record low C = 8.0 | year record low C = 7.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 2.9 | Feb rain mm = 2.3 | Mar rain mm = 6.0 | Apr rain mm = 17.2 | May rain mm = 54.3 | Jun rain mm = 59.2 | Jul rain mm = 42.6 | Aug rain mm = 70.0 | Sep rain mm = 111.0 | Oct rain mm = 89.0 | Nov rain mm = 39.5 | Dec rain mm = 5.5 | year rain mm = 499.5 | Jan rain days = 0.5 | Feb rain days = 0.2 | Mar rain days = 0.6 | Apr rain days = 1.5 | May rain days = 3.4 | Jun rain days = 3.8 | Jul rain days = 3.8 | Aug rain days = 4.7 | Sep rain days = 5.4 | Oct rain days = 5.8 | Nov rain days = 2.4 | Dec rain days = 0.5 | year rain days = 32.7 |time day = 17:30 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | Jan humidity = 43 | Feb humidity = 37 | Mar humidity = 30 | Apr humidity = 29 | May humidity = 34 | Jun humidity = 50 | Jul humidity = 56 | Aug humidity = 58 | Sep humidity = 58 | Oct humidity = 62 | Nov humidity = 56 | Dec humidity = 50 |year humidity = 47 |source 1 = [[భారత వాతావరణ శాఖ]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Bellary Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 119–120 | access-date = 18 April 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M90 | access-date = 18 April 2020}}</ref> }} ==జనాభా వివరాలు== [[File:Bellary Fort.JPG|thumb|బళ్లారి కోట|left]] {{Historical populations |align = center |source = <ref>{{cite web |title=Census Tables |url=https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables |website=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=2 October 2023}}</ref> |1931|47573 |1941 |56148 |1951|70332 |1961|85673 |1971|125183 |1981 |201579 |1991|245391 |2001|316766 |2011|410445 }} {{bar box |title=బళ్లారి నగరంలో మతాలు (2011)<ref name="Religion">{{cite web |title=Table C-01 Population By Religious Community - Karnataka|url=https://censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW29C-01%20MDDS.XLS|publisher=Census of India}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=మతం |right1=శాతం |float=left |bars= {{bar percent|[[కర్ణాటకలో హిందూమతం|హిందూమతం]]|darkorange|70.33}} {{bar percent|[[భారతదేశంలో ఇస్లాం|ఇస్లాం]]|green|26.53}} {{bar percent|[[కర్ణాటకలో క్రైస్తవ మతం|క్రైస్తవ మతం]]|dodgerblue|1.71}} {{bar percent|[[కర్ణాటకలో జైన మతం|జైన మతం]]|pink|0.79}} {{bar percent|ఇతరులు లేదా పేర్కొనని వారు|black|0.65}} }} [[2011 భారత జనగణన|2011 భారత జనాభా లెక్కల]] ప్రకారం, బళ్లారి పట్టణ జనాభా 410,445; వీరిలో 206,149 మంది పురుషులు, 204,296 మంది స్త్రీలు. జనాభాలో 280,610 మంది అక్షరాస్యులు, 52,413 మంది 7 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారు.<ref name="census2011">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=688199|title= Census of India 2011|access-date=8 December 2016|publisher= Census Commission of India}}</ref> 2001లో జనాభా 316,766గా నమోదైంది.<ref name="auto">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/towns/krn_towns.pdf|title= Census of India 2001|access-date=8 December 2016|publisher= Census Commission of India}}</ref> ===భాషలు=== {{Pie chart |caption = బళ్లారి నగరంలోని భాషలు (2011)<ref name="Census2011Language"/> |label1 = [[కన్నడ]] |value1 = 42.06 |color1 = darkslateblue |label2 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] |value2 = 25.03 |color2 = steelblue |label3 = [[ఉర్దూ]] |value3 = 24.35 |color3 = green |label4 = [[హిందీ]] |value4 = 3.04 |color4 = orange |label5 = [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] |value5 = 1.75 |color5 = red |label6 = [[తమిళ భాష|తమిళం]] |value6 = 1.69 |color6 = royalblue |label7 = [[మార్వాడీ భాష|మార్వాడీ]] |value7 = 0.85 |color7 = pink |label8 = [[లంబాడీ భాష|లంబాడీ]] |value8 = 0.50|color8 = yellow |label9 = ఇతరులు |value10 = 0.73 |color10 = grey }} బళ్లారిలో [[కన్నడ]] అతిపెద్ద భాష, దీనిని జనాభాలో 42.06% మంది మాట్లాడుతారు. 25.03% తో [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] రెండవ స్థానంలో ఉంది, [[ఉర్దూ]] 24.35% మంది మాట్లాడతారు. 3.04% మంది [[హిందీ]], 1.75% మంది [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]], 1.69% మంది [[తమిళ భాష|తమిళం]], 0.85% మంది [[మార్వాడీ భాష|మార్వాడీ]], 0.50% మంది [[లంబాడీ భాష|లంబాడీ]] మాట్లాడతారు.<ref name="auto"/><ref name="Census2011Language">{{cite web |title=C-16 City: Population by mother tongue |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10255/download/13367/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2900.XLSX |website=Office Of The Registrar General & Census Commissioner India |access-date=28 September 2023}}</ref> ==ఆర్థిక వ్యవస్థ== ===పరిశ్రమలు=== ====వస్త్రాలు, దుస్తులు==== * పత్తి ప్రాసెసింగ్ :చారిత్రకంగా బళ్లారి చుట్టుపక్కల పత్తి ప్రధాన వ్యవసాయ పంటలలో ఒకటి కావడంతో, నగరం జిన్నింగ్, స్పిన్నింగ్, నేత మిల్లుల రూపంలో అభివృద్ధి చెందుతున్న పత్తి ప్రాసెసింగ్ పరిశ్రమను కలిగి ఉంది. మొట్టమొదటి ఆవిరి పత్తి-స్పిన్నింగ్ మిల్లును 1894లో స్థాపించారు, ఇది 1901 నాటికి 17,800 కుదురులతో 520 మందికి ఉపాధి కల్పించింది.<ref name="imperial-gazetteer"/> :నగరం ఒక స్పిన్నింగ్ మిల్లు, అనేక కాటన్ జిన్నింగ్, ప్రెస్సింగ్ మిల్లులు, చేనేత మగ్గాలు, పవర్ లూమ్‌లతో ఈ రంగంలో వృద్ధి చెందుతూనే ఉంది.<ref name="kar_handloom">{{cite web | title = Karnataka Handloom | url = http://www.kar.nic.in/bellary/hand.html | access-date = 23 July 2010| url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927235213/http://www.kar.nic.in/bellary/hand.html | archive-date = 27 September 2011| df = dmy-all}}</ref> * దుస్తుల తయారీ :బళ్లారి మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ కాలం నాటి చారిత్రక వస్త్ర పరిశ్రమను కలిగి ఉంది, టైలరింగ్ నైపుణ్యాలు కలిగిన మరాఠీ మాట్లాడే "దర్జీ" (టైలర్) సంఘం ప్రస్తుత మహారాష్ట్ర ప్రాంతం నుండి బళ్లారిలో ఉన్న వలస బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీ సైనికులకు యూనిఫాంలు కుట్టడానికి వలస వచ్చారు. యుద్ధం తరువాత, ఈ సంఘం పాఠశాల పిల్లలకు యూనిఫాంలు తయారు చేయడం ప్రారంభించింది, క్రమంగా ఇక్కడ తయారైన యూనిఫారాలు దేశవ్యాప్తంగా ప్రాచుర్యం పొందాయి.<ref name="bellarydotcom">{{cite web | title = Bellary Portal | url = http://www.bellary.com | archive-url = https://web.archive.org/web/20020720170555/http://www.bellary.com/ | url-status = dead | archive-date = 20 July 2002| access-date = 23 July 2010}}</ref><ref name="tehelka_bellary_jeans">{{cite web | title = Jeans Industry in Bellary | url = http://www.tehelka.com/story_main40.asp?filename=Bu251008the_jeans.asp | access-date = 23 July 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081222164007/http://www.tehelka.com/story_main40.asp?filename=Bu251008the_jeans.asp | archive-date = 22 December 2008| url-status = dead }}</ref> :ప్రస్తుతం, బళ్లారి బ్రాండెడ్, అన్‌బ్రాండెడ్ డెనిమ్ దుస్తులకు ప్రసిద్ధి చెందింది, ''పాయింట్ బ్లాంక్'', ''వాకర్'', ''డ్రాగన్‌ఫ్లై'', ''పోడియం'' వంటి బ్రాండ్‌లు జాతీయంగా, అంతర్జాతీయంగా విజయవంతంగా మార్కెట్ చేయబడుతున్నాయి.<ref name="tehelka_bellary_jeans"/> బళ్లారిలో సుమారు 260 డెనిమ్ గార్మెంట్ యూనిట్లు ఉన్నాయి, ఈ యూనిట్లలో దాదాపు 3000 కుటుంబాలు పనిచేస్తున్నాయి.<ref name="kar_handloom"/> ==రవాణా== [[image:Ballari_railway_station_platform_No.1.jpg|thumb|200px|బళ్లారి రైల్వే స్టేషన్ ప్లాట్‌ఫారమ్ 1]] ===రోడ్డు మార్గాలు=== [[జాతీయ రహదారి 67 (భారతదేశం)]], [[జాతీయ రహదారి 150ఎ (భారతదేశం)]], రాష్ట్ర రహదారి 128, రాష్ట్ర రహదారి 132 నగర గుండా వెళుతున్నాయి. ===రైలు మార్గం=== గుంతకల్లు-వాస్కోడగామా మార్గంలో బళ్లారి జంక్షన్ రైల్వే స్టేషన్ ఉంది. ===విమాన మార్గం=== జిందాల్ విజయనగర్ విమానాశ్రయం ఇక్కడికి అత్యంత సమీపంలో అందుబాటులో ఉన్న వాణిజ్య విమానాశ్రయం. ==విద్య== {{further|బళ్లారిలో విద్య}} ==ప్రముఖులు== ''చూడండి {{category|బళ్లారికి చెందిన ప్రముఖులు}}'' * కోలూరు బసవనగౌడ్ – రాజకీయ నాయకుడు, విద్యావేత్త, పారిశ్రామికవేత్త. ఆయన బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుండి 13వ లోక్‌సభలో ఎంపీగా పనిచేశారు. * బసవరాజేశ్వరి – రాజకీయ నాయకురాలు, పారిశ్రామికవేత్త * రవి బెలగెరె – నటుడు, రచయిత, నవలా రచయిత, పాత్రికేయుడు, 'హాయ్ బెంగళూరు' టాబ్లాయిడ్ ప్రచురణకర్త * నవీన్ చంద్ర – తెలుగు చిత్రసీమలో నటుడు * మంజుల చెల్లూర్ - కలకత్తా హైకోర్టు మొదటి మహిళా ప్రధాన న్యాయమూర్తి * నగరూరు గోపీనాథ్ – భారతదేశంలో కార్డియోథొరాసిక్ సర్జరీ మార్గదర్శకులలో ఒకరు, 1962లో భారతదేశంలో మొదటి విజయవంతమైన ఓపెన్ హార్ట్ సర్జరీ చేసిన ఘనత పొందారు. పద్మశ్రీ (1974), డాక్టర్ బి. సి. రాయ్ అవార్డు (1978) గ్రహీత * జయంతి – బళ్లారిలో పుట్టిన సినీ నటి * కె. సి. కొండయ్య – రాజకీయ నాయకుడు, పారిశ్రామికవేత్త * ఆర్కాట్ రంగనాథ ముదలియార్ - బళ్లారి మాజీ డిప్యూటీ కలెక్టర్, రాజకీయ నాయకుడు, దివ్యజ్ఞాన సమాజ సభ్యుడు. ఆయన 1926 నుండి 1928 వరకు మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీకి ప్రజారోగ్య, ఎక్సైజ్ మంత్రిగా పనిచేశారు. * ఎ. సభాపతి ముదలియార్ - పరోపకారి; ఆసుపత్రికి భూమి, భవనాన్ని విరాళంగా ఇచ్చిన తరువాత మహిళలు, పిల్లల ఆసుపత్రి లేదా జిల్లా ఆసుపత్రికి ప్రారంభంలో ఆయన పేరు పెట్టారు.<ref name="imperial-gazetteer"/> * బి. నాగేంద్ర - కర్ణాటక యువజన సంక్షేమ, క్రీడల శాఖ మంత్రి * బళ్లారి రాఘవ (1880–1946) – ప్రముఖ నాటక రచయిత. బళ్లారిలోని 'రాఘవ కళా మందిర్' ఆడిటోరియంకు ఆయన పేరు పెట్టారు * సుపర్ణ రాజారామ్ – స్టోనీ బ్రూక్ విశ్వవిద్యాలయంలో మనస్తత్వశాస్త్రంలో విశిష్ట ప్రొఫెసర్ * ధర్మవరం రామకృష్ణమాచార్యులు (1853–1912) – ప్రముఖ నాటక రచయిత * భార్గవి రావు – కన్నడ-తెలుగు అనువాదకురాలు, ప్రతిష్ఠాత్మక 'కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు' విజేత * కోలాచలం శ్రీనివాసరావు (1854–1919) – ప్రముఖ నాటక రచయిత * గాలి జనార్దన్ రెడ్డి - మాజీ మంత్రి, జిల్లా ఇన్‌ఛార్జ్. భారతదేశంలోని అత్యంత సంపన్న రాజకీయ నాయకులలో ఒకరు * బి. శ్రీరాములు - కర్ణాటక మాజీ ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ శాఖ మంత్రి * టేకూర్ సుబ్రహ్మణ్యం - భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత బళ్లారికి మొదటి ఎంపీ, 1952 నుండి వరుసగా మూడుసార్లు ఎన్నికయ్యారు, ప్రధాన మంత్రి జవహర్‌లాల్ నెహ్రూకి రాజకీయ కార్యదర్శిగా పనిచేశారు<ref name="DH_Jail">{{cite web| title = This jailhouse has a rich past| url =http://www.deccanherald.com/content/66042/this-jailhouse-has-rich-past.html| access-date = 4 June 2010 | date =26 April 2010}}</ref><ref>{{cite web | title = A Congress bastion since 1952| url = http://www.hinduonnet.com/thehindu/2004/02/28/stories/2004022807090400.htm| archive-url = https://archive.today/20130126074637/http://www.hinduonnet.com/thehindu/2004/02/28/stories/2004022807090400.htm| url-status = usurped| archive-date = 26 January 2013| access-date = 4 June 2010}}</ref><ref>{{cite web| title = Caste will play a vital role in Bellary| url =http://www.rediff.com/election/1999/aug/20bell.htm| access-date = 4 June 2010 }}</ref> * ఇబ్రహీం బి. సయ్యద్ - ఇండో-అమెరికన్ రేడియాలజిస్ట్ * అల్లుం వీరభద్రప్ప - మాజీ మంత్రి, కర్ణాటక ప్రభుత్వం ==మూలాలు== ===మ్యాప్‌లు=== {{Reflist|group="map"}} ===సాధారణ మూలాలు=== {{Reflist}} ==బాహ్య లింకులు== {{Wikivoyage|బళ్లారి}} {{Commons category|బళ్లారి}} * [https://ballari.nic.in/en/public-utility/city-corporation-ballari/ బళ్లారి నగర పాలక సంస్థ అధికారిక వెబ్‌సైట్] {{Authority control}} fzpv1f1d62796ru0ap2gdek6c4epap8 4956691 4956690 2026-09-12T10:27:54Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* జనాభా వివరాలు */ 4956691 wikitext text/x-wiki {{short description|కర్ణాటక, భారతదేశంలోని నగరం}} {{About|భారతదేశంలోని కర్ణాటకలోని నగరం గురించి|జిల్లా గురించి|బళ్లారి జిల్లా}} {{protection padlock|small=yes}} {{Use Indian English|date=జూన్ 2016}} {{Use dmy dates|date=మే 2023}} {{Infobox settlement | name = బళ్లారి | other_name = | type = [[నగరం]] | image = BELLARY FORT 2.jpg | alt = | caption = బళ్లారి నగరం | nickname = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 6 | map_alt = | map_caption = కర్ణాటకలో బళ్లారి | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_caption = | coordinates = {{coord|15|06|N|76|55|E|display=inline,title}} | time_zone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +05:30 | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{Flag|భారతదేశం}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = {{seal|కర్ణాటక}} | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[బళ్లారి జిల్లా|బళ్లారి]] | established_title = | established_date = | named_for = | government_type = [[నగర పాలక సంస్థ]] | governing_body = బళ్లారి నగర పాలక సంస్థ | leader_title = మేయర్ | leader_name = పి. గాదెప్ప | unit_pref = మెట్రిక్ (Metric) | area_footnotes = | area_total_km2 = 167.38 | area_rural_km2 = 1609.68 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 485 | population_total = 410445 <ref>{{Cite web|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/591/download/2012/DH_2011_2911_PART_B_DCHB_BELLARY.pdf|access-date=24 January 2024|title=Census Data Handbook 2011}}</ref> | population_rural = 360484 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = 95వ స్థానం (భారతదేశం)<br /> 5వ స్థానం (కర్ణాటక) | population_demonym = బళ్లారివాసులు | custom_label_sec1 = {{nowrap|[[అధికారిక భాష]]}} | custom_data_sec1 = [[కన్నడ]]<ref>{{cite web |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=50th Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India (July 2012 to June 2013) |access-date=14 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archive-date=8 July 2016}}</ref> | postal_code_type = [[పిన్ కోడ్ (పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్)|పిన్ కోడ్]] | postal_code = 583101, 583102, 583103, 583104, 583105, 583152<ref name="indiapost_pin_search">{{cite web |title=Indiapost PIN Search for 'bellary' |url=http://www.indiapost.gov.in/pinsearch1.asp |access-date=8 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070504052343/http://www.indiapost.gov.in/pinsearch1.asp |archive-date=4 May 2007 |url-status=live}}</ref> | area_code = (+91)8392 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KA]] | registration_plate = KA-34 | custom_label1_sec1 = [[లింగ నిష్పత్తి]] | custom_data1_sec1 = 1.04<ref name="census">{{cite web|title=District Census Handbook – Guntur|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2911_PART_B_DCHB_BELLARY.pdf|website=Census of India|publisher=The Registrar General & Census Commissioner|access-date=6 November 2016|page=22}}</ref> [[పురుషులు|♂]]/[[స్త్రీలు|♀]] | website = {{URL|ballaricity.mrc.gov.in}} | footnotes = | leader_title2 = [[డిప్యూటీ మేయర్]] | leader_name2 = | leader_title3 = [[కమిషనర్]] | leader_name3 = జి. ఖలీల్ సాబ్<ref name="bellary_city_staff">{{cite web | title = Bellary City Staff | url = http://www.bellarycity.gov.in/city-staff.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20060520035858/http://www.bellarycity.gov.in/city-staff.html | url-status = dead | archive-date = 20 May 2006 | access-date = 5 February 2015 }}</ref> | custom_label2_sec1 = అక్షరాస్యత | custom_data2_sec1 = 79%<ref name="census"/> }} '''బళ్లారి''' (గతంలో '''బెల్లారీ'''<ref name="official_name">{{cite news |title=Bangalore becomes 'Bengaluru'; 11 other cities renamed |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bangalore-becomes-bengaluru-11-other-cities-renamed/articleshow/45002333.cms |work=The Economic Times |agency=PTI |date=1 November 2014 |location=Bangalore |access-date=19 April 2024}}</ref>) అనేది భారతదేశంలోని [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రంలో ఉన్న బళ్లారి జిల్లాలోని ఒక నగరం. ఆసియాలోనే అతిపెద్ద ఉక్కు కర్మాగారాల్లో ఒకటైన జెఎస్‌డబ్ల్యూ విజయనగర్ వంటి అనేక ఉక్కు కర్మాగారాలు బళ్లారిలో ఉన్నాయి. బళ్లారి జిల్లాను 'దక్షిణ భారతదేశపు ఉక్కు నగరం' అని పిలుస్తారు. కర్ణాటకలో దాదాపు 1100 కు పైగా శాఖలు ఉన్న కర్ణాటక గ్రామీణ బ్యాంకుకు బళ్లారి ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది.<ref>{{cite web |title=Ballari District Profile |url=https://e-krishiuasb.karnataka.gov.in/ItemDetails.aspx?DepID=14&cropID=0&SubDepID=12 |website=e-krishiuasb.karnataka.gov.in |access-date=18 December 2024 |language=en }}</ref> ==చరిత్ర== {{Main|బళ్లారి చరిత్ర}} [[File:Western Chalukya Monuments.svg|thumb|200px|పశ్చిమ చాళుక్య స్మారక కట్టడాల ప్రధాన ప్రాంతం, స్థూలంగా ''సిందవాడి-1000''కి అనుగుణంగా ఉంటుంది|left]] [[File:Madras Prov South 1909.jpg|thumb|200px|1909లో బళ్లారిని చూపిస్తున్న మద్రాసు ప్రావిన్స్ (దక్షిణ)|left]] బళ్లారి 1956 నవంబర్ 1 వరకు [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]]లో భాగంగా ఉన్న [[రాయలసీమ]] (దత్త మండలాల్లో) భాగంగా ఉండేది. బళ్లారి నగర పురపాలక సంఘం 2004లో నగర పాలక సంస్థ (కార్పొరేషన్) గా అప్‌గ్రేడ్ చేయబడింది.<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/2004/09/29/stories/2004092904670300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221085252/http://www.thehindu.com/2004/09/29/stories/2004092904670300.htm |url-status=dead |archive-date=21 December 2016 |title= Karnataka. Bellary City Municipal Council upgraded to corporation|date= 26 September 2004|work=[[The Hindu]] |access-date=8 December 2016}}</ref> [[Government of India|భారత ప్రభుత్వం]]లోని కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ 2014 అక్టోబరులో నగరం పేరును మార్చే ప్రతిపాదనను ఆమోదించింది,<ref>{{Cite web|url=https://www.mha.gov.in/MHA1/Par2017/pdfs/par2014-pdfs/ls-161214/3797.pdf|title=Government of India, Ministry of Home Affairs}}</ref> దీంతో బెల్లారీ 2014 నవంబర్ 1న "బళ్లారి"గా రూపాంతరం చెందింది.<ref>{{cite news|last1=New City|first1=Names to Karnatka|title=New name for cities|url=http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/from-bangalore-to-bengaluru/article6553314.ece|access-date=1 November 2014|work=The Hindu}}</ref> ==భౌగోళికం== [[File:BELLARY_FORT_6.jpg|thumb|alt=Bellary Fort|బళ్లారి కోట|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:BELLARY_FORT_6.jpg|left]] బళ్లారి భౌగోళికంగా {{Coord|15.15|N|76.93|E|}} వద్ద ఉంది. నగరం విశాలమైన, చదునైన నల్ల రేగడి నేలల మైదానం మధ్యలో ఉంది.<ref name="imperial-gazetteer"> {{cite book|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V07_164.gif|title=The Imperial Gazetteer of India, volume 7|date=1908|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|pages=158–176}} </ref> [[గ్రానైట్]] శిలలు, కొండలు బళ్లారి నగరంలో ప్రముఖమైన లక్షణాలు. నగరం ప్రధానంగా గ్రానైట్ కూర్పుతో ఉన్న రెండు కొండల చుట్టూ విస్తరించి ఉంది, అవే ''బళ్లారి కొండ'', ''కుంబర గుడ్డ''. ''బళ్లారి కొండ'' దాదాపు {{convert|2|mi|km}} చుట్టుకొలతతో, {{convert|480|ft|m}} ఎత్తును కలిగి ఉంది. ఈ శిల పొడవు ఈశాన్యం నుండి నైరుతి వరకు సుమారు {{convert|1150|ft|m|abbr=on}} ఉంటుంది. తూర్పు, దక్షిణ భాగాలలో క్రమరహితంగా ఉన్న బండరాళ్ల గుట్టలు ఉంటాయి, పశ్చిమ భాగంలో పగుళ్లు లేని ఏకశిల ఉంటుంది, ఉత్తరాన బేర్, కఠినమైన శిఖరాలు గోడలాగా ఏర్పడి ఉంటాయి.<ref name="imperial-gazetteer"/> ''కుంబర గుడ్డ'' ఆగ్నేయం వైపు నుండి చూస్తే మనిషి ముఖం ఆకారంలో కనిపిస్తుంది. దీనిని ''ఫేస్ హిల్'' అని కూడా పిలుస్తారు.<ref name="imperial-gazetteer"/> ===వాతావరణం=== వాతావరణం వేడి అర్ధ శుష్క (BSh) స్వభావం కలిగి ఉంటుంది, ప్రధానంగా పశ్చిమ కనుమల వర్షచ్ఛాయా ప్రభావం కారణంగా ఇలా ఉంటుంది, అయితే రుతుపవనాల ప్రభావం ఇక్కడ వాతావరణంపై ఉండి ఏడాది పొడవునా తేలికపాటి వర్షాలు కురుస్తాయి, వేసవికాలం, శరదృతువు కాలంలో వర్షపాతం కొద్దిగా పెరుగుతుంది. {{Weather box | location = బళ్లారి (1981–2010, అత్యంత తీవ్రతలు 1901–2012) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 37.6 | Feb record high C = 40.5 | Mar record high C = 43.0 | Apr record high C = 45.4 | May record high C = 44.6 | Jun record high C = 44.7 | Jul record high C = 39.5 | Aug record high C = 39.0 | Sep record high C = 38.4 | Oct record high C = 39.0 | Nov record high C = 38.4 | Dec record high C = 35.6 | year record high C = 44.7 | Jan high C = 31.4 | Feb high C = 34.4 | Mar high C = 38.1 | Apr high C = 40.4 | May high C = 39.6 | Jun high C = 35.3 | Jul high C = 32.7 | Aug high C = 31.9 | Sep high C = 32.3 | Oct high C = 31.8 | Nov high C = 30.8 | Dec high C = 30.2 | year high C = 34.1 | Jan low C = 15.6 | Feb low C = 18.1 | Mar low C = 21.1 | Apr low C = 23.9 | May low C = 24.4 | Jun low C = 23.3 | Jul low C = 23.0 | Aug low C = 22.7 | Sep low C = 21.9 | Oct low C = 20.9 | Nov low C = 18.3 | Dec low C = 15.6 | year low C = 20.7 | Jan record low C = 7.0 | Feb record low C = 8.5 | Mar record low C = 10.0 | Apr record low C = 13.0 | May record low C = 14.5 | Jun record low C = 14.8 | Jul record low C = 15.5 | Aug record low C = 15.0 | Sep record low C = 15.0 | Oct record low C = 12.5 | Nov record low C = 8.4 | Dec record low C = 8.0 | year record low C = 7.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 2.9 | Feb rain mm = 2.3 | Mar rain mm = 6.0 | Apr rain mm = 17.2 | May rain mm = 54.3 | Jun rain mm = 59.2 | Jul rain mm = 42.6 | Aug rain mm = 70.0 | Sep rain mm = 111.0 | Oct rain mm = 89.0 | Nov rain mm = 39.5 | Dec rain mm = 5.5 | year rain mm = 499.5 | Jan rain days = 0.5 | Feb rain days = 0.2 | Mar rain days = 0.6 | Apr rain days = 1.5 | May rain days = 3.4 | Jun rain days = 3.8 | Jul rain days = 3.8 | Aug rain days = 4.7 | Sep rain days = 5.4 | Oct rain days = 5.8 | Nov rain days = 2.4 | Dec rain days = 0.5 | year rain days = 32.7 |time day = 17:30 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | Jan humidity = 43 | Feb humidity = 37 | Mar humidity = 30 | Apr humidity = 29 | May humidity = 34 | Jun humidity = 50 | Jul humidity = 56 | Aug humidity = 58 | Sep humidity = 58 | Oct humidity = 62 | Nov humidity = 56 | Dec humidity = 50 |year humidity = 47 |source 1 = [[భారత వాతావరణ శాఖ]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Bellary Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 119–120 | access-date = 18 April 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M90 | access-date = 18 April 2020}}</ref> }} ==జనాభా వివరాలు== [[File:Bellary Fort.JPG|thumb|బళ్లారి కోట|left]] {{Historical populations |align = center |source = <ref>{{cite web |title=Census Tables |url=https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables |website=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=2 October 2023}}</ref> |1931|47573 |1941 |56148 |1951|70332 |1961|85673 |1971|125183 |1981 |201579 |1991|245391 |2001|316766 |2011|410445 }} {{bar box |title=బళ్లారి నగరంలో మతాలు (2011)<ref name="Religion">{{cite web |title=Table C-01 Population By Religious Community - Karnataka|url=https://censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW29C-01%20MDDS.XLS|publisher=Census of India}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=మతం |right1=శాతం |float=left |bars= {{bar percent|[[కర్ణాటకలో హిందూమతం|హిందూమతం]]|darkorange|70.33}} {{bar percent|[[భారతదేశంలో ఇస్లాం|ఇస్లాం]]|green|26.53}} {{bar percent|[[కర్ణాటకలో క్రైస్తవ మతం|క్రైస్తవ మతం]]|dodgerblue|1.71}} {{bar percent|[[కర్ణాటకలో జైన మతం|జైన మతం]]|pink|0.79}} {{bar percent|ఇతరులు లేదా పేర్కొనని వారు|black|0.65}} }} 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, బళ్లారి పట్టణ జనాభా 410,445; వీరిలో 206,149 మంది పురుషులు, 204,296 మంది స్త్రీలు. జనాభాలో 280,610 మంది అక్షరాస్యులు, 52,413 మంది 7 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారు.<ref name="census2011">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=688199|title= Census of India 2011|access-date=8 December 2016|publisher= Census Commission of India}}</ref> 2001లో జనాభా 316,766గా నమోదైంది.<ref name="auto">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/towns/krn_towns.pdf|title= Census of India 2001|access-date=8 December 2016|publisher= Census Commission of India}}</ref> ===భాషలు=== {{Pie chart |caption = బళ్లారి నగరంలోని భాషలు (2011)<ref name="Census2011Language"/> |label1 = [[కన్నడ]] |value1 = 42.06 |color1 = darkslateblue |label2 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] |value2 = 25.03 |color2 = steelblue |label3 = [[ఉర్దూ]] |value3 = 24.35 |color3 = green |label4 = [[హిందీ]] |value4 = 3.04 |color4 = orange |label5 = [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] |value5 = 1.75 |color5 = red |label6 = [[తమిళ భాష|తమిళం]] |value6 = 1.69 |color6 = royalblue |label7 = [[మార్వాడీ భాష|మార్వాడీ]] |value7 = 0.85 |color7 = pink |label8 = [[లంబాడీ భాష|లంబాడీ]] |value8 = 0.50|color8 = yellow |label9 = ఇతరులు |value10 = 0.73 |color10 = grey }} బళ్లారిలో [[కన్నడ]] అతిపెద్ద భాష, దీనిని జనాభాలో 42.06% మంది మాట్లాడుతారు. 25.03% తో [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] రెండవ స్థానంలో ఉంది, [[ఉర్దూ]] 24.35% మంది మాట్లాడతారు. 3.04% మంది [[హిందీ]], 1.75% మంది [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]], 1.69% మంది [[తమిళ భాష|తమిళం]], 0.85% మంది [[మార్వాడీ భాష|మార్వాడీ]], 0.50% మంది లంబాడీ మాట్లాడతారు.<ref name="auto"/><ref name="Census2011Language">{{cite web |title=C-16 City: Population by mother tongue |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10255/download/13367/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2900.XLSX |website=Office Of The Registrar General & Census Commissioner India |access-date=28 September 2023}}</ref> ==ఆర్థిక వ్యవస్థ== ===పరిశ్రమలు=== ====వస్త్రాలు, దుస్తులు==== * పత్తి ప్రాసెసింగ్ :చారిత్రకంగా బళ్లారి చుట్టుపక్కల పత్తి ప్రధాన వ్యవసాయ పంటలలో ఒకటి కావడంతో, నగరం జిన్నింగ్, స్పిన్నింగ్, నేత మిల్లుల రూపంలో అభివృద్ధి చెందుతున్న పత్తి ప్రాసెసింగ్ పరిశ్రమను కలిగి ఉంది. మొట్టమొదటి ఆవిరి పత్తి-స్పిన్నింగ్ మిల్లును 1894లో స్థాపించారు, ఇది 1901 నాటికి 17,800 కుదురులతో 520 మందికి ఉపాధి కల్పించింది.<ref name="imperial-gazetteer"/> :నగరం ఒక స్పిన్నింగ్ మిల్లు, అనేక కాటన్ జిన్నింగ్, ప్రెస్సింగ్ మిల్లులు, చేనేత మగ్గాలు, పవర్ లూమ్‌లతో ఈ రంగంలో వృద్ధి చెందుతూనే ఉంది.<ref name="kar_handloom">{{cite web | title = Karnataka Handloom | url = http://www.kar.nic.in/bellary/hand.html | access-date = 23 July 2010| url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927235213/http://www.kar.nic.in/bellary/hand.html | archive-date = 27 September 2011| df = dmy-all}}</ref> * దుస్తుల తయారీ :బళ్లారి మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ కాలం నాటి చారిత్రక వస్త్ర పరిశ్రమను కలిగి ఉంది, టైలరింగ్ నైపుణ్యాలు కలిగిన మరాఠీ మాట్లాడే "దర్జీ" (టైలర్) సంఘం ప్రస్తుత మహారాష్ట్ర ప్రాంతం నుండి బళ్లారిలో ఉన్న వలస బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీ సైనికులకు యూనిఫాంలు కుట్టడానికి వలస వచ్చారు. యుద్ధం తరువాత, ఈ సంఘం పాఠశాల పిల్లలకు యూనిఫాంలు తయారు చేయడం ప్రారంభించింది, క్రమంగా ఇక్కడ తయారైన యూనిఫారాలు దేశవ్యాప్తంగా ప్రాచుర్యం పొందాయి.<ref name="bellarydotcom">{{cite web | title = Bellary Portal | url = http://www.bellary.com | archive-url = https://web.archive.org/web/20020720170555/http://www.bellary.com/ | url-status = dead | archive-date = 20 July 2002| access-date = 23 July 2010}}</ref><ref name="tehelka_bellary_jeans">{{cite web | title = Jeans Industry in Bellary | url = http://www.tehelka.com/story_main40.asp?filename=Bu251008the_jeans.asp | access-date = 23 July 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081222164007/http://www.tehelka.com/story_main40.asp?filename=Bu251008the_jeans.asp | archive-date = 22 December 2008| url-status = dead }}</ref> :ప్రస్తుతం, బళ్లారి బ్రాండెడ్, అన్‌బ్రాండెడ్ డెనిమ్ దుస్తులకు ప్రసిద్ధి చెందింది, ''పాయింట్ బ్లాంక్'', ''వాకర్'', ''డ్రాగన్‌ఫ్లై'', ''పోడియం'' వంటి బ్రాండ్‌లు జాతీయంగా, అంతర్జాతీయంగా విజయవంతంగా మార్కెట్ చేయబడుతున్నాయి.<ref name="tehelka_bellary_jeans"/> బళ్లారిలో సుమారు 260 డెనిమ్ గార్మెంట్ యూనిట్లు ఉన్నాయి, ఈ యూనిట్లలో దాదాపు 3000 కుటుంబాలు పనిచేస్తున్నాయి.<ref name="kar_handloom"/> ==రవాణా== [[image:Ballari_railway_station_platform_No.1.jpg|thumb|200px|బళ్లారి రైల్వే స్టేషన్ ప్లాట్‌ఫారమ్ 1]] ===రోడ్డు మార్గాలు=== [[జాతీయ రహదారి 67 (భారతదేశం)]], [[జాతీయ రహదారి 150ఎ (భారతదేశం)]], రాష్ట్ర రహదారి 128, రాష్ట్ర రహదారి 132 నగర గుండా వెళుతున్నాయి. ===రైలు మార్గం=== గుంతకల్లు-వాస్కోడగామా మార్గంలో బళ్లారి జంక్షన్ రైల్వే స్టేషన్ ఉంది. ===విమాన మార్గం=== జిందాల్ విజయనగర్ విమానాశ్రయం ఇక్కడికి అత్యంత సమీపంలో అందుబాటులో ఉన్న వాణిజ్య విమానాశ్రయం. ==విద్య== {{further|బళ్లారిలో విద్య}} ==ప్రముఖులు== ''చూడండి {{category|బళ్లారికి చెందిన ప్రముఖులు}}'' * కోలూరు బసవనగౌడ్ – రాజకీయ నాయకుడు, విద్యావేత్త, పారిశ్రామికవేత్త. ఆయన బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుండి 13వ లోక్‌సభలో ఎంపీగా పనిచేశారు. * బసవరాజేశ్వరి – రాజకీయ నాయకురాలు, పారిశ్రామికవేత్త * రవి బెలగెరె – నటుడు, రచయిత, నవలా రచయిత, పాత్రికేయుడు, 'హాయ్ బెంగళూరు' టాబ్లాయిడ్ ప్రచురణకర్త * నవీన్ చంద్ర – తెలుగు చిత్రసీమలో నటుడు * మంజుల చెల్లూర్ - కలకత్తా హైకోర్టు మొదటి మహిళా ప్రధాన న్యాయమూర్తి * నగరూరు గోపీనాథ్ – భారతదేశంలో కార్డియోథొరాసిక్ సర్జరీ మార్గదర్శకులలో ఒకరు, 1962లో భారతదేశంలో మొదటి విజయవంతమైన ఓపెన్ హార్ట్ సర్జరీ చేసిన ఘనత పొందారు. పద్మశ్రీ (1974), డాక్టర్ బి. సి. రాయ్ అవార్డు (1978) గ్రహీత * జయంతి – బళ్లారిలో పుట్టిన సినీ నటి * కె. సి. కొండయ్య – రాజకీయ నాయకుడు, పారిశ్రామికవేత్త * ఆర్కాట్ రంగనాథ ముదలియార్ - బళ్లారి మాజీ డిప్యూటీ కలెక్టర్, రాజకీయ నాయకుడు, దివ్యజ్ఞాన సమాజ సభ్యుడు. ఆయన 1926 నుండి 1928 వరకు మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీకి ప్రజారోగ్య, ఎక్సైజ్ మంత్రిగా పనిచేశారు. * ఎ. సభాపతి ముదలియార్ - పరోపకారి; ఆసుపత్రికి భూమి, భవనాన్ని విరాళంగా ఇచ్చిన తరువాత మహిళలు, పిల్లల ఆసుపత్రి లేదా జిల్లా ఆసుపత్రికి ప్రారంభంలో ఆయన పేరు పెట్టారు.<ref name="imperial-gazetteer"/> * బి. నాగేంద్ర - కర్ణాటక యువజన సంక్షేమ, క్రీడల శాఖ మంత్రి * బళ్లారి రాఘవ (1880–1946) – ప్రముఖ నాటక రచయిత. బళ్లారిలోని 'రాఘవ కళా మందిర్' ఆడిటోరియంకు ఆయన పేరు పెట్టారు * సుపర్ణ రాజారామ్ – స్టోనీ బ్రూక్ విశ్వవిద్యాలయంలో మనస్తత్వశాస్త్రంలో విశిష్ట ప్రొఫెసర్ * ధర్మవరం రామకృష్ణమాచార్యులు (1853–1912) – ప్రముఖ నాటక రచయిత * భార్గవి రావు – కన్నడ-తెలుగు అనువాదకురాలు, ప్రతిష్ఠాత్మక 'కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు' విజేత * కోలాచలం శ్రీనివాసరావు (1854–1919) – ప్రముఖ నాటక రచయిత * గాలి జనార్దన్ రెడ్డి - మాజీ మంత్రి, జిల్లా ఇన్‌ఛార్జ్. భారతదేశంలోని అత్యంత సంపన్న రాజకీయ నాయకులలో ఒకరు * బి. శ్రీరాములు - కర్ణాటక మాజీ ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ శాఖ మంత్రి * టేకూర్ సుబ్రహ్మణ్యం - భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత బళ్లారికి మొదటి ఎంపీ, 1952 నుండి వరుసగా మూడుసార్లు ఎన్నికయ్యారు, ప్రధాన మంత్రి జవహర్‌లాల్ నెహ్రూకి రాజకీయ కార్యదర్శిగా పనిచేశారు<ref name="DH_Jail">{{cite web| title = This jailhouse has a rich past| url =http://www.deccanherald.com/content/66042/this-jailhouse-has-rich-past.html| access-date = 4 June 2010 | date =26 April 2010}}</ref><ref>{{cite web | title = A Congress bastion since 1952| url = http://www.hinduonnet.com/thehindu/2004/02/28/stories/2004022807090400.htm| archive-url = https://archive.today/20130126074637/http://www.hinduonnet.com/thehindu/2004/02/28/stories/2004022807090400.htm| url-status = usurped| archive-date = 26 January 2013| access-date = 4 June 2010}}</ref><ref>{{cite web| title = Caste will play a vital role in Bellary| url =http://www.rediff.com/election/1999/aug/20bell.htm| access-date = 4 June 2010 }}</ref> * ఇబ్రహీం బి. సయ్యద్ - ఇండో-అమెరికన్ రేడియాలజిస్ట్ * అల్లుం వీరభద్రప్ప - మాజీ మంత్రి, కర్ణాటక ప్రభుత్వం ==మూలాలు== ===మ్యాప్‌లు=== {{Reflist|group="map"}} ===సాధారణ మూలాలు=== {{Reflist}} ==బాహ్య లింకులు== {{Wikivoyage|బళ్లారి}} {{Commons category|బళ్లారి}} * [https://ballari.nic.in/en/public-utility/city-corporation-ballari/ బళ్లారి నగర పాలక సంస్థ అధికారిక వెబ్‌సైట్] {{Authority control}} 8ndtiu3arcen5r90c574cuvrjfqxywo 4956692 4956691 2026-09-12T10:28:19Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* రవాణా */ 4956692 wikitext text/x-wiki {{short description|కర్ణాటక, భారతదేశంలోని నగరం}} {{About|భారతదేశంలోని కర్ణాటకలోని నగరం గురించి|జిల్లా గురించి|బళ్లారి జిల్లా}} {{protection padlock|small=yes}} {{Use Indian English|date=జూన్ 2016}} {{Use dmy dates|date=మే 2023}} {{Infobox settlement | name = బళ్లారి | other_name = | type = [[నగరం]] | image = BELLARY FORT 2.jpg | alt = | caption = బళ్లారి నగరం | nickname = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 6 | map_alt = | map_caption = కర్ణాటకలో బళ్లారి | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_caption = | coordinates = {{coord|15|06|N|76|55|E|display=inline,title}} | time_zone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +05:30 | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{Flag|భారతదేశం}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = {{seal|కర్ణాటక}} | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[బళ్లారి జిల్లా|బళ్లారి]] | established_title = | established_date = | named_for = | government_type = [[నగర పాలక సంస్థ]] | governing_body = బళ్లారి నగర పాలక సంస్థ | leader_title = మేయర్ | leader_name = పి. గాదెప్ప | unit_pref = మెట్రిక్ (Metric) | area_footnotes = | area_total_km2 = 167.38 | area_rural_km2 = 1609.68 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 485 | population_total = 410445 <ref>{{Cite web|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/591/download/2012/DH_2011_2911_PART_B_DCHB_BELLARY.pdf|access-date=24 January 2024|title=Census Data Handbook 2011}}</ref> | population_rural = 360484 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = 95వ స్థానం (భారతదేశం)<br /> 5వ స్థానం (కర్ణాటక) | population_demonym = బళ్లారివాసులు | custom_label_sec1 = {{nowrap|[[అధికారిక భాష]]}} | custom_data_sec1 = [[కన్నడ]]<ref>{{cite web |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=50th Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India (July 2012 to June 2013) |access-date=14 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archive-date=8 July 2016}}</ref> | postal_code_type = [[పిన్ కోడ్ (పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్)|పిన్ కోడ్]] | postal_code = 583101, 583102, 583103, 583104, 583105, 583152<ref name="indiapost_pin_search">{{cite web |title=Indiapost PIN Search for 'bellary' |url=http://www.indiapost.gov.in/pinsearch1.asp |access-date=8 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070504052343/http://www.indiapost.gov.in/pinsearch1.asp |archive-date=4 May 2007 |url-status=live}}</ref> | area_code = (+91)8392 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KA]] | registration_plate = KA-34 | custom_label1_sec1 = [[లింగ నిష్పత్తి]] | custom_data1_sec1 = 1.04<ref name="census">{{cite web|title=District Census Handbook – Guntur|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2911_PART_B_DCHB_BELLARY.pdf|website=Census of India|publisher=The Registrar General & Census Commissioner|access-date=6 November 2016|page=22}}</ref> [[పురుషులు|♂]]/[[స్త్రీలు|♀]] | website = {{URL|ballaricity.mrc.gov.in}} | footnotes = | leader_title2 = [[డిప్యూటీ మేయర్]] | leader_name2 = | leader_title3 = [[కమిషనర్]] | leader_name3 = జి. ఖలీల్ సాబ్<ref name="bellary_city_staff">{{cite web | title = Bellary City Staff | url = http://www.bellarycity.gov.in/city-staff.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20060520035858/http://www.bellarycity.gov.in/city-staff.html | url-status = dead | archive-date = 20 May 2006 | access-date = 5 February 2015 }}</ref> | custom_label2_sec1 = అక్షరాస్యత | custom_data2_sec1 = 79%<ref name="census"/> }} '''బళ్లారి''' (గతంలో '''బెల్లారీ'''<ref name="official_name">{{cite news |title=Bangalore becomes 'Bengaluru'; 11 other cities renamed |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bangalore-becomes-bengaluru-11-other-cities-renamed/articleshow/45002333.cms |work=The Economic Times |agency=PTI |date=1 November 2014 |location=Bangalore |access-date=19 April 2024}}</ref>) అనేది భారతదేశంలోని [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రంలో ఉన్న బళ్లారి జిల్లాలోని ఒక నగరం. ఆసియాలోనే అతిపెద్ద ఉక్కు కర్మాగారాల్లో ఒకటైన జెఎస్‌డబ్ల్యూ విజయనగర్ వంటి అనేక ఉక్కు కర్మాగారాలు బళ్లారిలో ఉన్నాయి. బళ్లారి జిల్లాను 'దక్షిణ భారతదేశపు ఉక్కు నగరం' అని పిలుస్తారు. కర్ణాటకలో దాదాపు 1100 కు పైగా శాఖలు ఉన్న కర్ణాటక గ్రామీణ బ్యాంకుకు బళ్లారి ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది.<ref>{{cite web |title=Ballari District Profile |url=https://e-krishiuasb.karnataka.gov.in/ItemDetails.aspx?DepID=14&cropID=0&SubDepID=12 |website=e-krishiuasb.karnataka.gov.in |access-date=18 December 2024 |language=en }}</ref> ==చరిత్ర== {{Main|బళ్లారి చరిత్ర}} [[File:Western Chalukya Monuments.svg|thumb|200px|పశ్చిమ చాళుక్య స్మారక కట్టడాల ప్రధాన ప్రాంతం, స్థూలంగా ''సిందవాడి-1000''కి అనుగుణంగా ఉంటుంది|left]] [[File:Madras Prov South 1909.jpg|thumb|200px|1909లో బళ్లారిని చూపిస్తున్న మద్రాసు ప్రావిన్స్ (దక్షిణ)|left]] బళ్లారి 1956 నవంబర్ 1 వరకు [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]]లో భాగంగా ఉన్న [[రాయలసీమ]] (దత్త మండలాల్లో) భాగంగా ఉండేది. బళ్లారి నగర పురపాలక సంఘం 2004లో నగర పాలక సంస్థ (కార్పొరేషన్) గా అప్‌గ్రేడ్ చేయబడింది.<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/2004/09/29/stories/2004092904670300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221085252/http://www.thehindu.com/2004/09/29/stories/2004092904670300.htm |url-status=dead |archive-date=21 December 2016 |title= Karnataka. Bellary City Municipal Council upgraded to corporation|date= 26 September 2004|work=[[The Hindu]] |access-date=8 December 2016}}</ref> [[Government of India|భారత ప్రభుత్వం]]లోని కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ 2014 అక్టోబరులో నగరం పేరును మార్చే ప్రతిపాదనను ఆమోదించింది,<ref>{{Cite web|url=https://www.mha.gov.in/MHA1/Par2017/pdfs/par2014-pdfs/ls-161214/3797.pdf|title=Government of India, Ministry of Home Affairs}}</ref> దీంతో బెల్లారీ 2014 నవంబర్ 1న "బళ్లారి"గా రూపాంతరం చెందింది.<ref>{{cite news|last1=New City|first1=Names to Karnatka|title=New name for cities|url=http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/from-bangalore-to-bengaluru/article6553314.ece|access-date=1 November 2014|work=The Hindu}}</ref> ==భౌగోళికం== [[File:BELLARY_FORT_6.jpg|thumb|alt=Bellary Fort|బళ్లారి కోట|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:BELLARY_FORT_6.jpg|left]] బళ్లారి భౌగోళికంగా {{Coord|15.15|N|76.93|E|}} వద్ద ఉంది. నగరం విశాలమైన, చదునైన నల్ల రేగడి నేలల మైదానం మధ్యలో ఉంది.<ref name="imperial-gazetteer"> {{cite book|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V07_164.gif|title=The Imperial Gazetteer of India, volume 7|date=1908|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|pages=158–176}} </ref> [[గ్రానైట్]] శిలలు, కొండలు బళ్లారి నగరంలో ప్రముఖమైన లక్షణాలు. నగరం ప్రధానంగా గ్రానైట్ కూర్పుతో ఉన్న రెండు కొండల చుట్టూ విస్తరించి ఉంది, అవే ''బళ్లారి కొండ'', ''కుంబర గుడ్డ''. ''బళ్లారి కొండ'' దాదాపు {{convert|2|mi|km}} చుట్టుకొలతతో, {{convert|480|ft|m}} ఎత్తును కలిగి ఉంది. ఈ శిల పొడవు ఈశాన్యం నుండి నైరుతి వరకు సుమారు {{convert|1150|ft|m|abbr=on}} ఉంటుంది. తూర్పు, దక్షిణ భాగాలలో క్రమరహితంగా ఉన్న బండరాళ్ల గుట్టలు ఉంటాయి, పశ్చిమ భాగంలో పగుళ్లు లేని ఏకశిల ఉంటుంది, ఉత్తరాన బేర్, కఠినమైన శిఖరాలు గోడలాగా ఏర్పడి ఉంటాయి.<ref name="imperial-gazetteer"/> ''కుంబర గుడ్డ'' ఆగ్నేయం వైపు నుండి చూస్తే మనిషి ముఖం ఆకారంలో కనిపిస్తుంది. దీనిని ''ఫేస్ హిల్'' అని కూడా పిలుస్తారు.<ref name="imperial-gazetteer"/> ===వాతావరణం=== వాతావరణం వేడి అర్ధ శుష్క (BSh) స్వభావం కలిగి ఉంటుంది, ప్రధానంగా పశ్చిమ కనుమల వర్షచ్ఛాయా ప్రభావం కారణంగా ఇలా ఉంటుంది, అయితే రుతుపవనాల ప్రభావం ఇక్కడ వాతావరణంపై ఉండి ఏడాది పొడవునా తేలికపాటి వర్షాలు కురుస్తాయి, వేసవికాలం, శరదృతువు కాలంలో వర్షపాతం కొద్దిగా పెరుగుతుంది. {{Weather box | location = బళ్లారి (1981–2010, అత్యంత తీవ్రతలు 1901–2012) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 37.6 | Feb record high C = 40.5 | Mar record high C = 43.0 | Apr record high C = 45.4 | May record high C = 44.6 | Jun record high C = 44.7 | Jul record high C = 39.5 | Aug record high C = 39.0 | Sep record high C = 38.4 | Oct record high C = 39.0 | Nov record high C = 38.4 | Dec record high C = 35.6 | year record high C = 44.7 | Jan high C = 31.4 | Feb high C = 34.4 | Mar high C = 38.1 | Apr high C = 40.4 | May high C = 39.6 | Jun high C = 35.3 | Jul high C = 32.7 | Aug high C = 31.9 | Sep high C = 32.3 | Oct high C = 31.8 | Nov high C = 30.8 | Dec high C = 30.2 | year high C = 34.1 | Jan low C = 15.6 | Feb low C = 18.1 | Mar low C = 21.1 | Apr low C = 23.9 | May low C = 24.4 | Jun low C = 23.3 | Jul low C = 23.0 | Aug low C = 22.7 | Sep low C = 21.9 | Oct low C = 20.9 | Nov low C = 18.3 | Dec low C = 15.6 | year low C = 20.7 | Jan record low C = 7.0 | Feb record low C = 8.5 | Mar record low C = 10.0 | Apr record low C = 13.0 | May record low C = 14.5 | Jun record low C = 14.8 | Jul record low C = 15.5 | Aug record low C = 15.0 | Sep record low C = 15.0 | Oct record low C = 12.5 | Nov record low C = 8.4 | Dec record low C = 8.0 | year record low C = 7.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 2.9 | Feb rain mm = 2.3 | Mar rain mm = 6.0 | Apr rain mm = 17.2 | May rain mm = 54.3 | Jun rain mm = 59.2 | Jul rain mm = 42.6 | Aug rain mm = 70.0 | Sep rain mm = 111.0 | Oct rain mm = 89.0 | Nov rain mm = 39.5 | Dec rain mm = 5.5 | year rain mm = 499.5 | Jan rain days = 0.5 | Feb rain days = 0.2 | Mar rain days = 0.6 | Apr rain days = 1.5 | May rain days = 3.4 | Jun rain days = 3.8 | Jul rain days = 3.8 | Aug rain days = 4.7 | Sep rain days = 5.4 | Oct rain days = 5.8 | Nov rain days = 2.4 | Dec rain days = 0.5 | year rain days = 32.7 |time day = 17:30 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | Jan humidity = 43 | Feb humidity = 37 | Mar humidity = 30 | Apr humidity = 29 | May humidity = 34 | Jun humidity = 50 | Jul humidity = 56 | Aug humidity = 58 | Sep humidity = 58 | Oct humidity = 62 | Nov humidity = 56 | Dec humidity = 50 |year humidity = 47 |source 1 = [[భారత వాతావరణ శాఖ]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Bellary Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 119–120 | access-date = 18 April 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M90 | access-date = 18 April 2020}}</ref> }} ==జనాభా వివరాలు== [[File:Bellary Fort.JPG|thumb|బళ్లారి కోట|left]] {{Historical populations |align = center |source = <ref>{{cite web |title=Census Tables |url=https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables |website=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=2 October 2023}}</ref> |1931|47573 |1941 |56148 |1951|70332 |1961|85673 |1971|125183 |1981 |201579 |1991|245391 |2001|316766 |2011|410445 }} {{bar box |title=బళ్లారి నగరంలో మతాలు (2011)<ref name="Religion">{{cite web |title=Table C-01 Population By Religious Community - Karnataka|url=https://censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW29C-01%20MDDS.XLS|publisher=Census of India}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=మతం |right1=శాతం |float=left |bars= {{bar percent|[[కర్ణాటకలో హిందూమతం|హిందూమతం]]|darkorange|70.33}} {{bar percent|[[భారతదేశంలో ఇస్లాం|ఇస్లాం]]|green|26.53}} {{bar percent|[[కర్ణాటకలో క్రైస్తవ మతం|క్రైస్తవ మతం]]|dodgerblue|1.71}} {{bar percent|[[కర్ణాటకలో జైన మతం|జైన మతం]]|pink|0.79}} {{bar percent|ఇతరులు లేదా పేర్కొనని వారు|black|0.65}} }} 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, బళ్లారి పట్టణ జనాభా 410,445; వీరిలో 206,149 మంది పురుషులు, 204,296 మంది స్త్రీలు. జనాభాలో 280,610 మంది అక్షరాస్యులు, 52,413 మంది 7 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారు.<ref name="census2011">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=688199|title= Census of India 2011|access-date=8 December 2016|publisher= Census Commission of India}}</ref> 2001లో జనాభా 316,766గా నమోదైంది.<ref name="auto">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/towns/krn_towns.pdf|title= Census of India 2001|access-date=8 December 2016|publisher= Census Commission of India}}</ref> ===భాషలు=== {{Pie chart |caption = బళ్లారి నగరంలోని భాషలు (2011)<ref name="Census2011Language"/> |label1 = [[కన్నడ]] |value1 = 42.06 |color1 = darkslateblue |label2 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] |value2 = 25.03 |color2 = steelblue |label3 = [[ఉర్దూ]] |value3 = 24.35 |color3 = green |label4 = [[హిందీ]] |value4 = 3.04 |color4 = orange |label5 = [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] |value5 = 1.75 |color5 = red |label6 = [[తమిళ భాష|తమిళం]] |value6 = 1.69 |color6 = royalblue |label7 = [[మార్వాడీ భాష|మార్వాడీ]] |value7 = 0.85 |color7 = pink |label8 = [[లంబాడీ భాష|లంబాడీ]] |value8 = 0.50|color8 = yellow |label9 = ఇతరులు |value10 = 0.73 |color10 = grey }} బళ్లారిలో [[కన్నడ]] అతిపెద్ద భాష, దీనిని జనాభాలో 42.06% మంది మాట్లాడుతారు. 25.03% తో [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] రెండవ స్థానంలో ఉంది, [[ఉర్దూ]] 24.35% మంది మాట్లాడతారు. 3.04% మంది [[హిందీ]], 1.75% మంది [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]], 1.69% మంది [[తమిళ భాష|తమిళం]], 0.85% మంది [[మార్వాడీ భాష|మార్వాడీ]], 0.50% మంది లంబాడీ మాట్లాడతారు.<ref name="auto"/><ref name="Census2011Language">{{cite web |title=C-16 City: Population by mother tongue |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10255/download/13367/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2900.XLSX |website=Office Of The Registrar General & Census Commissioner India |access-date=28 September 2023}}</ref> ==ఆర్థిక వ్యవస్థ== ===పరిశ్రమలు=== ====వస్త్రాలు, దుస్తులు==== * పత్తి ప్రాసెసింగ్ :చారిత్రకంగా బళ్లారి చుట్టుపక్కల పత్తి ప్రధాన వ్యవసాయ పంటలలో ఒకటి కావడంతో, నగరం జిన్నింగ్, స్పిన్నింగ్, నేత మిల్లుల రూపంలో అభివృద్ధి చెందుతున్న పత్తి ప్రాసెసింగ్ పరిశ్రమను కలిగి ఉంది. మొట్టమొదటి ఆవిరి పత్తి-స్పిన్నింగ్ మిల్లును 1894లో స్థాపించారు, ఇది 1901 నాటికి 17,800 కుదురులతో 520 మందికి ఉపాధి కల్పించింది.<ref name="imperial-gazetteer"/> :నగరం ఒక స్పిన్నింగ్ మిల్లు, అనేక కాటన్ జిన్నింగ్, ప్రెస్సింగ్ మిల్లులు, చేనేత మగ్గాలు, పవర్ లూమ్‌లతో ఈ రంగంలో వృద్ధి చెందుతూనే ఉంది.<ref name="kar_handloom">{{cite web | title = Karnataka Handloom | url = http://www.kar.nic.in/bellary/hand.html | access-date = 23 July 2010| url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927235213/http://www.kar.nic.in/bellary/hand.html | archive-date = 27 September 2011| df = dmy-all}}</ref> * దుస్తుల తయారీ :బళ్లారి మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ కాలం నాటి చారిత్రక వస్త్ర పరిశ్రమను కలిగి ఉంది, టైలరింగ్ నైపుణ్యాలు కలిగిన మరాఠీ మాట్లాడే "దర్జీ" (టైలర్) సంఘం ప్రస్తుత మహారాష్ట్ర ప్రాంతం నుండి బళ్లారిలో ఉన్న వలస బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీ సైనికులకు యూనిఫాంలు కుట్టడానికి వలస వచ్చారు. యుద్ధం తరువాత, ఈ సంఘం పాఠశాల పిల్లలకు యూనిఫాంలు తయారు చేయడం ప్రారంభించింది, క్రమంగా ఇక్కడ తయారైన యూనిఫారాలు దేశవ్యాప్తంగా ప్రాచుర్యం పొందాయి.<ref name="bellarydotcom">{{cite web | title = Bellary Portal | url = http://www.bellary.com | archive-url = https://web.archive.org/web/20020720170555/http://www.bellary.com/ | url-status = dead | archive-date = 20 July 2002| access-date = 23 July 2010}}</ref><ref name="tehelka_bellary_jeans">{{cite web | title = Jeans Industry in Bellary | url = http://www.tehelka.com/story_main40.asp?filename=Bu251008the_jeans.asp | access-date = 23 July 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081222164007/http://www.tehelka.com/story_main40.asp?filename=Bu251008the_jeans.asp | archive-date = 22 December 2008| url-status = dead }}</ref> :ప్రస్తుతం, బళ్లారి బ్రాండెడ్, అన్‌బ్రాండెడ్ డెనిమ్ దుస్తులకు ప్రసిద్ధి చెందింది, ''పాయింట్ బ్లాంక్'', ''వాకర్'', ''డ్రాగన్‌ఫ్లై'', ''పోడియం'' వంటి బ్రాండ్‌లు జాతీయంగా, అంతర్జాతీయంగా విజయవంతంగా మార్కెట్ చేయబడుతున్నాయి.<ref name="tehelka_bellary_jeans"/> బళ్లారిలో సుమారు 260 డెనిమ్ గార్మెంట్ యూనిట్లు ఉన్నాయి, ఈ యూనిట్లలో దాదాపు 3000 కుటుంబాలు పనిచేస్తున్నాయి.<ref name="kar_handloom"/> ==రవాణా== [[image:Ballari_railway_station_platform_No.1.jpg|thumb|200px|బళ్లారి రైల్వే స్టేషన్ ప్లాట్‌ఫారమ్ 1]] ===రోడ్డు మార్గాలు=== [[జాతీయ రహదారి 67 (భారతదేశం)]], జాతీయ రహదారి 150ఎ (భారతదేశం), రాష్ట్ర రహదారి 128, రాష్ట్ర రహదారి 132 నగర గుండా వెళుతున్నాయి. ===రైలు మార్గం=== గుంతకల్లు-వాస్కోడగామా మార్గంలో బళ్లారి జంక్షన్ రైల్వే స్టేషన్ ఉంది. ===విమాన మార్గం=== జిందాల్ విజయనగర్ విమానాశ్రయం ఇక్కడికి అత్యంత సమీపంలో అందుబాటులో ఉన్న వాణిజ్య విమానాశ్రయం. ==విద్య== {{further|బళ్లారిలో విద్య}} ==ప్రముఖులు== ''చూడండి {{category|బళ్లారికి చెందిన ప్రముఖులు}}'' * కోలూరు బసవనగౌడ్ – రాజకీయ నాయకుడు, విద్యావేత్త, పారిశ్రామికవేత్త. ఆయన బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుండి 13వ లోక్‌సభలో ఎంపీగా పనిచేశారు. * బసవరాజేశ్వరి – రాజకీయ నాయకురాలు, పారిశ్రామికవేత్త * రవి బెలగెరె – నటుడు, రచయిత, నవలా రచయిత, పాత్రికేయుడు, 'హాయ్ బెంగళూరు' టాబ్లాయిడ్ ప్రచురణకర్త * నవీన్ చంద్ర – తెలుగు చిత్రసీమలో నటుడు * మంజుల చెల్లూర్ - కలకత్తా హైకోర్టు మొదటి మహిళా ప్రధాన న్యాయమూర్తి * నగరూరు గోపీనాథ్ – భారతదేశంలో కార్డియోథొరాసిక్ సర్జరీ మార్గదర్శకులలో ఒకరు, 1962లో భారతదేశంలో మొదటి విజయవంతమైన ఓపెన్ హార్ట్ సర్జరీ చేసిన ఘనత పొందారు. పద్మశ్రీ (1974), డాక్టర్ బి. సి. రాయ్ అవార్డు (1978) గ్రహీత * జయంతి – బళ్లారిలో పుట్టిన సినీ నటి * కె. సి. కొండయ్య – రాజకీయ నాయకుడు, పారిశ్రామికవేత్త * ఆర్కాట్ రంగనాథ ముదలియార్ - బళ్లారి మాజీ డిప్యూటీ కలెక్టర్, రాజకీయ నాయకుడు, దివ్యజ్ఞాన సమాజ సభ్యుడు. ఆయన 1926 నుండి 1928 వరకు మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీకి ప్రజారోగ్య, ఎక్సైజ్ మంత్రిగా పనిచేశారు. * ఎ. సభాపతి ముదలియార్ - పరోపకారి; ఆసుపత్రికి భూమి, భవనాన్ని విరాళంగా ఇచ్చిన తరువాత మహిళలు, పిల్లల ఆసుపత్రి లేదా జిల్లా ఆసుపత్రికి ప్రారంభంలో ఆయన పేరు పెట్టారు.<ref name="imperial-gazetteer"/> * బి. నాగేంద్ర - కర్ణాటక యువజన సంక్షేమ, క్రీడల శాఖ మంత్రి * బళ్లారి రాఘవ (1880–1946) – ప్రముఖ నాటక రచయిత. బళ్లారిలోని 'రాఘవ కళా మందిర్' ఆడిటోరియంకు ఆయన పేరు పెట్టారు * సుపర్ణ రాజారామ్ – స్టోనీ బ్రూక్ విశ్వవిద్యాలయంలో మనస్తత్వశాస్త్రంలో విశిష్ట ప్రొఫెసర్ * ధర్మవరం రామకృష్ణమాచార్యులు (1853–1912) – ప్రముఖ నాటక రచయిత * భార్గవి రావు – కన్నడ-తెలుగు అనువాదకురాలు, ప్రతిష్ఠాత్మక 'కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు' విజేత * కోలాచలం శ్రీనివాసరావు (1854–1919) – ప్రముఖ నాటక రచయిత * గాలి జనార్దన్ రెడ్డి - మాజీ మంత్రి, జిల్లా ఇన్‌ఛార్జ్. భారతదేశంలోని అత్యంత సంపన్న రాజకీయ నాయకులలో ఒకరు * బి. శ్రీరాములు - కర్ణాటక మాజీ ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ శాఖ మంత్రి * టేకూర్ సుబ్రహ్మణ్యం - భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత బళ్లారికి మొదటి ఎంపీ, 1952 నుండి వరుసగా మూడుసార్లు ఎన్నికయ్యారు, ప్రధాన మంత్రి జవహర్‌లాల్ నెహ్రూకి రాజకీయ కార్యదర్శిగా పనిచేశారు<ref name="DH_Jail">{{cite web| title = This jailhouse has a rich past| url =http://www.deccanherald.com/content/66042/this-jailhouse-has-rich-past.html| access-date = 4 June 2010 | date =26 April 2010}}</ref><ref>{{cite web | title = A Congress bastion since 1952| url = http://www.hinduonnet.com/thehindu/2004/02/28/stories/2004022807090400.htm| archive-url = https://archive.today/20130126074637/http://www.hinduonnet.com/thehindu/2004/02/28/stories/2004022807090400.htm| url-status = usurped| archive-date = 26 January 2013| access-date = 4 June 2010}}</ref><ref>{{cite web| title = Caste will play a vital role in Bellary| url =http://www.rediff.com/election/1999/aug/20bell.htm| access-date = 4 June 2010 }}</ref> * ఇబ్రహీం బి. సయ్యద్ - ఇండో-అమెరికన్ రేడియాలజిస్ట్ * అల్లుం వీరభద్రప్ప - మాజీ మంత్రి, కర్ణాటక ప్రభుత్వం ==మూలాలు== ===మ్యాప్‌లు=== {{Reflist|group="map"}} ===సాధారణ మూలాలు=== {{Reflist}} ==బాహ్య లింకులు== {{Wikivoyage|బళ్లారి}} {{Commons category|బళ్లారి}} * [https://ballari.nic.in/en/public-utility/city-corporation-ballari/ బళ్లారి నగర పాలక సంస్థ అధికారిక వెబ్‌సైట్] {{Authority control}} f1kjrrrcnvbdsr914c85mywfbjx4v89 4956694 4956692 2026-09-12T10:30:49Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* ప్రముఖులు */ 4956694 wikitext text/x-wiki {{short description|కర్ణాటక, భారతదేశంలోని నగరం}} {{About|భారతదేశంలోని కర్ణాటకలోని నగరం గురించి|జిల్లా గురించి|బళ్లారి జిల్లా}} {{protection padlock|small=yes}} {{Use Indian English|date=జూన్ 2016}} {{Use dmy dates|date=మే 2023}} {{Infobox settlement | name = బళ్లారి | other_name = | type = [[నగరం]] | image = BELLARY FORT 2.jpg | alt = | caption = బళ్లారి నగరం | nickname = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 6 | map_alt = | map_caption = కర్ణాటకలో బళ్లారి | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_caption = | coordinates = {{coord|15|06|N|76|55|E|display=inline,title}} | time_zone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +05:30 | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{Flag|భారతదేశం}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = {{seal|కర్ణాటక}} | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[బళ్లారి జిల్లా|బళ్లారి]] | established_title = | established_date = | named_for = | government_type = [[నగర పాలక సంస్థ]] | governing_body = బళ్లారి నగర పాలక సంస్థ | leader_title = మేయర్ | leader_name = పి. గాదెప్ప | unit_pref = మెట్రిక్ (Metric) | area_footnotes = | area_total_km2 = 167.38 | area_rural_km2 = 1609.68 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 485 | population_total = 410445 <ref>{{Cite web|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/591/download/2012/DH_2011_2911_PART_B_DCHB_BELLARY.pdf|access-date=24 January 2024|title=Census Data Handbook 2011}}</ref> | population_rural = 360484 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = 95వ స్థానం (భారతదేశం)<br /> 5వ స్థానం (కర్ణాటక) | population_demonym = బళ్లారివాసులు | custom_label_sec1 = {{nowrap|[[అధికారిక భాష]]}} | custom_data_sec1 = [[కన్నడ]]<ref>{{cite web |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=50th Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India (July 2012 to June 2013) |access-date=14 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archive-date=8 July 2016}}</ref> | postal_code_type = [[పిన్ కోడ్ (పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్)|పిన్ కోడ్]] | postal_code = 583101, 583102, 583103, 583104, 583105, 583152<ref name="indiapost_pin_search">{{cite web |title=Indiapost PIN Search for 'bellary' |url=http://www.indiapost.gov.in/pinsearch1.asp |access-date=8 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070504052343/http://www.indiapost.gov.in/pinsearch1.asp |archive-date=4 May 2007 |url-status=live}}</ref> | area_code = (+91)8392 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KA]] | registration_plate = KA-34 | custom_label1_sec1 = [[లింగ నిష్పత్తి]] | custom_data1_sec1 = 1.04<ref name="census">{{cite web|title=District Census Handbook – Guntur|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2911_PART_B_DCHB_BELLARY.pdf|website=Census of India|publisher=The Registrar General & Census Commissioner|access-date=6 November 2016|page=22}}</ref> [[పురుషులు|♂]]/[[స్త్రీలు|♀]] | website = {{URL|ballaricity.mrc.gov.in}} | footnotes = | leader_title2 = [[డిప్యూటీ మేయర్]] | leader_name2 = | leader_title3 = [[కమిషనర్]] | leader_name3 = జి. ఖలీల్ సాబ్<ref name="bellary_city_staff">{{cite web | title = Bellary City Staff | url = http://www.bellarycity.gov.in/city-staff.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20060520035858/http://www.bellarycity.gov.in/city-staff.html | url-status = dead | archive-date = 20 May 2006 | access-date = 5 February 2015 }}</ref> | custom_label2_sec1 = అక్షరాస్యత | custom_data2_sec1 = 79%<ref name="census"/> }} '''బళ్లారి''' (గతంలో '''బెల్లారీ'''<ref name="official_name">{{cite news |title=Bangalore becomes 'Bengaluru'; 11 other cities renamed |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bangalore-becomes-bengaluru-11-other-cities-renamed/articleshow/45002333.cms |work=The Economic Times |agency=PTI |date=1 November 2014 |location=Bangalore |access-date=19 April 2024}}</ref>) అనేది భారతదేశంలోని [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రంలో ఉన్న బళ్లారి జిల్లాలోని ఒక నగరం. ఆసియాలోనే అతిపెద్ద ఉక్కు కర్మాగారాల్లో ఒకటైన జెఎస్‌డబ్ల్యూ విజయనగర్ వంటి అనేక ఉక్కు కర్మాగారాలు బళ్లారిలో ఉన్నాయి. బళ్లారి జిల్లాను 'దక్షిణ భారతదేశపు ఉక్కు నగరం' అని పిలుస్తారు. కర్ణాటకలో దాదాపు 1100 కు పైగా శాఖలు ఉన్న కర్ణాటక గ్రామీణ బ్యాంకుకు బళ్లారి ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది.<ref>{{cite web |title=Ballari District Profile |url=https://e-krishiuasb.karnataka.gov.in/ItemDetails.aspx?DepID=14&cropID=0&SubDepID=12 |website=e-krishiuasb.karnataka.gov.in |access-date=18 December 2024 |language=en }}</ref> ==చరిత్ర== {{Main|బళ్లారి చరిత్ర}} [[File:Western Chalukya Monuments.svg|thumb|200px|పశ్చిమ చాళుక్య స్మారక కట్టడాల ప్రధాన ప్రాంతం, స్థూలంగా ''సిందవాడి-1000''కి అనుగుణంగా ఉంటుంది|left]] [[File:Madras Prov South 1909.jpg|thumb|200px|1909లో బళ్లారిని చూపిస్తున్న మద్రాసు ప్రావిన్స్ (దక్షిణ)|left]] బళ్లారి 1956 నవంబర్ 1 వరకు [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]]లో భాగంగా ఉన్న [[రాయలసీమ]] (దత్త మండలాల్లో) భాగంగా ఉండేది. బళ్లారి నగర పురపాలక సంఘం 2004లో నగర పాలక సంస్థ (కార్పొరేషన్) గా అప్‌గ్రేడ్ చేయబడింది.<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/2004/09/29/stories/2004092904670300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221085252/http://www.thehindu.com/2004/09/29/stories/2004092904670300.htm |url-status=dead |archive-date=21 December 2016 |title= Karnataka. Bellary City Municipal Council upgraded to corporation|date= 26 September 2004|work=[[The Hindu]] |access-date=8 December 2016}}</ref> [[Government of India|భారత ప్రభుత్వం]]లోని కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ 2014 అక్టోబరులో నగరం పేరును మార్చే ప్రతిపాదనను ఆమోదించింది,<ref>{{Cite web|url=https://www.mha.gov.in/MHA1/Par2017/pdfs/par2014-pdfs/ls-161214/3797.pdf|title=Government of India, Ministry of Home Affairs}}</ref> దీంతో బెల్లారీ 2014 నవంబర్ 1న "బళ్లారి"గా రూపాంతరం చెందింది.<ref>{{cite news|last1=New City|first1=Names to Karnatka|title=New name for cities|url=http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/from-bangalore-to-bengaluru/article6553314.ece|access-date=1 November 2014|work=The Hindu}}</ref> ==భౌగోళికం== [[File:BELLARY_FORT_6.jpg|thumb|alt=Bellary Fort|బళ్లారి కోట|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:BELLARY_FORT_6.jpg|left]] బళ్లారి భౌగోళికంగా {{Coord|15.15|N|76.93|E|}} వద్ద ఉంది. నగరం విశాలమైన, చదునైన నల్ల రేగడి నేలల మైదానం మధ్యలో ఉంది.<ref name="imperial-gazetteer"> {{cite book|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V07_164.gif|title=The Imperial Gazetteer of India, volume 7|date=1908|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|pages=158–176}} </ref> [[గ్రానైట్]] శిలలు, కొండలు బళ్లారి నగరంలో ప్రముఖమైన లక్షణాలు. నగరం ప్రధానంగా గ్రానైట్ కూర్పుతో ఉన్న రెండు కొండల చుట్టూ విస్తరించి ఉంది, అవే ''బళ్లారి కొండ'', ''కుంబర గుడ్డ''. ''బళ్లారి కొండ'' దాదాపు {{convert|2|mi|km}} చుట్టుకొలతతో, {{convert|480|ft|m}} ఎత్తును కలిగి ఉంది. ఈ శిల పొడవు ఈశాన్యం నుండి నైరుతి వరకు సుమారు {{convert|1150|ft|m|abbr=on}} ఉంటుంది. తూర్పు, దక్షిణ భాగాలలో క్రమరహితంగా ఉన్న బండరాళ్ల గుట్టలు ఉంటాయి, పశ్చిమ భాగంలో పగుళ్లు లేని ఏకశిల ఉంటుంది, ఉత్తరాన బేర్, కఠినమైన శిఖరాలు గోడలాగా ఏర్పడి ఉంటాయి.<ref name="imperial-gazetteer"/> ''కుంబర గుడ్డ'' ఆగ్నేయం వైపు నుండి చూస్తే మనిషి ముఖం ఆకారంలో కనిపిస్తుంది. దీనిని ''ఫేస్ హిల్'' అని కూడా పిలుస్తారు.<ref name="imperial-gazetteer"/> ===వాతావరణం=== వాతావరణం వేడి అర్ధ శుష్క (BSh) స్వభావం కలిగి ఉంటుంది, ప్రధానంగా పశ్చిమ కనుమల వర్షచ్ఛాయా ప్రభావం కారణంగా ఇలా ఉంటుంది, అయితే రుతుపవనాల ప్రభావం ఇక్కడ వాతావరణంపై ఉండి ఏడాది పొడవునా తేలికపాటి వర్షాలు కురుస్తాయి, వేసవికాలం, శరదృతువు కాలంలో వర్షపాతం కొద్దిగా పెరుగుతుంది. {{Weather box | location = బళ్లారి (1981–2010, అత్యంత తీవ్రతలు 1901–2012) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 37.6 | Feb record high C = 40.5 | Mar record high C = 43.0 | Apr record high C = 45.4 | May record high C = 44.6 | Jun record high C = 44.7 | Jul record high C = 39.5 | Aug record high C = 39.0 | Sep record high C = 38.4 | Oct record high C = 39.0 | Nov record high C = 38.4 | Dec record high C = 35.6 | year record high C = 44.7 | Jan high C = 31.4 | Feb high C = 34.4 | Mar high C = 38.1 | Apr high C = 40.4 | May high C = 39.6 | Jun high C = 35.3 | Jul high C = 32.7 | Aug high C = 31.9 | Sep high C = 32.3 | Oct high C = 31.8 | Nov high C = 30.8 | Dec high C = 30.2 | year high C = 34.1 | Jan low C = 15.6 | Feb low C = 18.1 | Mar low C = 21.1 | Apr low C = 23.9 | May low C = 24.4 | Jun low C = 23.3 | Jul low C = 23.0 | Aug low C = 22.7 | Sep low C = 21.9 | Oct low C = 20.9 | Nov low C = 18.3 | Dec low C = 15.6 | year low C = 20.7 | Jan record low C = 7.0 | Feb record low C = 8.5 | Mar record low C = 10.0 | Apr record low C = 13.0 | May record low C = 14.5 | Jun record low C = 14.8 | Jul record low C = 15.5 | Aug record low C = 15.0 | Sep record low C = 15.0 | Oct record low C = 12.5 | Nov record low C = 8.4 | Dec record low C = 8.0 | year record low C = 7.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 2.9 | Feb rain mm = 2.3 | Mar rain mm = 6.0 | Apr rain mm = 17.2 | May rain mm = 54.3 | Jun rain mm = 59.2 | Jul rain mm = 42.6 | Aug rain mm = 70.0 | Sep rain mm = 111.0 | Oct rain mm = 89.0 | Nov rain mm = 39.5 | Dec rain mm = 5.5 | year rain mm = 499.5 | Jan rain days = 0.5 | Feb rain days = 0.2 | Mar rain days = 0.6 | Apr rain days = 1.5 | May rain days = 3.4 | Jun rain days = 3.8 | Jul rain days = 3.8 | Aug rain days = 4.7 | Sep rain days = 5.4 | Oct rain days = 5.8 | Nov rain days = 2.4 | Dec rain days = 0.5 | year rain days = 32.7 |time day = 17:30 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | Jan humidity = 43 | Feb humidity = 37 | Mar humidity = 30 | Apr humidity = 29 | May humidity = 34 | Jun humidity = 50 | Jul humidity = 56 | Aug humidity = 58 | Sep humidity = 58 | Oct humidity = 62 | Nov humidity = 56 | Dec humidity = 50 |year humidity = 47 |source 1 = [[భారత వాతావరణ శాఖ]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Bellary Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 119–120 | access-date = 18 April 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M90 | access-date = 18 April 2020}}</ref> }} ==జనాభా వివరాలు== [[File:Bellary Fort.JPG|thumb|బళ్లారి కోట|left]] {{Historical populations |align = center |source = <ref>{{cite web |title=Census Tables |url=https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables |website=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=2 October 2023}}</ref> |1931|47573 |1941 |56148 |1951|70332 |1961|85673 |1971|125183 |1981 |201579 |1991|245391 |2001|316766 |2011|410445 }} {{bar box |title=బళ్లారి నగరంలో మతాలు (2011)<ref name="Religion">{{cite web |title=Table C-01 Population By Religious Community - Karnataka|url=https://censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW29C-01%20MDDS.XLS|publisher=Census of India}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=మతం |right1=శాతం |float=left |bars= {{bar percent|[[కర్ణాటకలో హిందూమతం|హిందూమతం]]|darkorange|70.33}} {{bar percent|[[భారతదేశంలో ఇస్లాం|ఇస్లాం]]|green|26.53}} {{bar percent|[[కర్ణాటకలో క్రైస్తవ మతం|క్రైస్తవ మతం]]|dodgerblue|1.71}} {{bar percent|[[కర్ణాటకలో జైన మతం|జైన మతం]]|pink|0.79}} {{bar percent|ఇతరులు లేదా పేర్కొనని వారు|black|0.65}} }} 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, బళ్లారి పట్టణ జనాభా 410,445; వీరిలో 206,149 మంది పురుషులు, 204,296 మంది స్త్రీలు. జనాభాలో 280,610 మంది అక్షరాస్యులు, 52,413 మంది 7 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారు.<ref name="census2011">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=688199|title= Census of India 2011|access-date=8 December 2016|publisher= Census Commission of India}}</ref> 2001లో జనాభా 316,766గా నమోదైంది.<ref name="auto">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/towns/krn_towns.pdf|title= Census of India 2001|access-date=8 December 2016|publisher= Census Commission of India}}</ref> ===భాషలు=== {{Pie chart |caption = బళ్లారి నగరంలోని భాషలు (2011)<ref name="Census2011Language"/> |label1 = [[కన్నడ]] |value1 = 42.06 |color1 = darkslateblue |label2 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] |value2 = 25.03 |color2 = steelblue |label3 = [[ఉర్దూ]] |value3 = 24.35 |color3 = green |label4 = [[హిందీ]] |value4 = 3.04 |color4 = orange |label5 = [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] |value5 = 1.75 |color5 = red |label6 = [[తమిళ భాష|తమిళం]] |value6 = 1.69 |color6 = royalblue |label7 = [[మార్వాడీ భాష|మార్వాడీ]] |value7 = 0.85 |color7 = pink |label8 = [[లంబాడీ భాష|లంబాడీ]] |value8 = 0.50|color8 = yellow |label9 = ఇతరులు |value10 = 0.73 |color10 = grey }} బళ్లారిలో [[కన్నడ]] అతిపెద్ద భాష, దీనిని జనాభాలో 42.06% మంది మాట్లాడుతారు. 25.03% తో [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] రెండవ స్థానంలో ఉంది, [[ఉర్దూ]] 24.35% మంది మాట్లాడతారు. 3.04% మంది [[హిందీ]], 1.75% మంది [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]], 1.69% మంది [[తమిళ భాష|తమిళం]], 0.85% మంది [[మార్వాడీ భాష|మార్వాడీ]], 0.50% మంది లంబాడీ మాట్లాడతారు.<ref name="auto"/><ref name="Census2011Language">{{cite web |title=C-16 City: Population by mother tongue |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10255/download/13367/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2900.XLSX |website=Office Of The Registrar General & Census Commissioner India |access-date=28 September 2023}}</ref> ==ఆర్థిక వ్యవస్థ== ===పరిశ్రమలు=== ====వస్త్రాలు, దుస్తులు==== * పత్తి ప్రాసెసింగ్ :చారిత్రకంగా బళ్లారి చుట్టుపక్కల పత్తి ప్రధాన వ్యవసాయ పంటలలో ఒకటి కావడంతో, నగరం జిన్నింగ్, స్పిన్నింగ్, నేత మిల్లుల రూపంలో అభివృద్ధి చెందుతున్న పత్తి ప్రాసెసింగ్ పరిశ్రమను కలిగి ఉంది. మొట్టమొదటి ఆవిరి పత్తి-స్పిన్నింగ్ మిల్లును 1894లో స్థాపించారు, ఇది 1901 నాటికి 17,800 కుదురులతో 520 మందికి ఉపాధి కల్పించింది.<ref name="imperial-gazetteer"/> :నగరం ఒక స్పిన్నింగ్ మిల్లు, అనేక కాటన్ జిన్నింగ్, ప్రెస్సింగ్ మిల్లులు, చేనేత మగ్గాలు, పవర్ లూమ్‌లతో ఈ రంగంలో వృద్ధి చెందుతూనే ఉంది.<ref name="kar_handloom">{{cite web | title = Karnataka Handloom | url = http://www.kar.nic.in/bellary/hand.html | access-date = 23 July 2010| url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927235213/http://www.kar.nic.in/bellary/hand.html | archive-date = 27 September 2011| df = dmy-all}}</ref> * దుస్తుల తయారీ :బళ్లారి మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ కాలం నాటి చారిత్రక వస్త్ర పరిశ్రమను కలిగి ఉంది, టైలరింగ్ నైపుణ్యాలు కలిగిన మరాఠీ మాట్లాడే "దర్జీ" (టైలర్) సంఘం ప్రస్తుత మహారాష్ట్ర ప్రాంతం నుండి బళ్లారిలో ఉన్న వలస బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీ సైనికులకు యూనిఫాంలు కుట్టడానికి వలస వచ్చారు. యుద్ధం తరువాత, ఈ సంఘం పాఠశాల పిల్లలకు యూనిఫాంలు తయారు చేయడం ప్రారంభించింది, క్రమంగా ఇక్కడ తయారైన యూనిఫారాలు దేశవ్యాప్తంగా ప్రాచుర్యం పొందాయి.<ref name="bellarydotcom">{{cite web | title = Bellary Portal | url = http://www.bellary.com | archive-url = https://web.archive.org/web/20020720170555/http://www.bellary.com/ | url-status = dead | archive-date = 20 July 2002| access-date = 23 July 2010}}</ref><ref name="tehelka_bellary_jeans">{{cite web | title = Jeans Industry in Bellary | url = http://www.tehelka.com/story_main40.asp?filename=Bu251008the_jeans.asp | access-date = 23 July 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081222164007/http://www.tehelka.com/story_main40.asp?filename=Bu251008the_jeans.asp | archive-date = 22 December 2008| url-status = dead }}</ref> :ప్రస్తుతం, బళ్లారి బ్రాండెడ్, అన్‌బ్రాండెడ్ డెనిమ్ దుస్తులకు ప్రసిద్ధి చెందింది, ''పాయింట్ బ్లాంక్'', ''వాకర్'', ''డ్రాగన్‌ఫ్లై'', ''పోడియం'' వంటి బ్రాండ్‌లు జాతీయంగా, అంతర్జాతీయంగా విజయవంతంగా మార్కెట్ చేయబడుతున్నాయి.<ref name="tehelka_bellary_jeans"/> బళ్లారిలో సుమారు 260 డెనిమ్ గార్మెంట్ యూనిట్లు ఉన్నాయి, ఈ యూనిట్లలో దాదాపు 3000 కుటుంబాలు పనిచేస్తున్నాయి.<ref name="kar_handloom"/> ==రవాణా== [[image:Ballari_railway_station_platform_No.1.jpg|thumb|200px|బళ్లారి రైల్వే స్టేషన్ ప్లాట్‌ఫారమ్ 1]] ===రోడ్డు మార్గాలు=== [[జాతీయ రహదారి 67 (భారతదేశం)]], జాతీయ రహదారి 150ఎ (భారతదేశం), రాష్ట్ర రహదారి 128, రాష్ట్ర రహదారి 132 నగర గుండా వెళుతున్నాయి. ===రైలు మార్గం=== గుంతకల్లు-వాస్కోడగామా మార్గంలో బళ్లారి జంక్షన్ రైల్వే స్టేషన్ ఉంది. ===విమాన మార్గం=== జిందాల్ విజయనగర్ విమానాశ్రయం ఇక్కడికి అత్యంత సమీపంలో అందుబాటులో ఉన్న వాణిజ్య విమానాశ్రయం. ==విద్య== {{further|బళ్లారిలో విద్య}} ==ప్రముఖులు== * కోలూరు బసవనగౌడ్ – రాజకీయ నాయకుడు, విద్యావేత్త, పారిశ్రామికవేత్త. ఆయన బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుండి 13వ లోక్‌సభలో ఎంపీగా పనిచేశారు. * [[బసవరాజేశ్వరి]] – రాజకీయ నాయకురాలు, పారిశ్రామికవేత్త * రవి బెలగెరె – నటుడు, రచయిత, నవలా రచయిత, పాత్రికేయుడు, 'హాయ్ బెంగళూరు' టాబ్లాయిడ్ ప్రచురణకర్త * [[నవీన్ చంద్ర]] – తెలుగు చిత్రసీమలో నటుడు * మంజుల చెల్లూర్ - కలకత్తా హైకోర్టు మొదటి మహిళా ప్రధాన న్యాయమూర్తి * నగరూరు గోపీనాథ్ – భారతదేశంలో కార్డియోథొరాసిక్ సర్జరీ మార్గదర్శకులలో ఒకరు, 1962లో భారతదేశంలో మొదటి విజయవంతమైన ఓపెన్ హార్ట్ సర్జరీ చేసిన ఘనత పొందారు. పద్మశ్రీ (1974), డాక్టర్ బి. సి. రాయ్ అవార్డు (1978) గ్రహీత * [[జయంతి (నటి)|జయంతి]] – బళ్లారిలో పుట్టిన సినీ నటి * కె. సి. కొండయ్య – రాజకీయ నాయకుడు, పారిశ్రామికవేత్త * ఆర్కాట్ రంగనాథ ముదలియార్ - బళ్లారి మాజీ డిప్యూటీ కలెక్టర్, రాజకీయ నాయకుడు, దివ్యజ్ఞాన సమాజ సభ్యుడు. ఆయన 1926 నుండి 1928 వరకు మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీకి ప్రజారోగ్య, ఎక్సైజ్ మంత్రిగా పనిచేశారు. * ఎ. సభాపతి ముదలియార్ - పరోపకారి; ఆసుపత్రికి భూమి, భవనాన్ని విరాళంగా ఇచ్చిన తరువాత మహిళలు, పిల్లల ఆసుపత్రి లేదా జిల్లా ఆసుపత్రికి ప్రారంభంలో ఆయన పేరు పెట్టారు.<ref name="imperial-gazetteer"/> * బి. నాగేంద్ర - కర్ణాటక యువజన సంక్షేమ, క్రీడల శాఖ మంత్రి * [[బళ్ళారి రాఘవ|బళ్లారి రాఘవ]] (1880–1946) – ప్రముఖ నాటక రచయిత. బళ్లారిలోని 'రాఘవ కళా మందిర్' ఆడిటోరియంకు ఆయన పేరు పెట్టారు * సుపర్ణ రాజారామ్ – స్టోనీ బ్రూక్ విశ్వవిద్యాలయంలో మనస్తత్వశాస్త్రంలో విశిష్ట ప్రొఫెసర్ * [[ధర్మవరం రామకృష్ణమాచార్యులు]] (1853–1912) – ప్రముఖ నాటక రచయిత * భార్గవి రావు – కన్నడ-తెలుగు అనువాదకురాలు, ప్రతిష్ఠాత్మక 'కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు' విజేత * [[కోలాచలం శ్రీనివాసరావు]] (1854–1919) – ప్రముఖ నాటక రచయిత * [[గాలి జనార్ధన్ రెడ్డి|గాలి జనార్దన్ రెడ్డి]] - మాజీ మంత్రి, జిల్లా ఇన్‌ఛార్జ్. భారతదేశంలోని అత్యంత సంపన్న రాజకీయ నాయకులలో ఒకరు * బి. శ్రీరాములు - కర్ణాటక మాజీ ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ శాఖ మంత్రి * [[టేకూరు సుబ్రహ్మణ్యం|టేకూర్ సుబ్రహ్మణ్యం]] - భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత బళ్లారికి మొదటి ఎంపీ, 1952 నుండి వరుసగా మూడుసార్లు ఎన్నికయ్యారు, ప్రధాన మంత్రి జవహర్‌లాల్ నెహ్రూకి రాజకీయ కార్యదర్శిగా పనిచేశారు<ref name="DH_Jail">{{cite web| title = This jailhouse has a rich past| url =http://www.deccanherald.com/content/66042/this-jailhouse-has-rich-past.html| access-date = 4 June 2010 | date =26 April 2010}}</ref><ref>{{cite web | title = A Congress bastion since 1952| url = http://www.hinduonnet.com/thehindu/2004/02/28/stories/2004022807090400.htm| archive-url = https://archive.today/20130126074637/http://www.hinduonnet.com/thehindu/2004/02/28/stories/2004022807090400.htm| url-status = usurped| archive-date = 26 January 2013| access-date = 4 June 2010}}</ref><ref>{{cite web| title = Caste will play a vital role in Bellary| url =http://www.rediff.com/election/1999/aug/20bell.htm| access-date = 4 June 2010 }}</ref> * ఇబ్రహీం బి. సయ్యద్ - ఇండో-అమెరికన్ రేడియాలజిస్ట్ * అల్లుం వీరభద్రప్ప - మాజీ మంత్రి, కర్ణాటక ప్రభుత్వం ==మూలాలు== ===మ్యాప్‌లు=== {{Reflist|group="map"}} ===సాధారణ మూలాలు=== {{Reflist}} ==బాహ్య లింకులు== {{Wikivoyage|బళ్లారి}} {{Commons category|బళ్లారి}} * [https://ballari.nic.in/en/public-utility/city-corporation-ballari/ బళ్లారి నగర పాలక సంస్థ అధికారిక వెబ్‌సైట్] {{Authority control}} 3lroz3y7gvoa97d817vga73kl72c3id 4956696 4956694 2026-09-12T10:33:18Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* బాహ్య లింకులు */ 4956696 wikitext text/x-wiki {{short description|కర్ణాటక, భారతదేశంలోని నగరం}} {{About|భారతదేశంలోని కర్ణాటకలోని నగరం గురించి|జిల్లా గురించి|బళ్లారి జిల్లా}} {{protection padlock|small=yes}} {{Use Indian English|date=జూన్ 2016}} {{Use dmy dates|date=మే 2023}} {{Infobox settlement | name = బళ్లారి | other_name = | type = [[నగరం]] | image = BELLARY FORT 2.jpg | alt = | caption = బళ్లారి నగరం | nickname = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 6 | map_alt = | map_caption = కర్ణాటకలో బళ్లారి | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_caption = | coordinates = {{coord|15|06|N|76|55|E|display=inline,title}} | time_zone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +05:30 | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{Flag|భారతదేశం}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = {{seal|కర్ణాటక}} | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[బళ్లారి జిల్లా|బళ్లారి]] | established_title = | established_date = | named_for = | government_type = [[నగర పాలక సంస్థ]] | governing_body = బళ్లారి నగర పాలక సంస్థ | leader_title = మేయర్ | leader_name = పి. గాదెప్ప | unit_pref = మెట్రిక్ (Metric) | area_footnotes = | area_total_km2 = 167.38 | area_rural_km2 = 1609.68 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 485 | population_total = 410445 <ref>{{Cite web|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/591/download/2012/DH_2011_2911_PART_B_DCHB_BELLARY.pdf|access-date=24 January 2024|title=Census Data Handbook 2011}}</ref> | population_rural = 360484 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = 95వ స్థానం (భారతదేశం)<br /> 5వ స్థానం (కర్ణాటక) | population_demonym = బళ్లారివాసులు | custom_label_sec1 = {{nowrap|[[అధికారిక భాష]]}} | custom_data_sec1 = [[కన్నడ]]<ref>{{cite web |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=50th Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India (July 2012 to June 2013) |access-date=14 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archive-date=8 July 2016}}</ref> | postal_code_type = [[పిన్ కోడ్ (పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్)|పిన్ కోడ్]] | postal_code = 583101, 583102, 583103, 583104, 583105, 583152<ref name="indiapost_pin_search">{{cite web |title=Indiapost PIN Search for 'bellary' |url=http://www.indiapost.gov.in/pinsearch1.asp |access-date=8 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070504052343/http://www.indiapost.gov.in/pinsearch1.asp |archive-date=4 May 2007 |url-status=live}}</ref> | area_code = (+91)8392 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KA]] | registration_plate = KA-34 | custom_label1_sec1 = [[లింగ నిష్పత్తి]] | custom_data1_sec1 = 1.04<ref name="census">{{cite web|title=District Census Handbook – Guntur|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2911_PART_B_DCHB_BELLARY.pdf|website=Census of India|publisher=The Registrar General & Census Commissioner|access-date=6 November 2016|page=22}}</ref> [[పురుషులు|♂]]/[[స్త్రీలు|♀]] | website = {{URL|ballaricity.mrc.gov.in}} | footnotes = | leader_title2 = [[డిప్యూటీ మేయర్]] | leader_name2 = | leader_title3 = [[కమిషనర్]] | leader_name3 = జి. ఖలీల్ సాబ్<ref name="bellary_city_staff">{{cite web | title = Bellary City Staff | url = http://www.bellarycity.gov.in/city-staff.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20060520035858/http://www.bellarycity.gov.in/city-staff.html | url-status = dead | archive-date = 20 May 2006 | access-date = 5 February 2015 }}</ref> | custom_label2_sec1 = అక్షరాస్యత | custom_data2_sec1 = 79%<ref name="census"/> }} '''బళ్లారి''' (గతంలో '''బెల్లారీ'''<ref name="official_name">{{cite news |title=Bangalore becomes 'Bengaluru'; 11 other cities renamed |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bangalore-becomes-bengaluru-11-other-cities-renamed/articleshow/45002333.cms |work=The Economic Times |agency=PTI |date=1 November 2014 |location=Bangalore |access-date=19 April 2024}}</ref>) అనేది భారతదేశంలోని [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రంలో ఉన్న బళ్లారి జిల్లాలోని ఒక నగరం. ఆసియాలోనే అతిపెద్ద ఉక్కు కర్మాగారాల్లో ఒకటైన జెఎస్‌డబ్ల్యూ విజయనగర్ వంటి అనేక ఉక్కు కర్మాగారాలు బళ్లారిలో ఉన్నాయి. బళ్లారి జిల్లాను 'దక్షిణ భారతదేశపు ఉక్కు నగరం' అని పిలుస్తారు. కర్ణాటకలో దాదాపు 1100 కు పైగా శాఖలు ఉన్న కర్ణాటక గ్రామీణ బ్యాంకుకు బళ్లారి ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది.<ref>{{cite web |title=Ballari District Profile |url=https://e-krishiuasb.karnataka.gov.in/ItemDetails.aspx?DepID=14&cropID=0&SubDepID=12 |website=e-krishiuasb.karnataka.gov.in |access-date=18 December 2024 |language=en }}</ref> ==చరిత్ర== {{Main|బళ్లారి చరిత్ర}} [[File:Western Chalukya Monuments.svg|thumb|200px|పశ్చిమ చాళుక్య స్మారక కట్టడాల ప్రధాన ప్రాంతం, స్థూలంగా ''సిందవాడి-1000''కి అనుగుణంగా ఉంటుంది|left]] [[File:Madras Prov South 1909.jpg|thumb|200px|1909లో బళ్లారిని చూపిస్తున్న మద్రాసు ప్రావిన్స్ (దక్షిణ)|left]] బళ్లారి 1956 నవంబర్ 1 వరకు [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]]లో భాగంగా ఉన్న [[రాయలసీమ]] (దత్త మండలాల్లో) భాగంగా ఉండేది. బళ్లారి నగర పురపాలక సంఘం 2004లో నగర పాలక సంస్థ (కార్పొరేషన్) గా అప్‌గ్రేడ్ చేయబడింది.<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/2004/09/29/stories/2004092904670300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221085252/http://www.thehindu.com/2004/09/29/stories/2004092904670300.htm |url-status=dead |archive-date=21 December 2016 |title= Karnataka. Bellary City Municipal Council upgraded to corporation|date= 26 September 2004|work=[[The Hindu]] |access-date=8 December 2016}}</ref> [[Government of India|భారత ప్రభుత్వం]]లోని కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ 2014 అక్టోబరులో నగరం పేరును మార్చే ప్రతిపాదనను ఆమోదించింది,<ref>{{Cite web|url=https://www.mha.gov.in/MHA1/Par2017/pdfs/par2014-pdfs/ls-161214/3797.pdf|title=Government of India, Ministry of Home Affairs}}</ref> దీంతో బెల్లారీ 2014 నవంబర్ 1న "బళ్లారి"గా రూపాంతరం చెందింది.<ref>{{cite news|last1=New City|first1=Names to Karnatka|title=New name for cities|url=http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/from-bangalore-to-bengaluru/article6553314.ece|access-date=1 November 2014|work=The Hindu}}</ref> ==భౌగోళికం== [[File:BELLARY_FORT_6.jpg|thumb|alt=Bellary Fort|బళ్లారి కోట|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:BELLARY_FORT_6.jpg|left]] బళ్లారి భౌగోళికంగా {{Coord|15.15|N|76.93|E|}} వద్ద ఉంది. నగరం విశాలమైన, చదునైన నల్ల రేగడి నేలల మైదానం మధ్యలో ఉంది.<ref name="imperial-gazetteer"> {{cite book|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V07_164.gif|title=The Imperial Gazetteer of India, volume 7|date=1908|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|pages=158–176}} </ref> [[గ్రానైట్]] శిలలు, కొండలు బళ్లారి నగరంలో ప్రముఖమైన లక్షణాలు. నగరం ప్రధానంగా గ్రానైట్ కూర్పుతో ఉన్న రెండు కొండల చుట్టూ విస్తరించి ఉంది, అవే ''బళ్లారి కొండ'', ''కుంబర గుడ్డ''. ''బళ్లారి కొండ'' దాదాపు {{convert|2|mi|km}} చుట్టుకొలతతో, {{convert|480|ft|m}} ఎత్తును కలిగి ఉంది. ఈ శిల పొడవు ఈశాన్యం నుండి నైరుతి వరకు సుమారు {{convert|1150|ft|m|abbr=on}} ఉంటుంది. తూర్పు, దక్షిణ భాగాలలో క్రమరహితంగా ఉన్న బండరాళ్ల గుట్టలు ఉంటాయి, పశ్చిమ భాగంలో పగుళ్లు లేని ఏకశిల ఉంటుంది, ఉత్తరాన బేర్, కఠినమైన శిఖరాలు గోడలాగా ఏర్పడి ఉంటాయి.<ref name="imperial-gazetteer"/> ''కుంబర గుడ్డ'' ఆగ్నేయం వైపు నుండి చూస్తే మనిషి ముఖం ఆకారంలో కనిపిస్తుంది. దీనిని ''ఫేస్ హిల్'' అని కూడా పిలుస్తారు.<ref name="imperial-gazetteer"/> ===వాతావరణం=== వాతావరణం వేడి అర్ధ శుష్క (BSh) స్వభావం కలిగి ఉంటుంది, ప్రధానంగా పశ్చిమ కనుమల వర్షచ్ఛాయా ప్రభావం కారణంగా ఇలా ఉంటుంది, అయితే రుతుపవనాల ప్రభావం ఇక్కడ వాతావరణంపై ఉండి ఏడాది పొడవునా తేలికపాటి వర్షాలు కురుస్తాయి, వేసవికాలం, శరదృతువు కాలంలో వర్షపాతం కొద్దిగా పెరుగుతుంది. {{Weather box | location = బళ్లారి (1981–2010, అత్యంత తీవ్రతలు 1901–2012) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 37.6 | Feb record high C = 40.5 | Mar record high C = 43.0 | Apr record high C = 45.4 | May record high C = 44.6 | Jun record high C = 44.7 | Jul record high C = 39.5 | Aug record high C = 39.0 | Sep record high C = 38.4 | Oct record high C = 39.0 | Nov record high C = 38.4 | Dec record high C = 35.6 | year record high C = 44.7 | Jan high C = 31.4 | Feb high C = 34.4 | Mar high C = 38.1 | Apr high C = 40.4 | May high C = 39.6 | Jun high C = 35.3 | Jul high C = 32.7 | Aug high C = 31.9 | Sep high C = 32.3 | Oct high C = 31.8 | Nov high C = 30.8 | Dec high C = 30.2 | year high C = 34.1 | Jan low C = 15.6 | Feb low C = 18.1 | Mar low C = 21.1 | Apr low C = 23.9 | May low C = 24.4 | Jun low C = 23.3 | Jul low C = 23.0 | Aug low C = 22.7 | Sep low C = 21.9 | Oct low C = 20.9 | Nov low C = 18.3 | Dec low C = 15.6 | year low C = 20.7 | Jan record low C = 7.0 | Feb record low C = 8.5 | Mar record low C = 10.0 | Apr record low C = 13.0 | May record low C = 14.5 | Jun record low C = 14.8 | Jul record low C = 15.5 | Aug record low C = 15.0 | Sep record low C = 15.0 | Oct record low C = 12.5 | Nov record low C = 8.4 | Dec record low C = 8.0 | year record low C = 7.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 2.9 | Feb rain mm = 2.3 | Mar rain mm = 6.0 | Apr rain mm = 17.2 | May rain mm = 54.3 | Jun rain mm = 59.2 | Jul rain mm = 42.6 | Aug rain mm = 70.0 | Sep rain mm = 111.0 | Oct rain mm = 89.0 | Nov rain mm = 39.5 | Dec rain mm = 5.5 | year rain mm = 499.5 | Jan rain days = 0.5 | Feb rain days = 0.2 | Mar rain days = 0.6 | Apr rain days = 1.5 | May rain days = 3.4 | Jun rain days = 3.8 | Jul rain days = 3.8 | Aug rain days = 4.7 | Sep rain days = 5.4 | Oct rain days = 5.8 | Nov rain days = 2.4 | Dec rain days = 0.5 | year rain days = 32.7 |time day = 17:30 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | Jan humidity = 43 | Feb humidity = 37 | Mar humidity = 30 | Apr humidity = 29 | May humidity = 34 | Jun humidity = 50 | Jul humidity = 56 | Aug humidity = 58 | Sep humidity = 58 | Oct humidity = 62 | Nov humidity = 56 | Dec humidity = 50 |year humidity = 47 |source 1 = [[భారత వాతావరణ శాఖ]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Bellary Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 119–120 | access-date = 18 April 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M90 | access-date = 18 April 2020}}</ref> }} ==జనాభా వివరాలు== [[File:Bellary Fort.JPG|thumb|బళ్లారి కోట|left]] {{Historical populations |align = center |source = <ref>{{cite web |title=Census Tables |url=https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables |website=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=2 October 2023}}</ref> |1931|47573 |1941 |56148 |1951|70332 |1961|85673 |1971|125183 |1981 |201579 |1991|245391 |2001|316766 |2011|410445 }} {{bar box |title=బళ్లారి నగరంలో మతాలు (2011)<ref name="Religion">{{cite web |title=Table C-01 Population By Religious Community - Karnataka|url=https://censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW29C-01%20MDDS.XLS|publisher=Census of India}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=మతం |right1=శాతం |float=left |bars= {{bar percent|[[కర్ణాటకలో హిందూమతం|హిందూమతం]]|darkorange|70.33}} {{bar percent|[[భారతదేశంలో ఇస్లాం|ఇస్లాం]]|green|26.53}} {{bar percent|[[కర్ణాటకలో క్రైస్తవ మతం|క్రైస్తవ మతం]]|dodgerblue|1.71}} {{bar percent|[[కర్ణాటకలో జైన మతం|జైన మతం]]|pink|0.79}} {{bar percent|ఇతరులు లేదా పేర్కొనని వారు|black|0.65}} }} 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, బళ్లారి పట్టణ జనాభా 410,445; వీరిలో 206,149 మంది పురుషులు, 204,296 మంది స్త్రీలు. జనాభాలో 280,610 మంది అక్షరాస్యులు, 52,413 మంది 7 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారు.<ref name="census2011">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=688199|title= Census of India 2011|access-date=8 December 2016|publisher= Census Commission of India}}</ref> 2001లో జనాభా 316,766గా నమోదైంది.<ref name="auto">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/towns/krn_towns.pdf|title= Census of India 2001|access-date=8 December 2016|publisher= Census Commission of India}}</ref> ===భాషలు=== {{Pie chart |caption = బళ్లారి నగరంలోని భాషలు (2011)<ref name="Census2011Language"/> |label1 = [[కన్నడ]] |value1 = 42.06 |color1 = darkslateblue |label2 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] |value2 = 25.03 |color2 = steelblue |label3 = [[ఉర్దూ]] |value3 = 24.35 |color3 = green |label4 = [[హిందీ]] |value4 = 3.04 |color4 = orange |label5 = [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] |value5 = 1.75 |color5 = red |label6 = [[తమిళ భాష|తమిళం]] |value6 = 1.69 |color6 = royalblue |label7 = [[మార్వాడీ భాష|మార్వాడీ]] |value7 = 0.85 |color7 = pink |label8 = [[లంబాడీ భాష|లంబాడీ]] |value8 = 0.50|color8 = yellow |label9 = ఇతరులు |value10 = 0.73 |color10 = grey }} బళ్లారిలో [[కన్నడ]] అతిపెద్ద భాష, దీనిని జనాభాలో 42.06% మంది మాట్లాడుతారు. 25.03% తో [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] రెండవ స్థానంలో ఉంది, [[ఉర్దూ]] 24.35% మంది మాట్లాడతారు. 3.04% మంది [[హిందీ]], 1.75% మంది [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]], 1.69% మంది [[తమిళ భాష|తమిళం]], 0.85% మంది [[మార్వాడీ భాష|మార్వాడీ]], 0.50% మంది లంబాడీ మాట్లాడతారు.<ref name="auto"/><ref name="Census2011Language">{{cite web |title=C-16 City: Population by mother tongue |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10255/download/13367/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2900.XLSX |website=Office Of The Registrar General & Census Commissioner India |access-date=28 September 2023}}</ref> ==ఆర్థిక వ్యవస్థ== ===పరిశ్రమలు=== ====వస్త్రాలు, దుస్తులు==== * పత్తి ప్రాసెసింగ్ :చారిత్రకంగా బళ్లారి చుట్టుపక్కల పత్తి ప్రధాన వ్యవసాయ పంటలలో ఒకటి కావడంతో, నగరం జిన్నింగ్, స్పిన్నింగ్, నేత మిల్లుల రూపంలో అభివృద్ధి చెందుతున్న పత్తి ప్రాసెసింగ్ పరిశ్రమను కలిగి ఉంది. మొట్టమొదటి ఆవిరి పత్తి-స్పిన్నింగ్ మిల్లును 1894లో స్థాపించారు, ఇది 1901 నాటికి 17,800 కుదురులతో 520 మందికి ఉపాధి కల్పించింది.<ref name="imperial-gazetteer"/> :నగరం ఒక స్పిన్నింగ్ మిల్లు, అనేక కాటన్ జిన్నింగ్, ప్రెస్సింగ్ మిల్లులు, చేనేత మగ్గాలు, పవర్ లూమ్‌లతో ఈ రంగంలో వృద్ధి చెందుతూనే ఉంది.<ref name="kar_handloom">{{cite web | title = Karnataka Handloom | url = http://www.kar.nic.in/bellary/hand.html | access-date = 23 July 2010| url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927235213/http://www.kar.nic.in/bellary/hand.html | archive-date = 27 September 2011| df = dmy-all}}</ref> * దుస్తుల తయారీ :బళ్లారి మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ కాలం నాటి చారిత్రక వస్త్ర పరిశ్రమను కలిగి ఉంది, టైలరింగ్ నైపుణ్యాలు కలిగిన మరాఠీ మాట్లాడే "దర్జీ" (టైలర్) సంఘం ప్రస్తుత మహారాష్ట్ర ప్రాంతం నుండి బళ్లారిలో ఉన్న వలస బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీ సైనికులకు యూనిఫాంలు కుట్టడానికి వలస వచ్చారు. యుద్ధం తరువాత, ఈ సంఘం పాఠశాల పిల్లలకు యూనిఫాంలు తయారు చేయడం ప్రారంభించింది, క్రమంగా ఇక్కడ తయారైన యూనిఫారాలు దేశవ్యాప్తంగా ప్రాచుర్యం పొందాయి.<ref name="bellarydotcom">{{cite web | title = Bellary Portal | url = http://www.bellary.com | archive-url = https://web.archive.org/web/20020720170555/http://www.bellary.com/ | url-status = dead | archive-date = 20 July 2002| access-date = 23 July 2010}}</ref><ref name="tehelka_bellary_jeans">{{cite web | title = Jeans Industry in Bellary | url = http://www.tehelka.com/story_main40.asp?filename=Bu251008the_jeans.asp | access-date = 23 July 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081222164007/http://www.tehelka.com/story_main40.asp?filename=Bu251008the_jeans.asp | archive-date = 22 December 2008| url-status = dead }}</ref> :ప్రస్తుతం, బళ్లారి బ్రాండెడ్, అన్‌బ్రాండెడ్ డెనిమ్ దుస్తులకు ప్రసిద్ధి చెందింది, ''పాయింట్ బ్లాంక్'', ''వాకర్'', ''డ్రాగన్‌ఫ్లై'', ''పోడియం'' వంటి బ్రాండ్‌లు జాతీయంగా, అంతర్జాతీయంగా విజయవంతంగా మార్కెట్ చేయబడుతున్నాయి.<ref name="tehelka_bellary_jeans"/> బళ్లారిలో సుమారు 260 డెనిమ్ గార్మెంట్ యూనిట్లు ఉన్నాయి, ఈ యూనిట్లలో దాదాపు 3000 కుటుంబాలు పనిచేస్తున్నాయి.<ref name="kar_handloom"/> ==రవాణా== [[image:Ballari_railway_station_platform_No.1.jpg|thumb|200px|బళ్లారి రైల్వే స్టేషన్ ప్లాట్‌ఫారమ్ 1]] ===రోడ్డు మార్గాలు=== [[జాతీయ రహదారి 67 (భారతదేశం)]], జాతీయ రహదారి 150ఎ (భారతదేశం), రాష్ట్ర రహదారి 128, రాష్ట్ర రహదారి 132 నగర గుండా వెళుతున్నాయి. ===రైలు మార్గం=== గుంతకల్లు-వాస్కోడగామా మార్గంలో బళ్లారి జంక్షన్ రైల్వే స్టేషన్ ఉంది. ===విమాన మార్గం=== జిందాల్ విజయనగర్ విమానాశ్రయం ఇక్కడికి అత్యంత సమీపంలో అందుబాటులో ఉన్న వాణిజ్య విమానాశ్రయం. ==విద్య== {{further|బళ్లారిలో విద్య}} ==ప్రముఖులు== * కోలూరు బసవనగౌడ్ – రాజకీయ నాయకుడు, విద్యావేత్త, పారిశ్రామికవేత్త. ఆయన బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుండి 13వ లోక్‌సభలో ఎంపీగా పనిచేశారు. * [[బసవరాజేశ్వరి]] – రాజకీయ నాయకురాలు, పారిశ్రామికవేత్త * రవి బెలగెరె – నటుడు, రచయిత, నవలా రచయిత, పాత్రికేయుడు, 'హాయ్ బెంగళూరు' టాబ్లాయిడ్ ప్రచురణకర్త * [[నవీన్ చంద్ర]] – తెలుగు చిత్రసీమలో నటుడు * మంజుల చెల్లూర్ - కలకత్తా హైకోర్టు మొదటి మహిళా ప్రధాన న్యాయమూర్తి * నగరూరు గోపీనాథ్ – భారతదేశంలో కార్డియోథొరాసిక్ సర్జరీ మార్గదర్శకులలో ఒకరు, 1962లో భారతదేశంలో మొదటి విజయవంతమైన ఓపెన్ హార్ట్ సర్జరీ చేసిన ఘనత పొందారు. పద్మశ్రీ (1974), డాక్టర్ బి. సి. రాయ్ అవార్డు (1978) గ్రహీత * [[జయంతి (నటి)|జయంతి]] – బళ్లారిలో పుట్టిన సినీ నటి * కె. సి. కొండయ్య – రాజకీయ నాయకుడు, పారిశ్రామికవేత్త * ఆర్కాట్ రంగనాథ ముదలియార్ - బళ్లారి మాజీ డిప్యూటీ కలెక్టర్, రాజకీయ నాయకుడు, దివ్యజ్ఞాన సమాజ సభ్యుడు. ఆయన 1926 నుండి 1928 వరకు మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీకి ప్రజారోగ్య, ఎక్సైజ్ మంత్రిగా పనిచేశారు. * ఎ. సభాపతి ముదలియార్ - పరోపకారి; ఆసుపత్రికి భూమి, భవనాన్ని విరాళంగా ఇచ్చిన తరువాత మహిళలు, పిల్లల ఆసుపత్రి లేదా జిల్లా ఆసుపత్రికి ప్రారంభంలో ఆయన పేరు పెట్టారు.<ref name="imperial-gazetteer"/> * బి. నాగేంద్ర - కర్ణాటక యువజన సంక్షేమ, క్రీడల శాఖ మంత్రి * [[బళ్ళారి రాఘవ|బళ్లారి రాఘవ]] (1880–1946) – ప్రముఖ నాటక రచయిత. బళ్లారిలోని 'రాఘవ కళా మందిర్' ఆడిటోరియంకు ఆయన పేరు పెట్టారు * సుపర్ణ రాజారామ్ – స్టోనీ బ్రూక్ విశ్వవిద్యాలయంలో మనస్తత్వశాస్త్రంలో విశిష్ట ప్రొఫెసర్ * [[ధర్మవరం రామకృష్ణమాచార్యులు]] (1853–1912) – ప్రముఖ నాటక రచయిత * భార్గవి రావు – కన్నడ-తెలుగు అనువాదకురాలు, ప్రతిష్ఠాత్మక 'కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు' విజేత * [[కోలాచలం శ్రీనివాసరావు]] (1854–1919) – ప్రముఖ నాటక రచయిత * [[గాలి జనార్ధన్ రెడ్డి|గాలి జనార్దన్ రెడ్డి]] - మాజీ మంత్రి, జిల్లా ఇన్‌ఛార్జ్. భారతదేశంలోని అత్యంత సంపన్న రాజకీయ నాయకులలో ఒకరు * బి. శ్రీరాములు - కర్ణాటక మాజీ ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ శాఖ మంత్రి * [[టేకూరు సుబ్రహ్మణ్యం|టేకూర్ సుబ్రహ్మణ్యం]] - భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత బళ్లారికి మొదటి ఎంపీ, 1952 నుండి వరుసగా మూడుసార్లు ఎన్నికయ్యారు, ప్రధాన మంత్రి జవహర్‌లాల్ నెహ్రూకి రాజకీయ కార్యదర్శిగా పనిచేశారు<ref name="DH_Jail">{{cite web| title = This jailhouse has a rich past| url =http://www.deccanherald.com/content/66042/this-jailhouse-has-rich-past.html| access-date = 4 June 2010 | date =26 April 2010}}</ref><ref>{{cite web | title = A Congress bastion since 1952| url = http://www.hinduonnet.com/thehindu/2004/02/28/stories/2004022807090400.htm| archive-url = https://archive.today/20130126074637/http://www.hinduonnet.com/thehindu/2004/02/28/stories/2004022807090400.htm| url-status = usurped| archive-date = 26 January 2013| access-date = 4 June 2010}}</ref><ref>{{cite web| title = Caste will play a vital role in Bellary| url =http://www.rediff.com/election/1999/aug/20bell.htm| access-date = 4 June 2010 }}</ref> * ఇబ్రహీం బి. సయ్యద్ - ఇండో-అమెరికన్ రేడియాలజిస్ట్ * అల్లుం వీరభద్రప్ప - మాజీ మంత్రి, కర్ణాటక ప్రభుత్వం ==మూలాలు== ===మ్యాప్‌లు=== {{Reflist|group="map"}} ===సాధారణ మూలాలు=== {{Reflist}} ==బాహ్య లింకులు== {{Wikivoyage|బళ్లారి}} {{Commons category|బళ్లారి}} * [https://ballari.nic.in/en/public-utility/city-corporation-ballari/ బళ్లారి నగర పాలక సంస్థ అధికారిక వెబ్‌సైట్] {{Authority control}} {{కర్ణాటక జిల్లాల ముఖ్యపట్టణాలు}} [[వర్గం:భారతీయ నగరాలు పట్టణాలు]] [[వర్గం:కర్ణాటక]] nrztojlsjsjg0yavz9p282xzigl0mrg 0 2610 4956500 4955521 2026-09-12T03:36:39Z Rakesh2734 132606 /* */ 4956500 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = బూర్గుల రామకృష్ణారావు | residence =[[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]], [[తలకొండ పల్లి]] మండలం, [[పడకల్]] గ్రామం | other_names =బూర్గుల రామకృష్ణారావు | image =Burgula Ramakrishna Rao, 1952.jpg | imagesize = 200px | caption = బూర్గుల రామకృష్ణారావు | birth_name = | birth_date = [[మార్చి 13]], [[1899]] | birth_place = [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]], [[తలకొండ పల్లి]] మండలం, [[పడకల్]] గ్రామం | native_place = | death_date = [[సెప్టెంబర్ 15]], [[1967]] | death_place = | death_cause = గుండెపోటు | known = స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు,కవి,రచయిత | occupation = మొదటి హైదరాబాద్ రాష్ట్రముఖ్యమంత్రి([[1952]])<br />కేరళ గవర్నర్<br />ఉత్తరప్రదేశ్ గవర్నర్<br />బహుభాషావేత్త<br />స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు<br />రచయిత<br />న్యాయవాది | title = ''డాక్టర్ ఆఫ్ లిటరేచర్''<br />''డాక్టర్ ఆఫ్ లాస్'' | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | wife = | spouse= | partner = | children = | father = నరసింగరావు, | mother = రంగనాయకమ్మ | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = | signature =Burgula signature.jpg‎ }} '''బూర్గుల రామకృష్ణారావు''' ([[మార్చి 13]], [[1899]] - [[సెప్టెంబర్ 14]], [[1967]]) బహుభాషావేత్త, స్వాతంత్ర్యోద్యమ నాయకుడు, రచయిత, న్యాయవాది. [[హైదరాబాదు]] రాష్ట్రానికి తొలి ఎన్నికైన ముఖ్యమంత్రి. రెండు రాష్ట్రాలకు గవర్నరుగా కూడా పనిచేసాడు.<ref>తెలుగు వెలుగులు పుస్తకం, అమరావతి పబ్లికేషన్సు</ref> == జననం - విద్యాభ్యాసం == రామకృష్ణరావు [[1899]] [[మార్చి 13]] న నరసింగరావు, రంగనాయకమ్మ దంపతులకు [[కల్వకుర్తి]] దగ్గరలోని [[పడకల్]] గ్రామంలో జన్మించాడు. వీరి స్వగ్రామం [[బూర్గుల్|బూర్గుల]]; ఇంటి పేరు పుల్లం రాజు వారు. అయితే స్వగ్రామమైన బూర్గుల నామమే వీరి ప్రఖ్యాత గృహనామమైనది.నియోగి బ్రాహ్మణులలో గోలకొండ వ్యాపారుల తెగకు చెందినవారు. కౌండిన్యస గోత్రులు. ధర్మపంత్ స్కూలు (హైదరాబాద్) లో ప్రాథమిక విద్యను అభ్యసించాడు. 1915లో మెట్రిక్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులయ్యాడు. [[పూణె]] లోని [[ఫెర్గూసన్ కళాశాల]]లో బీఏ (హానర్స్) డిగ్రీ చదివాడు. [[బొంబాయి విశ్వవిద్యాలయం]] నుంచి ఎల్‌ఎల్‌బీ (లా డిగ్రీ) పూర్తిచేసి, [[హైదరాబాద్‌]]లో న్యాయవాద వృత్తిని ప్రారంభించారు. బూర్గుల దగ్గర [[పివినరసింహారావు]] జూనియర్ లాయర్‌గా పనిచేశాడు. == రాజకీయ జీవితం == [[1924]]లో పెళ్ళి చేసుకున్నాడు. [[1923]]లో [[హైదరాబాదు]]<nowiki/>లో న్యాయవాద వృత్తి ప్రారంభించి అగ్రస్థాయికి చేరాడు. [[న్యాయవాది]]గా ఉంటూనే, రాజకీయాల్లో పాల్గొనడం జరిగింది. [[ఆంధ్రోద్యమం]], [[గ్రంథాలయోద్యమం]], [[భూదానోద్యమం]] మొదలైన వాటిలో పాల్గొన్నాడు. [[మాడపాటి హనుమంతరావు]], [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి]] మొదలైన వారితో కలిసి పనిచేసాడు. [[శ్రీకృష్ణదేవరాయాంధ్ర భాషానిలయం]]కు అధ్యక్షుడిగా, కార్యదర్శిగా పనిచేసాడు. [[హైదరాబాదు]] రాష్ట్ర కాంగ్రెసు వ్యవస్థాపకుల్లో బూర్గుల ప్రముఖుడు. పార్టీ తరపున ఆయన అనేక కార్యక్రమాలకు నేతృత్వం వహించాడు. [[1931]]లో [[నల్గొండ]] జిల్లా [[దేవరకొండ]]లో జరిగిన [[రెండవ ఆంధ్రమహాసభ]]కు బూర్గుల అధ్యక్షత వహించాడు. శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలోను, [[క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం]]లోను పాల్గొని కారాగారవాసం అనుభవించాడు. [[1948]]లో [[పోలీసు చర్య]] తరువాత [[హైదరాబాదు రాష్ట్రం ఏర్పాటు]] అయి, [[వెల్లోడి]] [[ముఖ్యమంత్రి]]<nowiki/>గా సైనిక ప్రభుత్వం ఏర్పడినపుడు, ఆయన రెవెన్యూ, విద్యాశాఖల మంత్రి అయ్యాడు. రెవెన్యూ మంత్రిగా వినోబాభావే ప్రారంభించిన భూదానోద్యమానికి చట్టబద్దత కల్పించాడు.<ref>భారత స్వాతంత్ర్య సంగ్రామంలో తెలుగుయోధులు, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ఫ్రీడం ఫైటర్స్ కల్చరల్ సిసైటి ప్రచురణ, ప్రథమ ముద్రణ 2006, పేజీ 222</ref> [[1952]]లో మొదటిసారి [[హైదరాబాదు రాష్ట్రం|హైదరాబాదు రాష్ట్రానికి]] ఎన్నికలు జరిగిపుడు, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లాలోని షాద్‌నగర్ నియోజకవర్గం నుంచి హైదరాబాద్ శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు. ఆ ఏర్పడిన ప్రజాప్రభుత్వంలో [[ముఖ్యమంత్రి]] అయ్యాడు.<ref name="బూర్గుల మంత్రివర్గం, సంస్కరణలు">{{cite news|last1=నమస్తే తెలంగాణ|title=బూర్గుల మంత్రివర్గం, సంస్కరణలు|url=https://www.ntnews.com/m/Nipuna-Education/%E0%B0%AC%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%B2-%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82-%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B0%A3%E0%B0%B2%E0%B1%81-15-2-477509.aspx|accessdate=15 June 2017}}</ref> పూర్తి మెజారిటీ లేకున్ననూ, [[బూర్గుల రామకృష్ణారావు మంత్రివర్గం|మంత్రివర్గంలో]] సంపూర్ణ సహకారం లేకున్ననూ, పరిపాలన దక్షుడైన ముఖ్యమంత్రిగా పేరుగాంచాడు.<ref>ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాజకీయ చరిత్ర, జి.వెంకటరామారావు రచన, ప్రథమ ముద్రణ 2000, పేజీ 56</ref> [[1956]]లో హైదరాబాదు రాష్ట్రంలోని తెలుగు మాట్లాడే ప్రాంతాలను విడదీసి, కోస్తా, రాయలసీమ లతో కలిపి [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌ అవతరణ|ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ఏర్పాటు]] అయినపుడు, కొత్త రాష్ట్రానికి [[నీలం సంజీవరెడ్డి]] ముఖ్యమంత్రి అయ్యాడు. బూర్గుల, [[కేరళ]] రాష్ట్రానికి [[గవర్నరు]]గా వెళ్ళాడు. [[1960]] వరకు కేరళ గవర్నరుగా పనిచేసి, తరువాత [[1962]] వరకు [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] గవర్నరుగా పనిచేసాడు. [[File:Burgula Ramakrishna Rao 2000 stamp of India.jpg|right|thumb|150px|తపాలాశాఖ 2000లో విడుదల చేసిన తపాలాబిళ్ళ]] [[1948]] జనవరిలో ప్రభుత్వ ఏజెంట్ జనరల్‌గా [[హైదరాబాద్]] వచ్చిన కె.యం. మున్షీని నిజాం ఆజ్ఞలకు విరుద్ధంగా అందరికన్నా ముందే సందర్శించి పాలకుల ఆగ్రహానికి గురయ్యారు. ఆ [[సంవత్సరం]]<nowiki/>లోనే [[హైదరాబాద్ రాష్ట్ర కాంగ్రెస్|హైదరాబాద్ స్టేట్ కాంగ్రెస్]] నాయకుడై ప్రజా ఉద్యమానికి సారథ్యం వహించాడు. హైదరాబాద్ సంస్థానం [[భారతదేశం]]<nowiki/>లో విలీనం కావడానికి కృషి సల్పిన తీరు విశేషమైనది. రాజకీయ రంగంలోనే కాకుండా సాంఘిక సాంస్కృతిక రంగాల్లో వీరు చేపట్టిన సేవ ప్రత్యేకమైనది. ఖాదీ బోర్డు విచారణ సంఘం, [[మధ్యప్రదేశ్]] విషయ పరిశీలన సంఘం, ఆంధ్రప్రదేశ్ భారత్ సేవక సమాజం అధ్యక్షులుగా ఉన్నాడు. చరిత్ర, శాస్త్ర విజ్ఞానాల తెలుగు [[ఉర్దూ అకాడమీ]], భారతీయ విద్యాభవన్, ప్రశాంతి విద్వత్ పరిషత్ అధ్యక్షులుగా గొప్ప సాంస్కృతిక సేవలందించాడు. క్లాసికల్ లాంగ్వేజి కమిషన్ సభ్యులుగా, [[దక్షిణ భారత హిందీ ప్రచార సభ]], [[సంస్కృత పరిషత్‌]]ల ఉపాధ్యక్షులుగా భాషా సేవలు అందించాడు. == సాహితీ వ్యాసంగం == బూర్గుల బహుభాషావేత్త, సాహితీవేత్త. తెలుగు, హిందీ, ఇంగ్లిష్, కన్నడ, మరాఠీ, ఉర్దూ, పారశీక, సంస్కృత భాషల్లో బూర్గులకు ప్రావీణ్యం ఉంది. మహారాష్ట్రలో చదివే రోజుల్లోనే ఆంగ్లంలో కవితలు రాసేవాడు. పారశీక వాజ్మయ చరిత్ర ఆయన రచనలలో పేరు పొందినది. జగన్నాథ పండితరాయల [[లహరీపంచకము]]ను, [[ఆది శంకరాచార్య|శంకరాచార్యుల]] [[సౌందర్యలహరి]], [[కనకధారా స్తోత్రం|కనకధారారాస్తవము]]ను [[తెలుగు]]లోకి అనువదించాడు. కృష్ణ శతకం, [[సంస్కృతము|సంస్కృతం]]<nowiki/>లో శ్రీ [[వెంకటేశ్వర సుప్రభాతం]], [[శారదాస్తుతి]], [[గౌరీస్తుతి]], [[వాణీస్తుతి]], [[లక్ష్మీస్తుతి]], [[శ్రీకృష్ణాష్టకం]], రెడ్డి రాజుల కాలం-మత సంస్కృతులు (పరిశోధనా వ్యాసం) మొదలైనవి ఆయన ఇతర రచనలు. ఈయన రచించిన వ్యాసాలు 'సారస్వత వ్యాస ముక్తావళి' పేరుతో అచ్చయింది. పండిత రాజ పంచామృతం, [[కృష్ణశతకం]], [[వేంకటేశ్వర సుప్రభాతం]], నర్మద్‌గీతాలు, పుష్పాంజలి, తొలిచుక్క (కవితలు), నివేదన (కవితలు), పారశీక వాఙ్మయ చరిత్ర మొదలైన గ్రంథాలు వెలువరించడమే కాకుండా ఎన్నో కావ్యాలకు పీఠికలు రాశాడు. అనువాద రచనలు కూడా చేశాడు. [[వానమామలై]], [[కాళోజీ]], [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య|దాశరథి]], [[నారాయణరెడ్డి]] ప్రోత్సాహంతో 'తెలంగాణ రచయితల సంఘం' ఏర్పాటు చేసి సాహితీలోక ప్రసిద్ధుడయ్యాడు. == పురస్కారాలు == * [[1953]]లో [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం]] అయనకు ''డాక్టర్ ఆఫ్ లిటరేచర్'' గౌరవపట్టాను ప్రదానం చేసింది. * [[1956]]లో [[ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం]] ''డాక్టర్ ఆఫ్ లాస్'' అనే పట్టాను ఇచ్చింది. == మరణం == బూర్గుల [[1967]], [[సెప్టెంబర్ 14]] న గుండెపోటుతో మరణించాడు.<ref name="మా ప్రథమ ప్రజా ముఖ్యమంత్రి">{{cite web|last1=బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి బూర్గుల|title=బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి బూర్గుల|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.492613/page/n138/mode/1up|website=|accessdate=|first=D ramalingam}}</ref> == మూలాలు, వనరులు == {{మూలాలజాబితా}} {{క్రమము| ముందరి=[[ఎం కె వెల్లోడి]]| జాబితా=[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు|హైదరాబాదు రాష్ట్రం ముఖ్యమంత్రి]]'''<br />06/03/1952—31/10/1956| తరువాతి=[[నీలం సంజీవరెడ్డి]] ఆంధ్ర ప్రదేశ్ }} {{మహబూబ్ నగర్ జిల్లాకు సంబంధించిన విషయాలు|state=collapsed}} {{షాద్‌నగర్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం}} {{నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా కవులు}} {{తెలంగాణ సాహిత్యం}} {{Authority control}} [[వర్గం:1899 జననాలు]] [[వర్గం:1967 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగువారిలో స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు]] [[వర్గం:హైదరాబాదు రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రులు]] [[వర్గం:కేరళ గవర్నర్లు]] [[వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ గవర్నర్లు]] [[వర్గం:రంగారెడ్డి జిల్లా గ్రంథాలయోద్యమ నేతలు]] [[వర్గం:నిజాం కళాశాల పూర్వవిద్యార్ధులు]] [[వర్గం:రంగారెడ్డి జిల్లా స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు]] [[వర్గం:పెద్దమనుషుల ఒప్పందంలో పాలుపంచుకున్న తెలంగాణ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:రంగారెడ్డి జిల్లా నుండి ఎన్నికైన హైదరాబాదు రాష్ట్ర శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:రంగారెడ్డి జిల్లాకు చెందిన గవర్నర్లు]] [[వర్గం:రంగారెడ్డి జిల్లాకు చెందిన రాజ్యసభ సభ్యులు]] [[వర్గం:రంగారెడ్డి జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:రంగారెడ్డి జిల్లా న్యాయవాదులు]] [[వర్గం:భారత తపాలా బిళ్ళపై ఉన్న ప్రముఖులు]] [[వర్గం:తెలుగు గ్రంధాలయ ప్రముఖులు]] 14k4bu91q8cu78yneu54n2sjc6mgbvn 4956501 4956500 2026-09-12T03:37:43Z Rakesh2734 132606 /* */ 4956501 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = బూర్గుల రామకృష్ణారావు | residence =[[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]], [[తలకొండ పల్లి]] మండలం, [[పడకల్]] గ్రామం | other_names =బూర్గుల రామకృష్ణారావు | image =Burgula Ramakrishna Rao, 1952.jpg | imagesize = 200px | caption = బూర్గుల రామకృష్ణారావు | birth_name = | birth_date = [[మార్చి 13]], [[1899]] | birth_place = [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]], [[తలకొండ పల్లి]] మండలం, [[పడకల్]] గ్రామం | native_place = | death_date = [[సెప్టెంబర్ 15]], [[1967]] | death_place = | death_cause = గుండెపోటు | known = స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు,కవి,రచయిత | occupation = మొదటి హైదరాబాద్ రాష్ట్రముఖ్యమంత్రి([[1952]])<br />కేరళ గవర్నర్<br />ఉత్తరప్రదేశ్ గవర్నర్<br />బహుభాషావేత్త<br />స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు<br />రచయిత<br />న్యాయవాది | title = ''డాక్టర్ ఆఫ్ లిటరేచర్''<br />''డాక్టర్ ఆఫ్ లాస్'' | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | wife = | spouse= | partner = | children = | father = నరసింగరావు, | mother = రంగనాయకమ్మ | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = | signature =Burgula signature.jpg‎ }} '''బూర్గుల రామకృష్ణారావు''' ([[మార్చి 13]], [[1899]] - [[సెప్టెంబర్ 15]], [[1967]]) బహుభాషావేత్త, స్వాతంత్ర్యోద్యమ నాయకుడు, రచయిత, న్యాయవాది. [[హైదరాబాదు]] రాష్ట్రానికి తొలి ఎన్నికైన ముఖ్యమంత్రి. రెండు రాష్ట్రాలకు గవర్నరుగా కూడా పనిచేసాడు.<ref>తెలుగు వెలుగులు పుస్తకం, అమరావతి పబ్లికేషన్సు</ref> == జననం - విద్యాభ్యాసం == రామకృష్ణరావు [[1899]] [[మార్చి 13]] న నరసింగరావు, రంగనాయకమ్మ దంపతులకు [[కల్వకుర్తి]] దగ్గరలోని [[పడకల్]] గ్రామంలో జన్మించాడు. వీరి స్వగ్రామం [[బూర్గుల్|బూర్గుల]]; ఇంటి పేరు పుల్లం రాజు వారు. అయితే స్వగ్రామమైన బూర్గుల నామమే వీరి ప్రఖ్యాత గృహనామమైనది.నియోగి బ్రాహ్మణులలో గోలకొండ వ్యాపారుల తెగకు చెందినవారు. కౌండిన్యస గోత్రులు. ధర్మపంత్ స్కూలు (హైదరాబాద్) లో ప్రాథమిక విద్యను అభ్యసించాడు. 1915లో మెట్రిక్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులయ్యాడు. [[పూణె]] లోని [[ఫెర్గూసన్ కళాశాల]]లో బీఏ (హానర్స్) డిగ్రీ చదివాడు. [[బొంబాయి విశ్వవిద్యాలయం]] నుంచి ఎల్‌ఎల్‌బీ (లా డిగ్రీ) పూర్తిచేసి, [[హైదరాబాద్‌]]లో న్యాయవాద వృత్తిని ప్రారంభించారు. బూర్గుల దగ్గర [[పివినరసింహారావు]] జూనియర్ లాయర్‌గా పనిచేశాడు. == రాజకీయ జీవితం == [[1924]]లో పెళ్ళి చేసుకున్నాడు. [[1923]]లో [[హైదరాబాదు]]<nowiki/>లో న్యాయవాద వృత్తి ప్రారంభించి అగ్రస్థాయికి చేరాడు. [[న్యాయవాది]]గా ఉంటూనే, రాజకీయాల్లో పాల్గొనడం జరిగింది. [[ఆంధ్రోద్యమం]], [[గ్రంథాలయోద్యమం]], [[భూదానోద్యమం]] మొదలైన వాటిలో పాల్గొన్నాడు. [[మాడపాటి హనుమంతరావు]], [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి]] మొదలైన వారితో కలిసి పనిచేసాడు. [[శ్రీకృష్ణదేవరాయాంధ్ర భాషానిలయం]]కు అధ్యక్షుడిగా, కార్యదర్శిగా పనిచేసాడు. [[హైదరాబాదు]] రాష్ట్ర కాంగ్రెసు వ్యవస్థాపకుల్లో బూర్గుల ప్రముఖుడు. పార్టీ తరపున ఆయన అనేక కార్యక్రమాలకు నేతృత్వం వహించాడు. [[1931]]లో [[నల్గొండ]] జిల్లా [[దేవరకొండ]]లో జరిగిన [[రెండవ ఆంధ్రమహాసభ]]కు బూర్గుల అధ్యక్షత వహించాడు. శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలోను, [[క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం]]లోను పాల్గొని కారాగారవాసం అనుభవించాడు. [[1948]]లో [[పోలీసు చర్య]] తరువాత [[హైదరాబాదు రాష్ట్రం ఏర్పాటు]] అయి, [[వెల్లోడి]] [[ముఖ్యమంత్రి]]<nowiki/>గా సైనిక ప్రభుత్వం ఏర్పడినపుడు, ఆయన రెవెన్యూ, విద్యాశాఖల మంత్రి అయ్యాడు. రెవెన్యూ మంత్రిగా వినోబాభావే ప్రారంభించిన భూదానోద్యమానికి చట్టబద్దత కల్పించాడు.<ref>భారత స్వాతంత్ర్య సంగ్రామంలో తెలుగుయోధులు, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ఫ్రీడం ఫైటర్స్ కల్చరల్ సిసైటి ప్రచురణ, ప్రథమ ముద్రణ 2006, పేజీ 222</ref> [[1952]]లో మొదటిసారి [[హైదరాబాదు రాష్ట్రం|హైదరాబాదు రాష్ట్రానికి]] ఎన్నికలు జరిగిపుడు, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లాలోని షాద్‌నగర్ నియోజకవర్గం నుంచి హైదరాబాద్ శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు. ఆ ఏర్పడిన ప్రజాప్రభుత్వంలో [[ముఖ్యమంత్రి]] అయ్యాడు.<ref name="బూర్గుల మంత్రివర్గం, సంస్కరణలు">{{cite news|last1=నమస్తే తెలంగాణ|title=బూర్గుల మంత్రివర్గం, సంస్కరణలు|url=https://www.ntnews.com/m/Nipuna-Education/%E0%B0%AC%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%B2-%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82-%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B0%A3%E0%B0%B2%E0%B1%81-15-2-477509.aspx|accessdate=15 June 2017}}</ref> పూర్తి మెజారిటీ లేకున్ననూ, [[బూర్గుల రామకృష్ణారావు మంత్రివర్గం|మంత్రివర్గంలో]] సంపూర్ణ సహకారం లేకున్ననూ, పరిపాలన దక్షుడైన ముఖ్యమంత్రిగా పేరుగాంచాడు.<ref>ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాజకీయ చరిత్ర, జి.వెంకటరామారావు రచన, ప్రథమ ముద్రణ 2000, పేజీ 56</ref> [[1956]]లో హైదరాబాదు రాష్ట్రంలోని తెలుగు మాట్లాడే ప్రాంతాలను విడదీసి, కోస్తా, రాయలసీమ లతో కలిపి [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌ అవతరణ|ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ఏర్పాటు]] అయినపుడు, కొత్త రాష్ట్రానికి [[నీలం సంజీవరెడ్డి]] ముఖ్యమంత్రి అయ్యాడు. బూర్గుల, [[కేరళ]] రాష్ట్రానికి [[గవర్నరు]]గా వెళ్ళాడు. [[1960]] వరకు కేరళ గవర్నరుగా పనిచేసి, తరువాత [[1962]] వరకు [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] గవర్నరుగా పనిచేసాడు. [[File:Burgula Ramakrishna Rao 2000 stamp of India.jpg|right|thumb|150px|తపాలాశాఖ 2000లో విడుదల చేసిన తపాలాబిళ్ళ]] [[1948]] జనవరిలో ప్రభుత్వ ఏజెంట్ జనరల్‌గా [[హైదరాబాద్]] వచ్చిన కె.యం. మున్షీని నిజాం ఆజ్ఞలకు విరుద్ధంగా అందరికన్నా ముందే సందర్శించి పాలకుల ఆగ్రహానికి గురయ్యారు. ఆ [[సంవత్సరం]]<nowiki/>లోనే [[హైదరాబాద్ రాష్ట్ర కాంగ్రెస్|హైదరాబాద్ స్టేట్ కాంగ్రెస్]] నాయకుడై ప్రజా ఉద్యమానికి సారథ్యం వహించాడు. హైదరాబాద్ సంస్థానం [[భారతదేశం]]<nowiki/>లో విలీనం కావడానికి కృషి సల్పిన తీరు విశేషమైనది. రాజకీయ రంగంలోనే కాకుండా సాంఘిక సాంస్కృతిక రంగాల్లో వీరు చేపట్టిన సేవ ప్రత్యేకమైనది. ఖాదీ బోర్డు విచారణ సంఘం, [[మధ్యప్రదేశ్]] విషయ పరిశీలన సంఘం, ఆంధ్రప్రదేశ్ భారత్ సేవక సమాజం అధ్యక్షులుగా ఉన్నాడు. చరిత్ర, శాస్త్ర విజ్ఞానాల తెలుగు [[ఉర్దూ అకాడమీ]], భారతీయ విద్యాభవన్, ప్రశాంతి విద్వత్ పరిషత్ అధ్యక్షులుగా గొప్ప సాంస్కృతిక సేవలందించాడు. క్లాసికల్ లాంగ్వేజి కమిషన్ సభ్యులుగా, [[దక్షిణ భారత హిందీ ప్రచార సభ]], [[సంస్కృత పరిషత్‌]]ల ఉపాధ్యక్షులుగా భాషా సేవలు అందించాడు. == సాహితీ వ్యాసంగం == బూర్గుల బహుభాషావేత్త, సాహితీవేత్త. తెలుగు, హిందీ, ఇంగ్లిష్, కన్నడ, మరాఠీ, ఉర్దూ, పారశీక, సంస్కృత భాషల్లో బూర్గులకు ప్రావీణ్యం ఉంది. మహారాష్ట్రలో చదివే రోజుల్లోనే ఆంగ్లంలో కవితలు రాసేవాడు. పారశీక వాజ్మయ చరిత్ర ఆయన రచనలలో పేరు పొందినది. జగన్నాథ పండితరాయల [[లహరీపంచకము]]ను, [[ఆది శంకరాచార్య|శంకరాచార్యుల]] [[సౌందర్యలహరి]], [[కనకధారా స్తోత్రం|కనకధారారాస్తవము]]ను [[తెలుగు]]లోకి అనువదించాడు. కృష్ణ శతకం, [[సంస్కృతము|సంస్కృతం]]<nowiki/>లో శ్రీ [[వెంకటేశ్వర సుప్రభాతం]], [[శారదాస్తుతి]], [[గౌరీస్తుతి]], [[వాణీస్తుతి]], [[లక్ష్మీస్తుతి]], [[శ్రీకృష్ణాష్టకం]], రెడ్డి రాజుల కాలం-మత సంస్కృతులు (పరిశోధనా వ్యాసం) మొదలైనవి ఆయన ఇతర రచనలు. ఈయన రచించిన వ్యాసాలు 'సారస్వత వ్యాస ముక్తావళి' పేరుతో అచ్చయింది. పండిత రాజ పంచామృతం, [[కృష్ణశతకం]], [[వేంకటేశ్వర సుప్రభాతం]], నర్మద్‌గీతాలు, పుష్పాంజలి, తొలిచుక్క (కవితలు), నివేదన (కవితలు), పారశీక వాఙ్మయ చరిత్ర మొదలైన గ్రంథాలు వెలువరించడమే కాకుండా ఎన్నో కావ్యాలకు పీఠికలు రాశాడు. అనువాద రచనలు కూడా చేశాడు. [[వానమామలై]], [[కాళోజీ]], [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య|దాశరథి]], [[నారాయణరెడ్డి]] ప్రోత్సాహంతో 'తెలంగాణ రచయితల సంఘం' ఏర్పాటు చేసి సాహితీలోక ప్రసిద్ధుడయ్యాడు. == పురస్కారాలు == * [[1953]]లో [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం]] అయనకు ''డాక్టర్ ఆఫ్ లిటరేచర్'' గౌరవపట్టాను ప్రదానం చేసింది. * [[1956]]లో [[ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం]] ''డాక్టర్ ఆఫ్ లాస్'' అనే పట్టాను ఇచ్చింది. == మరణం == బూర్గుల [[1967]], [[సెప్టెంబర్ 14]] న గుండెపోటుతో మరణించాడు.<ref name="మా ప్రథమ ప్రజా ముఖ్యమంత్రి">{{cite web|last1=బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి బూర్గుల|title=బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి బూర్గుల|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.492613/page/n138/mode/1up|website=|accessdate=|first=D ramalingam}}</ref> == మూలాలు, వనరులు == {{మూలాలజాబితా}} {{క్రమము| ముందరి=[[ఎం కె వెల్లోడి]]| జాబితా=[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు|హైదరాబాదు రాష్ట్రం ముఖ్యమంత్రి]]'''<br />06/03/1952—31/10/1956| తరువాతి=[[నీలం సంజీవరెడ్డి]] ఆంధ్ర ప్రదేశ్ }} {{మహబూబ్ నగర్ జిల్లాకు సంబంధించిన విషయాలు|state=collapsed}} {{షాద్‌నగర్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం}} {{నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా కవులు}} {{తెలంగాణ సాహిత్యం}} {{Authority control}} [[వర్గం:1899 జననాలు]] [[వర్గం:1967 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగువారిలో స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు]] [[వర్గం:హైదరాబాదు రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రులు]] [[వర్గం:కేరళ గవర్నర్లు]] [[వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ గవర్నర్లు]] [[వర్గం:రంగారెడ్డి జిల్లా గ్రంథాలయోద్యమ నేతలు]] [[వర్గం:నిజాం కళాశాల పూర్వవిద్యార్ధులు]] [[వర్గం:రంగారెడ్డి జిల్లా స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు]] [[వర్గం:పెద్దమనుషుల ఒప్పందంలో పాలుపంచుకున్న తెలంగాణ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:రంగారెడ్డి జిల్లా నుండి ఎన్నికైన హైదరాబాదు రాష్ట్ర శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:రంగారెడ్డి జిల్లాకు చెందిన గవర్నర్లు]] [[వర్గం:రంగారెడ్డి జిల్లాకు చెందిన రాజ్యసభ సభ్యులు]] [[వర్గం:రంగారెడ్డి జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:రంగారెడ్డి జిల్లా న్యాయవాదులు]] [[వర్గం:భారత తపాలా బిళ్ళపై ఉన్న ప్రముఖులు]] [[వర్గం:తెలుగు గ్రంధాలయ ప్రముఖులు]] 9rbggjhgfj11fduue8dew6n6x83oqq6 4956504 4956501 2026-09-12T03:38:48Z Rakesh2734 132606 /* మరణం */ 4956504 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = బూర్గుల రామకృష్ణారావు | residence =[[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]], [[తలకొండ పల్లి]] మండలం, [[పడకల్]] గ్రామం | other_names =బూర్గుల రామకృష్ణారావు | image =Burgula Ramakrishna Rao, 1952.jpg | imagesize = 200px | caption = బూర్గుల రామకృష్ణారావు | birth_name = | birth_date = [[మార్చి 13]], [[1899]] | birth_place = [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]], [[తలకొండ పల్లి]] మండలం, [[పడకల్]] గ్రామం | native_place = | death_date = [[సెప్టెంబర్ 15]], [[1967]] | death_place = | death_cause = గుండెపోటు | known = స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు,కవి,రచయిత | occupation = మొదటి హైదరాబాద్ రాష్ట్రముఖ్యమంత్రి([[1952]])<br />కేరళ గవర్నర్<br />ఉత్తరప్రదేశ్ గవర్నర్<br />బహుభాషావేత్త<br />స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు<br />రచయిత<br />న్యాయవాది | title = ''డాక్టర్ ఆఫ్ లిటరేచర్''<br />''డాక్టర్ ఆఫ్ లాస్'' | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | wife = | spouse= | partner = | children = | father = నరసింగరావు, | mother = రంగనాయకమ్మ | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = | signature =Burgula signature.jpg‎ }} '''బూర్గుల రామకృష్ణారావు''' ([[మార్చి 13]], [[1899]] - [[సెప్టెంబర్ 15]], [[1967]]) బహుభాషావేత్త, స్వాతంత్ర్యోద్యమ నాయకుడు, రచయిత, న్యాయవాది. [[హైదరాబాదు]] రాష్ట్రానికి తొలి ఎన్నికైన ముఖ్యమంత్రి. రెండు రాష్ట్రాలకు గవర్నరుగా కూడా పనిచేసాడు.<ref>తెలుగు వెలుగులు పుస్తకం, అమరావతి పబ్లికేషన్సు</ref> == జననం - విద్యాభ్యాసం == రామకృష్ణరావు [[1899]] [[మార్చి 13]] న నరసింగరావు, రంగనాయకమ్మ దంపతులకు [[కల్వకుర్తి]] దగ్గరలోని [[పడకల్]] గ్రామంలో జన్మించాడు. వీరి స్వగ్రామం [[బూర్గుల్|బూర్గుల]]; ఇంటి పేరు పుల్లం రాజు వారు. అయితే స్వగ్రామమైన బూర్గుల నామమే వీరి ప్రఖ్యాత గృహనామమైనది.నియోగి బ్రాహ్మణులలో గోలకొండ వ్యాపారుల తెగకు చెందినవారు. కౌండిన్యస గోత్రులు. ధర్మపంత్ స్కూలు (హైదరాబాద్) లో ప్రాథమిక విద్యను అభ్యసించాడు. 1915లో మెట్రిక్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులయ్యాడు. [[పూణె]] లోని [[ఫెర్గూసన్ కళాశాల]]లో బీఏ (హానర్స్) డిగ్రీ చదివాడు. [[బొంబాయి విశ్వవిద్యాలయం]] నుంచి ఎల్‌ఎల్‌బీ (లా డిగ్రీ) పూర్తిచేసి, [[హైదరాబాద్‌]]లో న్యాయవాద వృత్తిని ప్రారంభించారు. బూర్గుల దగ్గర [[పివినరసింహారావు]] జూనియర్ లాయర్‌గా పనిచేశాడు. == రాజకీయ జీవితం == [[1924]]లో పెళ్ళి చేసుకున్నాడు. [[1923]]లో [[హైదరాబాదు]]<nowiki/>లో న్యాయవాద వృత్తి ప్రారంభించి అగ్రస్థాయికి చేరాడు. [[న్యాయవాది]]గా ఉంటూనే, రాజకీయాల్లో పాల్గొనడం జరిగింది. [[ఆంధ్రోద్యమం]], [[గ్రంథాలయోద్యమం]], [[భూదానోద్యమం]] మొదలైన వాటిలో పాల్గొన్నాడు. [[మాడపాటి హనుమంతరావు]], [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి]] మొదలైన వారితో కలిసి పనిచేసాడు. [[శ్రీకృష్ణదేవరాయాంధ్ర భాషానిలయం]]కు అధ్యక్షుడిగా, కార్యదర్శిగా పనిచేసాడు. [[హైదరాబాదు]] రాష్ట్ర కాంగ్రెసు వ్యవస్థాపకుల్లో బూర్గుల ప్రముఖుడు. పార్టీ తరపున ఆయన అనేక కార్యక్రమాలకు నేతృత్వం వహించాడు. [[1931]]లో [[నల్గొండ]] జిల్లా [[దేవరకొండ]]లో జరిగిన [[రెండవ ఆంధ్రమహాసభ]]కు బూర్గుల అధ్యక్షత వహించాడు. శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలోను, [[క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం]]లోను పాల్గొని కారాగారవాసం అనుభవించాడు. [[1948]]లో [[పోలీసు చర్య]] తరువాత [[హైదరాబాదు రాష్ట్రం ఏర్పాటు]] అయి, [[వెల్లోడి]] [[ముఖ్యమంత్రి]]<nowiki/>గా సైనిక ప్రభుత్వం ఏర్పడినపుడు, ఆయన రెవెన్యూ, విద్యాశాఖల మంత్రి అయ్యాడు. రెవెన్యూ మంత్రిగా వినోబాభావే ప్రారంభించిన భూదానోద్యమానికి చట్టబద్దత కల్పించాడు.<ref>భారత స్వాతంత్ర్య సంగ్రామంలో తెలుగుయోధులు, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ఫ్రీడం ఫైటర్స్ కల్చరల్ సిసైటి ప్రచురణ, ప్రథమ ముద్రణ 2006, పేజీ 222</ref> [[1952]]లో మొదటిసారి [[హైదరాబాదు రాష్ట్రం|హైదరాబాదు రాష్ట్రానికి]] ఎన్నికలు జరిగిపుడు, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లాలోని షాద్‌నగర్ నియోజకవర్గం నుంచి హైదరాబాద్ శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు. ఆ ఏర్పడిన ప్రజాప్రభుత్వంలో [[ముఖ్యమంత్రి]] అయ్యాడు.<ref name="బూర్గుల మంత్రివర్గం, సంస్కరణలు">{{cite news|last1=నమస్తే తెలంగాణ|title=బూర్గుల మంత్రివర్గం, సంస్కరణలు|url=https://www.ntnews.com/m/Nipuna-Education/%E0%B0%AC%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%B2-%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%82-%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B0%A3%E0%B0%B2%E0%B1%81-15-2-477509.aspx|accessdate=15 June 2017}}</ref> పూర్తి మెజారిటీ లేకున్ననూ, [[బూర్గుల రామకృష్ణారావు మంత్రివర్గం|మంత్రివర్గంలో]] సంపూర్ణ సహకారం లేకున్ననూ, పరిపాలన దక్షుడైన ముఖ్యమంత్రిగా పేరుగాంచాడు.<ref>ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాజకీయ చరిత్ర, జి.వెంకటరామారావు రచన, ప్రథమ ముద్రణ 2000, పేజీ 56</ref> [[1956]]లో హైదరాబాదు రాష్ట్రంలోని తెలుగు మాట్లాడే ప్రాంతాలను విడదీసి, కోస్తా, రాయలసీమ లతో కలిపి [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌ అవతరణ|ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ఏర్పాటు]] అయినపుడు, కొత్త రాష్ట్రానికి [[నీలం సంజీవరెడ్డి]] ముఖ్యమంత్రి అయ్యాడు. బూర్గుల, [[కేరళ]] రాష్ట్రానికి [[గవర్నరు]]గా వెళ్ళాడు. [[1960]] వరకు కేరళ గవర్నరుగా పనిచేసి, తరువాత [[1962]] వరకు [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] గవర్నరుగా పనిచేసాడు. [[File:Burgula Ramakrishna Rao 2000 stamp of India.jpg|right|thumb|150px|తపాలాశాఖ 2000లో విడుదల చేసిన తపాలాబిళ్ళ]] [[1948]] జనవరిలో ప్రభుత్వ ఏజెంట్ జనరల్‌గా [[హైదరాబాద్]] వచ్చిన కె.యం. మున్షీని నిజాం ఆజ్ఞలకు విరుద్ధంగా అందరికన్నా ముందే సందర్శించి పాలకుల ఆగ్రహానికి గురయ్యారు. ఆ [[సంవత్సరం]]<nowiki/>లోనే [[హైదరాబాద్ రాష్ట్ర కాంగ్రెస్|హైదరాబాద్ స్టేట్ కాంగ్రెస్]] నాయకుడై ప్రజా ఉద్యమానికి సారథ్యం వహించాడు. హైదరాబాద్ సంస్థానం [[భారతదేశం]]<nowiki/>లో విలీనం కావడానికి కృషి సల్పిన తీరు విశేషమైనది. రాజకీయ రంగంలోనే కాకుండా సాంఘిక సాంస్కృతిక రంగాల్లో వీరు చేపట్టిన సేవ ప్రత్యేకమైనది. ఖాదీ బోర్డు విచారణ సంఘం, [[మధ్యప్రదేశ్]] విషయ పరిశీలన సంఘం, ఆంధ్రప్రదేశ్ భారత్ సేవక సమాజం అధ్యక్షులుగా ఉన్నాడు. చరిత్ర, శాస్త్ర విజ్ఞానాల తెలుగు [[ఉర్దూ అకాడమీ]], భారతీయ విద్యాభవన్, ప్రశాంతి విద్వత్ పరిషత్ అధ్యక్షులుగా గొప్ప సాంస్కృతిక సేవలందించాడు. క్లాసికల్ లాంగ్వేజి కమిషన్ సభ్యులుగా, [[దక్షిణ భారత హిందీ ప్రచార సభ]], [[సంస్కృత పరిషత్‌]]ల ఉపాధ్యక్షులుగా భాషా సేవలు అందించాడు. == సాహితీ వ్యాసంగం == బూర్గుల బహుభాషావేత్త, సాహితీవేత్త. తెలుగు, హిందీ, ఇంగ్లిష్, కన్నడ, మరాఠీ, ఉర్దూ, పారశీక, సంస్కృత భాషల్లో బూర్గులకు ప్రావీణ్యం ఉంది. మహారాష్ట్రలో చదివే రోజుల్లోనే ఆంగ్లంలో కవితలు రాసేవాడు. పారశీక వాజ్మయ చరిత్ర ఆయన రచనలలో పేరు పొందినది. జగన్నాథ పండితరాయల [[లహరీపంచకము]]ను, [[ఆది శంకరాచార్య|శంకరాచార్యుల]] [[సౌందర్యలహరి]], [[కనకధారా స్తోత్రం|కనకధారారాస్తవము]]ను [[తెలుగు]]లోకి అనువదించాడు. కృష్ణ శతకం, [[సంస్కృతము|సంస్కృతం]]<nowiki/>లో శ్రీ [[వెంకటేశ్వర సుప్రభాతం]], [[శారదాస్తుతి]], [[గౌరీస్తుతి]], [[వాణీస్తుతి]], [[లక్ష్మీస్తుతి]], [[శ్రీకృష్ణాష్టకం]], రెడ్డి రాజుల కాలం-మత సంస్కృతులు (పరిశోధనా వ్యాసం) మొదలైనవి ఆయన ఇతర రచనలు. ఈయన రచించిన వ్యాసాలు 'సారస్వత వ్యాస ముక్తావళి' పేరుతో అచ్చయింది. పండిత రాజ పంచామృతం, [[కృష్ణశతకం]], [[వేంకటేశ్వర సుప్రభాతం]], నర్మద్‌గీతాలు, పుష్పాంజలి, తొలిచుక్క (కవితలు), నివేదన (కవితలు), పారశీక వాఙ్మయ చరిత్ర మొదలైన గ్రంథాలు వెలువరించడమే కాకుండా ఎన్నో కావ్యాలకు పీఠికలు రాశాడు. అనువాద రచనలు కూడా చేశాడు. [[వానమామలై]], [[కాళోజీ]], [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య|దాశరథి]], [[నారాయణరెడ్డి]] ప్రోత్సాహంతో 'తెలంగాణ రచయితల సంఘం' ఏర్పాటు చేసి సాహితీలోక ప్రసిద్ధుడయ్యాడు. == పురస్కారాలు == * [[1953]]లో [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం]] అయనకు ''డాక్టర్ ఆఫ్ లిటరేచర్'' గౌరవపట్టాను ప్రదానం చేసింది. * [[1956]]లో [[ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం]] ''డాక్టర్ ఆఫ్ లాస్'' అనే పట్టాను ఇచ్చింది. == మరణం == బూర్గుల [[1967]], [[సెప్టెంబర్ 15]] న గుండెపోటుతో మరణించాడు.<ref name="మా ప్రథమ ప్రజా ముఖ్యమంత్రి">{{cite web|last1=బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి బూర్గుల|title=బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి బూర్గుల|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.492613/page/n138/mode/1up|website=|accessdate=|first=D ramalingam}}</ref> == మూలాలు, వనరులు == {{మూలాలజాబితా}} {{క్రమము| ముందరి=[[ఎం కె వెల్లోడి]]| జాబితా=[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు|హైదరాబాదు రాష్ట్రం ముఖ్యమంత్రి]]'''<br />06/03/1952—31/10/1956| తరువాతి=[[నీలం సంజీవరెడ్డి]] ఆంధ్ర ప్రదేశ్ }} {{మహబూబ్ నగర్ జిల్లాకు సంబంధించిన విషయాలు|state=collapsed}} {{షాద్‌నగర్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం}} {{నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా కవులు}} {{తెలంగాణ సాహిత్యం}} {{Authority control}} [[వర్గం:1899 జననాలు]] [[వర్గం:1967 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగువారిలో స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు]] [[వర్గం:హైదరాబాదు రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రులు]] [[వర్గం:కేరళ గవర్నర్లు]] [[వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ గవర్నర్లు]] [[వర్గం:రంగారెడ్డి జిల్లా గ్రంథాలయోద్యమ నేతలు]] [[వర్గం:నిజాం కళాశాల పూర్వవిద్యార్ధులు]] [[వర్గం:రంగారెడ్డి జిల్లా స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు]] [[వర్గం:పెద్దమనుషుల ఒప్పందంలో పాలుపంచుకున్న తెలంగాణ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:రంగారెడ్డి జిల్లా నుండి ఎన్నికైన హైదరాబాదు రాష్ట్ర శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:రంగారెడ్డి జిల్లాకు చెందిన గవర్నర్లు]] [[వర్గం:రంగారెడ్డి జిల్లాకు చెందిన రాజ్యసభ సభ్యులు]] [[వర్గం:రంగారెడ్డి జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:రంగారెడ్డి జిల్లా న్యాయవాదులు]] [[వర్గం:భారత తపాలా బిళ్ళపై ఉన్న ప్రముఖులు]] [[వర్గం:తెలుగు గ్రంధాలయ ప్రముఖులు]] 0pgr517qrs8qfjaet0muuzoq2wscglc 0 5300 4956655 4956211 2026-09-12T09:07:04Z ~2026-49114-44 154067 /* */ 4956655 wikitext text/x-wiki {{విస్తరణ}} {{Infobox settlement | name = కోస్తా | native_name_lang = | other_name = | nickname = తీరాంధ్ర | settlement_type = ప్రాంతం | image_skyline = | image_alt = | image_caption = కోస్తాఆంధ్ర జిల్లాలు | image_map = Kostaandhra Andhra Pradesh new districts.png | map_caption = | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Andhraseal.png}}[[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | established_title = <!-- Established --> | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref>[http://www.mapsofindia.com/maps/andhrapradesh/andhrapradesh-factsheet.htm Area of Andhra Pradesh districts]</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 92906 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 34193868 {{fact}} | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = | demographics1_title1 = | demographics1_info1 = | timezone1 = | utc_offset1 = | postal_code_type = <!-- [[పిన్‌కోడ్|పిన్]] --> | postal_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = పెద్ద నగరాలు | blank1_info_sec1 = *[[విజయవాడ]] *[[గుంటూరు]] *[[నెల్లూరు]] *[[రాజమండ్రి]] *[[కాకినాడ]] *[[ఏలూరు]] *[[తుని]] | website = | footnotes = }} '''కోస్తా''' లేదా '''తీరాంధ్ర''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని తీరప్రాంతం. '''కోస్తా''' అన్న [[తెలుగు]] మాట, కోస్ట్‌ అన్న [[ఇంగ్లీషు]] మాట కూడా 'కోస్తా' అన్న పోర్చుగీసు భాష నుండి పుట్టిందని ఒక అనుమానం ఉంది. [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని]] రెండు (కోస్తాంధ్ర, [[రాయలసీమ]]) ప్రధాన విభాగాలలో కోస్తా ఒకటి. 1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం రావడానికి ముందు బ్రిటిష్ ఇండియాలోని మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో ఉండేది. 1953లో [[ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఏర్పాటు|ఆంధ్రరాష్ట్రం]] ఏర్పడే వరకూ ఉమ్మడి మద్రాసు రాష్ట్రంలో ఇది అంతర్భాగంగా ఉండేది. సాధారణంగా కోస్తా జిల్లాల్లో ఉత్తరాంధ్ర, దక్షిణాంధ్ర జిల్లాలు కూడా అంతర్భాగమే. [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2022]] వలన కొత్తగా ఏర్పడిన కొన్ని జిల్లాలకు తీర ప్రాంతం హద్దుగాలేదు కాని, ఉమ్మడి జిల్లాలో భాగం కావున వాటిని కోస్తా జిల్లాలుగా పరిగణించటం కొనసాగుతుంది. * [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] * [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] * [[ఏలూరు జిల్లా]] * [[కాకినాడ జిల్లా]] * [[కృష్ణా జిల్లా]] * [[గుంటూరు జిల్లా]] * [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] * [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] * [[ప్రకాశం జిల్లా]] * [[బాపట్ల జిల్లా]] * [[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా]] * [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] బ్రిటీషు ప్రభుత్వం పాలన కింద ఉన్న జిల్లాలు కూడా కావున, ఉత్తర కోస్తాంధ్ర ఉత్తారాంధ్ర,మధ్య కోస్తాంధ్ర, దక్షిణ కోస్తాంధ్ర దక్షిణాంధ్ర జిల్లాలలతో పాటు, వీటికి సర్కారు జిల్లాలు అనే పదప్రయోగం వాడుకలోవుండేది. ఈ తొమ్మిది ఉమ్మడి జిల్లాలూ 972 కి.మీ. నిడివిగల [[బంగాళాఖాతం|బంగాళాఖాత]] తీరాన్ని ఆనుకొని ఉన్నాయి. అందుకే ఈ ప్రాంతాన్ని కోస్తా ప్రాంతం అంటారు. భారతదేశంలో గుజరాత్‌ తరువాత రెండవ పెద్ద తీర రేఖ ఉన్న రాష్ట్రం ఇది. [[గోదావరి]], [[కృష్ణానది|కృష్ణా]], [[పెన్నా]]నదుల సాగరసంగమ స్థానాల్లో ఉన్న ఈ ప్రాంతం ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం అంతటిలోను మిక్కిలి సారవంతమైంది. [[వరి]], [[చెరకు]], కూర గాయలకు ప్రసిద్ధి గాంచింది. కోస్తా, [[రాయలసీమ]] ప్రజలు 1972లో [[జై ఆంధ్ర ఉద్యమం|జై ఆంధ్ర]] పేరుతో ప్రత్యేక ఆంధ్ర రాష్ట్రం కోసం పోరాడారు. == ఇంకా చూడండి == *[[రాయలసీమ]] *[[ఉత్తరాంధ్ర]] *[[ఆంధ్రప్రదేశ్]] *[[తెలంగాణ]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికాంశాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రాంతాలు]] [[వర్గం:కోస్తా]] n5plb8u52j0d625p6ptmynts48iqczr 4956661 4956655 2026-09-12T09:13:25Z ~2026-49114-44 154067 /* */ 4956661 wikitext text/x-wiki {{విస్తరణ}} {{Infobox settlement | name = కోస్తా | native_name_lang = | other_name = | nickname = తీరాంధ్ర | settlement_type = ప్రాంతం | image_skyline = | image_alt = | image_caption = కోస్తాఆంధ్ర జిల్లాలు | image_map = Kostaandhra Andhra Pradesh new districts.png | map_caption = | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Andhraseal.png}}[[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | established_title = <!-- Established --> | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref>[http://www.mapsofindia.com/maps/andhrapradesh/andhrapradesh-factsheet.htm Area of Andhra Pradesh districts]</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 92906 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 34193868 {{fact}} | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = | demographics1_title1 = | demographics1_info1 = | timezone1 = | utc_offset1 = | postal_code_type = <!-- [[పిన్‌కోడ్|పిన్]] --> | postal_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = పెద్ద నగరాలు | blank1_info_sec1 = *[[విజయవాడ]] *[[గుంటూరు]] *[[నెల్లూరు]] *[[రాజమండ్రి]] *[[కాకినాడ]] *[[ఏలూరు]] *[[తుని]] | website = | footnotes = }} '''కోస్తా''' లేదా '''తీరాంధ్ర''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని తీరప్రాంతం. '''కోస్తా''' అన్న [[తెలుగు]] మాట, కోస్ట్‌ అన్న [[ఇంగ్లీషు]] మాట కూడా 'కోస్తా' అన్న పోర్చుగీసు భాష నుండి పుట్టిందని ఒక అనుమానం ఉంది. [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని]] రెండు (కోస్తాంధ్ర, [[రాయలసీమ]]) ప్రధాన విభాగాలలో కోస్తా ఒకటి. 1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం రావడానికి ముందు బ్రిటిష్ ఇండియాలోని మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో ఉండేది. 1953లో [[ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఏర్పాటు|ఆంధ్రరాష్ట్రం]] ఏర్పడే వరకూ ఉమ్మడి మద్రాసు రాష్ట్రంలో ఇది అంతర్భాగంగా ఉండేది. సాధారణంగా కోస్తా జిల్లాల్లో ఉత్తరాంధ్ర, దక్షిణాంధ్ర జిల్లాలు కూడా అంతర్భాగమే. [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2022]] వలన కొత్తగా ఏర్పడిన కొన్ని జిల్లాలకు తీర ప్రాంతం హద్దుగాలేదు కాని, ఉమ్మడి జిల్లాలో భాగం కావున వాటిని కోస్తా జిల్లాలుగా పరిగణించటం కొనసాగుతుంది. * [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] * [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] * [[ఏలూరు జిల్లా]] * [[కాకినాడ జిల్లా]] * [[కృష్ణా జిల్లా]] * [[గుంటూరు జిల్లా]] * [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] * [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] * [[ప్రకాశం జిల్లా]] * [[బాపట్ల జిల్లా]] * [[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా]] * [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] బ్రిటీషు ప్రభుత్వం పాలన కింద ఉన్న జిల్లాలు కూడా కావున, ఉత్తర కోస్తా - ఉత్తారాంధ్ర, మధ్య కోస్తా, దక్షిణ కోస్తా - దక్షిణాంధ్ర జిల్లాలలతో పాటు, వీటికి సర్కారు జిల్లాలు అనే పదప్రయోగం వాడుకలోవుండేది. ఈ తొమ్మిది ఉమ్మడి జిల్లాలూ 972 కి.మీ. నిడివిగల [[బంగాళాఖాతం|బంగాళాఖాత]] తీరాన్ని ఆనుకొని ఉన్నాయి. అందుకే ఈ ప్రాంతాన్ని కోస్తా ప్రాంతం అంటారు. భారతదేశంలో గుజరాత్‌ తరువాత రెండవ పెద్ద తీర రేఖ ఉన్న రాష్ట్రం ఇది. [[గోదావరి]], [[కృష్ణానది|కృష్ణా]], [[పెన్నా]]నదుల సాగరసంగమ స్థానాల్లో ఉన్న ఈ ప్రాంతం ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం అంతటిలోను మిక్కిలి సారవంతమైంది. [[వరి]], [[చెరకు]], కూర గాయలకు ప్రసిద్ధి గాంచింది. కోస్తా, [[రాయలసీమ]] ప్రజలు 1972లో [[జై ఆంధ్ర ఉద్యమం|జై ఆంధ్ర]] పేరుతో ప్రత్యేక ఆంధ్ర రాష్ట్రం కోసం పోరాడారు. == ఇంకా చూడండి == *[[రాయలసీమ]] *[[ఉత్తరాంధ్ర]] *[[ఆంధ్రప్రదేశ్]] *[[తెలంగాణ]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికాంశాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రాంతాలు]] [[వర్గం:కోస్తా]] fbrz44cyke69mrm39ls4q6k3zkqkmpo 0 9179 4956738 4921257 2026-09-12T11:06:45Z KOLIPAKA SRINIVAS 140314 /* ప్రముఖులు */ 4956738 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Siddipet | native_name = | native_name_lang = | other_name = Siddipet | settlement_type = [[City]] | image_skyline = Municipal corporation of siddipet.jpg | image_alt = | image_caption = Municipal corporation of Siddipet | pushpin_map = India Telangana#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|18|06|07|N|78|51|07|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[Country]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name1 = [[Telangana]] | subdivision_name2 = [[Siddipet district|Siddipet]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = [[Siddis]] | government_type = [[Municipal council]] | governing_body = Siddipet Municipality | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="profile">{{cite web|title=Basic Information of Municipality|url=https://siddipetmunicipality.telangana.gov.in/pages/basic-information|website=Official website of Siddipet Municipality |accessdate=9 March 2021}}</ref> | leader_title = [[Member of Legislative Assembly]] | leader_name = [[T. Harish Rao]], [[Bharat Rashtra Samithi|BRS]] | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title3 = Municipal Chairman | leader_name3 = Manjula Rajnarsu | leader_title4 = [[Commissioner of Police]] | leader_name4 = Dr. B. Anuradha, IPS <ref>{{cite web | url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/040124/state-govt-transfers-23-ips-officers.html | title=State Govt Transfers 23 IPS Officers | date=4 January 2024 }}</ref> | area_total_km2 = 42.72 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 506 | population_total = 111358 | population_as_of = 2011 | population_rank = [[List of cities in Telangana by population|13th in Telangana]] | population_density_km2 = auto | population_footnotes = <ref name="profile"/> | demographics_type1 = Languages Telugu and Urdu | demographics1_title1 = Official | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 502103 | area_code = 08457 | area_code_type = Telephone code | registration_plate = [[List of Regional Transport Office districts in India|TG-36]] | website = {{URL|http://siddipet.telangana.gov.in}} | demographics1_info1 = {{hlist|[[Telugu language|Telugu]]|[[Urdu]]}}<!-- Please do not add anything besides Telugu and Urdu. --> | blank4_name_sec1 = Literacy | blank4_info_sec1 = 90.73% | blank5_name_sec1 = [[Urban planning|Planning]] agency | official_name = }}'''సిద్దిపేట, ''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[సిద్ధిపేట జిల్లా|సిద్ధిపేట జిల్లాకు]] చెందిన పట్టణం. సిద్దిపేట జిల్లా పరిపాలన, [[రెవెన్యూ డివిజన్]] కేంద్రం. ఈ పట్టణానికి పూర్వం సిద్దిక్ పేట అని పేరు. స్వ‌చ్ఛ స‌ర్వేక్ష‌ణ్ 2021 అవార్డుకు జాతీయస్థాయిలో సిద్ధిపేట ప‌ట్ట‌ణం ఎంపికైంది. తడి, పొడి, హానికరమైన చెత్త సేకరణలో వాహనాల నిర్వహణ, వీటి ప్రక్రియ‌, పారిశుద్ధ్య కార్మికుల పనితీరు, సర్టిఫికేషన్ విధానం, ప్రజల భాగస్వామ్యం, చైతన్యం, స్వచ్ యాప్ ఉపయోగించడం వంటి కార్య‌క్ర‌మాల‌ను సంపూర్ణంగా అమ‌లు చేయ‌డంతో సిద్ధిపేటకు ఈ అవార్డు వచ్చింది. 2021 నవంబరు 20న [[ఢిల్లీ]]<nowiki/>లో రాష్ట్ర‌ప‌తి [[రామ్‌నాథ్‌ కోవింద్‌|రామ్‌నాథ్ కోవింద్]] చేతుల మీదుగా సిద్దిపేట మున్సిప‌ల్ చైర్మ‌న్ మంజుల రాజనర్సు, క‌మిష‌న‌ర్ ర‌మ‌ణాచారి ఈ అవార్డును అందుకున్నారు.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ntnews.com/telangana/siddipeta-municipality-win-swachh-survekshan-2021-award-295936|title=జాతీయ స్థాయిలో మెరిసిన సిద్దిపేట‌.. స్వ‌చ్ఛ స‌ర్వేక్ష‌ణ్ అవార్డుకు ఎంపిక‌|date=2021-11-10|website=Namasthe Telangana|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211110140237/https://www.ntnews.com/telangana/siddipeta-municipality-win-swachh-survekshan-2021-award-295936/|archive-date=2021-11-10|access-date=2021-12-27}}</ref> == సిద్ధిపేట నామధేయం== '''సిద్ధిపేట''' అనే పట్టణం పేరుకు సంబంధించిన మూలం గురించి పలు స్థానిక చారిత్రక కథనాలు ఉన్నాయి. సాధారణంగా "సిద్ధి" లేదా "సిద్ధులు" అనే పదం నుండి ఈ పేరు ఏర్పడిందని భావించబడుతుంది. పూర్వకాలంలో ఈ ప్రాంతంలో యోగులు, సిద్ధులు నివసించి తపస్సు చేసేవారని, అందువల్ల ఈ ప్రాంతాన్ని మొదట "సిద్ధుల పేట" అని పిలిచారని స్థానికంగా చెప్పబడుతుంది. కాలక్రమేణా ఆ పేరు మారుతూ "సిద్ధిపేట"గా మారింది.<ref>{{cite web |title=History of Siddipet District |url=https://siddipet.telangana.gov.in/history/ |website=Siddipet District Official Website |access-date=9 March 2026 }}</ref> మరో అభిప్రాయం ప్రకారం, నిజాం పాలన కాలంలో ఈ ప్రాంతంలో నివసించిన ఒక ప్రముఖ వ్యక్తి పేరు ఆధారంగా ఈ పట్టణానికి "సిద్ధిపేట" అనే పేరు ఏర్పడినట్లు కూడా చెప్పబడుతుంది. కొంతమంది చరిత్రకారుల అభిప్రాయం ప్రకారం "సిద్ధి" లేదా "సిద్దిక్" అనే వ్యక్తి పేరు, "పేట" అనే పదం కలిపి ఈ ప్రాంతానికి "సిద్ధిపేట" అనే పేరు ఏర్పడిందని భావిస్తున్నారు <ref>{{cite web |title=Siddipet history and origin of name |url=https://www.deccanland.com/2025/04/01/siddipet-history/ |website=Deccan Land |access-date=9 March 2026 }}</ref> ఇంకొక అభిప్రాయం ప్రకారం, పూర్వకాలంలో ఈ ప్రాంతం ఒక ముఖ్యమైన వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేది. "పేట" అనే పదం తెలుగు భాషలో వ్యాపార కేంద్రం లేదా మార్కెట్ ప్రాంతాన్ని సూచిస్తుంది. అందువల్ల ఈ ప్రాంతంలో నివసించిన ప్రజల సమూహం లేదా స్థానిక నాయకుని పేరు ఆధారంగా "సిద్ధి + పేట" అనే కలయికతో "సిద్ధిపేట" అనే పేరు ఏర్పడినట్లు కూడా కొన్ని స్థానిక కథనాలు పేర్కొంటాయి.<ref>{{cite web |title=About Siddipet |url=https://siddipet.telangana.gov.in/about-district/ |website=Siddipet District Official Website |access-date=9 March 2026 }}</ref> == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో == 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మెదక్ జిల్లా]]<nowiki/>లోని సిద్దిపేట మండలంలో ఉండేది. పునర్వ్యవస్థీకరణలో దీన్ని కొత్తగా ఏర్పాటుచేసిన సిద్ధిపేట పట్టణ మండలంలోకి చేర్చారు.<ref>{{Cite web|title=సిద్దిపేట జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Siddipet.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211224165002/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Siddipet.pdf|archive-date=2021-12-24|access-date=2022-08-18|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంక వివరాలు== 2001 భారత జనాభా గణాంకాల ప్రకారం జనాభా - మొత్తం 1,52,365 - పురుషులు 76,696 - స్త్రీలు 75,669 == రాజకీయాలు == ==== పార్లమెంట్ సభ్యులు ==== *1952–1966: ''నియోజకవర్గం ఉనికిలో లేదు'' {| class="wikitable" |- ! లోక్ సభ!!వ్యవధి!!M.P. పేరు!!పార్టీ అనుబంధం |- | నాల్గవ||1967–71||[[జి. వెంకటస్వామి]]||[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | ఐదవ||1971–77||[[జి. వెంకటస్వామి]]||[[తెలంగాణ ప్రజా సమితి]] |- | ఆరవ||1977–80||[[నంది ఎల్లయ్య]]||[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | ఏడవ||1980–84||[[నంది ఎల్లయ్య]]||[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | ఎనిమిదవ||1984–89||[[జి. విజయ రామారావు]]||[[తెలుగు దేశం పార్టీ]] |- | తొమ్మిదవ||1989–91||[[నంది ఎల్లయ్య]]||[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | పదో||1991–96||[[నంది ఎల్లయ్య]]||[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | పదకొండవ||1996–98||[[నంది ఎల్లయ్య]]||[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | పన్నెండవ||1998–99||[[మల్యాల రాజయ్య]]||[[తెలుగు దేశం పార్టీ]] |- | పదమూడవ||1999-04||[[మల్యాల రాజయ్య]]||[[తెలుగు దేశం పార్టీ]] |- | [[14వ లోక్ సభ|పద్నాల్గవ]]||2004-09||[[సర్వే సత్యనారాయణ]]||[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |} *2008 నుండి: ''నియోజకవర్గం ఉనికిలో లేదు'' ==== 2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికల ఫలితాలు<ref>{{cite web|url=https://results.eci.gov.in/AcResultGenDecNew2023/ConstituencywiseS2933.htm |title=General Elections to Assembly Constituencies: Trends & Results Dec-2023 Assembly Constituency 33 - Siddipet (Telangana) |publisher=Election Commissioner of India |access-date=13 March 2024}}</ref> ==== {{Election box begin | title=2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికల ఫలితాలు: [[సిద్దిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం]]}} {{Election box winning candidate with party link|party=Bharat Rashtra Samithi|candidate=[[తన్నీరు హరీశ్ రావు]]|votes= 1,05,514 |percentage= 58.17|change=}} {{Election box candidate with party link|party=Indian National Congress|candidate=పూజల హరి కృష్ణ |votes=23,206|percentage=12.79|change=}} {{Election box candidate with party link|party=Bharatiya Janata Party|candidate=దూది శ్రీకాంత్ రెడ్డి|votes=23,201|percentage=12.79|change=}}{{Election box candidate with party link|party=Bahujan Samaj Party|candidate=గాధగోని చక్రధర్ గౌడ్ |votes=16,610|percentage=9.16|change=}} {{Election box candidate with party link|party=స్వతంత్ర|candidate=పిల్లి సాయి కుమార్ |votes=4,970|percentage=2.74|change=}} {{Election box candidate with party link|party=స్వతంత్ర|candidate=ఇతరులు |votes=6,602|percentage=3.64|change=}} {{Election box candidate with party link|party=నోటా|candidate= పై వ్యక్తులలో ఎవరూ కారు|votes=1,300|percentage=0.72|change=}} {{Election box majority|votes=82,308|percentage=100.00|change=}} {{Election box turnout|votes=1,81,403|percentage=|change=}} {{Election box hold with party link | winner =Bharat Rashtra Samithi |loser =Indian National Congress | swing = }} {{Election box end}} {{Main|సిద్దిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం}} '''ఫలితాలు వివరముగా''' {| class="wikitable" ! క్ర.సంఖ్య || అభ్యర్థి || పార్టీ || మొత్తం ఓట్లు || % ఓట్లు |- | 1 || గాథగోని చక్రధర్ గౌడ్ || [[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ]] || 16,610 || 9.16 |- | 2 || [[తన్నీరు హరీశ్ రావు]] || [[భారత రాష్ట్ర సమితి]] || 1,05,514 || 58.17 |- | 3 || దూది శ్రీకాంత్ రెడ్డి || [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] || 23,201 || 12.79 |- | 4 || పూజల హరి కృష్ణ || [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] || 23,206 || 12.79 |- | 5 || నర్సింహారెడ్డి అదుల్లా || భరత చైతన్య యువజన పార్టీ || 206 || 0.11 |- | 6 || బాబు కర్రోల్ల || ధర్మ సమాజ్ పార్టీ || 218 || 0.12 |- | 7 || రొమాలా బాబు దుర్గయ్య || భారత ప్రజా బంధు పార్టీ || 164 || 0.09 |- | 8 || వతరికరి నగరాని || ఆబాద్ పార్టీ || 478 || 0.26 |- | 9 || ఎక్కల్దేవి లింగం || స్వతంత్ర || 358 || 0.2 |- | 10 || ఏటీ ఆంజనేయులు || స్వతంత్ర || 675 || 0.37 |- | 11 || గుమ్మడి శ్రీశైలం || స్వతంత్ర || 443 || 0.24 |- | 12 || గువ్వల సంతోష్ కుమార్ || స్వతంత్ర || 291 || 0.16 |- | 13 || ధర్మాజీపేట ప్రతాప్ రెడ్డి || స్వతంత్ర || 227 || 0.13 |- | 14 || పశికాంతి శంకర్ || స్వతంత్ర || 543 || 0.3 |- | 15 || పిల్లి సాయి కుమార్ || స్వతంత్ర || 4,970 || 2.74 |- | 16 || పైసా రామకృష్ణ || స్వతంత్ర || 881 || 0.49 |- | 17 || పోతుగంటి నర్సింహారెడ్డి || స్వతంత్ర || 504 || 0.28 |- | 18 || బర్రె మల్లయ్య || స్వతంత్ర || 928 || 0.51 |- | 19 || రజినీకర్ చడా || స్వతంత్ర || 152 || 0.08 |- | 20 || వరికోలు శ్రీనివాస్ || స్వతంత్ర || 338 || 0.19 |- | 21 || శ్రీకాంత్ పెద్దసాయిగారి || స్వతంత్ర || 196 || 0.11 |- | 22 || [[నోటా]] || పైవేవీ లేవు || 1,300 || 0.72 |- | || మొత్తం || || 1,81,403 || |} == కలెక్టరేట్‌ నూతన భవన సముదాయం == జిల్లాస్థాయి శాఖల అధికారులు ఉండేలా జిల్లా కేంద్రానికి సమీపంలోని [[దుద్దాడ]]<nowiki/>లోని 50 ఎకరాలలో 63.6 కోట్ల రూపాయలతో సమీకృత జిల్లా కార్యాలయాల సముదాయం నిర్మించబడింది. 2021, జూన్ 20న తెలంగాణ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి [[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు|కేసీఆర్]] కలెక్టరేట్‌ నూతన భవన సముదాయాన్ని (సమీకృత జిల్లా కార్యాలయాల సముదాయం) ప్రారంభించాడు.<ref>{{Cite web|date=2021-06-20|title=సిద్దిపేటలో కలెక్టరేట్,పోలీస్ కమిషరేట్ కార్యాలయాలను ప్రారంభించిన సీఎం కేసీఆర్|url=https://telugu.oneindia.com/news/telangana/cm-kcr-inaugurates-siddipet-collectorate-and-police-commissionerate-buildings-295923.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20210620084533/https://telugu.oneindia.com/news/telangana/cm-kcr-inaugurates-siddipet-collectorate-and-police-commissionerate-buildings-295923.html|archive-date=2021-06-20|access-date=2023-02-23|website=telugu oneindia}}</ref> కార్యాలయానికి చేరుకున్న కేసీఆర్‌ పోలీసుల గౌరవ వందనం స్వీకరించాడు. ఆ తర్వాత కలెక్టరేట్‌ కార్యాలయాన్ని ప్రారంభించి, ప్రత్యేక పూజల్లో పాల్గొన్నాడు. అనంతరం ఛాంబర్‌లో కలెక్టర్‌ వెంకట్రామిరెడ్డిని కుర్చీలో కూర్చుండబెట్టి పుష్పగుచ్ఛం అందించి శుభాకాంక్షలు తెలిపాడు. ఈ కార్యక్రమంలో రాష్ట్ర మంత్రులు [[తన్నీరు హరీశ్ రావు|టి. హరీశ్‌రావు]], మహమూద్‌ అలీ, [[వేముల ప్ర‌శాంత్ రెడ్డి|వేముల ప్రశాంత్‌రెడ్డి]], ఎంపీ [[కొత్త ప్రభాకర్ రెడ్డి|కొత్త ప్రభాకర్‌రెడ్డి]], ప్రభుత్వ ప్రధాన కార్యదర్శి సోమేశ్‌ కుమార్‌ లతోపాటు స్థానిక ఎమ్మెల్సీలు, ఎమ్మెల్యేలు, జిల్లా ఇతర ప్రజాప్రతినిధులు, అధికారులు పాల్గొన్నారు.<ref>{{Cite web|last=Today|first=Telangana|date=2021-06-20|title=CM KCR inaugurates newly constructed offices in Siddipet|url=https://telanganatoday.com/cm-kcr-inaugurates-newly-constructed-offices-in-siddipet|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624041102/https://telanganatoday.com/cm-kcr-inaugurates-newly-constructed-offices-in-siddipet|archive-date=2021-06-24|access-date=2023-02-23|website=Telangana Today}}</ref> [[దస్త్రం:T Harish Rao.jpg|thumb|250x250px|1972 జూన్ 3న సిద్దిపేటలో జన్మించిన తన్నీరు హరీశ్ రావు చిత్రం. (తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి పార్టీకి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు)]] == చెరువులు == సిద్ధిపేటలో ఒక చెరువు ఉంది. దీనిని కోమటి చెరువు అంటారు. దీనినే మిని టాంక్ బండ్ అందరు సిద్ధిపేటలో మరిన్ని చెరువు కలవు వాటిలో ఎర్ర చెరువు నర్సాపూర్ చెరువు చింతల్ చెరువు కలవు == ఆరోగ్యం == 2018లో [[సిద్ధిపేట ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాల]] ఏర్పాటయింది.<ref>{{Cite web|url=https://telanganatoday.com/laxma-reddy-inaugurates-siddipet-medical-college|title=Laxma Reddy inaugurates Siddipet Medical College|last=TelanganaToday|first=|date=2018-06-04 |website=Telangana Today|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180811065204/https://telanganatoday.com/laxma-reddy-inaugurates-siddipet-medical-college|archive-date=2018-08-11|access-date=2020-09-05}}</ref> == భరోసా, సఖి, ఓల్డ్ ఏజ్ హోమ్‌లు == సిద్దిపేట రూరల్ పోలీస్ స్టేషన్ ఆవరణలో ఒకే కాంప్లెక్స్‌లో రూ.48.69 లక్షలతో నూతనంగా నిర్మించనున్న సఖి వన్ స్టాప్ సెంటర్ భవనం, సికింద్రాబాద్‌కు చెందిన గౌరా పెట్రో కెమికల్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ కార్పోరేట్ సోషల్ రెస్పాన్సిబిలిటీ నిధులు కోటి రూపాయలతో నూతనంగా నిర్మించనున్న మహిళలు, బాలల భరోసా సెంటర్ భవనానికి 2022 మార్చి 17న తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆర్థిక, వైద్యారోగ్య శాఖామంత్రి [[తన్నీరు హరీశ్ రావు|టి. హ‌రీశ్ రావు]] శంకుస్థాపన చేశాడు. ఈ కార్యక్రమంలో ఇతర ప్రజాపతినిధులు, అధికారులు పాల్గొన్నారు.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2022-03-17|title=ఒకే కాంప్లెక్స్‌లో భరోసా, సఖి, ఓల్డ్ ఏజ్ హోమ్‌ల నిర్మాణం : మత్రి హరీశ్‌రావు|url=https://www.ntnews.com/telangana/construction-of-bharosa-sakhi-and-old-age-homes-in-a-single-complex-matri-harishrao-498257|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317105438/https://www.ntnews.com/telangana/construction-of-bharosa-sakhi-and-old-age-homes-in-a-single-complex-matri-harishrao-498257|archive-date=2022-03-17|access-date=2022-03-17|website=Namasthe Telangana|language=te}}</ref> == భూగర్భ మురుగునీటి సేకరణ కేంద్రం == [[భారత దేశం|భారతదేశం]]<nowiki/>లోనే తొలిసారిగా సిద్ధిపేట పట్టణంలో నిర్మించిన భూగర్భ మురుగునీటి సేకరణ కేంద్రాన్ని 2022 ఏప్రిల్ 20న తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆర్థిక, వైద్యారోగ్య శాఖామంత్రి [[తన్నీరు హరీశ్ రావు|టి. హరీష్ రావు]], [[మెదక్ లోకసభ నియోజకవర్గం|మెదక్]] ఎంపీ [[కొత్త ప్రభాకర్ రెడ్డి]] ప్రారంభించారు. 300కోట్ల రూపాయలతో ఏర్పాటుచేసిన ఎస్టీపీ ద్వారా శుద్ధి చేసిన నీటిని నర్సాపూర్ చెరువులోకి విడుదల చేస్తారు.<ref>{{Cite web|last=Velugu|first=V6|date=2022-04-20|title=సిద్ధిపేటను శుద్ధిపేటగా చూడాలనుంది|url=https://www.v6velugu.com/minister-harish-rao-inagurated-several-development-works-in-siddipet|archive-url=https://web.archive.org/web/20220421082940/https://www.v6velugu.com/minister-harish-rao-inagurated-several-development-works-in-siddipet|archive-date=2022-04-21|access-date=2022-04-21|website=V6 Velugu|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2022-04-20|title=సిద్దిపేట పట్టణాన్ని శుభ్రంగా ఉంచడంలో వారిదే కీలక పాత్ర : మంత్రి హరీశ్‌రావు|url=https://www.ntnews.com/telangana/their-key-role-in-keeping-siddipet-town-clean-minister-harish-rao-549598|archive-url=https://web.archive.org/web/20220421084004/https://www.ntnews.com/telangana/their-key-role-in-keeping-siddipet-town-clean-minister-harish-rao-549598|archive-date=2022-04-21|access-date=2022-04-21|website=www.ntnews.com|language=te}}</ref> == బస్తీ దవాఖాన == డబుల్ బెడ్‌రూం కేసీఆర్‌ నగర్‌లో ఏర్పాటుచేసిన బస్తీ దవాఖాన నూతన భవనాన్ని 2022 జూన్ 10న తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆర్థిక, వైద్యారోగ్య శాఖామంత్రి [[తన్నీరు హరీశ్ రావు|టి. హ‌రీశ్ రావు]] ప్రారంభించాడు. తాత్కాలిక భవనంలో బస్తీ దవాఖాన సేవలు అందిస్తుండగా, 18 లక్షల రూపాయలతో పక్కా భవనం నిర్మించారు. ఈ దవాఖానాలో అవుట్​ పేషెంట్​ సేవలు అందించడంపాటు బీపీ, షుగర్‌తో సహా 57 రకాల వైద్య పరీక్షలను చేస్తున్నారు. సుమారు 150 రకాల మందులను ఉచితంగా అందిస్తున్నారు. స్వల్పంగా అనారోగ్యం బారిన పడిన వారికి తక్షణ వైద్య చికిత్స అందించడంతో పాటు టీకాలు, కుటుంబ నియంత్రణ, వైద్య పరమైన కౌన్సిలింగ్ ఇస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2022-06-10|title=కేసీఆర్‌ నగర్‌లో బస్తీ దవాఖానను ప్రారంభించిన మంత్రి హరీశ్ రావు|url=https://www.ntnews.com/telangana/minister-harish-rao-inaugurated-the-basti-hospital-in-kcr-nagar-622758|archive-url=https://web.archive.org/web/20220610081207/https://www.ntnews.com/telangana/minister-harish-rao-inaugurated-the-basti-hospital-in-kcr-nagar-622758|archive-date=2022-06-10|access-date=2022-06-15|website=Namasthe Telangana|language=te}}</ref> == పారిశుధ్యం == సిద్దిపేట పట్టణంలో పారిశుధ్య నిర్వహణను స్థానిక మున్సిపల్ పరిపాలన నిర్వహిస్తుంది. పట్టణంలో చెత్త సేకరణ, వీధుల శుభ్రత, డ్రైనేజ్ వ్యవస్థ నిర్వహణ వంటి సేవలను మున్సిపాలిటీ ద్వారా నిర్వహిస్తున్నారు. ప్రజారోగ్యాన్ని కాపాడటానికి చెత్తను వేరు చేసి సేకరించడం, ఘన వ్యర్థాల నిర్వహణ వంటి కార్యక్రమాలు అమలు చేస్తున్నారు.<ref>{{cite web |title=Siddipet Municipality |url=https://siddipet.telangana.gov.in/ |website=Siddipet District Official Website |access-date=9 March 2026 }}</ref> == తాగు నీరు == సిద్దిపేట పట్టణానికి తాగునీటి సరఫరా ప్రధానంగా తెలంగాణ ప్రభుత్వం అమలు చేస్తున్న [[మిషన్ భగీరథ]] పథకం ద్వారా జరుగుతోంది. ఈ పథకం ద్వారా పట్టణాలు, గ్రామాలకు సురక్షితమైన తాగునీటిని పైపులైన్ల ద్వారా సరఫరా చేస్తున్నారు.<ref>{{cite web |title=Mission Bhagiratha |url=https://missionbhagiratha.telangana.gov.in/ |website=Government of Telangana |access-date=9 March 2026 }}</ref> == సమాచార సౌకర్యాలు == సిద్దిపేట పట్టణంలో సమాచార, కమ్యూనికేషన్ సౌకర్యాలు విస్తృతంగా అభివృద్ధి చెందాయి. టెలికమ్యూనికేషన్ సేవలు, మొబైల్ నెట్‌వర్క్‌లు, ఇంటర్నెట్ సేవలు, పోస్టల్ సేవలు ప్రజలకు అందుబాటులో ఉన్నాయి. భారత ప్రభుత్వ సంస్థ అయిన [[భారత్ సంచార్ నిగమ్ లిమిటెడ్]] (BSNL) తో పాటు ఇతర ప్రైవేట్ టెలికాం సంస్థలు కూడా సేవలు అందిస్తున్నాయి.<ref>{{cite web |title=Telecom Services in India |url=https://dot.gov.in/ |website=Department of Telecommunications, Government of India |access-date=9 March 2026 }}</ref> == విద్యుత్తు == సిద్దిపేట పట్టణంలో విద్యుత్తు సరఫరాను తెలంగాణ రాష్ట్ర విద్యుత్ పంపిణీ సంస్థ అయిన [[తెలంగాణ స్టేట్ సదర్న్ పవర్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ కంపెనీ లిమిటెడ్]] (TSSPDCL) నిర్వహిస్తుంది. ఈ సంస్థ ద్వారా గృహ, వ్యవసాయ, వాణిజ్య అవసరాలకు విద్యుత్తు అందించబడుతోంది.<ref>{{cite web |title=Telangana State Southern Power Distribution Company Limited |url=https://tssouthernpower.com/ |website=TSSPDCL |access-date=9 March 2026 |archive-date=11 నవంబర్ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111075553/http://tssouthernpower.com/ |url-status=dead }}</ref> == ఐటీ టవర్ == రాష్ట్రంలోని ద్వితీయ శ్రేణి నగరాలకు ఐటీ సేవలు విస్తరించాలన్న ఉద్దేశంతో సిద్దిపేట పట్టణంలో 1,72,645 చదరపు అడుగుల విస్తీర్ణంలో 63 కోట్ల వ్యయంతో 718 సీటింగ్‌ కెపాసిటీతో జీప్లస్‌ 4 అంతస్తులతో [[తెలంగాణా ప్రభుత్వం|తెలంగాణ ప్రభుత్వం]] [[సిద్దిపేట ఐటీ టవర్|సిద్దిపేట ఐటీ టవర్‌]]<nowiki/>ను నిర్మించింది. ఈ ఐటీ టవర్‌ను 2023, జూన్ 15న తెలంగాణ రాష్ట్ర [[తెలంగాణ సమాచార, సాంకేతిక శాఖ|ఐటీ]], పరిశ్రమల, పురపాలక శాఖామంత్రి [[కల్వకుంట్ల తారక రామారావు]], ఆర్థిక, వైద్యారోగ్యశాఖల మంత్రి [[తన్నీరు హరీశ్ రావు|తన్నీరు హరీశ్‌రావు]] కలిసి ప్రారంభించి, అందులోని వివిధ కంపెనీల్లో ఎంపికైనవారికి నియామక పత్రాలు అందజేశారు.<ref>{{Cite web|last=Naidu|first=Muvva Krishnama|title=IT tower in Siddipet {{!}} తెలంగాణలో ద్వితీయశ్రేణి నగరాలకు ఐటీ కంపెనీలు|url=https://telugu.hindustantimes.com/videos/telangana/ministers-ktr-and-harish-rao-inaugurated-the-it-tower-in-siddipet-121686822663780.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20230615155007/https://telugu.hindustantimes.com/videos/telangana/ministers-ktr-and-harish-rao-inaugurated-the-it-tower-in-siddipet-121686822663780.html|archive-date=2023-06-15|access-date=2023-06-17|website=Hindustantimes Telugu|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-06-15|title=Minister KTR - ఐటీ ట‌వ‌ర్ ఏర్పాటుతో 1500మందికి ఉపాధి|url=https://www.prabhanews.com/topstories/employment-for-1500-people-with-the-establishment-of-it-tower-minister-ktr/|archive-url=https://web.archive.org/web/20230615155046/https://www.prabhanews.com/topstories/employment-for-1500-people-with-the-establishment-of-it-tower-minister-ktr/|archive-date=2023-06-15|access-date=2023-06-17|website=Prabha News}}</ref> 2020, డిసెంబరు 10న ముఖ్యమంత్రి [[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు|కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు]] ఈ ఐటీ టవర్ నిర్మాణ పనులకు శంకుస్థాపన చేశాడు.<ref>{{Cite web|last=Telugu|first=TV9|date=2020-12-10|title=CM KCR Siddipet tour: సిద్ధిపేట పేదల కల నెరవేరబోతోంది.. అభివృద్ధి పనులకు ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్ శ్రీకారం|url=https://tv9telugu.com/latest-news/telangana-cm-kcr-visit-siddipet-for-inaugurates-of-development-works-live-updates-363003.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612063720/https://tv9telugu.com/latest-news/telangana-cm-kcr-visit-siddipet-for-inaugurates-of-development-works-live-updates-363003.html|archive-date=2023-06-12|access-date=2023-06-17|website=TV9 Telugu|language=te}}</ref> == పోలీస్ కమిషనరేట్ == [[సిద్దిపేట పోలీస్ కమిషనరేట్]] అనేది సిద్దిపేట పట్టణంలో చట్టాన్ని అమలుచేయడానికి, నేర దర్యాప్తులో ప్రాథమిక బాధ్యతలను కలిగి ఉన్న [[పోలీసులు|నగర పోలీసు]] విభాగం. దసరా పండుగ సందర్భంగా 2016 అక్టోబరు 11న రాష్ట్రంలో కొత్తగా ప్రారంభించబడిన 21 జిల్లాలు, 4 కొత్త కమిషనరేట్‌లతోపాటు సిద్దిపేట కమిషనరేట్ కూడా అధికారికంగా ఏర్పాటుచేయబడింది. == అవార్డులు == సిద్ధిపేట పట్టణానికి జాతీయ, రాష్ట్రస్థాయిలో అనేక అవార్డులు వచ్చాయి.<ref name=":0" /> # 2012: రాష్ట్ర స్థాయిలో క్లీన్ సిటీ ఛాంపియన్ షిప్ అవార్డు # 2015: జాతీయ స్థాయిలో ఎక్సలెన్స్ అవార్డు (సాలీడ్ వెస్ట్ మేనేజ్ మెంట్) # 2016: జాతీయ స్థాయిలో ఎక్స్ లెన్స్ అవార్డు పారిశుద్ధ్య నిర్వహణ # 2016: రాష్ట్ర స్థాయిలో హరిత మిత్ర అవార్డు # 2016: చెత్త సేకరణ, 100% మరుగుదొడ్ల నిర్మాణంలో జాతీయ స్థాయిలో స్కాచ్ అవార్డు # 2016: జాతీయ స్థాయిలో ఓడీఎఫ్ సర్టిఫికెట్ # 2016: రాష్ట్ర స్థాయిలో ఎక్స్ లెన్స్ అవార్డు # 2017: జాతీయ స్థాయిలో రాష్ట్రీయ స్వచ్ భారత్ పురస్కారం # 2017: సీఎం చే రాష్ట్ర స్థాయి బెస్ట్ మున్సిపాలిటీ అవార్డు # 2017: జాతీయ స్థాయిలో ఐఎస్వో అవార్డు # 2018: జాతీయ స్థాయిలో సాలీడ్ మేనేజ్మెంట్ లో స్కాచ్ అవార్డు # 2018: జాతీయ స్థాయిలో స్వచ్ఛత ఎక్స్ లెన్స్ అవార్డు # 2018: 6 పద్ధతులు అమలులో ఉన్నందున జాతీయ స్థాయిలో స్కోచ్ అవార్డు # 2018: స్వచ్ సర్వేక్షన్ లో జాతీయ స్థాయిలో ప్రథమ స్థానం # 2019: జాతీయ స్థాయిలో స్వచ్ఛత ఎక్స్ లెన్స్ అవార్డు # 2019: జాతీయ స్థాయిలో స్వచ్ సర్వేక్షన్ అవార్డు (దక్షిణ భారత దేశంలో రెండవ స్థానంలో) # 2021: సిద్ధిపేట పట్టణంలో 100% ఇంటింటికి స్వచ్ఛమైన త్రాగు నీటి సరఫరా నిర్వహణకు రెండు స్కాచ్ అవార్డులు # 2021: దేశ స్థాయిలో స్వచ్ సర్వేక్షన్ అవార్డుకు ఎంపిక ==రవాణా సౌకర్యం== ఇది [[కరీంనగర్]], [[హైదరాబాద్|హైదరాబాదు]] ప్రధాన మార్గంలో ఉండుట వలన [[నిజామాబాద్]], [[మెదక్]] ల నుండి అన్ని బస్సులకు ఇది కూడలిగా ఉంది.ఇక్కడ బస్టాండ్ కూడా అన్ని సౌకర్యములతో ఉంది. సిద్ధిపేటలో రెండు బస్సు స్టాండులు ఉన్నాయి. ఒకటి పాతది. దీనిని పాత బస్సు స్టాండు అని అంటారు. కేవలం చుట్టు ప్రక్కల గ్రామాలకు వెళ్ళే ఆర్డినరీ బస్సులు మాత్రమే ఈ బస్సు స్టాండులో దొరుకుతాయి. ఎక్స్‌ప్రెస్ బస్సులు మాత్రం కొత్త బస్సు స్టాండులో ఆగుతాయి. పాత బస్సు స్టాండు ఊరికి నడిబొడ్డులో ఉంది. ==ప్రముఖులు== *[[కాపు రాజయ్య]] *[[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు]] *[[టి. హరీశ్ రావు|తన్నీరు హరీశ్ రావు]] *[[దేశపతి శ్రీనివాస్]] *[[నందిని సిధారెడ్డి|నందిని సిద్దారెడ్డి]] *[[సంపూర్ణేష్ బాబు]] *[[కనకవ్వ|గొట్టె కనకవ్వ]] *[[వేముగంటి నరసింహాచార్యులు]] *[[సిద్దప్ప వరకవి]] *[[రసమయి బాలకిషన్]] *[[అన్నవరం దేవేందర్]] *[[ఐతా చంద్రయ్య]] *[[కందుకూరి శ్రీరాములు]] *[[గుమ్మన్నగారి బాలశ్రీనివాసమూర్తి]] *[[గుమ్మన్నగారి లక్ష్మీనరసింహ శర్మ]] *[[జ్వాలాముఖి (రచయిత)]] *[[తైదల అంజయ్య]] *[[నేర్నాల కిషోర్]] *[[వెల్దండి శ్రీధర్]] *[[సంతపురి రఘువీర రావు]] *[[ కొలిపాక శ్రీనివాస్]] == కోటిలింగాల దేవాలయం == '''కోటిలింగాల దేవాలయం''' తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని [[సిద్ధిపేట]] పట్టణంలో ఉన్న ఒక ప్రముఖ శైవ దేవాలయం. ఈ దేవాలయం ప్రాంతీయ ప్రజల ఆధ్యాత్మిక ఆరాధనకు ముఖ్య కేంద్రంగా నిలిచింది. దేవాలయంలో ప్రతిష్ఠించబడిన శివలింగాన్ని భక్తులు దర్శించుకుని పూజలు నిర్వహిస్తారు. మహాశివరాత్రి, ఇతర శైవ పండుగల సందర్భంగా ఇక్కడ ప్రత్యేక పూజలు, ఉత్సవాలు నిర్వహించబడుతుంటాయి.<ref>{{cite web |title=సిద్ధిపేట చరిత్ర |url=https://deccanland.com/2025/04/01/siddipet-history/ |website=Deccan Land |date=1 April 2025 |language=te |access-date=9 March 2026 }}</ref> == శరభేశ్వరాలయం == జిల్లాకేంద్రం సిద్ధిపేట పట్టణంలో రాష్ట్రకూటుల కాలం నుంచి 16,17వ శతాబ్దాలదాక నిర్మాణమైన ఆలయాలు అగుపిస్తాయి. చరిత్రపూర్వయుగం, సాతవాహనకాలం ఆనవాళ్ళు కూడా చరిత్రబృందానికి ఇక్కడ లభించాయి. పట్టణంలో ఆరాధ్యశైవుల దేవాలయం శరభేశ్వరాలయం.<ref name="deccanland">{{cite web |title=సిద్ధిపేట చరిత్ర |url=https://deccanland.com/2025/04/01/siddipet-history/ |website=Deccan Land |date=1 April 2025 |language=te |access-date=9 March 2026 }}</ref> ఈ ఆలయచరిత్రను తెలిపే ఇత్తడిరేకు శాసనం దేవాలయ ధ్వజస్తంభం మీద తాపడం చేయడం జరిగింది. ఈ శాసనంలో క్రీ.శ. 1877 జూన్ 16వ తేదీన, శాలివాహన శకం 1798, ఈశ్వరనామ సం. జ్యేష్ట శుద్ధ పంచమినాడు త్రిలోకగురు మల్లికార్జునపండితారాధ్యుని వంశంలో పుట్టిన ఘట్టెపల్లి శరభారాధ్యులవారు సిద్ధిపేటలో త్రిలోకగురు చెన్నమల్లికార్జునపీఠం ప్రతిష్టించాలని సంకల్పించుకొని, 12 సంవత్సరాలపాటు నిరశనవ్రతం చేసి కాశీకి వెళ్లి నర్మదానదిలో లభించే బాణలింగాన్ని తెచ్చి ఆలయనిర్మాణం చేసి అందులో 1889 జూన్ 18న శాలివాహన శకం 1811, విరోధినామ సం. జ్యేష్ట బహుళ పంచమి రోజున పరివారదేవతలతో కలిసి ‘శ్రీ అన్నపూర్ణ విశాలాక్షీ సమేత శ్రీవిశ్వేశ్వరస్వామిని’ ప్రతిష్టించారు. తర్వాత కొంతకాలానికి ఏ కారణంవల్లనో దేవాలయంలో నైవేద్య, దీపారాధనలు ఐదేళ్లపాటు నిలిచిపోగా సిద్ధిపేట గ్రామప్రజలలో కొంతమంది భక్తులు విశ్వేశ్వర బాలభక్తసమాజాన్ని స్థాపించి ప్రతిసోమవారం ఆలయంలో భజనలు చేస్తూ గ్రామ ప్రముఖుల ప్రోత్సాహంతో శాలివాహన శకం 1858 ధాతనామ సం. వైశాఖ శుద్ధ తదియనాడు వృషభలగ్నంలో అంటే 1936 ఏప్రిల్ 24 శుక్రవారంనాడు దేవాలయాన్ని జీర్ణోద్ధరణ చేశారు. గుడికి ధ్వజస్తంభాన్ని మూర్తి లక్ష్మయ్య కొడుకు అనంతం చేయించి ఇచ్చాడు.<ref name="deccanland"/> == భోగేశ్వరాలయం == సిద్ధిపేటలో మాతంగి నది ఒడ్డున పెద్ద దేవాలయాల ప్రాంగణముంది.<ref name="deccanland"/> భోగేశ్వరాలయ ప్రాంగణంలో నైరుతిలో మట్టిదిబ్బమీద త్రికూటాలయం ఉంది. రాష్ట్రకూటుల కాలంలో ముందు జైన త్రికూటంగా ఉన్న గుడిని తర్వాత కాలంలో పునరుద్ధరణ చేసినపుడు శైవ త్రికూటంగా మార్చినట్టున్నారు. ఈ మూడు గుడుల అంతరాలయ స్తంభాలన్నీ రాష్ట్రకూట శిల్పశైలిలో చెక్కినవే. ప్రస్తుతం శివలింగం మిగిలివున్న పడమటి గుడిలో 3 అడుగుల ఎత్తున్న దుర్గాదేవి విగ్రహం ఉంది. అంతరాళంలో కాకతీయ శైలిలో ప్రాణపట్ట సహిత శివలింగం ఉంది. చాళుక్య శైలిలో చెక్కిన నాలుగు చేతుల వినాయకుని శిల్పం ఉంది. తూర్పు గుడి ముందర అసంపూర్ణంగా చెక్కిన రెండు చేతుల వినాయకుని శిల్పం ఉంది. దక్షిణాన ఉన్న గుడి పూర్తిగా శిథిలస్థితిలో ఉంది. గర్భాలయ ద్వారానికి ఇరువైపుల కలశాలు ఉన్నాయి, ఇవి జైన దేవాలయాలలో సాధారణంగా కనిపిస్తాయి. మిగతా రెండు గుడులలో శైవ ద్వారపాలకులు ఉన్నారు.అంతరాళంలో గుడి కప్పురాయి కూలిపోయి దానిపై అష్టదళ, అష్టకోణ యంత్రం చెక్కబడి ఉంది.ఇది కాకతీయ శైలికి చెందినది. మూడు గుళ్ల మధ్య చతురస్రాకార రంగమంటపం ఉంది. రాష్ట్రకూటులనాటి జైన త్రికూటం తరువాత కాకతీయుల కాలంలో శైవ సంప్రదాయమైన భోగేశ్వరాలయంగా మారింది.<ref name="deccanland"/> == పోచమ్మ == మాతంగి నది ఒడ్డున మట్టిదిబ్బపై పోచమ్మ (చాముండి శిల్పం) అమ్మదేవత విగ్రహం ఉంది.<ref name="deccanland"/> చాముండి శిల్పాలు సాధారణంగా గ్రామాల వద్ద కనిపిస్తాయి. శిల్పశాస్త్రం ప్రకారం చాముండి రూపం భయంకరంగా ఉంటుంది. ఆమె వెనుక ఎడమచేతిలో త్రిశూలం, వెనుక కుడిచేతిలో ఢమరుకం, ముందు కుడిచేతిలో ఖడ్గం, ముందు ఎడమచేతిలో పానపాత్ర ధరించి ఉంటుందని చెప్పబడింది. ఈ దేవతను చాముండి లేదా చండి అని కూడా అంటారు. వాహనంగా నక్క లేదా శవం చూపబడుతుంది. సిద్ధిపేటలో ఈ దేవతను “పెండ్లిల్ల పోచమ్మ” అని పిలుస్తారు.ఇక్కడ మొక్కుకుంటే ఆడపిల్లలకు పెండ్లి జరుగుతుందని స్థానిక విశ్వాసం ఉంది. దేవాలయ ప్రాంగణంలో త్రికూటాలయానికి ఆగ్నేయాన 14×8×4 అంగుళాల కొలతలున్న ఇటుకల పరుపు కనిపిస్తుంది. అక్కడక్కడ ఇటుకలు కూడా కనిపిస్తాయి. మాతంగి నది ఈ ప్రాంగణానికి ఉత్తరవాహినిగా ప్రవహించినట్లయితే ఇక్కడ బౌద్ధ స్తూపం ఉండే అవకాశముందని భావిస్తున్నారు. ఈ ప్రదేశాన్ని తవ్వి పరిశోధిస్తే కొత్త చారిత్రక ఆధారాలు బయటపడే అవకాశం ఉంది. ఈ దేవాలయాలకు సమీపంలో దేవాలయ ధ్వజస్తంభం, దేవాలయ శిథిలాలు, భైరవ విగ్రహం ఉన్నాయి.నాలుగు ధ్వజస్తంభాలు నాలుగు దిక్కులలో సమాన ఎత్తులో ఉండేవని స్థానికంగా చెబుతారు. శరభయ్య గుడివరకు ఈ దేవాలయ ప్రాంగణం విస్తరించి ఉండేదని కూడా చెప్పబడుతుంది.<ref name="deccanland"/> == శిల్పారామం == పట్టణంలోని కోమటి చెరువు ప్రాంతం బైపాస్ రోడ్డులో 25 కోట్ల రూపాయలతో సంస్కృతి, సాంప్రదాయం ఉట్టిపడేలా [[సిద్దిపేట శిల్పారామం]] పేరిట పర్యాటక కేంద్రం నిర్మించబడుతోంది. == కోమటి చెరువు == '''కోమటి చెరువు''' తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని [[సిద్ధిపేట]] పట్టణంలో ఉన్న ప్రముఖ చెరువులలో ఒకటి. ఇది పట్టణంలోని ముఖ్యమైన నీటి వనరుగా ఉండటమే కాకుండా పర్యాటక ఆకర్షణగా కూడా అభివృద్ధి చేయబడింది.<ref>{{cite web |title=Komati Cheruvu Siddipet |url=https://siddipet.telangana.gov.in/gallery/komati-cheruvu-siddipet/ |website=Siddipet District Official Website |access-date=9 March 2026 }}</ref> చెరువు చుట్టూ ఉద్యానవనాలు, నడక మార్గాలు, వినోద సదుపాయాలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. ఇటీవల కాలంలో చెరువుపై సస్పెన్షన్ బ్రిడ్జ్, గ్లో గార్డెన్, మ్యూజికల్ ఫౌంటెన్ వంటి ఆకర్షణలు నిర్మించబడడంతో ఇది స్థానిక ప్రజలకు, పర్యాటకులకు విశ్రాంతి ప్రదేశంగా మారింది.<ref>{{cite web |title=Komati Cheruvu tourism |url=https://travelsetu.com/guide/komati-cheruvu-tourism |access-date=9 March 2026 }}</ref> == ఆక్సిజన్ పార్క్ == '''ఆక్సిజన్ పార్క్''' తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని [[సిద్ధిపేట]] పట్టణానికి సమీపంలో ఏర్పాటు చేయబడిన ఒక పర్యావరణ పార్క్. పట్టణంలో పచ్చదనం పెంపొందించడం, ప్రజలకు స్వచ్ఛమైన గాలి అందించడం, ఆరోగ్యకరమైన వాతావరణం కల్పించడం కోసం ఈ పార్క్ అభివృద్ధి చేయబడింది.<ref>{{cite web |title=Oxygen Park Siddipet |url=https://indiatour360.com/oxygen-park-siddipet/ |website=IndiaTour360 |access-date=9 March 2026 }}</ref> పార్క్‌లో నడక మార్గాలు, వివిధ రకాల చెట్లు, మొక్కలు, పిల్లల ఆట స్థలాలు, విశ్రాంతి కోసం కూర్చునే ప్రదేశాలు వంటి సదుపాయాలు ఉన్నాయి. ఇది స్థానిక ప్రజలకు ఉదయం, సాయంత్రం నడకకు, విశ్రాంతికి అనువైన ప్రదేశంగా ఉపయోగపడుతోంది.<ref>{{cite web |title=Oxygen Park Nacharpalle Siddipet |url=https://www.justdial.com/Siddipet/Oxygen-Park-Nacharpalle/9999P8452-8452-220522222133-Q9A2_BZDET |website=Justdial |access-date=9 March 2026 }}</ref> == సుడా పార్క్ == '''సుడా పార్క్''' తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని [[సిద్ధిపేట]] పట్టణంలో ఉన్న ఒక ప్రజా వినోద పార్క్. దీనిని సిద్ధిపేట అర్బన్ డెవలప్మెంట్ అథారిటీ (SUDA) అభివృద్ధి చేసింది. పార్క్‌లో నడక మార్గాలు, పచ్చని తోటలు, పిల్లల ఆట స్థలాలు, విశ్రాంతి కోసం కూర్చునే ప్రదేశాలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. ఇది స్థానిక ప్రజలకు ఉదయం, సాయంత్రం సమయాల్లో విశ్రాంతి, వ్యాయామానికి అనువైన ప్రదేశంగా ఉపయోగపడుతోంది.<ref>{{cite web |title=SUDA Park Siddipet |url=https://siddipet.telangana.gov.in/ |website=Siddipet District Official Website |access-date=9 March 2026 }}</ref> == సిద్దిపేట ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాల == '''సిద్దిపేట ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాల''' తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని [[సిద్ధిపేట]] పట్టణంలో ఉన్న ఒక ప్రభుత్వ వైద్య విద్యాసంస్థ. ఇది తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలో స్థాపించబడింది. ఈ కళాశాల ద్వారా వైద్య విద్య (MBBS) అందించబడుతుంది, దీనికి అనుబంధంగా ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి కూడా పనిచేస్తుంది.<ref>{{cite web |title=Government Medical College Siddipet |url=https://dme.telangana.gov.in/ |website=Directorate of Medical Education Telangana |access-date=9 March 2026 }}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == కేంద్ర జిల్లా గ్రంథాలయం == '''కేంద్ర జిల్లా గ్రంథాలయం''' తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని [[సిద్ధిపేట]] పట్టణంలో ఉన్న ఒక ప్రజా గ్రంథాలయం. ఇది జిల్లా ప్రజలకు పుస్తకాలు, పత్రికలు, అధ్యయనానికి అవసరమైన సమాచారం అందించే ముఖ్యమైన విద్యాసంస్థగా పనిచేస్తుంది. విద్యార్థులు, పోటీ పరీక్షలకు సిద్ధమవుతున్న వారికి ఇది ముఖ్యమైన అధ్యయన కేంద్రంగా ఉపయోగపడుతుంది. == విపంచి == '''విపంచి''' తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని [[సిద్ధిపేట]] పట్టణంలో ఏర్పాటు చేయబడిన ఒక సాంస్కృతిక వేదిక. ఇక్కడ సంగీత, సాహిత్య, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు నిర్వహించబడుతుంటాయి. ఇది స్థానిక కళాకారులు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలకు ప్రోత్సాహం ఇచ్చే ముఖ్యమైన వేదికగా నిలుస్తోంది.<ref>{{cite web |title=Vipanchi Siddipet Cultural Centre |url=https://siddipet.telangana.gov.in/ |website=Siddipet District Official Website |access-date=9 March 2026 }}</ref> == స్వచ్ఛ బడి == '''స్వచ్ఛ బడి''' తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని [[సిద్ధిపేట]] ప్రాంతంలో ప్రారంభించబడిన ఒక పాఠశాల శుభ్రత కార్యక్రమం. ఈ కార్యక్రమం ద్వారా పాఠశాలల పరిసరాలను పరిశుభ్రంగా ఉంచడం, విద్యార్థుల్లో శుభ్రతపై అవగాహన కల్పించడం ప్రధాన లక్ష్యంగా ఉంది.<ref>{{cite web |title=Swachh Badi Programme Telangana |url=https://telangana.gov.in/ |website=Government of Telangana |access-date=9 March 2026 }}</ref> == లాల్ కమన్ == '''లాల్ కమన్''' తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని [[సిద్ధిపేట]] పట్టణంలో ఉన్న ఒక చారిత్రక ఆర్చ్ (గేటు). ఇది పట్టణంలోని పాత నిర్మాణాలలో ఒకటిగా గుర్తించబడింది, స్థానికంగా ముఖ్యమైన గుర్తింపుగా ఉంది. సిద్దిపేట చరిత్రలో ఈ నిర్మాణం ప్రస్తావన ఉండటంతో పాటు పట్టణంలోని పాత వీధి నిర్మాణాలతో సంబంధం ఉన్న చారిత్రక అవశేషంగా భావించబడుతుంది.<ref>{{cite web |title=సిద్ధిపేట చరిత్ర |url=https://deccanland.com/2025/04/01/siddipet-history/ |website=Deccan Land |date=1 April 2025 |language=te |access-date=9 March 2026 }}</ref> == తెలంగాణ టూరిజం హరిత హోటల్ == '''తెలంగాణ టూరిజం హరిత''' తెలంగాణ పర్యాటక అభివృద్ధి సంస్థ నిర్వహించే అతిథి గృహాలు, రెస్టారెంట్ల శ్రేణి. రాష్ట్రంలోని ప్రధాన పట్టణాలు, పర్యాటక ప్రాంతాలలో పర్యాటకులకు వసతి, భోజన సౌకర్యాలు అందించడానికి ఇవి ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. [[సిద్ధిపేట]] పట్టణంలో కూడా తెలంగాణ టూరిజం హరిత అతిథి గృహం ఏర్పాటు చేయబడింది, ఇది పట్టణానికి వచ్చే పర్యాటకులకు, సందర్శకులకు వసతి సౌకర్యాన్ని అందిస్తుంది.<ref>{{cite web |title=సిద్ధిపేట చరిత్ర |url=https://deccanland.com/2025/04/01/siddipet-history/ |website=Deccan Land |date=1 April 2025 |language=te |access-date=9 March 2026 }}</ref> == ఎల్.వి. ప్రసాద్ ఐ ఇన్‌స్టిట్యూట్ == '''ఎల్.వి. ప్రసాద్ ఐ ఇన్‌స్టిట్యూట్''' (L V Prasad Eye Institute) తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని [[సిద్ధిపేట]] పట్టణంలో పనిచేస్తున్న కంటి వైద్య సేవా కేంద్రాలలో ఒకటి. ఇది హైదరాబాద్‌లో ప్రధాన కేంద్రం కలిగిన ఎల్.వి. ప్రసాద్ ఐ ఇన్‌స్టిట్యూట్ సంస్థకు చెందిన భాగంగా పనిచేస్తుంది. ఈ సంస్థ కంటి సంబంధిత వ్యాధుల నిర్ధారణ, చికిత్స, కంటి ఆరోగ్య సేవలను ప్రజలకు అందిస్తుంది. సిద్ధిపేటలోని కేంద్రం ద్వారా ప్రాథమిక కంటి పరీక్షలు, దృష్టి లోపాల నిర్ధారణ, అవసరమైన చికిత్సలు, అవసరమైతే ఉన్నత స్థాయి వైద్య కేంద్రాలకు రిఫర్ చేసే సేవలు అందించబడుతున్నాయి. ఈ సేవలు గ్రామీణ ప్రాంత ప్రజలకు కూడా అందుబాటులో ఉండేలా ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి.<ref>{{cite web |title=LVPEI launches eye screening programme in Siddipet |url=https://www.newindianexpress.com/telangana/2023/Oct/16/lvpei-launches-eye-screening-programme-in-siddipet-2624271.html |website=The New Indian Express |date=16 October 2023 |access-date=9 March 2026 }}</ref> == సిద్దిపేట క్రికెట్ స్టేడియం == '''సిద్దిపేట క్రికెట్ స్టేడియం''' తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని [[సిద్ధిపేట]] పట్టణంలో ఉన్న ఒక క్రీడా మైదానం. ఈ స్టేడియం ప్రధానంగా క్రికెట్ పోటీల నిర్వహణ కోసం ఉపయోగించబడుతుంది. స్థానిక స్థాయిలో నిర్వహించే క్రికెట్ టోర్నమెంట్‌లు, పాఠశాలలు, కళాశాలల క్రీడా పోటీలు ఇక్కడ జరుగుతుంటాయి. పట్టణంలోని యువ క్రీడాకారులకు ఇది ముఖ్యమైన సాధన వేదికగా ఉపయోగపడుతుంది.<ref>{{cite web |title=Cricket Grounds in Siddipet |url=https://www.justdial.com/Siddipet/Cricket-Turf-Grounds/nct-12085667 |website=Justdial |access-date=9 March 2026 }}</ref> == సిద్దిపేట కోర్టు == '''సిద్దిపేట కోర్టు''' తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని [[సిద్ధిపేట]] పట్టణంలో ఉన్న న్యాయస్థానం. ఇది [[సిద్ధిపేట జిల్లా]] పరిధిలోని పౌర, క్రిమినల్ కేసులను విచారించే జిల్లా న్యాయ వ్యవస్థలో భాగంగా పనిచేస్తుంది. ఈ కోర్టు ద్వారా స్థానిక ప్రజలకు న్యాయ సేవలు అందించబడుతున్నాయి.<ref>{{cite web |title=District Courts of India – Siddipet |url=https://districts.ecourts.gov.in/siddipet |website=eCourts India |access-date=9 March 2026 }}</ref> సిద్దిపేట కోర్టు తెలంగాణ న్యాయ వ్యవస్థలో ముఖ్యమైన స్థానాన్ని కలిగి ఉంది. జిల్లా, మండల ప్రాంతాల నుండి వచ్చే వివిధ న్యాయ వివాదాలు, పౌర కేసులు, క్రిమినల్ కేసులు ఇక్కడ విచారణకు వస్తాయి. ఈ కోర్టు ద్వారా న్యాయ సేవలు ప్రజలకు అందుబాటులో ఉండేలా ప్రభుత్వం ఏర్పాట్లు చేసింది.<ref>{{cite web |title=Siddipet District Court Information |url=https://districts.ecourts.gov.in/siddipet/about-us |website=eCourts India |access-date=9 March 2026 }}</ref> == మోడల్ రైతు బజార్, సిద్ధిపేట == '''మోడల్ రైతు బజార్, సిద్ధిపేట''' సిద్దిపేట పట్టణానికి సంబంధించిన ఒక ఆధునిక రైతు మార్కెట్ (Model Rythu Bazaar). ఇది స్థానిక రైతులకి తమ పంటను నేరుగా విక్రయించుకునేందుకు, వినియోగదారులకు తాజా కూరగాయలు, పళ్ళు ఎంతో తక్కువ మధ్యవర్తిత్వంతో అందించేందుకు ఏర్పాటుచేశారు. ఈ మోడల్ బజార్‌లో LED స్క్రీన్ల ద్వారా ధరలు చూపించడం, ప్రత్యేక స్టాల్స్, శీఘ్ర శైలిలో లాజిస్టిక్ సౌకర్యాలు, రక్షణ/పోలీసుల కమాండ్-కంట్రోల్ సెంటర్ లాంటి ఆధునిక సదుపాయాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |title=Siddipet gets posh Model Rythu Bazaar |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Telangana/2018-02-06/Siddipet-gets-posh-Model-Rythu-Bazaar/356955 |website=The Hans India |date=6 February 2018 |access-date=9 March 2026 }}</ref> ఈ మోడల్ బజార్‌లో అనేక స్టాల్స్ ఏర్పాటు చేసి (ఉదాహరణకు కొన్నిసూట్ల నివేదికల ప్రకారం ~108 స్టాల్స్ ఉన్నాయి) వేలాది రైతులు తాము ఉత్పత్తి చేసిన ఉత్పత్తులను అమ్మేందుకు వస్తారు. ఇది నగరపు మార్కెట్ సరఫరా వ్యవస్థకును కూడా బలోపేతం చేసింది, స్థానిక కౌలు విలువలకు పారదర్శకతను కల్పించింది.<ref>{{cite web |title=In a first, Siddipet market to sell all under one roof |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/in-a-first-siddipet-market-to-sell-all-under-one-roof/articleshow/67878317.cms |website=Times of India |date=7 February 2019 |access-date=9 March 2026 }}</ref> తెలంగాణ వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ విధానాలలో ఇది ఒక నమూనా (model) గా గుర్తింపబడి ఇతర ప్రాజెక్టులకి సూచనగా నిలిచింది; రాష్ట్ర/జిల్లా అధికారుల ఆదేశాల ప్రకారం మార్కెట్ నిర్వహణ, సెల్-ప్లానింగ్, ఫార్మర్ బెనిఫిట్ విధానాలు అమలు చేస్తుంది.<ref>{{cite web | title=Agriculture Marketing| url=https://siddipet.telangana.gov.in/agriculture-marketing/|website=Siddipet District Official Website|access-date=9 March 2026}}</ref> == రైలు రవాణా == సిద్దిపేట పట్టణానికి రైలు రవాణా సౌకర్యం ఇటీవల సంవత్సరాలలో అభివృద్ధి చెందింది. తెలంగాణ రాష్ట్రంలో రైల్వే మౌలిక సదుపాయాలను విస్తరించడానికి భారతీయ రైల్వేలు చేపట్టిన పలు ప్రాజెక్టులలో భాగంగా [[గజ్వేల్]]–సిద్దిపేట–[[కరీంనగర్]] రైల్వే మార్గం అభివృద్ధి చేయబడుతోంది. ఈ మార్గం ద్వారా సిద్దిపేట పట్టణం సమీప జిల్లాలతో రైలు మార్గం ద్వారా అనుసంధానం పొందుతోంది. సిద్దిపేట నుంచి హైదరాబాద్ వరకు రైలు ప్రయాణాలు మొదలయ్యాయి.. <ref>{{cite web |title=Kothapalli–Manoharabad railway line project |url=https://indianrailways.gov.in/ |website=Indian Railways |access-date=9 March 2026 }}</ref> == విద్య == సిద్దిపేట పట్టణం విద్యా రంగంలో అభివృద్ధి చెందుతున్న కేంద్రంగా గుర్తించబడింది. పట్టణంలో ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ పాఠశాలలు, జూనియర్ కళాశాలలు, డిగ్రీ కళాశాలలు, వృత్తిపరమైన విద్యాసంస్థలు ఉన్నాయి. ఇవి స్థానిక విద్యార్థులకు ప్రాథమిక విద్య నుండి ఉన్నత విద్య వరకు అవకాశాలను కల్పిస్తున్నాయి.<ref>{{cite web |title=Education in Siddipet District |url=https://siddipet.telangana.gov.in/education/ |website=Siddipet District Official Website |access-date=9 March 2026 }}</ref> సిద్దిపేటలో ప్రభుత్వ పాఠశాలలతో పాటు ప్రైవేట్ విద్యాసంస్థలు కూడా విద్యను అందిస్తున్నాయి. జిల్లా స్థాయిలో ఉన్న పలు డిగ్రీ, జూనియర్ కళాశాలలు విద్యార్థులకు వివిధ కోర్సులను అందిస్తున్నాయి. ఈ విద్యాసంస్థలు ప్రాంతీయ విద్యాభివృద్ధికి ముఖ్య పాత్ర పోషిస్తున్నాయి.<ref>{{cite web |title=Educational Institutions in Siddipet |url=https://telangana.gov.in/ |website=Government of Telangana |access-date=9 March 2026 }}</ref> == సంస్కృతి == సిద్దిపేట పట్టణం తెలంగాణ ప్రాంతానికి ప్రత్యేకమైన సాంస్కృతిక సంప్రదాయాలను ప్రతిబింబించే ప్రాంతంగా గుర్తించబడింది. ఇక్కడి ప్రజలు తెలంగాణ జానపద సంప్రదాయాలు, పండుగలు, కళారూపాలను ఎంతో ఆదరిస్తారు. స్థానికంగా జరిగే జాతరలు, పండుగలు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు ఈ ప్రాంత సంస్కృతిని ప్రతిబింబిస్తాయి.<ref>{{cite web |title=Culture of Telangana |url=https://telangana.gov.in/about/culture |website=Government of Telangana |access-date=9 March 2026 }}</ref> సిద్దిపేట ప్రాంతంలో ముఖ్యంగా [[బతుకమ్మ]], [[బోనాలు]] వంటి తెలంగాణ సంప్రదాయ పండుగలను ఘనంగా నిర్వహిస్తారు. ఈ పండుగలు స్థానిక ప్రజల ఆచారాలు, విశ్వాసాలు, సామాజిక ఐక్యతను ప్రతిబింబిస్తాయి. అదనంగా జానపద కళారూపాలు, పాటలు, సంప్రదాయ నృత్యాలు కూడా ఈ ప్రాంత సంస్కృతిలో భాగంగా కొనసాగుతున్నాయి.<ref>{{cite web |title=Festivals of Telangana |url=https://tourism.telangana.gov.in/festivals |website=Telangana Tourism |access-date=9 March 2026 }}</ref> == థియేటర్లు, సిద్దిపేట == సిద్దిపేట పట్టణంలో పలు సినిమా థియేటర్లు ఉన్నాయి, ఇవి స్థానిక ప్రజలకు వినోదం అందిస్తాయి. కొన్ని ప్రసిద్ధ థియేటర్లు: *ఆసియన్ బాలాజీ సినిమా – ప్రధానంగా తెలుగు చిత్రాలు ప్రదర్శించబడుతుంది. *శ్రీనివాస సినిమా – వివిధ భాషల సినిమాలను ప్రదర్శిస్తుంది. *వెంకటేశ్వర సినిమా – కుటుంబ, యువకుల సమూహాల కోసం ప్రసిద్ధి.<ref>{{cite web |title=Cinema Theatres in Siddipet |url=https://www.justdial.com/Siddipet/Cinema-Theatres |website=Justdial |access-date=9 March 2026 }}</ref> == షాపింగ్ మాల్స్ == సిద్దిపేట పట్టణంలో ప్రసిద్ధ షాపింగ్ మాల్‌లు: * మాంగళ్య షాపింగ్ మాల్ * సుఖీభవ షాపింగ్ మాల్ * CMR షాపింగ్ మామాల్ * వైభవం షాపింగ్ మామాల్ * అనుపమ షాపింగ్ మాల్ * చెన్నై షాపింగ్ మాల్ మరికొన్ని ప్రముఖ షాపింగ్ మాల్స్ సిద్దిపేట బస్టాండ్ పరిధిలో, మరికొన్ని సిద్దిపేట వీధుల్లోనూ ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |title=Shopping Centres in Siddipet |url=https://www.justdial.com/Siddipet/Shopping-Centres/nct-10434613 |website=Justdial |access-date=9 March 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Siddipet Shopping Malls Overview |url=https://www.99acres.com/siddipet-shopping-malls |website=99acres |access-date=9 March 2026 }}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == {{తెలంగాణ జిల్లాల ముఖ్యపట్టణాలు}}{{సిద్దిపేట (పట్టణ) మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:తెలంగాణ నగరాలు, పట్టణాలు]] 6x3otmf7b4y3uz2nansigmbpuh4ziwo 4956751 4956738 2026-09-12T11:15:39Z KOLIPAKA SRINIVAS 140314 /* ప్రముఖులు */ 4956751 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Siddipet | native_name = | native_name_lang = | other_name = Siddipet | settlement_type = [[City]] | image_skyline = Municipal corporation of siddipet.jpg | image_alt = | image_caption = Municipal corporation of Siddipet | pushpin_map = India Telangana#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|18|06|07|N|78|51|07|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[Country]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name1 = [[Telangana]] | subdivision_name2 = [[Siddipet district|Siddipet]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = [[Siddis]] | government_type = [[Municipal council]] | governing_body = Siddipet Municipality | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="profile">{{cite web|title=Basic Information of Municipality|url=https://siddipetmunicipality.telangana.gov.in/pages/basic-information|website=Official website of Siddipet Municipality |accessdate=9 March 2021}}</ref> | leader_title = [[Member of Legislative Assembly]] | leader_name = [[T. Harish Rao]], [[Bharat Rashtra Samithi|BRS]] | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title3 = Municipal Chairman | leader_name3 = Manjula Rajnarsu | leader_title4 = [[Commissioner of Police]] | leader_name4 = Dr. B. Anuradha, IPS <ref>{{cite web | url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/040124/state-govt-transfers-23-ips-officers.html | title=State Govt Transfers 23 IPS Officers | date=4 January 2024 }}</ref> | area_total_km2 = 42.72 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 506 | population_total = 111358 | population_as_of = 2011 | population_rank = [[List of cities in Telangana by population|13th in Telangana]] | population_density_km2 = auto | population_footnotes = <ref name="profile"/> | demographics_type1 = Languages Telugu and Urdu | demographics1_title1 = Official | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 502103 | area_code = 08457 | area_code_type = Telephone code | registration_plate = [[List of Regional Transport Office districts in India|TG-36]] | website = {{URL|http://siddipet.telangana.gov.in}} | demographics1_info1 = {{hlist|[[Telugu language|Telugu]]|[[Urdu]]}}<!-- Please do not add anything besides Telugu and Urdu. --> | blank4_name_sec1 = Literacy | blank4_info_sec1 = 90.73% | blank5_name_sec1 = [[Urban planning|Planning]] agency | official_name = }}'''సిద్దిపేట, ''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[సిద్ధిపేట జిల్లా|సిద్ధిపేట జిల్లాకు]] చెందిన పట్టణం. సిద్దిపేట జిల్లా పరిపాలన, [[రెవెన్యూ డివిజన్]] కేంద్రం. ఈ పట్టణానికి పూర్వం సిద్దిక్ పేట అని పేరు. స్వ‌చ్ఛ స‌ర్వేక్ష‌ణ్ 2021 అవార్డుకు జాతీయస్థాయిలో సిద్ధిపేట ప‌ట్ట‌ణం ఎంపికైంది. తడి, పొడి, హానికరమైన చెత్త సేకరణలో వాహనాల నిర్వహణ, వీటి ప్రక్రియ‌, పారిశుద్ధ్య కార్మికుల పనితీరు, సర్టిఫికేషన్ విధానం, ప్రజల భాగస్వామ్యం, చైతన్యం, స్వచ్ యాప్ ఉపయోగించడం వంటి కార్య‌క్ర‌మాల‌ను సంపూర్ణంగా అమ‌లు చేయ‌డంతో సిద్ధిపేటకు ఈ అవార్డు వచ్చింది. 2021 నవంబరు 20న [[ఢిల్లీ]]<nowiki/>లో రాష్ట్ర‌ప‌తి [[రామ్‌నాథ్‌ కోవింద్‌|రామ్‌నాథ్ కోవింద్]] చేతుల మీదుగా సిద్దిపేట మున్సిప‌ల్ చైర్మ‌న్ మంజుల రాజనర్సు, క‌మిష‌న‌ర్ ర‌మ‌ణాచారి ఈ అవార్డును అందుకున్నారు.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ntnews.com/telangana/siddipeta-municipality-win-swachh-survekshan-2021-award-295936|title=జాతీయ స్థాయిలో మెరిసిన సిద్దిపేట‌.. స్వ‌చ్ఛ స‌ర్వేక్ష‌ణ్ అవార్డుకు ఎంపిక‌|date=2021-11-10|website=Namasthe Telangana|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211110140237/https://www.ntnews.com/telangana/siddipeta-municipality-win-swachh-survekshan-2021-award-295936/|archive-date=2021-11-10|access-date=2021-12-27}}</ref> == సిద్ధిపేట నామధేయం== '''సిద్ధిపేట''' అనే పట్టణం పేరుకు సంబంధించిన మూలం గురించి పలు స్థానిక చారిత్రక కథనాలు ఉన్నాయి. సాధారణంగా "సిద్ధి" లేదా "సిద్ధులు" అనే పదం నుండి ఈ పేరు ఏర్పడిందని భావించబడుతుంది. పూర్వకాలంలో ఈ ప్రాంతంలో యోగులు, సిద్ధులు నివసించి తపస్సు చేసేవారని, అందువల్ల ఈ ప్రాంతాన్ని మొదట "సిద్ధుల పేట" అని పిలిచారని స్థానికంగా చెప్పబడుతుంది. కాలక్రమేణా ఆ పేరు మారుతూ "సిద్ధిపేట"గా మారింది.<ref>{{cite web |title=History of Siddipet District |url=https://siddipet.telangana.gov.in/history/ |website=Siddipet District Official Website |access-date=9 March 2026 }}</ref> మరో అభిప్రాయం ప్రకారం, నిజాం పాలన కాలంలో ఈ ప్రాంతంలో నివసించిన ఒక ప్రముఖ వ్యక్తి పేరు ఆధారంగా ఈ పట్టణానికి "సిద్ధిపేట" అనే పేరు ఏర్పడినట్లు కూడా చెప్పబడుతుంది. కొంతమంది చరిత్రకారుల అభిప్రాయం ప్రకారం "సిద్ధి" లేదా "సిద్దిక్" అనే వ్యక్తి పేరు, "పేట" అనే పదం కలిపి ఈ ప్రాంతానికి "సిద్ధిపేట" అనే పేరు ఏర్పడిందని భావిస్తున్నారు <ref>{{cite web |title=Siddipet history and origin of name |url=https://www.deccanland.com/2025/04/01/siddipet-history/ |website=Deccan Land |access-date=9 March 2026 }}</ref> ఇంకొక అభిప్రాయం ప్రకారం, పూర్వకాలంలో ఈ ప్రాంతం ఒక ముఖ్యమైన వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేది. "పేట" అనే పదం తెలుగు భాషలో వ్యాపార కేంద్రం లేదా మార్కెట్ ప్రాంతాన్ని సూచిస్తుంది. అందువల్ల ఈ ప్రాంతంలో నివసించిన ప్రజల సమూహం లేదా స్థానిక నాయకుని పేరు ఆధారంగా "సిద్ధి + పేట" అనే కలయికతో "సిద్ధిపేట" అనే పేరు ఏర్పడినట్లు కూడా కొన్ని స్థానిక కథనాలు పేర్కొంటాయి.<ref>{{cite web |title=About Siddipet |url=https://siddipet.telangana.gov.in/about-district/ |website=Siddipet District Official Website |access-date=9 March 2026 }}</ref> == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో == 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మెదక్ జిల్లా]]<nowiki/>లోని సిద్దిపేట మండలంలో ఉండేది. పునర్వ్యవస్థీకరణలో దీన్ని కొత్తగా ఏర్పాటుచేసిన సిద్ధిపేట పట్టణ మండలంలోకి చేర్చారు.<ref>{{Cite web|title=సిద్దిపేట జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Siddipet.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211224165002/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Siddipet.pdf|archive-date=2021-12-24|access-date=2022-08-18|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గణాంక వివరాలు== 2001 భారత జనాభా గణాంకాల ప్రకారం జనాభా - మొత్తం 1,52,365 - పురుషులు 76,696 - స్త్రీలు 75,669 == రాజకీయాలు == ==== పార్లమెంట్ సభ్యులు ==== *1952–1966: ''నియోజకవర్గం ఉనికిలో లేదు'' {| class="wikitable" |- ! లోక్ సభ!!వ్యవధి!!M.P. పేరు!!పార్టీ అనుబంధం |- | నాల్గవ||1967–71||[[జి. వెంకటస్వామి]]||[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | ఐదవ||1971–77||[[జి. వెంకటస్వామి]]||[[తెలంగాణ ప్రజా సమితి]] |- | ఆరవ||1977–80||[[నంది ఎల్లయ్య]]||[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | ఏడవ||1980–84||[[నంది ఎల్లయ్య]]||[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | ఎనిమిదవ||1984–89||[[జి. విజయ రామారావు]]||[[తెలుగు దేశం పార్టీ]] |- | తొమ్మిదవ||1989–91||[[నంది ఎల్లయ్య]]||[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | పదో||1991–96||[[నంది ఎల్లయ్య]]||[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | పదకొండవ||1996–98||[[నంది ఎల్లయ్య]]||[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- | పన్నెండవ||1998–99||[[మల్యాల రాజయ్య]]||[[తెలుగు దేశం పార్టీ]] |- | పదమూడవ||1999-04||[[మల్యాల రాజయ్య]]||[[తెలుగు దేశం పార్టీ]] |- | [[14వ లోక్ సభ|పద్నాల్గవ]]||2004-09||[[సర్వే సత్యనారాయణ]]||[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |} *2008 నుండి: ''నియోజకవర్గం ఉనికిలో లేదు'' ==== 2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికల ఫలితాలు<ref>{{cite web|url=https://results.eci.gov.in/AcResultGenDecNew2023/ConstituencywiseS2933.htm |title=General Elections to Assembly Constituencies: Trends & Results Dec-2023 Assembly Constituency 33 - Siddipet (Telangana) |publisher=Election Commissioner of India |access-date=13 March 2024}}</ref> ==== {{Election box begin | title=2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికల ఫలితాలు: [[సిద్దిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం]]}} {{Election box winning candidate with party link|party=Bharat Rashtra Samithi|candidate=[[తన్నీరు హరీశ్ రావు]]|votes= 1,05,514 |percentage= 58.17|change=}} {{Election box candidate with party link|party=Indian National Congress|candidate=పూజల హరి కృష్ణ |votes=23,206|percentage=12.79|change=}} {{Election box candidate with party link|party=Bharatiya Janata Party|candidate=దూది శ్రీకాంత్ రెడ్డి|votes=23,201|percentage=12.79|change=}}{{Election box candidate with party link|party=Bahujan Samaj Party|candidate=గాధగోని చక్రధర్ గౌడ్ |votes=16,610|percentage=9.16|change=}} {{Election box candidate with party link|party=స్వతంత్ర|candidate=పిల్లి సాయి కుమార్ |votes=4,970|percentage=2.74|change=}} {{Election box candidate with party link|party=స్వతంత్ర|candidate=ఇతరులు |votes=6,602|percentage=3.64|change=}} {{Election box candidate with party link|party=నోటా|candidate= పై వ్యక్తులలో ఎవరూ కారు|votes=1,300|percentage=0.72|change=}} {{Election box majority|votes=82,308|percentage=100.00|change=}} {{Election box turnout|votes=1,81,403|percentage=|change=}} {{Election box hold with party link | winner =Bharat Rashtra Samithi |loser =Indian National Congress | swing = }} {{Election box end}} {{Main|సిద్దిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం}} '''ఫలితాలు వివరముగా''' {| class="wikitable" ! క్ర.సంఖ్య || అభ్యర్థి || పార్టీ || మొత్తం ఓట్లు || % ఓట్లు |- | 1 || గాథగోని చక్రధర్ గౌడ్ || [[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ]] || 16,610 || 9.16 |- | 2 || [[తన్నీరు హరీశ్ రావు]] || [[భారత రాష్ట్ర సమితి]] || 1,05,514 || 58.17 |- | 3 || దూది శ్రీకాంత్ రెడ్డి || [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] || 23,201 || 12.79 |- | 4 || పూజల హరి కృష్ణ || [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] || 23,206 || 12.79 |- | 5 || నర్సింహారెడ్డి అదుల్లా || భరత చైతన్య యువజన పార్టీ || 206 || 0.11 |- | 6 || బాబు కర్రోల్ల || ధర్మ సమాజ్ పార్టీ || 218 || 0.12 |- | 7 || రొమాలా బాబు దుర్గయ్య || భారత ప్రజా బంధు పార్టీ || 164 || 0.09 |- | 8 || వతరికరి నగరాని || ఆబాద్ పార్టీ || 478 || 0.26 |- | 9 || ఎక్కల్దేవి లింగం || స్వతంత్ర || 358 || 0.2 |- | 10 || ఏటీ ఆంజనేయులు || స్వతంత్ర || 675 || 0.37 |- | 11 || గుమ్మడి శ్రీశైలం || స్వతంత్ర || 443 || 0.24 |- | 12 || గువ్వల సంతోష్ కుమార్ || స్వతంత్ర || 291 || 0.16 |- | 13 || ధర్మాజీపేట ప్రతాప్ రెడ్డి || స్వతంత్ర || 227 || 0.13 |- | 14 || పశికాంతి శంకర్ || స్వతంత్ర || 543 || 0.3 |- | 15 || పిల్లి సాయి కుమార్ || స్వతంత్ర || 4,970 || 2.74 |- | 16 || పైసా రామకృష్ణ || స్వతంత్ర || 881 || 0.49 |- | 17 || పోతుగంటి నర్సింహారెడ్డి || స్వతంత్ర || 504 || 0.28 |- | 18 || బర్రె మల్లయ్య || స్వతంత్ర || 928 || 0.51 |- | 19 || రజినీకర్ చడా || స్వతంత్ర || 152 || 0.08 |- | 20 || వరికోలు శ్రీనివాస్ || స్వతంత్ర || 338 || 0.19 |- | 21 || శ్రీకాంత్ పెద్దసాయిగారి || స్వతంత్ర || 196 || 0.11 |- | 22 || [[నోటా]] || పైవేవీ లేవు || 1,300 || 0.72 |- | || మొత్తం || || 1,81,403 || |} == కలెక్టరేట్‌ నూతన భవన సముదాయం == జిల్లాస్థాయి శాఖల అధికారులు ఉండేలా జిల్లా కేంద్రానికి సమీపంలోని [[దుద్దాడ]]<nowiki/>లోని 50 ఎకరాలలో 63.6 కోట్ల రూపాయలతో సమీకృత జిల్లా కార్యాలయాల సముదాయం నిర్మించబడింది. 2021, జూన్ 20న తెలంగాణ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి [[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు|కేసీఆర్]] కలెక్టరేట్‌ నూతన భవన సముదాయాన్ని (సమీకృత జిల్లా కార్యాలయాల సముదాయం) ప్రారంభించాడు.<ref>{{Cite web|date=2021-06-20|title=సిద్దిపేటలో కలెక్టరేట్,పోలీస్ కమిషరేట్ కార్యాలయాలను ప్రారంభించిన సీఎం కేసీఆర్|url=https://telugu.oneindia.com/news/telangana/cm-kcr-inaugurates-siddipet-collectorate-and-police-commissionerate-buildings-295923.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20210620084533/https://telugu.oneindia.com/news/telangana/cm-kcr-inaugurates-siddipet-collectorate-and-police-commissionerate-buildings-295923.html|archive-date=2021-06-20|access-date=2023-02-23|website=telugu oneindia}}</ref> కార్యాలయానికి చేరుకున్న కేసీఆర్‌ పోలీసుల గౌరవ వందనం స్వీకరించాడు. ఆ తర్వాత కలెక్టరేట్‌ కార్యాలయాన్ని ప్రారంభించి, ప్రత్యేక పూజల్లో పాల్గొన్నాడు. అనంతరం ఛాంబర్‌లో కలెక్టర్‌ వెంకట్రామిరెడ్డిని కుర్చీలో కూర్చుండబెట్టి పుష్పగుచ్ఛం అందించి శుభాకాంక్షలు తెలిపాడు. ఈ కార్యక్రమంలో రాష్ట్ర మంత్రులు [[తన్నీరు హరీశ్ రావు|టి. హరీశ్‌రావు]], మహమూద్‌ అలీ, [[వేముల ప్ర‌శాంత్ రెడ్డి|వేముల ప్రశాంత్‌రెడ్డి]], ఎంపీ [[కొత్త ప్రభాకర్ రెడ్డి|కొత్త ప్రభాకర్‌రెడ్డి]], ప్రభుత్వ ప్రధాన కార్యదర్శి సోమేశ్‌ కుమార్‌ లతోపాటు స్థానిక ఎమ్మెల్సీలు, ఎమ్మెల్యేలు, జిల్లా ఇతర ప్రజాప్రతినిధులు, అధికారులు పాల్గొన్నారు.<ref>{{Cite web|last=Today|first=Telangana|date=2021-06-20|title=CM KCR inaugurates newly constructed offices in Siddipet|url=https://telanganatoday.com/cm-kcr-inaugurates-newly-constructed-offices-in-siddipet|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624041102/https://telanganatoday.com/cm-kcr-inaugurates-newly-constructed-offices-in-siddipet|archive-date=2021-06-24|access-date=2023-02-23|website=Telangana Today}}</ref> [[దస్త్రం:T Harish Rao.jpg|thumb|250x250px|1972 జూన్ 3న సిద్దిపేటలో జన్మించిన తన్నీరు హరీశ్ రావు చిత్రం. (తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి పార్టీకి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు)]] == చెరువులు == సిద్ధిపేటలో ఒక చెరువు ఉంది. దీనిని కోమటి చెరువు అంటారు. దీనినే మిని టాంక్ బండ్ అందరు సిద్ధిపేటలో మరిన్ని చెరువు కలవు వాటిలో ఎర్ర చెరువు నర్సాపూర్ చెరువు చింతల్ చెరువు కలవు == ఆరోగ్యం == 2018లో [[సిద్ధిపేట ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాల]] ఏర్పాటయింది.<ref>{{Cite web|url=https://telanganatoday.com/laxma-reddy-inaugurates-siddipet-medical-college|title=Laxma Reddy inaugurates Siddipet Medical College|last=TelanganaToday|first=|date=2018-06-04 |website=Telangana Today|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180811065204/https://telanganatoday.com/laxma-reddy-inaugurates-siddipet-medical-college|archive-date=2018-08-11|access-date=2020-09-05}}</ref> == భరోసా, సఖి, ఓల్డ్ ఏజ్ హోమ్‌లు == సిద్దిపేట రూరల్ పోలీస్ స్టేషన్ ఆవరణలో ఒకే కాంప్లెక్స్‌లో రూ.48.69 లక్షలతో నూతనంగా నిర్మించనున్న సఖి వన్ స్టాప్ సెంటర్ భవనం, సికింద్రాబాద్‌కు చెందిన గౌరా పెట్రో కెమికల్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ కార్పోరేట్ సోషల్ రెస్పాన్సిబిలిటీ నిధులు కోటి రూపాయలతో నూతనంగా నిర్మించనున్న మహిళలు, బాలల భరోసా సెంటర్ భవనానికి 2022 మార్చి 17న తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆర్థిక, వైద్యారోగ్య శాఖామంత్రి [[తన్నీరు హరీశ్ రావు|టి. హ‌రీశ్ రావు]] శంకుస్థాపన చేశాడు. ఈ కార్యక్రమంలో ఇతర ప్రజాపతినిధులు, అధికారులు పాల్గొన్నారు.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2022-03-17|title=ఒకే కాంప్లెక్స్‌లో భరోసా, సఖి, ఓల్డ్ ఏజ్ హోమ్‌ల నిర్మాణం : మత్రి హరీశ్‌రావు|url=https://www.ntnews.com/telangana/construction-of-bharosa-sakhi-and-old-age-homes-in-a-single-complex-matri-harishrao-498257|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317105438/https://www.ntnews.com/telangana/construction-of-bharosa-sakhi-and-old-age-homes-in-a-single-complex-matri-harishrao-498257|archive-date=2022-03-17|access-date=2022-03-17|website=Namasthe Telangana|language=te}}</ref> == భూగర్భ మురుగునీటి సేకరణ కేంద్రం == [[భారత దేశం|భారతదేశం]]<nowiki/>లోనే తొలిసారిగా సిద్ధిపేట పట్టణంలో నిర్మించిన భూగర్భ మురుగునీటి సేకరణ కేంద్రాన్ని 2022 ఏప్రిల్ 20న తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆర్థిక, వైద్యారోగ్య శాఖామంత్రి [[తన్నీరు హరీశ్ రావు|టి. హరీష్ రావు]], [[మెదక్ లోకసభ నియోజకవర్గం|మెదక్]] ఎంపీ [[కొత్త ప్రభాకర్ రెడ్డి]] ప్రారంభించారు. 300కోట్ల రూపాయలతో ఏర్పాటుచేసిన ఎస్టీపీ ద్వారా శుద్ధి చేసిన నీటిని నర్సాపూర్ చెరువులోకి విడుదల చేస్తారు.<ref>{{Cite web|last=Velugu|first=V6|date=2022-04-20|title=సిద్ధిపేటను శుద్ధిపేటగా చూడాలనుంది|url=https://www.v6velugu.com/minister-harish-rao-inagurated-several-development-works-in-siddipet|archive-url=https://web.archive.org/web/20220421082940/https://www.v6velugu.com/minister-harish-rao-inagurated-several-development-works-in-siddipet|archive-date=2022-04-21|access-date=2022-04-21|website=V6 Velugu|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2022-04-20|title=సిద్దిపేట పట్టణాన్ని శుభ్రంగా ఉంచడంలో వారిదే కీలక పాత్ర : మంత్రి హరీశ్‌రావు|url=https://www.ntnews.com/telangana/their-key-role-in-keeping-siddipet-town-clean-minister-harish-rao-549598|archive-url=https://web.archive.org/web/20220421084004/https://www.ntnews.com/telangana/their-key-role-in-keeping-siddipet-town-clean-minister-harish-rao-549598|archive-date=2022-04-21|access-date=2022-04-21|website=www.ntnews.com|language=te}}</ref> == బస్తీ దవాఖాన == డబుల్ బెడ్‌రూం కేసీఆర్‌ నగర్‌లో ఏర్పాటుచేసిన బస్తీ దవాఖాన నూతన భవనాన్ని 2022 జూన్ 10న తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆర్థిక, వైద్యారోగ్య శాఖామంత్రి [[తన్నీరు హరీశ్ రావు|టి. హ‌రీశ్ రావు]] ప్రారంభించాడు. తాత్కాలిక భవనంలో బస్తీ దవాఖాన సేవలు అందిస్తుండగా, 18 లక్షల రూపాయలతో పక్కా భవనం నిర్మించారు. ఈ దవాఖానాలో అవుట్​ పేషెంట్​ సేవలు అందించడంపాటు బీపీ, షుగర్‌తో సహా 57 రకాల వైద్య పరీక్షలను చేస్తున్నారు. సుమారు 150 రకాల మందులను ఉచితంగా అందిస్తున్నారు. స్వల్పంగా అనారోగ్యం బారిన పడిన వారికి తక్షణ వైద్య చికిత్స అందించడంతో పాటు టీకాలు, కుటుంబ నియంత్రణ, వైద్య పరమైన కౌన్సిలింగ్ ఇస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2022-06-10|title=కేసీఆర్‌ నగర్‌లో బస్తీ దవాఖానను ప్రారంభించిన మంత్రి హరీశ్ రావు|url=https://www.ntnews.com/telangana/minister-harish-rao-inaugurated-the-basti-hospital-in-kcr-nagar-622758|archive-url=https://web.archive.org/web/20220610081207/https://www.ntnews.com/telangana/minister-harish-rao-inaugurated-the-basti-hospital-in-kcr-nagar-622758|archive-date=2022-06-10|access-date=2022-06-15|website=Namasthe Telangana|language=te}}</ref> == పారిశుధ్యం == సిద్దిపేట పట్టణంలో పారిశుధ్య నిర్వహణను స్థానిక మున్సిపల్ పరిపాలన నిర్వహిస్తుంది. పట్టణంలో చెత్త సేకరణ, వీధుల శుభ్రత, డ్రైనేజ్ వ్యవస్థ నిర్వహణ వంటి సేవలను మున్సిపాలిటీ ద్వారా నిర్వహిస్తున్నారు. ప్రజారోగ్యాన్ని కాపాడటానికి చెత్తను వేరు చేసి సేకరించడం, ఘన వ్యర్థాల నిర్వహణ వంటి కార్యక్రమాలు అమలు చేస్తున్నారు.<ref>{{cite web |title=Siddipet Municipality |url=https://siddipet.telangana.gov.in/ |website=Siddipet District Official Website |access-date=9 March 2026 }}</ref> == తాగు నీరు == సిద్దిపేట పట్టణానికి తాగునీటి సరఫరా ప్రధానంగా తెలంగాణ ప్రభుత్వం అమలు చేస్తున్న [[మిషన్ భగీరథ]] పథకం ద్వారా జరుగుతోంది. ఈ పథకం ద్వారా పట్టణాలు, గ్రామాలకు సురక్షితమైన తాగునీటిని పైపులైన్ల ద్వారా సరఫరా చేస్తున్నారు.<ref>{{cite web |title=Mission Bhagiratha |url=https://missionbhagiratha.telangana.gov.in/ |website=Government of Telangana |access-date=9 March 2026 }}</ref> == సమాచార సౌకర్యాలు == సిద్దిపేట పట్టణంలో సమాచార, కమ్యూనికేషన్ సౌకర్యాలు విస్తృతంగా అభివృద్ధి చెందాయి. టెలికమ్యూనికేషన్ సేవలు, మొబైల్ నెట్‌వర్క్‌లు, ఇంటర్నెట్ సేవలు, పోస్టల్ సేవలు ప్రజలకు అందుబాటులో ఉన్నాయి. భారత ప్రభుత్వ సంస్థ అయిన [[భారత్ సంచార్ నిగమ్ లిమిటెడ్]] (BSNL) తో పాటు ఇతర ప్రైవేట్ టెలికాం సంస్థలు కూడా సేవలు అందిస్తున్నాయి.<ref>{{cite web |title=Telecom Services in India |url=https://dot.gov.in/ |website=Department of Telecommunications, Government of India |access-date=9 March 2026 }}</ref> == విద్యుత్తు == సిద్దిపేట పట్టణంలో విద్యుత్తు సరఫరాను తెలంగాణ రాష్ట్ర విద్యుత్ పంపిణీ సంస్థ అయిన [[తెలంగాణ స్టేట్ సదర్న్ పవర్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ కంపెనీ లిమిటెడ్]] (TSSPDCL) నిర్వహిస్తుంది. ఈ సంస్థ ద్వారా గృహ, వ్యవసాయ, వాణిజ్య అవసరాలకు విద్యుత్తు అందించబడుతోంది.<ref>{{cite web |title=Telangana State Southern Power Distribution Company Limited |url=https://tssouthernpower.com/ |website=TSSPDCL |access-date=9 March 2026 |archive-date=11 నవంబర్ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111075553/http://tssouthernpower.com/ |url-status=dead }}</ref> == ఐటీ టవర్ == రాష్ట్రంలోని ద్వితీయ శ్రేణి నగరాలకు ఐటీ సేవలు విస్తరించాలన్న ఉద్దేశంతో సిద్దిపేట పట్టణంలో 1,72,645 చదరపు అడుగుల విస్తీర్ణంలో 63 కోట్ల వ్యయంతో 718 సీటింగ్‌ కెపాసిటీతో జీప్లస్‌ 4 అంతస్తులతో [[తెలంగాణా ప్రభుత్వం|తెలంగాణ ప్రభుత్వం]] [[సిద్దిపేట ఐటీ టవర్|సిద్దిపేట ఐటీ టవర్‌]]<nowiki/>ను నిర్మించింది. ఈ ఐటీ టవర్‌ను 2023, జూన్ 15న తెలంగాణ రాష్ట్ర [[తెలంగాణ సమాచార, సాంకేతిక శాఖ|ఐటీ]], పరిశ్రమల, పురపాలక శాఖామంత్రి [[కల్వకుంట్ల తారక రామారావు]], ఆర్థిక, వైద్యారోగ్యశాఖల మంత్రి [[తన్నీరు హరీశ్ రావు|తన్నీరు హరీశ్‌రావు]] కలిసి ప్రారంభించి, అందులోని వివిధ కంపెనీల్లో ఎంపికైనవారికి నియామక పత్రాలు అందజేశారు.<ref>{{Cite web|last=Naidu|first=Muvva Krishnama|title=IT tower in Siddipet {{!}} తెలంగాణలో ద్వితీయశ్రేణి నగరాలకు ఐటీ కంపెనీలు|url=https://telugu.hindustantimes.com/videos/telangana/ministers-ktr-and-harish-rao-inaugurated-the-it-tower-in-siddipet-121686822663780.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20230615155007/https://telugu.hindustantimes.com/videos/telangana/ministers-ktr-and-harish-rao-inaugurated-the-it-tower-in-siddipet-121686822663780.html|archive-date=2023-06-15|access-date=2023-06-17|website=Hindustantimes Telugu|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-06-15|title=Minister KTR - ఐటీ ట‌వ‌ర్ ఏర్పాటుతో 1500మందికి ఉపాధి|url=https://www.prabhanews.com/topstories/employment-for-1500-people-with-the-establishment-of-it-tower-minister-ktr/|archive-url=https://web.archive.org/web/20230615155046/https://www.prabhanews.com/topstories/employment-for-1500-people-with-the-establishment-of-it-tower-minister-ktr/|archive-date=2023-06-15|access-date=2023-06-17|website=Prabha News}}</ref> 2020, డిసెంబరు 10న ముఖ్యమంత్రి [[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు|కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు]] ఈ ఐటీ టవర్ నిర్మాణ పనులకు శంకుస్థాపన చేశాడు.<ref>{{Cite web|last=Telugu|first=TV9|date=2020-12-10|title=CM KCR Siddipet tour: సిద్ధిపేట పేదల కల నెరవేరబోతోంది.. అభివృద్ధి పనులకు ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్ శ్రీకారం|url=https://tv9telugu.com/latest-news/telangana-cm-kcr-visit-siddipet-for-inaugurates-of-development-works-live-updates-363003.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612063720/https://tv9telugu.com/latest-news/telangana-cm-kcr-visit-siddipet-for-inaugurates-of-development-works-live-updates-363003.html|archive-date=2023-06-12|access-date=2023-06-17|website=TV9 Telugu|language=te}}</ref> == పోలీస్ కమిషనరేట్ == [[సిద్దిపేట పోలీస్ కమిషనరేట్]] అనేది సిద్దిపేట పట్టణంలో చట్టాన్ని అమలుచేయడానికి, నేర దర్యాప్తులో ప్రాథమిక బాధ్యతలను కలిగి ఉన్న [[పోలీసులు|నగర పోలీసు]] విభాగం. దసరా పండుగ సందర్భంగా 2016 అక్టోబరు 11న రాష్ట్రంలో కొత్తగా ప్రారంభించబడిన 21 జిల్లాలు, 4 కొత్త కమిషనరేట్‌లతోపాటు సిద్దిపేట కమిషనరేట్ కూడా అధికారికంగా ఏర్పాటుచేయబడింది. == అవార్డులు == సిద్ధిపేట పట్టణానికి జాతీయ, రాష్ట్రస్థాయిలో అనేక అవార్డులు వచ్చాయి.<ref name=":0" /> # 2012: రాష్ట్ర స్థాయిలో క్లీన్ సిటీ ఛాంపియన్ షిప్ అవార్డు # 2015: జాతీయ స్థాయిలో ఎక్సలెన్స్ అవార్డు (సాలీడ్ వెస్ట్ మేనేజ్ మెంట్) # 2016: జాతీయ స్థాయిలో ఎక్స్ లెన్స్ అవార్డు పారిశుద్ధ్య నిర్వహణ # 2016: రాష్ట్ర స్థాయిలో హరిత మిత్ర అవార్డు # 2016: చెత్త సేకరణ, 100% మరుగుదొడ్ల నిర్మాణంలో జాతీయ స్థాయిలో స్కాచ్ అవార్డు # 2016: జాతీయ స్థాయిలో ఓడీఎఫ్ సర్టిఫికెట్ # 2016: రాష్ట్ర స్థాయిలో ఎక్స్ లెన్స్ అవార్డు # 2017: జాతీయ స్థాయిలో రాష్ట్రీయ స్వచ్ భారత్ పురస్కారం # 2017: సీఎం చే రాష్ట్ర స్థాయి బెస్ట్ మున్సిపాలిటీ అవార్డు # 2017: జాతీయ స్థాయిలో ఐఎస్వో అవార్డు # 2018: జాతీయ స్థాయిలో సాలీడ్ మేనేజ్మెంట్ లో స్కాచ్ అవార్డు # 2018: జాతీయ స్థాయిలో స్వచ్ఛత ఎక్స్ లెన్స్ అవార్డు # 2018: 6 పద్ధతులు అమలులో ఉన్నందున జాతీయ స్థాయిలో స్కోచ్ అవార్డు # 2018: స్వచ్ సర్వేక్షన్ లో జాతీయ స్థాయిలో ప్రథమ స్థానం # 2019: జాతీయ స్థాయిలో స్వచ్ఛత ఎక్స్ లెన్స్ అవార్డు # 2019: జాతీయ స్థాయిలో స్వచ్ సర్వేక్షన్ అవార్డు (దక్షిణ భారత దేశంలో రెండవ స్థానంలో) # 2021: సిద్ధిపేట పట్టణంలో 100% ఇంటింటికి స్వచ్ఛమైన త్రాగు నీటి సరఫరా నిర్వహణకు రెండు స్కాచ్ అవార్డులు # 2021: దేశ స్థాయిలో స్వచ్ సర్వేక్షన్ అవార్డుకు ఎంపిక ==రవాణా సౌకర్యం== ఇది [[కరీంనగర్]], [[హైదరాబాద్|హైదరాబాదు]] ప్రధాన మార్గంలో ఉండుట వలన [[నిజామాబాద్]], [[మెదక్]] ల నుండి అన్ని బస్సులకు ఇది కూడలిగా ఉంది.ఇక్కడ బస్టాండ్ కూడా అన్ని సౌకర్యములతో ఉంది. సిద్ధిపేటలో రెండు బస్సు స్టాండులు ఉన్నాయి. ఒకటి పాతది. దీనిని పాత బస్సు స్టాండు అని అంటారు. కేవలం చుట్టు ప్రక్కల గ్రామాలకు వెళ్ళే ఆర్డినరీ బస్సులు మాత్రమే ఈ బస్సు స్టాండులో దొరుకుతాయి. ఎక్స్‌ప్రెస్ బస్సులు మాత్రం కొత్త బస్సు స్టాండులో ఆగుతాయి. పాత బస్సు స్టాండు ఊరికి నడిబొడ్డులో ఉంది. ==ప్రముఖులు== *[[కాపు రాజయ్య]] *[[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు]] *[[టి. హరీశ్ రావు|తన్నీరు హరీశ్ రావు]] *[[దేశపతి శ్రీనివాస్]] *[[నందిని సిధారెడ్డి|నందిని సిద్దారెడ్డి]] *[[సంపూర్ణేష్ బాబు]] *[[కనకవ్వ|గొట్టె కనకవ్వ]] *[[వేముగంటి నరసింహాచార్యులు]] *[[సిద్దప్ప వరకవి]] *[[రసమయి బాలకిషన్]] *[[అన్నవరం దేవేందర్]] *[[ఐతా చంద్రయ్య]] *[[కందుకూరి శ్రీరాములు]] *[[గుమ్మన్నగారి బాలశ్రీనివాసమూర్తి]] *[[గుమ్మన్నగారి లక్ష్మీనరసింహ శర్మ]] *[[జ్వాలాముఖి (రచయిత)]] *[[తైదల అంజయ్య]] *[[నేర్నాల కిషోర్]] *[[వెల్దండి శ్రీధర్]] *[[సంతపురి రఘువీర రావు]] == కోటిలింగాల దేవాలయం == '''కోటిలింగాల దేవాలయం''' తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని [[సిద్ధిపేట]] పట్టణంలో ఉన్న ఒక ప్రముఖ శైవ దేవాలయం. ఈ దేవాలయం ప్రాంతీయ ప్రజల ఆధ్యాత్మిక ఆరాధనకు ముఖ్య కేంద్రంగా నిలిచింది. దేవాలయంలో ప్రతిష్ఠించబడిన శివలింగాన్ని భక్తులు దర్శించుకుని పూజలు నిర్వహిస్తారు. మహాశివరాత్రి, ఇతర శైవ పండుగల సందర్భంగా ఇక్కడ ప్రత్యేక పూజలు, ఉత్సవాలు నిర్వహించబడుతుంటాయి.<ref>{{cite web |title=సిద్ధిపేట చరిత్ర |url=https://deccanland.com/2025/04/01/siddipet-history/ |website=Deccan Land |date=1 April 2025 |language=te |access-date=9 March 2026 }}</ref> == శరభేశ్వరాలయం == జిల్లాకేంద్రం సిద్ధిపేట పట్టణంలో రాష్ట్రకూటుల కాలం నుంచి 16,17వ శతాబ్దాలదాక నిర్మాణమైన ఆలయాలు అగుపిస్తాయి. చరిత్రపూర్వయుగం, సాతవాహనకాలం ఆనవాళ్ళు కూడా చరిత్రబృందానికి ఇక్కడ లభించాయి. పట్టణంలో ఆరాధ్యశైవుల దేవాలయం శరభేశ్వరాలయం.<ref name="deccanland">{{cite web |title=సిద్ధిపేట చరిత్ర |url=https://deccanland.com/2025/04/01/siddipet-history/ |website=Deccan Land |date=1 April 2025 |language=te |access-date=9 March 2026 }}</ref> ఈ ఆలయచరిత్రను తెలిపే ఇత్తడిరేకు శాసనం దేవాలయ ధ్వజస్తంభం మీద తాపడం చేయడం జరిగింది. ఈ శాసనంలో క్రీ.శ. 1877 జూన్ 16వ తేదీన, శాలివాహన శకం 1798, ఈశ్వరనామ సం. జ్యేష్ట శుద్ధ పంచమినాడు త్రిలోకగురు మల్లికార్జునపండితారాధ్యుని వంశంలో పుట్టిన ఘట్టెపల్లి శరభారాధ్యులవారు సిద్ధిపేటలో త్రిలోకగురు చెన్నమల్లికార్జునపీఠం ప్రతిష్టించాలని సంకల్పించుకొని, 12 సంవత్సరాలపాటు నిరశనవ్రతం చేసి కాశీకి వెళ్లి నర్మదానదిలో లభించే బాణలింగాన్ని తెచ్చి ఆలయనిర్మాణం చేసి అందులో 1889 జూన్ 18న శాలివాహన శకం 1811, విరోధినామ సం. జ్యేష్ట బహుళ పంచమి రోజున పరివారదేవతలతో కలిసి ‘శ్రీ అన్నపూర్ణ విశాలాక్షీ సమేత శ్రీవిశ్వేశ్వరస్వామిని’ ప్రతిష్టించారు. తర్వాత కొంతకాలానికి ఏ కారణంవల్లనో దేవాలయంలో నైవేద్య, దీపారాధనలు ఐదేళ్లపాటు నిలిచిపోగా సిద్ధిపేట గ్రామప్రజలలో కొంతమంది భక్తులు విశ్వేశ్వర బాలభక్తసమాజాన్ని స్థాపించి ప్రతిసోమవారం ఆలయంలో భజనలు చేస్తూ గ్రామ ప్రముఖుల ప్రోత్సాహంతో శాలివాహన శకం 1858 ధాతనామ సం. వైశాఖ శుద్ధ తదియనాడు వృషభలగ్నంలో అంటే 1936 ఏప్రిల్ 24 శుక్రవారంనాడు దేవాలయాన్ని జీర్ణోద్ధరణ చేశారు. గుడికి ధ్వజస్తంభాన్ని మూర్తి లక్ష్మయ్య కొడుకు అనంతం చేయించి ఇచ్చాడు.<ref name="deccanland"/> == భోగేశ్వరాలయం == సిద్ధిపేటలో మాతంగి నది ఒడ్డున పెద్ద దేవాలయాల ప్రాంగణముంది.<ref name="deccanland"/> భోగేశ్వరాలయ ప్రాంగణంలో నైరుతిలో మట్టిదిబ్బమీద త్రికూటాలయం ఉంది. రాష్ట్రకూటుల కాలంలో ముందు జైన త్రికూటంగా ఉన్న గుడిని తర్వాత కాలంలో పునరుద్ధరణ చేసినపుడు శైవ త్రికూటంగా మార్చినట్టున్నారు. ఈ మూడు గుడుల అంతరాలయ స్తంభాలన్నీ రాష్ట్రకూట శిల్పశైలిలో చెక్కినవే. ప్రస్తుతం శివలింగం మిగిలివున్న పడమటి గుడిలో 3 అడుగుల ఎత్తున్న దుర్గాదేవి విగ్రహం ఉంది. అంతరాళంలో కాకతీయ శైలిలో ప్రాణపట్ట సహిత శివలింగం ఉంది. చాళుక్య శైలిలో చెక్కిన నాలుగు చేతుల వినాయకుని శిల్పం ఉంది. తూర్పు గుడి ముందర అసంపూర్ణంగా చెక్కిన రెండు చేతుల వినాయకుని శిల్పం ఉంది. దక్షిణాన ఉన్న గుడి పూర్తిగా శిథిలస్థితిలో ఉంది. గర్భాలయ ద్వారానికి ఇరువైపుల కలశాలు ఉన్నాయి, ఇవి జైన దేవాలయాలలో సాధారణంగా కనిపిస్తాయి. మిగతా రెండు గుడులలో శైవ ద్వారపాలకులు ఉన్నారు.అంతరాళంలో గుడి కప్పురాయి కూలిపోయి దానిపై అష్టదళ, అష్టకోణ యంత్రం చెక్కబడి ఉంది.ఇది కాకతీయ శైలికి చెందినది. మూడు గుళ్ల మధ్య చతురస్రాకార రంగమంటపం ఉంది. రాష్ట్రకూటులనాటి జైన త్రికూటం తరువాత కాకతీయుల కాలంలో శైవ సంప్రదాయమైన భోగేశ్వరాలయంగా మారింది.<ref name="deccanland"/> == పోచమ్మ == మాతంగి నది ఒడ్డున మట్టిదిబ్బపై పోచమ్మ (చాముండి శిల్పం) అమ్మదేవత విగ్రహం ఉంది.<ref name="deccanland"/> చాముండి శిల్పాలు సాధారణంగా గ్రామాల వద్ద కనిపిస్తాయి. శిల్పశాస్త్రం ప్రకారం చాముండి రూపం భయంకరంగా ఉంటుంది. ఆమె వెనుక ఎడమచేతిలో త్రిశూలం, వెనుక కుడిచేతిలో ఢమరుకం, ముందు కుడిచేతిలో ఖడ్గం, ముందు ఎడమచేతిలో పానపాత్ర ధరించి ఉంటుందని చెప్పబడింది. ఈ దేవతను చాముండి లేదా చండి అని కూడా అంటారు. వాహనంగా నక్క లేదా శవం చూపబడుతుంది. సిద్ధిపేటలో ఈ దేవతను “పెండ్లిల్ల పోచమ్మ” అని పిలుస్తారు.ఇక్కడ మొక్కుకుంటే ఆడపిల్లలకు పెండ్లి జరుగుతుందని స్థానిక విశ్వాసం ఉంది. దేవాలయ ప్రాంగణంలో త్రికూటాలయానికి ఆగ్నేయాన 14×8×4 అంగుళాల కొలతలున్న ఇటుకల పరుపు కనిపిస్తుంది. అక్కడక్కడ ఇటుకలు కూడా కనిపిస్తాయి. మాతంగి నది ఈ ప్రాంగణానికి ఉత్తరవాహినిగా ప్రవహించినట్లయితే ఇక్కడ బౌద్ధ స్తూపం ఉండే అవకాశముందని భావిస్తున్నారు. ఈ ప్రదేశాన్ని తవ్వి పరిశోధిస్తే కొత్త చారిత్రక ఆధారాలు బయటపడే అవకాశం ఉంది. ఈ దేవాలయాలకు సమీపంలో దేవాలయ ధ్వజస్తంభం, దేవాలయ శిథిలాలు, భైరవ విగ్రహం ఉన్నాయి.నాలుగు ధ్వజస్తంభాలు నాలుగు దిక్కులలో సమాన ఎత్తులో ఉండేవని స్థానికంగా చెబుతారు. శరభయ్య గుడివరకు ఈ దేవాలయ ప్రాంగణం విస్తరించి ఉండేదని కూడా చెప్పబడుతుంది.<ref name="deccanland"/> == శిల్పారామం == పట్టణంలోని కోమటి చెరువు ప్రాంతం బైపాస్ రోడ్డులో 25 కోట్ల రూపాయలతో సంస్కృతి, సాంప్రదాయం ఉట్టిపడేలా [[సిద్దిపేట శిల్పారామం]] పేరిట పర్యాటక కేంద్రం నిర్మించబడుతోంది. == కోమటి చెరువు == '''కోమటి చెరువు''' తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని [[సిద్ధిపేట]] పట్టణంలో ఉన్న ప్రముఖ చెరువులలో ఒకటి. ఇది పట్టణంలోని ముఖ్యమైన నీటి వనరుగా ఉండటమే కాకుండా పర్యాటక ఆకర్షణగా కూడా అభివృద్ధి చేయబడింది.<ref>{{cite web |title=Komati Cheruvu Siddipet |url=https://siddipet.telangana.gov.in/gallery/komati-cheruvu-siddipet/ |website=Siddipet District Official Website |access-date=9 March 2026 }}</ref> చెరువు చుట్టూ ఉద్యానవనాలు, నడక మార్గాలు, వినోద సదుపాయాలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. ఇటీవల కాలంలో చెరువుపై సస్పెన్షన్ బ్రిడ్జ్, గ్లో గార్డెన్, మ్యూజికల్ ఫౌంటెన్ వంటి ఆకర్షణలు నిర్మించబడడంతో ఇది స్థానిక ప్రజలకు, పర్యాటకులకు విశ్రాంతి ప్రదేశంగా మారింది.<ref>{{cite web |title=Komati Cheruvu tourism |url=https://travelsetu.com/guide/komati-cheruvu-tourism |access-date=9 March 2026 }}</ref> == ఆక్సిజన్ పార్క్ == '''ఆక్సిజన్ పార్క్''' తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని [[సిద్ధిపేట]] పట్టణానికి సమీపంలో ఏర్పాటు చేయబడిన ఒక పర్యావరణ పార్క్. పట్టణంలో పచ్చదనం పెంపొందించడం, ప్రజలకు స్వచ్ఛమైన గాలి అందించడం, ఆరోగ్యకరమైన వాతావరణం కల్పించడం కోసం ఈ పార్క్ అభివృద్ధి చేయబడింది.<ref>{{cite web |title=Oxygen Park Siddipet |url=https://indiatour360.com/oxygen-park-siddipet/ |website=IndiaTour360 |access-date=9 March 2026 }}</ref> పార్క్‌లో నడక మార్గాలు, వివిధ రకాల చెట్లు, మొక్కలు, పిల్లల ఆట స్థలాలు, విశ్రాంతి కోసం కూర్చునే ప్రదేశాలు వంటి సదుపాయాలు ఉన్నాయి. ఇది స్థానిక ప్రజలకు ఉదయం, సాయంత్రం నడకకు, విశ్రాంతికి అనువైన ప్రదేశంగా ఉపయోగపడుతోంది.<ref>{{cite web |title=Oxygen Park Nacharpalle Siddipet |url=https://www.justdial.com/Siddipet/Oxygen-Park-Nacharpalle/9999P8452-8452-220522222133-Q9A2_BZDET |website=Justdial |access-date=9 March 2026 }}</ref> == సుడా పార్క్ == '''సుడా పార్క్''' తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని [[సిద్ధిపేట]] పట్టణంలో ఉన్న ఒక ప్రజా వినోద పార్క్. దీనిని సిద్ధిపేట అర్బన్ డెవలప్మెంట్ అథారిటీ (SUDA) అభివృద్ధి చేసింది. పార్క్‌లో నడక మార్గాలు, పచ్చని తోటలు, పిల్లల ఆట స్థలాలు, విశ్రాంతి కోసం కూర్చునే ప్రదేశాలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. ఇది స్థానిక ప్రజలకు ఉదయం, సాయంత్రం సమయాల్లో విశ్రాంతి, వ్యాయామానికి అనువైన ప్రదేశంగా ఉపయోగపడుతోంది.<ref>{{cite web |title=SUDA Park Siddipet |url=https://siddipet.telangana.gov.in/ |website=Siddipet District Official Website |access-date=9 March 2026 }}</ref> == సిద్దిపేట ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాల == '''సిద్దిపేట ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాల''' తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని [[సిద్ధిపేట]] పట్టణంలో ఉన్న ఒక ప్రభుత్వ వైద్య విద్యాసంస్థ. ఇది తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలో స్థాపించబడింది. ఈ కళాశాల ద్వారా వైద్య విద్య (MBBS) అందించబడుతుంది, దీనికి అనుబంధంగా ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి కూడా పనిచేస్తుంది.<ref>{{cite web |title=Government Medical College Siddipet |url=https://dme.telangana.gov.in/ |website=Directorate of Medical Education Telangana |access-date=9 March 2026 }}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == కేంద్ర జిల్లా గ్రంథాలయం == '''కేంద్ర జిల్లా గ్రంథాలయం''' తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని [[సిద్ధిపేట]] పట్టణంలో ఉన్న ఒక ప్రజా గ్రంథాలయం. ఇది జిల్లా ప్రజలకు పుస్తకాలు, పత్రికలు, అధ్యయనానికి అవసరమైన సమాచారం అందించే ముఖ్యమైన విద్యాసంస్థగా పనిచేస్తుంది. విద్యార్థులు, పోటీ పరీక్షలకు సిద్ధమవుతున్న వారికి ఇది ముఖ్యమైన అధ్యయన కేంద్రంగా ఉపయోగపడుతుంది. == విపంచి == '''విపంచి''' తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని [[సిద్ధిపేట]] పట్టణంలో ఏర్పాటు చేయబడిన ఒక సాంస్కృతిక వేదిక. ఇక్కడ సంగీత, సాహిత్య, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు నిర్వహించబడుతుంటాయి. ఇది స్థానిక కళాకారులు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలకు ప్రోత్సాహం ఇచ్చే ముఖ్యమైన వేదికగా నిలుస్తోంది.<ref>{{cite web |title=Vipanchi Siddipet Cultural Centre |url=https://siddipet.telangana.gov.in/ |website=Siddipet District Official Website |access-date=9 March 2026 }}</ref> == స్వచ్ఛ బడి == '''స్వచ్ఛ బడి''' తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని [[సిద్ధిపేట]] ప్రాంతంలో ప్రారంభించబడిన ఒక పాఠశాల శుభ్రత కార్యక్రమం. ఈ కార్యక్రమం ద్వారా పాఠశాలల పరిసరాలను పరిశుభ్రంగా ఉంచడం, విద్యార్థుల్లో శుభ్రతపై అవగాహన కల్పించడం ప్రధాన లక్ష్యంగా ఉంది.<ref>{{cite web |title=Swachh Badi Programme Telangana |url=https://telangana.gov.in/ |website=Government of Telangana |access-date=9 March 2026 }}</ref> == లాల్ కమన్ == '''లాల్ కమన్''' తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని [[సిద్ధిపేట]] పట్టణంలో ఉన్న ఒక చారిత్రక ఆర్చ్ (గేటు). ఇది పట్టణంలోని పాత నిర్మాణాలలో ఒకటిగా గుర్తించబడింది, స్థానికంగా ముఖ్యమైన గుర్తింపుగా ఉంది. సిద్దిపేట చరిత్రలో ఈ నిర్మాణం ప్రస్తావన ఉండటంతో పాటు పట్టణంలోని పాత వీధి నిర్మాణాలతో సంబంధం ఉన్న చారిత్రక అవశేషంగా భావించబడుతుంది.<ref>{{cite web |title=సిద్ధిపేట చరిత్ర |url=https://deccanland.com/2025/04/01/siddipet-history/ |website=Deccan Land |date=1 April 2025 |language=te |access-date=9 March 2026 }}</ref> == తెలంగాణ టూరిజం హరిత హోటల్ == '''తెలంగాణ టూరిజం హరిత''' తెలంగాణ పర్యాటక అభివృద్ధి సంస్థ నిర్వహించే అతిథి గృహాలు, రెస్టారెంట్ల శ్రేణి. రాష్ట్రంలోని ప్రధాన పట్టణాలు, పర్యాటక ప్రాంతాలలో పర్యాటకులకు వసతి, భోజన సౌకర్యాలు అందించడానికి ఇవి ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. [[సిద్ధిపేట]] పట్టణంలో కూడా తెలంగాణ టూరిజం హరిత అతిథి గృహం ఏర్పాటు చేయబడింది, ఇది పట్టణానికి వచ్చే పర్యాటకులకు, సందర్శకులకు వసతి సౌకర్యాన్ని అందిస్తుంది.<ref>{{cite web |title=సిద్ధిపేట చరిత్ర |url=https://deccanland.com/2025/04/01/siddipet-history/ |website=Deccan Land |date=1 April 2025 |language=te |access-date=9 March 2026 }}</ref> == ఎల్.వి. ప్రసాద్ ఐ ఇన్‌స్టిట్యూట్ == '''ఎల్.వి. ప్రసాద్ ఐ ఇన్‌స్టిట్యూట్''' (L V Prasad Eye Institute) తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని [[సిద్ధిపేట]] పట్టణంలో పనిచేస్తున్న కంటి వైద్య సేవా కేంద్రాలలో ఒకటి. ఇది హైదరాబాద్‌లో ప్రధాన కేంద్రం కలిగిన ఎల్.వి. ప్రసాద్ ఐ ఇన్‌స్టిట్యూట్ సంస్థకు చెందిన భాగంగా పనిచేస్తుంది. ఈ సంస్థ కంటి సంబంధిత వ్యాధుల నిర్ధారణ, చికిత్స, కంటి ఆరోగ్య సేవలను ప్రజలకు అందిస్తుంది. సిద్ధిపేటలోని కేంద్రం ద్వారా ప్రాథమిక కంటి పరీక్షలు, దృష్టి లోపాల నిర్ధారణ, అవసరమైన చికిత్సలు, అవసరమైతే ఉన్నత స్థాయి వైద్య కేంద్రాలకు రిఫర్ చేసే సేవలు అందించబడుతున్నాయి. ఈ సేవలు గ్రామీణ ప్రాంత ప్రజలకు కూడా అందుబాటులో ఉండేలా ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి.<ref>{{cite web |title=LVPEI launches eye screening programme in Siddipet |url=https://www.newindianexpress.com/telangana/2023/Oct/16/lvpei-launches-eye-screening-programme-in-siddipet-2624271.html |website=The New Indian Express |date=16 October 2023 |access-date=9 March 2026 }}</ref> == సిద్దిపేట క్రికెట్ స్టేడియం == '''సిద్దిపేట క్రికెట్ స్టేడియం''' తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని [[సిద్ధిపేట]] పట్టణంలో ఉన్న ఒక క్రీడా మైదానం. ఈ స్టేడియం ప్రధానంగా క్రికెట్ పోటీల నిర్వహణ కోసం ఉపయోగించబడుతుంది. స్థానిక స్థాయిలో నిర్వహించే క్రికెట్ టోర్నమెంట్‌లు, పాఠశాలలు, కళాశాలల క్రీడా పోటీలు ఇక్కడ జరుగుతుంటాయి. పట్టణంలోని యువ క్రీడాకారులకు ఇది ముఖ్యమైన సాధన వేదికగా ఉపయోగపడుతుంది.<ref>{{cite web |title=Cricket Grounds in Siddipet |url=https://www.justdial.com/Siddipet/Cricket-Turf-Grounds/nct-12085667 |website=Justdial |access-date=9 March 2026 }}</ref> == సిద్దిపేట కోర్టు == '''సిద్దిపేట కోర్టు''' తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని [[సిద్ధిపేట]] పట్టణంలో ఉన్న న్యాయస్థానం. ఇది [[సిద్ధిపేట జిల్లా]] పరిధిలోని పౌర, క్రిమినల్ కేసులను విచారించే జిల్లా న్యాయ వ్యవస్థలో భాగంగా పనిచేస్తుంది. ఈ కోర్టు ద్వారా స్థానిక ప్రజలకు న్యాయ సేవలు అందించబడుతున్నాయి.<ref>{{cite web |title=District Courts of India – Siddipet |url=https://districts.ecourts.gov.in/siddipet |website=eCourts India |access-date=9 March 2026 }}</ref> సిద్దిపేట కోర్టు తెలంగాణ న్యాయ వ్యవస్థలో ముఖ్యమైన స్థానాన్ని కలిగి ఉంది. జిల్లా, మండల ప్రాంతాల నుండి వచ్చే వివిధ న్యాయ వివాదాలు, పౌర కేసులు, క్రిమినల్ కేసులు ఇక్కడ విచారణకు వస్తాయి. ఈ కోర్టు ద్వారా న్యాయ సేవలు ప్రజలకు అందుబాటులో ఉండేలా ప్రభుత్వం ఏర్పాట్లు చేసింది.<ref>{{cite web |title=Siddipet District Court Information |url=https://districts.ecourts.gov.in/siddipet/about-us |website=eCourts India |access-date=9 March 2026 }}</ref> == మోడల్ రైతు బజార్, సిద్ధిపేట == '''మోడల్ రైతు బజార్, సిద్ధిపేట''' సిద్దిపేట పట్టణానికి సంబంధించిన ఒక ఆధునిక రైతు మార్కెట్ (Model Rythu Bazaar). ఇది స్థానిక రైతులకి తమ పంటను నేరుగా విక్రయించుకునేందుకు, వినియోగదారులకు తాజా కూరగాయలు, పళ్ళు ఎంతో తక్కువ మధ్యవర్తిత్వంతో అందించేందుకు ఏర్పాటుచేశారు. ఈ మోడల్ బజార్‌లో LED స్క్రీన్ల ద్వారా ధరలు చూపించడం, ప్రత్యేక స్టాల్స్, శీఘ్ర శైలిలో లాజిస్టిక్ సౌకర్యాలు, రక్షణ/పోలీసుల కమాండ్-కంట్రోల్ సెంటర్ లాంటి ఆధునిక సదుపాయాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |title=Siddipet gets posh Model Rythu Bazaar |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Telangana/2018-02-06/Siddipet-gets-posh-Model-Rythu-Bazaar/356955 |website=The Hans India |date=6 February 2018 |access-date=9 March 2026 }}</ref> ఈ మోడల్ బజార్‌లో అనేక స్టాల్స్ ఏర్పాటు చేసి (ఉదాహరణకు కొన్నిసూట్ల నివేదికల ప్రకారం ~108 స్టాల్స్ ఉన్నాయి) వేలాది రైతులు తాము ఉత్పత్తి చేసిన ఉత్పత్తులను అమ్మేందుకు వస్తారు. ఇది నగరపు మార్కెట్ సరఫరా వ్యవస్థకును కూడా బలోపేతం చేసింది, స్థానిక కౌలు విలువలకు పారదర్శకతను కల్పించింది.<ref>{{cite web |title=In a first, Siddipet market to sell all under one roof |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/in-a-first-siddipet-market-to-sell-all-under-one-roof/articleshow/67878317.cms |website=Times of India |date=7 February 2019 |access-date=9 March 2026 }}</ref> తెలంగాణ వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ విధానాలలో ఇది ఒక నమూనా (model) గా గుర్తింపబడి ఇతర ప్రాజెక్టులకి సూచనగా నిలిచింది; రాష్ట్ర/జిల్లా అధికారుల ఆదేశాల ప్రకారం మార్కెట్ నిర్వహణ, సెల్-ప్లానింగ్, ఫార్మర్ బెనిఫిట్ విధానాలు అమలు చేస్తుంది.<ref>{{cite web | title=Agriculture Marketing| url=https://siddipet.telangana.gov.in/agriculture-marketing/|website=Siddipet District Official Website|access-date=9 March 2026}}</ref> == రైలు రవాణా == సిద్దిపేట పట్టణానికి రైలు రవాణా సౌకర్యం ఇటీవల సంవత్సరాలలో అభివృద్ధి చెందింది. తెలంగాణ రాష్ట్రంలో రైల్వే మౌలిక సదుపాయాలను విస్తరించడానికి భారతీయ రైల్వేలు చేపట్టిన పలు ప్రాజెక్టులలో భాగంగా [[గజ్వేల్]]–సిద్దిపేట–[[కరీంనగర్]] రైల్వే మార్గం అభివృద్ధి చేయబడుతోంది. ఈ మార్గం ద్వారా సిద్దిపేట పట్టణం సమీప జిల్లాలతో రైలు మార్గం ద్వారా అనుసంధానం పొందుతోంది. సిద్దిపేట నుంచి హైదరాబాద్ వరకు రైలు ప్రయాణాలు మొదలయ్యాయి.. <ref>{{cite web |title=Kothapalli–Manoharabad railway line project |url=https://indianrailways.gov.in/ |website=Indian Railways |access-date=9 March 2026 }}</ref> == విద్య == సిద్దిపేట పట్టణం విద్యా రంగంలో అభివృద్ధి చెందుతున్న కేంద్రంగా గుర్తించబడింది. పట్టణంలో ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ పాఠశాలలు, జూనియర్ కళాశాలలు, డిగ్రీ కళాశాలలు, వృత్తిపరమైన విద్యాసంస్థలు ఉన్నాయి. ఇవి స్థానిక విద్యార్థులకు ప్రాథమిక విద్య నుండి ఉన్నత విద్య వరకు అవకాశాలను కల్పిస్తున్నాయి.<ref>{{cite web |title=Education in Siddipet District |url=https://siddipet.telangana.gov.in/education/ |website=Siddipet District Official Website |access-date=9 March 2026 }}</ref> సిద్దిపేటలో ప్రభుత్వ పాఠశాలలతో పాటు ప్రైవేట్ విద్యాసంస్థలు కూడా విద్యను అందిస్తున్నాయి. జిల్లా స్థాయిలో ఉన్న పలు డిగ్రీ, జూనియర్ కళాశాలలు విద్యార్థులకు వివిధ కోర్సులను అందిస్తున్నాయి. ఈ విద్యాసంస్థలు ప్రాంతీయ విద్యాభివృద్ధికి ముఖ్య పాత్ర పోషిస్తున్నాయి.<ref>{{cite web |title=Educational Institutions in Siddipet |url=https://telangana.gov.in/ |website=Government of Telangana |access-date=9 March 2026 }}</ref> == సంస్కృతి == సిద్దిపేట పట్టణం తెలంగాణ ప్రాంతానికి ప్రత్యేకమైన సాంస్కృతిక సంప్రదాయాలను ప్రతిబింబించే ప్రాంతంగా గుర్తించబడింది. ఇక్కడి ప్రజలు తెలంగాణ జానపద సంప్రదాయాలు, పండుగలు, కళారూపాలను ఎంతో ఆదరిస్తారు. స్థానికంగా జరిగే జాతరలు, పండుగలు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు ఈ ప్రాంత సంస్కృతిని ప్రతిబింబిస్తాయి.<ref>{{cite web |title=Culture of Telangana |url=https://telangana.gov.in/about/culture |website=Government of Telangana |access-date=9 March 2026 }}</ref> సిద్దిపేట ప్రాంతంలో ముఖ్యంగా [[బతుకమ్మ]], [[బోనాలు]] వంటి తెలంగాణ సంప్రదాయ పండుగలను ఘనంగా నిర్వహిస్తారు. ఈ పండుగలు స్థానిక ప్రజల ఆచారాలు, విశ్వాసాలు, సామాజిక ఐక్యతను ప్రతిబింబిస్తాయి. అదనంగా జానపద కళారూపాలు, పాటలు, సంప్రదాయ నృత్యాలు కూడా ఈ ప్రాంత సంస్కృతిలో భాగంగా కొనసాగుతున్నాయి.<ref>{{cite web |title=Festivals of Telangana |url=https://tourism.telangana.gov.in/festivals |website=Telangana Tourism |access-date=9 March 2026 }}</ref> == థియేటర్లు, సిద్దిపేట == సిద్దిపేట పట్టణంలో పలు సినిమా థియేటర్లు ఉన్నాయి, ఇవి స్థానిక ప్రజలకు వినోదం అందిస్తాయి. కొన్ని ప్రసిద్ధ థియేటర్లు: *ఆసియన్ బాలాజీ సినిమా – ప్రధానంగా తెలుగు చిత్రాలు ప్రదర్శించబడుతుంది. *శ్రీనివాస సినిమా – వివిధ భాషల సినిమాలను ప్రదర్శిస్తుంది. *వెంకటేశ్వర సినిమా – కుటుంబ, యువకుల సమూహాల కోసం ప్రసిద్ధి.<ref>{{cite web |title=Cinema Theatres in Siddipet |url=https://www.justdial.com/Siddipet/Cinema-Theatres |website=Justdial |access-date=9 March 2026 }}</ref> == షాపింగ్ మాల్స్ == సిద్దిపేట పట్టణంలో ప్రసిద్ధ షాపింగ్ మాల్‌లు: * మాంగళ్య షాపింగ్ మాల్ * సుఖీభవ షాపింగ్ మాల్ * CMR షాపింగ్ మామాల్ * వైభవం షాపింగ్ మామాల్ * అనుపమ షాపింగ్ మాల్ * చెన్నై షాపింగ్ మాల్ మరికొన్ని ప్రముఖ షాపింగ్ మాల్స్ సిద్దిపేట బస్టాండ్ పరిధిలో, మరికొన్ని సిద్దిపేట వీధుల్లోనూ ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |title=Shopping Centres in Siddipet |url=https://www.justdial.com/Siddipet/Shopping-Centres/nct-10434613 |website=Justdial |access-date=9 March 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Siddipet Shopping Malls Overview |url=https://www.99acres.com/siddipet-shopping-malls |website=99acres |access-date=9 March 2026 }}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == {{తెలంగాణ జిల్లాల ముఖ్యపట్టణాలు}}{{సిద్దిపేట (పట్టణ) మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:తెలంగాణ నగరాలు, పట్టణాలు]] hlnhu122a8ky9pzxreh4wzc5gg3vd2b 0 9841 4956511 4871426 2026-09-12T04:22:51Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956511 wikitext text/x-wiki {{Infobox Astronaut | name =కల్పనా చావ్లా | image =Kalpana Chawla, NASA photo portrait in orange suit.jpg | type = వ్యోమగామి | nationality =అమెరికా , భారత్ | status ='''చనిపోయారు''' | date_birth =[[మార్చి 17]], [[1962]] | date_death =[[ఫిబ్రవరి 1]], [[2003]] ( 40 సంవత్సరాలు) | place_birth =[[కర్నాల్]], [[హర్యానా]], భారతదేశం | place_death =[[టెక్సాస్]] పై | previous_occupation =[[విజ్ఞాని]][[List of astronauts by selection#1994|1994 NASA Group]] | selection = | time =31d 14h 54m | mission =[[STS-87]], [[STS-107]] | insignia =[[దస్త్రం:Sts-87-patch.svg|30px]] [[దస్త్రం:STS-107 Flight Insignia.svg|30px]] }} '''కల్పనా చావ్లా ''' ([[మార్చి 17]], [[1962]] – [[ఫిబ్రవరి 1]], [[2003]]), ఈమె ఒక ఇండియన్ - అమెరికన్ [[వ్యోమగామి]] , [[అంతరిక్ష నౌక|వ్యోమనౌక]] యంత్ర నిపుణురాలు. భారతదేశంలోని హర్యానా రాష్ట్రంలో జన్మించింది. అంతరిక్షంలోకి వెళ్ళిన తొలి భారతీయ మహిళగా ఖ్యాతి గడించింది. 1997 లో మొదటి సారిగా కొలంబియా స్పేస్ షటిల్ లో రోబోటిక్ ఆర్మ్ ఆపరేటరుగా ఆమె అంతరిక్షంలోకి వెళ్ళింది. 2003 లో రెండవసారి అదే రకమైన స్పేస్ షటిల్ లో ఆమె అంతరిక్ష ప్రయాణం చేసింది. ఆ నౌక ప్రమాదానికి గురవడంతో మరణించిన ఏడు మంది సిబ్బందిలో ఈమె కూడా ఒకటి. 2003 ఫిబ్రవరి 1 న వారు ప్రయాణిస్తున్న అంతరిక్ష నౌక భూ వాతావరణంలోకి ప్రవేశిస్తుండగా ఈ దుర్ఘటన జరిగింది. ఆమె మరణానంతరం కాంగ్రెషనల్ స్పేస్ మెడల్ ఆఫ్ ఆనర్ అందించారు. పలు వీధులు, విశ్వవిద్యాలయాలు, సంస్థలు ఈమె పేరు మీదుగా నామకరణం చేశారు. భారతదేశంలో కూడా ఆమెకు జాతీయ హీరోగా గుర్తింపు లభించింది. == బాల్యం == కల్పనా చావ్లా భారత దేశంలోని హర్యానా రాష్ర్టంలోని కర్నాల్ పట్టణంలో [[1961|1962]] [[జూలై 1|మార్చి 17]] న జన్మించింది. ఆమె పాఠశాలలో చేరినప్పుడు రికార్డుల ప్రకారం అధికార జన్మదినం [[జూలై 1]] [[1961]]కి మార్చారు. తల్లిదండ్రులకు ఈమె చివరి సంతానం.<ref>{{cite web | url = http://www.spacetoday.org/SpcShtls/ColumbiaExplosion2003/ColumbiaExplosion.html | title = Tragedy of Space Shuttle Columbia | publisher= Space Today|access-date=2007-06-08}}</ref> సునీత, దీప, సంజయ్ ల తర్వాత ఈమె జన్మించారు. ఇంట్లో అందరూ ముద్దుగా "మోంటు" అని పిలుచుకొనే కల్పనా చావ్లా కులీన కుటుంబంలో పుట్టలేదు. తండ్రి బనారసీలాల్ చావ్లా సాధారణ [[వ్యాపారి]] కల్పనపై ఆయన ప్రభావం ఎక్కువ. [[పేదరికం]] నుంచే ఆయన పైకెదిగారు. పట్టుదల, అందుకు తగిన కృషి ఉంటే సాధించలేనిది ఏదీ లేదని నిరూపించిన వ్యక్తి ఆయన. చిన్నగా టైర్ల వ్యాపారాన్ని ప్రారంభించిన ఆయన తొలుత ఎన్నో కష్టనష్టాలకు గురయ్యారు. అయినా దాన్ని వదలకుండా అనుకున్నది సాధించేందుకు ముందుకు సాగిపోయారు. అప్పటి వరకూ టైర్ల తయారీకి విదేశీ యంత్రాన్ని ఉపయోగించేవారు. ఆ క్రమంలో ఆయన దేశీయంగానే ఆ యంత్రాన్ని రూపొందించారు. బనారసీలాల్ శ్రమ ఫలించింది. [[రాష్ట్రపతి]] నుంచీ అభినందనలు అందుకున్నారు. తర్వాత డబ్బు కోసం బనారసీ కుటుంబం ఇబ్బంది పడింది లేదు. ఆడపిల్లే అయినా జీవితంలో ఏదో సాధించాలన్న తపన కల్పనలో పాదుకోవడానికి తండ్రే కారణం. "పరిస్థితులు ఎలాగున్నా. కన్న కలల్ని నిజం చేసుకోవడమే అంతిమ లక్ష్యం అన్న మాటలు నా తండ్రి జీవితంలో నిజమయ్యాయి. ఫలితంగా అవే నాలోనూ జీర్ణించుకుకపోయాయి. అందుకు నాన్నే కారణం." అంటూ తొలి అంతరిక్షయానం తర్వాత జరిగిన ముఖాముఖిలో తన ఆలోచనలు ఏ విధంగా ప్రభావితమయిందీ కల్పన వివరించారు. ==విద్యాభ్యాసం== కల్పనా చావ్లా ముందుగా, కర్నాల్ లో ఉన్న టైగోర్ పబ్లిక్ స్కూల్లో చదువుకున్నారు. తోటి పిల్లలంతా కామిక్ పుస్తకాలు చదువుతూ. బార్బీ బొమ్మల్లా అలంకరించుకునే వయసులో, ఆమె తెల్లవారు జామునే లేచి సైకిల్ పై బడికెళ్ళేవారు. బళ్ళో చిత్రలేఖన పాఠాలలో విమానం బొమ్మలు గీయటానికి ఇష్టపడేవారు. ఈమె సోదరుడు సంజయ్ చావ్లా కమర్షియల్ పైలట్ కావాలని కలలు కనేవాడు. తన గదిలో విమానాల బొమ్మలుంచేవాడు. అవి కల్పనలో స్ఫూర్తిని కలిగించాయి. కల్పన తన కలల్ని నిజం చేసుకోవటానికి ఈమె సోదరుడు సంజయ్ ప్రోత్సాహం ఎంతో ఉంది. ఇద్దరి కలలూ ఒకటే - [[ఆకాశం]]లో ఎగరడం. [[పంజాబ్]] ఇంజరీరింగ్ కాలేజీలో ఏరోనాటికల్ ఇంజనీరింగ్ చేశారు. 1982 లో ఈమె [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] వెళ్లి అక్కడ టెక్సాస్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి "ఏరోస్పేస్ ఇంజనీరింగు"లో మాస్టర్స్ డిగ్రీని 1984లో పొందారు. 1986 లో చావ్లా రెండవ మాస్టర్ అఫ్ సైన్సు డిగ్రీని , ఏరోస్పేస్ ఇంజనీరింగ్ లో పిహెచ్ .డిని బౌల్డెర్ లో ఉన్న కోలోరాడో విశ్వవిద్యాలయం నుంచి పొందారు. అందమైన భవిష్యత్ కోసం కలలు కంటూ గాలిలో మేడలు కట్టకుండా జీవిత లక్ష్యాన్ని సాధించుకున్న మహిళ కల్పనా చావ్లా. చదువులో ఎప్పుడూ ముందు ఉండేది. ఈమెను ఎక్స్‌ట్రావెర్ట్ గా [[ఉపాధ్యాయులు]] పేర్కొనేవారు. సహజంగా ఒక వ్యక్తి 20 నుండి 30 సంవత్సరాల మధ్య వయసులో కెరియర్ ను ప్రారంభించినా, అప్పటి నుంచి ఓ 15 ఏళ్ళు కష్టపడితే గాని పేరు రాదు. కానీ కల్పన పిన్నవయసులోనే గొప్ప వ్యక్తిగా పేరు తెచ్చుకున్నారు. ఈమె నాసాలో ఉద్యోగానికి దరఖాస్తు చేసినపుడు ఈమెతో 2 వేల మంది పోటీ పడ్డారు. అయితే ఈమె మాత్రమే నాసా శాస్త్రవేత్తగా ఎంపికయ్యారు. తల్లిదండ్రులు సంప్రదాయవాదులే అయినా కొత్త పద్దతులను ఎప్పుడూ ఆహ్వానించేవారని అంటారీమె. తన కెరియర్ ను వారెప్పుడూ అడ్డుకోలేదనని, తాను కోరుకున్న దానికి ఆమోదం తెలిపేవారని అన్నారు. ఆమె కాలిఫోర్నియాలో ఓ కంపెనీ ఉపాధ్యక్షురాలిగా పనిచేసారు. పరిశోధన శాస్త్రవేత్తగా అక్కడెంతో అనుభవం గడించారు. ఏరో డైనమిక్స్ ఉపయోగానికి సంబంధించిన సమర్థమైన మెళకువలు నేర్చుకున్నారు. సిమ్యులేషన్, అనాలసిస్ ఆఫ్ ఫ్లో ఫిజిక్స్ తదితర వైవిధ్యమున్న అంశాలను శోధించారు. ఇదతా నేషనల్ ఏరోనాటిక్స్ అండ్ స్పేస్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ (నాసా) కు దరఖాస్తు చేయకముందే జరిగింది. ఆమె 1983 లో విమానయాన శిక్షకుడు , [[విమానం|విమాన]] చోదక శాస్త్ర రచయిత ఐన జీన్-పియర్ హారిసన్ ను వివాహం చేసుకున్నారు, 1990 లో యునైటెడ్ స్టేట్స్ దేశ పౌరసత్వం పొందారు.<ref>{{cite web| url = http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2004020800090400.htm&date=2004/02/08/&prd=mag&| title = She lived her dream| publisher = The Hindu newspaper, India|access-date= 2007-06-08| website = | archive-url = https://web.archive.org/web/20090925053645/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2004020800090400.htm&date=2004%2F02%2F08%2F&prd=mag&| archive-date = 2009-09-25| url-status = dead}}</ref> ==కెరియర్ ప్లాన్ (నాసా కి యిచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో కల్పన)== తాజాగా రోదసీకి వెళ్ళే ముందు నాసాకి ఇచ్చిన ఇంటార్యూలో ఈమె తన కెరియర్ ఎలా ప్లాన్ చేసుకున్నారో వివరించారు. {{వ్యాఖ్య|మేం ఉన్నత పాఠశాల లో చదువుకుంటున్నప్పుడు మేం కర్నాల్ అనే చిన్న ఊర్లో ఉండేవాళ్ళం. ఆ ఊర్లో ఫ్లయింగ్ కల్బ్ ఉండటం చాలా కలిసి వచ్చింది. నేనూ, మా సోదరుడూ సైకిల్ తొక్కుతూ ఊళ్ళో తిరుగుతుంటే ఆకాశంలో పుష్పక్ విమానాలు కన్పించేవి. ఇద్దరికీ వాటిల్లో ప్రయాణించాలని ఉండేది. ఒకసారి నాన్నను అడిగితే ఫ్లయింగ్ క్లబ్ కు తీసుకువెళ్ళి ఆ విమానంలో ప్రయాణించే అవకాశం కల్పించారు. ఏరోనాటికల్ ఇంజనీరింగ్ కు సంబంధించి ఇదే నా తొలి అనుభవం. ఎదిగే కొద్దీ జె.ఆర్.డి టాటా గురించి కూడా తెలిసింది. తొలిసారి మన దేశంలో విమానాలను నడిపింది ఈయనే. ఆనాడు టాటా నడిపిన విమానాన్ని కూడా చూశాను. విమానాన్ని చూసిన రోజుల్లో ఆయనేం చేసిందీ తెలుసుకోగానే నా ఆలోచనలు అలా అలా మబ్బుల్లో తేలిపోయాయి. ఉన్నత పాఠశాలలో చదువుతున్నప్పుదు 'నీవు ఏం కావాలని అనుకుంటున్నావు ' అని అడిగినపుడు 'ఏరోస్పేస్ ఇంజనీర్ ' అని ఠక్కున చెప్పేదాన్ని. అది నాకింకా గుర్తే, పదో తరగతి తర్వాత ఇంటర్ లో చేరాలంటే ఇంటర్ లో ఏ గ్రూపు తీసుకోవాలన్నది ముందే నిర్ణయించుకోవాల్సి ఉండేది. నేను ఏరో స్పేస్ ఇంజనీర్ నికావాలని అనుకున్నందున లెక్కలు, భౌతికశాస్త్రం, రసాయన శాస్త్రం చదవాలని నిర్ణయించుకున్నాను. ఇంజనీరింగ్ ముందే ఈ అంశాలలో ప్రావీణ్యం సంపాదించాలి. తర్వాత పంజాబ్ ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలో ఏరోస్పేస్ ఇంజనీరింగ్ లో సీటు వచ్చింది. అప్పట్లో నా లక్ష్యం ఏరోస్పేస్ ఇంజనీర్ కావడమే. వ్యోమగామి అవుతానని ఆ రోజుల్లో నేను ఊహించలేదు. ఎయిర్ క్రాప్ట్ ఇంజనీర్ కావాలని కోరుకున్నాను. ఇంజనీరింగ్ మొదటి సంవత్సరం కూడా తరగతి గదిలో అడిగినప్పుదు 'ఫ్లైట్ ఇంజనీర్ ' అవుతాను అని చెప్పాను. అప్పట్లో ఫ్లైట్ ఇంజనీర్ అంటే ఏం చేస్తారో కూడా నాకు అవగాహన లేదు. నేను అనుకొన్న ఎయిర్ క్రాప్ట్ డిౙైనింగ్ కూ, ప్లైట్ ఇంజనీర్ కూ సంబంధం లేదు. వ్యోమగామిగా ఒక రకంగా చేస్తున్నది. ఫ్లైట్ ఇంజనీర్ గానే కదా. ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలోలో నాతో పాటు ఏడుగురే అమ్మాయిలం ఉండేవాళ్ళం. వాళ్ళల్లో ఏరోస్పేస్ ఇంజినీరింగ్ చేసింది నేనొక్కర్తినే. ఏరోస్పేస్ ఇంజనీరింగ్ కావాలన్నప్పుడు మా ప్రధానోపాధ్యాయులు వద్దన్నారు. చాలా కష్టమని, ఎలక్ట్రికల్ గానీ, మెకానికల్ గానీ తీసుకోమన్నారు. ఏరోస్పేస్ ఇంజనీరింగ్ ఇవ్వండి, లేదంటే ఇంటికి వెళ్ళిపోతానంటూ చెప్పాను. చివరికి ఇవ్వక తప్పిందికాదు. 'నీకు అందుబాటులో ఉన్నదీ, లేనిదీ అని కాదు. ఒక లక్ష్యాన్ని ఏర్పరచుకున్న తర్వాత ఆ వైపు మాత్రమే ప్రయాణించాలి ' అని మాత్రమే నేను యువతకు సూచించగలను|||కల్పనా చావ్లా (నాసాకు యిచ్చిన ముఖాముఖిలో) |}} ==ఊహా లోకంలో== స్నేహితులన్నా, కుటుంబ సభ్యులన్నా, చదువు చెప్పిన ఉపాధ్యాయులన్నా కల్పనకు ఎనలేని అభిమానం. ఎక్కడున్నా మనసుకు దగ్గరైన వారందరితోనూ భావాలను పంచుకునేవారు. కొత్త కొత్త లోకాలకు వెళుతున్నట్లు భావిస్తూ ఊహల లోకాల్లో విహరించేది. తరచూ స్నేహితులందరితో కలసి పార్కులకు వెళుతుండేది. అలా ఒకసారి పార్కుకు వెళ్ళిన కల్పనా ..." మనం ఇక్కడ లేనట్లు ఊహించుకుందాం. ఇపుడు ఎక్కడో తెలియని దిగంతాల ఆవలికి వెళ్ళిపోయాం. అక్కడే ఎంతో ఆనందంగా ఉన్నాం" అంటూ తనతో పాటు స్నేహితులను కూడా ఊహాలోకాల్లోకి తీసుకుపోయేవారు. ఈమె [[ఊహలు]] ఈమె ఊహించని దానికన్నా ఎక్కువగా .... తీరాలను దాటి వెళ్ళాయి. తర్వాత్తర్వాత ఈమె వ్యోమగామిగా, అంతరిక్ష శాస్త్రవేత్తగా ఎదగడానికి పునాదిగా ఈ ఊహలే ఉపకరించాయి. ఇంటర్ ఉత్తీర్ణురాలైన తర్వాత కల్పనకు సమస్య ఎదురైంది. [[ఏరోనాటికల్ ఇంజనీరింగ్]] కావాలన్న కోరికను తండ్రి వద్ద బయటపెట్టారు. తండ్రి అంగీకరించలేదు. గౌరవప్రదమైన వైద్య వృత్తిని స్వీకరించాలని సూచించారు. ఏదైనా విషయాన్ని ఒకటికి రెండు సార్లు నమ్మకంగా చెబితే తండ్రి కాదనరన్నది కల్పన విశ్వాసం. ఈమె అనుకున్నట్లే జరిగింది. కల్పనే గెలిచారు. చండీగఢ్ లోని పంజాబ్ ఇంజరీరింగ్ కాలేజీలో బి.ఎస్.సి. (ఏరోనాటికల్ ఇంజనీరింగ్) పూర్తి చేశారు. 1982 లో పట్టా చేతికొచ్చింది. ఆమెకింకా పై చదువులు చదవాలని ఉంది. అమెరికాకు వెళ్లాలన్న అన ఆకాంక్షను తండ్రి వద్ద బయట పెట్టారు. తండ్రి వీల్లేదన్నారు. అందరిలాగే పెళ్ళి చేసుకుని స్థిరపడాలన్నది ఆయన కోరిక. ఈమె అంగీకరించలేదు. తుదకు తండ్రిని ఒప్పించి తన మాటే నెగ్గించుకున్నారు. (అమెరికా వెళ్ళిన చాలా కాలానికి ఫ్రెంచ్ ఫ్లైయింగ్ ఇన్‌స్ట్రక్టర్, వైమానిక వ్యవహారాల రచయిత జీన్ పియెర్రా హారిసన్ తన భర్తగా చేసుకున్నారు) మాస్టర్స్ డిగ్రీ చదివేందుకు అమెరికా లోని టెక్సాస్ విశ్వవిద్యాలయంలో వాలారు. 1984 లో అది కూడా పూర్తయింది. కొలరాడో యూనివర్సిటీలో పిహెచ్‌డి చేసి... నాలుగేళ్ళ తరువాత డాక్టరేట్ పొందారు. [[కాలిఫోర్నియా]] లోని ఓ కంపెనీలో ఉపాధ్యక్షురాలిగా పనిచేశారు. పరిశోధనా శాస్త్రవేత్తగా అక్కడెంతో అనుభవం గడించారు. ఏరోడైనమిక్స్ ఉపయోగానికి సంబంధించి సమర్థమైన మెళకువలు నేర్చుకున్నారు. సిమ్యులేషన్, అనాలిసిస్ ఆఫ్ ఫ్లో ఫిజిక్స్ తదితర వైవిధ్యమున్న అంశాలను శోధించారు. ఇదంతా నేషనల్ ఏరోనాటిక్స్ అండ్ స్పేస్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ (నాసా) కు దరఖాస్తు చేయక ముందే....!! ==నాసా శాస్త్రవేత్తగా ఎంపిక== 1994 లో మొట్టమొదటి సారి కల్పనా చావ్లా పేరు ప్రపంచానికి తెలిసింది. ఎందుకంటే అప్పుడామెను "నాసా" వ్యోమగామిగా ఎంపిక చేసింది. నిజానికి కల్పనా చావ్లా "నాసా"కు దరఖాస్తు చేసేనాటికి ఆమెతో పాటు దాదాపు 2000 మందికి పైగా అభ్యర్థులు దరఖాస్తు చెసుకున్నారు. అంతమందినీ పరిశీలించి... కేవలం 23 మందినే నాసా ఎంపిక చేసింది. 1995 లో మిగతా 22 మందితో కలసి నాసాకు చెందిన [[వ్యోమగామి]] శిక్షణ కార్యక్రమాన్ని ఈమె పూర్తి చేసుకున్నారు. [[టెక్సాస్‌|టెక్సాస్]] లోని హూస్టన్ లో గల జాన్సన్ స్పేస్ సెంటర్లో తన శిక్షణ చాలా ఆనందంగా గడిచిందంటారీమె... అక్కది శిక్షణ గురించి వ్యాఖ్యానిస్తూ "శిక్షణ చాలా ఉత్కంఠభరితంగా ఉండేది. తమాషాగానూ ఉండేది లెండి." అనేవారు. తరువాత విమానచోదకురాలిగా వివిధ రకాల [[విమానాలు]] నడిపేందుకు అర్హత సాధించారు. ==అంతరిక్ష యానం== 1997 లో కల్పనా చావ్లా అంతరిక్ష యానం చేసిన మొదటి భారతీయ మహిళగా చరిత్ర సృష్టించారు. అప్పుడీమే 376 గంటల పాటు అంతరిక్షంలో గడిపారు. భూమి చుట్టూ 252 సార్లు పరిభ్రమించి, 6.5 మిలియన్ మైళ్ళు అంతరిక్ష యానం చేశారు. నాసా వ్యోమగామిగా కల్పనను ఎంపిక చేసేటప్పుడు ఒక తమాషా సంఘటన జరిగింది. అదేమిటంటే ఈమెకు [[వైద్యశాస్త్రము|వైద్య]] పరీక్షలు చేశారు. ఒక వైద్యుడు ఈమె ఎక్స్‌రే పరిశీలిస్తూ "నువ్వు శాఖాహారివా?" అంటూ ప్రశ్నించారు. "అవును, నేనెప్పుడూ మాంసం ముట్టలేదు" అని కల్పన జవాబిచ్చారు. "అది ఎక్స్‌రే చూడగానే తెలిసిందిలే. ఎందుకంటే లోపలంతా చాలా స్వచ్ఛంగా, పరిశుభ్రంగా ఉంది" అంటూ ఆయన పెద్దగా నవ్వేశారు. కల్పన కూడా ఆయనతో గొంతు కలిపారు. 2003, జనవరి 16 న రెండోసారి అంతరిక్షం లోకి వెళ్ళే ముందు కల్పనా చావ్లా విలేకరులతో మాట్లాడారు. "భారతదేశంలో మొట్టమొదటి విమానాన్ని నడిపిన జె.ఆర్.డి.టాటా యే నాకు స్ఫూర్తి, అందుకనే ఏరోనాటిక్స్ ఇంజనీరింగ్ ను కెరీర్ గా తీసుకున్నా" అని చెప్పారు. భారత మహిళలకు మీరిచ్చే సందేశమేమిటని అడిగితే..... "ఏదో ఒకటి చేయండి, కానీ దాన్ని మీరు మనస్ఫుర్తిగా చేయాలనుకోవాలి. ఎందుకంటే ఏదైనా పనిని కేవలం ఒక [[లక్ష్యం]] కోసం చేయడం కాక,... దానిలో లీనమై అనుభవించాలి" అనేవారు. అలా అనుభవించలేని వారు తమకు తాము వంచించుకున్నాట్లేనని చెప్పేవారు. ==పరిశోధనా రంగంలో== డాక్టర్ కల్పన 1988 లో నాసా అమెస్ రీసెర్చ్ సెంటర్ లో చేరారు. విమాన యానానికి సంబంధించిన అనేకాంశాలపై పరిశోధనలు చేశారు. 1993 లో కాలిఫోర్నియా లోని లాస్ అల్టోన్ లో గల ఓవర్ సెట్ మెథడ్స్ ఇన్‌కార్పోరేటెడ్ లో ఉపాధ్యక్షురాలు (రీసెర్చి సైంటిస్ట్) గా చేరారు. అక్కడి శాస్త్రవేత్తలతో కలిసి అంతరిక్షంలో శరీర కదలికలు, సమస్యలపై అనేక పరిశోధనలు చేశారు. ఏరో డైనమిక్స్ ఆప్టిమైసేషన్ కు సంబంధించిఅనేక టెక్నిక్స్ ను అభివృద్ధి పర్చారు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక సెమినార్లలో పరిశోధనా పత్రాలను సమర్పించారు. ==వ్యోమగామిగా== వ్యోమగామిగా ఎంపికైన తర్వాత శిక్షణలో భాగంగా ఆమె ఎంత కష్టమైన పనినైనా దీక్షతో చేశారు. వ్యోమగాములందరూ కొండ ఎక్కుతున్నారు. వెంట తెచ్చుకున్న బరువూ మోయలేక ఒక్కొక్కరు వాటిని వదిలివేస్తూ ఉంటే ఆ వెనకే వస్తున్న కల్పన వాటిని మోసుకొచ్చేవారు. సహచర వ్యోమగాములు వారించిన తర్వాతే వాటిని వదిలివేసేవారు. శారీరక శ్రమ విషయంలో పురుషుల కంటే తాను తక్కువ కాదని నిరూపించుకున్నారు. కల్పన ఒక శక్తిగా ఎదిగారు. కనుకే 1988 లో నాసా లోని రీసెర్చి సెంటర్ లో సైంటిస్ట్ గా చేరిన కల్పన అయిదేళ్ళకే ఎన్నో పరిశోధనలు చేసి [[కాలిఫోర్నియా]] ఓవర్ సెట్ మెథడ్స్ వైస్ ప్రెసిడెంత్ గా ఎన్నికైనారు. 1995 లో నాసా వ్యోమగామి అభ్యర్థిగా ప్రకటించింది. 15 మంది వ్యోమగాములు కలసి కల్పన అంతరిక్షంలోకి వెళ్ళేందుకు మూడేళ్ళపాటు శిక్షణ తీసుకున్నారు. 1997 లో ఎస్‌టిఎస్ - 87 లో అంతరిక్షం పైకి వెళ్ళారు. 1997, నవంబరు 19 న మిషన్ స్పెషలిస్టుగా ఆరుగురు సభ్యులు గల చోదక సిబ్బందిలో ఒకరుగా 4 వ యు.ఎస్.మైక్రో గ్రావిటీ పేలోడ్ ప్లైట్ లో కొలంబియా "ఎస్‌టిఎస్ -87" మీద అంతరిక్షయానం చేసి సూర్యుని వెలుపలి వాతావరణాన్ని అధ్యయనం చేశారు. రెండవసారి అంతరిక్ష యానాన్ని చేసే అవకాశం కూడా ఆమెకు లభించింది. 2003, జనవరి 16 న ఎస్‌టిఎస్-107 [[కొలంబియా]] స్పేస్ షటిల్ లో 16 రోజుల అంతరిక్ష పరిశోధనకు అంతరిక్షంలోకి వెళ్లడానికి నిర్ణయం జరిగింది. == NASA కెరీర్ == [[దస్త్రం:STS-107 Mission Specialist Kalpana Chawla.jpg|thumb|వ్యొమనౌకను పోలిన దాన్లో చావ్లా]] 1995 లో NASA వ్యోమగామి కార్పస్ లో చేరారు , 1996 లో మొదటి సారిగా అంతరిక్షయానం కోసం ఎన్నికైయ్యారు. దాన్ని STS-87 అని, కొలంబియా వ్యొమనౌక అని అంటారు. ఆమె మొదటి అంతరిక్ష ప్రయాణం [[1997]] [[నవంబర్ 19]] న కొలంబియా వ్యొమనౌక (STS-87) లో ఆరు వ్యోమగాముల సభ్యులతో మొదలైంది. చావ్లా భారతదేశంలో పుట్టి అంతరిక్షం లోకి వెళ్ళిన తొలి మహిళ , భారత దేశ సంతతిలో అంతరిక్షయానం చేసిన రెండో వ్యక్తి. ఈమె, 1984 లో [[సోవియట్ యూనియన్|సోవియట్]] స్పేస్ క్రాఫ్ట్ లో అంతరిక్షయానం చేసిన వ్యోమోగామి [[రాకేశ్ శర్మ|రాకేశ్ శర్మా]]ను అనుసరించారు. ఆమె మొదటిసారి ప్రయాణంలో, చావ్లా భూగ్రహం చుట్టూ 252 సార్లు మొత్తం 10.4 మిలియన్ మైళ్ళ దూరాన్ని 360 గంటలకన్నా ఎక్కువ సేపు ప్రయాణం చేసారు. STS-87 సమయంలో, ఈమె తన బాధ్యతను సద్వినియోగం చేస్తూ స్పార్టన్ ఉపగ్రహం వదలగా, అది పనిచేయకపోవటం వల్ల, విన్‌స్టన్ స్కాట్ , తకౌ డొఇ తప్పని స్థితిలో అంతరిక్షంలో ఉపగ్రహాన్ని పట్టుకోవటానికి నడిచారు. నాసా విచారణ తర్వాత, తప్పులు సాఫ్టవేర్ లో , విమాన సభ్యులకి నిర్వచించిన పద్ధతులు ఇంకా [[భూమి]] నుండి అదుపు చేయటం లోనే ఉన్నాయని, చావ్లా తప్పేమీ లేదని తేల్చి చెప్పింది. STS-87 ముగింపు పనులు పూర్తి అయిన తర్వాత, వ్యోమగాముల కార్యాలయంలో చావ్లాను సాంకేతిక స్థానంలో నియమించారు. ఇక్కడ ఈమె పనిని గుర్తించి, సహోద్యోగులు ప్రత్యేకమైన బహుమతిని ఇచ్చారు. 2000 లో, STS-107 ఈమెను రెండవసారి అంతరిక్ష యానం చేయటానికి మిగిలిన సభ్యులతోపాటు ఎన్నుకున్నారు. ఈ క్షిపణి, నిర్ణీత కాలం నిశ్చయించటంలో విభేదాలు , [[సాంకేతిక విజ్ఞానం|సాంకేతిక]] సమస్యలు, ఎలాంటివంటే 2002 లో గుర్తించిన నౌకా ఇంజనులో బీటలు వంటివాటివల్ల పలుమార్లు ఆలస్యం జరిగింది. 2003 జనవరి 16, చివరగా చావ్లా తిరిగి ''కొలంబియా'' , విధివంచితమైన STS-107 క్షిపణిలో చేరారు. చావ్లా బాధ్యతలలో SPACEHAB/BALLE-BALLE/FREESTAR [[మైక్రోగ్రావిటి|మైక్రో గ్రావిటీ]] ప్రయోగాలు ఉన్నాయి, వీటి కోసం భూమీ ఇంకా అంతరిక్ష విజ్ఞానం, నూతన సాంకేతిక అభివృద్ధి , వ్యోమగాముల ఆరోగ్యం ఇంకా వారి జాగ్రత మీద సభ్యులు 80 ప్రయోగాలు చేసారు.<ref>{{Cite web |url=http://www.montsu.org/ |title=కల్పనా చావ్లా ఫ్యామిలీ ఫౌండేషన్ ఫర్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ ది ఎన్విరాన్మెంట్ |website= |access-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130302231042/http://www.montsu.org/ |archive-date=2013-03-02 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.kalpanachawlanasa.com/ |title=యాన్ యక్ష్క్లుజివె వెబ్సైటు ఆన్ కల్పనా చావ్లా |website= |access-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130610001301/http://kalpanachawlanasa.com/ |archive-date=2013-06-10 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/chawla.html NASA బైఒగ్రఫికాల్ డేటా - కల్పనా చావ్లా, పిహెచ్ .డి.]</ref><ref>[http://www.spacefacts.de/bios/astronauts/english/chawla_kalpana.htm స్పేస్ ఫేక్ట్స్ బయోగ్రఫి అఫ్ కల్పనా చావ్లా ]</ref><ref>{{Cite web |url=http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/archives/sts-107/memorial/chawla.html |title=కల్పనా చావ్లా STS-107 క్రూ మెమోరియల్ |access-date=2009-07-14 |website= |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304203108/http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/archives/sts-107/memorial/chawla.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.local6.com/orlpn/news/stories/news-190724020030114-080119.html |title=కల్పనా చావ్లా -- మిషన్ స్పెషలిస్ట్ |website= |access-date=2009-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012170054/http://www.local6.com/orlpn/news/stories/news-190724020030114-080119.html |archive-date=2008-10-12 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.space.com/missionlaunches/india_chawla_030206.html |title=ఇండియా రీనేమ్స్ శాటిలైట్ ఇన్ మెమరీ అఫ్ కొలంబియా అస్ట్రోనాట్ |website= |access-date=2003-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030219135245/http://www.space.com/missionlaunches/india_chawla_030206.html |archive-date=2003-02-19 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.beliefnet.com/story/120/story_12076.html సెవెన్ హీరోస్ , సెవెన్ ఫైథ్స్ ]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.saja.org/tipschawla.html |title=రిపోర్టర్ టిప్స్, Dr. కల్పనా సి. చావ్లా , ఆస్ట్రోనాట్ |website= |access-date=2009-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612134051/http://www.saja.org/tipschawla.html |archive-date=2008-06-12 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://withfriendship.com/user/sushant17585/kalpana-chawla.php |title=పిక్చర్స్ ఆఫ్ కల్పనా చావ్లా |access-date=2009-07-14 |archive-date=2009-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090629075553/http://withfriendship.com/user/sushant17585/kalpana-chawla.php |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.rediff.com/news/2003/feb/01spec.htm ది చావ్లాస్ ' ఒడిస్సీ ]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.amfcse.org/honor/chawla.htm |title=ఆస్ట్రోనాట్ మెమోరియల్ ఫౌండేషన్ వెబ్ పేజ్ |website= |access-date=2009-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601162822/http://www.amfcse.org/honor/chawla.htm |archive-date=2009-06-01 |url-status=dead }}</ref> 1991 లో భర్తతో కలసి చావ్లా, తన కుటుంభ సభ్యులతో సెలవలు గడపటానికి చివరిసారిగా [[భారత దేశము|భారతదేశం]] వచ్చారు. వివిధ కారణాలవల్ల, చావ్లా వ్యోమగామి ఐన తర్వాత భారతదేశం రమ్మని ఆహ్వానించినప్పటికి ఆమె దానిని అనుసరించ లేక పోయారు. == అవార్డులు == మరణానంతర గౌరవాలు; * కాంగ్రెషనల్ స్పేస్ మెడల్ అఫ్ ఆనర్ * NASA స్పేస్ ఫ్లైట్ మెడల్ * NASA విశిష్ట సేవా మెడల్ * డిఫెన్స్ విశిష్ట సేవా మెడల్ == జ్ఞాపకార్థం == * ''కల్పనా చావ్లా స్మృతిచిహ్న విద్యార్థివేతనం'' , ఎల్ పసో (UTEP) లో ఉన్న టెక్సాస్ విశ్వవిద్యాలయం లోని భారతదేశ విద్యార్థుల సంఘం ప్రతిభావంతులై పట్టా పుచ్చుకున్న విద్యార్థులకు విద్యార్థివేతనం కార్యక్రమాన్ని ప్రవేశపెట్టింది.<ref>{{cite web | url=http://academics.utep.edu/Default.aspx?tabid=45209 | title=Kalpana Chawla Memorial Scholarship | publisher=[[UTEP]] |access-date=2008-06-10 | website= | archive-url=https://web.archive.org/web/20111002025936/http://academics.utep.edu/Default.aspx?tabid=45209 | archive-date=2011-10-02 | url-status=dead }}</ref> * కొలంబియా సభ్యులు ఏడుగురిలో [[గ్రహశకలం]] ''51826 కల్పనాచావ్లా ''గా ఉదహరించారు.<ref>{{cite web | url=http://www.jpl.nasa.gov/releases/2003/columbia-tribute.cfm | title=Tribute to the Crew of Columbia | publisher=[[NASA]] [[JPL]] |access-date=2007-06-10 | archive-date=2008-02-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080208162807/http://www.jpl.nasa.gov/releases/2003/columbia-tribute.cfm | url-status=dead }}</ref> * 2003 ఫిబ్రవరి 5 న, భారతదేశ ప్రధానమంత్రి వాతావరణ క్రమం తెలిపే గ్రహాలు, METSATకు కల్పనా అని పేరు మార్చి పెట్టారు. METSAT క్రమంలోని మొదటి గ్రహాన్ని, భారతదేశం 2002 సెప్టెంబరు 12 లో ఆరంభించింది. ఇది ఇప్పుడు "కల్పనా-1 గా పిలవబడుతోంది. "కల్పనా -2" 2007 లో ఆరంభించవచ్చని ఆశిస్తునారు.<ref>{{cite web | url=http://www.spaceref.com/news/viewnews.html?id=732 | title=ISRO METSAT Satellite Series Named After Columbia Astronaut Kalpana Chawla | publisher=Spaceref.com | access-date=2007-06-10 }}{{Dead link|date=జూన్ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[న్యూయార్క్|న్యూయార్క్ సిటీ]] లోని క్వీన్స్ ప్రాంతంలో 74 జాక్సన్ హైట్స్ వీధిని ఇప్పుడు ఆమె గౌరవార్థం ''74 వ కల్పనా చావ్లా వీధి మార్గం '' అని పేరు పెట్టారు. * 2004 సంవత్సరంలో అర్లింగ్టన్ లో ఉన్న టెక్సాస్ విశ్వవిద్యాలయం (ఇక్కడ నుంచే చావ్లాకు 1984 లో మాస్టర్ అఫ్ సైన్సు డిగ్రీ ఇన్ ఎరోస్పేస్ ఇంజనీరింగ్ లో వచ్చింది) చావ్లా గౌరవార్థం ఆమె పేరు మీద 2004 లో ''కల్పనా చావ్లా హాల్ '' [[వసతి గృహం|వసతి గృహాన్ని]] ఆరంభించారు.<ref>{{cite web | url = http://policy.uta.edu/index.php?navid=15956&view=16896&resid=15866 | title = More about Kalpana Chawla Hall | publisher = [[University of Texas at Arlington]] |access-date= 2007-06-10 | website = | archive-url = https://web.archive.org/web/20100609205842/http://policy.uta.edu/index.php?navid=15956&view=16896&resid=15866 | archive-date = 2010-06-09 | url-status = dead }}</ref> * '''[[కల్పనా చావ్లా పురస్కారము|కల్పనా చావ్లా పురస్కారాన్ని]]''' [[తమిళనాడు]] ప్రభుత్వం ప్రతియేటా ఆగస్టు 15న వివిధ రంగాలలోని మహిళా శక్తిమంతులకు అందిస్తోంది.  * 2004 వ సంవత్సరంలో ''''కల్పనా చావ్లా పురస్కారము '' ''ను యువ మహిళా శాస్త్త్రవేత్తల కోసం [[కర్ణాటక]] ప్రభుత్వము ఆరంభించింది.<ref>{{cite web | url=http://www.hindu.com/2004/03/23/stories/2004032310280500.htm | title=Kalpana Chawla Award instituted | publisher=[[The Hindu]] |access-date=2007-06-10 | website= | archive-date=2004-07-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040713044512/http://www.hindu.com/2004/03/23/stories/2004032310280500.htm | url-status=dead }}</ref> * చావ్లా పోయిన తర్వాత పంజాబ్ ఇంజనీరింగ్ కాలేజీ లోని ఆడపిల్లల వసతి గృహానికి కల్పనా చావ్లా అని పేరు పెట్టారు. దానితోపాటు, ఏరోనాటికాల్ ఇంజనీరింగ్ డిపార్టుమెంటులో ఉత్తమ విద్యార్థికి ఇరవై ఐదు వేల [[రూపాయి|రూపాయలు]], ఒక [[పతకము]], , ఒక యోగ్యతాపత్రం ఇవ్వటం ఆరంభించారు.<ref>{{cite web|title=Punjab Engineering College remembers Kalpana|url=http://www.expressindia.com/fullstory.php?newsid=18844|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060827232518/http://www.expressindia.com/fullstory.php?newsid=18844|archive-date=2006-08-27|access-date=2007-06-10|website=|publisher=Indian Express}}</ref> * NASA ఒక సూపర్ కంప్యూటర్ ని కల్పనాకి అంకితమిచ్చింది.<ref>{{cite web | url = http://space.about.com/cs/nasanews/a/chawlacomputer.htm | title = NASA Names Supercomputer After Columbia Astronaut | publisher = [[About.com]] | access-date = 2007-06-10 | archive-date = 2007-12-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071230123701/http://space.about.com/cs/nasanews/a/chawlacomputer.htm | url-status = dead }}</ref> * ఫ్లోరిడా ఇన్స్టిట్యూట్ అఫ్ టెక్నాలజీ కొలంబియా విలేజ్ సూట్, లో ఉన్న విద్యార్థుల అపార్ట్మెంట్ ఆవరణలోని హాళ్ళకి ఒకొక్క వ్యోమగామి పేరు ఒకొక్కదానికి పెట్టారు, చావ్లా పేరు కూడా ఉంది దీన్లో. * NASA మార్స్ యక్సప్లోరేషన్ రోవేర్ సంస్థ కొలంబియా కొండల లోని ఏడు శిఖరాలకి కొలంబియా వ్యోమనౌక దుర్ఘటనలో పోయిన ఏడుగురు వ్యోమగాముల పేర్లు పెట్టారు, కల్పనా చావ్లా పేరు మీద ఒక కొండను చావ్లా కొండ అని పిలుస్తారు. * కొలంబియా దుర్ఘటన జ్ఞాపకార్థం , బేండ్ మీద ఉన్న మమకారంతో డీప్ పర్పుల్ బెండ్ నుండి స్టీవ్ మోర్స్ "కాంటాక్ట్ లాస్" అనే పాటను సృష్టించాడు.''బనానాస్'' అనే ఆల్బంలో ఈ పాట ఉంది..<ref>[http://www.hobbyspace.com/Music/music1.html హాబీ స్పేస్ - స్పేస్ మ్యూజిక్ - రాక్ /పాప్ ]</ref> * ఆమె సోదరుడు, సంజయ్ చావ్లా, "నా సోదరి నా దృష్టిలో చనిపోలేదు. ఆమె మరణానికి అతీతమైనది. ఇదే కదా నక్షత్రం అంటే? ఈమె, ఆకాశం లో ఒక శాశ్వత మైన నక్షత్రం. ఆమె ఎప్పటికి ఆకాశం లోనే ఉంటారు, ఆమె అక్కడ చెందినదే."<ref>{{cite web | url = http://www.indianembassy.org/US_Media/2003/feb/Los%20Angeles%20Times%20A%20Muse%20for%20Indian%20Women.htm | title = 'COLUMBIA IS LOST' A Muse for Indian Women | publisher = LA Times (reprint on IndianEmbassy.org) |access-date= 2007-06-02 | website = | archive-url = https://web.archive.org/web/20090125231205/http://www.indianembassy.org/US_Media/2003/feb/Los%20Angeles%20Times%20A%20Muse%20for%20Indian%20Women.htm | archive-date = 2009-01-25 | url-status = dead }}</ref> * 2007 లో నవలారచయిత పీటర్ డేవిడ్ తన నవల ''[[స్టార్ ట్రెక్]] ''లో ఒక వ్యొమనౌకకు ''చావ్లా'' అని పేరు పెట్టారు. ''స్టార్ ట్రెక్: ది నెక్స్ట్ జనరేషన్:బిఫోర్ డిజానర్'' .<ref>డేవిడ్ , పీటర్ ; ''స్టార్ ట్రెక్: నెక్స్ట్ జనరేషన్ : బిఫోర్ డిస్ఆనర్ '' ; పేజ్ 24.</ref> * [[హర్యానా]] ప్రభుత్వము, [[కురుక్షేత్ర|కురుక్షేత్రా]] లో ఉన్న [[జ్యోతిసర్]]లో ఒక నక్షత్రశాలను ఏర్పాటు చేసి దానికి కల్పనా చావ్లా నక్షత్రశాలగా పేరు పెట్టారు.<ref>http://ibnlive.in.com/news {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090721061041/http://ibnlive.in.com/news/ |date=2009-07-21 }} /planetarium -in-kalpana-chawlas-memory/36993-11.html IBN News</ref> * [[ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ ఖరగ్‌పూర్|ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ అఫ్ టెక్నాలజీ , ఖరగ్పూర్]] వారు ఆమె గౌరవార్థం కల్పనా చావ్లా స్పేస్ టెక్నాలజీ సెల్ ను ఆరంభించారు.<ref>http://www.flickr.com/photos/ambuj/421069342/</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.kcstc.iitkgp.ernet.in/ |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2009-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071230094113/http://www.kcstc.iitkgp.ernet.in/ |archive-date=2007-12-30 |url-status=dead }}</ref> * మరీల్యాండ్ , నావల్ ఎయిర్ స్టేషను పటుక్సేంట్ రివెర్ , లో ఉన్న మిలటరీ ఇళ్ళను అభివృద్ధి చేసేవారు ఈ ప్రాంతానికి కొలంబియా కాలనీ అని పేరు పెట్టారు. దీనిలో ఒక వీధి చావ్లా మార్గం అని ఉంది. == ఇంకా చదవడానికి == * ''అమాంగ్ ది స్టార్స్ -లైఫ్ అండ్ డ్రీమ్స్ అఫ్ కల్పనా చావ్లా '' రాసినవారు గుర్దీప్ పందేర్ * ''ఇండియాస్ 50 మోస్ట్ ఇల్లస్ట్రియస్ వొమెన్ '' (ISBN 81-88086-19-3) రాసినవారు ఇంద్ర గుప్త * ''కల్పనా చావ్లా, ఏ లైఫ్ '' (ISBN 0-14-333586-3) రాసినవారు అనిల్ పద్మనాభన్ ==మూలాలు== {{reflist|2}} == బాహ్య లింకులు == {{commons|Kalpana Chawla}} {{wikiquote}} * [https://web.archive.org/web/20130302231042/http://www.montsu.org/ కల్పనా చావ్లా ఫ్యామిలీ ఫౌండేషన్ ] * [https://web.archive.org/web/20090418215121/http://www.peopleforever.org/nfhomepage.aspx?nfid=66 సెలేబ్రటింగ్ లైఫ్ అఫ్ కల్పనా చావ్లా ] {{Authority control}} [[వర్గం:1961 జననాలు]] [[వర్గం:2003 మరణాలు]] [[వర్గం:అమెరికా వ్యోమగాములు]] [[వర్గం:అమెరికాలో హిందువులు]] [[వర్గం:మహిళా వ్యోమగాములు]] [[వర్గం:భారతీయ ఇంజనీర్లు]] [[వర్గం:పంజాబ్ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారతీయ మహిళా శాస్త్రవేత్తలు]] [[వర్గం:భారతీయ మూలాలు గల అమెరికా మహిళలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] 3tjji8d2uqm7t23ap2ez14hpofibpm3 0 14994 4956551 4924888 2026-09-12T06:22:27Z Himabindu0816 152448 4956551 wikitext text/x-wiki {{అయోమయం}}'''సిర్నాపల్లి,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నిజామాబాద్ జిల్లా]], [[ఇందల్వాయి మండలం|ఇందల్వాయి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://www.ourtelugunadu.com/wp-content/uploads/2018/02/229.-Nizamabad-Final.pdf |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2018-07-27 |website= |archive-date=2019-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209041557/http://www.ourtelugunadu.com/wp-content/uploads/2018/02/229.-Nizamabad-Final.pdf |url-status=dead }}</ref>{{Infobox Settlement| ‎|name = సిర్నాపల్లి |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నిజామాబాదు జిల్లా|నిజామాబాదు]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ధర్‌పల్లి]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 1033 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 489 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 544 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 247 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2011 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 18.473675 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.309360 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఇందల్వాయి నుండి 24 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[నిజామాబాద్]] నుండి 35 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత నిజామాబాదు జిల్లా లోని [[ధర్‌పల్లి మండలం (నిజామాబాద్ జిల్లా)|ధర్‌పల్లి మండలంలో]] ఉండేది. <ref>{{Cite web|title=నిజామాబాదు జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nizamabad.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220081912/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nizamabad.pdf|archive-date=2021-12-20|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 825 ఇళ్లతో, 3806 జనాభాతో 3083 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1830, ఆడవారి సంఖ్య 1976. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 607 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 189. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 571253<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 503164.ఈ గ్రామంలో ఎన్నో సంవత్సరాల నుండి వర్షా కాలంలో " వాటర్ ఫాల్స్" వస్తుంది. ఈ " వాటర్ ఫాల్స్"ని చూడటానికి జనం వివిధ జిల్లాల్లో నుండి వస్తుంటారు. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[ధర్‌పల్లి (నిజామాబాద్ జిల్లా)|దర్పల్లిలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల ధార్పల్లిలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు నిజామాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల హైదరాబాదులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు నిజామాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల నిజామాబాద్లో ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సిర్నాపల్లిలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు.సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో8 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు నలుగురు, నలుగురు నాటు వైద్యులు ఉన్నారు. రెండు మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సిర్నాపల్లిలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 16 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == సిర్నాపల్లిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: == సిర్నపల్లి గడి == * అడవి: 2227 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 17 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 130 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 50 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 20 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 164 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 474 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 59 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 599 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == సిర్నాపల్లిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 599 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == సిర్నాపల్లిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[మొక్కజొన్న]], [[పొద్దు తిరుగుడు]] === పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు === బీడీలు ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{ఇందల్వాయి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:నిజామాబాదు జిల్లా రైల్వేస్టేషన్లు]] s7zp773rg1vryrocilj5qq09v4lbvrv 4956555 4956551 2026-09-12T06:26:56Z Himabindu0816 152448 4956555 wikitext text/x-wiki {{అయోమయం}}'''సిర్నాపల్లి,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నిజామాబాద్ జిల్లా]], [[ఇందల్వాయి మండలం|ఇందల్వాయి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://www.ourtelugunadu.com/wp-content/uploads/2018/02/229.-Nizamabad-Final.pdf |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2018-07-27 |website= |archive-date=2019-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209041557/http://www.ourtelugunadu.com/wp-content/uploads/2018/02/229.-Nizamabad-Final.pdf |url-status=dead }}</ref>{{Infobox Settlement| ‎|name = సిర్నాపల్లి |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నిజామాబాదు జిల్లా|నిజామాబాదు]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ధర్‌పల్లి]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 1033 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 489 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 544 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 247 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2011 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 18.473675 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.309360 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఇందల్వాయి నుండి 24 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[నిజామాబాద్]] నుండి 35 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత నిజామాబాదు జిల్లా లోని [[ధర్‌పల్లి మండలం (నిజామాబాద్ జిల్లా)|ధర్‌పల్లి మండలంలో]] ఉండేది. <ref>{{Cite web|title=నిజామాబాదు జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nizamabad.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220081912/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nizamabad.pdf|archive-date=2021-12-20|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 825 ఇళ్లతో, 3806 జనాభాతో 3083 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1830, ఆడవారి సంఖ్య 1976. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 607 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 189. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 571253<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 503164.ఈ గ్రామంలో ఎన్నో సంవత్సరాల నుండి వర్షా కాలంలో " వాటర్ ఫాల్స్" వస్తుంది. ఈ " వాటర్ ఫాల్స్"ని చూడటానికి జనం వివిధ జిల్లాల్లో నుండి వస్తుంటారు. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[ధర్‌పల్లి (నిజామాబాద్ జిల్లా)|దర్పల్లిలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల ధార్పల్లిలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు నిజామాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల హైదరాబాదులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు నిజామాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల నిజామాబాద్లో ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సిర్నాపల్లిలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు.సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో8 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు నలుగురు, నలుగురు నాటు వైద్యులు ఉన్నారు. రెండు మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సిర్నాపల్లిలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 16 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == సిర్నాపల్లిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: == సిర్నపల్లి గడి == సిర్నపల్లి గడీ * అడవి: 2227 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 17 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 130 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 50 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 20 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 164 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 474 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 59 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 599 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == సిర్నాపల్లిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 599 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == సిర్నాపల్లిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[మొక్కజొన్న]], [[పొద్దు తిరుగుడు]] === పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు === బీడీలు ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{ఇందల్వాయి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:నిజామాబాదు జిల్లా రైల్వేస్టేషన్లు]] 3tuf4etrruyd39cjr76nd54z4pja5yv 4956557 4956555 2026-09-12T06:27:43Z Himabindu0816 152448 4956557 wikitext text/x-wiki {{అయోమయం}}'''సిర్నాపల్లి,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నిజామాబాద్ జిల్లా]], [[ఇందల్వాయి మండలం|ఇందల్వాయి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://www.ourtelugunadu.com/wp-content/uploads/2018/02/229.-Nizamabad-Final.pdf |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2018-07-27 |website= |archive-date=2019-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209041557/http://www.ourtelugunadu.com/wp-content/uploads/2018/02/229.-Nizamabad-Final.pdf |url-status=dead }}</ref>{{Infobox Settlement| ‎|name = సిర్నాపల్లి |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నిజామాబాదు జిల్లా|నిజామాబాదు]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ధర్‌పల్లి]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 1033 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 489 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 544 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 247 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2011 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 18.473675 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.309360 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఇందల్వాయి నుండి 24 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[నిజామాబాద్]] నుండి 35 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత నిజామాబాదు జిల్లా లోని [[ధర్‌పల్లి మండలం (నిజామాబాద్ జిల్లా)|ధర్‌పల్లి మండలంలో]] ఉండేది. <ref>{{Cite web|title=నిజామాబాదు జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nizamabad.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220081912/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nizamabad.pdf|archive-date=2021-12-20|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 825 ఇళ్లతో, 3806 జనాభాతో 3083 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1830, ఆడవారి సంఖ్య 1976. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 607 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 189. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 571253<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 503164.ఈ గ్రామంలో ఎన్నో సంవత్సరాల నుండి వర్షా కాలంలో " వాటర్ ఫాల్స్" వస్తుంది. ఈ " వాటర్ ఫాల్స్"ని చూడటానికి జనం వివిధ జిల్లాల్లో నుండి వస్తుంటారు. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[ధర్‌పల్లి (నిజామాబాద్ జిల్లా)|దర్పల్లిలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల ధార్పల్లిలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు నిజామాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల హైదరాబాదులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు నిజామాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల నిజామాబాద్లో ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సిర్నాపల్లిలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు.సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో8 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు నలుగురు, నలుగురు నాటు వైద్యులు ఉన్నారు. రెండు మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సిర్నాపల్లిలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 16 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == సిర్నాపల్లిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: == సిర్నపల్లి గడి == సిర్నపల్లి గడీ నిజామాబాద్ జిల్లాలోని * అడవి: 2227 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 17 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 130 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 50 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 20 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 164 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 474 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 59 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 599 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == సిర్నాపల్లిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 599 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == సిర్నాపల్లిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[మొక్కజొన్న]], [[పొద్దు తిరుగుడు]] === పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు === బీడీలు ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{ఇందల్వాయి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:నిజామాబాదు జిల్లా రైల్వేస్టేషన్లు]] rk7yh52rvbrkhidbf37y0192g6q69pb 4956560 4956557 2026-09-12T06:28:35Z Himabindu0816 152448 4956560 wikitext text/x-wiki {{అయోమయం}}'''సిర్నాపల్లి,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నిజామాబాద్ జిల్లా]], [[ఇందల్వాయి మండలం|ఇందల్వాయి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://www.ourtelugunadu.com/wp-content/uploads/2018/02/229.-Nizamabad-Final.pdf |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2018-07-27 |website= |archive-date=2019-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209041557/http://www.ourtelugunadu.com/wp-content/uploads/2018/02/229.-Nizamabad-Final.pdf |url-status=dead }}</ref>{{Infobox Settlement| ‎|name = సిర్నాపల్లి |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నిజామాబాదు జిల్లా|నిజామాబాదు]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ధర్‌పల్లి]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 1033 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 489 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 544 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 247 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2011 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 18.473675 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.309360 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఇందల్వాయి నుండి 24 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[నిజామాబాద్]] నుండి 35 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత నిజామాబాదు జిల్లా లోని [[ధర్‌పల్లి మండలం (నిజామాబాద్ జిల్లా)|ధర్‌పల్లి మండలంలో]] ఉండేది. <ref>{{Cite web|title=నిజామాబాదు జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nizamabad.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220081912/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nizamabad.pdf|archive-date=2021-12-20|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 825 ఇళ్లతో, 3806 జనాభాతో 3083 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1830, ఆడవారి సంఖ్య 1976. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 607 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 189. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 571253<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 503164.ఈ గ్రామంలో ఎన్నో సంవత్సరాల నుండి వర్షా కాలంలో " వాటర్ ఫాల్స్" వస్తుంది. ఈ " వాటర్ ఫాల్స్"ని చూడటానికి జనం వివిధ జిల్లాల్లో నుండి వస్తుంటారు. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[ధర్‌పల్లి (నిజామాబాద్ జిల్లా)|దర్పల్లిలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల ధార్పల్లిలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు నిజామాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల హైదరాబాదులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు నిజామాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల నిజామాబాద్లో ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సిర్నాపల్లిలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు.సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో8 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు నలుగురు, నలుగురు నాటు వైద్యులు ఉన్నారు. రెండు మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సిర్నాపల్లిలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 16 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == సిర్నాపల్లిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: == సిర్నపల్లి గడి == సిర్నపల్లి గడీ నిజామాబాద్ జిల్లాలోని ప్రముఖ చారిత్రక * అడవి: 2227 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 17 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 130 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 50 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 20 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 164 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 474 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 59 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 599 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == సిర్నాపల్లిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 599 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == సిర్నాపల్లిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[మొక్కజొన్న]], [[పొద్దు తిరుగుడు]] === పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు === బీడీలు ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{ఇందల్వాయి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:నిజామాబాదు జిల్లా రైల్వేస్టేషన్లు]] 2ylvlcb3a3uj2i1683ptj55c0p57h7a 4956562 4956560 2026-09-12T06:29:51Z Himabindu0816 152448 4956562 wikitext text/x-wiki {{అయోమయం}}'''సిర్నాపల్లి,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నిజామాబాద్ జిల్లా]], [[ఇందల్వాయి మండలం|ఇందల్వాయి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://www.ourtelugunadu.com/wp-content/uploads/2018/02/229.-Nizamabad-Final.pdf |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2018-07-27 |website= |archive-date=2019-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209041557/http://www.ourtelugunadu.com/wp-content/uploads/2018/02/229.-Nizamabad-Final.pdf |url-status=dead }}</ref>{{Infobox Settlement| ‎|name = సిర్నాపల్లి |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నిజామాబాదు జిల్లా|నిజామాబాదు]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ధర్‌పల్లి]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 1033 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 489 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 544 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 247 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2011 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 18.473675 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.309360 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఇందల్వాయి నుండి 24 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[నిజామాబాద్]] నుండి 35 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత నిజామాబాదు జిల్లా లోని [[ధర్‌పల్లి మండలం (నిజామాబాద్ జిల్లా)|ధర్‌పల్లి మండలంలో]] ఉండేది. <ref>{{Cite web|title=నిజామాబాదు జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nizamabad.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220081912/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nizamabad.pdf|archive-date=2021-12-20|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 825 ఇళ్లతో, 3806 జనాభాతో 3083 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1830, ఆడవారి సంఖ్య 1976. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 607 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 189. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 571253<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 503164.ఈ గ్రామంలో ఎన్నో సంవత్సరాల నుండి వర్షా కాలంలో " వాటర్ ఫాల్స్" వస్తుంది. ఈ " వాటర్ ఫాల్స్"ని చూడటానికి జనం వివిధ జిల్లాల్లో నుండి వస్తుంటారు. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[ధర్‌పల్లి (నిజామాబాద్ జిల్లా)|దర్పల్లిలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల ధార్పల్లిలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు నిజామాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల హైదరాబాదులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు నిజామాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల నిజామాబాద్లో ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సిర్నాపల్లిలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు.సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో8 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు నలుగురు, నలుగురు నాటు వైద్యులు ఉన్నారు. రెండు మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సిర్నాపల్లిలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 16 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == సిర్నాపల్లిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: == సిర్నపల్లి గడి == సిర్నపల్లి గడీ నిజామాబాద్ జిల్లాలోని ప్రముఖ చారిత్రక సిర్నపల్లి సంస్థానము కేంద్రం. * అడవి: 2227 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 17 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 130 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 50 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 20 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 164 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 474 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 59 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 599 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == సిర్నాపల్లిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 599 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == సిర్నాపల్లిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[మొక్కజొన్న]], [[పొద్దు తిరుగుడు]] === పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు === బీడీలు ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{ఇందల్వాయి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:నిజామాబాదు జిల్లా రైల్వేస్టేషన్లు]] tclorjcv5kxnake008wjcqciexn9vux 4956568 4956562 2026-09-12T06:32:56Z Himabindu0816 152448 4956568 wikitext text/x-wiki {{అయోమయం}}'''సిర్నాపల్లి,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నిజామాబాద్ జిల్లా]], [[ఇందల్వాయి మండలం|ఇందల్వాయి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://www.ourtelugunadu.com/wp-content/uploads/2018/02/229.-Nizamabad-Final.pdf |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2018-07-27 |website= |archive-date=2019-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209041557/http://www.ourtelugunadu.com/wp-content/uploads/2018/02/229.-Nizamabad-Final.pdf |url-status=dead }}</ref>{{Infobox Settlement| ‎|name = సిర్నాపల్లి |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నిజామాబాదు జిల్లా|నిజామాబాదు]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ధర్‌పల్లి]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 1033 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 489 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 544 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 247 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2011 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 18.473675 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.309360 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఇందల్వాయి నుండి 24 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[నిజామాబాద్]] నుండి 35 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత నిజామాబాదు జిల్లా లోని [[ధర్‌పల్లి మండలం (నిజామాబాద్ జిల్లా)|ధర్‌పల్లి మండలంలో]] ఉండేది. <ref>{{Cite web|title=నిజామాబాదు జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nizamabad.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220081912/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nizamabad.pdf|archive-date=2021-12-20|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 825 ఇళ్లతో, 3806 జనాభాతో 3083 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1830, ఆడవారి సంఖ్య 1976. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 607 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 189. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 571253<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 503164.ఈ గ్రామంలో ఎన్నో సంవత్సరాల నుండి వర్షా కాలంలో " వాటర్ ఫాల్స్" వస్తుంది. ఈ " వాటర్ ఫాల్స్"ని చూడటానికి జనం వివిధ జిల్లాల్లో నుండి వస్తుంటారు. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[ధర్‌పల్లి (నిజామాబాద్ జిల్లా)|దర్పల్లిలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల ధార్పల్లిలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు నిజామాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల హైదరాబాదులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు నిజామాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల నిజామాబాద్లో ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సిర్నాపల్లిలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు.సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో8 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు నలుగురు, నలుగురు నాటు వైద్యులు ఉన్నారు. రెండు మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సిర్నాపల్లిలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 16 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == సిర్నాపల్లిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: == సిర్నపల్లి గడి == సిర్నపల్లి గడీ నిజామాబాద్ జిల్లాలోని ప్రముఖ చారిత్రక సిర్నపల్లి సంస్థానము కేంద్రం. దీనికి 400 సంవత్సరాల * అడవి: 2227 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 17 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 130 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 50 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 20 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 164 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 474 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 59 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 599 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == సిర్నాపల్లిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 599 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == సిర్నాపల్లిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[మొక్కజొన్న]], [[పొద్దు తిరుగుడు]] === పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు === బీడీలు ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{ఇందల్వాయి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:నిజామాబాదు జిల్లా రైల్వేస్టేషన్లు]] igoh80v6nrh0ya9om4g4xku5oihqqzl 4956570 4956568 2026-09-12T06:33:40Z Himabindu0816 152448 4956570 wikitext text/x-wiki {{అయోమయం}}'''సిర్నాపల్లి,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నిజామాబాద్ జిల్లా]], [[ఇందల్వాయి మండలం|ఇందల్వాయి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://www.ourtelugunadu.com/wp-content/uploads/2018/02/229.-Nizamabad-Final.pdf |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2018-07-27 |website= |archive-date=2019-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209041557/http://www.ourtelugunadu.com/wp-content/uploads/2018/02/229.-Nizamabad-Final.pdf |url-status=dead }}</ref>{{Infobox Settlement| ‎|name = సిర్నాపల్లి |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నిజామాబాదు జిల్లా|నిజామాబాదు]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ధర్‌పల్లి]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 1033 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 489 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 544 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 247 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2011 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 18.473675 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.309360 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఇందల్వాయి నుండి 24 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[నిజామాబాద్]] నుండి 35 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత నిజామాబాదు జిల్లా లోని [[ధర్‌పల్లి మండలం (నిజామాబాద్ జిల్లా)|ధర్‌పల్లి మండలంలో]] ఉండేది. <ref>{{Cite web|title=నిజామాబాదు జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nizamabad.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220081912/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nizamabad.pdf|archive-date=2021-12-20|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 825 ఇళ్లతో, 3806 జనాభాతో 3083 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1830, ఆడవారి సంఖ్య 1976. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 607 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 189. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 571253<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 503164.ఈ గ్రామంలో ఎన్నో సంవత్సరాల నుండి వర్షా కాలంలో " వాటర్ ఫాల్స్" వస్తుంది. ఈ " వాటర్ ఫాల్స్"ని చూడటానికి జనం వివిధ జిల్లాల్లో నుండి వస్తుంటారు. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[ధర్‌పల్లి (నిజామాబాద్ జిల్లా)|దర్పల్లిలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల ధార్పల్లిలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు నిజామాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల హైదరాబాదులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు నిజామాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల నిజామాబాద్లో ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సిర్నాపల్లిలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు.సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో8 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు నలుగురు, నలుగురు నాటు వైద్యులు ఉన్నారు. రెండు మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సిర్నాపల్లిలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 16 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == సిర్నాపల్లిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: == సిర్నపల్లి గడి == సిర్నపల్లి గడీ నిజామాబాద్ జిల్లాలోని ప్రముఖ చారిత్రక సిర్నపల్లి సంస్థానము కేంద్రం. దీనికి 400 సంవత్సరాల చరిత్ర ఉంది. * అడవి: 2227 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 17 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 130 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 50 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 20 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 164 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 474 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 59 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 599 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == సిర్నాపల్లిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 599 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == సిర్నాపల్లిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[మొక్కజొన్న]], [[పొద్దు తిరుగుడు]] === పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు === బీడీలు ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{ఇందల్వాయి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:నిజామాబాదు జిల్లా రైల్వేస్టేషన్లు]] giusvjvs0u8w0juhui04tcunl5p4hwx 4956574 4956570 2026-09-12T06:36:29Z Himabindu0816 152448 4956574 wikitext text/x-wiki {{అయోమయం}}'''సిర్నాపల్లి,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నిజామాబాద్ జిల్లా]], [[ఇందల్వాయి మండలం|ఇందల్వాయి]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://www.ourtelugunadu.com/wp-content/uploads/2018/02/229.-Nizamabad-Final.pdf |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2018-07-27 |website= |archive-date=2019-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209041557/http://www.ourtelugunadu.com/wp-content/uploads/2018/02/229.-Nizamabad-Final.pdf |url-status=dead }}</ref>{{Infobox Settlement| ‎|name = సిర్నాపల్లి |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[నిజామాబాదు జిల్లా|నిజామాబాదు]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[ధర్‌పల్లి]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 1033 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 489 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 544 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 247 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2011 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 18.473675 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.309360 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన ఇందల్వాయి నుండి 24 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[నిజామాబాద్]] నుండి 35 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత నిజామాబాదు జిల్లా లోని [[ధర్‌పల్లి మండలం (నిజామాబాద్ జిల్లా)|ధర్‌పల్లి మండలంలో]] ఉండేది. <ref>{{Cite web|title=నిజామాబాదు జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nizamabad.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220081912/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nizamabad.pdf|archive-date=2021-12-20|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 825 ఇళ్లతో, 3806 జనాభాతో 3083 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1830, ఆడవారి సంఖ్య 1976. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 607 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 189. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 571253<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 503164.ఈ గ్రామంలో ఎన్నో సంవత్సరాల నుండి వర్షా కాలంలో " వాటర్ ఫాల్స్" వస్తుంది. ఈ " వాటర్ ఫాల్స్"ని చూడటానికి జనం వివిధ జిల్లాల్లో నుండి వస్తుంటారు. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[ధర్‌పల్లి (నిజామాబాద్ జిల్లా)|దర్పల్లిలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల ధార్పల్లిలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు నిజామాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల హైదరాబాదులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు నిజామాబాద్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల నిజామాబాద్లో ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సిర్నాపల్లిలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు.సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో8 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు నలుగురు, నలుగురు నాటు వైద్యులు ఉన్నారు. రెండు మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సిర్నాపల్లిలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 16 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == సిర్నాపల్లిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * అడవి: 2227 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 17 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 130 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 50 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 20 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 164 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 474 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 59 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 599 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == సిర్నాపల్లిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 599 హెక్టార్లు ఉత్పత్తి సిర్నాపల్లిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[మొక్కజొన్న]], [[పొద్దు తిరుగుడు]] === పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు === బీడీలు ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{ఇందల్వాయి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:నిజామాబాదు జిల్లా రైల్వేస్టేషన్లు]] ma3gok2724dmvbc2817ixo0xyq6afo9 0 18011 4956515 4582293 2026-09-12T05:04:24Z Rakesh2734 132606 4956515 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement| ‎|name = కూరెళ్ళ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline =కూరెళ్ళ గ్రామపంచాయితి కార్యాలయం, కోహెడ మండలం..jpg |imagesize = |image_caption = కూరెళ్ళ గ్రామపంచాయితి కార్యాలయం. |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 250 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[సిద్దిపేట జిల్లా|సిద్దిపేట]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[కోహెడ మండలం|కోహెడ]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2347 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1172 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1175 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 614 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్యు |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్యు |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 18.1715636 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.0306032 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 505473 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} '''కూరెళ్ళ, ''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[సిద్ధిపేట జిల్లా]], [[కోహెడ మండలం|కోహెడ]] మండలంలోని గ్రామం.<ref name="”మూలం”2">{{Cite web|title=ఆర్కైవ్ నకలు|url=http://www.ourtelugunadu.com/wp-content/uploads/2018/02/240.Siddipet-240-1.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209041107/http://www.ourtelugunadu.com/wp-content/uploads/2018/02/240.Siddipet-240-1.pdf|archive-date=2019-12-09|access-date=2018-03-24|website=}}</ref> ప్రసిద్ధ క్షేత్రమైన సింగరాయ జాతరకు నిలయం ఈ గ్రామం.ఇది మండల కేంద్రమైన కోహెడ నుండి 1 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[కరీంనగర్]] నుండి 38 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో == 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[కరీంనగర్ జిల్లా]]<nowiki/>లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=సిద్దిపేట జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Siddipet.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211224165002/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Siddipet.pdf|archive-date=2021-12-24|access-date=2021-01-18|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> == గణాంక వివరాలు == 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 614 ఇళ్లతో, 2347 జనాభాతో 1080 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1172, ఆడవారి సంఖ్య 1175. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 11 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 77. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 572592<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 505473. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి.బాలబడి, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[కోహెడ|కోహెడలో]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల కోహెడలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల తిమ్మాపూర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప మేనేజిమెంటు కళాశాల తిమ్మాపూర్లోను, వైద్య కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు కరీంనగర్లోనూ ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల కరీంనగర్లో ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === కూరెళ్ళలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు.సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో3 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ముగ్గురు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు కూడా సరఫరా అవుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == కూరెళ్ళలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ట్రాక్టరు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 12 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == కూరెళ్ళలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * అడవి: 150 హెక్టార్లు * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 52 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 222 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 196 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 460 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 648 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 230 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == కూరెళ్ళలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 230 హెక్టార్లు == సింగరాయ జాతర == [[సింగరాయ జాతర]] ప్రతి ఏటా మాఘ బహుళ అమావాస్య నాడు కూరెళ్ళ గ్రామంలో జరుగుతుంది. ఇది ఒక్కరోజు జరిగే జాతర. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} ==వెలుపలి లంకెలు== {{కోహెడ మండలంలోని గ్రామాలు}} f8h0uo7ed2scxbvteyrquqihj6j7gon 0 50683 4956743 4791618 2026-09-12T11:10:04Z Raghurama Raju 1957 146551 /* బాల్యం, విద్యాభ్యాసం */ 4956743 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = వాణిశ్రీ |image = Vanisri.jpg | image_size = 200ox | caption = | birth_name = రత్నకుమారి | birth_date = {{Birth date and age|1948|8|3}} | birth_place = [[నెల్లూరు]], భారతదేశం | height = 5అ. 6అం. | death_date = | notable role = | occupation = నటి }}'''వాణిశ్రీ''' (జ.[[1948]], [[ఆగష్టు 3]], [[నెల్లూరు]]) [[1960]], [[1970]] దశకములలో పేరొందిన [[తెలుగు సినిమా]] నటి. ఈమె అసలు పేరు వెంకటరమణ. వాణిశ్రీ [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]] సినిమాలతో పాటు అనేక [[తమిళ]], [[కన్నడ]], [[మలయాళ]] సినిమాలలో కూడా నటించింది. [[మరపురాని కథ]] సినిమాతో చిత్రరంగ ప్రవేశము చేసిన వాణిశ్రీ [[సుఖదుఃఖాలు]] సినిమాలో చెల్లెలి పాత్రతో మంచి పేరుతెచ్చుకున్నది. ఈ సినిమాలో ''ఇది మల్లెల వేళయనీ'' ప్రసిద్ధ పాటను ఈమెపై చిత్రీకరించారు. ఆ తరువాత కథానాయకిగా అనేక సినిమాలో నటించి 1970వ దశకమంతా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]] చిత్రరంగములో అగ్రతారగా నిలచింది. ఈ దశాబ్దపు చివరలో [[శ్రీదేవి (నటి)|శ్రీదేవి]], [[జయప్రద]]లు తెరపై వచ్చేవరకు వాణిశ్రీనే అగ్రతార. ఆ తరువాత సినీ రంగమునుండి విరమించి, వాణిశ్రీ పెళ్ళి చేసుకొని సంసారజీవితంలో స్థిరపడింది. ఈమెకు ఒక కొడుకు, ఒక కూతురు. 80వ దశకములో ఈమె తల్లి పాత్రలతో సినీ రంగములో మళ్ళీ ప్రవేశించింది. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == వాణిశ్రీ అసలు పేరు వెంకటరమణ.<ref>{{Cite web|url=https://idhatri.com/vanisri-made-her-stamp-on-telugu-cinema-with-powerful-roles/|title=కళాభినేత్రి – నట గాయత్రి - Vanisri Made Her Stamp On Telugu Cinema With Powerful Roles|date=2021-08-03|website=idhatri|language=en-US|access-date=2021-08-05}}</ref> వాణిశ్రీ నెల్లూరు ఉస్మాన్ సాహెబ్ పేట్ లోని దుడ్డు సుబ్బ రాఘవయ్య ప్రాథమిక పాఠశాలలో తర్వాత నవాబ్ పేటలోని బి . వి. ఎస్ ఉన్నత పాఠశాలలో తొమ్మిదవ తరగతి దాకా చదువుకున్నది. తర్వాత ఆమె తల్లి కుటుంబ పరిస్థితుల దృష్ట్యా తన మకాం మద్రాసుకు మార్చింది. వాణిశ్రీకి చిన్నతనం నుంచి బాగా చదువుకోవాలని ఉండేది. లలిత కళలపైన ఆసక్తి ఉండేది. మద్రాసుకు వెళ్ళిన తర్వాత కూడా ఆమె ఆంధ్ర మహిళా సభలో చదువుకుంటూ కొంతకాలం వీణ, నాట్యం నేర్చుకుంది. మెట్రిక్యులేషన్ తో చదువుకోవడం నిలిపివేసి మూడేళ్ళ పాటు భరతనాట్యం నేర్చుకున్నది. ముందుగా టి. ఆర్ మాలవ్య దగ్గర నాట్యం నేర్చుకోవడం ప్రారంభించిన ఆమె తర్వాత వెంపటి చినసత్యం దగ్గర సుదీర్ఘకాలం నాట్యాన్ని అభ్యసించింది.<ref name="IndiaToday2000">{{Cite book|title=నటనకు నిర్వచనం|last=ప్రసాద రావు|first=ఎ. ఎ. వి.|publisher=ఇండియా టుడే|year=2000|isbn=|location=|pages=123|url=https://archive.org/details/IndiaTodaySahityaSanchika2000Compressed/page/n123|first2=ఎస్. వి|last2=సూర్యప్రకాశ రావు}}</ref> == నటనా రంగం == నటనపై ఆసక్తితో వాణిశ్రీ మొదట నాటకాల్లో ప్రవేశించింది. అప్పట్లో ప్రజాదరణ పొందిన నాటకమైన [[రక్తకన్నీరు (నాటకం)|''రక్తకన్నీరు'' నాటకంలో]] కథానాయకుడి భార్యగానూ, చిల్లరకొట్టు చిట్టెమ్మ నాటకంలో చిట్టెమ్మగా నటించి నాటక ప్రియుల అభిమానం పొందింది. చిట్టెమ్మగా ఆమె నటనను చూసిన కన్నడ దర్శకుడు హుణనూరు కృష్ణమూర్తి తన చిత్రం ''వీరసంకల్ప''లో కథానాయికగా అవకాశం ఇచ్చాడు. ఈ సినిమా తర్వాత ఆమెకు గౌరి ప్రొడక్షన్స్ అధినేత భావ నారాయణ, దర్శకుడు [[బి.విఠలాచార్య]] మూడు సినిమాల్లో అవకాశాలిచ్చారు. ఎ. వి. ఎం సంస్థ వారు కూడా కాంట్రాక్టు పద్ధతి కింద రెండు సినిమాలకు కుదుర్చుకున్నారు. తెలుగులో ఆమె సంభాషణలు పలికిన మొట్టమొదటి చిత్రం [[బంగారు తిమ్మరాజు]].<ref name="IndiaToday2000"/> విఠలాచార్య దర్శకత్వంలో వచ్చిన బంగారు తిమ్మరాజు, నవగ్రహ పూజామహిమ చిత్రాలు ఆమెను తెలుగు ప్రేక్షకులకు పరిచయం చేశాయి. కన్నడ, తమిళ చిత్రాలలో కథానాయికగా నటించిన ఆమె తెలుగులో కథానాయికగా నటించడానికి ఓపికగా ఎదురు చూడవలసి వచ్చింది. అప్పటి దాకా ఆమె ఎక్కువగా హాస్య పాత్రల్లో నటించింది. మరికొన్ని సినిమాల్లో రెండవ కథానాయికగా అవకాశాలు లభించాయి. ఒక వైపు తమిళ, కన్నడ అగ్రకథానాయకులైన ఎం. జి. ఆర్, శివాజీ గణేశన్, రాజ్ కుమార్ లాంటి వారి సరసన కథానాయికగా నటిస్తూనే తెలుగులో రాజబాబు, బాలకృష్ణ లాంటి హాస్యనటుల సరసన సహాయ పాత్రల్లో నటించింది. ఎన్. టి. ఆర్ కథానాయకుడిగా నటించిన ఉమ్మడి కుటుంబం చిత్రంలో అంతర్నాటకంగా వచ్చే సతీ సావిత్రి నాటకంలో ఆమె సావిత్రిగా కనిపిస్తుంది. ఆమెకు నటిగా పేరు గడించిన తర్వాత సతీ సావిత్రి అనే చిత్రంలో టైటిల్ రోల్ పోషించింది. అందులో యముడిగా ఎన్. టి. ఆర్ నటించాడు. ఆమె హాస్య పాత్రలు పోషిస్తున్నప్పుడే [[బి. ఎన్. రెడ్డి]] ఆమెకు [[బంగారు పంజరం]] అనే చిత్రంలో కథానాయికగా అవకాశమిచ్చాడు. కానీ ఆ సినిమా కథను తయారు చేసుకోవడానికి బి. ఎన్. రెడ్డికి సుమారు మూడేళ్ళు పట్టింది. ఈ లోపుగా ఆమె ఇతర చిత్రాలలో కేవలం ఏడెనిమిది సన్నివేశాలున్నా ఆ పాత్రల్లో నటించింది. తమ సినిమాల్లో కథానాయికగా ఎన్నికైనా చిన్న వేషాలు ఎందుకు వేస్తున్నావంటూ [[బి. ఎన్. రెడ్డి]] ఆమెను మందలించాడు కూడా. సుఖ దుఃఖాలు చిత్రంలో ఆమె ధరించినది చిన్న పాత్రే అయినా బహుళ ప్రజాదరణ పొందిన ''ఇది మల్లెల వేళయనీ'' అనే పాటను ఆమె మీద చిత్రీకరించారు. [[మరపురాని కథ]] కథానాయికగా తెలుగులో ఆమె తొలిచిత్రం. ఇందులో ఆ సినిమాకు మాతృకయైన తమిళ సినిమాలో కథానాయిక పాత్ర పోషించిన సావిత్రి నటించాల్సి ఉండగా అదే సమయంలో ఆమె గర్భవతిగా ఉండటంతో అధి సాధ్యపడలేదు. ఆ పాత్ర వాణిశ్రీని వరించింది. ఇందులో చంద్రమోహన్ కథానాయకుడిగా నటించాడు. ఈ సినిమా విజయవంతమై వాణిశ్రీకి మంచి పేరు తీసుకువచ్చింది. మరపురాని కథ విజయవంతమైనా తర్వాత అవకాశాలు రావడానికి చాలాకాలం పట్టింది. తర్వాత ఆమె [[ఆత్మీయులు]] అనే చిత్రంలో నటించింది. ఇందులో అక్కినేని చెల్లెలిగా చేస్తావా, లేక హీరోయిన్ గా చేస్తావా అని నిర్మాతలు అడిగినప్పుడు పాత్ర విస్తృతి లేకపోయినా హీరోయిన్ గా చేయడానికే ఒప్పుకొంది. ఈ చిత్రం కూడా విజయవంతమైంది. నాదీ ఆడజన్మే చిత్రంలో అవకాశం కోసం వెళ్ళినపుడు [[ఎస్. వి. రంగారావు]] ఈమెకు వాణిశ్రీ అనే పేరు పెట్టాడు. ==వాణిశ్రీ నటించిన తెలుగు చిత్రాలు== {{Div col|colwidth=20em}} *[[భీష్మ (1962 సినిమా)|భీష్మ]] (1962) *[[శ్రీకృష్ణ తులాభారం (1966 సినిమా)|శ్రీకృష్ణ తులాభారం]] (1966) *[[ఆడపడుచు]] (1967) *[[ఉమ్మడి కుటుంబం (సినిమా)|ఉమ్మడి కుటుంబం]] (1967) *[[కంచుకోట]] (1967) *[[మరపురాని కథ]] (1967) *[[రంగులరాట్నం (సినిమా)|రంగులరాట్నం]] (1967) *[[సుఖదుఃఖాలు]] (1967) *[[బంగారు పంజరం]] (1968) *[[రణభేరి]] (1968) *[[ఆత్మీయులు]] (1969) *[[నిండు హృదయాలు]] (1969) *[[భలే రంగడు]] (1969) *[[ఇద్దరు అమ్మాయిలు]] (1970) *[[కథానాయిక మొల్ల]] (1970) *[[చిట్టి చెల్లెలు]] (1970) *[[దసరా బుల్లోడు]] (1970) *[[సికింద్రాబాద్ సి.ఐ.డి.]] (1971) *[[చిన్ననాటి స్నేహితులు]] (1971) *[[చెల్లెలి కాపురం]] (1971) *[[జీవిత చక్రం]] (1971) *[[ప్రేమనగర్]] (1971) *[[విచిత్ర బంధం]] (1971) *[[కొడుకు కోడలు]] (1972) *[[ఖైదీ బాబాయ్]] (1973) *[[గంగ మంగ]] (1973) *[[బంగారు బాబు (1973 సినిమా)|బంగారు బాబు]] (1973) *[[జీవన తరంగాలు]] (1973) *[[దేశోద్ధారకులు]] (1973) *[[జీవన జ్యోతి (1975 సినిమా)|జీవన జ్యోతి]] (1975) *[[ఆరాధన (1976 సినిమా)|ఆరాధన]] (1976) *[[సెక్రటరీ]] (1976) *[[ఎదురీత (1977 సినిమా)|ఎదురీత]] (1977) *[[భక్త కన్నప్ప]] *[[చక్రధారి]] *[[ఆలుమగలు (1977 సినిమా)|ఆలుమగలు]] (1977) *[[సింహబలుడు]] *[[రామచిలుక (సినిమా)|రామచిలక]] *[[గోరంత దీపం]] *[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] *[[అనుగ్రహం]] *[[శ్రీవినాయక విజయం]] *[[దేవుడు మామయ్య]] *[[అత్తకి యముడు అమ్మాయికి మొగుడు]] *[[బొబ్బిలి రాజా]] *[[ఖైదీ దాదా]] *[[సీతారత్నంగారి అబ్బాయి]] *[[ఏవండీ ఆవిడ వచ్చింది]] *[[రావుగారింట్లో రౌడి]] *[[రౌడీ మొగుడు]] *[[జాబిలమ్మ పెళ్ళి]] (1996) {{Div col end}} ==సూచికలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== *{{imdb_name|0889148}} {{రఘుపతి వెంకయ్య అవార్డు గ్రహీతలు}} {{ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమనటి పురస్కారం (తెలుగు)}} {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:1948 జననాలు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:తెలుగు కళాకారులు]] [[వర్గం:కూచిపూడి నృత్య కళాకారులు]] [[వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:పేరు మార్చుకున్న ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు]] 59oul77hndp6jnt0zzhskbktewwvdqb 0 56267 4956618 4144692 2026-09-12T07:29:10Z Raghurama Raju 1957 146551 /* వ్యక్తిగత జీవితం */ అక్షర దోషం స్థిరం 4956618 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = చేకూరి రామారావు | residence = [[హైదరాబాద్]] | other_names = చేరా | image = Chekuri ramarao.jpg | imagesize = 200 px | caption = చేకూరి రామారావు | birth_name = చేకూరి రామారావు | birth_date = [[అక్టోబర్ 1]], [[1934]] | birth_place = [[ఖమ్మం]] లోని [[మధిర]] తాలూకా [[ఇల్లెందులపాడు]] | native_place = | death_date = {{death date and age|2014|07|24|1934|10|01}} <ref name="oneindia1">{{Cite web| url=https://telugu.oneindia.com/sahiti/essay/kapila-ramakumar-on-chekuri-rama-rao-207038.html|title=చెరిగిపోని ' చేరా' తలెన్నో|author=కపిలం రాంకుమార్|publisher=వన్ ఇండియా|date=2017-07-14|access-date=2021-02-26}} </ref> | death_place = [[హైదరాబాద్]] లోని హబ్సిగూడా | death_cause = గుండెపోటు | known = | occupation = సాహిత్య విమర్శకులు, భాషా పరిశోధకులు | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | father = | mother = | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} తెలుగు సాహిత్య ప్రపంచానికి విమర్శకులు, భాషా శాస్త్రవేత్తగా పిలువబడేవారు డాక్టర్‌ '''చేకూరి రామారావు''' ([[అక్టోబర్ 1]], [[1934]] - [[జూలై 24]], [[2014]]). చేరాగా అందరికి సువరిచితులు. ఆధునిక భాషాశాస్త్ర రంగంలో కొత్త విప్లవాన్ని తీసుకువచ్చిన [[నోమ్ చోమ్స్కీ]] పరివర్తన సిద్ధాంతాన్ని ఉపయోగించి తెలుగు వాక్యాన్ని విశ్లేషించి కొత్త ఒరవడికి ఆద్యులయ్యాడు. == వ్యక్తిగత జీవితం== ఈయన [[1934]], [[అక్టోబరు 1]]న [[ఖమ్మం]] లోని [[మధిర]] తాలూకా [[ఇల్లెందులపాడు]]లో జన్మించారు. హెచ్ ఎస్ సి వరకు [[మచిలీపట్నం]]లో చదువుకున్నాడు. ఆంధ్రా విశ్వవిద్యాలయం నుంచి ఎంఎ (తెలుగు) చదివి, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో [[తూమాటి దోణప్ప]] ప్రోత్సాహంతో భాషా శాస్త్రంలో ఎంఎ పట్టభద్రుడయ్యాడు . భాషావేత్త [[భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి]] ప్రోత్సాహంతో అమెరికాలోని [[కోర్నెల్ యూనివర్సిటీ]] నుంచి తెలుగు భాషా పరివర్తన సిద్ధాంతం ('ట్రాన్స్‌ఫర్మేషన్‌ థియరీ ఇన్‌ తెలుగు') అనే అంశంపై పిహెచ్‌డి పొందాడు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో భాషా శాస్త్రాధిపతిగా పనిచేస్తున్న కాలంలో చేరా దగ్గర డాక్టర్‌ [[ద్వానా శాస్త్రి]] శిక్షణపొందాడు. తన నివాసంలో ధ్యానం చేస్తుండగా [[24 జూలై]], [[2014]] రాత్రి గుండెపోటు వచ్చి మృతిచెందారు.<ref name="oneindia1"/> == రచనా ప్రస్థానం == ఆధునిక భాషాశాస్త్ర రంగంలో కొత్త విప్లవాన్ని తీసుకువచ్చిన నామ్ చామ్‌స్కీ పరివర్తన సిద్ధాంతాన్ని ఉపయోగించి తెలుగు వాక్యాన్ని విశ్లేషించి కొత్త ఒరవడికి ఆద్యులయ్యాడు. [[ఆంధ్రజ్యోతి]] ఆదివారంలో చేరాతలు అన్న శీర్షిక నిర్వహించడం ద్వారా తెలుగు సాహిత్య విమర్శరంగంలోకి సుడిగాలిలా దూసుకువచ్చి, సంచలనం సృష్టించారు- ఒక కొత్త విమర్శ ధోరణిని ప్రవేశ పెట్టారు. ఈయన రాసిన స్మృతికిణాంకమనే వ్యాససంపుటికి 2002లో భారత ప్రభుత్వము [[కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు]]ను బహూకరించింది. ===కొన్ని తెలుగు రచనలు=== # 1975 [[s:తెలుగు వాక్యం| తెలుగు వాక్యం(వికీసోర్స్ లో)]] # 1978 వచన పద్యం: లక్షణ చర్చ # 1982 రెండు పదుల పైన # 1982 [https://ia700504.us.archive.org/1/items/TeluguLoVelugulu/TeluguLoVelugulu.djvu తెలుగులో వెలుగులు] (భాషా పరిశోధన వ్యాసాలు) # 1991 చేరాతలు సాహిత్య విమర్శ - పరామర్శ # 1994 చేరా పీఠికలు # 1997 ముత్యాల సరాల ముచ్చట్లు # 1998 ఇంగ్లీష్ తెలుగు పత్రికాపదకోశం # 2000 స్మృతికిణాంకం # 2000 భాషానువర్తనం # 2001 భాషాంతరంగం # 2001 సాహిత్య వ్యాస రింఛోళి # 2001 కవిత్వానుభవం # 2002 వచన రచన తత్త్వాన్వేషణ # 2002 సాహిత్య కిర్మీరం # 2003 భాషా పరివేషం == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} <!--==బయటి లింకులు==--> {{Authority control}} [[వర్గం:భాషా శాస్త్రవేత్తలు]] [[వర్గం:పొట్టిపేరుతో పేరుపొందిన తెలంగాణ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:పత్రికలలో శీర్షికలు నిర్వహించినవారు]] [[వర్గం:కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం పొందిన తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం పొందిన తెలంగాణ రచయితలు]] [[వర్గం:తెలుగు ఆచార్యులు]] [[వర్గం:గుండెపోటు మరణాలు]] fi9k12fl9hvys379jh5pagncat3aivv 0 61788 4956799 4389951 2026-09-12T11:46:07Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:మెదడు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956799 wikitext text/x-wiki {{విస్తరణ}} {{Infobox_Disease | Name = మెదడువాపు | Image = | Caption = | DiseasesDB = 22543 | ICD10 = {{ICD10|A|83||a|80}}-{{ICD10|A|86||a|80}}, {{ICD10|B|94|1|b|90}}, {{ICD10|G|05||g|00}} | ICD9 = {{ICD9|323}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = | eMedicineSubj = emerg | eMedicineTopic = 163 | MeshID = D004660 | }} '''మెదడు వాపు''' ని ఆంగ్ల భాషలో '''ఎన్‌కెఫలైసిట్''' లేదా '''ఎన్‌సెఫలైటిస్''' అని పిలుస్తారు. మెదడులోని [[కణజాలం]] ఒరుపుని (ఇన్‌ఫ్లమేషన్) మెదడు వాపు అని పిలుస్తారు. ఇది సాధారణంగా [[వైరస్|వైరస్‌ల]] వల్ల వస్తుంది. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా దీనిలో అనేక రకాలను గుర్తించారు. భారతదేశంలో '''''జపనీస్ ఎన్సెఫలైటిస్''''' వైరస్ వల్ల మెదడు వాపు వస్తుంది. ఈ వైరస్ లు పక్షులు, పందులు, ఎలుకల్లాంటి వాటిలో ఉంటాయి. ఈ జీవులు వైరస్ లకు ఆశ్రయంగా పనిచేస్తాయి. వీటి నుంచి క్యూలెక్స్ దోమకాటు ద్వారా మానవుడిలోకి ప్రవేశిస్తాయి. తలనొప్పి, [[జ్వరం]], మెదడు సక్రమంగా పనిచేయక ఒకవైపు [[పక్షవాతం]] కలగడం, [[మూర్ఛ]] రావడం లాంటివి ఈ వ్యాధి లక్షణాలు<ref>{{Cite web|title=Japanese encephalitis|url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/japanese-encephalitis|access-date=2025-01-19|website=www.who.int|language=en}}</ref>. ఆశ్రయ జీవులు మన చుట్టుపక్కల లేకుండా చూడటం, [[దోమ]]లు కుట్టకుండా తగిన జాగ్రత్తలు తీసుకోవడం ద్వారా ఇది వ్యాప్తి చెందకుండా చూడొచ్చు. టీకాను ఇవ్వడం ద్వారా ఈ వ్యాధి రాకుండా నివారించొచ్చు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:వ్యాధులు]] [[వర్గం:అంటు వ్యాధులు]] [[వర్గం:వైరల్ వ్యాధులు]] [[వర్గం:మెదడు]] nx27dk145srfs1xmhddcj13l0alelok 0 64863 4956425 3902198 2026-09-11T17:43:03Z Raghurama Raju 1957 146551 /* రచనలు */ అక్షర దోషం స్థిరం 4956425 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్య | bgcolour = | image = Utpala.jpg | imagesize = | caption = ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్య | birth_name = ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్య | birth_date = {{Birth date|1927|07|24}} | birth_place = [[చింతకాని]], [[ఖమ్మం జిల్లా]],[[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం | death_date = {{Death date and age|2007|10|23|1927|07|24}} | death_place = [[హైదరాబాదు]] | othername = ఉత్పల | years_active = | spouse = | partner = | father = రఘునాథాచార్యులు | mother = అలివేలమ్మ | children = | residence = [[హైదరాబాదు]] | website = | known = [[శ్రీకృష్ణ చంద్రోదయము]]<br> ఈ జంటనగరాలు హేమంతశిశిరాలు }} '''ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్య''' తెలుగు కవి, రచయిత, [[కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు]] గ్రహీత. బాల సాహిత్య సృష్టికి విశేష కృషి చేశారు. ==జీవిత విశేషాలు== వీరు [[ఖమ్మం]] జిల్లాలోని [[చింతకాని]] ప్రాంతానికి చెందినవారు. ఉత్పల సత్యనారాయణ [[1927]], [[జూలై 4]]న రఘునాథాచార్యులు, అలివేలమ్మ దంపతులకు జన్మించాడు. ఇతని విద్యాభ్యాసం తిరుపతిలో [[వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి]] శిష్యరికంలో జరిగింది. ఇతడు విద్వాన్ వరకు చదివాడు. తెలుగు, సంస్కృతం, హిందీ, ఇంగ్లీషు భాషలలో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. విద్వాన్ పూర్తి అయిన తరువాత [[మద్రాసు]]లో [[మాతృభూమి(వారపత్రిక)|మాతృభూమి]] పత్రికలో ఉపసంపాదకునిగా చేరాడు. అక్కడ ఇతనికి [[చుండి జగన్నాథం]]తో పరిచయం ఏర్పడి జాతీయ భావాలను పెంపొందించుకున్నాడు.[[నెల్లూరు]]లోని [[జమీన్‌ రైతు]] పత్రికకు సినిమా రిపోర్టర్‌గా [[మద్రాసు]] నుండి వారం వారం సినిమా వార్తలను పంపేవాడు. ఇలా ఇతడు పత్రికారంగంలో ప్రవేశించి ప్రజామత, ఆనందవాణి, భారతి, గోలకొండ పత్రికలకు గేయాలు అనేకం వ్రాసి ప్రకటించేవాడు. ఇతడు హైదరాబాదుకు వచ్చిన తరువాత [[ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి ఎం.ఎ. పట్టా పొందాడు. ఈయన [[సికింద్రాబాదు]]లోని ప్రభుత్వ ఉన్నత పాఠశాలలో [[తెలుగు]] ఆచార్యునిగా పనిచేశాడు. ఆ తర్వాత జంటనగరాలలో అనేక కళాశాలలో ఉపన్యాసకునిగా కొనసాగాడు.<ref name="యస్.యస్.రెడ్డి">{{cite news|last1=యస్.యస్.రెడ్డి|title=ఉత్పల:సంప్రదాయసత్ఫలం|url=http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/newspaperframe.aspx?bookid=11599|accessdate=21 February 2018|work=ఆంధ్రపత్రిక దినపత్రిక|issue=సంపుటి 68, సంచిక 144|date=25 August 1981|archive-date=29 నవంబరు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129011700/http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/newspaperframe.aspx?bookid=11599|url-status=dead}}</ref> ==రచనలు== ఇతడు రామ్‌నరేష్ త్రిపాఠీ, మైథిలీ శరణ్‌గుప్త, గోల్డ్ స్మిత్ మొదలైన వారి రచనలనుండి ప్రభావితుడైనాడు. ఇతని రచన ''శ్రీకృష్ణ చంద్రోదయము''నకు 2003 సంవత్సరములో '[[కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ]] అవార్డు' అందుకున్నాడు. ఈయన రచనలలో ''ఈ జంటనగరాలు- హేమంత శిశిరాలు'', ''గజేంద్ర మోక్షము'', ''భ్రమర గీతము'', ''గోపీగీతము'', ''రాజమాత'', ''వేణు గీతము'', ''యశోదానంద గేహిని'', ''స్వప్నాల దుప్పటి'', ''తపతి'', ''గాంధారి'', ''శరణాగతి'', ''కీచకుని వీడ్కోలు'', ''చిన్ని కృష్ణుడు'', ''గంగావతరణము'', ''శతరూప'', ''వ్యాసమంజూష'', ''యుగంధరాయణ'', ''పాతబస్తీ విలాసము'', ''రాసపంచాధ్యాయి'', ''రాసపూర్ణిమ'', ''రాజమాత'', ''రసధ్వని'' ప్రముఖమైనవి. ఇంకా ఇతడు [[బొమ్మరిల్లు (1978 సినిమా)|బొమ్మరిల్లు]], [[యవ్వనం కాటేసింది]], [[బొట్టు కాటుక]] మొదలైన సినిమాలకు పాటలను అందించాడు.<ref name="యస్.యస్.రెడ్డి" /> ==పురస్కారాలు== * 2003లో [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి సాహిత్యలో [[విశిష్ట పురస్కారాలు - తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము|విశిష్ట పురస్కారం]] ==మరణం== సత్యనారాయణాచార్య [[2007]], [[అక్టోబర్ 23]]న [[హైదరాబాదు]]లో అనారోగ్యముతో మరణించాడు.<ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2007/10/25/stories/2007102553300400.htm |title=హిందూపత్రికలో ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్య మరణ వార్త |access-date=2007-10-30 |website= |archive-date=2007-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071028191253/http://www.hindu.com/2007/10/25/stories/2007102553300400.htm |url-status=dead }}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{Authority control}} [[వర్గం:1927 జననాలు]] [[వర్గం:2007 మరణాలు]] [[వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా కవులు]] [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:తెలుగు కళాకారులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ రచయితలు]] [[వర్గం:తెలంగాణ కవులు]] [[వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా పాత్రికేయులు]] [[వర్గం:కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం పొందిన తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం పొందిన తెలంగాణ రచయితలు]] lpjgy2l37bpuwxn6cod8gfmxulir0uv 0 65749 4956729 4631918 2026-09-12T11:03:56Z Raghurama Raju 1957 146551 /* కామధేను */ అక్షర దోషం స్థిరం 4956729 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = పులికంటి కృష్ణారెడ్డి | residence = | other_names = | image = Pulikanti.jpg | imagesize = 200px | caption = పులికంటి కృష్ణారెడ్డి | birth_name = పులికంటి కృష్ణారెడ్డి | birth_date = {{birth date |1931|07|30}} | birth_place = {{flagicon|India}} [[జక్కిదోన]] గ్రామం,[[వెదురుకుప్పం]] మండలం, [[చిత్తూరు జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | native_place = [[తిరుపతి]], [[చిత్తూరు జిల్లా]] | death_date = {{death date |2007|11|19}} | death_place = | death_cause = | known = కథా రచయిత, [[నాటక రచయిత]], కవి, గాయకుడు, నటుడు | occupation = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = హిందూ | wife = | spouse= సుదేష్ణా దేవి | partner = | children = ఒక కుమారుడు, ఐదు మంది కుమార్తెలు | father = పులికంటి గోవిందరెడ్డి | mother = పాపమ్మ | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''పులికంటి కృష్ణారెడ్డి''' ([[జూలై 30]], [[1931]] - [[నవంబర్ 19]], [[2007]]) కథకుడు, [[కవి]], రంగస్థల కళాకారుడు, [[బుర్రకథ]] గాయకుడు. చిత్తూరు నుండి [[శ్రీకాకుళం]] వరకు ఏ వేదిక ఎక్కినా "రాయలసీమ చిన్నోణ్ణి రాళ్ళమద్దె బతికేవాణ్ణి - రాగాలే ఎరుగకపోయ్‌నా అనురాగానికి అందేవాణ్ణి" అంటూ గొంతెత్తి పాడి అందరి మన్ననలను అందుకున్న ప్రతిభామూర్తి పులికంటి కృష్ణారెడ్డి.<ref>{{cite journal |last1=విశ్వనాథ |first1=అరుణాచలం |date=2017-03-01 |title=సీమ చిన్నోడు చాల పెద్దోడు |journal=పెన్నేరు పక్షపత్రిక |page=13 |accessdate=}}</ref> == జీవిత విశేషాలు == [[1931]], [[జూలై 30]] న [[చిత్తూరు జిల్లా]] [[వెదురుకుప్పం]] మండలం [[జక్కిదోన]] గ్రామంలో [[రైతు]] కుంటుంబంలో జన్మించాడు. పులికంటి గోవిందరెడ్డి, పాపమ్మ దంపతులు ఇతని తల్లిదండ్రులు. ఇతని ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం జక్కిదోనలోనే సాగింది. ఉన్నతపాఠశాల విద్యకోసం [[తిరుపతి]]లోని [[తిరుపతి]] దేవస్థానం హిందూ ఉన్నత పాఠశాల (నేటి ఎస్వీ ఉన్నత పాఠశాల) లో చేరాడు. ఎస్వీ ఆర్ట్స్ కాలేజీలో ఇంటర్మీడియట్ చదివేటప్పుడు రైల్వే ఉద్యోగానికి ఎంపికయ్యాడు. 13 సంవత్సరాలపాటు భారతీయ రైల్వేలో ఉద్యోగం చేసిన ఆయన నాటకాల మీద మక్కువతో దాన్ని వదులుకున్నాడు. నాటకాలు వ్రాయడంలో, వేయడంలో ఇతని గురువు నాగేశం కాగా కవిత్వంలో ఓనమాలు నేర్పింది [[చేబ్రోలు సుబ్రహ్మణ్యశర్మ]]. ==రచనలు== ఆయన దాదాపు 200 కథలు, 60 వచన కవితలు, 5 దృశ్యనాటికలు, 6 శ్రవ్యనాటికలు, పది [[బుర్రకథలు]], 4 సంగీత రూపకాలు, జానపద శైలిలో 43 అమ్మిపదాలు, 60 లలిత గేయాలు రాసాడు. [[రాయలసీమ]] జీవన వ్యథల్ని దాదాపు 200 కథలుగా వెలువరించిన ఈయన ''గూడుకోసం గువ్వలు'', ''పులికంటి కథలు'', ''పులికంటి దళిత కథలు'', ''పులికంటి కథావాహిని'' సంపుటాలను తెచ్చాడు. ఇతని కథలు ఇంగ్లీషు, తమిళం, మలయాళం, హిందీ, కన్నడ భాషలలోకి అనువదించబడ్డాయి. [[తిరుపతి]] పరిసర ప్రాంత జనజీవనాన్ని ప్రతిబింబించే ''నాలుగ్గాళ్ళ మండపం'' ఈయనకు ఎక్కువ పేరు తెచ్చింది. ఈయన రాసిన ''అమ్మిపాటలు'' ఎంకిపాటలకు దీటుగా నిలిచాయి. ఇతడు ఎన్నో జాతీయ కవిసమ్మేళనాలలో పాల్గొని తన కవితాగానంతో శ్రోతలను మంత్రముగ్ధుల్ని చేసేవాడు. ==నాటకరంగం, బుర్రకథలు== ఇతడు మంచి రంగస్థల నటుడిగా పేరు సంపాదించాడు. నాటకరచయితగా [[రాళ్లపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ]] మెప్పును పొందాడు. తిరుపతి లలిత కళా సమితి నాటికల పోటీలలో ఎన్నోసార్లు పాల్గొని బహుమతులు పొందాడు. [[మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణమూర్తి]] ఇతడిని నటనాగ్రేసరుడు అని కొనియాడాడు. ఇతడు బుర్రకథ గాయకుడు కూడా. కమ్మని గానంతో, చమత్కారవ్యాఖ్యానంతో సాగే ఇతని బుర్రకథలను విని [[మధురాంతకం రాజారాం]] వంటి ప్రసిద్ధులు పరవశించి ఇతడిని పొగడ్తలతో ముంచెత్తినారు. ఇతడు మంచి వక్త కూడా. జానపద వాజ్మయం మీద, నాటకరంగం మీద ఈయనకు మంచి పట్టు ఉంది. ==కామధేను== ఇతడు తిరుపతి కేంద్రంగా కామధేను అనే సాహిత్యపత్రికను కొన్ని సంవత్సరాలు సంపాదకత్వం వహించి నడిపాడు. ఈ పత్రిక నిర్వహణ కోసం ఒక ముద్రణాలయాన్ని స్థాపించాడు. ఈ పత్రిక ద్వారా కవులకు, ఇతర రచయితలకు ప్రోత్సాహం కలిగించాడు. ఈ పత్రిక చేసిన సాహిత్యసేవ గణనీయమైనది. ==పురస్కారాలు== ''అగ్గిపుల్ల''' నవలకు '''చక్రపాణి అవార్డు''' లభించింది. [[ఆకాశవాణి]], [[దూరదర్శన్(టీవి ఛానల్)|దూరదర్శన్]] లలో ఆడిషన్‌ కమిటీ సభ్యుడిగా, సలహాదారునిగా కొంతకాలం వ్యవహరించాడు. నటుడిగా, రచయితగా కవిగా పలుబిరుదులు, సన్మానాలు అందుకున్నాడు. ఈయన రచనలపై పరిశోధనలు చేసి నలుగురు పీహెచ్‌డీ, ముగ్గురు ఎంఫిల్‌ పట్టాపొందారు. [[శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం]] [[2005]]లో ఈయనను గౌరవ [[డాక్టరేట్‌]] ఇచ్చి సత్కరించింది. తన సాహితీ, కళారంగాల కృషికిగాను ఎన్నో ఆవార్డులు, రివార్డులు పొందిన ఈయన '''[[పులికంటి సాహితీ సత్కృతి]]''' సంస్థను స్థాపించి ఏటా సాహిత్య, కళా రంగాలలో విశేష కృషి చేసిన వారిని సత్కరించాడు. ప్రముఖులపై వివిధ సందర్భాలలో పులికంటి రాసిన వ్యాసాలను ''పులికంటి హృదయ చిత్రాలు'' పేరుతో పుస్తకంగా తెచ్చాడు. ==మరణం== తిరుపతిలో [[2007]] నవంబరులో జరగనున్న [[తెలుగు భాషా బ్రహ్మోత్సవాలు|తెలుగు భాషా బ్రహ్మోత్సవాల]] సందర్భంగా సన్మాన గ్రహీతల్లో కృష్ణారెడ్డి కూడా ఉన్నాడు. అయితే ఈ లోపే, [[2007]], [[నవంబర్ 19]] న పులికంటి కన్నుమూశాడు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == బయటిలింకులు == * [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.386120 పులికంటి కృష్ణారెడ్డి ఆటవెలదుల తోట పుస్తకం] {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:తెలుగు కథా రచయితలు]] [[వర్గం:తెలుగు నవలా రచయితలు]] [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:1931 జననాలు]] [[వర్గం:2007 మరణాలు]] [[వర్గం:చిత్తూరు జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:చిత్తూరు జిల్లా రంగస్థల నటులు]] pa1jnibh31u107bmrnov5qq0ufehx5g 4956736 4956729 2026-09-12T11:05:55Z Raghurama Raju 1957 146551 /* పురస్కారాలు */ Fixed grammar 4956736 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = పులికంటి కృష్ణారెడ్డి | residence = | other_names = | image = Pulikanti.jpg | imagesize = 200px | caption = పులికంటి కృష్ణారెడ్డి | birth_name = పులికంటి కృష్ణారెడ్డి | birth_date = {{birth date |1931|07|30}} | birth_place = {{flagicon|India}} [[జక్కిదోన]] గ్రామం,[[వెదురుకుప్పం]] మండలం, [[చిత్తూరు జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | native_place = [[తిరుపతి]], [[చిత్తూరు జిల్లా]] | death_date = {{death date |2007|11|19}} | death_place = | death_cause = | known = కథా రచయిత, [[నాటక రచయిత]], కవి, గాయకుడు, నటుడు | occupation = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = హిందూ | wife = | spouse= సుదేష్ణా దేవి | partner = | children = ఒక కుమారుడు, ఐదు మంది కుమార్తెలు | father = పులికంటి గోవిందరెడ్డి | mother = పాపమ్మ | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''పులికంటి కృష్ణారెడ్డి''' ([[జూలై 30]], [[1931]] - [[నవంబర్ 19]], [[2007]]) కథకుడు, [[కవి]], రంగస్థల కళాకారుడు, [[బుర్రకథ]] గాయకుడు. చిత్తూరు నుండి [[శ్రీకాకుళం]] వరకు ఏ వేదిక ఎక్కినా "రాయలసీమ చిన్నోణ్ణి రాళ్ళమద్దె బతికేవాణ్ణి - రాగాలే ఎరుగకపోయ్‌నా అనురాగానికి అందేవాణ్ణి" అంటూ గొంతెత్తి పాడి అందరి మన్ననలను అందుకున్న ప్రతిభామూర్తి పులికంటి కృష్ణారెడ్డి.<ref>{{cite journal |last1=విశ్వనాథ |first1=అరుణాచలం |date=2017-03-01 |title=సీమ చిన్నోడు చాల పెద్దోడు |journal=పెన్నేరు పక్షపత్రిక |page=13 |accessdate=}}</ref> == జీవిత విశేషాలు == [[1931]], [[జూలై 30]] న [[చిత్తూరు జిల్లా]] [[వెదురుకుప్పం]] మండలం [[జక్కిదోన]] గ్రామంలో [[రైతు]] కుంటుంబంలో జన్మించాడు. పులికంటి గోవిందరెడ్డి, పాపమ్మ దంపతులు ఇతని తల్లిదండ్రులు. ఇతని ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం జక్కిదోనలోనే సాగింది. ఉన్నతపాఠశాల విద్యకోసం [[తిరుపతి]]లోని [[తిరుపతి]] దేవస్థానం హిందూ ఉన్నత పాఠశాల (నేటి ఎస్వీ ఉన్నత పాఠశాల) లో చేరాడు. ఎస్వీ ఆర్ట్స్ కాలేజీలో ఇంటర్మీడియట్ చదివేటప్పుడు రైల్వే ఉద్యోగానికి ఎంపికయ్యాడు. 13 సంవత్సరాలపాటు భారతీయ రైల్వేలో ఉద్యోగం చేసిన ఆయన నాటకాల మీద మక్కువతో దాన్ని వదులుకున్నాడు. నాటకాలు వ్రాయడంలో, వేయడంలో ఇతని గురువు నాగేశం కాగా కవిత్వంలో ఓనమాలు నేర్పింది [[చేబ్రోలు సుబ్రహ్మణ్యశర్మ]]. ==రచనలు== ఆయన దాదాపు 200 కథలు, 60 వచన కవితలు, 5 దృశ్యనాటికలు, 6 శ్రవ్యనాటికలు, పది [[బుర్రకథలు]], 4 సంగీత రూపకాలు, జానపద శైలిలో 43 అమ్మిపదాలు, 60 లలిత గేయాలు రాసాడు. [[రాయలసీమ]] జీవన వ్యథల్ని దాదాపు 200 కథలుగా వెలువరించిన ఈయన ''గూడుకోసం గువ్వలు'', ''పులికంటి కథలు'', ''పులికంటి దళిత కథలు'', ''పులికంటి కథావాహిని'' సంపుటాలను తెచ్చాడు. ఇతని కథలు ఇంగ్లీషు, తమిళం, మలయాళం, హిందీ, కన్నడ భాషలలోకి అనువదించబడ్డాయి. [[తిరుపతి]] పరిసర ప్రాంత జనజీవనాన్ని ప్రతిబింబించే ''నాలుగ్గాళ్ళ మండపం'' ఈయనకు ఎక్కువ పేరు తెచ్చింది. ఈయన రాసిన ''అమ్మిపాటలు'' ఎంకిపాటలకు దీటుగా నిలిచాయి. ఇతడు ఎన్నో జాతీయ కవిసమ్మేళనాలలో పాల్గొని తన కవితాగానంతో శ్రోతలను మంత్రముగ్ధుల్ని చేసేవాడు. ==నాటకరంగం, బుర్రకథలు== ఇతడు మంచి రంగస్థల నటుడిగా పేరు సంపాదించాడు. నాటకరచయితగా [[రాళ్లపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ]] మెప్పును పొందాడు. తిరుపతి లలిత కళా సమితి నాటికల పోటీలలో ఎన్నోసార్లు పాల్గొని బహుమతులు పొందాడు. [[మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణమూర్తి]] ఇతడిని నటనాగ్రేసరుడు అని కొనియాడాడు. ఇతడు బుర్రకథ గాయకుడు కూడా. కమ్మని గానంతో, చమత్కారవ్యాఖ్యానంతో సాగే ఇతని బుర్రకథలను విని [[మధురాంతకం రాజారాం]] వంటి ప్రసిద్ధులు పరవశించి ఇతడిని పొగడ్తలతో ముంచెత్తినారు. ఇతడు మంచి వక్త కూడా. జానపద వాజ్మయం మీద, నాటకరంగం మీద ఈయనకు మంచి పట్టు ఉంది. ==కామధేను== ఇతడు తిరుపతి కేంద్రంగా కామధేను అనే సాహిత్యపత్రికను కొన్ని సంవత్సరాలు సంపాదకత్వం వహించి నడిపాడు. ఈ పత్రిక నిర్వహణ కోసం ఒక ముద్రణాలయాన్ని స్థాపించాడు. ఈ పత్రిక ద్వారా కవులకు, ఇతర రచయితలకు ప్రోత్సాహం కలిగించాడు. ఈ పత్రిక చేసిన సాహిత్యసేవ గణనీయమైనది. ==పురస్కారాలు== ''అగ్గిపుల్ల''' నవలకు '''చక్రపాణి అవార్డు''' లభించింది. [[ఆకాశవాణి]], [[దూరదర్శన్(టీవి ఛానల్)|దూరదర్శన్]] లలో ఆడిషన్‌ కమిటీ సభ్యుడిగా, సలహాదారునిగా కొంతకాలం వ్యవహరించాడు. నటుడిగా, రచయితగా కవిగా పలుబిరుదులు, సన్మానాలు అందుకున్నాడు. ఈయన రచనలపై పరిశోధనలు చేసి నలుగురు పీహెచ్‌డీ, ముగ్గురు ఎంఫిల్‌ పట్టాలు పొందారు. [[శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం]] [[2005]]లో ఈయనను గౌరవ [[డాక్టరేట్‌]] ఇచ్చి సత్కరించింది. తన సాహితీ, కళారంగాల కృషికిగాను ఎన్నో ఆవార్డులు, రివార్డులు పొందిన ఈయన '''[[పులికంటి సాహితీ సత్కృతి]]''' సంస్థను స్థాపించి ఏటా సాహిత్య, కళా రంగాలలో విశేష కృషి చేసిన వారిని సత్కరించాడు. ప్రముఖులపై వివిధ సందర్భాలలో పులికంటి రాసిన వ్యాసాలను ''పులికంటి హృదయ చిత్రాలు'' పేరుతో పుస్తకంగా తెచ్చాడు. ==మరణం== తిరుపతిలో [[2007]] నవంబరులో జరగనున్న [[తెలుగు భాషా బ్రహ్మోత్సవాలు|తెలుగు భాషా బ్రహ్మోత్సవాల]] సందర్భంగా సన్మాన గ్రహీతల్లో కృష్ణారెడ్డి కూడా ఉన్నాడు. అయితే ఈ లోపే, [[2007]], [[నవంబర్ 19]] న పులికంటి కన్నుమూశాడు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == బయటిలింకులు == * [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.386120 పులికంటి కృష్ణారెడ్డి ఆటవెలదుల తోట పుస్తకం] {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:తెలుగు కథా రచయితలు]] [[వర్గం:తెలుగు నవలా రచయితలు]] [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:1931 జననాలు]] [[వర్గం:2007 మరణాలు]] [[వర్గం:చిత్తూరు జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:చిత్తూరు జిల్లా రంగస్థల నటులు]] lmz5numk3l6lpjt516qbhkrz39puzia 0 66162 4956675 4187798 2026-09-12T09:52:51Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:వ్యాధులు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956675 wikitext text/x-wiki {{Infobox symptom | Name = అధిక ఋతుస్రావం<br />Menorrhagia | Image = | Caption = | Field = [[గైనకాలజీ]]| DiseasesDB = 22575 | ICD10 = {{ICD10|N|92|0|n|80}} | ICD9 = {{ICD9|627.0}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = | eMedicineSubj = med | eMedicineTopic = 1449 | MeshID = D008595 }} [[ఋతుచక్రం]]లో ఎక్కువగా [[రక్తస్రావం]] (bleeding) అవడాన్ని 'అధిక ఋతుస్రావం' (menorrhagia) అంటారు. ఇవి 3-5 రోజులలోనే మామూలుగా కంటే ఎక్కువగా పోవచ్చు లేదా ఇంకా ఎక్కువ రోజులు జరగవచ్చును. దీనికి [[రక్తం]] గడ్డకట్టంలో దోషాలు, హార్మోనులకు సంబంధించిన పొరపాట్లు లేదా [[గర్భాశయము|గర్భాశయం]]లోపలి పొరకు సంబంధించిన [[వ్యాధులు]] ముఖ్యమైన కారణాలు. కొందరిలో నొప్పి కూడా ఉండావచ్చు. ==కారణాలు== *గర్బాశయంలో లేదా అండాశయంలో గడ్డలు : *కుటుంబ నియంత్రణ సాధనాలు : కొంతమందిలో [[ఐ.యు.సి.డి.]] గర్భాశయాన్ని అస్థిరంచేసి రక్తస్రావం జరిగేలా చేస్తాయి. *థైరాయిడ్ గ్రంధికి సంబంధించిన వ్యాధులు : [[అవటు గ్రంధి|థైరాయిడ్ గ్రంధి]] ఎక్కువగా పనిచేస్తున్నవారిలో కనిపిస్తుంది. *గర్భస్రావం : [[గర్భధారణ]] తరువాత అధిక రక్తస్రావం అవుతుంటే అబార్షన్ కి లేదా అబార్షన్ జరగబోతుందనడానికి సంకేతం. గర్భం కొనసాగడానికి లేదా గర్భాన్ని పూర్తిగా తొలగించడానికి తొందరగా చర్యలు తీసుకోవాలి. *గర్భాశయంలో తిత్తులు : *గర్భాశయంలో [[కాన్సర్]] : బహిష్టులు ఆగిపోయిన కొంతకాలం తరువాత తిరిగి కనిపిస్తే దీని గురించి అనుమానించాలి. *కటివలయంలో వాపు : బహిష్టుస్రావం, కడుపునొప్పి, జ్వరంతో కలిసిన జననేంద్రియాలలో వాపును సూచిస్తుంది. *రక్తం గడ్డకట్టడాన్ని నిరోధించే మందులు : కొంతమంది [[పక్షవాతం]] వచ్చినవారు రక్తం గడ్డకట్టకుండా నిరోధించే మందులను వాడుతుంటారు. ఇందువలన స్త్రీలలో ఋతుస్రావం ఎక్కువగా జరిగే అవకాశం ఉంది. [[దస్త్రం:Menorrhagia_CDC.jpg|Menorrhagia CDC]] ==నష్టాలు== అధిక రక్తస్రావం ఎక్కడనుండి జరిగినా కొంతవరకు మన శరీరంలోని ఎముకమజ్జ నుండి కొత్తగా రక్తం ఉత్పత్తి అయి ఆలోటును భర్తీ చేస్తుంది. కానీ ఇది బాగా ఎక్కువగా గానీ లేదా ఎన్నో నెలలు వరుసగా జరిగినప్పుడు ఎముకమజ్జ ఆ లోటును పూడ్చలేకపోవడం వల్ల [[రక్తహీనత]] కలుగుతుంది. దీనిమూలంగా [[నీరసం]], [[తలనొప్పి]] మొదలైన ఇబ్బందులు కలుగుతాయి. == ఇది కూడా చూడండి == [[ఎండోమెట్రియోసిస్]] [[వర్గం:గైనకాలజీ]] [[వర్గం:గర్భాశయ వ్యాధులు]] 1y6lh37woah8y0n9qsw07inpxpjrrwp 10 68665 4956330 4717121 2026-09-11T14:33:38Z యర్రా రామారావు 28161 4956330 wikitext text/x-wiki {{Navbox generic |name = అర్ధవీడు మండలంలోని గ్రామాలు |titlestyle=background:#fc9; |title= [[అర్ధవీడు మండలం]] లోని గ్రామాలు |state={{{state|}}} |list1=[[అయ్యవారిపల్లి (అర్ధవీడు)|అయ్యవారిపల్లి]]{{·}} [[అర్ధవీడు]]{{·}} [[కాకర్ల (అర్ధవీడు)|కాకర్ల]]{{·}} [[గన్నేపల్లి]]{{·}} [[దొనకొండ (అర్ధవీడు)|దొనకొండ]]{{·}} [[పాపినేనిపల్లి]]{{·}} [[పెదకందుకూరు]]{{·}} [[పొట్టిబసవయ్యపల్లి]]{{·}} [[బొల్లుపల్లి]]{{·}} [[బోగోలు (అర్ధవీడు)|బోగోలు]]{{·}} [[మాగుటూరు]]{{·}} [[వెలగలపాయ]]}}<includeonly>[[వర్గం:అర్ధవీడు మండల గ్రామాలు]]</includeonly><noinclude>[[వర్గం:మార్కాపురం జిల్లాకు సంబంధించిన మూసలు|అర్ధవీడు]]</noinclude> kx1ieex1czz4we1kzhc7wggznt1etbu 10 68670 4956331 4717123 2026-09-11T14:35:02Z యర్రా రామారావు 28161 4956331 wikitext text/x-wiki {{Navbox generic |name = కంభం మండలంలోని గ్రామాలు |titlestyle=background:#fc9; |title= [[కంభం మండలం]] లోని గ్రామాలు |state={{{state|}}} |list1= [[ఔరంగాబాదు]]{{·}} [[కందులపురం]]{{·}} [[కాగితాలగూడెం]]{{·}} [[చినకంభం]]{{·}} [[జంగంగుంట్ల]]{{·}} [[తురిమెల్ల]]{{·}}[[నడింపల్లి (కంభం)|నడింపల్లి]]{{·}} [[పోరుమామిళ్ళపల్లి]]{{·}} [[యెర్రబాలెం (కంభం)|యెర్రబాలెం]]{{·}} [[రావిపాడు (కంభం)|రావిపాడు]]{{·}} [[లంజకోట]]{{·}} [[లింగాపురం (కంభం మండలం)|లింగాపురం]]{{·}} [[హజరత్‌గూడెం]]}} <includeonly>[[వర్గం:కంభం మండల గ్రామాలు]]</includeonly> <noinclude>[[వర్గం:మార్కాపురం జిల్లాకు సంబంధించిన మూసలు|కంభం]]</noinclude> 1yl4ugn945akwfsnvflau9yehym7keb 0 72868 4956485 4815553 2026-09-12T01:57:36Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956485 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = కత్రినా కైఫ్ | image = Katrina Kaif promoting Bharat in 2019.jpg | caption = 2019లో కత్రినా కైఫ్ | birth_name = కత్రినా టర్కోట్ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1983|7|16}} | birth_place = విక్టోరియా, హాంకాంగ్, బ్రిటీష్ హాంకాంగ్<br />(ప్రస్తుతం [[హాంకాంగ్]]) | nationality = బ్రిటిష్ | citizenship = | occupation = నటి | yearsactive = 2003–ప్రస్తుతం | spouse = {{marriage|[[విక్కీ కౌషల్]]|2021}} | parents = మహ్మద్ కైఫ్ <br/> సుసన్నే కైఫ్ | relatives = [[ఇసాబెల్లె కైఫ్]] }} '''కత్రినా కైఫ్ ''' (జననం 16 జూలై 1983) బ్రిటిష్ నటి, మోడల్.<ref name="Hafeez, Mateen 2010"><cite class="citation web">Hafeez, Mateen (30 August 2010). </cite></ref> ఆమె తండ్రి కశ్మీరీ కాగా, తల్లి బ్రిటన్ కు చెందినవారు. ఆమె [[బాలీవుడ్]] లో ఎన్నో చిత్రాల్లో నటించారు. హిందీతో పాటు [[తెలుగు]], [[మళయాళం]] సినిమాల్లో కూడా కనిపించారామె.<ref name="Hafeez, Mateen 2010"/> ఆమె చాలా ప్రఖ్యాతమైన మోడల్ కూడా. భారతదేశంలో ఎక్కువ పారితోషికం తీసుకుంటున్న నటుల్లో ఈమె కూడా ఒకరు. కత్రినాను మీడియా అత్యంత ఆకర్షణీయమైన సెలెబ్రటీగా గుర్తించింది. బ్రిటిష్ హాంగ్ కాంగ్ లో జన్మించిన కత్రినా, భారత్ కు రాకముందు ఎన్నో దేశాలు తిరిగారు వీరి కుటుంబం. ఆమె టీనేజ్ లో ఉన్నప్పుడు మొదటిసారి మోడలింగ్ చేశారు. ఆ తరువాత దానినే కెరీర్ గా మలచుకున్నారు కత్రినా. ఈమె మోడల్‌గా [[కింగ్ ఫిషర్ క్యాలెండర్|కింగ్ ఫిషర్ క్యాలెండర్‌లో]] కనిపించారు. లండన్ లో జరిగిన ఒక ఫ్యాషన్ షోలో నిర్మాత కైజద్ గుస్తాద్ ఆమెకు తన సినిమా బూమ్ (2003) లో నటించమని అడిగారు. ఆమె ఒప్పుకుని ఈ సినిమా చేశారు కానీ, ఈ సినిమా కమర్షియల్ గా ఫ్లాప్ కావడమే కాక విమర్శాత్మకంగా కూడా విఫలమైంది. ఈ సినిమాలో నటించేటప్పుడు ఆమెకు మోడలింగ్ లో చాలా అవకాశాలు వచ్చాయి. కానీ ఆమెకు హిందీ రాకపోవడంతో సినిమా అవకాశాలు మాత్రం ఎక్కువగా రాలేదు. తరువాత ఆమె తెలుగులో [[మల్లీశ్వరి (2004 సినిమా)|మల్లీశ్వరి]] (2004) సినిమాలో నటించారు. ఈ సినిమా ఏవరేజ్ గా ఆడింది. బాలీవుడ్ లో తరువాత ఆమె చేసిన మైనే ప్యార్ క్యూ కియా? (2005), నమస్తే లండన్ (2007) వంటి సినిమాలు మంచి హిట్ అయ్యాయి. ఆమె నటిస్తున్న సినిమాలు హిట్ అవుతున్నా, ఆమె నటనకు మాత్రం విమర్శలు వచ్చాయి. 2009లో ఉగ్రవాదం గురించి తీసిన న్యూయార్క్ సినిమాలో ఆమె నటనతో ప్రశంసలు అందుకున్నారు. ఈ సినిమాతో ఫిలింఫేర్ ఉత్తమ నటి పురస్కారానికి నామినేషన్ పొందారు కత్రినా. ఆ తరువాత అజబ్ ప్రేమ్ కీ గజబ్ కహానీ (2009), రాజ్నీతీ (2010), జిందగీ నా మిలేగీ దుబారా (2011) సినిమాల్లో నటించారామె. మేరే బ్రదర్ కీ దుల్హన్ (2011) సినిమాతో రెండో ఫిలింఫేర్ ఉత్తమ నటి నామినేషన్ అందుకున్నారు ఆమె. ఆ తరువాత ఆమె  నటించిన [[ఏక్ థా టైగర్]] (2012), ధూమ్3 (2013) సినిమాలు అత్యంత ఎక్కువ వసూళ్ళు సాధించిన సినిమాలుగా నిలిచాయి. ఆమె నటనకు ఎన్నో విమర్శలు వచ్చినా, ఆమె ఎన్నో కమర్షియల్ గా విజయవంతమైన సినిమాల్లో నటిస్తూ, టాప్ హీరోయిన్ గానే కొనసాగుతూ వచ్చారు.<ref>{{Cite web|title=कैटरीना के कहने पर सलमान ने इस गाने पर डांस किया बिग बॉस 16 में. - JADOLYA|url=https://www.jadolya.com/at-the-behest-of-katrina-salman-danced-to-this-song-in-bigg-boss-16-20172|access-date=2022-12-07|language=hi-IN|archive-date=2022-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20221207132849/https://www.jadolya.com/at-the-behest-of-katrina-salman-danced-to-this-song-in-bigg-boss-16-20172|url-status=dead}}</ref> ఆమె తన తల్లితో కలసి ఎన్నో దాతృత్వ కార్యక్రమాల్లో పాల్గొంటుంటారు. అలాగే స్టేజ్ షోలు కూడా ఇస్తారు. ఆమె ఎక్కువగా తన వ్యక్తిగత జీవితం గురించి బయటకు చెప్పారు.<ref name="cream"><cite class="citation news">Bamzai, Kaveree (28 January 2011). </cite></ref> == తొలినాళ్ళ జీవితం, నేపథ్యం == [[దస్త్రం:Katrina_Kaif_with_her_mother.jpg|alt=A woman is sitting next to an older woman in a crowded room. The younger woman is sitting on the right wearing a white dress, while the older woman is wearing a black dress.|ఎడమ|thumb|2012 పీపుల్స్ చాయిస్ అవార్డ్స్ ఇండియా కార్యక్రమంలో తన తల్లితో కత్రినా]] కత్రినా కైఫ్ హాంగ్ కాంగ్ లో 16 జూలై 1983న జన్మించారు.<ref name="cream" /><ref><cite class="citation news">[http://indiatoday.intoday.in/story/happy-birthday-katrina-kaif-turns-30/1/291546.html "Happy Birthday Katrina: Ranbir plans big bash for lady love at Barcelona"]. </cite></ref><ref><cite class="citation news">[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/Katrina-Kaif-Lesser-known-facts/photostory/33609536.cms "Katrina Kaif: Lesser known facts"]. </cite></ref> తండ్రి మొహ్మద్ కైఫ్ కాశ్మీర్ లో జన్మించిన బ్రిటిష్ వ్యాపారవేత్త. తల్లి సుసన్నే కైఫ్ లాయరు, సామాజిక కార్యకర్త.<ref><cite class="citation book">[http://books.google.com/books?id=AUkqAAAAYAAJ ''Cine Blitz, Volume 29, Issue 2'']. </cite></ref><ref><cite class="citation web">Yaqoob, Tahira (11 September 2011). </cite></ref><ref name="Bollywood Barbie"><cite class="citation news">[http://www.express.co.uk/entertainment/films/224986/Tees-Maar-Khan-A-British-Bollywood-Barbie "Tees Maar Khan: A British Bollywood Barbie!"]</cite></ref><ref name="rise"><cite class="citation news">[http://mumbaimirror.com/others/sunday-read/The-rise-and-rise-of-Katrina-Kaif/articleshow/16169102.cms "The rise and rise of Katrina Kaif"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014074135/http://mumbaimirror.com/others/sunday-read/The-rise-and-rise-of-Katrina-Kaif/articleshow/16169102.cms |date=2013-10-14 }}. </cite></ref><ref name="hundred"><cite class="citation news">Varma, Uttara (12 July 2009). </cite></ref> కత్రినాకు ఏడుగురు అన్నదమ్ములు, అక్కచెల్లెళ్ళు. ముగ్గురు అక్కలు, ముగ్గురు చెల్లెళ్ళు, ఒక అన్నయ్య.<ref name="Bollywood Barbie" /><ref name="hundred" /> ఆమె చెల్లెలు [[ఇసాబెల్లె కైఫ్]] కూడా మోడల్, నటిగా పనిచేస్తున్నారు.<ref><cite class="citation web">[http://ibnlive.in.com/news/isabel-kaif-10-facts-you-probably-didnt-know-about-katrina-kaifs-sister/453219-8-66.html "Isabel Kaif: 10 facts you probably didn't know about Katrina Kaif's sister"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140302195032/http://ibnlive.in.com/news/isabel-kaif-10-facts-you-probably-didnt-know-about-katrina-kaifs-sister/453219-8-66.html |date=2014-03-02 }}. </cite></ref> కత్రినా చిన్నతనంలోనే ఆమె తల్లిదండ్రులు విడాకులు తీసుకున్నారు. ఆ తరువాత ఆమె తండ్రి అమెరికాకు వెళ్ళిపోయారు. ఒక ఇంటర్వ్యూలో మాట్లాడుతూ తనపై గానీ, తన అక్కాచెల్లెళ్ళు, అన్నయ్య మీదగానీ తన తండ్రి ప్రభావం లేదనీ, తమను తమ తల్లే పెంచారనీ వివరించారు.<ref name="cream" /><ref name="hundred" /><ref name="dumb"><cite class="citation news">Chaturvedi, Anshul (26 December 2010). </cite></ref> తమ స్నేహితులు తండ్రి ప్రేమను పొందుతున్నప్పుడు చూసి చాలా బాధపడేదాన్నని, ఇప్పటికీ ఆయనతో సంబంధాలు ఏమీ లేవని [[ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్|ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్]] కు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో వివరించారు కత్రినా.<ref name="hundred" /> తన చిన్నతనం గురించి ఆమె మాట్లాడుతూ "నా తల్లి సామాజిక సేవకు అంకితమయ్యారు. అందుకే కొన్ని ప్రదేశాల్లో కొంత కొంత సమయం ఉన్నామని వివరిస్తారు.<blockquote class="">హాంగ్ కాంగ్ లో పుట్టిన మేము చైనా, తరువాత జపాన్, అక్కడ నుంచీ బోటులో ఫ్రాన్స్ కు వెళ్ళామని చెప్పారు. అక్కడ నుంచి [[స్విట్జర్లాండ్]] వెళ్ళి కొన్ని నెలల తరువాత పోల్యాండ్, అక్కడ నుంచీ బెల్జియం వెళ్ళారని తెలిపారు ఆ తరువాత హవాయి వెళ్ళి, అక్కడ కొన్నాళ్ళున్నాకా [[లండన్]] కు వచ్చామని వివరించారు ఆమె.<ref name="dumb" /></blockquote>ఎక్కువగా వేర్వేరు ప్రదేశాలు తిరగడంతో కత్రినా, ఆమె అక్కచెల్లెళ్ళూ, అన్నయ్యలకు ట్యూషన్ మాస్టర్లతో ఇంట్లోనే చదువుకునేవారు.<ref name="man"><cite class="citation journal">Chaudhury, Shoma (4 October 2008). </cite></ref> ఆమె లండన్ లో పెరిగారని అనుకుంటారుగానీ, భారత్ కు రావడానికి ముందు మూడేళ్ళు మాత్రమే అక్కడ ఉన్నారు.<ref name="dumb" /> చిన్నప్పట్నుంచీ తన తల్లి ఇంటిపేరుతోనే ఉన్న ఆమె తన తండ్రి ఇంటి పేరు పలకడానికి వీలుగా ఉంటుందనే ఉద్దేశ్యంతోనే కైఫ్ ఇంటిపేరుగా పెట్టుకున్నానని వివరిస్తారు.<ref><cite class="citation news">[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/My-names-Turquotte-Katrina/articleshow/4986854.cms?referral=PM "My name's Turquotte: Katrina"]. </cite></ref> ==సినిమాలు== {{main|కత్రినా కైఫ్ సినిమాల జాబితా}} == నోట్స్ == <div class="reflist" style=" list-style-type: lower-alpha;"> <references group="lower-alpha" /></div> == మూలాలు == <div class="reflist references-column-width" style="-moz-column-width: 30em; -webkit-column-width: 30em; column-width: 30em; list-style-type: decimal;"> <references /></div> [[వర్గం:1983 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] 5t2052yh4p9syr2np6pd15hgt8hkfbc 0 73734 4956424 4827474 2026-09-11T17:35:56Z Raghurama Raju 1957 146551 అక్షర దోషం స్థిరం 4956424 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = మంజు భార్గవి | image = Manjubarggavee-Profile.jpg | imagesize = | caption = | birthname = మంజు భార్గవి | birth_date = | birth_place = ఇండియా | website = {{url|www.manjubarggavee.com}} }} '''మంజు భార్గవి''' [[తెలుగు సినిమా]] నటి, [[కూచిపూడి నృత్యం|కూచిపూడి]] నాట్య కళాకారిణి. మంజు భార్గవి 17 సెప్టెంబర్ 1955 ఆంధ్రప్రదేశ్ లో పుట్టింది. వెంపటి చిన సత్యం దగ్గర కూచిపూడి నృత్యం నేర్చుకుంది. మంజు భార్గవి తల్లి దండ్రులు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి చెందిన వారు, కాగా మద్రాసులో స్థిరపడ్డారు. ఈమె 1980 లో విడుదలైన [[శంకరాభరణం]] సినిమాలో పోషించిన పాత్రకుగానూ, ఆరడుగుల ఎత్తుకు ప్రసిద్ధి చెందినది. ఈమె [[కర్ణాటక]] మాజీ ముఖ్యమంత్రి [[ఆర్.గుండూరావు|గుండు రావు]]ను ప్రేమించినట్లు కొన్ని పత్రికలలో వచ్చినది. అయితే గుండూరావు మరణముతో ఈ ప్రేమాయణం ముగియగా, ప్రస్తుతం ఈమె నాట్య పాఠశాలను నిర్వహిస్తున్నారు .<ref>[http://www.mid-day.com/web/guest/news/bangalore/article?_EXT_5_articleId=946837&_EXT_5_groupId=14 Mid-Day - Article<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[File:Manju Bhargavi felicitaed by FDC Chairman Anil Kurmachalam in Ravindrabharathi 1.jpg|thumb|రవీంద్రభారతిలో ఓ కార్యక్రమంలో మంజు భార్గవిని సత్కరించారు.|260x260px]] ==మంజు భార్గవి నటించిన తెలుగు చిత్రాలు== * [[శాంతల]] (2023) * [[ఎటాక్ (2016 సినిమా)|ఎటాక్]] (2016) *[[క్షేత్రం (2011 సినిమా)|క్షేత్రం]] (2011) * [[జాబిలమ్మ పెళ్ళి]] (1996) * [[ఇంద్రుడు చంద్రుడు (1982 సినిమా)|ఇంద్రుడు చంద్రుడు]] (1982) *[[యమగోల]] *[[శంకరాభరణం]] *[[యమలీల]] *[[నిన్నే పెళ్ళాడతా]] *[[పౌర్ణమి]] *[[గంధర్వ కన్య (1979 సినిమా)|గంధర్వ కన్య]] *[[కోడళ్ళొస్తున్నారు జాగ్రత్త]] *[[ఇంద్రుడు చంద్రుడు (1989 సినిమా)|ఇంద్రుడు చంద్రుడు]] *[[ప్రెసిడెంట్ పేరమ్మ]] *[[పటాలం పాండు]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తెలుగు కళాకారులు]] [[వర్గం:కూచిపూడి నృత్య కళాకారులు]] [[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]] 8opl93eb8o00c7dr6fu6upelnaog3sz 0 80204 4956412 4089850 2026-09-11T17:04:01Z DUDIPALLA VIJAYA KUMAR 154088 /* నియోజకవర్గం నుండి గెలుపొందిన శాసనసభ్యులు */ 4956412 wikitext text/x-wiki {{అయోమయం|ఖమ్మం}} [[దస్త్రం:Rajab Ali Mohammad Khammam M.L.A (Ex).jpg|thumb|ఈ నియోజక వర్గం నుండి ప్రాతినిథ్యం వహించిన రజాబ్ అలీ మొహమ్మద్]] [[దస్త్రం:Dummugudem_Barrage_on_Godavari_Khammam_District.jpg|alt=దుమ్ముగూడెం ఆనకట్ట|thumb|దుమ్ముగూడెం ఆనకట్ట]] '''ఖమ్మం శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[ఖమ్మం జిల్లా]]లో గల 5 శాసనసభా నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ==నియోజకవర్గంలోని మండలాలు== *[[ఖమ్మం (అర్బన్)|ఖమ్మం అర్బన్]] *[[ఖమ్మం (రూరల్)|ఖమ్మం రూరల్]] ==2004 ఎన్నికలు== 2004లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో ఖమం శాసనసభ నియోజకవర్గం నుండి సి.పి.ఎం పార్టీకి చెందిన తమ్మినేని వీరభద్రం తన సమీప ప్రత్యర్థి తెలుగుదేశం పార్టీ అభ్యర్థి బాలసాని లక్ష్మీనారాయణపై 9820 ఓట్ల మెజారిటీతో విజయం సాధించారు. తమ్మినేని . వీరభద్రం 46505 ఓట్లు సాధించగా, లక్ష్మీనారాయణ 36685 ఓట్లు పొందినాడు. ==1999 ఎన్నికలు== 1999 ఎన్నికలలో ముక్కోణపు పోటీలో ఇదివరకు రెండు సార్లు విజయం సాధించిన సి.పి.ఐ.కు చెందిన పువ్వాడ నాగేశ్వరరావు కాంగ్రెస్ పార్టీకి చెందిన యూనస్ సుల్తాన్ చేతిలో పరాజయం పొందినాడు. ఈ ఎన్నికలలో నాగేశ్వరావు మూడవ స్థానంతో సరిపెట్టుకున్నాడు. == నియోజకవర్గం నుండి గెలుపొందిన శాసనసభ్యులు == ఇంతవరకు సంవత్సరాల వారీగా నియోజకవర్గంలో గెలుపొందిన సభ్యుల పూర్తి వివరాలు ఈ క్రింది పట్టికలో నుదహరించబడినవి. :{| class="sortable" border="2" cellpadding="3" cellspacing="1" width="90%" |-style="background:#0000ff; color:#ffffff;" !సం. !శా. స సం. !నియోజకవర్గ పేరు !రకం !విజేత పేరు !లింగం !పార్టీ !ఓట్లు !ప్రత్యర్థి !లింగం !పార్టీ !ఓట్లు |- |[[2023 తెలంగాణ శాసనసభ ఎన్నికలు|2023]]<ref name="తెలంగాణ ఎన్నికల్లో విజేతలు వీరే">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/elections/telangana-elections-complete-winners-list/3606/123224858|title=తెలంగాణ ఎన్నికల్లో విజేతలు వీరే|last1=Eenadu|date=8 December 2023|work=|accessdate=8 December 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231208152612/https://www.eenadu.net/telugu-news/elections/telangana-elections-complete-winners-list/3606/123224858|archivedate=8 December 2023|language=te}}</ref> |112 |ఖమ్మం |జనరల్ |[[తుమ్మల నాగేశ్వరరావు]] |పు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |136016 |[[పువ్వాడ అజయ్‌ కుమార్‌]] |పు |[[భారత్ రాష్ట్ర సమితి|బీఆర్​ఎస్​]] |86635 |- bgcolor="#87cefa" |2018 |112 |ఖమ్మం | జనరల్ |[[పువ్వాడ అజయ్‌ కుమార్‌]] |పు |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | |[[నామా నాగేశ్వరరావు]] |పు |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] | |- bgcolor="#87cefa" |2014 |112 |ఖమ్మం | జనరల్ |[[పువ్వాడ అజయ్‌ కుమార్‌]] |పు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |70251 |[[తుమ్మల నాగేశ్వరరావు]] |పు |తెలుగుదేశం పార్టీ |64642 |- bgcolor="#87cefa" |2009 |112 |ఖమ్మం | జనరల్ |[[తుమ్మల నాగేశ్వరరావు]] |పు |తెలుగుదేశం పార్టీ |55555 |[[జలగం వెంకటరావు]] |పు |IND |53083 |- bgcolor="#87cefa" |2004 |280 |ఖమ్మం | జనరల్ |[[తమ్మినేని వీరభద్రం]] |పు |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)]] |46505 |[[బాలసాని లక్ష్మీనారాయణ]] |పు |TDP |36685 |- bgcolor="#87cefa" |1999 |280 |ఖమ్మం | జనరల్ |యునిస్ సుల్తాన్<ref name="కాంగ్రెస్‌లో మాజీ ఎమ్మెల్యే చేరిక">{{cite news |last1=Eenadu |title=కాంగ్రెస్‌లో మాజీ ఎమ్మెల్యే చేరిక |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/Khammam/531/123201163 |accessdate=31 October 2023 |work= |date=31 October 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231031174704/https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/Khammam/531/123201163 |archivedate=31 October 2023 |language=te}}</ref> |పు |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |51159 |[[బాలసాని లక్ష్మీనారాయణ]] |పు |తెలుగుదేశం పార్టీ |44372 |- bgcolor="#87cefa" |1994 |280 |ఖమ్మం | జనరల్ |[[పువ్వాడ నాగేశ్వరరావు]] |పు |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |68744 |జహీర్ అలీ మొహమ్మద్ |పు |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |44806 |-bgcolor="#87cefa" |1989 |280 |ఖమ్మం | జనరల్ |[[పువ్వాడ నాగేశ్వరరావు]] |M |కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |61590 |దుర్గా ప్రసాద్ రావు |M |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |53495 |-bgcolor="#87cefa" |1985 |280 |ఖమ్మం | జనరల్ |[[మంచికంటి రాంకిషన్ రావు]] |M |కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు) |38963 |Mohammad Mujaffaruddin |M |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |36198 |-bgcolor="#87cefa" |1983 |280 |ఖమ్మం | జనరల్ |[[మంచికంటి రాంకిషన్ రావు]] |M |కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు) |37771 |Anantha Reddy Kisari |M |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |29321 |-bgcolor="#87cefa" |1978 |280 |ఖమ్మం | జనరల్ |కీసర అనంతరెడ్డి |M |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (I) |32335 |Chirravoori Laxmi Narsaiah |M |కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు) |21918 |-bgcolor="#87cefa" |1972 |274 |ఖమ్మం | జనరల్ |మొహమద్ రాజాబ్ అలీ |M |కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |27046 |Mustafa Kamal Khan |M |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |25299 |-bgcolor="#87cefa" |1967 |274 |ఖమ్మం | జనరల్ |మొహమద్ రాజాబ్ అలీ |M |కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు) |30344 |S. S. P. Rao |M |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |20820 |-bgcolor="#87cefa" |1962 |287 |ఖమ్మం | జనరల్ |నల్లమల్ల ప్రసదారావు |M |కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |28394 |Parcha Srinivasa Rao |M |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |16732 |-bgcolor="#87cefa" |1957 |75 |ఖమ్మం | (ఎస్.సి) |లక్ష్మికాంతమ్మ ఎన్. పెద్దన్న |F M |కాంగ్రెస్ PDF |26,129 30,407 |బుగ్గవీటి కృష్ణయ్య కె.పున్నయ్య (ఎస్సీ) |F |PDF కాంగ్రెస్ |26129 |} 1952 (ద్విసభ్య) ఖమ్మం బుగ్గవీటి కృష్ణయ్య M PDF 33,726 కొలిపాక కిషన్ రావు M కాంగ్రెస్ :ఆర్.బి.గురుమూర్తి M PDF 32,155 ఎన్. శ్రీ గురుప్రకాశ్ M కాంగ్రెస్ ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[తెలంగాణ శాసనసభ సభ్యుల జాబితా (2018)]] *[[తెలంగాణ శాసనసభ సభ్యుల జాబితా (2014)]] *[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుల జాబితాలు]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} {{ఖమ్మం జిల్లా శాసనసభ నియోజకవర్గాలు‎}} {{ఖమ్మం జిల్లాకు చెందిన విషయాలు}} {{తెలంగాణ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} [[వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] chja28sgzxfjc65qnkjfukr7x7tknvh 4956413 4956412 2026-09-11T17:05:12Z DUDIPALLA VIJAYA KUMAR 154088 /* నియోజకవర్గంలోని మండలాలు */ 4956413 wikitext text/x-wiki {{అయోమయం|ఖమ్మం}} [[దస్త్రం:Rajab Ali Mohammad Khammam M.L.A (Ex).jpg|thumb|ఈ నియోజక వర్గం నుండి ప్రాతినిథ్యం వహించిన రజాబ్ అలీ మొహమ్మద్]] [[దస్త్రం:Dummugudem_Barrage_on_Godavari_Khammam_District.jpg|alt=దుమ్ముగూడెం ఆనకట్ట|thumb|దుమ్ముగూడెం ఆనకట్ట]] '''ఖమ్మం శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[ఖమ్మం జిల్లా]]లో గల 5 శాసనసభా నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ==నియోజకవర్గంలోని మండలాలు== *[[ఖమ్మం (అర్బన్)|ఖమ్మం అర్బన్]] *[[రఘునాథపాలెం (ఖమ్మం జిల్లా)|రఘునాధపాలెం]] ==2004 ఎన్నికలు== 2004లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో ఖమం శాసనసభ నియోజకవర్గం నుండి సి.పి.ఎం పార్టీకి చెందిన తమ్మినేని వీరభద్రం తన సమీప ప్రత్యర్థి తెలుగుదేశం పార్టీ అభ్యర్థి బాలసాని లక్ష్మీనారాయణపై 9820 ఓట్ల మెజారిటీతో విజయం సాధించారు. తమ్మినేని . వీరభద్రం 46505 ఓట్లు సాధించగా, లక్ష్మీనారాయణ 36685 ఓట్లు పొందినాడు. ==1999 ఎన్నికలు== 1999 ఎన్నికలలో ముక్కోణపు పోటీలో ఇదివరకు రెండు సార్లు విజయం సాధించిన సి.పి.ఐ.కు చెందిన పువ్వాడ నాగేశ్వరరావు కాంగ్రెస్ పార్టీకి చెందిన యూనస్ సుల్తాన్ చేతిలో పరాజయం పొందినాడు. ఈ ఎన్నికలలో నాగేశ్వరావు మూడవ స్థానంతో సరిపెట్టుకున్నాడు. == నియోజకవర్గం నుండి గెలుపొందిన శాసనసభ్యులు == ఇంతవరకు సంవత్సరాల వారీగా నియోజకవర్గంలో గెలుపొందిన సభ్యుల పూర్తి వివరాలు ఈ క్రింది పట్టికలో నుదహరించబడినవి. :{| class="sortable" border="2" cellpadding="3" cellspacing="1" width="90%" |-style="background:#0000ff; color:#ffffff;" !సం. !శా. స సం. !నియోజకవర్గ పేరు !రకం !విజేత పేరు !లింగం !పార్టీ !ఓట్లు !ప్రత్యర్థి !లింగం !పార్టీ !ఓట్లు |- |[[2023 తెలంగాణ శాసనసభ ఎన్నికలు|2023]]<ref name="తెలంగాణ ఎన్నికల్లో విజేతలు వీరే">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/elections/telangana-elections-complete-winners-list/3606/123224858|title=తెలంగాణ ఎన్నికల్లో విజేతలు వీరే|last1=Eenadu|date=8 December 2023|work=|accessdate=8 December 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231208152612/https://www.eenadu.net/telugu-news/elections/telangana-elections-complete-winners-list/3606/123224858|archivedate=8 December 2023|language=te}}</ref> |112 |ఖమ్మం |జనరల్ |[[తుమ్మల నాగేశ్వరరావు]] |పు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |136016 |[[పువ్వాడ అజయ్‌ కుమార్‌]] |పు |[[భారత్ రాష్ట్ర సమితి|బీఆర్​ఎస్​]] |86635 |- bgcolor="#87cefa" |2018 |112 |ఖమ్మం | జనరల్ |[[పువ్వాడ అజయ్‌ కుమార్‌]] |పు |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | |[[నామా నాగేశ్వరరావు]] |పు |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] | |- bgcolor="#87cefa" |2014 |112 |ఖమ్మం | జనరల్ |[[పువ్వాడ అజయ్‌ కుమార్‌]] |పు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |70251 |[[తుమ్మల నాగేశ్వరరావు]] |పు |తెలుగుదేశం పార్టీ |64642 |- bgcolor="#87cefa" |2009 |112 |ఖమ్మం | జనరల్ |[[తుమ్మల నాగేశ్వరరావు]] |పు |తెలుగుదేశం పార్టీ |55555 |[[జలగం వెంకటరావు]] |పు |IND |53083 |- bgcolor="#87cefa" |2004 |280 |ఖమ్మం | జనరల్ |[[తమ్మినేని వీరభద్రం]] |పు |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)]] |46505 |[[బాలసాని లక్ష్మీనారాయణ]] |పు |TDP |36685 |- bgcolor="#87cefa" |1999 |280 |ఖమ్మం | జనరల్ |యునిస్ సుల్తాన్<ref name="కాంగ్రెస్‌లో మాజీ ఎమ్మెల్యే చేరిక">{{cite news |last1=Eenadu |title=కాంగ్రెస్‌లో మాజీ ఎమ్మెల్యే చేరిక |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/Khammam/531/123201163 |accessdate=31 October 2023 |work= |date=31 October 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231031174704/https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/Khammam/531/123201163 |archivedate=31 October 2023 |language=te}}</ref> |పు |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |51159 |[[బాలసాని లక్ష్మీనారాయణ]] |పు |తెలుగుదేశం పార్టీ |44372 |- bgcolor="#87cefa" |1994 |280 |ఖమ్మం | జనరల్ |[[పువ్వాడ నాగేశ్వరరావు]] |పు |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |68744 |జహీర్ అలీ మొహమ్మద్ |పు |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |44806 |-bgcolor="#87cefa" |1989 |280 |ఖమ్మం | జనరల్ |[[పువ్వాడ నాగేశ్వరరావు]] |M |కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |61590 |దుర్గా ప్రసాద్ రావు |M |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |53495 |-bgcolor="#87cefa" |1985 |280 |ఖమ్మం | జనరల్ |[[మంచికంటి రాంకిషన్ రావు]] |M |కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు) |38963 |Mohammad Mujaffaruddin |M |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |36198 |-bgcolor="#87cefa" |1983 |280 |ఖమ్మం | జనరల్ |[[మంచికంటి రాంకిషన్ రావు]] |M |కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు) |37771 |Anantha Reddy Kisari |M |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |29321 |-bgcolor="#87cefa" |1978 |280 |ఖమ్మం | జనరల్ |కీసర అనంతరెడ్డి |M |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (I) |32335 |Chirravoori Laxmi Narsaiah |M |కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు) |21918 |-bgcolor="#87cefa" |1972 |274 |ఖమ్మం | జనరల్ |మొహమద్ రాజాబ్ అలీ |M |కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |27046 |Mustafa Kamal Khan |M |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |25299 |-bgcolor="#87cefa" |1967 |274 |ఖమ్మం | జనరల్ |మొహమద్ రాజాబ్ అలీ |M |కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు) |30344 |S. S. P. Rao |M |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |20820 |-bgcolor="#87cefa" |1962 |287 |ఖమ్మం | జనరల్ |నల్లమల్ల ప్రసదారావు |M |కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |28394 |Parcha Srinivasa Rao |M |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |16732 |-bgcolor="#87cefa" |1957 |75 |ఖమ్మం | (ఎస్.సి) |లక్ష్మికాంతమ్మ ఎన్. పెద్దన్న |F M |కాంగ్రెస్ PDF |26,129 30,407 |బుగ్గవీటి కృష్ణయ్య కె.పున్నయ్య (ఎస్సీ) |F |PDF కాంగ్రెస్ |26129 |} 1952 (ద్విసభ్య) ఖమ్మం బుగ్గవీటి కృష్ణయ్య M PDF 33,726 కొలిపాక కిషన్ రావు M కాంగ్రెస్ :ఆర్.బి.గురుమూర్తి M PDF 32,155 ఎన్. శ్రీ గురుప్రకాశ్ M కాంగ్రెస్ ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[తెలంగాణ శాసనసభ సభ్యుల జాబితా (2018)]] *[[తెలంగాణ శాసనసభ సభ్యుల జాబితా (2014)]] *[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుల జాబితాలు]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} {{ఖమ్మం జిల్లా శాసనసభ నియోజకవర్గాలు‎}} {{ఖమ్మం జిల్లాకు చెందిన విషయాలు}} {{తెలంగాణ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} [[వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] dzkdjnry206t2g0zkb8xpl645ogfyez 4956414 4956413 2026-09-11T17:07:51Z DUDIPALLA VIJAYA KUMAR 154088 /* నియోజకవర్గం నుండి గెలుపొందిన శాసనసభ్యులు */ 4956414 wikitext text/x-wiki {{అయోమయం|ఖమ్మం}} [[దస్త్రం:Rajab Ali Mohammad Khammam M.L.A (Ex).jpg|thumb|ఈ నియోజక వర్గం నుండి ప్రాతినిథ్యం వహించిన రజాబ్ అలీ మొహమ్మద్]] [[దస్త్రం:Dummugudem_Barrage_on_Godavari_Khammam_District.jpg|alt=దుమ్ముగూడెం ఆనకట్ట|thumb|దుమ్ముగూడెం ఆనకట్ట]] '''ఖమ్మం శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[ఖమ్మం జిల్లా]]లో గల 5 శాసనసభా నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ==నియోజకవర్గంలోని మండలాలు== *[[ఖమ్మం (అర్బన్)|ఖమ్మం అర్బన్]] *[[రఘునాథపాలెం (ఖమ్మం జిల్లా)|రఘునాధపాలెం]] ==2004 ఎన్నికలు== 2004లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో ఖమం శాసనసభ నియోజకవర్గం నుండి సి.పి.ఎం పార్టీకి చెందిన తమ్మినేని వీరభద్రం తన సమీప ప్రత్యర్థి తెలుగుదేశం పార్టీ అభ్యర్థి బాలసాని లక్ష్మీనారాయణపై 9820 ఓట్ల మెజారిటీతో విజయం సాధించారు. తమ్మినేని . వీరభద్రం 46505 ఓట్లు సాధించగా, లక్ష్మీనారాయణ 36685 ఓట్లు పొందినాడు. ==1999 ఎన్నికలు== 1999 ఎన్నికలలో ముక్కోణపు పోటీలో ఇదివరకు రెండు సార్లు విజయం సాధించిన సి.పి.ఐ.కు చెందిన పువ్వాడ నాగేశ్వరరావు కాంగ్రెస్ పార్టీకి చెందిన యూనస్ సుల్తాన్ చేతిలో పరాజయం పొందినాడు. ఈ ఎన్నికలలో నాగేశ్వరావు మూడవ స్థానంతో సరిపెట్టుకున్నాడు. == నియోజకవర్గం నుండి గెలుపొందిన శాసనసభ్యులు == ఇంతవరకు సంవత్సరాల వారీగా నియోజకవర్గంలో గెలుపొందిన సభ్యుల పూర్తి వివరాలు ఈ క్రింది పట్టికలో నుదహరించబడినవి. :{| class="sortable" border="2" cellpadding="3" cellspacing="1" width="90%" |-style="background:#0000ff; color:#ffffff;" !సం. !శా. స సం. !నియోజకవర్గ పేరు !రకం !విజేత పేరు !లింగం !పార్టీ !ఓట్లు !ప్రత్యర్థి !లింగం !పార్టీ !ఓట్లు |- |[[2023 తెలంగాణ శాసనసభ ఎన్నికలు|2023]]<ref name="తెలంగాణ ఎన్నికల్లో విజేతలు వీరే">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/elections/telangana-elections-complete-winners-list/3606/123224858|title=తెలంగాణ ఎన్నికల్లో విజేతలు వీరే|last1=Eenadu|date=8 December 2023|work=|accessdate=8 December 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231208152612/https://www.eenadu.net/telugu-news/elections/telangana-elections-complete-winners-list/3606/123224858|archivedate=8 December 2023|language=te}}</ref> |112 |ఖమ్మం |జనరల్ |[[తుమ్మల నాగేశ్వరరావు]] |పు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |136016 |[[పువ్వాడ అజయ్‌ కుమార్‌]] |పు |[[భారత్ రాష్ట్ర సమితి|బీఆర్​ఎస్​]] |86635 |- bgcolor="#87cefa" |2018 |112 |ఖమ్మం | జనరల్ |[[పువ్వాడ అజయ్‌ కుమార్‌]] |పు |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | |[[నామా నాగేశ్వరరావు]] |పు |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] | |- bgcolor="#87cefa" |2014 |112 |ఖమ్మం | జనరల్ |[[పువ్వాడ అజయ్‌ కుమార్‌]] |పు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |70251 |[[తుమ్మల నాగేశ్వరరావు]] |పు |తెలుగుదేశం పార్టీ |64642 |- bgcolor="#87cefa" |2009 |112 |ఖమ్మం | జనరల్ |[[తుమ్మల నాగేశ్వరరావు]] |పు |తెలుగుదేశం పార్టీ |55555 |[[జలగం వెంకటరావు]] |పు |IND |53083 |- bgcolor="#87cefa" |2004 |280 |ఖమ్మం | జనరల్ |[[తమ్మినేని వీరభద్రం]] |పు |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)]] |46505 |[[బాలసాని లక్ష్మీనారాయణ]] |పు |TDP |36685 |- bgcolor="#87cefa" |1999 |280 |ఖమ్మం | జనరల్ |యునిస్ సుల్తాన్<ref name="కాంగ్రెస్‌లో మాజీ ఎమ్మెల్యే చేరిక">{{cite news |last1=Eenadu |title=కాంగ్రెస్‌లో మాజీ ఎమ్మెల్యే చేరిక |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/Khammam/531/123201163 |accessdate=31 October 2023 |work= |date=31 October 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231031174704/https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/Khammam/531/123201163 |archivedate=31 October 2023 |language=te}}</ref> |పు |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |51159 |[[బాలసాని లక్ష్మీనారాయణ]] |పు |తెలుగుదేశం పార్టీ |44372 |- bgcolor="#87cefa" |1994 |280 |ఖమ్మం | జనరల్ |[[పువ్వాడ నాగేశ్వరరావు]] |పు |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |68744 |జహీర్ అలీ మొహమ్మద్ |పు |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |44806 |-bgcolor="#87cefa" |1989 |280 |ఖమ్మం | జనరల్ |[[పువ్వాడ నాగేశ్వరరావు]] |M |కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |61590 |దుర్గా ప్రసాద్ రావు |M |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |53495 |-bgcolor="#87cefa" |1985 |280 |ఖమ్మం | జనరల్ |[[మంచికంటి రాంకిషన్ రావు]] |M |కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు) |38963 |Mohammad Mujaffaruddin |M |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |36198 |-bgcolor="#87cefa" |1983 |280 |ఖమ్మం | జనరల్ |[[మంచికంటి రాంకిషన్ రావు]] |M |కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు) |37771 |Anantha Reddy Kisari |M |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |29321 |-bgcolor="#87cefa" |1978 |280 |ఖమ్మం | జనరల్ |కీసర అనంతరెడ్డి |M |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (I) |32335 |Chirravoori Laxmi Narsaiah |M |కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు) |21918 |-bgcolor="#87cefa" |1972 |274 |ఖమ్మం | జనరల్ |మహ్మద్ రజబ్ అలీ |M |కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |27046 |Mustafa Kamal Khan |M |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |25299 |-bgcolor="#87cefa" |1967 |274 |ఖమ్మం | జనరల్ |మహ్మద్ రజబ్ అలీ |M |కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు) |30344 |S. S. P. Rao |M |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |20820 |-bgcolor="#87cefa" |1962 |287 |ఖమ్మం | జనరల్ |నల్లమల ప్రసాద రావు |M |కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |28394 |Parcha Srinivasa Rao |M |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |16732 |-bgcolor="#87cefa" |1957 |75 |ఖమ్మం | (ఎస్.సి) |లక్ష్మికాంతమ్మ ఎన్. పెద్దన్న |F M |కాంగ్రెస్ PDF |26,129 30,407 |బుగ్గవీటి కృష్ణయ్య కె.పున్నయ్య (ఎస్సీ) |F |PDF కాంగ్రెస్ |26129 |} 1952 (ద్విసభ్య) ఖమ్మం బుగ్గవీటి కృష్ణయ్య M PDF 33,726 కొలిపాక కిషన్ రావు M కాంగ్రెస్ :ఆర్.బి.గురుమూర్తి M PDF 32,155 ఎన్. శ్రీ గురుప్రకాశ్ M కాంగ్రెస్ ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[తెలంగాణ శాసనసభ సభ్యుల జాబితా (2018)]] *[[తెలంగాణ శాసనసభ సభ్యుల జాబితా (2014)]] *[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుల జాబితాలు]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} {{ఖమ్మం జిల్లా శాసనసభ నియోజకవర్గాలు‎}} {{ఖమ్మం జిల్లాకు చెందిన విషయాలు}} {{తెలంగాణ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} [[వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] lrgn77yyph66ts18goch7jxh9342m2s 0 80207 4956353 4575945 2026-09-11T15:58:03Z DUDIPALLA VIJAYA KUMAR 154088 నియోజకవర్గంలోని మండలాల పేర్లు తప్పుగా ఉన్నాయి. సరి చేశాను. 4956353 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''వైరా శాసనసభ నియోజకవర్గం,''' [[ఖమ్మం జిల్లా]]లో గల 5 శాసనసభా నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. జిల్లా వరుస సంఖ్య : 10,శాసనసభ వరుస సంఖ్య : 115 ==నియోజకవర్గంలోని మండలాలు== * [[సింగరేణి]] * [[ఎంకూరు|ఏన్కూరు]] * [[కొణిజెర్ల]] * [[జూలూరుపాడు]] * [[వైరా]] == నియోజకవర్గం నుండి గెలుపొందిన శాసనసభ్యులు == ఇంతవరకు సంవత్సరాల వారీగా నియోజకవర్గంలో గెలుపొందిన సభ్యుల పూర్తి వివరాలు ఈ క్రింది పట్టికలో నుదహరించబడినవి. :{| border=2 cellpadding=3 cellspacing=1 width=70% |- style="background:#0000ff; color:#ffffff;" !సంవత్సరం ! శాసనసభ నియోజకవర్గం సంఖ్య !పేరు !నియోజక వర్గం రకం !గెలుపొందిన అభ్యర్థి పేరు !లింగం !పార్టీ !ఓట్లు !ప్రత్యర్థి పేరు !లింగం !పార్టీ !ఓట్లు |--bgcolor="#87cefa" |[[2023 తెలంగాణ శాసనసభ ఎన్నికలు|2023]]<ref name="తెలంగాణ ఎన్నికల్లో విజేతలు వీరే">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/elections/telangana-elections-complete-winners-list/3606/123224858|title=తెలంగాణ ఎన్నికల్లో విజేతలు వీరే|last1=Eenadu|date=8 December 2023|work=|accessdate=8 December 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231208152612/https://www.eenadu.net/telugu-news/elections/telangana-elections-complete-winners-list/3606/123224858|archivedate=8 December 2023|language=te}}</ref><ref name="Telangana Assembly Election Results 2023: Wyra">{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/AcResultGenDecNew2023/candidateswise-S29115.htm|title=Telangana Assembly Election Results 2023: Wyra|date=13 December 2023|access-date=7 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250507093912/https://results.eci.gov.in/AcResultGenDecNew2023/candidateswise-S29115.htm|archive-date=7 May 2025|publisher=Election Commission of India}}</ref><ref name="Wyra Constituency Election Results 2023">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/telangana/constituency-show/wyra|title=Wyra Constituency Election Results 2023|date=13 December 2023|access-date=7 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250507094037/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/telangana/constituency-show/wyra|archive-date=7 May 2025|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> |115 |వైరా |(ఎస్టీ) |[[రాందాస్ మాలోత్]] |పు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |93913 |[[బానోతు మదన్ లాల్]] |పు |[[భారత్ రాష్ట్ర సమితి|బీఆర్​ఎస్​]] |60868 |-bgcolor="#87cefa" |2018 |115 |వైరా | (ఎస్టీ) | [[లావుడ్యా రాములు నాయక్‌]] |పు |స్వతంత్ర | |[[బానోతు మదన్ లాల్]] |పు |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి | |-bgcolor="#87cefa" |2014 |115 |వైరా | (ఎస్టీ) |[[బానోతు మదన్ లాల్]] |పు |[[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |59318 |బానోత్ బాలాజీ |పు |టీడీపీ |48735 |-bgcolor="#87cefa" |2009 |115 |వైరా | (ఎస్టీ) |[[బానోత్ చంద్రావతి]] |మహిళా |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సీపీఐ]] |53090 |డా.భుక్య రామచంద్రనాయక్ |పు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |39464 |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[తెలంగాణ శాసనసభ సభ్యుల జాబితా (2018)]] *[[తెలంగాణ శాసనసభ సభ్యుల జాబితా (2014)]] *[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుల జాబితాలు]] {{ఖమ్మం జిల్లా శాసనసభ నియోజకవర్గాలు‎}} {{ఖమ్మం జిల్లాకు చెందిన విషయాలు}} {{తెలంగాణ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} [[వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] r6gowuj75nxvu6jv00i81863ky1113i 0 80208 4956394 4100757 2026-09-11T16:42:23Z DUDIPALLA VIJAYA KUMAR 154088 జలగం వెంగళరావు రాజీనామా చేశారు. ఉప ఎన్నికలో జ్యేష్ట వెంకటేశ్వరరావు గెలిచారు. 4956394 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''సత్తుపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం,'''[[ఖమ్మం జిల్లా]]లో గల 5 శాసనసభా నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. జిల్లా వరుస సంఖ్య: 10,శాసనసభ వరుస సంఖ్య: 116 [[File:Sathupally.jpg|thumb|'''సత్తుపల్లి నగరపంచాయితీ కార్యాలయం''']] ==పూర్వచరిత్ర== రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో సత్తుపల్లికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. విభిన్న సంస్థృతుల గుమ్మంగా రాజకీయ చిత్రపటంలో చోటు కలిగి ఉంది. తూర్పు, పశ్చిమ కృష్ణాజిల్లాలకు సరిహద్దుగానూ ఖమ్మం జిల్లాకు మొదటి నియోజక వర్గంగా ఏర్పడింది. సత్తుపల్లి ప్రజలకు పక్కజిల్లాల సంస్థృతి, సంప్రదాయాలతో తగినంత సత్సంభందాలను కలిగివుంటుంది. 1952 వరకు వేంసూరు నియోజకవర్గంగా వున్న ఈ ప్రాంతం ఆ తరువాత నైసర్గిక స్వరూపం ప్రాతిపదిక ఆధారంగా సత్తుపలి నియోజకవర్గంగా ఏర్పడింది. భౌగోళికం గానూ, చార్రితకంగానూ, రాజకీయం గానూ మొదటినుంచి ప్రత్యేకతలను చాటుకుంటోంది. రాచరిక పాలన నుంచి ప్రజాస్వామ్యం వరకు నియోజకవర్గ చరిత్ర స్ఫూర్తిదాయకంగా వుంటుంది. తెలంగాణా, ఆంధ్రా ప్రాంతాల సమ్మేళనంతో అధికశాతం అటవీ ప్రదేశం కలిగిన నియోజకవర్గంగా ఉంది. స్వాతంత్ర్య, తెలంగాణ సాయుధ పోరాటాల్లోనూ కీలకపాత్ర పోషిం చినవారు నియోజక వర్గంలో వుండటం విశేషం. నియోజకవర్గానికి తూర్పున పశ్చిమగోదావరి, ఉత్తరం కృష్ణా, పడమర మధిర నియోజకవర్గం, దక్షిణ కొత్తగూడెం నియోజకవర్గం సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. పరిశ్రమల స్థాపనకు మెరుగైన అవకాశాలు ఉన్నాయి. ఓపెన్‌కాస్టు బొగ్గుగనుల తవ్వకాలు ఇప్పటికే ముమ్మరంగా నడుస్తున్నాయి ధర్మల్‌ విద్యుత్‌ ప్రాజెక్టు నిర్మాణం కోసం ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి. రాజకీయ చైతన్యం కలిగిన నియోజకవర్గంగా దేశంలో గుర్తింపు పొందిన సత్తుపల్లి నియోజకవర్గంలో మాజీ ముఖ్యమంత్రి దివంగత జలగం వెంగళరావు గణనీయమైన అభివృద్ధి చేశారు. ==ప్రత్యేకతలు== నియోజక వర్గంలో లంకాసాగర్‌, పెద్దవాగు ప్రాజెక్టు, బేతుపల్లి ప్రాజెక్టు ప్రధానమైన మేజర్‌ ప్రాజెక్టులు ఇవికూడా దివంగత జలగం వెంగళరావు హయాంలోనే నిర్మించబడినవి. మండలంలో సైన్స్‌ రీసెర్చ్‌ ఇనిస్టిట్యూట్‌ ఒకటి నిర్మించాలనే ఉద్దేశంతో నిపుణుల బృందం ఒకటి ఇటీవల బెంగు ళూరు నుంచి వచ్చి సర్వేచేశారు. కల్లూరు, పెనుబల్లి, వేంసూరు మండలాల్లో నాగార్జున సాగర్‌ ఎడమ కాలువ ప్రవహిస్తుంది. ఆయా కాలువలపై ఎత్తి పోతల పథకాలు నిర్మించడం ద్వారా రైతులకు ఎక్కువగా భూగర్భ జలాలపై అశ్వారావుపేట, దమ్మపేట మండలంలో రైతులు ఎక్కువగా భూగర్భ జలాలపై ఆధారపడి ఉన్నారు. పారిశ్రామికంగా సత్తుపల్లి మండలంలో జ్యూస్‌ ఫ్యాక్టరీలో ఒకటి, స్టాప్‌డ్రింక్స్‌ బాటిలింగ్‌ యూనిట్‌ ఒకటి పలువురికి ఉపాధి కల్పిస్తున్నాయి. కల్లూరులోని షుగర్‌ ఫ్యాక్టరీ రైతులకు ప్రయోజనకరంగా మారింది. పెనుబల్లి మండలంలోని టేకులపల్లి వద్ద విద్యుత్తు ఉత్పత్తి కోసం ప్రవేటు రంగంలో పవర్‌ ప్రాజెక్టును నెలకొల్పారు. అశ్వారావుపేట మండలంలో పేపర్‌ మిల్లు, కెమిలాయిడ్స్‌ ఫ్యాక్టరీలు చెప్పుకోదగిన స్థాయిలో పనిచేస్తున్నాయి. అశ్వారావుపేటలోని వ్యవసాయ కళాశాల నియోజకవర్గానికి తలమానికంగా ఉంది. ఇటీవల కాలంలో బి.ఇ.డి కళాశాలలు, ఇంజనీరింగ్‌, జూనియర్‌ డిగ్రీ కళాశాలలు ఎక్కువ సంఖ్యలో ప్రవేటు యాజమాన్యంలో నెలకొల్పడం ద్వారా విద్యాపరంగా ఈ ప్రాంత గణనీయమైన ప్రగతిని సాధించింది. ==నియోజకవర్గంలోని మండలాలు== * [[చంద్రుగొండ]] * [[సత్తుపల్లి]] * [[పెనుబల్లి]] * కల్లూరు * [[వేంసూరు|వెంసూరు]] == నియోజకవర్గం నుండి గెలుపొందిన శాసనసభ్యులు == ఇంతవరకు సంవత్సరాల వారీగా నియోజకవర్గంలో గెలుపొందిన సభ్యుల పూర్తి వివరాలు ఈ క్రింది పట్టికలో నుదహరించబడినవి.<ref name="తెలంగాణ నియోజకవర్గాలు-విశేషాలు">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=తెలంగాణ నియోజకవర్గాలు-విశేషాలు |url=https://www.ntnews.com/study-material/geography/telangana-geography/telangana-constituencies-highlights-538819 |accessdate=20 April 2022 |date=12 April 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220420170229/https://www.ntnews.com/study-material/geography/telangana-geography/telangana-constituencies-highlights-538819 |archivedate=20 April 2022 |language=te}}</ref> :{| border=2 cellpadding=3 cellspacing=1 width=90% |-style="background:#0000ff; color:#ffffff;" !సంవత్సరం ! శాసనసభ నియోజకవర్గం సంఖ్య !పేరు !నియోజక వర్గం రకం !గెలుపొందిన అభ్యర్థి పేరు !లింగం !పార్టీ !ఓట్లు !ప్రత్యర్థి పేరు !లింగం !పార్టీ !ఓట్లు |-bgcolor="#87cefa" |[[2023 తెలంగాణ శాసనసభ ఎన్నికలు|2023]]<ref name="తెలంగాణ ఎన్నికల్లో విజేతలు వీరే">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/elections/telangana-elections-complete-winners-list/3606/123224858|title=తెలంగాణ ఎన్నికల్లో విజేతలు వీరే|last1=Eenadu|date=8 December 2023|work=|accessdate=8 December 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231208152612/https://www.eenadu.net/telugu-news/elections/telangana-elections-complete-winners-list/3606/123224858|archivedate=8 December 2023|language=te}}</ref> |116 |సత్తుపల్లి |ఎస్సీ |[[మట్టా రాగమయి]]<ref name="సత్తుపల్లి తొలి మహిళా ఎమ్మెల్యే రాగమయి">{{cite news |last1=Eenadu |title=సత్తుపల్లి తొలి మహిళా ఎమ్మెల్యే రాగమయి |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/Khammam/531/123224692 |accessdate=20 December 2023 |work= |date=4 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231220184745/https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/Khammam/531/123224692 |archivedate=20 December 2023 |language=te}}</ref> |మహిళా |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |111245 |[[సండ్ర వెంకటవీరయ్య]] |పు |[[భారత్ రాష్ట్ర సమితి|బీఆర్​ఎస్​]] |91805 |- bgcolor="#87cefa" |2018 |116 |సత్తుపల్లి |ఎస్సీ |[[సండ్ర వెంకటవీరయ్య]] |పు |[[తెలుగుదేశం పార్టీ|తె.దే.పా]] |100044 |[[పిడమర్తి రవి]] |పు |టిఆర్ఎస్ |81042 |- bgcolor="#87cefa" |2014 |116 |సత్తుపల్లి |ఎస్సీ |[[సండ్ర వెంకటవీరయ్య]] |పు |[[తెలుగుదేశం పార్టీ|తె.దే.పా]] |74776 |మట్టా దయానంద విజయ్ కుమార్ |పు |వైస్సార్సీపీ |72434 |-bgcolor="#87cefa" |2009 |116 |సత్తుపల్లి |ఎస్సీ |[[సండ్ర వెంకటవీరయ్య]] |పు |[[తెలుగుదేశం పార్టీ|తె.దే.పా]] |79491 |[[సంభాని చంద్రశేఖర్]] |పు |కాంగ్రెస్ |65483 |-bgcolor="#87cefa" |2004 |277 |సత్తుపల్లి |GEN |[[జలగం వెంకటరావు]] |పు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |89986 |[[తుమ్మల నాగేశ్వరరావు]] |పు |[[తెలుగుదేశం పార్టీ|తె.దే.పా]] |80450 |-bgcolor="#87cefa" |1999 |277 |సత్తుపల్లి |GEN |[[తుమ్మల నాగేశ్వరరావు]] |పు |[[తెలుగుదేశం పార్టీ|తె.దే.పా]] |87717 |[[పొంగులేటి సుధాకర్ రెడ్డి]] |పు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |56688 |-bgcolor="#87cefa" |1994 |277 |సత్తుపల్లి |GEN |[[తుమ్మల నాగేశ్వరరావు]] |పు |[[తెలుగుదేశం పార్టీ|తె.దే.పా]] |74049 |[[జలగం ప్రసాదరావు]] |పు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |66455 |-bgcolor="#87cefa" |1989 |277 |సత్తుపల్లి |GEN |[[జలగం ప్రసాదరావు]] |పు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |61389 |[[తుమ్మల నాగేశ్వరరావు]] |పు |[[తెలుగుదేశం పార్టీ|తె.దే.పా]] |54960 |-bgcolor="#87cefa" |1985 |277 |సత్తుపల్లి |GEN |[[తుమ్మల నాగేశ్వరరావు]] |పు |[[తెలుగుదేశం పార్టీ|తె.దే.పా]] |49990 |లక్కెనేని జోగారావు |పు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |46172 |-bgcolor="#87cefa" |1983 |277 |సత్తుపల్లి |GEN |[[జలగం ప్రసాదరావు]] |పు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |42494 |[[తుమ్మల నాగేశ్వరరావు]] |పు |IND |36278 |-bgcolor="#87cefa" |1979 |'''By Polls''' |సత్తుపల్లి |GEN |జ్యేష్ట వెంకటేశ్వరరావు |పు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |48602 |యు.సత్యం |పు |IND |25544 |-bgcolor="#87cefa" |1978 |277 |సత్తుపల్లి |GEN |[[జలగం వెంగళరావు]] |పు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |42102 |[[కాళోజీ నారాయణరావు]] |పు |JNP |19483 |} == ఎన్నికలలో ప్రముఖులు == 1952లో జలగం వెంగళరావు తొలుత వెంసూరు నియోజకవర్గం నుంచి స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా పోటీచేసినప్పటికీ గెలవలేదు. 1977లో కాళోజీ నారాయణరావు సత్తుపల్లి (ఖమ్మం జిల్లా) నుండి స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా నాటి ముఖ్యమంత్రి జలగం వెంగళరావుపై పోటీ చేశారు.కానీ డిపాజిట్ కోల్పోయారు. ==2004 ఎన్నికలు== 2004లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో కాంగ్రెస్ పార్టీకి చెందిన [[జలగం వెంకటరావు]] తన సమీప ప్రత్యర్థి తెలుగుదేశం పార్టీకి చెందిన తుమ్మల నాగేశ్వరరావుపై 9536 ఓట్ల ఆధిక్యతతో గెలుపొందినాడు. వెంకటరావుకు 89986 ఓట్లు రాగా, నాగేశ్వరరావు 80450 ఓట్లు పొందినాడు. ==ఇవి కూడా చూడండి== *[[తెలంగాణ శాసనసభ సభ్యుల జాబితా (2018)]] *[[తెలంగాణ శాసనసభ సభ్యుల జాబితా (2014)]] *[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుల జాబితాలు]] ==మూలాలు== <references /> {{ఖమ్మం జిల్లా శాసనసభ నియోజకవర్గాలు‎}} {{ఖమ్మం జిల్లాకు చెందిన విషయాలు}} {{తెలంగాణ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} [[వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] s252f11x3l6h6v2xyke3x360wu5dr34 0 80210 4956403 4100726 2026-09-11T16:49:42Z DUDIPALLA VIJAYA KUMAR 154088 /* నియోజకవర్గంలోని మండలాలు */ 4956403 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''అశ్వారావుపేట శాసనసభ నియోజక వర్గం,''' [[భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లా|భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లాలోని]] గల 5 శాసనసభా నియోజకవర్గాలలో ఈ నియోజక వర్గం ఒకటి. జిల్లా వరుస సంఖ్య : 10 శాసనసభ వరుస సంఖ్య : 119 ==నియోజకవర్గంలోని మండలాలు== * [[దమ్మపేట]] *[[చంద్రుగొండ]] * [[ముల్కలపల్లి]] *[[అశ్వారావుపేట]] == నియోజకవర్గం నుండి గెలుపొందిన శాసనసభ్యులు == ఇంతవరకు సంవత్సరాల వారీగా నియోజకవర్గంలో గెలుపొందిన సభ్యుల పూర్తి వివరాలు ఈ క్రింది పట్టికలో నుదహరించబడినవి. :{| border=2 cellpadding=3 cellspacing=1 width=70% |- style="background:#0000ff; color:#ffffff;" !సంవత్సరం2018 ! శాసనసభ నియోజకవర్గం సంఖ్య !పేరు !నియోజక వర్గం రకంST !గెలుపొందిన అభ్యర్థి పేరును !లింగం !పార్టీ !ఓట్లు !ప్రత్యర్థి పేరు !లింగం !పార్టీ !ఓట్లు |-bgcolor="#87cefa" |[[2023 తెలంగాణ శాసనసభ ఎన్నికలు|2023]] |118 |అశ్వారావుపేట |(ఎస్టీ) |[[జారే ఆది నారాయణ]]<ref name="అశ్వారావుపేటలో కాంగ్రెస్ అభ్యర్థి గెలుపు">{{cite news|url=https://www.manatelangana.news/congress-candidate-adinarayana-rao-won-in-aswaraopeta/|title=అశ్వారావుపేటలో కాంగ్రెస్ అభ్యర్థి గెలుపు|last1=Mana Telangana|date=3 December 2023|work=|accessdate=3 December 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231203064031/https://www.manatelangana.news/congress-candidate-adinarayana-rao-won-in-aswaraopeta/|archivedate=3 December 2023}}</ref> |పు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |74993 |[[మెచ్చా నాగేశ్వరరావు]] |పు |[[భారత్ రాష్ట్ర సమితి|బీఆర్​ఎస్​]] |46088 |- bgcolor="#87cefa" |2018 |118 |అశ్వారావుపేట | (ఎస్టీ) | [[మెచ్చా నాగేశ్వరరావు]] |పు | టీడీపీ |61124 |[[తాటి వెంకటేశ్వర్లు]] |పు |టీఆర్ఎస్ |48007 |- bgcolor="#87cefa" |2014 |118 |అశ్వారావుపేట | (ఎస్టీ) |[[తాటి వెంకటేశ్వర్లు]] |పు |వైసీపీ |49546 |[[మెచ్చా నాగేశ్వరరావు]] |పు |టీడీపీ |48616 |- bgcolor="#87cefa" |2009 |118 |అశ్వారావుపేట | (ఎస్టీ) |[[వగ్గెల మిత్రసేన]] |పు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |46183 |పాయం వెంకయ్య |పు |సిపిఎం |41076 |} ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[తెలంగాణ శాసనసభ సభ్యుల జాబితా (2018)]] * [[తెలంగాణ శాసనసభ సభ్యుల జాబితా (2014)]] *[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుల జాబితాలు]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} {{భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లా శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} {{తెలంగాణ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} {{ఖమ్మం జిల్లాకు చెందిన విషయాలు}} [[వర్గం:భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లా శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] hd6c3l4l7q5kd2fafzddaj2wu2uxjhp 0 80983 4956336 4834284 2026-09-11T14:53:44Z Kalasagary 107518 4956336 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:పూసపాటి విజయరామ గజపతి రాజు.jpg|thumb|పూసపాటి విజయరామ గజపతి రాజు]] '''పూసపాటి విజయరామ గజపతి రాజు''', (పి.వి.జి.రాజు) "The Raja Saheb of Vizianagaram" (b. [[1 మే]], [[1924]] - d. [[14 నవంబర్]], [[1995]])<ref>{{Cite web|date=2024-07-28|title=PVG Raju: మనసున్న మహారాజు.. {{!}} special-story-on-the-hundred-years-birth-anniversary-of-pvg-raju|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/special-story-on-the-hundred-years-birth-anniversary-of-pvg-raju/2501/124138916|access-date=2024-07-28|website=web.archive.org|archive-date=2024-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240728025811/https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/special-story-on-the-hundred-years-birth-anniversary-of-pvg-raju/2501/124138916|url-status=bot: unknown}}</ref> భారతదేశపు పూర్వ సంస్థానాధీశులలో ఒకరు, పార్లమెంటు సభ్యుడు, దాత. [[విజయనగరం]] రాజవంశానికి చెందిన మహారాజా అలక్ నారాయణ గజపతి, మహారాణి విద్యావతి దంపతుల పెద్ద కొడుకు. వీరు విజయనగరం ఫూల్ బాగ్ ప్యాలెస్లో జన్మించారు. [[విశాఖపట్నం]]లోని సెయింట్ అలోయిసిస్ కాన్వెంటులోనూ, [[బెంగుళూరు]]లోని సెంట్రల్ కళాశాలలోను, [[మద్రాసు]] ప్రెసిడెన్సీ కళాశాలలోను చదువుకున్నారు. [[అమెరికా]]లోని కొలంబియా యూనివర్శిటీలో ఉన్నత విద్యను అభ్యసించారు. వీరు [[సింహాచలం]] దేవస్థానంతో సహా ఇంచుమించుగా 100 దేవాలయాలకు వంశపారంపరిక ధర్మకర్తలు. వీరు [[కోరుకొండ]] సైనిక్ స్కూల్ స్థాపన కోసం 1961-62లో కేంద్ర ప్రభుత్వానికి [[కోరుకొండ]] ప్యాలెస్‌తో సహా సుమారు వెయ్యి ఎకరాల స్థలం దానం చేశారు. దీని మూలంగా మొత్తం దేశంలోని 20 సైనిక్ పాఠశాలలో మొదటిదైన కొరుకొండ సైనిక పాఠశాల ఇక్కడ ప్రారంభించబడింది. ఇలాంటి పాఠశాల ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో ఇదొక్కటే. వీరు తండ్రి జ్ఞాపకార్ధం మహారాజా అలక్ నారాయణ సొసైటీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ అండ్ సైన్స్ (మాన్సాస్) విద్యాసంస్థను స్థాపించి ఎంతో మందికి విద్యాదానం చేస్తున్నారు. వీరు 1952, 1956 లలో మద్రాసు, ఆంధ్రప్రదేశ్ [[శాసనసభ]]కు రెండు సార్లు ఎన్నికైనారు. మరలా 1960, 1971 లో ఆంధ్ర ప్రదేశ్ శాసనసభకు ఎన్నికై మంత్రిగా ఎన్నో పదవులు అలంకరించారు. వీరు రెండవ, ఐదవ [[లోక్‌సభ]]కు విశాఖపట్టణం నుండి, ఆరవ, ఏడవ లోక్‌సభకు బొబ్బిలి నుండి ఎన్నికైనారు. [[సోషలిస్ట్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ (ఇండియా)]]<nowiki/>కి చైర్మన్‌గా పనిచేశాడు. వీరు అనేక ప్రజా ఉద్యమాలలో పాల్గొన్నారు. [[కర్నూలు జిల్లా]] కరివెన ఈనాం రైతు సత్యాగ్రహంలోను, [[గుంటూరు జిల్లా]] [[మాచర్ల]] వద్ద [[నాగార్జున సాగర్]] ప్రాంత రైతు యాత్రలోను, [[ఉత్తర ప్రదేశ్]], [[బీహార్]] రాష్ట్రాలలో సత్యాగ్రహాలకు నాయకత్వం వహించి జైలుశిక్షను అనుభవించారు. వీరు క్రీడాభిమానులు. ఈత, గుర్రపు పందెములు మొదలైన బాహ్య క్రీడలయందు అభిరుచి కలిగి ఉన్నారు. విల్లింగ్‌టన్ స్పోర్ట్స్ క్లబ్ (బొంబాయి), క్రికెట్ క్లబ్ ఆఫ్ ఇండియా (బొంబాయి), మద్రాసు రేస్ క్లబ్, కాస్మాపాలిటన్ క్లబ్ (మద్రాసు), మద్రాసు జింఖానా క్లబ్, ఢిల్లీ జింఖానా క్లబ్, ఢిల్లీ గోల్ఫ్ క్లబ్, [[సికింద్రాబాద్ క్లబ్]] మొదలైన వాటిలో సభ్యత్వము కలిగి క్రీడారంగానికి సహకారాన్నందించారు. ఆంధ్రా క్రికెట్ సంఘానికి చాలా సంవత్సరాలు అధ్యక్షునిగా పనిచేశారు. ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[బొబ్బిలి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] * [[విశాఖపట్టణం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] ==మూలాలు== [[వర్గం:1924 జననాలు]] [[వర్గం:1995 మరణాలు]] [[వర్గం:2వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:5వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:6వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:7వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:క్షత్రియులు]] [[వర్గం:విజయనగరం జిల్లా నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:విజయనగరం జిల్లా నుండి ఎన్నికైన శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:విజయనగరం జిల్లాకు చెందిన రాష్ట్ర మంత్రులు]] [[వర్గం:మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో శాసన సభ్యులుగా పనిచేసిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:ఆంధ్ర రాష్ట్ర శాసన సభ్యులు]] <references /> * [https://web.archive.org/web/20030102090309/http://www.uq.net.au/~zzhsoszy/ips/v/vizianagram.html Indian Princely States - Vizianagaram] rb3rdyj334jppcui24uf46o6sph2jay 4956347 4956336 2026-09-11T15:46:11Z Kalasagary 107518 4956347 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:పూసపాటి విజయరామ గజపతి రాజు.jpg|thumb|పూసపాటి విజయరామ గజపతి రాజు]] '''పూసపాటి విజయరామ గజపతి రాజు''', (పి.వి.జి.రాజు) "The Raja Saheb of Vizianagaram" (b. [[1 మే]], [[1924]] - d. [[14 నవంబర్]], [[1995]])<ref>{{Cite web|date=2024-07-28|title=PVG Raju: మనసున్న మహారాజు.. {{!}} special-story-on-the-hundred-years-birth-anniversary-of-pvg-raju|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/special-story-on-the-hundred-years-birth-anniversary-of-pvg-raju/2501/124138916|access-date=2024-07-28|website=web.archive.org|archive-date=2024-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240728025811/https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/special-story-on-the-hundred-years-birth-anniversary-of-pvg-raju/2501/124138916|url-status=bot: unknown}}</ref> భారతదేశపు పూర్వ సంస్థానాధీశులలో ఒకరు, పార్లమెంటు సభ్యుడు, దాత. [[విజయనగరం]] రాజవంశానికి చెందిన మహారాజా అలక్ నారాయణ గజపతి, మహారాణి విద్యావతి దంపతుల పెద్ద కొడుకు. వీరు [[విజయనగరం]] ఫూల్ బాగ్ ప్యాలెస్లో జన్మించారు. [[విశాఖపట్నం]]లోని సెయింట్ అలోయిసిస్ కాన్వెంటులోనూ, [[బెంగుళూరు]]లోని సెంట్రల్ కళాశాలలోను, [[మద్రాసు]] ప్రెసిడెన్సీ కళాశాలలోను చదువుకున్నారు. [[అమెరికా]]లోని [[కొలంబియా]] యూనివర్శిటీలో ఉన్నత విద్యను అభ్యసించారు. వీరు [[సింహాచలం]] దేవస్థానంతో సహా ఇంచుమించుగా 100 దేవాలయాలకు వంశపారంపరిక ధర్మకర్తలు. వీరు [[కోరుకొండ]] సైనిక్ స్కూల్ స్థాపన కోసం 1961-62లో కేంద్ర ప్రభుత్వానికి [[కోరుకొండ]] ప్యాలెస్‌తో సహా సుమారు వెయ్యి ఎకరాల స్థలం దానం చేశారు. దీని మూలంగా మొత్తం దేశంలోని 20 సైనిక్ పాఠశాలలో మొదటిదైన [[కొరుకొండ]] సైనిక పాఠశాల ఇక్కడ ప్రారంభించబడింది. ఇలాంటి పాఠశాల [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలో ఇదొక్కటే. వీరు తండ్రి జ్ఞాపకార్ధం మహారాజా అలక్ నారాయణ సొసైటీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ అండ్ సైన్స్ (మాన్సాస్) విద్యాసంస్థను స్థాపించి ఎంతో మందికి విద్యాదానం చేస్తున్నారు. వీరు 1952, 1956 లలో [[మద్రాసు]], ఆంధ్రప్రదేశ్ [[శాసనసభ]]కు రెండు సార్లు ఎన్నికైనారు. మరలా 1960, 1971 లో ఆంధ్ర ప్రదేశ్ శాసనసభకు ఎన్నికై మంత్రిగా ఎన్నో పదవులు అలంకరించారు. వీరు రెండవ, ఐదవ [[లోక్‌సభ]]కు విశాఖపట్టణం నుండి, ఆరవ, ఏడవ లోక్‌సభకు [[బొబ్బిలి]] నుండి ఎన్నికైనారు. [[సోషలిస్ట్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ (ఇండియా)]]<nowiki/>కి చైర్మన్‌గా పనిచేశాడు. వీరు అనేక ప్రజా ఉద్యమాలలో పాల్గొన్నారు. [[కర్నూలు జిల్లా]] కరివెన ఈనాం రైతు సత్యాగ్రహంలోను, [[గుంటూరు జిల్లా]] [[మాచర్ల]] వద్ద [[నాగార్జున సాగర్]] ప్రాంత రైతు యాత్రలోను, [[ఉత్తర ప్రదేశ్]], [[బీహార్]] రాష్ట్రాలలో సత్యాగ్రహాలకు నాయకత్వం వహించి జైలుశిక్షను అనుభవించారు. వీరు క్రీడాభిమానులు. ఈత, గుర్రపు పందెములు మొదలైన బాహ్య క్రీడలయందు అభిరుచి కలిగి ఉన్నారు. విల్లింగ్‌టన్ స్పోర్ట్స్ క్లబ్ (బొంబాయి), క్రికెట్ క్లబ్ ఆఫ్ ఇండియా ([[బొంబాయి]]), మద్రాసు రేస్ క్లబ్, కాస్మాపాలిటన్ క్లబ్ (మద్రాసు), [[మద్రాసు]] జింఖానా క్లబ్, ఢిల్లీ జింఖానా క్లబ్, [[ఢిల్లీ]] గోల్ఫ్ క్లబ్, [[సికింద్రాబాద్ క్లబ్]] మొదలైన వాటిలో సభ్యత్వము కలిగి క్రీడారంగానికి సహకారాన్నందించారు. ఆంధ్రా క్రికెట్ సంఘానికి చాలా సంవత్సరాలు అధ్యక్షునిగా పనిచేశారు. ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[బొబ్బిలి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] * [[విశాఖపట్టణం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] ==మూలాలు== [[వర్గం:1924 జననాలు]] [[వర్గం:1995 మరణాలు]] [[వర్గం:2వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:5వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:6వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:7వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:క్షత్రియులు]] [[వర్గం:విజయనగరం జిల్లా నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:విజయనగరం జిల్లా నుండి ఎన్నికైన శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:విజయనగరం జిల్లాకు చెందిన రాష్ట్ర మంత్రులు]] [[వర్గం:మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో శాసన సభ్యులుగా పనిచేసిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:ఆంధ్ర రాష్ట్ర శాసన సభ్యులు]] <references /> * [https://web.archive.org/web/20030102090309/http://www.uq.net.au/~zzhsoszy/ips/v/vizianagram.html Indian Princely States - Vizianagaram] 6fohwowx8zxfqbxde4z7n4au70mvvkx 0 81750 4956601 4834464 2026-09-12T07:09:50Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:గుండె]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:గుండె జబ్బులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956601 wikitext text/x-wiki {{వికీకరణ}} {{Infobox medical condition (new)|name=గుండెపోటు|synonyms=Acute myocardial infarction (AMI), heart attack|image=Blausen 0463 HeartAttack.png|caption=అథెరోస్క్లెరోటిక్ ప్లేక్ నెమ్మదిగా కరోనరీ ఆర్టరీ లోపలి పొరలో పేరుకుపోయినప్పుడు మయోకార్డియల్ ఇన్ఫార్క్షన్ సంభవిస్తుంది. ఆకస్మికంగా చీలిపోయి విపత్తు త్రంబస్ ఏర్పడుతుంది. ధమనిని మూసేయడం, రక్త ప్రవాహాన్ని దిగువకు అడ్డుకోవడం.|field=కార్డియాలజీ, అత్యవసర వైద్యం|symptoms=ఛాతీ నొప్పి, ఊపిరి ఆడకపోవడం, వికారం, మూర్ఛగా అనిపించడం, చల్లని చెమట, అలసట, చేయి, మెడ, వీపు, దవడ, కడుపుల్లో నొప్పి<ref name=HLB2014 /><ref>{{cite web|url=https://www.heart.org/en/health-topics/heart-attack/warning-signs-of-a-heart-attack/heart-attack-symptoms-in-women|title=Heart Attack Symptoms in Women|website=American Heart Association}}</ref>|complications=గుండె ఆగిపోవడం, కార్డియాక్ అరిథ్మియా, కార్డియోజెనిక్ షాక్, కార్డియాక్ అరెస్ట్<ref name=HLB2013MI /><ref name=Heart2015 />|onset=|duration=|causes=సాధారణంగా కరోనరీ ఆర్టరీ వ్యాధి<ref name=HLB2013MI />|risks=అధిక రక్తపోటు, ధూమపానం, డయాబెటిస్, వ్యాయామం లేకపోవడం, ఊబకాయం, అధిక రక్త కొలెస్ట్రాల్<ref name=Meh2014 /><ref name=WHO2011 />|diagnosis=ఎలక్ట్రో కార్డియోగ్రామ్(ECG), రక్త పరీక్షలు, కరోనరీ యాంజియోగ్రఫీ<ref name=HLB2013D />|differential=|prevention=|treatment=పెర్క్యుటేనియస్ కరోనరీ ఇంటర్వెన్షన్, థ్రాంబోలిసిస్<ref name=Europe2012 />|medication=ఆస్పిరిన్, నైట్రోగ్లిజరిన్, హెపారిన్<ref name=Europe2012 /><ref name=Oc2010 />|prognosis=STEMI 10% మరణ ప్రమాదం (అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో)<ref name=Europe2012 />|frequency=15.9 మిలియన్ (2015)<ref name=GBD2015Pre />|deaths=}}గుండెపోటు ప్రాణాపాయకరమైన [[గుండె]]కు సంబంధించిన వ్యాధి. ఆధునిక కాలంలో గుండె జబ్బుల సంఖ్య రోజు రోజుకూ పెరిగిపోతోంది. ఒకప్పుడు 60 ఏళ్లు దాటిన తర్వాత వచ్చే గుండె జబ్బులు ఇప్పుడు చిన్న వయసులోనే వస్తున్నాయి. పొగత్రాగడం, [[మధుమేహం]], అధిక రక్తపోటు, అధిక కొలెస్ట్రాల్‌, వంశానుగతంగా వచ్చే జన్యువులు, వ్యాయామ లోపం, మానసిక ఒత్తిడి [[హృద్ధమనుల వ్యాధి|హృద్ధమనుల]] వ్యాధులకు కారణమవుతున్నాయి. గుండెకు రక్తప్రసరణ సాధారణ స్థాయి కంటే తక్కువగా ఉన్నపుడు ఆ వ్యక్తి నడిచినా, మెట్లెక్కినా ఆయాసం, గుండెనొప్పి, గుండె పట్టినట్లు ఉండడం కలుగుతుంది (ఏంజైనా). ఒక్కోసారి భోజనం చేసిన తర్వాత కూడా ఇలా జరగవచ్చు. విరామంతో కాని నాలుక క్రింద నైట్రోగ్లిసరిన్ తీసుకోవడంతో కాని గుండెనొప్పి తగ్గిపోతుంది. ఆకస్మికంగా ఒక [[హృద్ధమనులు|హృద్ధమని]] లేక దాని శాఖ మూసుకుపోతే రక్తప్రసరణ అందని హృదయకండర కణజాలం మరణిస్తుంది (మయోకార్డియల్ ఇన్ఫార్క్షన్). దానిని గుండెపోటుగా వ్యవహరిస్తారు. గుండెపోటు వచ్చినపుడా గుండెనొప్పి తీవ్రంగా ఉంటుంది. కొందరిలో హృద్ధమని పాక్షికంగా మూసుకొని, రక్తప్రసరణ తీవ్రంగా తగ్గినపుడు కండరకణజాలం మరణించకపోయినా తీవ్రమైన అసాధారణ గుండెనొప్పి విశ్రాంతి సమయాల్లో కలగడం, ఎక్కువసమయం ఉండడం వంటి లక్షణాలు కలిగి ఉంటుంది. ఈ గుండెనొప్పి అస్థిరమైన గుండెనొప్పి (అన్స్టేబిల్ ఏంజైనా) గా పరిగణించబడుతుంది. గుండెపోటులను, అస్థిరమైన గుండెనొప్పులను కలిపి [[సత్వర హృద్ధమని వ్యాధులు|సత్వరహృద్ధమని]] వ్యాధులుగా పరిగణిస్తారు. ఈ వ్యక్తులకు అవసరాలను బట్టి అధిగమన శస్త్రచికిత్స (బైపాస్‌ సర్జరీ) లేదా హృద్ధమని వ్యాకోచ చికిత్సలు ([[హృద్ధమని వ్యాకోచ చికిత్స (కరోనరీ యాంజియోప్లాస్టీ)|కరోనరీ]] [[హృద్ధమని వ్యాకోచ చికిత్స (కరోనరీ యాంజియోప్లాస్టీ)|యాంజియోప్లాస్టీ]]) వంటి అత్యవసర చికిత్సలు అందించాలి. మళ్లీ బైపాస్‌ సర్జరీ చేయడం రోగికి ప్రమాదకరం. దీనికి ప్రత్యామ్నాయమే ఇఇసిపి. == యాంజైన == గుండె కండరాలకు రక్తం సరిగా అందక ఛాతి నొప్పి ([[యాంజైన]]) వస్తుంది. ఛాతిలో నొప్పి, శ్వాసతీసుకోవడంలో ఇబ్బంది కలుగుతుంది. దవడ, మెడ, భుజాలు, వీపు భాగాల్లో నొప్పిగా ఉంటుంది. వికారంగా, అలసటగా ఉంటుంది. నడిచినా, మెట్లెక్కినా ఆయాసంగా ఉంటుంది. గుండెలో నొప్పి, గుండె పట్టేసినట్టు ఉంటుంది. == లింగభేధం లేని గుండెపోటు == గుండె జబ్బుకు ఆడ, మగ భేదా లు లేవు. ఇప్పటి వరకూ మగవారికంటే ఆడవారికి గుండెపోటు ప్రమాదం తక్కువని ప్రచారంలో ఉంది. అయితే గుండెజబ్బు లక్షణాలకు లింగ భేదాలు ఉండవని వెల్లడైంది. గుండెపోటు కు గురయ్యే వారిలో చెయ్యి లాగేయడం, ఊపిరి అందకపోవడం, చమట పట్టడం, వికారంగా ఉండ డం వంటి లక్షణాలు స్త్రీపురుషులిద్దరిలోనూ కనపడతాయని తెలిసింది.పైగా, మహిళల్లో సాధారణంగా అందరిలో కనపడే గుండెపోటు లక్షణాలతోపాటు, గొంతు, దవడ, మెడలోనూ అసౌకర్యం క లుగుతుందని తేలింది. తమకు గుండెపోటు వచ్చే అవకాశం త క్కువని భావించడం వలన మహిళలు ఆ జబ్బుకు చికిత్స ఆలస్యం గా మొదలెడతారని, దాంతో ప్ర మాదం మరింత పెరుగుతుంది.<ref>ఆంధ్రజ్యోతి 28.10.2009</ref> ;ఇఇసిపి అంటే? ఇఇసిపి అంటే ఎన్‌హాన్స్‌డ్‌ ఎక్సర్నల్‌ కైంటర్‌ పల్షేషన్‌ అని అర్థం. మందులు, శస్త్ర చికిత్స లేకుండా గుండె జబ్బును నయం చేసే ప్రక్రియ ఇది. తద్వారా యాంజైనా నుంచి రోగికి విముక్తి కలుగుతుంది. చికిత్సలో భాగంగా రక్తపోటు పట్టీలను పీడనశక్తి ఉపయోగించి (కఫ్‌) కాళ్ల చుట్టూ కడతారు. గుండె కొట్టుకునే లయకు సమానంగా పీడనాన్ని విడుదల చేస్తారు. ఫలితంగా శరీరంలోని రక్తనాళాలన్నింటిలో రక్తసరఫరా అవుతుంది. ముఖ్యంగా గుండెలో. ఇఇపిపి ప్రక్రియలో భాగంగా మూసుకుపోయిన ధమనుల చుట్టున్న చిన్న రక్తనాళాలు (కొలటరల్స్‌) తెరుచుకుంటాయి. ఇవి రక్తప్రసరణను పెంచుతాయి. అంతేకాక గుండె కండరాలకి అందే రక్తప్రసరణను సాధారణ స్థితికి తీసుకొస్తాయి. తద్వారా గుండె పనిచేసే సామర్థ్యం పెరిగి గుండె నొప్పి (యంజైనా), ఆయాసం, దడ ఉండవు. అందుకే దీన్ని సహజ బైపాస్‌ అని అంటారు. ఈ చికిత్స ద్వారా గుండెలో చురుకుగా లేని రక్తనాళాలను కూడా తిరిగి సమర్థవంతంగా పనిచేయించొచ్చు. సహజంగా కొత్త రక్తనాళాలను ఏర్పరచొచ్చు. దీంతో గుండె కండరాలకు సమృద్ధిగా రక్తం అందుతుంది. ఒక్క మాటాలో చెప్పాలంటే గుండెకు పూర్తి స్థాయిలో రక్త సరఫరా చేయడం ఈ చికిత్స ముఖ్యఉద్దేశం. ;ఈ విధానం వల్ల ప్రయోజనం ఏమిటి? గుండె బైపాస్‌ సర్జరీ లేక స్టెంట్‌ చేయించుకున్న వ్యక్తుల్లో కొన్నిసార్లు స్టెంట్‌ లేక బైపాస్‌ గ్రాఫ్ట్స్‌ మళ్లీ మూసుకుపోతాయి. దీంతో నొప్పి, ఆయాసం ఎక్కువై గుండె పంపింగ్‌ తగ్గే అవకాశముంది. ఇలాంటి వారు మళ్లీ బైపాస్‌ ఆపరేషన్‌ చేయించుకుంటే ప్రమాదం ఎక్కువుంటుంది. అలాంటి వారికి ఇఇసిపి చికిత్స సమర్థవంతంగా పఁ చేస్తుంది. సాధారణంగా ఒక వ్యక్తికి గుండెపోటు వచ్చిన తర్వాత బైపాస్‌ సర్జరీ లేదా యాంజియోప్లాస్టీ చికిత్స చేస్తారు. ఒకసారి బైపాస్‌ చేయించుకున్న తర్వాత పదేళ్ల తర్వాత మళ్లీ బైపాస్‌ చేయించకోవాల్సిన పరిస్థితులు రావొచ్చు. రెండోసారి బేపాస్‌ చేయించుకోవడం ప్రమాదం. యాంజియోప్లాస్టీ చేయించుఁన్న కొంత మందిలో స్టంట్‌ పెట్టిన ఏడాది తర్వాత ఆ రక్తనాళం మూసుకుపోయే అవకాశముంది. ఇలాంటి రోగులకు బైపాస్‌ సర్జరీ, యాంజియోప్లాస్టీ అవసరం లేకుండా ఇఇసిపి ద్వారా చికిత్స చేయొచ్చు. అలాగే మందుల వాడకం కూడా చాలా వరకు తగ్గుతుంది. ;ఎన్ని రోజులు చికిత్స చేస్తారు? ఈ ప్రక్రియలో శస్త్ర చికిత్సలు చేయరు. సాధారణంగా 35 సిట్టింగ్‌లలో చికిత్స మొత్తం పూర్తవుతుంది. రోజుకు గంటచొప్పున వారానికి ఆరు రోజులు చికిత్స చేస్తారు. చికిత్స కోసం ఆసుపత్రిలో చేరాల్సిన అవసరం లేదు. శరీరం మీద ఎలాంటి కోత, కుట్లుండవు. గంటసేపు చికిత్స పూర్తయ్యాక ఇంటికి వెళ్లొచ్చు. ముఖ్యంగా గుండెపోటు, ఛాతిలో నొప్పి, హార్ట్‌ ఫెయిల్యూర్‌ రోగులఁ ఇది బాగా ఉపయోగపడుతుంది. ఈ చికిత్స తర్వాత గుండె కండరాలకు రక్త సరఫరా బాగా జరగడం వల్ల ఛాతి నొప్పి పూర్తిగా తగ్గిపోతుంది. మూసుకపోయిన ఆర్టెరీ చుట్టుపక్కల కొత్త రక్తనాళాలు ఏర్పడడానికి ఈ చికిత్స దోహదం చేస్తుంది. గుండెకు కనీసం 20 శాతం రక్త సరఫరా పెరుగుతుంది. రక్తసరఫరా అందని భాగాలకి రక్తసరఫరా అందించడం ఈ చికిత్స ప్రత్యేకత. ;ప్రయోజనం హృద్రోగాలను నిర్ధారించే పరీక్షలో ట్రెడ్‌ మిల్‌ టెస్ట్‌ ఒకటి. గుండె జబ్బులతో బాధపడేవారు ఎక్కువగా పరుగెత్తినా, వేగంగా నడిచినా, మెట్లు ఎక్కినా ఆయాసం, ఛాతిలో నొప్పి రావొచ్చు. అందుకే హృద్రోగులు ట్రెడ్‌మిల్‌పై వేగంగా నడవలేరు. ఒక వేళ వేగాన్ని పెంచితే వారి రక్తపోటు అమాంతంగా పెరిగిపోతుంది. అయితే చికిత్స తీసుకున్న రోగులు అరగంట సేపు కిలోమీటరు దూరం నడిచినా అలపోరు. ఛాతిలో నొప్పి, ఆయాసం కలగవు. ఇఇసిపి వల్ల గుండెకు 20 నుంచి 42 శాతం, మెదడుకు 22 నుంచి 26 శాతం, మూత్రపిండాలకు 19 శాతం రక్తప్రసరణ పెరుగుతుంది. ;ఏ వయసు వారైనా ఇఇసిపి పరీక్ష చేయించుకోవచ్చు? 36 ఏళ్ల నుంచి 97 ఏళ్ల వారెవరైనా ఇఇసిపి పరీక్ష చేయించుకోవచ్చు. 80 ఏళ్ల వయసులో కూడా ఈ పరీక్ష చేయించుకుని హాయిగా ఉన్నారు. బైపాస్‌ సర్జరీ/యాంజియోప్లాస్టీ/ స్టెంట్‌ చికిత్సలు అయిన వారికి పుట్టుకతో వచ్చే జన్యుపరమైన కారణాల వల్ల, కార్డియోమయోపతి వల్ల హార్ట్‌ పంపింగ్‌ సామర్థ్యం తగ్గి హార్ట్‌ఫెయిల్యూర్‌ రావొచ్చు. ఇలాంటి వారిలో మందులతో పెద్దగా ప్రయోజనం ఉండదు. అలాంటి హార్ట్‌ ఫెయిల్యూర్‌ రోగులకు ఈ చికిత్స ద్వారా గుండె పంపింగ్‌ సామర్థ్యాన్ని పెంచొచ్చు. దీంతో మూసుకుపోయిన రక్తనాళాలు తెరుచుకోవడం వాటి ద్వారా రక్తసరఫరా బాగా జరుగుతుంది. తద్వారా గుండె పనితీరు పెరుగుతుంది. ==నివారణ చర్యలు== గుండె జబ్బుల బారినపడకుండా జాగ్రత్తలు తీసుకోవడంలో నిర్లక్ష్యం చేస్తూనే ఉంటాం. నిజానికి గుండె జబ్బులు రాకుండా చూసుకోవడం మన చేతుల్లోనే ఉందని అంటున్నారు వైద్యులు. *ఉదయాన్నే వాకింగ్ వెళ్లాలంటే చాలా బద్దకం. నిజానికి నడక గుండెకు మంచిది. అందుకే రోజూ అరగంట పాటు నడవడం అలవాటు చేసుకోండి. *డైనింగ్ టేబుల్‌పై ఉప్పు డబ్బా లేకుండా చూసుకోండి. తినే సమయంలో అదనంగా ఉప్పు వేసుకునే అలవాటుకు స్వస్తి చెప్పండి. రోజులో ఒకటిన్నర స్పూన్ (2400ఎం.జి) ఉప్పు మాత్రమే తీసుకోవాలి. *రోజూ ఐదు రకాల పండ్లు తినండి. *ఆల్కహాల్ అధిక మోతాదులో తీసుకోవడం ఏ మాత్రం మంచిది కాదు. ఆల్కహాల్ అలవాటు ఉంటే రెండు పెగ్గుల కంటే ఎక్కువగా తీసుకోకండి. *గుండె ఆరోగ్యంగా ఉండాలంటే మెట్లు ఎక్కండి. మీరు పైకి ఎక్కితే మీ రక్తపోటు తగ్గుతుంది. *పొగతాగే అలవాటు ఉంటే ఈ రోజే మానేయండి. రక్తనాళాలలో బ్లాక్స్ ఏర్పడే అవకాశాలను స్మోకింగ్ మరింత పెంచుతుంది. *కొవ్వు పదార్థాలు తక్కువగా ఉండే ఆహారాన్ని తీసుకోండి. *లిపిడ్ ప్రొఫైల్, బ్లడ్ షుగర్, బి.పి పరీక్షలను తరచుగా చెక్ చేయించుకోండి. *బరువును నియంత్రణలో ఉంచుకోండి. ఎత్తుకు తగిన బరువు ఉండేలా చూసుకోండి. *ఏడాదికొకసారి కంప్లీట్ హెల్త్ చెకప్ చేయించుకోండి. *డయాబెటిస్ ఉంటే కనుక నియంత్రణలో ఉంచుకోండి. వ్యాయామం చేయడం మరవకండి. షుగర్ ఉన్న వారికి (ముఖ్యంగా మహిళలు) గుండె జబ్బులు వచ్చే అవకాశం ఎక్కువ అని గుర్తుపెట్టుకోండి. ఈ జాగ్రత్తలు తీసుకుంటే గుండె జబ్బులు దరిచేరకుండా ఉంటాయి. == వారానికొక్కసారైనా [[చేపలు]] == గుండెపోటు వచ్చి న సందర్భాల్లో మెదడు రక్తనాళాల్లో రక్తం గడ్డకట్టే ప్రమాదం (ఈ ష్మిక్‌ స్ట్రోక్‌) ఎక్కువ. చేపలు తినేవారిలో ఈ ప్రమాదం తక్కువగా ఉంటుంది. చేపల నుంచి ఒమేగా-3 ఫ్యాటీ యాసిడ్స్‌ అధికమొత్తంలో లభిస్తాయి. గుండె జబ్బులు, ఆర్థరైటిస్‌, డిప్రెషన్‌, క్యాన్సర్ల నుంచి రక్షణ కల్పించడంలో ఈ ఒమేగా-3 కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. == మందులు == * [[రీటెప్లేస్]] * [[వోరాపక్సర్]] == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:గుండె జబ్బులు]] 5j1szo87w081mhls4eof5atk5wmbker 0 92927 4956468 4886833 2026-09-11T23:52:17Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956468 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = ''Lýðveldið Ísland'' |conventional_long_name = రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఐస్‌లాండ్ |common_name = ఐస్‌లాండ్ |image_flag = Flag of Iceland.svg |image_coat = Coat of arms of Iceland.svg |image_map = Europe location ISL.png |map_caption = Location of '''Iceland''' (orange) in Europe (white) |national_motto = లేదు |national_anthem = [[File:Lofsöngur.ogg|ఐస్‌లాండ్ జాతీయగీతం]] |official_languages = [[Icelandic language|Icelandic]] (''[[de facto]]'') |capital = [[రేకవిక్]] |ethnic_groups = 93% [[Icelanders|Icelandic]],<br />7.0% <small>([[Iceland#Demographics|see demographics]])</small> |latd=64 |latm=08 |latNS=N |longd=21 |longm=56 |longEW=W |largest_city = రేకవిక్ |government_type = [[Parliamentary republic]] |leader_title1 = [[List of Presidents of Iceland|President]] |leader_name1 = [[Ólafur Ragnar Grímsson]] |leader_title2 = [[List of Prime Ministers of Iceland|Prime Minister]] |leader_name2 = [[Jóhanna Sigurðardóttir]] |leader_title3 = [[Althing|Althing President]] |leader_name3 = [[Guðbjartur Hannesson]] |area_rank = 107వది |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 103,000 |area_sq_mi = 39,770 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 2.7 |population_estimate = 319,756{{smallsup|1}} |population_estimate_rank = 172nd |population_estimate_year = 1 December 2008 |population_census = 229,187 |population_census_year = December 1980 |population_density_km2 = 3,1 |population_density_sq_mi = 7.5 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 233rd |GDP_PPP = $12.274 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=176&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=42&pr.y=15 |title=Iceland|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> |GDP_PPP_rank = 132nd |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP_per_capita = $39,167<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 5th |GDP_nominal = $20.228 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = 93rd |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $64,547<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 4th |sovereignty_type = [[Independence]] |sovereignty_note = from Denmark |state_religion = [[National Church of Iceland]] |established_event1 = Home rule |established_date1 = 1 February 1904 |established_event2 = Sovereignty |established_date2 = 1 డిసెంబరు 1918 |established_event3 = గణతంత్రం |established_date3 = 17 జూన్ 1944 |HDI = {{gain}} 0.968 |HDI_rank = 1st |HDI_year = 2006 |HDI_category = <span style="color:#090;">high</span> |Gini = 25.0 {{smallsup|2}} |Gini_year = 2005 |Gini_rank = 4th |Gini_category = <span style="color:#090;">low</span> |currency = [[:en:Icelandic króna|Icelandic króna]] |currency_code = ISK |country_code = |time_zone = GMT |utc_offset = +0 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = |drives_on = right |cctld = .is |calling_code = 354 |demonym = [[Icelanders|Icelander]], [[Icelandic people|Icelandic]] |footnote1 = {{cite web |title=Statistics Iceland:Key figures |publisher=www.statice.is |date=1 October 2002 |url=http://www.statice.is/?PageID=1390}} |footnote2 = {{cite web |authorlink=Central Intelligence Agency |title=CIA - The World Factbook -- Field Listing - Distribution of family income - Gini index |publisher=[[United States Government]] |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html#Govt |accessdate=14 September 2008 |website= |archive-date=23 జూలై 2010 |archive-url=https://www.webcitation.org/5rRcwIiYs?url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html#Govt |url-status=dead }} }} '''ఐస్‌లాండ్''' ([[ఆంగ్లం]] : The '''Republic of Iceland''') <ref>''Interinstitutional Style Guide of the European Union'' guidance on Iceland reading "Do not use 'Republic of Iceland'. Although this name is found in some documents, it does not have official status."</ref> అధికారిక నామం '''ది రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఐస్‌లాండ్''', ఉత్తర [[అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం]]లో గల ఒక [[ద్వీప దేశం]].దేశం ఆగ్నేయప్రాంతంలో మూడింట రెండు వంతుల ప్రజలు నివసిస్తున్నారు.ఐరోపా‌లో జనసాధ్రత తక్కువగా ఉన్న దేశంగా గుర్తించబడుతుంది.<ref name = "Statice">{{cite web|authorlink = Statistics Iceland|title = Statistics Iceland|work = Government|publisher = The National Statistical Institute of Iceland|date = 14 September 2008|url = http://www.statice.is#Govt|accessdate = 14 September 2008}}</ref> భౌగోళికంగా ఐస్‌లాండ్ అగ్నిపర్వతాలు చురుకుగా ఉన్నాయి.లోతట్టు మైదానప్రాంతంలో ఇసుక భూములు, లావా ప్రాంతాలు ఉన్నాయి.ఈ దేశం ఐరోపా‌ ఖండంలోని ఉత్తర అట్లాంటిక్‌ మహా సముద్రంలో 1,03,000 చదరపు కిలోమీటర్లు విస్తరించిన ఒక చిన్న ద్వీపం. ఇప్పుడు (2009) దీని జనాభా 3,20,000 మంది. దీని దేశ రాజధాని రిక్‌జావిక్‌. ఈ నగర సమీపంలో దేశంలోని మూడింట రెండు వంతుల ప్రజలు నివసిస్తున్నారు.ఇక్కడ భూకంపాలు, అగ్నిపర్వత పేలుళ్లు సర్వసాధారణం. ప్రపంచంలో జరిగిన అగ్నిపర్వతాల పేలుళ్ళలో మూడోవంతు ఇక్కడే జరిగాయి. ఈ ద్వీపకల్పంలో ప్రధానంగా ఇసుక, పర్వతాలు, మంచు ఖండాలు ఉన్నాయి. భూగర్భ వేడి, నీటి నుండి విద్యుత్‌ను ప్రధానంగా ఉత్పత్తి చేస్తున్నారు. మంచు ఖండాల నుంచి వచ్చే నదులు కూడా నిత్యం ప్రవహిస్తూ లోతట్టు ప్రాంతాల గుండా సముద్రంలో సంగమిస్తాయి. గల్ఫ్ జలప్రవాహాలు ఐస్‌లాండును వెచ్చగా ఉంచుతాయి.ఆర్కిటిక్ సర్కిల్ సమీపంలో ఉన్న ఉన్నతభూప్రాంతంగా ఉన్నందున వాతావరణం ఆహ్లాదంగా ఉంటుంది.ఉన్నతభూప్రాంతంగా సముద్రతీర ప్రాంతంగా ఉన్నందున వేసవి కాలం చల్లగా ఉంటుంది. ద్వీపసమూహంలో అధికభాగంలో టండ్రా శీతోష్ణస్థితి ఉంటుంది. ఇది ధనిక దేశం. అందరూ ధనికులే. ఈ దేశ వాసుల తలసరి ఆదాయం ప్రపంచంలో 4వ స్థానంలో ఉంది. ఒకప్పుడు చేపలు పట్టడం ద్వారా 80 శాతం ఆదాయాన్ని సంపాదించేవారు. ఇప్పుడు ఇది 40 శాతానికి తగ్గింది. క్రమంగా ఇప్పుడు ఇతర పారిశ్రామికోత్పత్తులు కూడా కొనసాగుతున్నాయి. నార్వే కెప్టెన్" ఇంగోల్ఫర్ ఆర్నార్సన్ " ద్వీపంలో మొట్టమొదటి శాశ్వత నివాసిగా మారినసమయంలో పురాతన వ్రాతప్రతులు ల్యాండ్నామబోక్ ఆధారంగా ఐస్ల్యాండ్ మానవ స్థావరం సా.శ. 874 లో మొదలైంది.<ref name = tomasson/> తరువాతి శతాబ్దాల్లో నార్వేజియన్లు, కొంతవరకూ ఇతర స్కాండినేవియన్లు, ఐస్లాండ్‌కు వలసవెళ్లారు. వీరితో స్కాటిష్ మూలానికి చెందిన థ్రిల్లల్స్‌ను (అనగా బానిసలు లేదా సేవకులు) తీసుకువెళ్లారు. ఈ ద్వీపం అల్ట్రా-ఇండిపెండెంట్ కామన్వెల్త్‌గా ఆల్టైం క్రింద నిర్వహించబడింది. ఇక్కడ ప్రపంచంలో అత్యంత పురాతనమైన శాసనసభల సమావేశాలు జరిగాయి. పౌర కలహాలు తరువాత ఐస్లాండ్ 13 వ శతాబ్దంలో నార్వేజియన్ పాలనలో చేరింది. 1397 లో కాల్మర్ యూనియన్ స్థాపన తరువాత[[నార్వే]], [[డెన్మార్క్]], [[స్వీడన్]] రాజ్యాలతో కలిపింది. ఐస్లాండ్ ఈ విధంగా యూనియన్ ఏకీకరణను అనుసరించింది. 1523 లో స్వీడన్ విభజన తర్వాత డానిష్ పాలనలోకి వచ్చింది. డానిష్ రాజ్యం లూథరనిజాన్ని 1550 లో బలవంతంగా ప్రవేశపెట్టినప్పటికీ ఐస్లాండ్ ఒక సుదూర పాక్షిక-కాలనీల భూభాగంగా ఉంది.డానిష్ వైదొలగిన తరువాత కూడా దీనిలో డానిష్ సంస్థలు, అంతర్గత నిర్మాణాలు స్పష్టంగా ఉన్నాయి. ఫ్రెంచ్ విప్లవం, నెపోలియన్ యుద్ధాల నేపథ్యంలో స్వాతంత్ర్యం కోసం ఐస్లాండ్ పోరాటం 1918 లో స్వాతంత్ర్యం సంపాదించింది. 1944 లో గణతంత్ర స్థాపన ప్రారంభమైంది. 20 వ శతాబ్దం వరకు ఐస్ల్యాండ్ ఎక్కువగా జీవనోపాధి కొరకు అధికంగా వ్యవసాయం, మత్స్యపరిశ్రమ మీద ఆధారపడింది. ఐరోపాలో పేదదేశంగా ఉన్న ఐస్‌లాండ్ రెండో ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత చేపల పెంపకం, మార్షల్ ప్లాన్ సహాయంతో పారిశ్రామికీకరణ ద్వారా సంపదను తెచ్చిపెట్టింది. తరువాత ఐలాండ్ దేశంలో అత్యంత ధనిక, అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో ఒకటిగా మారింది. 1994 లో యూరోపియన్ ఎకనామిక్ ఏరియాలో ఇది ఒక భాగంగా మారింది. ఇది ఆర్థిక రంగం, బయోటెక్నాలజీ, ఉత్పాదక రంగం వంటి రంగాలలో మరింత విభిన్నంగా ఉంది. ఇతర ఒ.ఇ.సి.డి దేశాలతో పోలిస్తే ఐస్ల్యాండ్లో తక్కువ పన్నులు ఉన్న మార్కెట్ ఆర్థిక వ్యవస్థ ఉంది.<ref>{{cite web |url=http://www.oecd.org/document/60/0,2340,en_2649_34533_1942460_1_1_1_1,00.html |title=OECD Tax Database |publisher=Oecd.org |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=7 జనవరి 2018 |archive-date=25 జనవరి 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100125144548/http://www.oecd.org/document/60/0%2C2340%2Cen_2649_34533_1942460_1_1_1_1%2C00.html }}</ref> ఇది ఒక నోర్డిక్ సాంఘిక సంక్షేమ వ్యవస్థను నిర్వహిస్తుంది. ఇది సార్వత్రిక ఆరోగ్య సంరక్షణ, పౌరుల కోసం తృతీయ విద్యను అందిస్తుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.borg.hi.is/ChildWelfare |title=The Icelandic Welfare State and the Conditions of Children |last=Ólafsson |first=Stefán |date=12 May 2004 |publisher=borg.hi.is |url-status=dead |access-date=7 జనవరి 2018 |archive-date=18 ఆగస్టు 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050818131819/http://www.borg.hi.is/ChildWelfare }}</ref> ఆర్థిక రాజకీయ సాంఘిక స్థిరత్వం, సమానత్వంలో ఐస్లాండ్ అధిక స్థానంలో ఉంది. 2016 లో ఇది ఐక్యరాజ్యసమితి మానవ అభివృద్ధి సూచిక ద్వారా ప్రపంచంలోని 9 వ అత్యంత అభివృద్ధి చెందిన దేశంగా గుర్తించబడింది. గ్లోబల్ పీస్ ఇండెక్స్లో మొదటి స్థానంలో ఉంది.<ref name = "HDI" /> ఐస్లాండ్ దాదాపు పూర్తిగా పునరుత్పాదక శక్తి మీద నడుస్తుంది. కొనసాగుతున్న ప్రపంచవ్యాప్త ఆర్థిక సంక్షోభం కారణంగా దేశం మొత్తం బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థ క్రమంగా 2008 అక్టోబరులో విఫలమైంది. ఇది తీవ్ర మాంద్యం, గణనీయమైన రాజకీయ అశాంతి, ఇసేస్వేవ్ వివాదానికి, రాజధాని నియంత్రణల దారితీసింది. కొంత మంది బ్యాంకర్లకు జైలు శిక్ష విధించారు.<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/timworstall/2015/10/24/if-iceland-can-jail-bankers-for-the-crash-then-why-cant-america/|title=If Iceland Can Jail Bankers For The Crash Then Why Can't America?|first=Tim|last=Worstall|date=|work=forbes.com}}</ref> అప్పటి నుండి ఆర్థికవ్యవస్థ పర్యాటక రంగాల పెరుగుదలతో భారీగా రికవరీని పొందింది.<ref>{{cite web |url=https://www.forbes.com/sites/traceygreenstein/2013/02/20/icelands-stabilized-economy-is-a-surprising-success-story/ |title=Iceland's Stabilized Economy Is A Surprising Success Story |last1=Greenstein |first1=Tracey |date=20 February 2013 |work=[[Forbes]]|website= |accessdate=11 April 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.spiegel.de/international/europe/financial-recovery-of-iceland-a-case-worth-studying-a-942387.html |title= Out of the Abyss: Looking for Lessons in Iceland's Recovery |last1=Mingels |first1=Guido |date=10 January 2014 |work=[[Der Spiegel]]|website= |accessdate=11 April 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2013/oct/06/iceland-financial-recovery-banking-collapse |title=Iceland rises from the ashes of banking collapse |last1=Bowers |first1=Simon |date=6 November 2013 |work=[[The Guardian]]|website= |accessdate=11 April 2014}}</ref> ఐస్లాండ్ సంస్కృతి దేశం స్కాండినేవియన్ వారసత్వం మీద స్థాపించబడింది. ఎక్కువ ఐస్లాండ్ లు నార్స్, గేలిక్ సెటిలర్స్ వారసులు. ఐస్ల్యాండ్ ఉత్తర జర్మానిక్ భాష, ఓల్డ్ వెస్ట్ నోర్స్ నుంచి వచ్చారు, ఇది ఫారోస్, పశ్చిమ నార్వేజియన్ మాండలికాలకు దగ్గరి సంబంధం ఉంది. దేశం సాంస్కృతిక వారసత్వం సాంప్రదాయ ఐస్ల్యాండ్ వంటకాలు, ఐస్లాండిక్ సాహిత్యంలో, మధ్యయుగపు గాథలు ఉంటాయి. నాటో సభ్యదేశాలలో అతి తక్కువ జనసంఖ్య కలిగిన దేశం ఐస్లాండ్.నాటోలో స్వీయ సైన్యం లేని దేశం ఐస్లాండ్ దేశం మాత్రమే. తేలికగా సాయుధ సముద్రతీర గార్డు రక్షణదళం బాధ్యతలు నిర్వహిస్తారు.<ref>{{Cite book|title = The Military Balance 2014|publisher = The International Institute of Strategic Studies (IISS)|year = 2014|isbn = |location = |pages = }}</ref> ==పేరు వెనుక చరిత్ర == [[File:Norsemen Landing in Iceland.jpg|thumb|Norsemen landing in Iceland – a 19th-century depiction by [[Oscar Wergeland]].]] ఐస్ల్యాండ్‌ సాగాస్ నోర్డ్ (లేదా నడ్డడోర్) అని పిలవబడే నార్వేజియన్ ఐస్లాండ్‌కు చేరుకున్న మొదటి నోర్సేమన్ అని తొమ్మిదవ శతాబ్దంలో అతను అది స్నాలాండ్ లేదా "మంచు భూమి" అని పిలిచాడు. ఎందుకంటే ఇక్కడ్ మంచు అధికంగా ఉంది. నద్దోడ్ద్ తరువాత స్వీడెడీ గార్డార్ స్వావర్సన్ వచ్చి కారణంగా ఈ ద్వీపం గార్డెషోమ్ముర్ అని పిలవబడింది. దీనర్థం "గార్దార్ ఐస్లే". అప్పుడు ఫ్లోక్ విలార్జర్సన్ అనే వైకింగ్ వచ్చాడు;ఆయన కుమార్తె మార్గంలో మునిగిపోయింది. అప్పుడు అతని పశువులు ఆకలితో మరణించాయి. చాలా నిరాశకు గురైన ఫ్లాకీ ఒక పర్వతంపైకి చేరుకుని మంచుతో కప్పబడిన ఒక మంచుగడ్డను చూశాడు (ఇసాఫ్జోర్దర్) అన్నాడు.ఇది ఈ ద్వీపంలో తన నూతన, ప్రస్తుత పేరును ఇవ్వడానికి దారితీసింది.<ref name="Evans">Evans, Andrew. [https://news.nationalgeographic.com/2016/06/iceland-greenland-name-swap/ "Is Iceland Really Green and Greenland Really Icy?"], [[National Geographic]] (June 30, 2016).</ref> వైకింగులకు ఈ పేరు ఇక్కడ స్థావరాలు ఏర్ప్రరుచుకోవడానికి నిరుత్సాహం కలిగించింది.<ref name=Evans /> ==చరిత్ర == ===స్థావరాలు , కామంవెల్త్ 874–1262=== [[File:Ingolf by Raadsig.jpg|thumb|[[Ingólfr Arnarson]] (modern Icelandic: ''Ingólfur Arnarson''), the first permanent Scandinavian settler{{clarify|as it is, this is not in agreement with the text, that says that Náttfari was first.. which may be either scientific consensus, or one hypothesis among others.|date=November 2017}} in Iceland]] ల్యాండ్నాబోబోక్, ఇలెన్డెనాబొక్ రెండింటి ప్రకారం స్కాండినేవియా ప్రజలు ఇక్కడ స్థావరాలు ఏర్పరచుకునడానికి వచ్చే ముందు పాపార్‌గా పిలువబడే సెల్టిక్ సన్యాసులు ఐస్లాండ్లో నివసించారు. బహుశా హిబెర్నో-స్కాటిష్ మిషన్ సభ్యులు. ఇటీవలి రిఫ్కినే ద్వీపకల్పంలో హాఫ్నిర్లోని పురావస్తు త్రవ్వకాలలో లభించిన క్యాబిన్ శిథిలాలను వెల్లడిస్తున్నాయి. కార్బన్ డేటింగ్ ఇది సా.శ. 770, 880 ల మధ్య కొంతకాలం విడిచిపెట్టబడిందని భావిస్తున్నారు.<ref>[http://www.icelandreview.com/icelandreview/daily_news/A_New_View_on_the_Origin_of_First_Settlers_in_Iceland_0_378670.news.aspx New View on the Origin of First Settlers in Iceland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605235513/http://www.icelandreview.com/icelandreview/daily_news/A_New_View_on_the_Origin_of_First_Settlers_in_Iceland_0_378670.news.aspx |date=2011-06-05 }}, ''Iceland Review Online'', 4 June 2011. Retrieved 16 June 2011.</ref> 2016 లో పురావస్తు శాస్త్రజ్ఞులు స్టోవర్ఫ్జొర్‌లో 800 నాటి ఒక పొడవైన గృహాన్ని వెలికితీశారు.<ref>{{cite news|last= Hafstad|first= Vala|date= 15 September 2016|title= Major Archeological Find in Iceland|url= http://icelandreview.com/news/2016/09/15/major-archeological-find-iceland|newspaper= [[Iceland Review]]|location= |access-date= 16 September 2016|archive-date= 15 సెప్టెంబరు 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160915122754/http://icelandreview.com/news/2016/09/15/major-archeological-find-iceland|url-status= dead}}</ref> స్వీడిష్ వైకింగ్ అన్వేషకుడు గార్డార్ స్వావర్సన్ 870 లో ఐస్లాండ్ను చుట్టుముట్టి వచ్చిన మొట్టమొదటివాడుగా ఇది ఒక ద్వీపమని గ్రహించాడు.<ref>[http://www.ancientworlds.net/aw/Article/1066869 The History of Viking Iceland] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120203211850/http://www.ancientworlds.net/aw/Article/1066869 |date=3 February 2012 }}, ''Ancient Worlds'', 31 May 2008. Retrieved 10 November 2013.</ref> అతను శీతాకాలంలో ఇక్కడ గడిపాడు, హుస్సావిక్లో ఒక ఇంటిని నిర్మించాడు. గడోర్ మరుసటి వేసవిలో బయలుదేరాడు కాని అతని మనుషుల్లో ఒకరు నట్ఫారీ ఇద్దరు బానిసలతో కలిసి ఉండాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. ఇప్పుడు నట్ఫరావిక్ అని పిలవబడే నట్ఫారీ ఇక్కడ స్థిరపడ్డారు. అతను, అతని బానిసలు ఐస్లాండ్ మొదటి శాశ్వత నివాసితులుగా మారారు.{{clarify|is there yet scientific consensus on this? I got the impression by the visindavefur.is that it might not be total consensus that Náttfari definitely stayed first (so like, one hypothesis of two main), but I might be misinterpreting, maybe it's just that it's not so much talked about?|date=November 2017}}.<ref>[http://www.gardarsholmur.is/iceland-and-the-history/ Iceland and the history] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110020535/http://www.gardarsholmur.is/iceland-and-the-history/ |date=10 November 2013 }}, ''The Gardarsholm Project'', 29 July 2012. Retrieved 10 November 2013.</ref><ref>[http://visindavefur.is/svar.php?id=48331 Hvers vegna hefur Náttfara ekki verið hampað sem fyrsta landnámsmanninum?], ''University of Iceland: The Science Web'', 7 July 2008. Retrieved 10 November 2013.</ref> నార్వే-నార్స్ నాయకుడు ఇంగోల్ఫర్ ఆర్నర్సన్ 874 లో నేటి రెక్జావిక్లో తన నివాసాలను నిర్మించాడు. ఇంగోల్ఫ్రా తర్వాత పలు ఇతర వలసవాదులు ఎక్కువగా స్కాండినేవియన్లు ఇక్కడ స్థిరపడ్డారు. వీరిలో చాలామంది ఐరిష్ లేదా స్కాట్లాండ్ ఉన్నారు.<ref>Historical Dictionary of the Vikings By Katherine Holman p252 scarecrow press 2003 discusses that both Scottish and Irish slaves were in Iceland</ref> 930 నాటికి ద్వీపంలో అత్యంత అధికంగా భూమిని సాగుచేసారు. అల్టిమేట్ కామన్వెల్త్ను క్రమబద్ధీకరించడానికి శాసనసభ, న్యాయసభ సమావేశం ప్రారంభమైంది. సాగునీటి భూమి లేకపోవడం కూడా 986 లో గ్రీన్ ల్యాండ్ సెటిల్మెంటుకు ప్రేరణ కలిగించింది.<ref>Kudeba, N. (19 April 2014). ''Chapter 5 – Norse Explorers from Erik the Red to Leif Erikson – Canadian Explorers.'' Retrieved from The History of Canada: {{cite web |url=http://www.thehistoryofcanadapodcast.com/norse-explorers/ |title=Archived copy |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=2018-01-07 |archive-date=2014-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140508030929/http://www.thehistoryofcanadapodcast.com/norse-explorers/ }}</ref> ఈ ప్రారంభ స్థావరాల కాలం మధ్యయుగ వెచ్చని కాలంతో సమానమైంది. 20 వ శతాబ్దం ఆరంభంలో ఉష్ణోగ్రతలు మాదిరిగా ఉండేవి.<ref>William P. Patterson, Kristin A. Dietrich, Chris Holmden, and John T. Andrews (2010) Two millennia of North Atlantic seasonality and implications for Norse colonies. http://www.pnas.org/cgi/doi/10.1073/pnas.0902522107</ref> ఈ సమయంలో ఐస్ల్యాండ్లో దాదాపు 25% అడవితో కప్పబడి ఉంది. ఈ రోజులో 1% ఉంది. <ref>Magnusson, M. (2003) ''The Vikings''. Tempus. {{ISBN|0752426990}}. pp. 188–191</ref> క్రైస్తవ మతం 999-1000 మధ్య ఏకాభిప్రాయంతో స్వీకరించింది. కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత నార్స్ పేగనిజం కొంత జనాభా అనుసరించారు.<ref>{{cite book |url=https://books.google.ca/books?id=qx7Tvd99xVAC&pg=PA138 |title=Modern Paganism in World Cultures: Comparative Perspectives |page=138 |publisher=ABC-CLIO |author=Michael Strmiska}}</ref> ===మద్య యుగం === [[File:Bolungarvik 02.jpg|thumb|left|''Ósvör'', a replica of an old fishing outpost outside [[Bolungarvík]]]] ఐస్లాండిక్ కామన్వెల్త్ 13 వ శతాబ్దం వరకు కొనసాగింది. అసలు వ్యవస్థాపకులు రూపొందించిన రాజకీయ వ్యవస్థ ఐర్లాండ్ నాయకుల పెరుగుతున్న శక్తిని అధిగమించలేకపోయింది.<ref>{{cite web|url = http://dannyreviews.com/h/Iceland.html|title = The History of Iceland (Gunnar Karlsson)&nbsp;– book review|publisher = Dannyreviews.com|accessdate = 10 February 2010}}</ref> 1262 లో మొదలైన అంతర్గత పోరాటాలు, పౌర కలహాలు ఓల్డ్ ఒడంబడిక సంతకం చేయడానికి దారితీసింది. ఇది కామన్వెల్తును ముగింపుకు తీసుకువచ్చిన తరువాత ఐస్లాండ్‌ను [[నార్వే]] కిరీటం కింద తీసుకువచ్చింది. 1415 లో నార్వే సామ్రాజ్యం, [[డెన్మార్క్]], స్వీడన్ దేశాలు సమైక్యం చెందినప్పుడు ఐస్‌లాండ్ నార్వే సామ్రాజ్యం ఆధిక్యత నుండి కెల్మార్ యూనియన్‌కు మారింది. 1523 లో యూనియన్ విడిపోయిన తరువాత డెన్మార్క్-నార్వేలో డిపెండెంసీగా ఉంది. తరువాతి శతాబ్దాల్లో ఐస్లాండ్ యూరోప్‌లో అత్యంత పేద దేశాలలో ఒకటిగా మారింది. సారవిహీనమైన భూమి, అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాలు, అటవీ నిర్మూలన, ఒక కఠినమైన వాతావరణం సమాజంలో కఠిన జీవనం కోసం తయారుచేసిన వాతావరణం దాదాపు పూర్తిగా వ్యవసాయంపై ఆధారపడింది. నల్లజాతి మరణం ఐస్ల్యాండ్‌ను రెండుసార్లు సంభవించింది. మొదటిది 1402-1404, తిరిగి 1494-1495లో జరిగింది.<ref>Pulsiano, Phillip and Wolf, Kirsten (1993) ''[https://books.google.com/books?id=d-XiZO8V4qUC&pg=PA312 Medieval Scandinavia: An Encyclopedia]''. [[Taylor & Francis]]. p. 312. {{ISBN|0-8240-4787-7}}</ref> మొదటి సంఘటన జనాభాలో 50% నుండి 60% మందిని చంపి తరువాతి 30% నుండి 50% వరకు.<ref>{{Cite news|url = http://findarticles.com/p/articles/mi_m2279/is_n156/ai_20059971/pg_14|archive-url = http://arquivo.pt/wayback/20091001083931/http://findarticles.com/p/articles/mi_m2279/is_n156/ai_20059971/pg_14|url-status=dead|archive-date = 1 October 2009|title = 6th–10th century AD&nbsp;– page 14 &#124; Past & Present|publisher = Findarticles.com|date = 2 June 2009|accessdate = 10 February 2010|first = J. R.|last = Maddicott}}</ref> ===సంస్కరణలు , మద్య యుగ ఆరంభం === 16 వ శతాబ్దం మధ్యలో ప్రొటెస్టంట్ సంస్కరణలో భాగంగా డెన్మార్క్ రాజు మూడవ క్రిస్టియన్ అన్ని అంశాలపై లూథరనిజాన్ని విధించడం ప్రారంభించాడు. 1550 లో హొనార్ ఆఖరి కాథలిక్కు బిషప్ అయిన జాన్ అర్సన్ అతని ఇద్దరు కుమారులు కలిసి నరికి వేయబడ్డారు. తరువాత దేశం అధికారికంగా లూథరన్ అయ్యింది, లూథరనిజం తరువాత ఆధిపత్య మతంగా ఉంది. [[File:Gerardi Mercatoris Atlas, sive, Cosmographicae Meditationes de Fabrica Mundi et Fabricati Figura (24696368309).jpg|thumb|17 వ శతాబ్ద ప్రారంభంలో ఐస్లాండ్ యొక్క మ్యాప్ ప్రచురించబడింది]] 17 వ, 18 వ శతాబ్దాలలో డెన్మార్క్ ఐస్లాండ్‌లో కఠినమైన వాణిజ్య పరిమితులను విధించింది. అగ్నిపర్వత విస్పోటన, వ్యాధి సహా ప్రకృతి వైపరీత్యాలు జనాభా క్షీణతకు దోహదపడింది. బార్బరీ కోస్టొ సహా అనేక దేశాల నుంచి పైరేట్స్ ఐస్లాండ్ తీర ప్రాంతాలపై దాడి చేసి బానిసలుగా ప్రజలను అపహరించాయి.<ref>{{Cite book|author = Davis, Robert C.|title = Christian Slaves, Muslim Masters: White Slavery in the Mediterranean, the Barbary Coast, and Italy, 1500–1800|url = https://books.google.com/books?id=5q9zcB3JS40C&pg=PA7|year = 2003|publisher = Palgrave Macmillan|isbn = 978-0-333-71966-4|pages = 7–}}</ref><ref>One slaving expedition is inaccurately termed the [[Turkish Abductions]] in Icelandic historiography. This was an expedition conducted by a Dutch convert [[Jan Janszoon|Murat Reis]], and the captives were taken to the [[Barbary Coast]] to sell.</ref> 18 వ శతాబ్దంలో అంటువ్యాధి స్మాల్ ఫాక్స్ కారణంగా ప్రజలలో మూడింట ఒక వంతు మరణించారు.<ref>{{cite web|url = http://iceland.vefur.is/iceland_history/history.htm|title = Iceland: Milestones in Icelandic History|publisher = Iceland.vefur.is|accessdate = 10 February 2010|archive-date = 29 సెప్టెంబర్ 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20130929074613/http://iceland.vefur.is/iceland_history/history.htm|url-status = dead}}</ref><ref>Crosby Alfred W. (2004) ''[https://books.google.com/books?id=Phtqa_3tNykC&pg=PA52 Ecological imperialism: the biological expansion of Europe, 900–1900]''. [[Cambridge University Press]]. p. 52. {{ISBN|0-521-54618-4}}</ref> 1783లో లాకీ అగ్నిపర్వతం విస్పోటనం సంభవించింది.<ref>"[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6276291.stm When a killer cloud hit Britain]". BBC News. January 2007.</ref> విస్పోటనం తరువాత " మిస్ట్ హార్డ్‌షిప్ " కారణంగా సగానికంటే అధికంగా పెంపుడు జంతువులు మరణించాయి. కరువు కారణంగా ప్రజలలో 4 వ వంతు మరణించారు.<ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2010/OPINION/04/16/darrigo.volcano.impact/index.html?hpt=Mid|title=How volcanoes can change the world|accessdate=27 October 2014}}</ref> ===స్వాతంత్ర ఉద్యమం 1814–1918=== 1814 లో నెపోలియన్ యుద్ధాల తరువాత డెన్మార్క్-నార్వే రెండు ప్రత్యేక రాజ్యాలుగా కీల్ ఒప్పందం ద్వారా విభజించబడ్డాయి. కానీ ఐస్లాండ్ ఒక డానిష్ డిపెండెన్సీగా మిగిలిపోయింది. 19 వ శతాబ్దం మొత్తం దేశం వాతావరణం చలి అధికరించింది. ఫలితంగా నూతన ప్రపంచానికి ముఖ్యంగా గిమ్లీ, కెనడాలోని మానిటోబా ప్రాంతానికి భారీ వలసలు ఏర్పడ్డాయి. ఇవి కొన్నిసార్లు న్యూ ఐస్లాండ్ అని పిలువబడింది. దాదాపు 70,000 మందిలో 15,000 మందికి వలస వచ్చారు.<ref>{{cite web |url=http://www.iht.com/articles/2008/12/05/business/iceland.php |title=For Iceland, an exodus of workers |work=The New York Times |date=5 December 2008 |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=7 జనవరి 2018 |archive-date=11 డిసెంబరు 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211074725/http://www.iht.com/articles/2008/12/05/business/iceland.php }}</ref> 19 వ శతాబ్దం మొదటి అర్ధభాగంలో జాతీయ స్పృహ ఉద్భవించింది. ఇది ప్రధాన భూభాగం ఐరోపా నుండి జాతీయవాద ఆలోచనలతో ప్రేరణ పొందింది. ఐరోపా స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం 1850 లో జాన్ సిగురెస్సన్ నాయకత్వంలో రూపుదిద్దు కున్నది. ఇది అభివృద్ధి చెందుతున్న ఐస్ల్యాండ్ జాతీయవాదాన్ని ఫెల్లోన్స్మెన్, ఇతర డానిష్-విద్యావంతులైన ఐస్లాండిక్ మేధావులను ప్రేరేపించింది. 1874 లో డెన్మార్క్ ఐస్లాండ్ రాజ్యాంగం, పరిమిత గృహ పాలనను మంజూరు చేసింది. ఇది 1904 లో విస్తరించబడింది, డానిష్ క్యాబినెట్లో ఐస్లాండ్ మొట్టమొదటి మంత్రిగా హానెస్ హాఫ్‌స్టెయిన్ పనిచేశారు. ===ఐస్‌లాండ్ రాజ్యం 1918–1944=== [[File:HMS Berwick (65).jpg|right|thumb|{{HMS|Berwick|65|6}} led the British [[invasion of Iceland]]]] 1918 డిసెంబరు 1 న 25 సంవత్సరాల కాలం కొనసాగేలా " డేనిష్-ఐస్ల్యాండ్ యాక్ట్ ఆఫ్ యూనియన్ " డెన్మార్క్‌తో ఒక ఒప్పందం మీద సంతకం చేసింది. డెన్మార్క్‌తో " పర్సనల్ యూనియన్‌ "లో పూర్తిగా సార్వభౌమ రాష్ట్రంగా ఐస్లాండ్ గుర్తింపు పొందింది. ఐస్ల్యాండ్ ప్రభుత్వం కోపెన్హాగన్‌లో ఒక రాయబార కార్యాలయం ఏర్పాటు చేసింది. డెన్మార్క్‌ను ఐస్‌లాండ్ విదేశాంగ విధానాన్ని నిర్వహించాలని కోరింది. ఆల్టైంతో సంప్రదింపులు జరిగాయి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా డానిష్ రాయబార కార్యాలయాలు రెండు చిహ్నాలు, రెండు జెండాలను ప్రదర్శించాయి: అవి డెన్మార్క్ రాజ్యం, ఐస్ల్యాండ్ రాజ్యం. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో ఐస్‌లాండ్ డెన్మార్‌లో చేరి తటస్థత ఆచరించింది. 1940 ఏప్రిల్ 9 లో డెన్మార్క్‌ను [[జర్మనీ]] ఆక్రమించిన తరువాత ఆల్ట్ రాజును రాజప్రతినిధిగా భర్తీ చేసింది.ఐస్‌లాండ్ ప్రభుత్వం విదేశీ వ్యవహారాలపై, గతంలో డెన్మార్క్‌ నిర్వహించబడిన ఇతర విషయాలపై నియంత్రణను ప్రకటించింది. ఒక నెల తరువాత బ్రిటీష్ సాయుధ దళాలు దేశాన్ని ఆక్రమించి ఐలాండ్ తటస్థతను ఉల్లంఘించాయి. 1941 లో ఆక్రమణను యునైటెడ్ స్టేట్స్ స్వాధీనం చేసుకుంది. తద్వారా బ్రిటన్ దాని దళాలను మిగిలిన ప్రదేశాలలో ఉపయోగించుకోవడానికి అవకాశం లభించింది. ===స్వతంత్ర రిపబ్లిక్ 1944–ప్రస్తుతం === [[File:Scylla-Odinn.jpg|thumb|British and Icelandic vessels collide in the [[Atlantic Ocean]] during the [[Cod Wars]] (Icelandic vessel is shown on the left; the British vessel is on the right)]] 1943 డిసెంబరు 31 న డానిష్-ఐస్లాండిక్ చట్టం 25 సంవత్సరాల తర్వాత గడువు ముగిసింది. 1944 మే 20 న ప్రారంభించిన డెన్మార్క్‌తో వ్యక్తిగత యూనియన్‌ను రద్దు చేయాలా రాచరికం రద్దు చేయలా లేదా రిపబ్లిక్‌ను స్థాపించాలా వద్దా అనేదానిపై నాలుగు రోజుల ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో ఐస్లాండ్ సభ్యులు ఓటు వేశారు. ఈ ఓటు సేకరణలో 97% యూనియన్ రిపబ్లికన్ రాజ్యానికి అనుకూలంగా 95% ఉంది.<ref>{{Cite video|year = 1944|title = Video: Allies Study Post-War Security Etc. (1944)|url = https://archive.org/details/gov.archives.arc.39024|publisher = [[Universal Newsreel]]|accessdate = 21 February 2012}}</ref> ఐస్లాండ్ అధికారికంగా 1944 జూన్ 17 జూన్ 17 న రిపబ్లిక్‌గా మారింది. దాని మొదటి అధ్యక్షుడిగా ఎస్వెన్నే బ్జోర్సన్‌గా నియమించబడ్డాడు. 1946 లో మిత్రరాజ్యాల ఆక్రమణ బలగాలు ఐస్లాండ్‌ను వదిలివేసాయి. దేశీయ వివాదం, అల్లర్లలో 1949 మార్చి 30 న దేశం అధికారికంగా నాటో సభ్యదేశంగా మారింది. 1951 మే 5 న యునైటెడ్ స్టేట్స్‌తో ఒక రక్షణ ఒప్పందం సంతకం చేయబడింది. ఐస్ల్యాండ్ డిఫెన్స్ ఫోర్స్‌గా ఐస్ల్యాండ్‌కు తిరిగి అమెరికన్ దళాలు తిరిగి వచ్చాయి. ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం అంతటా కొనసాగాయి. 2006 సెప్టెంబరు 30 న యుఎస్ తన చివరి దళాలను ఉపసంహరించుకుంది. ఐస్లాండ్ యుద్ధం సమయంలో అభివృద్ధి చెందింది. తక్షణ యుద్ధానంతర కాలం తరువాత చేపల పరిశ్రమ పారిశ్రామికీకరణ, యు.ఎస్. మార్షల్ ప్లాన్ ప్రోగ్రామ్ ద్వారా నడిచే గణనీయమైన ఆర్థిక వృద్ధి జరిగింది. దీని ద్వారా ఐస్లాండ్ యురేపియన్ దేశాలన్నింటి కంటే అత్యధిక తసరి సహాయం (209 యు.ఎస్.డా) అందుకున్నది. (యుద్ధంలో అత్యధికంగా నాశనం అయిన [[నెదర్లాండ్స్]] 109 డాలర్ల తలసరితో రెండవ స్థానంలో ఉంది). <ref>{{cite web|url=http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=3411|title=Vísindavefurinn: ''Hversu há var Marshallaðstoðin sem Ísland fékk eftir seinni heimsstyrjöld?''|date= 13 May 2003|work=Vísindavefurinn|accessdate=27 October 2014}}</ref><ref>{{Cite book|author1=Müller, Margrit |author2=Myllyntaus, Timo|title = Pathbreakers: Small European Countries Responding to Globalisation and Deglobalisation|url = https://books.google.com/books?id=zdXTV8xO3xQC&pg=PA385|year = 2007|publisher = Peter Lang|isbn = 978-3-03911-214-2|pages = 385–}}</ref> 1970 లలో 2,00,000 nmi (370&nbsp;km) ఆఫ్షోర్ కు ఫిషింగ్ పరిమితులను పొడిగించడం ద్వారా యునైటెడ్ కింగ్డంతో అనేక వివాదాలు ఉన్నాయి. 1986 లో యునైటెడ్ స్టేట్స్ ప్రెసిడెంట్ రోనాల్డ్ రీగన్, సోవియెట్ ప్రీమియర్ మిఖాయిల్ గోర్బచేవ్ల మధ్య ఐస్లాండ్ రెక్జావిక్లో ఒక శిఖరాగ్రాన్ని నిర్వహించింది. ఈ సమయంలో వారు అణు నిరాయుధీకరణకు ముఖ్యమైన చర్యలు తీసుకున్నారు. కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత [[ఎస్టోనియా]], [[లాట్వియా]], [[లిథువేనియా]] స్వాతంత్ర్యాన్ని గుర్తించిన మొదటి దేశంగా ఐఎస్ఎస్ఆర్ నుండి విడిపోయింది. 1990 ల్లో దేశం తన అంతర్జాతీయ పాత్రను విస్తరించింది, మానవతావాద, శాంతి పరిరక్షక కారణాలపై ఆధారపడిన విదేశీ విధానం అభివృద్ధి చేసింది. అంతిమంగా ఐస్లాండ్ [[బోస్నియా]], [[కొసావో]],, [[ఇరాక్]] లలో నాటో నేతృత్వంలో సాగించిన జోక్యానికి సహాయం, నైపుణ్యాన్ని అందించింది.<ref>[[#Wilcox|Wilcox and Latif]], p. 29</ref> 1994 లో ఐస్లాండ్ " యూరోపియన్ ఎకనామిక్ ఏరియా "లో చేరింది. దాని తరువాత ఆర్థిక వ్యవస్థ విస్తృతంగా విభిన్నంగా సరళీకృతం చేయబడింది. ఐస్లాండ్ కొత్తగా నియంత్రిత బ్యాంకులు 2002 లో , 2007 మధ్య ఐస్లాండ్ స్థూల జాతీయ ఆదాయంలో 32% పెరుగుదలకు దోహదం చేశాయి.<ref name=jackson>{{cite journal|journal=[[Financial Times]]|author=Robert Jackson|title=The Big Chill|date=15 November 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=http://statice.is/?PageID=1267&src=https://rannsokn.hagstofa.is/pxen/Dialog/varval.asp?ma=THJ01000%26ti=Overview+of+Gross+Domestic+Product+and+Gross+National+Product+1945%2D2013%26path=../Database/thjodhagsreikningar/landsframleidsla/%26lang=1%26units=Index/percent/number|title=Home – Hagstofa|work=Hagstofa}}</ref> ====ఆర్ధిక విప్లవం , సంక్షోభం==== 2003-2007లో డేవిర్ ఒడ్సన్ బ్యాంకింగ్ రంగం ప్రైవేటీకరణ తరువాత. ఐస్లాండ్ ఆర్థిక వ్యవస్థ, అంతర్జాతీయ పెట్టుబడి బ్యాంకింగు, ఆర్థిక సేవలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref name = Lewis/> ఇది ప్రపంచంలోనే అత్యంత సంపన్నమైన దేశాల్లో ఒకటిగా మారింది. కాని తరువాత అది ఒక ప్రధాన ఆర్థిక సంక్షోభంతో తీవ్రంగా దెబ్బతింది.<ref name = Lewis>{{cite web|url = http://www.vanityfair.com/politics/features/2009/04/iceland200904?printable=true&currentPage=all|title = Wall Street on the Tundra|first = Michael|last = Lewis|work = Vanity Fair|date = April 2009}}</ref> ఈ సంక్షోభం ఐస్లాండ్ నుండి 1887 నుండి గొప్ప వలసలకు దారితీసింది. 2009 లో 5,000 మంది ప్రజల నికర వలసలు వెళ్ళారు.<ref name = "nordregio.se">{{Cite journal|url = http://www.nordregio.se/Global/JoN/JoN%202010/Jon%201%202010/JoN%201_2010.pdf|title = Iceland lost almost 5000 people in 2009|format = PDF|journal = Journal of Nordregio|volume = 10|issue = 1|date = April 2010|page = 18|access-date = 2018-01-07|archive-url = https://web.archive.org/web/20120315212525/http://www.nordregio.se/Global/JoN/JoN%202010/Jon%201%202010/JoN%201_2010.pdf|archive-date = 2012-03-15|url-status = dead}}</ref> ఐస్లాండ్ ఆర్థికవ్యవస్థ " జోహన్న సిగుర్దార్తోటిర్ " ప్రభుత్వంలో స్థిరపడి 2012 లో 1.6% పెరిగింది.<ref>{{cite web|url = http://www.vb.is/frettir/81718/|title = Viðskiptablaðið – Hagvöxtur 2012 mun minni en spár gerðu ráð fyrir|publisher = Vb.is|date = 8 March 2013|access-date = 7 జనవరి 2018|archive-date = 28 డిసెంబరు 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141228043150/http://www.vb.is/frettir/81718/|url-status = dead}}</ref> ఎంతో మంది ఐస్లాండర్స్ ఆర్థిక వ్యవస్థ , ప్రభుత్వ కాఠిన్యం విధానాలకు అసంతృప్తిగా మిగిలిపోయారు. 2013 ఎన్నికలలో ప్రోగ్రసివ్ పార్టీతో సంకీర్ణంలో సెంట్రల్ రైట్ ఇండిపెండెంట్ పార్టీ తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చింది.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-22320282 "Iceland vote: Centre-right opposition wins election"]. BBC. 28 April 2013</ref> తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఐస్లాండ్ పర్యాటక రంగం అభివృద్ధి చెందింది. 2016 లో ప్రధాన మంత్రి " సిగ్ముండూర్ డేవిడ్ గన్లాగ్స్సన్ " పనామా పేపర్స్ కుంభకోణంలో చిక్కుకున్నాడు.<ref>{{cite web|url = https://www.nytimes.com/2016/04/06/world/europe/panama-papers-iceland.html|title = Iceland’s Prime Minister Steps Down Amid Panama Papers Scandal|work = New York Times|date = April 2016}}</ref> 2016 లో ప్రారంభ ఎన్నికలు స్వతంత్ర పార్టీ, రిఫార్మ్ పార్టీ, బ్రైట్ ఫ్యూచర్ రైట్-వింగ్ సంకీర్ణ ప్రభుత్వానికి దారితీసింది.<ref>{{cite web|url = https://www.theguardian.com/world/2016/oct/30/iceland-elections-ruling-centre-right-party-pirate-party |title = Iceland elections leave ruling centre-right party in driving seat|work = The Guardian|date = October 2016}}</ref> ===భౌగోళికం === [[File:Erupting geysir.jpg|thumb|The erupting [[Geysir]] in [[Haukadalur]] valley, the oldest known [[geyser]] in the world]] [[File:Gullfoss, an iconic waterfall of Iceland.jpg|thumb|[[Gullfoss]], an iconic waterfall of Iceland]] భౌగోళికంగా భూమి ఐస్లాండ్ హాట్స్పాట్, మిడ్-అట్లాంటిక్ రిడ్జ్ రెండింటిలోనూ ఉంది. ఈ ప్రదేశం అంటే ద్వీపం హెక్లా, ఎల్ల్గాజా, హెర్బ్యూబ్రిడ్,, ఎల్డెల్ల్‌లతో వంటి అత్యంత అగ్నిపర్వతాలు భౌగోళికంగా ఇది క్రియాశీలకమైనది. <ref>{{cite book |last=Simmonds |first=Jane |year=1999 |url=https://books.google.com/books?id=4-puvJH_lykC&pg=PA100 |title=Iceland |publisher=[[Langenscheidt]] |page=100 |isbn=0-88729-176-7 }}</ref> 1783-1784లో లాకి అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనం కారణంగా సంభవించిన కరువు కారణంగా ద్వీపం జనాభాలో దాదాపు నాలుగింట ఒకవంతు మరణించారు.<ref>{{cite web |url=http://academic.emporia.edu/aberjame/ice/lec19/holocene.htm |title=Late Holocene climate |author=James S. Aber |publisher=[[Emporia State University]], Kansas |year=2015 |accessdate=10 February 2010 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110613164351/http://academic.emporia.edu/aberjame/ice/lec19/holocene.htm |archive-date=13 జూన్ 2011 |url-status=dead }}</ref> అంతేకాకుండా విస్ఫోటనం మట్టి మేఘాలు, అనేక నెలలు యూరోప్, ఆఫ్రికా ప్రాంతాలను కనిపించకుండా చేసాయి. ఇతర ప్రాంతాల్లో శీతోష్ణస్థితులను ప్రభావితం చేసింది.<ref>{{cite web |url=http://hal-insu.archives-ouvertes.fr/docs/00/30/09/86/PDF/acpd-3-1599-2003.pdf |title=Atmospheric impact of the 1783–1784 Laki Eruption: Part II Climatic effect of sulphate aerosol |author1=Highwood, E. J. |author2=Stevenson, D. S. |year=2003 |publisher=Atmospheric Chemistry and Physics Discussions |format=PDF |accessdate=10 February 2010 }}</ref> ఐస్ల్యాండ్‌లో చాలా మంది గీసేర్లు ఉన్నారు. వీటిలో గీసైర్ ఆంగ్ల పదం ఉద్భవించింది. ప్రతి 8-10 నిమిషాలకు ఒకసారి అగ్నిజ్వాలలను కక్కుతుంది. చేసుకున్న ప్రసిద్ధ స్ట్రోక్కుర్. ఇనాక్టివిటి దశ తరువాత 2000 లో వరుస భూకంపాల వరుస గెయ్సిర్ మళ్లీ పేలిపోయింది. గీసిర్ నిరంతరాయంగా పెరగినప్పటికీ తరచూ విస్ఫోటనం చెందలేదు.<ref>[http://icelandmonitor.mbl.is/news/nature_and_travel/2016/02/21/rare_eruption_of_iceland_s_most_famous_hot_spring_g/ Rare eruption of Iceland's most famous hot spring]. Iceland monitor</ref> అనేక నదులు, జలపాతాల విస్తరణ కారణంగా జలవిద్యుత్ శక్తి విస్తృతంగా లభిస్తుంది. హైడ్రోఎలెక్టిసిటీ విస్తారంగా లభిస్తున్నందున చాలామంది నివాసితులకు చవకైన వేడి నీరు, విద్యుత్ సదుపాయాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఈ దీవి ప్రధానంగా బసాల్ట్‌తో కూడి ఉంటుంది. హవాయిలో సంభవించినట్లుగా అగ్నిప్రమాదంతో ముడిపడి ఉన్న తక్కువ సిలికా లావా ఉంటుంది. అయితే ఐస్లాండ్‌లో అనేక రకాలైన అగ్నిపర్వత (మిశ్రమ, పగుళ్ళు) ఉన్నాయి. వీటిలో చాలా రయోయోలైట్, అండైట్ వంటి మరింత పరిణితిచెందిన లావాలను ఉత్పత్తి చేస్తున్నాయి. ఐస్ల్యాండ్‌లో సుమారు 30 అగ్నిపర్వత వ్యవస్థలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite journal |author=Carmichael, I.S.E. |year=1964 |title=The Petrology of Thingmuli, a Tertiary Volcano in Eastern Iceland |journal=J. Petrology |url=http://wiki.web.ru/images/7/78/Carmichael64.pdf |doi=10.1093/petrology/5.3.435 |volume=5 |issue=3 |pages=435–460 |format=PDF |bibcode=1964JPet....5..435C }}</ref> ప్రపంచంలో అతి చిన్న దీవుల్లో ఒకటైన సర్ట్స్కీ, ఐస్ల్యాండ్‌లో భాగంగా ఉంది. సుర్తర్ పేరు పెట్టబడిన తరువాత 1963 నవంబరు 8 న, 1968 జూన్ 5 న మధ్యకాలంలో సముద్రం మీద అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాల పరంపరలో పెరిగింది.<ref name="CIA Govt"/> కొత్త జీవనం వృద్ధిని పరిశోధించే శాస్త్రవేత్తలను మాత్రమే ఈ ద్వీపాన్ని సందర్శించటానికి అనుమతిస్తారు.<ref>{{cite web |url=http://iceland.vefur.is/iceland_nature/Volcanoes_in_Iceland/surtsey.htm |title=Surtsey volcano |publisher=Iceland.vefur.is |accessdate=10 February 2010 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20091208114622/http://iceland.vefur.is/iceland_nature/Volcanoes_in_Iceland/surtsey.htm |archive-date=8 డిసెంబరు 2009 |url-status=dead }}</ref> 2010 మార్చి 21 న ఐస్లాండ్ దక్షిణాన ఐజఫ్జల్లజొకుల్‌లో అగ్నిపర్వతం (1821 తరువాత) మొదటిసారిగా విస్పోటనం చెందింది. మొదలైంది.విస్పోటనం కారణంగా 600 మంది ప్రజలు తమ ఇళ్లను వదిలి పారిపోవాలని బలవంతపెట్టబడ్డారు.<ref>{{Cite news |title=Volcano erupts near Eyjafjallajökull in south Iceland |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8578576.stm |date=21 March 2010 |work=[[BBC News Online]] |accessdate=22 March 2010}}</ref> ఏప్రిల్ 14 న అదనపు విస్ఫోటనాలు వందలాది మంది బలవంతంగా వారి గృహాలను వదలివేయవలసిన అవసరం ఏర్పడింది.<ref>{{Cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/8620352.stm |title=Icelandic volcano glacier melt forces hundreds to flee |work=[[BBC News Online]] |date=14 April 2010 |accessdate=7 November 2010 }}</ref> అగ్నిపర్వత బూడిద ఫలిత మేఘం ఐరోపా అంతటా ప్రధానంగా వాయుమార్గ ప్రయాణాలకు అంతరాయం కలిగించింది.<ref>{{Cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/8621407.stm |title=Icelandic volcanic ash alert grounds UK flights |work=[[BBC News Online]] |date=15 April 2010 |accessdate=15 April 2010}}</ref> 2011 మే 20 న యూరోప్ అతిపెద్ద హిమానీనదం వాట్నాజోకుల్ మందపాటి మంచులో ఉన్న గ్రిమ్స్వోత్న్ అగ్నిపర్వతం ఐస్లాండ్ అత్యంత చురుకైన అగ్నిపర్వతాలలో ఒకటైన గ్రిస్మోస్వోటన్ అగ్నిపర్వతం విస్పోటనం చెందింది. ఈ విస్ఫోటనం 2010 ఐజ్యాజాజజాలజిక్ చర్య కంటే చాలా ఎక్కువ శక్తివంతమైనది.ఈ విస్పోటనం కారణంగా బూడిద, లావా వాతావరణంలోకి 20 కిమీ (12 మైళ్ళు) వ్యాసార్ధంలో పడటంతో పెద్ద ధూళి మేఘాన్ని సృష్టించింది.<ref name=connor>{{cite news |title=Steve Connor: Larger ash particles will mean less chaos |date=24 May 2011 |work=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/news/science/steve-connor-larger-ash-particles-will-mean-less-chaos-2288154.html |accessdate=30 May 2011 |location=London |archive-date=29 మే 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110529151836/http://www.independent.co.uk/news/science/steve-connor-larger-ash-particles-will-mean-less-chaos-2288154.html |url-status=dead }}</ref> ఐస్‌లాండ్‌లో అత్యంత అత్యున్నత శిఖరంగా హ్వన్నాదల్షుంకర్ ఎత్తు 2,110 (6,923 అడుగులు) (64°00′ఉత్తర 16°39′పశ్చిమ). ==ఆర్ధికం == [[File:Akureyri.JPG|thumb|right|[[Akureyri]] is the largest town in Iceland outside the [[Capital Region (Iceland)|Capital Region]]. Most rural towns are based on the fishing industry, which provides 40% of Iceland's exports]] 2007 లో ఐస్‌లాండ్ తలసరి ఉత్పాదశక్తితో ప్రపంచములో ఏడవ అత్యధిక ఉత్పాదక దేశము (US $ 54,858)గా, కొనుగోలు శక్తి సమానత ( 40,112అ.మె) లో జి.డి.పి. చేత ఐదవ ఉత్పాదకముగా ఉంది. ఐస్లాండ్‌లో మొత్తం ప్రాథమిక ఇంధన సరఫరాలో సుమారు 85% దేశీయంగా ఉత్పత్తి చేయదగిన పునరుత్పాదక ఇంధన మూలాల నుండి తీసుకోబడింది.<ref>{{cite web|url = http://askjaenergy.org/iceland-introduction/energy-data/|title = Energy Data|publisher = Askja Energy – The Independent [[Icelandic Energy Portal]]}}</ref> సమృద్ధిగా జలవిద్యుత్, భూ ఉష్ణ శక్తి వినియోగంలో ఐస్‌లాండ్ ప్రపంచంలోనే అతి పెద్ద విద్యుత్ ఉత్పత్తిదారుగా ఉంది.<ref>{{cite web|title = World's largest Electricity Producer per Capita|url = http://askjaenergy.org/2012/06/04/worlds-largest-electricity-producer-per-capita/|work = [[Icelandic Energy Portal]]|publisher = Askja Energy|accessdate = 4 August 2013|date = 4 June 2012}}</ref> పునరుత్పాదక శక్తికి నిబద్ధత ఫలితంగా 2016 గ్లోబల్ గ్రీన్ ఎకానమీ ఇండెక్స్ ప్రపంచంలోని అగ్రస్థానంలో ఉన్న 10 ఆకుపచ్చ దేశాలలో ఐస్లాండ్ ఒకటిగా గుర్తించబడింది.<ref name=ggei>{{cite web|title=Global Green Economy Index|url=http://dualcitizeninc.com/GGEI-2016.pdf|publisher=Dual Citizen LLC|accessdate=19 September 2016|archive-date=3 అక్టోబరు 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161003083020/http://dualcitizeninc.com/GGEI-2016.pdf|url-status=dead}}</ref> చారిత్రికంగా ఐస్లాండ్ ఆర్థికవ్యవస్థ, మత్స్యపరిశ్రమ మీద ఎక్కువగా ఆధారపడింది. ఎగుమతి ఆదాయాలలో దీని వాటా 40%. దేశ శ్రామిక శక్తిలో 7% ఈ రంగంలో ఉంది.<ref name = "CIA Govt"/> చేపలు, చేపల ఉత్పత్తులు, అల్యూమినియం,, ఫెర్రోసిలికాన్లు: దాని ప్రధాన వస్తువుల ఎగుమతులు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ధరల తరుగుదల చేపల నిలువలు తరుగుదల కారణంగా ఆర్థిక వ్యవస్థ బలహీనపడింది. ఐస్లాండ్లో వేలింగ్ చారిత్రాత్మకంగా ముఖ్యమైనది. ఐస్లాండ్ ఇప్పటికీ చేపల మీద ఎక్కువగా ఆధారపడింది. అయితే 1960 లలో 90% ఉన్న ఎగుమతి ప్రాముఖ్యత 2006 నాటికి 40% నికి తగ్గిపోయింది.<ref>{{cite web |url=http://www.iceland.org/us/the-embassy/trade-economy/ |title=Trade and Economy, Embassy of Iceland, Undated. Retrieved 24 March 2010 |publisher=Iceland.org |url-status=dead |access-date=15 మార్చి 2018 |archive-date=15 అక్టోబరు 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091015025144/http://www.iceland.org/us/the-embassy/trade-economy/ }}</ref> 20 వ శతాబ్దం వరకు ఐరోపాలో పేద దేశాలలో ఐస్లాండ్ ఒకటిగా ఉంది. తరువాతి కాలంలో ఇది ప్రపంచంలో అత్యంత అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో ఒకటిగా ఉంది. 2007-2008 ఐక్యరాజ్యసమితి మానవ అభివృద్ధి సూచిక నివేదికలో మొదటి స్థానంలో ఐలాండ్ను నడపడానికి దారితీసింది.<ref name = "HDI"/> అయితే 2011 లో ఆర్థిక సంక్షోభం ఫలితంగా దాని హెచ్.డి.ఐ రేటింగ్ 14 వ స్థానానికి పడిపోయింది. ఏదేమైనా ఎకనామిస్ట్ ఇంటెలిజెన్స్ ఇండెక్స్ 2011 ప్రకారం అత్యుత్తమ జీవన నాణ్యతలో ఐస్లాండ్‌, ప్రపంచంలోనే రెండవ స్థానంలో ఉంది.<ref>[http://www.invest.is/news/337/default.aspx News – Iceland second in the world's quality of life index] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091221074046/http://www.invest.is/news/337/default.aspx |date=21 December 2009 }}. Invest.is. 5 September 2007. Retrieved 28 April 2012.</ref> గినా కోఎఫీషియంట్ ఆధారంగా ఐస్లాండ్ ప్రపంచంలోని అతి తక్కువ ఆదాయ అసమానతలలో ఒకటిగా ఉంది.<ref name = "autogenerated1">{{cite web|url=http://stats.oecd.org/Index.aspx?QueryId=26067&Lang=en|title=Income distribution – Inequality|author=OECD|accessdate=27 October 2014}}</ref> అలాగే అసమానతకు సర్దుబాటు చేసినప్పుడు. దాని హెచ్.డి.ఐ ర్యాంకింగ్ 5 వ స్థానానికి చేరుకుంటుంది.<ref>{{cite web|url = http://hdr.undp.org/en/statistics/ihdi/|title = Inequality-adjusted Human Development Index (IHDI)|publisher = Hdr.undp.org|access-date = 2018-03-15|archive-date = 2011-08-06|archive-url = https://web.archive.org/web/20110806085450/http://hdr.undp.org/en/statistics/ihdi/|url-status = dead}}</ref> ఐసిలాండ్ నిరుద్యోగం రేటు సంక్షోభం నుంచి నిలకడగా తగ్గింది ఇది 2010 లో 8.1%తో పోలిస్తే 2012 లో 6% తగ్గింది. 2012 జూన్ నాటికి 4.8% మంది కార్మికులు నిరుద్యోగంగా ఉన్నారు.<ref name = "CIA Govt"/><ref>{{cite web|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=teilm020&tableSelection=1&plugin=1|title=Eurostat – Tables, Graphs and Maps Interface (TGM) table|accessdate=27 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url = http://icelandreview.com/icelandreview/daily_news/Unemployment_Drops_Below_5_Percent_0_391737.news.aspx|title = Unemployment Drops Below 5 Percent|work = Iceland Review|date = 15 July 2012|access-date = 15 మార్చి 2018|archive-date = 17 జూలై 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20120717060335/http://www.icelandreview.com/icelandreview/daily_news/Unemployment_Drops_Below_5_Percent_0_391737.news.aspx|url-status = dead}}</ref> అనేక రాజకీయ పార్టీలు యు.యూ సభ్యత్వాన్ని వ్యతిరేకించాయి, ప్రధానంగా ఐస్ల్యాండ్ల సహజ వనరులపై నియంత్రణ (ముఖ్యంగా చేపల పెంపకం) పై నియంత్రణ కోల్పోవటం వలన.<ref>[http://www.dmjx.dk/international/students_work/pdf/icelandic_eu_membership_heavily_debated.pdf Icelandic EU-membership heavily debated] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171014090920/http://www.dmjx.dk/international/students_work/pdf/icelandic_eu_membership_heavily_debated.pdf |date=2017-10-14 }}. dmjx.dk</ref> ఐస్లాండ్ జాతీయ కరెన్సీ ఐస్ల్యాండ్ క్రోనా (ఐ.ఎస్.కె. ) రెండు మిలియన్ల మందికి జనాభాతో ఇప్పటికీ ఫ్లోటింగ్ ఎక్స్ఛేంజ్ రేటు, స్వతంత్ర ద్రవ్య విధానం కలిగిన ఏకైక ప్రపంచదేశంగా ఐస్‌లాండ్ ప్రత్యేకత సంతరించుకుంది.<ref>{{Cite web|url=http://ams.hi.is/wp-content/uploads/2014/03/Uttekt-AMS-um-adildarvidraedur-Islands-vid-ESB.pdf|title=Aðildarviðræður Íslands við ESB|last=|first=|date=|website=|access-date=|archive-date=2018-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180413052431/http://ams.hi.is/wp-content/uploads/2014/03/Uttekt-AMS-um-adildarvidraedur-Islands-vid-ESB.pdf|url-status=dead}}</ref> 2010 మార్చి 5 న కాపెజెంట్ గాలప్ విడుదల చేసిన ఒక సర్వే ప్రతిస్పందన ప్రకారం పౌరులలో యూరోను స్వీకరించడానికి 31% అనుకూలంగా ఉన్నారు, 69% మంది వ్యతిరేకించారు.<ref>{{Cite news|url = http://www.si.is/media/althjodlegt-samstarf/almenningur_2010-02.pdf|title = Gallup Icelandic Euro vote poll|access-date = 2018-03-15|archive-date = 2011-02-21|archive-url = https://web.archive.org/web/20110221195416/http://www.si.is/media/althjodlegt-samstarf/almenningur_2010-02.pdf|url-status = dead}}</ref> 2012 ఫిబ్రవరిలో నిర్వహించిన మరొక కాపౌట్ గాలప్ పోల్ ప్రకారం ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో 67.4% ఐస్ల్యాండ్ ప్రజలు యు.యూ సభ్యత్వాన్ని తిరస్కరించారు.<ref>[http://www.mbl.is/frettir/innlent/2012/02/28/67_prosent_myndu_hafna_esb_adild/ 67% myndu hafna ESB-aðild]. mbl.is (28 February 2012). Retrieved 28 April 2012.</ref> [[File:Iceland Export Treemap.jpg|left|thumb|28 రంగు-కోడెడ్ వర్గాలలో ఐస్లాండ్ యొక్క ఉత్పత్తి ఎగుమతుల యొక్క గ్రాఫికల్ వర్ణన]] గత దశాబ్దంలో సాఫ్ట్వేర్ ఉత్పత్తి బయోటెక్నాలజీ, ఆర్థిక వ్యవహారాలతోపాటు ఐస్లాండ్ ఆర్థిక వ్యవస్థ తయారీ, సేవా పరిశ్రమలకు విస్తరించింది; ఆర్థిక కార్యకలాపాలలో నాలుగింటికి పరిశ్రమల ఖాతాలు ఉన్నాయి. సేవలు 70% వరకు ఉంటాయి. <ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2012.html#ic GDP – composition by sector] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160819004216/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2012.html#ic |date=2016-08-19 }}. CIA.gov</ref> పర్యావరణ రంగం ముఖ్యంగా పర్యావరణ, వేల్-చూడటంలో విస్తరిస్తోంది. సగటున ఐస్లాండ్ ప్రతి సంవత్సరం 1.1 మిలియన్ల మంది సందర్శకులను పొందుతుంది. ఇది స్థానిక జనాభా కంటే మూడు రెట్లు ఎక్కువ. <ref name = "Iceland – OECD Better Life Index"/> ఐస్లాండ్ వ్యవసాయ రంగం జి.డి.పి.లో 5.4%,<ref name = "CIA Govt"/><ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/business-41725713|title=Are too many tourists visiting Iceland?|first=Edwin|last=Lane|date=27 October 2017|publisher=|via=www.bbc.co.uk}}</ref> వ్యవసాయ ఉత్పత్తులలో ప్రధానంగా బంగాళదుంపలు, ఆకుపచ్చ కూరగాయలు (గ్రీన్హౌస్లలో), మటన్, పాల ఉత్పత్తులు ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి.<ref name = "CIA Govt"/> ఆర్థిక కేంద్రం బోర్గార్టన్ రియాక్జవిక్లో ఉంది. ఇక్కడ చాలా పెద్ద కంపెనీలు, మూడు పెట్టుబడి బ్యాంకులూ ఉన్నాయి. ఐస్లాండ్ స్టాక్ మార్కెట్, ఐస్లాండ్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ (ఐ.ఎస్.ఇ), 1985 లో స్థాపించబడింది.<ref>{{cite web |url=http://www.nasdaqomx.com/whoweare/milestones/milestonesomx/ |title=Milestones of OMX and its Legal Entities |publisher=nasdaqomx.com |url-status=dead |df=dmy |website= |access-date=15 మార్చి 2018 |archive-date=16 నవంబరు 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081116011930/http://www.nasdaqomx.com/whoweare/milestones/milestonesomx/ }}</ref> 2012 లో ఎకనామిక్ ఫ్రీడం ఇండెక్స్ ఐస్లాండ్ 27 వ స్థానం పొందింది. ఇంతకు పూర్వం కంటే తక్కువగా ఉంది. కానీ ఇప్పటికీ ప్రపంచంలోని అత్యంత స్వతంత్రమైనది.<ref>{{cite web|url = http://www.heritage.org/index/ranking|title = Index of Economic Freedom 2012. Retrieved 19-6-2012|publisher = Heritage.org|date = 12 January 2012|accessdate = 12 October 2012|archive-date = 16 సెప్టెంబరు 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170916153902/http://www.heritage.org/index/ranking|url-status = dead}}</ref> 2016 నాటికి వరల్డ్ ఎకనామిక్ ఫోరం గ్లోబల్ కాంపిటిటివ్ ఇండెక్స్ లో ఇది 29 వ స్థానంలో ఉంది. ఇది 2015 లో కంటే తక్కువగా ఉంది.<ref>[http://www3.weforum.org/docs/gcr/2015-2016/ISL.pdf Iceland economy profile]. World Economic Forum (2016)</ref> INSEAD గ్లోబల్ ఇన్నోవేషన్ ఇండెక్స్ ప్రకారం ఐస్లాండ్ ప్రపంచంలో 11 వ అత్యంత నూతన దేశంగా ఉంది.<ref>[http://www.globalinnovationindex.org/gii/main/analysis/rankings.cfm?vno=&viewall=true#CGI.SCRIPT_NAME# Global Innovation Index 2011] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120413172522/http://www.globalinnovationindex.org/gii/main/analysis/rankings.cfm?vno=&viewall=true#CGI.SCRIPT_NAME# |date=13 April 2012 }}</ref> చాలా పాశ్చాత్య యూరోపియన్ దేశాల వలె కాకుండా ఐస్లాండ్‌లో ఒక చదునైన పన్ను వ్యవస్థ ఉంది: ప్రధాన వ్యక్తిగత ఆదాయ పన్ను రేటు 22.75%. పురపాలక పన్నులతో కలిపి మొత్తం పన్ను రేటు 35.7% కంటే అధికం. అందులో ఉన్న అనేక మినహాయింపులు అందుబాటులో. <ref name="economicfreedom2008">{{cite web|url=http://www.heritage.org/index/country.cfm?id=Iceland |title=Index of Economic Freedom 2008&nbsp;– Iceland |publisher=Web.archive.org |date=14 February 2008 |accessdate=7 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080214155328/http://www.heritage.org/index/country.cfm?id=Iceland |archive-date=14 February 2008 |url-status=live |df=dmy }}</ref> కార్పొరేట్ పన్ను రేటు అనేది ఫ్లాట్ 18% ఇది ప్రపంచంలోని అత్యల్పాలలో ఒకటి.<ref name = "economicfreedom2008"/> 2006 లో నికర సంపద పన్ను తొలగించబడగా విలువ జోడించిన పన్ను కూడా ఉంది. ఉపాధి నిబంధనలు సాపేక్షంగా అనువైనవి, కార్మిక మార్కెట్ ప్రపంచంలోనే అత్యంత స్వతంత్రమైనది. ఆస్తి హక్కులు బలంగా ఉన్నాయి. చేపల నిర్వహణకు దరఖాస్తు చేసుకునే కొన్ని దేశాలలో ఐస్లాండ్ ఒకటి.<ref name = "economicfreedom2008"/> ఇతర సంక్షేమ దేశాల మాదిరిగా పన్ను చెల్లింపుదారులు ఒకరికొకరు వివిధ రాయితీలను చెల్లిస్తారు. కానీ చాలా యూరోపియన్ దేశాలలో కంటే తక్కువ వ్యయం చేయబడుతుంది. తక్కువ పన్ను రేట్లు ఉన్నప్పటికీ ఒ.ఇ.సి.డి. దేశాలలో వ్యవసాయ సహాయం, నిర్మాణపరమైన మార్పుకు ఒక సంభావ్య అవరోధంగా ఉంది. అంతే కాకుండా, ఆరోగ్య సంరక్షణ, విద్య ఖర్చులు OECD చర్యల ద్వారా తక్కువ రాబడి ఉంటుంది. అయితే రెండు ప్రాంతాలలో మెరుగుదలలు జరిగాయి. ఐస్లాండ్ 2008 ఒ.ఇ.సి.డి. ఎకనామిక్ సర్వే, కరెన్సీ, స్థూల ఆర్థిక విధానాల్లో ఐస్లాండ్ సవాళ్లను ప్రముఖంగా చూపింది.<ref>{{cite web |url=http://www.oecd.org/document/36/0,3343,en_2649_34569_40157540_1_1_1_1,00.html |title=Economic survey of Iceland 2008 |publisher=Oecd.org |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=15 మార్చి 2018 |archive-date=1 అక్టోబరు 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091001102017/http://www.oecd.org/document/36/0%2C3343%2Cen_2649_34569_40157540_1_1_1_1%2C00.html }}</ref> 2008 వసంతకాలంలో ప్రారంభమైన కరెన్సీ సంక్షోభం ఉంది. ఆర్థిక వ్యవస్థను కాపాడేందుకు ప్రభుత్వం పోరాడడానికి ఐస్లాండ్ బ్యాంకుల వాణిజ్యం అక్టోబరు 6 న సస్పెండ్ చేయబడిందని<ref>{{Cite news|last = Lynch|first = David J.|url = https://www.usatoday.com/money/world/2008-04-01-iceland-banks_N.htm|title = Bank default worries slam Iceland's currency|publisher = USAToday. Com|date = 1 April 2008|accessdate = 10 February 2010}}</ref> ఒ.ఇ.సి.డి. 2011<ref>{{cite web |url=http://www.oecd.org/document/16/0,3746,en_2649_34569_43946384_1_1_1_1,00.html |title=Economic Survey of Iceland 2011 |publisher=Oecd.org |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=15 మార్చి 2018 |archive-date=17 ఏప్రిల్ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120417221639/http://www.oecd.org/document/16/0%2C3746%2Cen_2649_34569_43946384_1_1_1_1%2C00.html }}</ref> చేత అంచనా వేయబడింది. ఐస్లాండ్ అనేక ప్రాంతాల్లో పురోగతి సాధించిందని, ప్రత్యేకించి స్థిరమైన కోశాగార విధానాన్ని సృష్టించడం, ఆర్థిక రంగం ఆరోగ్యాన్ని పునరుద్ధరించడం వంటి కృషి జరిగింది; అయినప్పటికీ ఫిషింగ్ పరిశ్రమ మరింత సమర్థవంతమైన, స్థిరమైన, ద్రవ్యోల్బణాన్ని పరిష్కరించడానికి ద్రవ్య విధానాన్ని మెరుగుపరచడంలో సవాళ్లు కొనసాగాయి.<ref>[http://www.oecd.org/document/16/0,3746,en_2649_34569_43946384_1_1_1_1,00.html Economic Survey of Iceland 2011]. Oecd.org. Retrieved 28 April 2012. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120417221639/http://www.oecd.org/document/16/0%2C3746%2Cen_2649_34569_43946384_1_1_1_1%2C00.html |date=17 April 2012 }}</ref> ఆర్థిక సంక్షోభం నుండి ఐస్లాండ్ ప్రజా రుణం తగ్గించబడింది. 2015 నాటికి జాతీయ జి.డి.పి. ప్రపంచంలో 31 వ స్థానంలో ఉంది.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2186rank.html?countryName=Iceland&countryCode=ic&regionCode=eur&rank=6#ic|title=Country Comparison :: Public debt. ''The World Factbook''|accessdate=27 October 2014|archive-date=19 నవంబరు 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121119030206/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2186rank.html?countryName=Iceland&countryCode=ic&regionCode=eur&rank=6#ic|url-status=dead}}</ref> ===ఆర్ధికబేధాలు === 2007 డిసెంబరులో బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థ విఫలమవడం, తదుపరి ఆర్థిక సంక్షోభం కారణంగా ప్రారంభమైన మహా మాంద్యం వలన ఐస్లాండ్ ప్రత్యేకించి తీవ్రంగా సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొన్నది. దేశం లోని గ్లిట్నిర్, లాండ్స్బంకీ, కౌప్థింగ్ల మూడు పెద్ద బ్యాంకులు క్రాష్ ముందే దేశం స్థూల జాతీయోత్పత్తిని వారి మొత్తం రుణం సుమారుగా 14 రెట్లు (14 బిలియన్ డాలర్లు) అధిగమించింది.<ref name = "bbc.1">{{Cite news|url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7852275.stm|title = Waking up to reality in Iceland|publisher = BBC News|accessdate = 27 January 2009|date = 26 January 2009}}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2008/10/creditors_call_time_on_iceland.html|title=Robert Peston|publisher = BBC|date = 4 October 2008|accessdate = 8 July 2009}}</ref> 2008 అక్టోబరులో ఐక్యరాజ్య సమితి ఆర్థిక సంక్షోభం ప్రభావాన్ని తగ్గించడానికి అత్యవసర శాసనం చేసింది. అత్యవసర చట్టం మంజూరు చేయడం ద్వారా ఐస్ల్యాండ్ ఆర్థిక పర్యవేక్షణా అథారిటీ మూడు అతిపెద్ద బ్యాంకుల దేశీయ కార్యకలాపాలను స్వాధీనం చేసుకునేందుకు ప్రయత్నించింది. <ref>{{cite web |url=http://e24.no/spesial/finanskrisen/article2696518.ece |title=Gud velsigne Island!( Finanskrisen, Makro og politkk, Utenriks ) |publisher=E24.no |date=6 October 2008 |url-status=dead |access-date=15 మార్చి 2018 |archive-date=2 జూలై 2012 |archive-url=https://archive.today/20120702211413/http://e24.no/spesial/finanskrisen/article2696518.ece }}</ref> సెంట్రల్ బ్యాంక్ గవర్నర్ డేవిర్ ఆడ్సన్‌తో సహా ఐస్ల్యాండ్ అధికారులు రాష్ట్రంలో బ్యాంకుల విదేశీ రుణాలు లేదా ఆస్తులను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి ఉద్దేశించలేదని పేర్కొన్నారు. దేశీయ కార్యకలాపాలను స్వీకరించడానికి బదులుగా కొత్త బ్యాంకుల స్థాపించబడ్డాయి. పాత బ్యాంకులు దివాళా తీరులోకి వచ్చాయి. 2008 అక్టోబరు 28 న ఐస్ల్యాండ్ ప్రభుత్వం వడ్డీ రేట్లను 18%కు అధికరించింది.ఇది (2010 ఆగస్టు నాటికి, ఇది 7%) అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి (ఐ.ఎం.ఎఫ్) నుండి రుణాన్ని తీసుకున్న నిబంధనలలో కొంత భాగం బలవంతంగా తీసుకున్న చర్యగా భావించబడింది. ఈ రేటు పెంపు తరువాత ఐస్ల్యాండ్ క్రోనాలో ట్రేడింగ్ బహిరంగ మార్కెట్ పునరుద్ధరించబడింది. 2008 నాటికి యూరో ఐ.ఎస్.సి.కు సుమారుగా మూడు వందల కంటే తక్కువ విలువ ఉంది. వారానికి 1: 150 మార్పిడి నిష్పత్తి. 2008 నవంబరు 20 నవంబరు 20 న నార్డిక్ దేశాలు ఐస్లాండ్కు $ 2.5 బిలియన్ల అ.డా మంజూరు చేయడానికి అంగీకరించాయి.<ref>{{cite web|url = http://www.norden.org/en/news-and-events/news/nordic-countries-provide-iceland-with-new-loan|title = Nordic countries provide Iceland with new loan|publisher = [[Nordic Council]]|date = 20 November 2008|accessdate = 25 November 2013|website = |archive-url = https://web.archive.org/web/20131203001844/http://www.norden.org/en/news-and-events/news/nordic-countries-provide-iceland-with-new-loan|archive-date = 3 డిసెంబరు 2013|url-status = dead}}</ref> 2009 జనవరి 26 న సంకీర్ణ ప్రభుత్వం ఆర్థిక సంక్షోభాన్ని నిర్వహించడం ఫలితంగా అధికరించిన ప్రజల అసమ్మతి కారణంగా కూలిపోయింది.ఒక వారం తరువాత ఒక కొత్త వామపక్ష ప్రభుత్వం ఏర్పడింది. తక్షణమే సెంట్రల్ బ్యాంక్ గవర్నరు డేవిర్ ఆడ్సన్, అతని సహాయకులు బ్యాంక్ నుండి చట్టంలోని మార్పుల ద్వారా తొలగించాలని నిర్ణయించారు. డెవిర్ 2009 ఫిబ్రవరి 26 న వెలుపల నిరసనల నేపథ్యంలో సెంట్రల్ బ్యాంక్ తొలగించబడింది.<ref>{{Cite news|url = http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article5811719.ece|title = Iceland's central bank chief David Oddsson is forced out|last = Gilmore|first = Gráinne|date = 27 February 2009|work = [[The Times]]|accessdate = 22 April 2010|location = London|archive-date = 9 ఆగస్టు 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110809172139/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article5811719.ece|url-status = dead}}</ref> బ్యాంకులు కుప్పకూలిన తరువాత వేలమంది ఐస్లాండ్లు దేశం విడిచి తరలిపోయారు. వీరిలో చాలా మంది నార్వేకు తరలివెళ్లారు. 2005 లో 293 మంది ఐస్లాండ్ నుండి నార్వేకు వెళ్లారు; 2009 లో ఆ సంఖ్య 1,625.<ref>{{cite web|url = http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/rogaland/1.7190612|title = Islandsk innvandringsboom til Norge|publisher = NRK|date = 30 June 2010|accessdate = 27 July 2010|language=no}}</ref> 2010 ఏప్రిల్‌లో ఐస్ల్యాండ్ పార్లమెంటు స్పెషల్ ఇన్వెస్టిగేషన్ కమిషన్ సంక్షోభంలో నియంత్రణ మోసాన్ని బహిర్గతం చేసిన పరిశోధనను <ref>{{cite web|url = http://sic.althingi.is/|title = Althingi&nbsp;– Report of the Special Investigation Commission (SIC)|publisher = Sic.althingi.is|date = 12 April 2010|accessdate = 7 November 2010}}</ref> ప్రచురించింది.<ref>{{cite web|author = Gylfason, Thorvaldur|url = http://www.voxeu.org/index.php?q=node%2F4965|title = Iceland's special investigation: The plot thickens|publisher = VoxEU.org|date = 30 April 2010|accessdate = 7 November 2010|archive-date = 13 జూన్ 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20100613194801/http://voxeu.org/index.php?q=node%2F4965|url-status = dead}}</ref> 2012 జూన్ నాటికి లాండ్స్బంకీ ఐసస్వేవ్ రుణంలో సగం మొత్తాన్ని తిరిగి చెల్లించగలిగింది.<ref>{{cite web|url = http://www.icelandreview.com/icelandreview/daily_news/Half_of_Iceland%E2%80%99s_Icesave_Debt_Repaid_0_391042.news.aspx|title = Half of Iceland's Icesave Debt Repaid|work = Iceland Review|date = 19 June 2012|access-date = 15 మార్చి 2018|archive-url = https://web.archive.org/web/20120622043433/http://www.icelandreview.com/icelandreview/daily_news/Half_of_Iceland%E2%80%99s_Icesave_Debt_Repaid_0_391042.news.aspx|archive-date = 22 జూన్ 2012|url-status = dead}}</ref> బ్లూమ్బెర్గ్ ప్రకారం 2008 లో సంక్షోభం తగ్గించడానికి తీసుకున్న నిర్ణయాలు ఫలితంగా ఐస్లాండ్ 2% నిరుద్యోగుల పథకం మీద పనిచేంది. బ్యాంకులు విఫలం చేయడానికి అనుమతించడంతో సహా.<ref>Omar R. Valdimarsson (27 January 2014). [https://www.bloomberg.com/news/2014-01-27/let-banks-fail-becomes-iceland-mantra-as-2-joblessness-in-sight.html Let Banks Fail Is Iceland Mantra as 2% Joblessness in Sight]. ''[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]].'' Retrieved 29 January 2014.</ref> ===రవాణా === [[File:Route1(iceland).png|thumb|[[Route 1 (Iceland)|The Ring Road of Iceland]] and some towns it passes through: 1. [[Reykjavík]], 2. [[Borgarnes]], 3. [[Blönduós]], 4. [[Akureyri]], 5. [[Egilsstaðir]], 6. [[Höfn]], 7. [[Selfoss (town)|Selfoss]]]] ఐస్ల్యాండ్‌లో తలసరి కార్ల యాజమాన్యం ఉన్నత స్థాయి ఉంది; ప్రతి 1.5 నివాసితులకు ఒక కారుతో; ఇది రవాణా ప్రధాన వాహనంగా ఉంది.<ref>{{cite web|url = http://statice.is/?PageID=1236&src=/temp_en/Dialog/varval.asp?ma=SAM03101%26ti=Registered+motor+vehicles+1950-2008++%26path=../Database/ferdamal/Okutaeki/%26lang=1%26units=Number|title = Inhabitants per passenger car, in 2008|publisher = Statistics Iceland|year = 2008|accessdate = 10 February 2010}}</ref> ఐస్ల్యాండ్‌లో 13,034 కిమీ (8,099 మైళ్ళు) నిర్వహించబడే రహదారులు ఉన్నాయి. వాటిలో 4,617 కిమీ (2,869 మైళ్ళు)పొడవైన పాదచార బాట నిర్మించబడ్డాయి. 8,338 కిమీ (5,181 మైళ్ళు)పాదచార బాట రహితంగా ఉన్నాయి. అనేక రహదారులకు పాదచార బాట వేయబడ లేదు. తక్కువగా ఉపయోగించబడే గ్రామీణ రోడ్లు అధికంగా ఉన్నాయి. గ్రావెల్ దేశ రహదారులపై 80 కి.మీ / గం (50 మైళ్ళు) - 90 కి.మీ / గం (56 మైళ్ళు) పట్టణాలలో 50 కి.మీ / గం (30 మైళ్ళు) - 30 కి.మీ / గం (19 మైళ్ళు) రోడ్డు వేగం పరిమితులు, గట్టి-ఉపరితలంపై నిర్మించబడిన రోడ్లు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url = http://goscandinavia.about.com/od/mapstransportation/tp/drivinginiceland.htm|title = Driving in Iceland: Iceland Driving Tips for Visitors&nbsp;– How to Drive in Iceland&nbsp;– Driving Tips for Iceland Travelers&nbsp;– Driving Cars in Scandinavia|publisher = Goscandinavia.about.com|date = 4 December 2007|accessdate = 8 July 2009|archive-date = 23 మే 2009|archive-url = https://web.archive.org/web/20090523230430/http://goscandinavia.about.com/od/mapstransportation/tp/drivinginiceland.htm|url-status = dead}}</ref> రూట్ 1 లేదా రింగ్ రోడ్ 1974 లో పూర్తయింది. ఇది ఐస్ల్యాండ్ చుట్టూ నడుస్తున్న ప్రధాన రహదారి, ద్వీపంలోని అన్ని నివాస ప్రాంతాలను అనుసంధానిస్తుంది. ద్వీపం అంతర్భాగం జనావాసాలు ఉండటంతో ఈ రహదారి 1,332 కి.మీ (828 మై)<ref>{{cite web|url=http://www.vegagerdin.is/vegakerfid/vegalengdir/|title=Vegalengdir|publisher=|accessdate=19 January 2017|archive-date=8 జనవరి 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160108192311/http://www.vegagerdin.is/vegakerfid/vegalengdir|url-status=dead}}</ref> పొడవైన పట్టణాలు, నగరాలు, హ్జల్ఫ్జోర్డర్ టన్నెల్ (ఒక టోల్ ప్రదేశంలో) లలో మినహా, ప్రతి దిశలో ఒక లేన్ పొడవైనది ఉంది. దానిపై అనేక వంతెనలు ప్రత్యేకంగా ఉత్తర, తూర్పులో సింగిల్ లేన్, కలప, / లేదా ఉక్కుతో తయారు చేయబడ్డాయి. కీఫ్లావిక్ ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్పోర్ట్ (కె.ఇ.ఎఫ్)<ref>{{cite web|url=https://www.kefairport.is/|title=Keflavíkurflugvöllur, Komur og brottfarir, Flugáætlun, Ferðaveður, Bílastæði við Keflavíkurflugvöll - Kefairport.is|website=www.kefairport.is|access-date=2018-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180326093823/https://www.kefairport.is/|archive-date=2018-03-26|url-status=dead}}</ref> అంతర్జాతీయ ప్రయాణీకుల రవాణాకు అతిపెద్ద విమానాశ్రయం, ప్రధాన విమానయాన కేంద్రంగా ఉంది. ఇది అనేక అంతర్జాతీయ, దేశీయ విమాన సంస్థలకు సేవలు అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|url = http://www.tripsta.co.uk|title = tripsta|website = |access-date = 2020-04-29|archive-url = https://web.archive.org/web/20190921081552/https://www.tripsta.co.uk/|archive-date = 2019-09-21|url-status = dead}}</ref> కె.వై.ఎఫ్.అతిపెద్ద మహానగర రాజధాని ప్రాంతానికి 49 కిమీ (30 మైళ్ళు)దూరంలో ఉంది.<ref>{{Cite web |url=http://www.vegagerdin.is/vegakerfid/vegalengdir/lengdir?id=59#Reykjavík |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2018-03-15 |archive-date=2017-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170815102820/http://www.vegagerdin.is/vegakerfid/vegalengdir/lengdir/?id=59#Reykjavík |url-status=dead }}</ref>కు సమీపంలోని రయిక్జవిక్ కేంద్రం డబల్యూ.ఎస్.డబల్యూకు సమీపంలో ఉంది. బస్సు సేవలు,<ref>{{cite web|url=https://www.kefairport.is/English/To-and-from-the-Airport/Buses/|title=Airport Shuttle from Keflavik Airport, Iceland - Keflavik International Airport - Kefairport.com|website=www.kefairport.is|access-date=2018-03-15|archive-date=2017-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170914235613/https://www.kefairport.is/English/To-and-from-the-Airport/Buses/|url-status=dead}}</ref> ప్రయాణీకుల కార్ల ద్వారా ఇక్కడకు చేరుకోవచ్చు. ఐస్లాండ్‌లో ప్రయాణీకుల రైల్వేలు లేవు.<ref>{{cite web|url=https://www.isavia.is/english/airports/reykjavik-international-airport|title=Reykjavik International Airport|website=www.isavia.is|access-date=2018-03-15|archive-date=2017-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170814105252/https://www.isavia.is/english/airports/reykjavik-international-airport|url-status=dead}}</ref> రెండవ అతిపెద్ద విమానాశ్రయం రెయిక్జవిక్ ఎయిర్పోర్ట్ (ఆర్.ఇ.కె). ఇది రాజధాని కేంద్రం నుండి కేవలం 1,5 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఆర్.ఇ.కె. సాధారణ విమానయాన రద్దీకి ఉపయోగపడుతుంది. ఐస్ల్యాండ్లోని 12 స్థానిక పట్టణాలకు రోజువారీ, దేశీయ విమాన సేవలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=https://www.isavia.is/english/airports/reykjavik-international-airport/destinations/|title=Destinations|website=www.isavia.is|access-date=2018-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20170814104152/https://www.isavia.is/english/airports/reykjavik-international-airport/destinations/|archive-date=2017-08-14|url-status=dead}}</ref> ఆర్.ఇ.కె. అంతర్జాతీయ విమానాలను గ్రీన్లాండ్, ఫారో దీవులు వ్యాపార శిక్షణ, విమాన శిక్షణతో పాటు ప్రైవేటు విమానాలు కూడా అందిస్తోంది.అకురెయ్రి విమానాశ్రయం (ఎ.ఇ.వై),<ref>{{cite web|url=https://www.isavia.is/english/airports/akureyri-international-airport|title=Akureyri International Airport|website=www.isavia.is|access-date=2018-03-15|archive-date=2017-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170814104310/https://www.isavia.is/english/airports/akureyri-international-airport|url-status=dead}}</ref> ఎజిల్స్టాయిర్ విమానాశ్రయం (ఇ.జి.ఎస్.)<ref>{{cite web|url=https://www.isavia.is/english/airports/egilsstadir-international-airport|title=Egilsstadir International Airport|website=www.isavia.is|access-date=2018-03-15|archive-date=2017-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170814105136/https://www.isavia.is/english/airports/egilsstadir-international-airport|url-status=dead}}</ref> పరిమిత అంతర్జాతీయ సేవా సామర్థ్యాన్ని కలిగిన రెండు ఇతర దేశీయ విమానాశ్రయాలు ఉన్నాయి. ఐస్లాండ్‌లో 103 నమోదైన విమానాశ్రయాలు, వైమానిక కేంద్రాలు మొత్తం ఉన్నాయి; వాటిలో ఎక్కువ భాగం చదును చేయబడలేదు, ఇవి గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఉన్నాయి. రెండవ పొడవైన రన్వే కలిగిన విమానాశ్రయం జియాటమెలూర్ రేకిజావిక్ 100 కిమీ (62 మైళ్ళు) దూరంలో తూర్పు ఫోర్-రన్వే గ్లైడర్ మైదానంలో ఉంది. ఆరు ప్రధాన ఫెర్రీ సర్వీసులు వివిధ ప్రదేశాల సమాజాలకు క్రమబద్ధమైన ప్రవేశాన్ని అందిస్తూ ప్రయాణ దూరాలను తగ్గించాయి.<ref>[[:is:Listi yfir ferjur í strandsiglingum á Íslandi]]</ref>{{Better source|reason=per WP:CIRCULAR|date=October 2017}} ===విద్యుత్తు === [[File:NesjavellirPowerPlant edit2.jpg|thumb|The [[Nesjavellir Geothermal Power Station]] services the [[Capital Region (Iceland)|Capital Region]]'s hot water and electricity needs. Virtually all of Iceland's electricity comes from renewable resources.<ref name = "energy">{{cite web|url = http://www.nordicenergysolutions.org/performance-policy/iceland/renewable-energy-in-iceland|title = Renewable energy in Iceland|publisher = Nordic Energy Solutions|accessdate = 12 February 2010|archive-date = 28 డిసెంబరు 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20101228195210/http://www.nordicenergysolutions.org/performance-policy/iceland/renewable-energy-in-iceland|url-status = dead}}</ref>]] మూలాల నుండి విద్యుత్తు పునరుద్ధరణ -భూఉష్ణ, జలశక్తి-సమర్థవంతంగా ఐస్లాండ్ విద్యుత్ అవసరాలను పూర్తి చేస్తుంది,<ref name = "energy"/> దేశం మొత్తం ప్రాథమిక శక్తి వినియోగంలో సుమారు 85% <ref>{{cite web|url = http://www.askjaenergy.org/iceland-introduction/iceland-energy-sector/|title = The Energy Sector|publisher = Askja Energy – The Independent Icelandic Energy Portal}}</ref> దిగుమతి చేసుకున్న చమురు ఉత్పత్తులు రవాణాలో, చేపల సముదాయంలో ఉపయోగించబడుతుంది.<ref name="statice1">{{cite web |url=http://www.statice.is/Uploads/files/LH06/L060701.xls |title=Gross energy consumption by source 1987–2005 |publisher=statice.is |url-status=dead |access-date=15 మార్చి 2018 |archive-date=25 నవంబరు 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071125021947/http://www.statice.is/Uploads/files/LH06/L060701.xls }}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.statice.is/?PageID=1230&src=/temp_en/Dialog/varval.asp?ma=IDN02101%26ti=Installed+capacity+and+generation+in+public+power+plants+1976-2007+%26path=../Database/idnadur/orkumal/%26lang=1%26units=Megawatt/Gigawatt%20hour%20/percent|title = Statistics Iceland&nbsp;– Statistics " Manufacturing and energy " Energy|publisher = statice.is|accessdate = 10 February 2010}}</ref> ఐస్లాండ్ 2050 నాటికి ఇంధన-స్వతంత్ర దేశంగా ఉంటుందని భావిస్తుంది. ఐస్లాండ్ అతిపెద్ద భూఉష్ణ శక్తి కర్మాగారాలు హెల్లైహీది, నెస్జవేలిర్ <ref>{{cite web |url=http://www.or.is/English/Projects/HellisheidiGeothermalPlant/ |title=Hellisheiði Geothermal Plant |publisher=Orkuveita Reykjavíkur |url-status=dead |access-date=15 మార్చి 2018 |archive-date=21 జనవరి 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100121165659/http://www.or.is/English/Projects/HellisheidiGeothermalPlant }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.or.is/English/Projects/NesjavellirGeothermalPlant/ |title=Nesjavellir Geothermal Plant |publisher=Orkuveita Reykjavíkur |url-status=dead |access-date=15 మార్చి 2018 |archive-date=26 జనవరి 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100126141447/http://www.or.is/English/Projects/NesjavellirGeothermalPlant/ }}</ref> కార్రాజ్జకర్ హైడ్రోవర్ల ప్లాంట్ దేశం అతిపెద్ద జలవిద్యుత్ కేంద్రంగా సేవలందిస్తుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.worldenergy.org/documents/20090917__wec_krahnjkar_bb.pdf |title=Kárahnjúkar HEP&nbsp;– WEC Executive Assembly 2009 |publisher=worldenergy.org |url-status=dead |access-date=15 మార్చి 2018 |archive-date=11 మే 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511094510/http://www.worldenergy.org/documents/20090917__wec_krahnjkar_bb.pdf }}</ref> కరాహ్న్జూకావిర్క్జున్ పనిచేయడం ప్రారంభించిన తరువాత ఐస్లాండ్ ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద తలసరి విద్యుత్ ఉత్పత్తిదారుగా పేరు గాంచింది.<ref>{{cite web|url = http://askjaenergy.org/2012/06/04/worlds-largest-electricity-producer-per-capita/|title = World's largest Electricity Producer per Capita|publisher = Askja Energy – The Independent Icelandic Energy Portal|date = 4 June 2012|accessdate = 4 October 2013}}</ref> 2009 లో ఐస్లాండ్స్ 6.29 టన్నుల సి.ఒ.2 ను విడుదల చేసింది. ఇది తలసరి గ్రీన్హౌస్ వాయువులకు సమానం.<ref>{{cite web|url = http://www.iea.org/co2highlights/co2highlights.pdf|title = CO2 Emissions from Fuel Combustion Highlights (2011 Edition)|publisher = International Energy Agency|access-date = 2018-03-15|archive-date = 2012-02-02|archive-url = https://web.archive.org/web/20120202035728/http://www.iea.org/co2highlights/co2highlights.pdf|url-status = dead}}</ref> ఇంధన ఘటాల ద్వారా శక్తినిచ్చే కార్ల కోసం హైడ్రోజన్ ఇంధనాన్ని పంపిణీ చేసే స్టేషన్లను నింపే కొన్ని దేశాలలో ఐస్లాండ్ ఒకటి. ఐస్లాండ్‌లో సమృద్ధిగా పునరుత్పాదక శక్తి వనరులు ఉన్న కారణంగా, సమర్థవంతమైన వ్యయంతో తగినంత పరిమాణంలో హైడ్రోజన్‌ను ఉత్పత్తి చేయగల సామర్థ్యం ఉన్న కొన్ని దేశాల్లో ఇది ఒకటి. 2009 జనవరి 22 న ఐస్లాండ్ ఐస్లాండ్ ఈశాన్య ప్రాంతంలో డ్రెకి ప్రాంతం అని పిలువబడే హైడ్రోకార్బన్ అన్వేషణ, ఉత్పత్తిని కోరుకునే సంస్థలకు దాని మొదటి రౌండ్ ఆఫ్షోర్ లైసెన్స్లను ప్రకటించింది.<ref>{{cite web|author = Phaedra Friend|url = http://www.rigzone.com/news/article.asp?a_id=71990|title = Iceland Opens First-Ever Offshore Licensing Round|publisher = Rigzone|date = 22 January 2009|accessdate = 10 February 2010}}</ref> రెండు అన్వేషణ లైసెన్సులు ఇవ్వబడ్డాయి.<ref>{{cite web|url=http://askjaenergy.org/petroleum/|title=Petroleum-Askja Energy – The Independent Icelandic Energy Portal|work=Askja Energy – The Independent Icelandic Energy Portal|accessdate=27 October 2014}}</ref> 2010 లో ఐస్లాండ్ గిన్నిస్ వరల్డ్ రికార్డ్స్ "గ్రీన్ గ్రౌండ్ కంట్రీ"గా గుర్తించబడింది. ఇది పర్యావరణ సస్టైనబిలిటీ ఇండెక్స్ ద్వారా అత్యధిక స్కోరుకు చేరుకుంది. ఇది దేశం నీటి ఉపయోగం. జీవవైవిధ్యం, పరిశుద్ధ శక్తులను 93.5 / 100 స్కోరు స్వీకరించింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/highest-score-by-the-environmental-sustainability-index-(country)|title=Highest score by the Environmental Sustainability Index (country)|newspaper=Guinness World Records|access-date=2016-11-01}}</ref> 2012 నాటికి ఐస్లాండ్ ప్రభుత్వం రెండు దేశాల మధ్య విద్యుత్ సరఫరా కోసం అధిక-వోల్టేజ్ ప్రత్యక్ష-ప్రస్తుత అనుసంధానాన్ని నిర్మించే అవకాశం గురించి యునైటెడ్ కింగ్డం ప్రభుత్వంతో చర్చలు జరుపుతోంది.<ref>{{cite web|url=https://askjaenergy.com/2012/06/18/the-united-kingdom-and-icelandic-electricity/|title=The United Kingdom and Icelandic Electricity|author=|date=18 June 2012|work=askjaenergy.com}}</ref> ఐస్ల్యాండ్లో విద్యుత్ ధరలు సాధారణంగా ఎక్కువగా ఉండటంతో ఇటువంటి ఒక కేబుల్ ఐస్ల్యాండ్కు అవకాశం కల్పిస్తుంది.<ref>{{cite web|url = http://askjaenergy.org/transmission/hvdc-subsea-link/|title = HVDC Subsea Link|publisher = Askja Energy – The Independent Icelandic Energy Portal}}</ref> ఐస్లాండ్ గణనీయమైన పునరుత్పాదక ఇంధన వనరులు, ప్రత్యేకించి భూఉష్ణ శక్తి, జలశక్తి వనరులు,<ref>[http://askjaenergy.org/2013/01/21/gaining-from-the-european-green-drivers/ Gaining from the European Green Drivers|Askja Energy – The Independent Icelandic Energy Portal]. Askja Energy (21 January 2013). Retrieved 5 January 2014.</ref> సంభావ్యత చాలా అభివృద్ధి కాలేదు. కొంతమంది ఐస్లాండ్ నివాసితులు, పరిశ్రమల నుండి అదనపు విద్యుత్ ఉత్పాదక సామర్థ్యం కోసం తగినంత డిమాండ్ లేనందున పునరుత్పాదక శక్తి వనరుల నుండి చవకైన విద్యుత్తును ఎగుమతి చేయడంలో దేశం ఆసక్తి ఉంది. ఇది శక్తి వనరులను మరింత అభివృద్ధి చేయటానికి దారి తీస్తుంది. ===విద్య , సైంస్ === [[File:Menntaskólinn í Reykjavík (main building, 2004).jpg|thumb|Reykjavík Junior College (''[[Menntaskólinn í Reykjavík]]''), located in downtown Reykjavík, is the oldest [[gymnasium (school)|gymnasium]] in Iceland]] విద్య, సైన్స్, సంస్కృతి మంత్రిత్వ శాఖ పాఠశాలలు తప్పనిసరిగా ఉపయోగించే విధానాలు, పద్ధతులకు బాధ్యత వహిస్తాయి. అవి జాతీయ పాఠ్య మార్గదర్శకాలను విడుదల చేస్తాయి. అయినప్పటికీ నాటకశాలలు, ప్రాథమిక పాఠశాలలు, దిగువ సెకండరీ పాఠశాలలు మునిసిపాలిటీలు నిధులను నిర్వహిస్తున్నాయి. చాలా కఠినమైన డిమాండ్లతో ప్రభుత్వం పౌరులు తమ పిల్లలను ఇంటి వద్ద ఉండి విద్యను అభ్యసించడానికి అనుమతించాలని భావిస్తుంది.<ref>{{cite web|url = http://grapevine.is/Author/ReadArticle/Mayor-Does-Not-Feel-School-Should-Be-Mandatory|title = ReadArticle / Mayor Does Not Feel School Should Be Mandatory|language=is|publisher = Grapevine.is|date = 25 August 2011|url-status = dead|df = dmy-all|access-date = 15 మార్చి 2018|archive-date = 1 మే 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20130501135434/http://grapevine.is/Author/ReadArticle/Mayor-Does-Not-Feel-School-Should-Be-Mandatory}}</ref> విద్యార్థులు తప్పనిసరిగా ప్రభుత్వ పాఠ్య ప్రణాళికకు కట్టుబడి ఉండాలి, తల్లిదండ్రుల బోధన తప్పనిసరిగా ప్రభుత్వ ఆమోదం పొందిన బోధనా సర్టిఫికేట్ను పొందాలి. నర్సరీ పాఠశాల (లీక్స్కోలీ) ఆరు సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సున్న పిల్లలకు విద్య లేని విద్య, విద్య వ్యవస్థలో మొదటి దశ విద్యాబోధన ఉంటుంది. నాటకశాలల గురించి ప్రస్తుత చట్టం 1994 లో ఆమోదించబడింది. వీలైనంత సులభంగా తప్పనిసరి విద్యలో మార్పును మెరుగుపర్చడానికి పాఠ్య ప్రణాళిక తగినదిగా ఉండటానికి కూడా వారు బాధ్యత వహిస్తారు. నిర్బంధ విద్య, లేదా గ్రున్స్క్లో, ప్రాథమిక, తక్కువ సెకండరీ విద్య ఉంటాయి. ఇది తరచుగా ఒకే సంస్థలో నిర్వహించబడుతుంది. 6 నుండి 16 సంవత్సరాల వయస్సు ఉన్న పిల్లలకు చట్టప్రకారం విద్య తప్పనిసరి. పాఠశాల సంవత్సరం తొమ్మిది నెలల పాటు కొనసాగుతుంది. ఆగస్టు 21, సెప్టెంబరు 1 మధ్య మే 31, జూన్ 10 మధ్య ముగిస్తుంది. పాఠశాల రోజుల కనీస సంఖ్య 170. కానీ కొత్త ఉపాధ్యాయుల వేతన ఒప్పందం తరువాత అది 180 కు పెరిగింది. వారానికి ఐదు రోజులు పాఠాలు జరుగుతాయి. అన్ని ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో క్రైస్తవ మత విద్య తప్పనిసరి. అయినప్పటికీ విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ నుండి మినహాయింపును పొందవచ్చు.<ref name = "Jonathan Fox">{{Cite book|url = https://books.google.com/?id=rE0NcgxNaKEC&pg=PA118|author = Fox, Jonathan|title = A World Survey of Religion and the State (Cambridge Studies in Social Theory, Religion and Politics)|publisher = [[Cambridge University Press]]|quote = All public schools have mandatory education in Christianity. Formally, only the Minister of Education has the power to exempt students from this but individual schools usually grant informal exemptions.|isbn = 978-0-521-70758-9|year = 2008}}</ref> ఉన్నత మాధ్యమిక విద్య లేదా ఫ్రాంహాల్డ్‌స్కోలి దిగువ ఉన్నత విద్యను అనుసరిస్తుంది. ఈ పాఠశాలలు ఆంగ్లంలో జిమ్నాషియా అని కూడా పిలువబడతాయి. ప్రతి ఒక్కరూ ప్రతి ఒక్కరికీ ఉన్నత మాధ్యమిక విద్యకు హక్కు ఉంది. 1996 లో ఉన్నత పాఠశాల పాఠశాల చట్టం ద్వారా ఈ దశలో విద్యాబోధన నిర్వహించబడుతుంది. ఐస్లాండ్లోని అన్ని పాఠశాలలు బాలబాలికలకు ఒకటిగా విద్యాబోధన చేసే పాఠశాలలుగా ఉన్నాయి. సెంట్రల్ రేక్జావిక్లోని ప్రధాన ప్రాంగణంలో ఉన్న ఐస్ల్యాండ్ విశ్వవిద్యాలయం ఉన్నత విద్యా కేంద్రంగా ఉంది. యూనివర్శిటీ-స్థాయి బోధనలో ఇతర పాఠశాలలు రేకిజావిక్ విశ్వవిద్యాలయం, అకేరెరి విశ్వవిద్యాలయం, ఐస్ల్యాండ్ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం, బిఫ్రోస్ట్ విశ్వవిద్యాలయం ఉన్నాయి. ఒ.ఇ.సి.డి. అంచనా ప్రకారం 25-64 సంవత్సరాల వయస్కులలో 64% మంది ఉన్నత పాఠశాల డిగ్రీని సమానంగా పొందారు. ఇది ఒ.ఇ.సి.డి. సగటు 73% కంటే తక్కువగా ఉంది. 25 నుంచి 34 ఏళ్ళ వయస్సులో కేవలం 69% మాత్రమే ఉన్నత పాఠశాల డిగ్రీకి పొందారు.ఇది కూడా ఒ.ఇ.సి.డి. సగటు 80% కంటే తక్కువగా ఉంది.<ref name = "Iceland – OECD Better Life Index"/> అయినప్పటికీ ఐస్ల్యాండ్ విద్యావ్యవస్థ అద్భుతమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది: ఇంటర్నేషనల్ స్టూడెంట్ అసెస్మెంట్ కోసం ప్రస్తుతం ఒ.ఇ.సి.డి. సగటు కంటే ఇది 16 వ స్థానంలో ఉంది.<ref>{{cite web|url = http://www.oecd.org/dataoecd/54/12/46643496.pdf|title = What Students Know and Can Do: Student Performance in Reading, Mathematics and Science 2010|publisher = OECD.org|accessdate = 24 April 2012}}</ref> ముఖ్యంగా పఠనం, గణితంలలో విద్యార్థులకు నైపుణ్యం ఉంది. యూరోపియన్ కమిషన్ 2013 యూరోస్టాట్ నివేదిక ప్రకారం ఐల్యాండ్ జిడిపిలో 3.11% శాస్త్రీయ పరిశోధన, అభివృద్ధి కొరకు (R & D) ఖర్చు చేస్తోంది, యు.యూ సగటు 2.03% కంటే 1% ఎక్కువగా ఉంది, ఇది 4% 2020 నాటికి చేరుకోవాలి.<ref>{{cite web|url=http://ec.europa.eu/research/innovation-union/pdf/state-of-the-union/2012/countries/iceland_2013.pdf |title=Research and innovation in Iceland, country profile |publisher=European Commission |accessdate=24 March 2015 }}{{dead link|date=May 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> R & D (100 మిలియన్ US డాలర్లు లేదా అంతకన్నా ఎక్కువ) ఖర్చుతో 72 దేశాలలో ఐస్లాండ్ జిడిపిలో 9 వ స్థానంలో నిలిచింది. [[తైవాన్]], [[స్విట్జర్లాండ్]], [[జర్మనీ]], [[ఫ్రాన్సు]] యు.కె,, [[కెనడా]].<ref>{{cite web|url = http://unesdoc.unesco.org/images/0018/001899/189958E.pdf|title = UNESCO science report, 2010: the current status of science around the world; 2010|format = PDF}}</ref> ==గణాంకాలు == [[File:Reykjavík séð úr Hallgrímskirkju 6.JPG|thumb|right|[[Reykjavík]], Iceland's largest metropolitan area and the centre of the [[Capital Region (Iceland)|Capital Region]] which, with a population of 212,385, makes for 63% of Iceland's population (numbers from 2016)]] ఐస్లాండ్ అసలు జనాభా నార్డిక్, గేలిక్ మూలం. ఇది సెటిల్మెంట్ వ్యవధి నుండి అలాగే రక్తం గ్రూప్, జన్యు విశ్లేషణ వంటి తదుపరి వైజ్ఞానిక అధ్యయనాల నుండి వచ్చిన సాహిత్య ఆధారాల నుండి స్పష్టంగా ఉంది. స్థిరపడిన పురుషులు ఎక్కువ మంది నార్డిక్ సంతతికి చెందినవారు అయితే ఎక్కువమంది స్త్రీలు గేలిక్ మూలానికి చెందినవారని అటువంటి జన్యు అధ్యయనం సూచించింది. దీంతో అనేకమంది ఐస్లాండ్ దేశాల్లో స్థిరపడినవారు నోర్సేమెన్, వీరు గాలీలను బానిసలుగా తీసుకువచ్చారని భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite journal|last1 = Helgason|first1 = Agnar|year = 2000|title = Estimating Scandinavian and Gaelic Ancestry in the Male Settlers of Iceland|url = https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2000-03_67_3/page/696|pmc = 1287529|journal = American Journal of Human Genetics|volume = 67|issue = 3|pages = 697–717|doi = 10.1086/303046|pmid = 10931763|last2 = Sigureth Ardóttir|first2 = S|last3 = Nicholson|first3 = J|last4 = Sykes|first4 = B|last5 = Hill|first5 = EW|last6 = Bradley|first6 = DG|last7 = Bosnes|first7 = V|last8 = Gulcher|first8 = JR|last9 = Ward|first9 = R|display-authors= 9|last10 = Stefánsson|first10 = Kári}} </ref> ఐస్ల్యాండ్లో 17 వ శతాబ్దం చివర్లో ఉన్న విస్తారమైన వంశావళి రికార్డులు ఉన్నాయి. తుదిశాతం రికార్డుల కాలం వయస్సులో సెటిల్మెంట్కు విస్తరించింది. బయో ఫార్మాసూటికల్ సంస్థ డీకొడే జెనెటిక్స్ ఐస్లాండ్ తెలిసిన నివాసులను కవర్ చేయడానికి ఉద్దేశించబడిన ఒక వంశావళి డేటాబేస్ను సృష్టించేందుకు నిధులు సమకూర్చింది. ఇది ఐస్ల్యాండ్ జనాభా సాపేక్ష ఐసోలేషన్ ఆధారంగా జన్యు వ్యాధులపై పరిశోధన నిర్వహించడానికి విలువైన సాధనంగా ఫ్స్‌లెండింగబాక్ అని పిలిచే డేటాబేస్ను ఇది వివరిస్తుంది. ద్వీపం జనాభా 1900 వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో ప్రారంభ స్థిరనివాసం నుండి 40,000 నుండి 60,000 వరకు ఉంటుంది. ఆ సమయంలో అగ్నిపర్వత విస్పోటనల నుండి చల్లటి శీతాకాలాలలో బూడిద పడడం, బుబోనిక్ తెగుళ్ళు అనేకసార్లు జనాభాను తీవ్రంగా ప్రభావితం చేశాయి.<ref name = tomasson>{{Cite book|last = Tomasson|first = Richard F.|title = Iceland, the first new society|url = https://archive.org/details/icelandfirstnews0000toma|publisher = U of Minnesota Press|year = 1980|isbn = 0-8166-0913-6|page = [https://archive.org/details/icelandfirstnews0000toma/page/63 63]}}</ref> 1500, 1804 మధ్య ఐస్ల్యాండ్లో 37 కరువు సంవత్సరాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|last=Lancaster|first=H. O|title=Expectations of Life: A Study in the Demography, Statistics, and History of World Mortality|url=https://archive.org/details/expectationsofli0000lanc|year=1990|publisher=Springer-Verlag|location=New York|isbn=0-387-97105-X|page=[https://archive.org/details/expectationsofli0000lanc/page/399 399]}}</ref> 1703 లో నిర్వహించిన మొట్టమొదటి జనాభా గణనలో 50,358 అని వెల్లడించారు. 1783-1784 సమయంలో లాకి అగ్నిపర్వత వినాశక అగ్నిపర్వత విస్పోటనల తరువాత జనాభా 40,000 కంటే తక్కువకు చేరుకుంది.<ref>"[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/8624791.stm The eruption that changed Iceland forever]". BBC News. 16 April 2010.</ref> 19 వ శతాబ్దం మధ్యకాలం నుండి జనాభాలో జీవన పరిస్థితులను మెరుగుపరచడం వేగంగా పెరిగింది - ఇది 1850 లో సుమారు 60,000 నుండి 2008 లో 3,20,000 కు అధికరించింది. అభివృద్ధి చెందిన దేశాలతో పోలిస్తే, ఐస్లాండ్‌లో సాపేక్షంగా యువ జనాభా ఎక్కువ. ఐదుగురికి 14 ఏళ్ళ వయస్సులో 2.1 సంతానోత్పత్తి రేటుతో, దీర్ఘకాల జనాభా పెరుగుదల కోసం తగినంత జనన రేటు కలిగిన కొన్ని యూరోపియన్ దేశాలలో ఐస్లాండ్ ఒకటి (ఎడమవైపు పట్టిక చూడండి).<ref>{{cite web|url=http://www.statice.is/?PageID=1175&src=/temp_en/Dialog/varval.asp?ma=MAN05202%26ti=Fertility+and+reproduction+rates+1853-2010++++++%26path=../Database/mannfjoldi/faeddir/%26lang=1%26units=pr%201000%20women|title=Home – Hagstofa|work=Hagstofa}}</ref><ref>{{cite web|url = http://eng.velferdarraduneyti.is/departments/gender-equality/|title = Gender equality|publisher = Centre for Gender Equality Iceland|date = January 2012}}</ref> <div style = "font-size: 98%;"> {|class = "wikitable" style = "clear: left; right: left; margin-right: 1em;" |+colspan = "4"|Population projection <br /> (1 January)<!-- 1 January for every year. --><ref>{{cite web |url = http://www.statice.is/?PageID=1179&src=https://rannsokn.hagstofa.is/pxen/Dialog/varval.asp?ma=MAN09012%26ti=Population+projection+by+main+indicators+2013%2D2061++++++%26path=../Database/mannfjoldi/mannfjoldaspa2010/%26lang=1%26units=Fjöldi |title = Population projection by main indicators 2013–2061 |publisher = [[Statistics Iceland]] |location = Reykjavík, Iceland}}</ref> |- !Year !Low !Medium !High |- style = "text-align: center;" |2014 |colspan = "3"|{{ispop|2014}} |- style = "text-align: center;" |2015 |colspan = "3"|332.529 |- style = "text-align: center;" |2020 |340,418 |342,716 |346,279 |- style = "text-align: center;" |2025 |352,280 |357,894 |365,893 |- style = "text-align: center;" |2030 |361,853 |371,796 |385,405 |- style = "text-align: center;" |2035 |369,888 |384,397 |404,053 |- style = "text-align: center;" |2040 |376,580 |395,866 |422,047 |- style = "text-align: center;" |2045 |381,846 |406,271 |439,756 |- style = "text-align: center;" |2050 |385,536 |415,627 |457,317 |- style = "text-align: center;" |2055 |387,489 |423,790 |474,561 |- style = "text-align: center;" |2060 |387,597 |430,545 |490,976 |} </div> 2007 డిసెంబరు నాటికి, ఐస్లాండ్‌ జనాభాలో 33,678 మంది (మొత్తం జనాభాలో 13.5%) విదేశాల్లో జన్మించినవారే. విదేశాల్లో నివసిస్తున్న ఐస్లాండిక్ తల్లిదండ్రుల పిల్లలు సహా సుమారు 19,000 మంది (జనాభాలో 6%) విదేశీ పౌరసత్వం ఉంది. పోలిష్ ప్రజలు అతిపెద్ద అల్ప సంఖ్యాక సమూహాన్ని గణనీయమైన సంఖ్యలో ఉన్నారు. వీరు ఇప్పటికీ విదేశీ శ్రామిక బలగాల సమూహాన్ని రూపొందిస్తున్నారు. సుమారు 8,000 పోల్స్ ఇప్పుడు ఐస్ల్యాండ్లో నివసిస్తున్నారు. వీరిలో 1,500 మంది ఫ్జారోయాబిగ్గోలో పనిచేస్తున్నారు. ఇక్కడ వారు 75% కార్మికులుగా పనిచేస్తున్నారు. వారు ఫాజార్రాల్ అల్యూమినియం ప్లాంట్ను నిర్మిస్తున్నారు.<ref>{{cite web |url=http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=35572 |title=Iceland: Migration Appears Here Too&nbsp;– IPS |publisher=Ipsnews.net |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=6 మే 2018 |archive-date=11 మే 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511062508/http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=35572 }}</ref> ఇమ్మిగ్రేషన్ ఇటీవల పెరుగుదల సమయంలో అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థ కారణంగా కార్మిక కొరతకు [ఎవరు?]ముఖ్యమైన సమస్యగా మారింది. అలాగే 2004 యురేపియన్ యూనియన్ విస్తరణలో భాగంగా ఉన్న దేశాల నుండి ప్రజల ఉద్యమం మీద ఆంక్షలు ఎత్తివేయబడింది. ఐస్‌లాండ్ తూర్పు ప్రాంతంలో పెద్ద ఎత్తున నిర్మాణ ప్రాజెక్టులు (కరాన్జక్కర్ హైడ్రోవర్ ప్లాంట్ చూడండి) తాత్కాలికంగా ఉండాలని భావిస్తున్న పలువురు వ్యక్తులను ఇక్కడకు ప్రాజెక్టులలో పనిచేయడానికి తీసుకు వచ్చారు. అనేక పోలిష్ వలసదారులు 2008 లో ఐస్లాండిక్ ఆర్థిక సంక్షోభం ఫలితంగా ఐస్‌లాండ్‌ను వదిలివేశారు.<ref>{{Cite news|url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7680087.stm|title = Europe &#124; Iceland faces immigrant exodus|publisher = BBC News|date = 21 October 2008|accessdate = 10 February 2010}}</ref> ఐస్ల్యాండ్ నైరుతి ప్రాంతం అత్యంత జనసాంద్రత కలిగిన ప్రాంతంగా ఉంది. ఇది ప్రపంచంలోని ఉత్తర కొనగ ఉండడమేకాక దేశానికి రాజధాని రేకిజావిక్ కూడా ఇక్కడే ఉంది. గ్రేటర్ రెక్జావిక్ ప్రాంతం వెలుపల ఉన్న అతిపెద్ద పట్టణాలు అకూరెరీ, రేయ్జనేస్బేర్, అయితే ఇవి రాజధానికి దగ్గరగా ఉంటాయి. ఎరిక్ ది రెడ్ నాయకత్వంలోని కొంతమంది 500 ఐస్లాండ్లు 10 వ శతాబ్దం చివరలో గ్రీన్లాండ్‌కు వలస వచ్చారు. అప్పటి వరకు పాలోయో-ఎస్కిమోస్ మాత్రమే నివసించేవారు.<ref>{{Cite journal|title = A Millennium of Misery: The Demography of the Icelanders|last = Tomasson|first = Richard F.|journal = Population Studies|volume = 31|issue = 3|year = 1977|pages = 405–406|doi = 10.2307/2173366|publisher = Population Investigation Committee|pmid = 11630504|jstor = 2173366}}</ref> మొత్తం జనాభా బహుశా 5,000 కు చేరుకుంది, 1500 నాటికి అదృశ్యమవడానికి ముందు స్వతంత్ర సంస్థలను అభివృద్ధి చేసింది.<ref>{{cite web|url = http://www.archaeology.org/online/features/greenland/|title = The Fate of Greenland's Vikings|publisher = Archaeology.org|date = 28 February 2000|accessdate = 10 February 2010|archive-date = 4 నవంబరు 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20121104204345/http://www.archaeology.org/online/features/greenland/|url-status = dead}}</ref> గ్రీన్‌లాండ్ ప్రజలు ఉత్తర అమెరికాలోని విన్లాండ్‌లో ఒక కాలనీని స్థాపించడానికి ప్రయత్నించారు. కానీ స్థానిక నివాసితుల నుండి శత్రుత్వంతో ఇది నిషేధించబడింది.<ref>{{cite web|url=http://nat.is/travelguideeng/icelandic_vikings.htm|title=Iceland: The Vikings|publisher=Nordic Adventure Travel|accessdate=27 July 2014|website=|archive-date=17 ఆగస్టు 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140817185514/http://nat.is/travelguideeng/icelandic_vikings.htm|url-status=dead}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్, కెనడాకు ఐస్ల్యాండ్ల వలస 1870 లో ప్రారంభమైంది. 2006 నాటికి [[కెనడా]]లో 88,000 మంది ఐస్లాండ్ సంతతికి చెందినవారు ఉన్నారు.<ref>{{cite web|url = http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/hlt/97-562/pages/page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000|title = Ethnocultural Portrait of Canada Highlight Tables, 2006 Census|accessdate = 27 July 2014|website = |archive-date = 11 డిసెంబరు 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20201211144718/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/hlt/97-562/pages/page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Table=2&Data=Count&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000|url-status = dead}}</ref> అయితే 2000 యు.ఎస్. జనాభా లెక్కల ఆధారంగా ఐస్లాండ్ సంతతికి చెందిన 40,000 పైచిలుకు మందికి అమెరికా పౌరసత్వం ఉంది.<ref>{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFactsCharIteration?_event=&geo_id=01000US&_geoContext=01000US&_street=&_county=&_cityTown=&_state=&_zip=&_lang=en&_sse=on&ActiveGeoDiv=&_useEV=&pctxt=fph&pgsl=010&_submenuId=factsheet_2&ds_name=DEC_2000_SAFF&_ci_nbr=539&qr_name=DEC_2000_SAFF_A1010&reg=DEC_2000_SAFF_A1010%3A539&_keyword=&_industry= |title=Select a Race, Ethnic, or Ancestry Group |publisher=U.S. Census Bureau |url-status=dead |access-date=6 మే 2018 |archive-date=3 జనవరి 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110103054548/http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFactsCharIteration?_event=&geo_id=01000US&_geoContext=01000US&_street=&_county=&_cityTown=&_state=&_zip=&_lang=en&_sse=on&ActiveGeoDiv=&_useEV=&pctxt=fph&pgsl=010&_submenuId=factsheet_2&ds_name=DEC_2000_SAFF&_ci_nbr=539&qr_name=DEC_2000_SAFF_A1010&reg=DEC_2000_SAFF_A1010%3A539&_keyword=&_industry= }}</ref> ===భాషలు === ఐస్లాండ్ అధికారిక లిఖిత, మాట్లాడే భాష ఐస్ల్యాండిక్. ఇది ఒక నార్తరన్ జర్మేనిక్ భాష. పురాతన నార్స్‌కు చెందినది. వ్యాకరణం, పదజాలంలో ఇతర నార్డిక్ భాషల కంటే ఇది ఓల్డ్ నోర్స్ కంటే ఇది తక్కువగా ఉంటుంది. ఐస్లాండిక్ మరింత క్రియ, నామవాచక పదకోశాన్ని సంరక్షించింది. ఇతర భాషల నుండి పదాలను సేకరించడమే కాక కాకుండా స్థానిక మూలాల ఆధారంగా కొత్త పదజాలం అభివృద్ధి చెందింది. శతాబ్దాలుగా ఒంటరిగా ఉండటంతో ఐస్ల్యాండిక్ పదజాలం అభివృద్ధిలో స్వచ్ఛతా ధోరణి అధికంగా ఉంటుంది. భాషా ప్రణాళిక కూడా అధిక స్థాయిలో ఉంటుంది. లాటిన్ స్క్రిప్టులో r రాణి అక్షరం Þను ఉపయోగిస్తున్న భాషలలో ఐస్లాండిక్ మాత్రమే సజీవంగా ఉంది. ఐరిష్ భాష సజీవ సంబంధ బంధువు ఫారోస్. 2011 లో ఐస్ల్యాండ్ సంకేత భాష అధికారికంగా ఒక మైనారిటీ భాషగా గుర్తింపు పొందింది. ఐస్లాండ్ చెవిటి కమ్యూనిటీ విద్యాభ్యాసానికి ఉపయోగించబడుతుంది. నేషనల్ కరికులం గైడ్ ద్వారా ఇది నియంత్రించబడుతుంది. పాఠశాల పాఠ్యాంశాల్లో ఇంగ్లీష్, డానిష్ తప్పనిసరి. రెండు భాషలు విస్తృతంగా అర్థం చేసుకుని, మాట్లాడబడుతున్నాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.icelandexport.is/english/about_iceland/icelandic_language/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20061013003321/http://www.icelandexport.is/english/about_iceland/icelandic_language/ |url-status=dead |archive-date=13 October 2006 |title=Icelandic Language |work=Iceland Trade Directory |publisher=icelandexport.is |accessdate=22 April 2010 |df=dmy-all }}</ref> సాధారణంగా మాట్లాడే ఇతర భాషలు స్వీడిష్, నార్వేజియన్, జర్మన్, ఫ్రెంచ్. పోలిష్ ఎక్కువగా స్థానిక పోలిష్ కమ్యూనిటీ (ఐస్లాండ్ యొక్క అతిపెద్ద మైనారిటీ) ద్వారా మాట్లాడబడుతుంది. డానిష్ ఎక్కువగా స్వీడన్స్, నార్వేజియన్లు బాగా అర్థం చేసుకొని ఎక్కువగా మాట్లాడతారు-ఇది ఐస్ల్యాండ్లో తరచుగా స్కండినావిస్‌గా (ఇ స్కాండినేవియన్) గా పిలువబడుతుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.heimur.is/heimur/leit/frettir/Default.asp?ew_1_a_id=138249 |title=Heimur&nbsp;– Útgáfufyrirtækið |publisher=Heimur.is |url-status=dead |access-date=6 మే 2018 |archive-date=11 మే 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511213824/http://www.heimur.is/heimur/leit/frettir/Default.asp?ew_1_a_id=138249 }}</ref> అనేక పాశ్చాత్య దేశాలలో సాధారణ ఆచారం వలె కుటుంబ పేర్లను వాడే బదులు, ఐస్లాండ్ ప్రజలకు పోషకుడి లేదా మత్రోనిమ్మిక్ ఇంటిపేర్లు ఉంటాయి. పోషక పదాలు చాలా సాధారణంగా అభ్యషించబడుతున్నాయి. నామమాత్ర పేర్లు తండ్రి మొదటి పేరు మీద ఆధారపడినవి. అయితే మాట్రోనిమిక్ పేర్లు తల్లి మొదటి పేరు మీద ఆధారపడి ఉంటాయి. ఇవి వ్యక్తి ఇచ్చిన పేరును అనుసరిస్తాయి. ఉదా. ఎలిసబెత్ జోంస్‌టోడిర్ ("ఎలిసబెత్, జాన్స్ కుమార్తె" (జాన్, తండ్రి)) లేదా ఒలఫూర్ కత్రినిసన్ ("ఒలఫూర్, కాట్రిన్ కొడుకు" (కత్రినా తల్లి)).<ref>[http://www.nordicnames.de/wiki/Surnames Surnames – Nordic Names Wiki – Name Origin, Meaning and Statistics]. Nordicnames.de (16 September 2013). Retrieved 5 January 2014.</ref> దీని ఫలితంగా ఐస్లాండ్స్ వారి పేరుతో మరొకదాన్ని సూచిస్తారు. ఐస్ల్యాండ్ టెలిఫోన్ డైరెక్టరీ ఇంటిపేరుతో కాకుండా మొదటి పేరుతో అక్షర క్రమంలో జాబితా చేయబడింది.<ref>[http://travel-wonders.com/2009/09/28/the-icelandic-phonebook-surprise/ The Icelandic Phonebook Surprise|Travel Wonders of the World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180904011254/http://travel-wonders.com/2009/09/28/the-icelandic-phonebook-surprise/ |date=2018-09-04 }}. Travel-wonders.com (28 September 2009). Retrieved 5 January 2014.</ref> అన్ని కొత్త పేర్లను ఐస్ల్యాండ్ నేమింగ్ కమిటీ ఆమోదపొందాలి. ===ఆరోగ్యం === ఐస్ల్యాండ్ దాని ఆరోగ్య మంత్రిత్వ శాఖ <ref>[https://web.archive.org/web/20100324121304/http://eng.heilbrigdisraduneyti.is/Information/nr/677 Information about the Icelandic Health Care System]. Ministry of Health, Iceland</ref> ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది, ఎక్కువగా పన్నులు (85%), సేవ ఫీజు (15%) ద్వారా తక్కువ స్థాయిలో చెల్లించబడుతుంది. చాలా దేశాలకు భిన్నంగా ఇక్కడ ప్రైవేటు ఆసుపత్రులు లేవు. ప్రైవేట్ బీమా ఆచరణాత్మకంగా లేదు.<ref name = j1/> ప్రభుత్వ బడ్జెట్‌లో గణనీయమైన భాగం ఆరోగ్య సంరక్షణకు కేటాయించబడింది,<ref name = j1>{{Cite journal|pmid = 16490899|url = http://archsurg.ama-assn.org/cgi/content/full/141/2/199#SEC8|journal = Arch Surg|title = Surgery in Iceland|year = 2006|volume = 141|issue = 2|doi = 10.1001/archsurg.141.2.199|last1 = Gunnlaugsson|first1 = Gunnar H.|last2 = Oddsdottir|first2 = M|last3 = Magnusson|first3 = J|pages = 199–203}}</ref> ఐస్ల్యాండ్ ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యయాలలో 11 వ స్థానంలో ఉంది. జి.డి.పి.లో ఇది ఒక శాతం,<ref>[http://www.nationmaster.com/graph/hea_tot_exp_on_hea_as_of_gdp-health-total-expenditure-gdp Retrieved 27-4-2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120504215044/http://www.nationmaster.com/graph/hea_tot_exp_on_hea_as_of_gdp-health-total-expenditure-gdp |date=2012-05-04 }}. Nationmaster.com. Retrieved 28 April 2012.</ref> తలసరి వ్యయంలో 14 వ స్థానంలో ఉంది.<ref>[http://www.oecd.org/document/30/0,3746,en_2649_37407_12968734_1_1_1_37407,00.html OECD Health Data 2011]. Oecd.org (30 June 2011). Retrieved 28 April 2012. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120413113002/http://www.oecd.org/document/30/0,3746,en_2649_37407_12968734_1_1_1_37407,00.html |date=13 April 2012 }}</ref> మొత్తంమీద దేశ ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యవస్థ ప్రపంచంలోని ఉత్తమమైన వ్యవస్థలలో ఒకటిగా ఉంది. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ వర్గీకరణలో 15 వ స్థానాన్ని పొందింది.<ref>World Health Organization: [http://www.who.int/whr/2000/en/ Health Report 2010]</ref> ఒక ఒ.ఇ.సి.డి.నివేదిక ప్రకారం ఐస్లాండ్ పలు పారిశ్రామిక దేశాల కంటే ఆరోగ్య వనరులకు ఎక్కువ నిధులను కేటాయించింది. 2009 నాటికి ఐస్లాండ్లో 1,000 మందికి 3.7 వైద్యులు ఉన్నారు (ఒ.ఇ.సి.డి. దేశాలలో 3.1 సగటుతో పోలిస్తే), 1000 మందికి 15.3 నర్సులు (ఒ.ఇ.సి.డి. సగటు 8.4 తో పోలిస్తే) ఉన్నారు.<ref name="autogenerated2">[https://web.archive.org/web/20110904230310/http://www.oecd.org/dataoecd/43/21/40905007.pdf OECD Health Data 2011]. oecd.org</ref> ఒ.ఇ.సి.డి. సర్వే ప్రకారం ఐస్లాండర్లు ప్రపంచంలోని అత్యంత ఆరోగ్యవంతమైన వారుగా గుర్తించబడుతున్నారు. ప్రజలలో 81% మంది మంచి ఆరోగ్యంతో ఉన్నారు.<ref name = "Iceland – OECD Better Life Index"/> ఇది పెరుగుతున్న సమస్య అయినప్పటికీ ఇతర అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో ఉన్నంతగా ఐస్‌లాండ్‌లో ఊబకాయం ఎక్కువగా ఉండదు.<ref name = "autogenerated2"/> ఐస్ల్యాండ్ ఆరోగ్య, శ్రేయస్సు కోసం అనేక గుర్తింపులున్నాయి. మాజీ జిమ్నాస్టిక్స్ ఛాంపియన్ మాగ్నస్ స్కివింగ్ చేత సృష్టించబడింది, సృష్టించబడిన ప్రముఖ టెలివిజన్ షో లేజి టౌన్ వీటిలో ఒకటిగా ఉంది. శిశు మరణాలు ప్రపంచంలో అతి తక్కువగా ఉన్నాయి,<ref>[http://esa.un.org/unpd/wpp/Excel-Data/mortality.htm World Population Prospects, the 2010 Revision] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130603014657/http://esa.un.org/unpd/wpp/Excel-Data/mortality.htm |date=2013-06-03 }}. Esa.un.org (28 June 2011). Retrieved 28 April 2012.</ref> ఒ.ఇ.సి.డి. సగటు కంటే ధూమపానం చేసే జనాభా నిష్పత్తి తక్కువగా ఉంటుంది.<ref name = "autogenerated2"/> ఐస్ల్యాండ్లో మహిళలందరూ దాదాపు " డౌన్ సిండ్రోమ్తో ఉన్న గర్భాలను రద్దు " చేయడాన్ని ఎంచుకున్నారు.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/news/magazine-37500189|title=A world without Down's syndrome?|first=Alison|last=Gee|date=29 September 2016|publisher=|accessdate=19 January 2017|via=www.bbc.com}}</ref> సగటు ఆయుఃప్రమాణం 81.8 (ఒ.ఇ.సి.డి. సగటు 79.5 తో పోలిస్తే) ప్రపంచంలోనే 4 వ స్థానంలో ఉంది.<ref>[https://www.un.org/esa/population/publications/wpp2006/WPP2006_Highlights_rev.pdf World Population Prospects The 2006 Revision]. United Nation (2007)</ref> అంతేకాకుండా ఐస్లాండ్లో చాలా తక్కువ కాలుష్యం ఉంది. ఇది క్లీనర్ జియోథర్మల్ శక్తి మీద అధిక నమ్మకంతో తక్కువ జనాభా సాంద్రత, పౌరుల మధ్య ఉన్నత స్థాయి పర్యావరణ స్పృహ అధికంగా ఉంది.<ref>[[#Wilcox|Wilcox and Latif]], p. 19</ref> ఒక ఒ.ఇ.సి.డి. అంచనా ప్రకారం. వాతావరణంలో విషపూరిత పదార్థాల మొత్తం పరిమాణంలో ఏ ఇతర పారిశ్రామిక దేశాల్లో కంటే తక్కువగా ఉంటుంది.<ref>[http://oecdbetterlifeindex.org/countries/iceland/ Environment Indicators]. Oecdbetterlifeindex.org. Retrieved 28 April 2012.</ref> ===మతం === {{Bar box |title = Affiliation by religious movement (1 January 2017)<ref>{{cite web |url = http://px.hagstofa.is/pxen/pxweb/en/Samfelag/Samfelag__menning__5_trufelog/MAN10001.px/table/tableViewLayout1/?rxid=4cfc6e75-3bf7-4455-ba53-5cb62900aa65 |title = Populations by religious and life stance organizations 1998–2016 |publisher = [[Statistics Iceland]] |location = Reykjavík, Iceland |access-date = 2018-05-06 |archive-date = 2019-09-13 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190913113045/http://px.hagstofa.is/pxen/pxweb/en/Samfelag/Samfelag__menning__5_trufelog/MAN10001.px/?rxid=4cfc6e75-3bf7-4455-ba53-5cb62900aa65 |url-status = dead }}</ref> |float = right |bars = {{Bar percent|[[Church of Iceland]]|DodgerBlue|69.89}} {{Bar percent|Other [[Christianity|Christian]]|Turquoise|11.67}} {{Bar percent|Other and not specified|SlateGray|9.97}} {{Bar percent|Unaffiliated|Black|6.06}} {{Bar percent|[[Heathenism (new religious movement)|Germanic Heathenism]]|Chartreuse|1.07}} {{Bar percent|[[Zuism]]|Tomato|0.84}} {{Bar percent|[[Buddhism]]|Yellow|0.3}} {{Bar percent|[[Islam]]|Green|0.3}} {{Bar percent|[[Icelandic Ethical Humanist Association|Humanist association]]|Khaki|0.53}} {{Bar percent|[[Bahá'í Faith]]|Thistle|0.1}} }} [[File:Staðarbakkakirkja.jpg|thumb|ఐస్లాండ్ వాయవ్యంలో ఉన్న ఒక చర్చి]] ఐస్లాండ్స్ రాజ్యాంగం మతం స్వేచ్ఛకు హామీ ఇస్తుంది. లూథరన్ ఐస్లాండ్ చర్చి ప్రభుత్వ చర్చి: {{Quote|text=ఎవాంజెలికల్ లూథరన్ చర్చి ఐస్లాండ్లో స్టేట్ చర్చ్గా ఉంటుంది. అలాగే ఇది రాష్ట్రం మద్దతుతో , రక్షించబడుతుంది. - ఐస్లాండ్ రాజ్యాంగం యొక్క ఆర్టికిల్ 62, సెక్షన్ IV <ref>{{cite web|title=Constitution of Iceland|url=http://www.government.is/constitution/|publisher=Government of Iceland|accessdate=14 October 2014|archive-date=22 నవంబర్ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122180852/http://www.government.is/constitution|url-status=dead}}</ref>}} ఐస్‌లాండ్ రిజిస్టర్ల ప్రతి పౌరుడి మతపరమైన అనుబంధాన్ని ఐస్లాండ్ పరిగణనలోకి తీసుకుంటుంది. 2015 లో ఐస్లాండ్స్ క్రింది మత సమూహాలుగా విభజించబడింది: * 69.89% ఐస్లాండ్ చర్చిలో సభ్యులు; * 11.67% ఇతర క్రైస్తవ వర్గాల సభ్యులు; * 9.27% ఇతర మతాలు, పేర్కొనబడలేదు; * 6.06% అనుబంధించబడలేదు; * జర్మానిక్ హేటెన్ సమూహాలలో 1.07% మంది సభ్యులు (99% వాటికి చెందినవారు); * 0.84% Zuist సమూహాల సభ్యులు; * 0.53% ఐస్లాండిక్ ఎథికల్ హ్యూమనిస్ట్ అసోసియేషన్ సభ్యులు. ఐస్లాండ్ చాలా లౌకిక దేశం; ఇతర నార్డిక్ దేశాలతో పోల్చితే మతపరమైన కార్యక్రమాలకు ప్రజలు తక్కువగా హాజరౌతుంటారు.<ref>{{cite web|url = http://www.umich.edu/news/index.html?Releases/1997/Dec97/chr121097a|title = University of Michigan News Service|publisher = Umich.edu|date = 10 December 1997|accessdate = 26 January 2010|archive-date = 24 ఫిబ్రవరి 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20080224183224/http://www.umich.edu/news/index.html?Releases/1997/Dec97/chr121097a|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.iceland.is/people-and-society/Religion/|title = Religion < People and Society < Iceland.is&nbsp;– Gateway to Iceland|publisher = Iceland.is|accessdate = 26 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100301083304/http://www.iceland.is/people-and-society/Religion/|archive-date=1 March 2010|url-status=dead}}</ref> పైన పేర్కొన్న గణాంకాలు మతసంబంధ సంస్థల పరిపాలనా సభ్యత్వాన్ని సూచిస్తాయి. ఇవి విశ్వాసం కలిగిన ప్రజల సంఖ్యను ప్రతిబింబిస్తాయి. 2001 లో ప్రచురించబడిన ఒక అధ్యయనం ఆధారంగా నివాసితులలో 23% మంది నాస్తికుడు లేదా అజ్ఞేయవాది ఉన్నారు.<ref>{{Cite journal|last1 = Froese|first1 = Paul|year = 2001|title = Hungary for Religion: A Supply-Side Interpretation of the Hungarian Religious Revival|url = https://archive.org/details/sim_journal-for-the-scientific-study-of-religion_2001-06_40_2/page/251|journal = Journal for the Scientific Study of Religion|volume = 40|issue = 2|pages = 251–268|doi = 10.1111/0021-8294.00054}} </ref> 2012 లో నిర్వహించిన ఒక గాలప్ పోల్ ప్రకారం 57% ఐస్లాండ్స్ తాము "మతవిశ్వాసులు"గా భావిస్తున్నారని, 31% తాము "మతరహితులం " అని భావిస్తున్నారని, 10% తమని తాము "నాస్తికులుగా"గా పేర్కొన్నారు. నాస్థికుల శాతం అధికంగా ఉన్న 10 దేశాల్లో ఐస్లాండు ఉందని అంచనా.<ref name="Religion-and-Atheism">{{cite web|url = http://www.wingia.com/web/files/news/14/file/14.pdf|title = Global index of religion and atheism|url-status = dead|df = dmy-all|access-date = 6 మే 2018|archive-date = 21 అక్టోబరు 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20131021065544/http://www.wingia.com/web/files/news/14/file/14.pdf}}</ref> అధికారిక చర్చి ఆఫ్ ఐస్లాండ్లో నమోదైన సభ్యుల నిష్పత్తి వేగంగా క్షీణిస్తుంది. సంవత్సరానికి 1% కన్నా ఎక్కువ ఉంది (ఐస్లాండ్ చర్చి 2010 లో 80% నుండి 2017 లో 70% కంటే తక్కువగా తగ్గింది)క్షీణిస్తూ ఉంది.{{Citation needed |date=January 2018}} ==సంస్కృతి== ఐస్లాండిక్ సంస్కృతి ఉత్తర జర్మనిక్ సంప్రదాయాలలో ఉన్నాయి. హైతి, మద్యయగచివరిలో వ్రాయబడిన ఐస్‌లాండు సాహిత్యం ప్రత్యేకించి సాగాలు, ఎడ్డా ప్రజలలో ప్రసిద్ధి చెందింది. శతాబ్దాలకాలం కొనసాగిన దేశ నోర్డిక్ సంస్కృతిని బాహ్య ప్రభావం నుండి రక్షించింది; ఐరిష్ భాషను భద్రపరచడం ఇందుకు ఒక ఉదాహరణగా ఉంది. ఆధునిక నోర్డిక్ భాషలన్నింటికి సమీపంగా ఉంటుంది. ఉంటుంది.<ref>{{cite web|title=Hvert norðulandamálanna fimm líkist mest frumnorrænu?|url=https://www.visindavefur.is/svar.php?id=47634|website=Vísindavefurinn|accessdate=12 September 2017|language=is|date=8 September 2009}}</ref> ఇతర నార్డిక్ దేశాలకు విరుద్ధంగా ఐస్లాండు ప్రజలు స్వాతంత్ర్యం, స్వయం సమృద్ధికి చాలా ప్రాముఖ్యతనిస్తారు. ఐరోపా కమీషన్ నిర్వహించిన ప్రజా అభిప్రాయ విశ్లేషణలో 85% మంది ఐస్లాండు ప్రజలు స్వాతంత్రానికి ప్రాముఖ్యత ఇస్తారు. నార్వేజియన్లలో 47% మంది, డాంసులో 49%, ఐరోపాసమాఖ్య 25 సగటు 53% తో పోలిస్తే ఐస్‌లాండు ప్రజలు స్వాతంత్ర్యం "చాలా ముఖ్యమైనది" అని విశ్వసిస్తారు.<ref name="europeancommission">{{Cite book|url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_225_report_en.pdf |title=Social values, Science and Technology analysis |publisher=European Commission Eurobarometer |date=June 2005 |page=35 |format=PDF |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060524004644/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_225_report_en.pdf |archive-date=24 May 2006 |df=dmy-all }}</ref> ఐస్లాండు ప్రజలకు చాలా బలమైన వృత్తిపరమైన నియమాలు ఉన్నాయి. వీరు ఇతర పారిశ్రామికీకరణ దేశంలోని ప్రజల కంటే కొన్ని గంటలు అధికంగా పనిచేస్తారు.<ref>[[#Wilcox|Wilcox and Latif]], pp. 65, 70.</ref> ఒ.ఇ.సి.డి. నిర్వహించిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ఆధారంగా 66% ఐస్లాండర్లు జీవితాలను సంతృప్తికరంగా మార్చుకున్నారు. 70% మంది తమ జీవితాలు భవిష్యత్తులో సంతృప్తికరంగా ఉంటుందని విశ్వసించారు. అదేవిధంగా ఐస్లాండర్లు వారు సరాసరి రోజులీ 83% ఆశాజనకంగా ఉంటుందని తెలియజేసారు. ఒ.ఇ.సి.డి. సరాసరి 72%తో పోల్చినప్పుడు ఐస్లాండు సగటు రోజులో మరింత సానుకూల అనుభవాలున్నాయి. ఇది ఐస్లాండును ఒ.ఇ.సి.డి. లోని అత్యంత సంతోషకరమైన దేశాల్లో ఒకటిగా చేసింది.<ref name = "Iceland – OECD Better Life Index"/> ఇటీవలి 2012 సర్వే ఆధారంగా దాదాపు 75% శాతం మంది తమ జీవితాల్లో సంతృప్తి చెందినట్లు పేర్కొన్నారు. ప్రపంచ సగటు 53%తో పోల్చితే ఇది అధింగా ఉంది.<ref>{{cite web|url = http://www.icenews.is/index.php/2012/01/05/iceland-among-the-happiest-nations/|title = Iceland among the happiest nations|publisher = Icenews.is|date = 5 January 2012|access-date = 25 అక్టోబరు 2018|website = |archive-date = 27 జూన్ 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20120627094607/http://www.icenews.is/index.php/2012/01/05/iceland-among-the-happiest-nations/|url-status = dead}}</ref> ఎల్ జి బి టి హక్కుల విషయంలో ఐస్లాండు స్వేచ్ఛగా ఉంది. 1996 లో ఐక్యరాజ్య సమితి శాసనసభ స్వలింగ జంటల కోసం నమోదు చేసుకున్న జంటలకు వివాహవ్యవస్థలోని అన్ని హక్కులనూ ప్రయోజనాలను అందజేసింది. 2006 లో ఐస్లాండు పార్లమెంటు స్వలింగ జంటలకు సంతానం దత్తుతీసుకోవడానికి, కృత్రిమవిధానంలో గర్భధారణ చేయడానికి సహాయం అందించడానికి అమోదం తెలియజేసింది. లింగ జంటలకు సమాన హక్కులను ఇవ్వడానికి ఏకగ్రీవంగా ఓటు వేసింది. 2010 జూన్ 11 న ఐస్‌లాండు పార్లమెంటు వివాహం చట్టాన్ని సవరించింది. లింగ తటస్థంగా, రెండు వ్యక్తుల మధ్య వివాహాన్ని నిర్వచించింది. స్వలింగ వివాహాలు చట్టబద్ధం చేసిన ప్రపంచదేశాలలో ఐస్‌లాండు మొట్టమొదటి దేశాలలో ఒకటిగా నిలిచింది. ఈ చట్టం 2010 జూన్ 27 న అమలులోకి వచ్చింది.<ref name = "gaymarriage">{{cite web|title = Iceland parliament votes for gay marriage|url = http://www.icenews.is/index.php/2010/06/11/iceland-parliament-votes-for-gay-marriage/|publisher = Icenews.is|accessdate = 9 July 2010|website = |archive-date = 28 అక్టోబరు 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20121028165650/http://www.icenews.is/index.php/2010/06/11/iceland-parliament-votes-for-gay-marriage/|url-status = dead}}</ref> ఈ చట్టంపై సవరణ కూడా స్వలింగ జంటలకు సంబంధించి ఇప్పుడు సాధ్యపడవు. వివాహం వారి ఏకైక ఎంపిక- వ్యతిరేక లింగ దంపతులకు ప్రస్తుత పరిస్థితికి సమానంగా ఉంటుంది.<ref name = "Iceland – OECD Better Life Index"/><ref name = "gaymarriage"/> ఐస్‌లాండ్ ప్రజలు సమైక్యతకు విలువ ఇస్తారు. ఐస్‌లాండు ప్రపంచంలో ఆదాయ అసమానత తక్కువగా ఉన్న దేశాలలో ఒకటిగా ఉంది. <ref name = "autogenerated1"/> రాజ్యాంగం విశేషమైన అధికారాలను, బిరుదులు, వర్గీకరణను నిషేధిస్తుంది.<ref name = "autogenerated60">[[#Wilcox|Wilcox and Latif]], pp. 60–61.</ref> ప్రజలను వారి మొదటి పేరుతో సంబోధించబడుతుంటారు. అందరూ వారి మొదటి పేరు ద్వారా ప్రసంగించారు. ఇతర నోర్డిక్ దేశాలలో ఉన్నట్లు స్త్రీపురుషుల మధ్య సమానత్వం చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది; స్త్రీలు నివసించడానికి అనుకూలమైన ప్రపంచంలోని మొదటి మూడు దేశాలలో ఐస్లాండ్ స్థానం స్థిరంగా ఉంది.<ref>[http://www.thedailybeast.com/newsweek/galleries/2011/09/18/the-best-places-to-be-a-woman-photos.html#slide2 Best and Worst Countries for Women, from Iceland to the U.S. to Pakistan and Afghanistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110919141320/http://www.thedailybeast.com/newsweek/galleries/2011/09/18/the-best-places-to-be-a-woman-photos.html#slide2 |date=2011-09-19 }}. The Daily Beast (18 September 2011). Retrieved 28 April 2012.</ref><ref>Augusto Lopez-Claros, Saadia Zahidi [https://members.weforum.org/pdf/Global_Competitiveness_Reports/Reports/gender_gap.pdf Women's Empowerment: Measuring the Global Gender Gap] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120419121646/https://members.weforum.org/pdf/Global_Competitiveness_Reports/Reports/gender_gap.pdf |date=19 April 2012 }}. World Economic Forum (2005)</ref><ref>[https://www.bbc.co.uk/news/business-11517459 BBC News – Iceland 'best country for gender equality']. BBC.co.uk (12 October 2010). Retrieved 28 April 2012.</ref> === సాహిత్యం === 2011 లో రెక్జావిక్ యునెస్కో సిటీ ఆఫ్ లిటరేచర్కు ఎన్నిక చేయబడ్డాడు. <ref name="auto">{{Cite news|url=https://www.npr.org/2012/12/25/167537939/literary-iceland-revels-in-its-annual-christmas-book-flood|title=Literary Iceland Revels In Its Annual 'Christmas Book Flood'|work=NPR.org|access-date=2017-11-16|language=en}}</ref> [[File:Möðruvallabók f13r.jpg|thumb|మొడ్రువాలాబోక్ నుండి నజల్స్ సాగా ఒక పుట. ఈగస్ ఐరిష్ వారసత్వం ముఖ్యమైన భాగం]] ఐస్లాండు సాహిత్యంలో ఐస్లాండు ప్రజల ఉపదేశాలు (ఐస్‌లాండు సాగాలు), ఐస్ల్యాండు స్థావరాలలో ఉనికిలో ఉన్న గద్య పురాణాలు అత్యంత ప్రసిద్ధివహిస్తూ ఉన్నాయి. వీటిలో ఇజ్రాయెల్ పురాణ (బ్లడ్ ఫ్యూడ్) గురించి వివరించిన " న్జల్స్ సాగా ", గ్రెనేల్లింగ సాగా, గ్రీన్‌లాండు, విన్లాండు (ఆధునిక న్యూఫౌండ్ లాండు) అన్వేషణ, స్థావరం గురించి వివరించే ఎరిక్స్ సాగా అత్యంత ప్రాబల్యత సంతరించుకున్నాయి. ఎగిల్స్ సాగా, లక్సుడీలా సాగా, గ్రేటిస్ సాగా, గిస్లా సాగా, గన్నలాగ్స్ సాగా ఓంమ్ స్టుంగూ ప్రముఖమైనవిగా గుర్తించబడుతున్నాయి. 16 వ శతాబ్దంలో బైబిలు అనువాదం ప్రచురించబడింది. 15 వ - 19 వ శతాబ్ధాల మద్యకాలం ముఖ్యమైన సాహిత్యంలో పవిత్రమైన పద్యం, హాల్గ్రామ్ పెటర్స్సన్ ప్రముఖరచన పాషన్ హైమ్స్, రిమూర్ (రింమింగ్ ఇతిహాస పద్యాలు) చాలా ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్నాయి. జాతీయ-రోమాంటిజం రచయిత జోనాస్ హాల్గ్రిమ్స ప్రేరణతో నూతన సాహిత్య రూపాలు అభివృద్ధి చెందుతున్న సమయంలో 14 వ శతాబ్దంలో ఆవిర్భవించబడిన రిమూర్ 19 వ శతాబ్దంలో ప్రసిద్ధిచెందింది. ఇటీవలి కాలంలో హాల్డోర్ లక్నెస్నెస్ వంటి ప్రముఖ రచయితలను ఐస్‌లాండు ఉత్పత్తి చేసింది. 1955 లో ఆయన సాహిత్యంలో నోబెల్ పురస్కారం అందుకున్నాడు (నోబెల్ బహుమతిని పొందిన ఏకైక ఐస్లాండు రచయిత). 20 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో స్టీన్ స్టినీనర్ ఒక ప్రభావశీలియైన ఆధునిక కవిగా ప్రాబల్యత సంతరించుకున్నాడు. ఐస్ల్యాండు సాహిత్యం ఆసక్తిగల వినియోగదారులు, ప్రపంచంలోని అత్యధిక (తలసరి అధికం కలిగిన) పుస్తకాల దుకాణాలతో ప్రపంచసాహిత్యకారుల గుర్తింపును పొందింది. ఐస్లాండు సాహిత్యకారులు ఇతర దేశాల కంటే అధికంగా అంతర్జాతీయ సాహిత్యాలను దిగుమతి చేయడం, అనువదించడం చేస్తున్నారు.<ref name = "autogenerated60"/> ఐస్లాండ్లో పుస్తకాలు, మేగజైన్లు ప్రచురణలు తలసరిలో అధికంగా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url = https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3396.htm|title = Cultural Achievements|publisher = State.gov|date = 15 June 2012|accessdate = 12 October 2012}}</ref> జనాభాలో సుమారు 10% మంది వారి జీవితకాలంలో ఒక పుస్తకాన్ని ప్రచురిస్తారు.<ref>[[#Wilcox|Wilcox and Latif]], p. 61.</ref> ఐస్లాండులో పుస్తకాలు అధికంగా సెప్టెంబరు చివరి నుండి నవంబరు వరకు విక్రయించబడుతున్నాయి. ఈ కాలాన్ని " జోలబోకాఫ్లోడ్ " ది క్రిస్మస్ బుక్ ఫ్లడ్ అని పిలుస్తారు.<ref name="auto"/> ఐస్ల్యాండు పబ్లిషర్ అసోసియేషన్ " బోకాటిండిడి " పంపిణీ చేయడంతో పుస్తకాల వరద ప్రారంభమవుతుంది. ప్రతి నూతన ప్రచురణల జాబితా ప్రతి ఐస్ల్యాండ్ ఇంటికి ఉచితంగా లభిస్తుంది.<ref name="auto"/> ===కళలు=== ఐస్ల్యాండు చిత్రకారులు చిత్రించిన ఐస్‌లాండు సౌందర్యాన్ని ప్రతిబింబించే ప్రకృతిదృశ్యాలు జాతీయవాదం, స్వయంపాలన, స్వాతంత్ర్యం వాదాలకు ప్రేరణగా నిలిచాయి. ఇది 19 వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో చాలా చురుకుగా ఉంది. సమకాలీన ఐస్ల్యాండు చిత్రలేఖనానికి 1890 లలో కోపెన్హాగన్లోని కళలో అధికారిక శిక్షణ పొందిన తరువాత 1900 లో ఐస్లాండ్కు తిరిగి వచ్చి తన చిత్రకళా ప్రావిణ్యాన్ని ప్రదర్శించి 1924 లో మరణించిన " పొరారిన్ పొర్లక్సన్ " చిత్రీకరించడానికి చిత్రాలు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నాయి. ఆయన దాదాపుగా ఐస్లాండ్ భూభాగాన్ని చిత్రీకరించడం జరిగింది. అనేక ఇతర ఐస్ల్యాండు చిత్రకారులు, చిత్రకారిణులు ఆ సమయంలో " రాయల్ డానిష్ అకాడెమి ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్సు " అధ్యయనం చేశారు. వారిలో ఆస్గ్రిమోర్ జాన్సన్ చిత్రకారుడు టార్రారీన్ అత్యంత సౌందర్యంగా సహజ శైలిలో ఐస్లాండు ప్రకృతి దృశ్యాలను విలక్షణంగా చిత్రీకరించారు. ఇతర ప్రకృతి దృశ్యకళాకారులలో టర్రారిన్, అస్గ్రిమూర్ అడుగుజాడలను అనుసరించారు. తరువాత జోహాన్నెస్ కుజవాల్, జులియనా స్విన్‌స్డోయిట్ర్ వీరితో జత కలిసారు. ప్రత్యేకంగా కజార్వల్ ఐస్ల్యాండు పర్యావరణంపై ఆధిపత్యం వహిస్తున్న అగ్నిపర్వత శిఖరాన్ని అందించడానికి ప్రయత్నం చేసాడు. ఎనహర్ హక్కోర్సన్ భావవ్యక్తీకరణ, అలంకారిక చిత్రకారుడుగా అలంకారిక చిత్రాలను తిరిగి ఐరిష్ చిత్రలేఖనంలోకి తీసుకువచ్చారు. 1980 వ దశకంలో అనేక మంది ఐస్లాండు కళాకారులు వారి పనిలో కొత్త బాణీలను చేరుస్తూ పనిచేశారు. ఇటీవల సంవత్సరాల్లో కళాత్మక అభ్యాసం అభివృద్ధి చెందింది. ఐస్లాండు కళాసన్నివేశం అనేక భారీ ప్రాజెక్టులు, ప్రదర్శనలకు అమరికగా మారింది. కళాకారులు నడపబడుతున్న గ్యాలరీ స్థలం క్లింగ్ ఓంగ్ బ్యాంగ్ సభ్యులు తరువాతి కాలంలో స్టూడియో కాంప్లెక్స్ అండ్ ఎగ్జిబిషన్ వేదిక " క్లాన్క్ ఓగ్ బ్యాంకును " నిర్వహించారు. ఇందులో స్వీయ-వ్యవస్థీకృత ప్రదేశాలు, ప్రదర్శనలు, ప్రాజెక్టులు భాగంగా ఉన్నాయి. <ref>{{cite web|url=http://this.is/klingogbang/text.php?lang=en&|title=Kling & Bang Gallery, This.is|accessdate=27 October 2014}}</ref> లివింగ్ ఆర్ట్ మ్యూజియం, రేకిజావిక్ మునిసిపల్ ఆర్ట్ మ్యూజియం, రేకిజవిక్ ఆర్ట్ మ్యూజియం, నేషనల్ గేలరీ ఆఫ్ ఐస్లాండులు పెద్దవిగా ఉన్నాయి. ప్రబల సంస్థలు, క్యూరింగ్ షోలు, ఉత్సవాలు నిర్వహిస్తున్నాయి. <gallery class="center" mode="packed"> Thorarinn thingvellir.jpg|''[[Þingvellir]]'' by [[Þórarinn B. Þorláksson]] Thorfinn Karlsefni 1918.jpg|Statue of [[Thorfinn Karlsefni]] by Icelandic sculptor [[Einar Jónsson]] in [[Philadelphia]] Laxness portrett einar hakonarson 1984.jpg|The writer [[Halldór Laxness]] by [[Einar Hákonarson]], 1984 Grassodenhäuser.jpg|Traditional [[Icelandic turf house]]s. Until the 20th century, the vast majority of Icelanders lived in rural areas Akureyri Menntaskoli.jpg|The old building (Gamli Skóli) of the Menntaskóli, i.e. High School precinct in Akureyri </gallery> ===సంగీతం=== [[File:Björk - Hurricane Festival.jpg|thumb|Singer-songwriter [[Björk]], the best-known Icelandic musician]] ఐస్లాండు సంగీతానికి అధికంగా నార్డిక్ సంగీతంతో సంబంధం ఉంది. ఇందులో జానపద, పాప్ సంప్రదాయాలు భాగంగా ఉన్నాయి. ఐస్లాండు సంగీతంలో మధ్యయుగ సంగీత బృందాలైన వొస్స్ తులెస్, ది సుగర్ క్యూబ్స్ వంటి ప్రత్యామ్నాయ ఇండీ రాక్ ప్రక్రియలు, సోలీ, అండ్ ఆఫ్ మాన్స్టర్స్ అండ్ మెన్, జాజ్ ఫ్యూజన్ బ్యాండ్ " మెజ్ఫోఫోర్టు " హాఫ్డిస్ హల్దు వంటి పాప్ గాయకులు ఎమీలియానా టోర్రిని, బ్జోర్క్ వంటి పాప్ గాయకులు, బుబి మార్థెన్ వంటి సోలో బల్లాడ్ గాయకులు, అమినా, సిగూర్ రోస్ వంటి పోస్ట్-రాక్ బ్యాండ్లు ప్రాముఖ్యత వహిస్తున్నాయి. ఐస్లాండ్లో మోమ్, సోలో కళాకారులు వంటి స్వతంత్ర బ్యాండుల సంగీతం బలంగా ఉంది. సంప్రదాయ ఐస్ల్యాండు సంగీతం అధికంగా మతపరమైనది. ముఖ్యంగా ఐస్లాండు చరిత్ర అంతటా సంగీత వాయిద్యాల కొరత కారణంగా మతపరమైన, లౌకిక సంబంధమైన శ్లోకాలరూపంగా అభివృద్ధి చెందాయి. 17 వ శతాబ్దంలో హాల్గ్రామ్ పెతూర్సన్ అనేక ప్రొటెస్టంట్ పాటలను రచించాడు. 19 వ శతాబ్దంలో మాగ్నస్ స్టీఫెన్సెన్ పైప్ వాయిద్యాలను (వీటిని హార్మోనియమ్స్ అనుసరించాయి) ప్రవేశపెట్టిన తరువాత ఐస్లాండు సంగీతం ఆధునీకరించబడింది. ఐస్ల్యాండ్ సంగీతం ఇతర ముఖ్యమైన సంప్రదాయాలలో పురాణ సంగీతం, రింగుర్ అని పిలిచే రైమింగు బ్యాలడులు ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి. స్కల్డాడిక్ కవిత్వం కాలం నుండి రిమూర్ పురాణ కథలు (కాపెల్ల) సంక్లిష్ట రూపకాలు, విస్తృతమైన రైం ప్రక్రియలను ఉపయోగించాయి.<ref>Cronshaw, Andrew. (1999) "Iceland". In ''World Music: The Rough Guide''. London: Rough Guides Ltd. pp.&nbsp;168–69.</ref> 19 వ శతాబ్దపు రిమూర్ కవి సిగుర్దూర్ బ్రీఫ్ఫోర్రా (1798-1846)అత్యంత ప్రఖ్యాతి సాధించాడు. 1929 లో ఐడెన్ ప్రవేశంతో ఈ సంప్రదాయంలో ఆధునిక పునరుజ్జీవనం ప్రారంభమైంది.{{Clarify|reason = What is Iðunn? Since it began in 1929, it must be something different from the goddess Iðunn.|date = October 2012}} ఐస్లాండు శాస్త్రీయ స్వరకర్తలలో డానియల్ బ్జార్నసన్, అన్నా ఎస్.పొర్వల్స్‌డాటిర్ (అన్నా థోర్వాల్డ్‌స్డోట్టిర్) అత్యంత ప్రసిద్ధి సాధించారు. వీరు 2012 లో నార్డిక్ కౌన్సిల్ మ్యూజిక్ ప్రైజ్ అందుకున్నారు. 2015 లో న్యూయార్క్ ఫిల్హార్మోనిక్ క్రవిసును అభివృద్ధి చెందుతున్న స్వరకర్తగా ఎంపికచేసింది. దీనిలో $ 50,000 నగదు బహుమతి, ఆర్కెస్ట్రా కోసం ఒక కూర్పు రాయడానికి నియమించిన కమిషనులో ఆమె రెండవ గ్రహీతగా ఉంది.<ref>Michael Cooper, "Philharmonic Chooses Anna Thorvaldsdottir for Emerging Composer Program," New York Times, 5 June 2015, URL=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2015/06/05/philharmonic-chooses-anna-thorvaldsdottir-for-emerging-composer-porgram/</ref> ఐస్లాండు జాతీయ గీతం లాఫ్స్సోంగురును మాథియాస్ జోచూమ్సన్ రచించాడు. దీనికి స్వింస్బోర్ను స్వింబ్జోర్న్‌సన్ సంగీతం అందించాడు.<ref>{{cite web|title = The Icelandic National Anthem|work = musik og saga|accessdate = 11 November 2005|url = http://www.musik.is/Lof/E/lofe.html}}</ref> ===మాధ్యమం === [[File:Baltasar Kormakur.jpg|thumb|Icelandic director [[Baltasar Kormákur]], best known for the films ''[[101 Reykjavík]]'', ''[[Jar City (film)|Jar City]]'' and [[Contraband (2012 film)|''Contraband'']], and television series ''[[Trapped (Icelandic TV series)|Trapped]]'']] ఐస్లాండులోని ప్రభుత్వనిర్వహణలో పనిచేస్తున్న స్జొన్వర్పియో, ప్రైవేటు యాజమాన్యం నిర్వహిస్తున్న స్టోర్ 2, స్క్‌జార్యిన్ అతిపెద్ద టెలివిజన్ స్టేషన్లుగా ఉన్నాయి. వాటిలో చాలా ప్రాంతీయ చిన్న స్టేషన్లు ఉన్నాయి. అంతర్గత భాగాలలో కొన్నింటితో సహా దేశవ్యాప్తంగా రేడియో ప్రసారం చేయబడుతుంది. రేడియో స్టేషన్లు రాస్ 1, రాస్ 2, ఎక్స్-ఐఒ 977, బిల్గ్‌జాన్ ఎఫ్.ఎమ్57 ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి. దినపత్రిక వమోర్గాన్‌బ్లావియార్, ఫ్రెటబ్లావియార్ ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి. వెబ్సైట్లలో న్యూస్ సైట్లు విసిర్,ఎం.బి.ఎల్.ఈజ్ అత్యంత ప్రజాదరణ పొందాయి.<ref>{{cite web|url = http://www.visindavefur.hi.is/svar.php?id=5456|title = Vísindavefurinn: Hver er mest sótta heimasíðan á veraldarvefnum?|language=is|publisher = Visindavefur.hi.is|accessdate = 10 February 2010|archive-date = 25 మే 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20130525114541/http://www.visindavefur.hi.is/svar.php?id=5456|url-status = dead}}</ref> ఐస్లాండు మాగ్నస్ స్చెవింగు సృష్టించిన పిల్లల విద్యా సంగీత హాస్య కార్యక్రమం లేజీ టౌన్ (ఐస్లాండిక్: లాటిబిర్) కు జన్మస్థానంగా ఉంది. ఇది పిల్లలను మాత్రమే కాక పెద్దలను కూడా అత్యధికంగా ఆకర్షిస్తుంది. ఇది అమెరికా, యు.కె, స్వీడన్లతో సహా 100 కంటే అధిక దేశాల్లో ప్రదర్శించబడింది.<ref>{{Cite news|url = http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/stage/theatre/article2055496.ece|title = Yes, I'm the real Sportacus|last = Dyball|first = Richard|date = 14 July 2007|work = The Times|accessdate = 19 April 2010|location = London|archive-date = 15 జూన్ 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110615093750/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/stage/theatre/article2055496.ece|url-status = dead}}</ref> గరోయాబారులో లేజీ టౌన్ స్టూడియోలు ఉన్నాయి. 2015 టెలివిజన్ క్రైం ధారావాహిక బి.బి.సి4లో మార్చి ఫిబ్రవరి మాసాలలో, యు.కె.లో మార్చిలో ప్రసారమై విమర్శకుల ప్రశంసలు పొందింది. గార్డియన్ ఆధారంగా "సంవత్సరపు అసాధారణమైన టి.వి. హిట్" అని భావిస్తున్నారు.<ref name="guardian">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/mar/11/trapped-unlikeliest-tv-hit-of-the-year-draws-to-a-close|publisher=the Guardian|title=Trapped, unlikeliest TV hit of the year, draws to a close|accessdate=14 March 2016|date=11 March 2016}}</ref> 1992 లో ఐస్లాండు చలన చిత్ర పరిశ్రమ గొప్ప గుర్తింపును సాధించింది. ఫ్రియోరిక్ పొర్ ఫోర్ర్రిక్సన్ చిత్రం కొరకు " చిల్డ్రన్ ఆఫ్ నేచర్ " ఉత్తమ విదేశీ భాషా చిత్రంగా అకాడమీ అవార్డుకు ప్రతిపాదించబడ్డాడు.<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/children-of-nature/|title=Children of Nature|publisher=rottentomatoes.com |accessdate=2014-02-16}}</ref> ఇందులోని కథాంశం వ్యవసాయాన్ని కొనసాగించలేకపోయిన వయోధికుని గురించి వివరిస్తుంది. పట్టణంలో తన కుమార్తె, మామయ్య ఇంటిలో అవాంఛిత అతిథిగా ఉన్న తర్వాత ఆయన వృద్ధుల గృహంలో ఉంచబడతాడు. అక్కడ అతను తన యుక్తవయసు పాత స్నేహితురాలిని కలుస్తాడు. వారు ఇద్దరూ కలిసి చనిపోవాలని నిర్ణయించుకుని ఐస్లాండు అడవుల ద్వారా ఒక ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించారు. ఇది అకాడెమి పురస్కారానికి నామినేట్ చేయబడిన ఏకైక ఐస్లాండు చిత్రంగా ప్రత్యేకత సంతరించుకుంది.<ref name="Oscars1992">{{Cite web|url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1992 |title=The 64th Academy Awards (1992) Nominees and Winners |accessdate=15 September 2015 |work=oscars.org}}</ref> గాయని-పాటల రచయిత బ్జోర్క్ డానిష్ సంగీత ప్రధాన చిత్రం " డాన్సర్ ఇన్ ది డార్క్ "లో నటించిన పాత్రకు అంతర్జాతీయ ప్రశంసలు అందుకున్నది. లార్స్ వాన్ ట్రీర్ దర్శకత్వం వహించిన ఈ నాటకంలో ఆమె తన కుమారుని కంటి ఆపరేషన్ కొరకు చెల్లించటానికి కష్టపడే ఫ్యాక్టరీ కార్మికురాలు సెల్మా జెజ్కోవా పాత్ర పోషించింది. ఈ చిత్రం 2000 కేన్స్ ఫిలిం ఫెస్టివల్‌లో ప్రదర్శించబడింది. అక్కడ ఆమె ఉత్తమ నటి అవార్డును గెలుచుకుంది. ఈ చిత్రం కొరకు బ్జోర్క్ 73 వ అకాడెమి పురస్కారాలలో బెస్ట్ ఒరిజినల్ సాంగ్ (సీన్ ఇట్ ఆల్) ప్రతిపాదనకు దారితీసింది. డ్రామా చలనచిత్రానికి ఉత్తమ నటిగా [[గోల్డెన్ గ్లోబ్ పురస్కారం|గోల్డెన్ గ్లోబ్ అవార్డు]] అందుకున్నది.<ref>{{cite web|url = http://www.biography.com/people/bj%C3%B6rk-9542528#successful-solo-career/|title = Björk Biography|publisher = bio.|date = 2 April 2014}}</ref> రష్యన్ చిత్ర నిర్మాత ఆండ్రీ టార్కోవ్స్కీ 1986 చలన చిత్రం " ది సాక్రిఫైసు "లో ప్రధాన పాత్రలలో ఒక పాత్ర ధరించిన గియోరన్ ఎస్. గిస్లాడెమోటిర్, షోటైం ప్రోగ్రాం " ది టుడోర్సు "లో నటించి ప్రసిద్ధి చెందిన అనితా బ్రిఎమ్ కూడా ఐస్లాండుకు చెందినవారే. 2008 చిత్రం " జర్నీ టు ది సెంటర్ ఆఫ్ ది ఎర్త్ "లో బ్రిఎమ్ నటించారు. ఈ చిత్రం లోని కొన్ని దృశ్యాలు ఐస్లాండులో చిత్రీకరించబడ్డాయి. 2002 జేమ్స్ బాండ్ చలన చిత్రం " డై అనదర్ డే " ఐస్లాండులో పెద్ద భాగం రూపొందించబడింది. క్రిస్టోఫర్ నోలన్ 2014 చలన చిత్రం ఇంటర్‌స్టెల్లార్ చిత్రం లోని కొన్ని దృశ్యాలు ఐస్లాండులో చిత్రీకరించబడ్డాయి. రిడ్లీ స్కాట్ ప్రోమేతియస్ చిత్రం లోని కొన్ని దృశ్యాలను ఐస్లాండులో చిత్రీకరించారు.<ref>{{cite news | last=Jagernauth | first=Keith | url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/exclusive-matt-damon-joins-christopher-nolans-interstellar-lines-up-directorial-debut-a-murder-foretold-20130828 | title=Exclusive: Matt Damon Joins Christopher Nolan's 'Interstellar,' Lines Up Directorial Debut 'The Foreigner' | work=The Playlist | publisher=[[Indiewire|Indiewire Network]] | date=28 August 2013 | accessdate=18 November 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131114014551/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/exclusive-matt-damon-joins-christopher-nolans-interstellar-lines-up-directorial-debut-a-murder-foretold-20130828 | archive-date=14 నవంబరు 2013 | url-status=dead }}</ref> 2010 జూన్ 17 న పార్లమెంటు " ఐస్లాండిక్ మోడరన్ మీడియా ఇనిషియేటివ్ "ను ఆమోదించింది. ఇది జర్నలిస్టులకు ఉచిత స్వేచ్ఛా హక్కులు, స్వంత గుర్తింపు కల్పిస్తుంది. విజిల్-బ్లోయర్స్ గుర్తింపు-ప్రపంచంలోని అత్యంత బలమైన పాత్రికేయుల రక్షణ చట్టంగా గుర్తింపును పొందింది.<ref>{{cite web|url = http://www.icenews.is/index.php/2010/06/17/iceland-passes-law-on-press-freedom-and-protection/|title = Iceland passes law on press freedom and protection|publisher = Icenews.is|date = 17 June 2010|access-date = 25 అక్టోబరు 2018|archive-date = 21 జూన్ 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20100621033352/http://www.icenews.is/index.php/2010/06/17/iceland-passes-law-on-press-freedom-and-protection/|url-status = dead}}</ref> ఫ్రీడమ్ హౌస్ 2011 నివేదిక ఆధారంగా ప్రెస్ స్వేచ్ఛలో ఐస్లాండు అత్యధిక ర్యాంకు ఉన్న దేశాలలో ఒకటిగా ఉంది.<ref>[https://wayback.archive-it.org/all/20110623185936/http://www.freedomhouse.org/images/File/fop/2011/FOTP2011GlobalRegionalTables.pdf GLOBAL PRESS FREEDOM RANKINGS]. Freedom of the Press (2011)</ref> సిసిపి గేమ్స్, విమర్శకుల ప్రశంసలు పొందిన ఈవ్ ఆన్లైన్, డస్ట్ 514 డెవలపర్లు ప్రధాన కార్యాలయం రేకిజావిక్లో ఉంది. సిసిపి గేమ్స్ ప్రపంచంలోని మూడవ అత్యధిక జనాభా కలిగిన ఎం,ఎం.ఒ ఉంది. ఇది ఒక ఆన్లైన్ గేమ్ కోసం అతిపెద్ద ఆట ప్రాంతం కూడా ఉంది. ఐస్లాండులో అత్యంత అభివృద్ధి చెందిన ఇంటర్నెట్ సంస్కృతి ఉంది. జనాభాలో 95% మందికి ఇంటర్నెట్ సదుపాయం ఉంది. ఇది ప్రపంచంలో అత్యధిక నిష్పత్తిగా భావించబడుతుంది.<ref>[http://www.itu.int/ITU-D/ict/statistics/material/excel/2010/IndividualsUsingInternet_00-10.xls Percentage of Individuals using the Internet]. itu.int (2010)</ref> వరల్డ్ ఎకనామిక్ ఫోరమ్ 2009-2010 నెట్వర్క్ రీడైన్స్ ఇండెక్సులో ఐస్లాండ్ 12 వ స్థానం పొందింది. ఇది కమ్యూనికేషన్స్ టెక్నాలజీని పోటీతత్వంతో ఉపయోగిచుకునే దేశ సామర్థ్యాన్ని కొలుస్తుంది.<ref>{{cite web|url=https://members.weforum.org/pdf/GITR10/TheNetworkedReadinessIndexRankings.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728174448/https://members.weforum.org/pdf/GITR10/TheNetworkedReadinessIndexRankings.pdf |url-status=dead |archive-date=28 July 2011 |title=The Networked Readiness Index 2009–2010 |publisher=Members.weforum.org |accessdate=19 November 2012 }}</ref> ఐక్యరాజ్యసమితి అంతర్జాతీయ టెలికమ్యూనికేషన్స్ యూనియన్ ఆధారంగా 2008 - 2010 మధ్య సమాచార సాంకేతిక పరిజ్ఞాన అభివృద్ధిలో దేశంలో మూడవ స్థానంలో ఉంది.<ref>{{Cite book|url = http://www.itu.int/net/pressoffice/backgrounders/general/pdf/5.pdf|title = Measuring the Information Society|page = 12|publisher = International Telecommunication Union|isbn = 9261138012|format = PDF|year = 2011}}</ref> 2013 ఫిబ్రవరిలో దేశం (అంతర్గత వ్యవహారాల మంత్రిత్వశాఖ) ఇంటర్నెట్ అశ్లీల దృశ్యాల నుండి పిల్లలను కాపాడటానికి సాధ్యమైన పద్ధతులను పరిశోధిస్తుంది. ఇది పిల్లలను దుర్వినియోగానికి బానిత్వం చేయడానికి మద్దతిస్తున్నందున అశ్లీల దృశ్యాలను అందిస్తున్న ఆన్లైన్ పిల్లలకు ముప్పుగా ఉందని పేర్కొంది. కమ్యూనిటీలోని బలమైన గాత్రాలు ఈ విషయంలో ఆందోళన వ్యక్తం చేశాయి. ఇది అశ్లీలతకు దూరంగా ఉండటం అసాధ్యమని భావించింది.<ref>{{cite web|title = Iceland wants to ban Internet porn|url = http://edition.cnn.com/2013/02/15/tech/web/porn-ban-iceland/index.html|publisher = CNN|accessdate = 16 February 2013}}</ref><ref>{{cite web|title = Vísir – Ekkert frumvarp um klám fram komið!|url = http://www.visir.is/ekkert-frumvarp-um-klam-fram-komid!/article/2013130229002|publisher = VÍSIR|accessdate = 29 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|title = Vísir – Að trúa á netið|url = http://www.visir.is/ad-trua-a-netid/article/2013702289923|publisher = VÍSIR|accessdate = 29 September 2013}}</ref> ===ఆహారసంస్కృతి === [[File:Thorramatur.jpg|thumb|right|A typical [[Þorramatur]] assortment]] ఐస్లాండ్ వంటకాల్లో చేపలు, గొర్రె, పాల ఉత్పత్తులు ఉంటాయి. ఆహారతయారీలో మూలికలు లేదా మసాలా దినుసులు స్వల్పంగా ఉపయోగించడం లేక అసలు ఉపయోగించకుండా తయారుచేయబడుతుంటాయి. ద్వీపం వాతావరణం కారణంగా సంప్రదాయ ఆహారతయారీలో సాధారణంగా పండ్లు, కూరగాయలను చేర్చడం లేదు. అయితే గ్రీన్‌హౌసులలో సమకాలీన ఆహారంలో వాటిని ఉపయోగించడం మరింత సాధారణంగా ఉంటుంది. జనవరి 19 తర్వాత మొదటి శుక్రవారం ప్రారంభమయ్యే డొరోరి మాసంలో సాధారణంగా పలు వంటకాలతో కూడిన సాంప్రదాయ వంటల సమాహారం డొర్రామతుర్ వినియోగించబడుతుంది. సాంప్రదాయ వంటలలో స్కైర్ (పెరుగు లాంటి జున్ను), హకార్ల్ (సొరచేప), గొర్రెపోతు, గొర్రె తలలు, బ్లాక్ పుడ్డింగ్, ఫ్లాట్కకా (ఫ్లాట్ రొట్టె), ఎండిన చేప, డార్క్ రై బ్రెడ్ భాగంగా ఉంటాయి.<ref name="Icelandic delicacies">{{cite web|last1=Thorkelsdottir|first1=Nina|title=The ultimate guide to Icelandic delicacies, part one|url=https://www.travelade.com/iceland/stories/the-ultimate-guide-to-icelandic-delicacies-part-one/|website=Travelade|publisher=Nina Thorkelsdottir|accessdate=18 April 2017}}</ref> పఫిన్ తరచుగా స్థానిక రుచికరమైన పదార్ధంగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది తరచూ కాల్చడం ద్వారా తయారవుతుంది. అల్పాహారం సాధారణంగా పాన్ కేక్లు, తృణధాన్యాలు, పండ్లు, కాఫీ ఉంటాయి. భోజనానికి స్మోర్‌గ్స్బోర్డు రూపాన్ని తీసుకోవచ్చు. పలు ఐస్ల్యాండు ప్రజలకు రాత్రి భోజనం ప్రధానంగా ఉంటుంది. ఇందులో ప్రధానంగా చేప కాని గొర్రె కాని ప్రధాన ఆహారంగా ఉంటుంది. పలు ఐస్లాండు వంటలలో ముఖ్యంగా సీ ఫుడ్ (సముద్ర ఆహారం) ప్రధానంగా ఉంటాయి. సీ ఫుడ్‌లో కాడ్, హెడ్డాక్, సాల్మోన్, హెర్రింగ్, హాలిబుట్ భాగంగా ఉంటాయి. ఇది తరచూ వివిధ రకాల పద్ధతుల్లో తయారు చేయబడుతుంది. పొగబెట్టడం, ఊరగాయగా చేయడం, ఉడికించడం, ఎండబెట్టడం ద్వారా తయారుచేసి ఉపయోగించబడుతుంది. సాధారణంగా ఆహారంలో ఉపయోగించే గొర్రె మాంసం పొగబెట్టడం, (హానిక్జోత్ అని పిలుస్తారు) లేదా ఉప్పులో ఊరబెట్టి సంరక్షించి ఉపయోగిస్తారు. అనేక పాత వంటకాలలో గొర్రె ప్రతి భాగాన్ని ఉపయోగించుకుంటాయి. వీటిలో స్లాటర్, రక్తాన్ని కలిపినది, గొర్రె కడుపులోని అంతర్గత అవయవాలు, లోపలి భాగాలు ఉంటాయి. అదనంగా ఉడికించిన లేదా మెత్తగా నలిపిన బంగాళాదుంపలు, ఊరవేసిన క్యాబేజీ, ఆకుపచ్చ బీన్స్, రై బ్రెడ్ ప్రబలమైన సైడ్ డిష్లులుగా ఉంటాయి. ఐస్లాండులో కాఫీ ఒక ప్రముఖ పానీయంగా ఉంది. 2016 లో దేశంలో తలసరి వినియోగం ప్రపంచవ్యాప్తంగా మూడవ స్థానంలో ఉంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/business-43742686|title=Coffee: Who grows, drinks and pays the most?|last=Jones|first=Lora|date=2018-04-13|work=BBC News|access-date=2018-05-13|language=en}}</ref> భోజనం తర్వాత అల్పాహారం సమయంలో మధ్యాహ్న భోజనంలో, మధ్యాహ్నం చిరుతిండితో ఫాఫీ త్రాగుతూ ఉంటారు. కోకా-కోలా విస్తృతంగా వినియోగించబడుతోంది. కాఫీని అత్యధికంగా ఉపయోగిస్తున్న ప్రపంచ దేశాల ఐస్‌లాండు ఒకటిగా భావించబడుతుంది.<ref>[[#Wilcox|Wilcox and Latif]], p. 126</ref> ఐస్లాండు బ్రెన్వివిన్ మద్యం ( "డిస్టిల్డ్ వైన్") స్వేదన విధానం ద్వారా బంగాళాదుంపల నుండి తయారైన స్చ్నాప్సులా ఉంటుంది. బీంసు కారావే విత్తనాలు కాని ఏంజలికాతో కాని కలిపి తయారుచేయబడుతూ ఉంటుంది. దీని శక్తితో దీనికి స్వర్తి డౌవీ ("బ్లాక్ డెత్")మారుపేరు వచ్చింది. ఐస్లాండులో ఆధునిక స్వేదన కర్మాగారాలు వోడ్కా (రీకా), జిన్ (ఫ్సాఫోల్డ్), మాస్ స్క్రాప్ప్స్ (ఫ్జల్లాగ్రాసా), బిర్చ్-ఫ్లేవర్డ్ స్క్రాప్సు, లికిఅర్ (ఫాస్ డిస్టిలరీస్ బిర్కిర్, బిజోర్క్) ను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. దీవిలో మార్టిన్ మిల్లెర్ ఐస్లాండు నీటిని దాని ఇంగ్లాండ్-డిస్టిల్డ్ జిన్‌తో మిళితం చేశాడు. స్ట్రాంగ్ బీర్ 1989 వరకు నిషేధించబడింది. కాబట్టి చట్టబద్దమైన, తక్కువ-ఆల్కాహాల్ పిల్స్నర్ బీర్, వోడ్కా మిశ్రమం ప్రజాదరణ పొందింది. ప్రస్తుతం ఐస్లాండు బ్రూవెరీస్ అనేక రకాల బీర్లు తయారు చేయబడుతున్నాయి. ==క్రీడలు== [[File:Iceland's Olympic Handball Team, Beijing 2008.jpg|thumb|right|The [[Iceland national handball team]] (pictured) [[Handball at the 2008 Summer Olympics – Men's tournament|won the silver medal]] at the [[2008 Summer Olympics]]. [[Team handball|Handball]] is considered Iceland's national sport.<ref name=handball/>]] ఐస్లాండు ప్రజలు సాధారణంగా చురుకుగా ఉన్న కారణంగా ఐస్ల్యాండ్ సంస్కృతిలో క్రీడలు ముఖ్య భాగంగా ఉన్నాయి.<ref>[[#Wilcox|Wilcox and Latif]], p. 109</ref> ఐస్లాండులో గ్లిమా ప్రధాన సాంప్రదాయిక క్రీడగా ఉంది. కుస్తీ క్రీడకు మరొక రూపంలో ఉండే ఈ క్రీడ మధ్యయుగ కాలంలో ప్రారంభమైంది. [[File:FWC 2018 - Group D - ARG v ISL - Photo 195.jpg|thumb|రష్యాలో 2018 ఎఫ్.ఐ.ఎఫ్.ఎ. ప్రపంచ కప్లో ఐస్లాండ్ అభిమానులు]] ఫుట్బాల్, ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్, హ్యాండ్బాల్, బాస్కెట్బాల్ ప్రసిద్ధ క్రీడలుగా ఉన్నాయి. హ్యాండ్ బాలు క్రీడను తరచుగా జాతీయ క్రీడగా భావిస్తారు. <ref name=handball>[[#Wilcox|Wilcox and Latif]], p. 110</ref> ఐస్లాండిక్ నేషనల్ ఫుట్ బాల్ జట్టు 2016 యు.ఇ.ఎఫ్.ఎ. యురోపియన్ ఫుట్బాల్ ఛాంపియన్షిప్పు కొరకు మొదటిసారి అర్హత సాధించింది. ఈ బృందం పోర్చుగలుకు వ్యతిరేకంగా డ్రా చేసి, 16 వ రౌండులో ఇంగ్లండును 2-1 తో ఓడించారు. తరువాత వారు క్వార్టర్ ఫైనల్లో ఫ్రాంసు ఫైనలిస్టుల చేతిలో ఓడిపోయారు.<ref name="Guardian_2017-08-03">{{Citation | url=https://www.theguardian.com/football/2016/dec/29/2016-football-moment-to-remember-iceland-euro-2016| title=A 2016 football moment to remember: Iceland light up Euro 2016| newspaper=[[The Guardian]]| date=29 December 2016 | author=Amy Lawrence| accessdate=3 August 2017}}</ref> దీని తరువాత 2018 ఎఫ్.ఐ.ఎఫ్.ఎ. ప్రపంచ కప్పులో ఐస్లాండు తొలిసారిగా ప్రవేశించింది. జనాభాలో పరంగా అతిచిన్న దేశం అయిన ఐస్లాండు ఐరోపా, ప్రపంచ ఛాంపియన్షిప్పు రెండింటికీ అర్హత పొందిన అతి చిన్న దేశంగా ఐస్లాండు ప్రత్యేకత సాధించింది. ఐస్లాండు 2015 - 2017 రెండింటిలోనూ యూరోబాస్కెటులో పాల్గినడానికి అర్హత సాధించింది. యూరోబస్కెట్కు అర్హత పొందడంలో విజయం సాధించినప్పటికీ యూరోబాస్కెట్బాల్ ఫైనల్ దశలో గెలవలేకపోయింది. ఐస్లాండు వాతావరణం స్కీయింగ్, ఫిషింగ్, స్నోబోర్డింగ్, మంచు క్లైంబింగు, రాక్ క్లైమ్బింగుకు అనుకూలంగా ఉంటుంది. అయినప్పటికీ సాధారణ ప్రజలు పర్వతారోహణ, హైకింగ్ క్రీడలకు ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నారు. ఐస్లాండు ఆల్పైన్ స్కై టూరింగు, టెలిమార్కు స్కీయింగ్లకు ప్రపంచ స్థాయి గమ్యస్థానంగా ఉంది. ఉత్తర ఐలాండ్లోని ట్రోల్ ద్వీపకల్పం ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది. దేశం పర్యావరణం గోల్ఫు క్రీడకు అనుకూలంగా ఉండనప్పటికీ చెడుగా ద్వీపమంతా పలు గోల్ఫు కోర్సులు ఉన్నాయి. సుమారుగా 3,00,000 జనాభా కలిగిన ఐస్లాండులో 17,000 మంది గోల్ఫు క్రీడాకారులు నమోదుచేయబడ్డారు. స్కాట్లాండు కంటే ఐస్లాండులో గోల్ఫు క్రీడాకారులు అధికంగా ఉన్నారు.<ref>{{cite news|title=Tee Off In The Midnight Sun ofReykjavik|url=http://www.thejournal.co.uk/sport/other-sport/golf/tee-midnight-sun-reykjavik-4449000|accessdate=4 May 2016|date=25 June 2013|work=|archive-date=14 జూన్ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160614085549/http://www.thejournal.co.uk/sport/other-sport/golf/tee-midnight-sun-reykjavik-4449000|url-status=dead}}</ref> ఐక్యరాష్ట్రంలో " ఆర్కిటిక్ ఓపెన్ "గా పిలువబడే గోల్ఫు అంతర్జాతీయ గోల్ఫ్ టోర్నమెంటు క్రీడలకు ఐస్లాండు వార్షికంగా ఆతిథ్యం ఇస్తుంది. ఈ క్రీడ ఆక్యురెరీ గోల్ఫ్ క్లబ్బులో వేసవి కాలపు రాత్రివేళలో నిర్వహించబడుతుంది.<ref>{{cite book|last1=Daley|first1=Paul|title=Golf Architecture: A Worldwide Perspective, Volume 4|date=2008|publisher=Pelican Publishing|isbn=9781589806160|page=92}}</ref><ref name = w111>[[#Wilcox|Wilcox and Latif]], p. 111</ref> ఐస్లాండ్ " వరల్డు స్ట్రాంగెస్టు మ్యాన్ " పోటీలో తొమ్మిది టైటిల్సు సాధించింది. ఇందులో నాల్గింటిని మాగ్నస్ వెర్ మాగ్నస్సన్, జోన్ పాల్ సిగ్మార్సన్ సాధించారు. ఇటీవల 2018లో హఫూర్ర్ జులిస్ బ్జోర్న్సన్ కూడా ఈ పోటీలో విజయం సాధించాడు. ఓషన్ రోయింగు క్రీడలో ఆధిక్యతలో ఉన్న దేశాలలో ఐస్లాండు ఒకటి. ఐస్లాండు రోలర్ ఫియాన్ పాల్ అత్యంత వేగవంతమైన, అత్యధిక రికార్డులను అధిగమించిన ఓషన్ రోవరుగా గుర్తించబడుతున్నాడు. ఆయన వరుసగా నాలుగు మహాసముద్రాలలో (అట్లాంటిక్, ఇండియన్, పసిఫిక్, ఆర్కిటిక్) వేగవంతమైన రోయరుగా గిన్నిస్ వరల్డ్ రికార్డులను స్వంతం చేసుకున్నాడు. 2017 నాటికి ఐస్లాండు రోవర్లు మొత్తం 24 గిన్నిస్ వరల్డ్ రికార్డులను స్వంతం చేసుకున్నాడు.<ref>{{Cite news|url=http://www.mensjournal.com/adventure/articles/speaking-with-the-men-of-the-record-breaking-polar-row-expedition-w501659|title=Freezing Temps and Rotting Hands: Speaking With the Men of the Record-Breaking Polar Row Expedition|work=Men's Journal|access-date=2017-10-04}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.washingtontimes.com/news/2017/aug/8/polar-row-exploration-team-smashes-world-records-i/|title='Polar Row' exploration team smashes world records in icy north|last=washingtontimes.com|first=The Washington Times|work=The Washington Times|access-date=2017-10-04|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.huffingtonpost.com/marc-boyd/team-uniting-nations-on-p_b_10930774.html|title=Team Uniting Nations On Pace To Shatter A World Record In Rowing|last=Boyd|first=Marc|date=2016-07-12|website=Huffington Post|language=en|access-date=2017-10-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://guinnessworldrecords.com/search?term=%22Fiann%20Paul%22&page=2|title=Guinness World Records by Fiann Paul|last=|first=|date=|website=Guinness World Records|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915221950/https://guinnessworldrecords.com/search?term%3D%22Fiann+Paul%22%26page%3D2|archive-date=2018-09-15|url-status=dead|access-date=2018-06-02}}</ref> స్విమ్మింగ్ ఐస్లాండులో ప్రజాదరణ పొందింది. జియోథర్మర్మలు సాంకేతికతో వేడిచేసిన బహిరంగ కొలనులు దేశం అంతటా విస్తారంగా ఉంటాయి. జాతీయ పాఠ్య ప్రణాళికలో భాగంగా ఈత కోర్సులు తప్పనిసరిగా ఉన్నాయి.<ref name = w111/> చారిత్రాత్మకంగా ద్వీపంలో రవాణా కొరకు గుర్రపు స్వారీ ఉపయోగించబడుతుంది. ఐస్లాండు ప్రజలకు గుర్రపు స్వారీ ఒక సాధారణ వృత్తిగా ఉంది.<ref>{{cite web |title=Skotfélag Reykjavíkur |url=http://sr.is/Stofnun_og_saga_SR.htm |url-status=dead |df=dmy |access-date=25 అక్టోబరు 2018 |archive-date=13 అక్టోబరు 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071013013843/http://sr.is/Stofnun_og_saga_SR.htm }}</ref> 1867 లో స్థాపించబడిన రేకిజవిక్ షూటింగ్ అసోసియేషన్ ఐస్లాండులో అతి పురాతనమైన క్రీడా సంఘంగా గుర్తించబడుతుంది. 19 వ శతాబ్దంలో స్వతంత్రం కొరకు పోరాడిన రాజకీయవాదులు, జాతీయవాదుల ప్రోత్సాహంతో ఐస్లాండులో రైఫిల్ షూటింగ్ చాలా ప్రాచుర్యం పొందింది. ప్రస్తుతం ఇది ముఖ్యమైన కాలక్షేపంగా మిగిలిపోయింది. ఐస్లాండ్ అనేక చెస్ మాస్టర్లను ఉత్పత్తి చేసింది. ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం శిఖరాగ్రానికి చేరుకున్న సమయంలో 1972 లో రియాక్వివిక్లో చారిత్రక ప్రపంచ చదరంగ చాంపియన్‌షిప్పు క్రీడలకు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. 2008 నాటికి ఐస్ల్యాండులో తొమ్మొది మంది చెస్ గ్రాండు మాస్టర్లు ఉన్నారు. తక్కువ జనాభా ఉన్న ఐస్లాండులో ఇది గణనీయమైన సంఖ్యగా భావించబడుతుంది.<ref>[[#Wilcox|Wilcox and Latif]], p. 112</ref> బ్రిడ్జ్ క్రీడకు ఐస్లాండులో ప్రజాదరణ ఉంది. 1991 లో ఐస్లాండు జపాన్లోని యోకోహామాలో నిర్వహించబడిన అంతర్జాతీయ టోర్నమెంట్లలో పాల్గొన్నది. 1950 వరల్డ్ బ్రిడ్జ్ ఛాంపియన్షిప్ హామిల్టన్‌లో (బెర్ముడా బౌల్) ను ఐస్లాండు ద్వితీయ స్థానం సాధించింది. == మూలాలు == {{ఐరోపా}} {{reflist|colwidth=30em}} == బయటి లింకులు == {{ఐరోపా}} * [http://iceland.is/ Gateway to Iceland] * [http://www.government.is/ Government Offices of Iceland] * [https://web.archive.org/web/20090208022139/http://www.iceland.org/ Icelandic Government Information Center & Icelandic Embassies] [[వర్గం:స్కాండినేవియా]] [[వర్గం:ద్వీప దేశాలు]] [[వర్గం:అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు]] <!--Interwikis--> oih1pwc7mm41fztl1aerwhitcyvnis2 0 128065 4956522 4693108 2026-09-12T05:49:16Z Muralikrishna m 106628 4956522 wikitext text/x-wiki [[File:Classical dance by Adarsh (YS).JPG|thumb|నృత్యభూషణ్, కళాసాధనా పురస్కార్, జువెల్ ఆఫ్ ఇండియా [[అవార్డు]]ల గ్రహీత భారతీయ నర్తకుడు [[ఆదర్శ్ (నర్తకుడు)|ఆదర్శ్]] చేస్తున్న [[శాస్త్రీయ నృత్యం]].]] నర్తకులను ఆంగ్లంలో డాన్సర్స్ అంటారు. [[నాట్యం]] చేసే [[కళాకారులు|కళాకారులను]] నర్తకులు అంటారు. నాట్యం చేసే స్త్రీని నర్తకి అంటారు. నాట్యం చేసే పురుషుడిని నర్తకుడు అంటారు. వీరు సాధన ద్వారా ప్రావీణ్యత సాధిస్తారు. దీనికి మరొక పేరే నృత్యం అని కూడా అంటారు. ప్రతి ఒక్కరిలోనూ ప్రతిభ ఉంటుంది .ఆ ప్రతిభను బయటికి తీయడం కోసం ఇలాంటి వాటిని వినియోగించుకుంటారు కళాకారులు.<ref>{{Cite web|date=2013-11-15|title=10.1063/1.4831988.2|url=https://doi.org/10.1063/1.4831988.2|access-date=2025-12-18|website=Default Digital Object Group}}</ref> == నృత్యకారులు == * [[కళామండలం గోపి]] == ఇవి కూడా చూడండి == * [[గాయకులు]] * [[నృత్యకారుల జాబితా]] == బయటి లింకులు == [[వర్గం:కళాకారులు]] [[వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] {{మొలక-కళ}} 1gdkr2urfm9d1gufytri1t9h6cznaf1 0 135074 4956622 4780614 2026-09-12T07:35:33Z యర్రా రామారావు 28161 4956622 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''తిమ్మాయపాలెం''', [[ప్రకాశం జిల్లా]], [[అద్దంకి మండలం|అద్దంకి మండలానికి]] చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం. 523201 ==గ్రామ చరిత్ర== కొంతకాలంగా ఈ గ్రామ సమీపాన గుండ్లకమ్మలో యంత్రాలతో ఇసుక త్రవ్వకాలు జరుగుచుండగా, 2016,జనవరి-15న ఇక్కడ పురాతన విగ్రహాలు బయల్పడినవి. వీటిలో సా.శ 16వ శతాబ్దంనాటి శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలంలో ఏర్పాటు చేసిన శ్రీ వేణుగోపాలస్వామివారి విగ్రహం, శాసనంతో కూడిన ఆంజనేయస్వామివారి విగ్రహం, ప్రక్కనే శివలింగాన్ని అమర్చే సానపట్టం ఉన్నాయి. పగిలిపోయిన ఆంజనేయస్వామి విగ్రహానికి ఎడమవైపున ''' శ్రీరామం ఆనంద సంవత్సరం మాఘశుద్ధ దశమిలు. రంవా అనంతభట్లు శాసనం వేయించెను. శ్రీ హనుమంతుడి మేర ఖ ఒకటికి ఆ రెండు లేమి ''' అని వ్రాసి ఉంది. దీని అర్ధం రెండు ఎకరాల భూమిని శ్రీ హనుమంతుడికి దానం ఇచ్చినట్లు అని ఈ పురాతన శిల్పాలను చూసిన పురావస్తు శాస్త్రఙుల ఉవాచ. ==గ్రామ భౌగోళికం== ఈ గ్రామం, గుండ్లకమ్మ నది సమీపంలో ఉంది.. చక్కటి ఆహ్లాద వాతవరణం . పచ్చదనంతో కూడిన పొలాలు వరి పంట లో ప్రధమ స్థానం మండలంలో ==విద్యాసౌకర్యాలు== ===జిల్లా పరిషత్తు ఉన్నత పాఠశాల=== ఈ గ్రామ జిల్లా పరిషత్తు ఉన్నత పాఠశాలలో 10వ తరగతి చదువుచున్న గొట్టం చిరంజీవి అను విద్యార్థి, తేనెలొలుకు తేట తెలుగు గొప్పదనాన్నీ, సంస్కృతీసాంప్రదాయ విలువలనూ, తన కలంతో ప్రకాశింపజేస్తూ, పల్లెదనాన్నీ, మట్టివాసననూ పరిమళింపజేస్తూ, అందరిచేతా శభాష్ అనిపించుకుంటున్నాడు. ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలను పురస్కరించుకొని, 2012 డిసెంబరులో ఒంగోలులో నిర్వహించిన [[తెలుగు]] వ్యాసరచన పోటీలలో ప్రథమ స్థానంలో నిలిచాడు. ఈతడు 2011 లో జాతీయ ప్రతిభా పురస్కారానికి ఎంపికైనాడు. ఇంకా జిల్లా స్థాయిలో తెలుగు వ్యాసరచన పోటీలలో పలు బహుమతులు సాధించాడు. ఇతని తల్లిదండ్రులిద్దరూ దర్జీ వృత్తిలో ఉన్నారు. [3] ఈ పాఠశాల ఆవిర్భావం వెనుక గ్రామస్థుల కృషి ఎంతో ఉంది. ఈ పాఠశాల పూర్వపు ప్రధానోపాధ్యాయులు శ్రీ అనంత కోటేశ్వరరావు, గ్రామానికి చెందిన స్టాంపురైటర్ శ్రీ ధర్మవరపు నరసింహారావుల విశేషకృషితోనే మంచిగుర్తింపు వచ్చింది. 2008లో పి.డి.ఎఫ్. నిధులు రు. 29.95 లక్షలూ ఆ తరువాత ఆర్.ఎం.ఎస్.ఏ. నిధులు రు. 31.31 లక్షల తో, 15 గదులతో ఈ పాఠశాల భవనం రూపుదిద్దుకున్నది.ఈ పాఠశాలలో విద్యనభ్యసించడానికి అద్దంకి పట్టణంలోని [[కట్టకిందపాలెం]], [[పెరిగపాలెం|పెరికపాలెం మండలంలోని]] [[పార్వతీపురం]], [[కొటికలపూడి]], [[కుంకుపాడు]], రామాయపాలెంతోపాటు, [[ముండ్లమూరు మండలం]]లోని [[శంకరాపురం (ముండ్లమూరు) |శంకరాపురం]], సుంకరవారిపాలెం, [[మక్కెన వారి పాలెం|మక్కెనవారి పాలెం]], [[పురిమెట్ల]], [[భట్లపల్లి (ముండ్లమూరు)|భట్లపల్లి]], [[పోలవరం]] తదితర గ్రామాలనుండి, 500 మందికి విద్యార్థులు వచ్చి, విద్యనభ్యసించుచున్నారు.ఈ పాఠశాల విద్యాప్రమాణాలలో అగ్రగామిగా నిలుచుచున్నది. నిష్ణాతులైన ఉపాధ్యాయులు తమ బిడ్డలనుగూడా ఈ పాఠశాలలోనే చదివించుచూ, మిగిలినవారికి ఆదర్శంగా నిలుచుచున్నారు. వీరికృషితోనే ఈ పాఠశాల విద్యార్థులు 10వ తరగతిలో 10/10 గ్రేడ్ మార్కులు సాధించుచున్నారు. వీరు ఐ.ఐ.ఐ.టిలో గూడా సీట్లు పొందుచున్నారు. 8వ తరగతిలో ప్రతి సంవత్సరం ఇద్దరైనా మెరిట్-కం-మీన్స్ స్కాలరుషిప్పులు పొందుచున్నారు. క్రీడాపరంగా ఛాంపియన్లుగా నిలుచుచూ పలు పతకాలు సాధించుచున్నారు. 2013-14, 2014-15 సంవత్సరాలలో నలుగురు విద్యార్థులు క్రీడలలో [[అద్దంకి]] జోనల్ స్థాయిలో 4 బంగారు పతకాలు సాధించారు. ==గ్రామ పంచాయతీ== 2022 [[జూన్|జూలైలో]] ఈ గ్రామ పంచాయతీకి జరిగిన ఎన్నికలలో అంగలకుర్తి హానుమయ్య గారు . ప్రెసిడెంట్ విజయం సాధించారు... ==దర్శనీయ ప్రదేశాలు/దేవాలయాలు== #శ్రీ చంద్రమౌళీశ్వరస్వామివారి ఆలయం. #ఈ గ్రామంలో 2013 మే 20 సోమవారం ఉదయం 8-24 గంటలకు 36 అడుగుల ఎత్తయిన [[ఆంజనేయ స్వామి|అభయ ఆంజనేయ స్వామి]] విగ్రహావిష్కరణ జరిగింది. #పోలేరమ్మ తల్లి (150 యేళ్ళ నాటి గుడి మరల పునర్నిర్మాణ జరిగింది ) #శ్రీరామచంద్ర మూర్తి స్వామి(120 ఏళ్ళ )వారి గుడి మరలా పునర్నిర్మాణ జరిగింది పునర్నిర్మాణ #సీతమ్మ తల్లి (బొడ్డు రాయి) # ==ప్రధాన పంటలు== [[వరి|1.వరి]]. 2.శెనగ 3.కాయగూరలు 4.మల్లెపూలు 5.కంది 6.పత్తి 7.జుటు 8. మొక్క జొన్న 9.రాగులు 10. జొన్నలు ==ప్రధాన వృత్తులు== # [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు 2.ఇటుక బట్టీలు ==గ్రామ విశేషాలు== *శామ్యూల్ ప్రసాద్:- ఈ గ్రామానికి చెందిన ప్రసాదు, రాణి దంపతుల కుమారుడు శామ్యూల్ ప్రసాద్, విశాఖపట్నంలో కంప్యూటర్ సైన్స్ చదివి అనంతరం సంగీతం మీద అభిమానంతో, వంగపండు ప్రసాదరావుతో కలిసి విడుదల చేసిన "ఉత్తరాంధ్ర వాణి" ఆల్బం, ఇప్పుడు కళాభిమానుల ప్రశంసలనందుకుంటుంది. *ధర్మవరపు వెంకటరావు:- ఈ గ్రామానికి చెందిన వీరు [[అద్దంకి]]లో నివాసమేర్పరచుకున్నారు. [[హిందీ]] ప్రచారకులుగా ఉన్న వీరికి 2006లో '''వరిష్ఠ ప్రచారక్''' పురస్కారం అందజేసినారు. ఆయనకు వివిధరంగాలలో శిష్యులు ఉన్నారు. వీరిలో 150 మంది వరకు హిందీ ఉపాధ్యాయులుగా ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు పొందటమేగాకుండా, వేలాదిమంది శిష్యులను తయారుచేసారు. ఆయన 84 సంవత్సరాల వయస్సులో, 2015,డిసెంబరు-31వతేదీనాడు [[విజయవాడ]]లో పరమపదించారు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==వెలుపలి లంకెలు== ag2nbbrx9p2uqdr7lfhwagtrg39vinz 4956623 4956622 2026-09-12T07:39:04Z యర్రా రామారావు 28161 4956623 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''తిమ్మాయపాలెం''', [[ప్రకాశం జిల్లా]], [[అద్దంకి మండలం|అద్దంకి మండలానికి]] చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం. 523201 ==గ్రామ చరిత్ర== కొంతకాలంగా ఈ గ్రామ సమీపాన గుండ్లకమ్మలో యంత్రాలతో ఇసుక త్రవ్వకాలు జరుగుచుండగా, 2016 జనవరి15న ఇక్కడ పురాతన విగ్రహాలు బయల్పడినవి. వీటిలో సా.శ 16వ శతాబ్దంనాటి శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలంలో ఏర్పాటు చేసిన శ్రీ వేణుగోపాలస్వామివారి విగ్రహం, శాసనంతో కూడిన ఆంజనేయస్వామివారి విగ్రహం, ప్రక్కనే శివలింగాన్ని అమర్చే సానపట్టం ఉన్నాయి. పగిలిపోయిన ఆంజనేయస్వామి విగ్రహానికి ఎడమవైపున శ్రీరామం ఆనంద సంవత్సరం మాఘశుద్ధ దశమిలు. రంవా అనంతభట్లు శాసనం వేయించెను. శ్రీ హనుమంతుడి మేర ఖ ఒకటికి ఆ రెండు లేమి అని వ్రాసి ఉంది. దీని అర్ధం రెండు ఎకరాల భూమిని శ్రీ హనుమంతుడికి దానం ఇచ్చినట్లు అని ఈ పురాతన శిల్పాలను చూసిన పురావస్తు శాస్త్రఙుల ఉవాచ. ==గ్రామ భౌగోళికం== ఈ గ్రామం, గుండ్లకమ్మ నది సమీపంలో ఉంది..చక్కటి ఆహ్లాద వాతవరణం .పచ్చదనంతో కూడిన పొలాలు. ==విద్యాసౌకర్యాలు== ===జిల్లా పరిషత్తు ఉన్నత పాఠశాల=== ఈ గ్రామ జిల్లా పరిషత్తు ఉన్నత పాఠశాలలో 10వ తరగతి చదువుచున్న గొట్టం చిరంజీవి అను విద్యార్థి, తేనెలొలుకు తేట తెలుగు గొప్పదనాన్నీ, సంస్కృతీసాంప్రదాయ విలువలనూ, తన కలంతో ప్రకాశింపజేస్తూ, పల్లెదనాన్నీ, మట్టివాసననూ పరిమళింపజేస్తూ, అందరిచేతా మన్ననలు పొందాడు. ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలను పురస్కరించుకొని, 2012 డిసెంబరులో ఒంగోలులో నిర్వహించిన [[తెలుగు]] వ్యాసరచన పోటీలలో ప్రథమ స్థానంలో నిలిచాడు. ఈతడు 2011 లో జాతీయ ప్రతిభా పురస్కారానికి ఎంపికైనాడు. ఇంకా జిల్లా స్థాయిలో తెలుగు వ్యాసరచన పోటీలలో పలు బహుమతులు సాధించాడు. ఇతని తల్లిదండ్రులిద్దరూ దర్జీ వృత్తిలో ఉన్నారు. ఈ పాఠశాల ఆవిర్భావం వెనుక గ్రామస్థుల కృషి ఎంతో ఉంది. ఈ పాఠశాల పూర్వపు ప్రధానోపాధ్యాయులు శ్రీ అనంత కోటేశ్వరరావు, గ్రామానికి చెందిన స్టాంపురైటర్ శ్రీ ధర్మవరపు నరసింహారావుల విశేషకృషితోనే మంచిగుర్తింపు వచ్చింది. 2008లో పి.డి.ఎఫ్. నిధులు రు. 29.95 లక్షలూ ఆ తరువాత ఆర్.ఎం.ఎస్.ఏ. నిధులు రు. 31.31 లక్షల తో, 15 గదులతో ఈ పాఠశాల భవనం రూపుదిద్దుకున్నది.ఈ పాఠశాలలో విద్యనభ్యసించడానికి అద్దంకి పట్టణంలోని [[కట్టకిందపాలెం]], [[పెరిగపాలెం|పెరికపాలెం మండలంలోని]] [[పార్వతీపురం]], [[కొటికలపూడి]], [[కుంకుపాడు]], రామాయపాలెంతోపాటు, [[ముండ్లమూరు మండలం]]లోని [[శంకరాపురం (ముండ్లమూరు) |శంకరాపురం]], సుంకరవారిపాలెం, [[మక్కెన వారి పాలెం|మక్కెనవారి పాలెం]], [[పురిమెట్ల]], [[భట్లపల్లి (ముండ్లమూరు)|భట్లపల్లి]], [[పోలవరం]] తదితర గ్రామాలనుండి, 500 మందికి విద్యార్థులు వచ్చి, విద్యనభ్యసించుచున్నారు.ఈ పాఠశాల విద్యాప్రమాణాలలో అగ్రగామిగా నిలుచుచున్నది. నిష్ణాతులైన ఉపాధ్యాయులు తమ బిడ్డలనుగూడా ఈ పాఠశాలలోనే చదివించుచూ, మిగిలినవారికి ఆదర్శంగా నిలుచుచున్నారు. వీరికృషితోనే ఈ పాఠశాల విద్యార్థులు 10వ తరగతిలో 10/10 గ్రేడ్ మార్కులు సాధించుచున్నారు. వీరు ఐ.ఐ.ఐ.టిలో గూడా సీట్లు పొందుచున్నారు. 8వ తరగతిలో ప్రతి సంవత్సరం ఇద్దరైనా మెరిట్-కం-మీన్స్ స్కాలరుషిప్పులు పొందుచున్నారు. క్రీడాపరంగా ఛాంపియన్లుగా నిలుచుచూ పలు పతకాలు సాధించుచున్నారు. 2013-14, 2014-15 సంవత్సరాలలో నలుగురు విద్యార్థులు క్రీడలలో [[అద్దంకి]] జోనల్ స్థాయిలో 4 బంగారు పతకాలు సాధించారు. ==గ్రామ పంచాయతీ== 2022 [[జూన్|జూలైలో]] ఈ గ్రామ పంచాయతీకి జరిగిన ఎన్నికలలో అంగలకుర్తి హానుమయ్య గారు . ప్రెసిడెంట్ విజయం సాధించారు... ==దర్శనీయ ప్రదేశాలు/దేవాలయాలు== *శ్రీ చంద్రమౌళీశ్వరస్వామివారి ఆలయం. *ఈ గ్రామంలో 2013 మే 20 సోమవారం ఉదయం 8-24 గంటలకు 36 అడుగుల ఎత్తయిన [[ఆంజనేయ స్వామి|అభయ ఆంజనేయ స్వామి]] విగ్రహావిష్కరణ జరిగింది. *పోలేరమ్మ తల్లి (150 యేళ్ళ నాటి గుడి మరల పునర్నిర్మాణ జరిగింది ) *శ్రీరామచంద్ర మూర్తి స్వామి(120 ఏళ్ళ )వారి గుడి మరలా పునర్నిర్మాణ జరిగింది పునర్నిర్మాణ *సీతమ్మ తల్లి (బొడ్డు రాయి) ==ప్రధాన పంటలు== * [[వరి]]. * శెనగ * కాయగూరలు * మల్లెపూలు * కంది * పత్తి * జుటు * మొక్క జొన్న * రాగులు * జొన్నలు ==ప్రధాన వృత్తులు== * [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు * ఇటుక బట్టీలు ==గ్రామ విశేషాలు== *శామ్యూల్ ప్రసాద్:- ఈ గ్రామానికి చెందిన ప్రసాదు, రాణి దంపతుల కుమారుడు శామ్యూల్ ప్రసాద్, విశాఖపట్నంలో కంప్యూటర్ సైన్స్ చదివి అనంతరం సంగీతం మీద అభిమానంతో, వంగపండు ప్రసాదరావుతో కలిసి విడుదల చేసిన "ఉత్తరాంధ్ర వాణి" ఆల్బం, ఇప్పుడు కళాభిమానుల ప్రశంసలనందుకుంటుంది. *ధర్మవరపు వెంకటరావు:- ఈ గ్రామానికి చెందిన వీరు [[అద్దంకి]]లో నివాసమేర్పరచుకున్నారు. [[హిందీ]] ప్రచారకులుగా ఉన్న వీరికి 2006లో '''వరిష్ఠ ప్రచారక్''' పురస్కారం అందజేసినారు. ఆయనకు వివిధరంగాలలో శిష్యులు ఉన్నారు. వీరిలో 150 మంది వరకు హిందీ ఉపాధ్యాయులుగా ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు పొందటమేగాకుండా, వేలాదిమంది శిష్యులను తయారుచేసారు. ఆయన 84 సంవత్సరాల వయస్సులో, 2015,డిసెంబరు-31వతేదీనాడు [[విజయవాడ]]లో పరమపదించారు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==వెలుపలి లంకెలు== efkboh70te912b1j9m81zlzeyrt1lb6 4956624 4956623 2026-09-12T07:39:59Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:అద్దంకి మండల రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956624 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''తిమ్మాయపాలెం''', [[ప్రకాశం జిల్లా]], [[అద్దంకి మండలం|అద్దంకి మండలానికి]] చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం. 523201 ==గ్రామ చరిత్ర== కొంతకాలంగా ఈ గ్రామ సమీపాన గుండ్లకమ్మలో యంత్రాలతో ఇసుక త్రవ్వకాలు జరుగుచుండగా, 2016 జనవరి15న ఇక్కడ పురాతన విగ్రహాలు బయల్పడినవి. వీటిలో సా.శ 16వ శతాబ్దంనాటి శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలంలో ఏర్పాటు చేసిన శ్రీ వేణుగోపాలస్వామివారి విగ్రహం, శాసనంతో కూడిన ఆంజనేయస్వామివారి విగ్రహం, ప్రక్కనే శివలింగాన్ని అమర్చే సానపట్టం ఉన్నాయి. పగిలిపోయిన ఆంజనేయస్వామి విగ్రహానికి ఎడమవైపున శ్రీరామం ఆనంద సంవత్సరం మాఘశుద్ధ దశమిలు. రంవా అనంతభట్లు శాసనం వేయించెను. శ్రీ హనుమంతుడి మేర ఖ ఒకటికి ఆ రెండు లేమి అని వ్రాసి ఉంది. దీని అర్ధం రెండు ఎకరాల భూమిని శ్రీ హనుమంతుడికి దానం ఇచ్చినట్లు అని ఈ పురాతన శిల్పాలను చూసిన పురావస్తు శాస్త్రఙుల ఉవాచ. ==గ్రామ భౌగోళికం== ఈ గ్రామం, గుండ్లకమ్మ నది సమీపంలో ఉంది..చక్కటి ఆహ్లాద వాతవరణం .పచ్చదనంతో కూడిన పొలాలు. ==విద్యాసౌకర్యాలు== ===జిల్లా పరిషత్తు ఉన్నత పాఠశాల=== ఈ గ్రామ జిల్లా పరిషత్తు ఉన్నత పాఠశాలలో 10వ తరగతి చదువుచున్న గొట్టం చిరంజీవి అను విద్యార్థి, తేనెలొలుకు తేట తెలుగు గొప్పదనాన్నీ, సంస్కృతీసాంప్రదాయ విలువలనూ, తన కలంతో ప్రకాశింపజేస్తూ, పల్లెదనాన్నీ, మట్టివాసననూ పరిమళింపజేస్తూ, అందరిచేతా మన్ననలు పొందాడు. ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలను పురస్కరించుకొని, 2012 డిసెంబరులో ఒంగోలులో నిర్వహించిన [[తెలుగు]] వ్యాసరచన పోటీలలో ప్రథమ స్థానంలో నిలిచాడు. ఈతడు 2011 లో జాతీయ ప్రతిభా పురస్కారానికి ఎంపికైనాడు. ఇంకా జిల్లా స్థాయిలో తెలుగు వ్యాసరచన పోటీలలో పలు బహుమతులు సాధించాడు. ఇతని తల్లిదండ్రులిద్దరూ దర్జీ వృత్తిలో ఉన్నారు. ఈ పాఠశాల ఆవిర్భావం వెనుక గ్రామస్థుల కృషి ఎంతో ఉంది. ఈ పాఠశాల పూర్వపు ప్రధానోపాధ్యాయులు శ్రీ అనంత కోటేశ్వరరావు, గ్రామానికి చెందిన స్టాంపురైటర్ శ్రీ ధర్మవరపు నరసింహారావుల విశేషకృషితోనే మంచిగుర్తింపు వచ్చింది. 2008లో పి.డి.ఎఫ్. నిధులు రు. 29.95 లక్షలూ ఆ తరువాత ఆర్.ఎం.ఎస్.ఏ. నిధులు రు. 31.31 లక్షల తో, 15 గదులతో ఈ పాఠశాల భవనం రూపుదిద్దుకున్నది.ఈ పాఠశాలలో విద్యనభ్యసించడానికి అద్దంకి పట్టణంలోని [[కట్టకిందపాలెం]], [[పెరిగపాలెం|పెరికపాలెం మండలంలోని]] [[పార్వతీపురం]], [[కొటికలపూడి]], [[కుంకుపాడు]], రామాయపాలెంతోపాటు, [[ముండ్లమూరు మండలం]]లోని [[శంకరాపురం (ముండ్లమూరు) |శంకరాపురం]], సుంకరవారిపాలెం, [[మక్కెన వారి పాలెం|మక్కెనవారి పాలెం]], [[పురిమెట్ల]], [[భట్లపల్లి (ముండ్లమూరు)|భట్లపల్లి]], [[పోలవరం]] తదితర గ్రామాలనుండి, 500 మందికి విద్యార్థులు వచ్చి, విద్యనభ్యసించుచున్నారు.ఈ పాఠశాల విద్యాప్రమాణాలలో అగ్రగామిగా నిలుచుచున్నది. నిష్ణాతులైన ఉపాధ్యాయులు తమ బిడ్డలనుగూడా ఈ పాఠశాలలోనే చదివించుచూ, మిగిలినవారికి ఆదర్శంగా నిలుచుచున్నారు. వీరికృషితోనే ఈ పాఠశాల విద్యార్థులు 10వ తరగతిలో 10/10 గ్రేడ్ మార్కులు సాధించుచున్నారు. వీరు ఐ.ఐ.ఐ.టిలో గూడా సీట్లు పొందుచున్నారు. 8వ తరగతిలో ప్రతి సంవత్సరం ఇద్దరైనా మెరిట్-కం-మీన్స్ స్కాలరుషిప్పులు పొందుచున్నారు. క్రీడాపరంగా ఛాంపియన్లుగా నిలుచుచూ పలు పతకాలు సాధించుచున్నారు. 2013-14, 2014-15 సంవత్సరాలలో నలుగురు విద్యార్థులు క్రీడలలో [[అద్దంకి]] జోనల్ స్థాయిలో 4 బంగారు పతకాలు సాధించారు. ==గ్రామ పంచాయతీ== 2022 [[జూన్|జూలైలో]] ఈ గ్రామ పంచాయతీకి జరిగిన ఎన్నికలలో అంగలకుర్తి హానుమయ్య గారు . ప్రెసిడెంట్ విజయం సాధించారు... ==దర్శనీయ ప్రదేశాలు/దేవాలయాలు== *శ్రీ చంద్రమౌళీశ్వరస్వామివారి ఆలయం. *ఈ గ్రామంలో 2013 మే 20 సోమవారం ఉదయం 8-24 గంటలకు 36 అడుగుల ఎత్తయిన [[ఆంజనేయ స్వామి|అభయ ఆంజనేయ స్వామి]] విగ్రహావిష్కరణ జరిగింది. *పోలేరమ్మ తల్లి (150 యేళ్ళ నాటి గుడి మరల పునర్నిర్మాణ జరిగింది ) *శ్రీరామచంద్ర మూర్తి స్వామి(120 ఏళ్ళ )వారి గుడి మరలా పునర్నిర్మాణ జరిగింది పునర్నిర్మాణ *సీతమ్మ తల్లి (బొడ్డు రాయి) ==ప్రధాన పంటలు== * [[వరి]]. * శెనగ * కాయగూరలు * మల్లెపూలు * కంది * పత్తి * జుటు * మొక్క జొన్న * రాగులు * జొన్నలు ==ప్రధాన వృత్తులు== * [[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు * ఇటుక బట్టీలు ==గ్రామ విశేషాలు== *శామ్యూల్ ప్రసాద్:- ఈ గ్రామానికి చెందిన ప్రసాదు, రాణి దంపతుల కుమారుడు శామ్యూల్ ప్రసాద్, విశాఖపట్నంలో కంప్యూటర్ సైన్స్ చదివి అనంతరం సంగీతం మీద అభిమానంతో, వంగపండు ప్రసాదరావుతో కలిసి విడుదల చేసిన "ఉత్తరాంధ్ర వాణి" ఆల్బం, ఇప్పుడు కళాభిమానుల ప్రశంసలనందుకుంటుంది. *ధర్మవరపు వెంకటరావు:- ఈ గ్రామానికి చెందిన వీరు [[అద్దంకి]]లో నివాసమేర్పరచుకున్నారు. [[హిందీ]] ప్రచారకులుగా ఉన్న వీరికి 2006లో '''వరిష్ఠ ప్రచారక్''' పురస్కారం అందజేసినారు. ఆయనకు వివిధరంగాలలో శిష్యులు ఉన్నారు. వీరిలో 150 మంది వరకు హిందీ ఉపాధ్యాయులుగా ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు పొందటమేగాకుండా, వేలాదిమంది శిష్యులను తయారుచేసారు. ఆయన 84 సంవత్సరాల వయస్సులో, 2015,డిసెంబరు-31వతేదీనాడు [[విజయవాడ]]లో పరమపదించారు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==వెలుపలి లంకెలు== [[వర్గం:అద్దంకి మండల రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] qt8at46zd3iyncfvw2i61qstz6doh0p 0 140441 4956724 4955463 2026-09-12T11:02:33Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1503160|Lymphoma]] to:te #mdwikicx 4956724 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Lymphoma |synonym = |image =Lymphoma macro.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =[[Follicular lymphoma]] replacing a [[lymph node]] |pronounce = |specialty =[[Hematology]] and [[oncology]] |symptoms =[[Lymphadenopathy|Enlarged lymph node]]s, [[fever]], [[diaphoresis|sweats]], unintended weight loss, [[pruritus|itching]], [[Fatigue|feeling tired]]<ref name=HL2014/><ref name=NHL2014/> |complications = |onset = |duration = |types = |causes = |risks =[[Epstein–Barr virus]], [[autoimmune disease]]s, [[HIV/AIDS]], [[tobacco smoking]]<ref name=NHL2014/><ref name=Kam2013>{{cite journal|last1=Kamper-Jørgensen|first1=M|last2=Rostgaard|first2=K|last3=Glaser|first3=SL|last4=Zahm|first4=SH|last5=Cozen|first5=W|last6=Smedby|first6=KE|last7=Sanjosé|first7=S|last8=Chang|first8=ET|last9=Zheng|first9=T|last10=La Vecchia|first10=C|last11=Serraino|first11=D|last12=Monnereau|first12=A|last13=Kane|first13=EV|last14=Miligi|first14=L|last15=Vineis|first15=P|last16=Spinelli|first16=JJ|last17=McLaughlin|first17=JR|last18=Pahwa|first18=P|last19=Dosman|first19=JA|last20=Vornanen|first20=M|last21=Foretova|first21=L|last22=Maynadie|first22=M|last23=Staines|first23=A|last24=Becker|first24=N|last25=Nieters|first25=A|last26=Brennan|first26=P|last27=Boffetta|first27=P|last28=Cocco|first28=P|last29=Hjalgrim|first29=H|title=Cigarette smoking and risk of Hodgkin lymphoma and its subtypes: a pooled analysis from the International Lymphoma Epidemiology Consortium (InterLymph).|journal=Annals of Oncology|date=September 2013|volume=24|issue=9|pages=2245–55|pmid=23788758|doi=10.1093/annonc/mdt218|pmc=3755332}}</ref> |diagnosis =[[Lymph node biopsy]]<ref name=HL2014/><ref name=NHL2014/> |differential = |prevention = |treatment =[[Chemotherapy]], [[radiation therapy]], [[targeted therapy]], [[surgery]]<ref name=HL2014/><ref name=NHL2014/> |medication = |prognosis =Average [[five year survival]] 85% (USA)<ref name=seer/> |frequency =4.9 million (2015)<ref name=GBD2015Pre>{{cite journal|last1=GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence|first1=Collaborators.|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.|journal=Lancet|date=8 October 2016|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|pmid=27733282|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6|pmc=5055577}}</ref> |deaths =204,700 (2015)<ref name=GBD2015De>{{cite journal|last1=GBD 2015 Mortality and Causes of Death|first1=Collaborators.|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.|journal=Lancet|date=8 October 2016|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|pmid=27733281|doi=10.1016/s0140-6736(16)31012-1|pmc=5388903}}</ref> }} '''లింఫోమా''' అనేది రక్త క్యాన్సర్ సమూహం, ఇది లింఫోసైట్స్ (ఒక రకమైన [[తెల్ల రక్తకణాలు|తెల్ల రక్త కణాలు]]) నుండి అభివృద్ధి చెందుతుంది.<ref name="D2000" /> ఈ పేరు తరచుగా అటువంటి కణితులన్నింటినీ కాకుండా కేవలం [[కాన్సర్|క్యాన్సర్]] రూపాలను సూచిస్తుంది.<ref name="D2000">{{Cite book|last=Taylor|first=Elizabeth J.|title=Dorland's Illustrated medical dictionary.|date=2000|publisher=Saunders|location=Philadelphia|isbn=0721662544|page=[https://archive.org/details/trent_0116404640520/page/1038 1038]|edition=29th|url=https://archive.org/details/trent_0116404640520/page/1038}}</ref> సంకేతాలు, లక్షణాలలో విస్తరించిన శోషరస కణుపులు, జ్వరం, చెమటలు పట్టడం, అనాలోచిత బరువు తగ్గడం, దురద, నిరంతరం అలసిపోవడం వంటివి ఉండవచ్చు.<ref name="HL2014">{{Cite web|title=General Information About Adult Hodgkin Lymphoma|url=http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/adulthodgkins/Patient/page1/AllPages|website=National Cancer Institute|access-date=20 June 2014|date=2014-04-23|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705231802/http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/adulthodgkins/Patient/page1/AllPages|archive-date=5 July 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140705231802/http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/adulthodgkins/Patient/page1/AllPages|date=5 July 2014}}</ref><ref name="NHL2014">{{Cite web|title=General Information About Adult Non-Hodgkin Lymphoma|url=http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/adult-non-hodgkins/Patient/page1/AllPages|website=National Cancer Institute|access-date=20 June 2014|date=2014-04-25|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705115658/http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/adult-non-hodgkins/Patient/page1/AllPages|archive-date=5 July 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140705115658/http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/adult-non-hodgkins/Patient/page1/AllPages|date=5 July 2014}}</ref> విస్తరించిన శోషరస కణుపులు సాధారణంగా నొప్పిలేకుండా ఉంటాయి.<ref name="HL2014" /> చెమటలు ఎక్కువగా రాత్రి సమయంలో వస్తాయి.<ref name="HL2014" /><ref name="NHL2014" /> లింఫోమాస్ అనేక ఉప రకాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite book|last=Aditya Bardia|title=Johns Hopkins Patients' Guide to Lymphoma|date=2010|publisher=Jones & Bartlett Learning|isbn=9781449631413|page=6|url=https://books.google.com/books?id=IG05tEhKGq4C&pg=PA6|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910174453/https://books.google.com/books?id=IG05tEhKGq4C&pg=PA6|archive-date=2017-09-10}}</ref> లింఫోమాస్ రెండు ప్రధాన వర్గాలు నాన్-హాడ్గ్కిన్ లింఫోమాలు (NHL) (90% కేసులు), హాడ్గికిన్ లింఫోమాలు (HL) (10% కేసులు).<ref name="Society2013">{{Cite book|title=The Lymphoma Guide Information for Patients and Caregivers|date=2013|work=Leukemia and Lymphoma Society|url=http://www.lls.org/content/nationalcontent/resourcecenter/freeeducationmaterials/lymphoma/pdf/lymphomaguide.pdf|access-date=20 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714194242/http://www.lls.org/content/nationalcontent/resourcecenter/freeeducationmaterials/lymphoma/pdf/lymphomaguide.pdf|archive-date=14 July 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714194242/http://www.lls.org/content/nationalcontent/resourcecenter/freeeducationmaterials/lymphoma/pdf/lymphomaguide.pdf|date=14 July 2014}}</ref> [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] (WHO) లింఫోమా రకాలుగా రెండు ఇతర వర్గాలను కలిగి ఉందిః [[మల్టిపుల్ మైలోమా|బహుళ మైలోమా,]] ఇమ్యునోప్రొలిఫెరేటివ్ వ్యాధులు.<ref name="WCR2014">{{Cite book|title=World Cancer Report 2014.|date=2014|publisher=World Health Organization|isbn=978-9283204299|pages=Chapter 5.13}}</ref> దాదాపు 90% లింఫోమాస్ నాన్-హడ్జ్కిన్ లింఫోమాలు <ref name="Society2013" /><ref>{{Cite web|title=Lymphoma|url=http://www.cancer.gov/dictionary?cdrid=45368|website=NCI|access-date=13 June 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705001350/http://www.cancer.gov/dictionary?CdrID=45368|archive-date=5 July 2014|date=2011-02-02}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140705001350/http://www.cancer.gov/dictionary?CdrID=45368|date=5 July 2014}}</ref> లింఫోమాస్, [[లుకేమియా|ల్యుకేమియాస్]] అనేవి హెమటోపోయిటిక్, లింఫోయిడ్ కణజాలాల విస్తృత సమూహ కణితులలో ఒక భాగం. హోడ్కిన్ లింఫోమాకు ప్రమాద కారకాలు ఎప్స్టీన్-బార్ వైరస్తో సంక్రమణం, కుటుంబంలో వ్యాధి చరిత్ర ఉన్నాయి.[2] హాడ్గ్కిన్ కాని లింఫోమాల సాధారణ రకాలకు ప్రమాద కారకాలు [[స్వయం ప్రతిరక్షక వ్యాధి|ఆటో ఇమ్యూన్ వ్యాధులు]], [[ఎయిడ్స్|హెచ్ఐవి/ఎయిడ్స్]], మానవ టి-లింఫోట్రోపిక్ వైరస్ సంక్రమణ, ఇమ్యునోస్ప్రెసెంట్ మందులు, కొన్ని పురుగుమందులు.<ref name="NHL2014" /> పెద్ద మొత్తంలో ఎర్ర మాంసం తినడం, పొగాకు ధూమపానం కూడా ప్రమాదాన్ని పెంచుతాయి రోగనిర్ధారణ, విస్తరించిన శోషరస కణుపులు ఉంటే, సాధారణంగా శోషరస కణుపు బయాప్సీ ద్వారా జరుగుతుంది.<ref name="HL2014" /><ref name="NHL2014" /> రక్తం, మూత్రం, ఎముక మజ్జ పరీక్ష కూడా రోగ నిర్ధారణలో ఉపయోగపడవచ్చు.<ref name="NHL2014" /> క్యాన్సర్ ఎక్కడ, ఎక్కడ వ్యాపించిందో తెలుసుకోవడానికి మెడికల్ ఇమేజింగ్ చేయవచ్చు.<ref name="HL2014" /><ref name="NHL2014" /> లింఫోమా చాలా తరచుగా ఊపిరితిత్తులు, కాలేయం, మెదడుకు వ్యాపిస్తుంది.<ref name="HL2014" /><ref name="NHL2014" /> చికిత్సలో క్రింది వాటిలో ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ఉండవచ్చు: కీమోథెరపీ, [[రేడియో చికిత్స|రేడియేషన్ థెరపీ]], టారగేటెడ్ థెరపీ, శస్త్రచికిత్స.<ref name="HL2014" /><ref name="NHL2014" /> కొన్ని నాన్-హడ్జ్కిన్ లింఫోమాల్లో, లింఫోమా కణాలచే ఉత్పత్తి చేయబడిన ప్రోటీన్ యొక్క పెరిగిన మొత్తం రక్తం చాలా మందంగా మారడానికి కారణమవుతుంది, ప్లాస్మాఫెరెసిస్ ప్రోటీన్ను తొలగించడానికి నిర్వహించబడుతుంది.<ref name="NHL2014" /> కొన్ని రకాలకు జాగ్రత్తగా వేచి ఉండటం తగినది కావచ్చు.<ref name="NHL2014" /> ఫలితం ఉపరకంపై ఆధారపడి ఉంటుంది, కొన్ని నయం చేయదగినవి, చికిత్స చాలా వరకు మనుగడను పొడిగిస్తుంది.<ref name="Society2013" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో అన్ని హోడ్కిన్ లింఫోమా ఉపరకాలకు ఐదు సంవత్సరాల మనుగడ రేటు 85%, అయితే హాడ్కిన్ కాని లింఫోమాలకు 69%.<ref name="seer">{{Cite web|url=http://seer.cancer.gov/statfacts/html/hodg.html|title=Hodgkin Lymphoma—SEER Stat Fact Sheets|publisher=Seer.cancer.gov|access-date=2012-08-26|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017064937/http://seer.cancer.gov/statfacts/html/hodg.html|archive-date=2012-10-17}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121017064937/http://seer.cancer.gov/statfacts/html/hodg.html|date=2012-10-17}}</ref><ref>{{Cite web|title=SEER Stat Fact Sheets: Non-Hodgkin Lymphoma|url=http://seer.cancer.gov/statfacts/html/nhl.html|website=NCI|access-date=18 June 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140706125600/http://www.seer.cancer.gov/statfacts/html/nhl.html|archive-date=6 July 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140706125600/http://www.seer.cancer.gov/statfacts/html/nhl.html|date=6 July 2014}}</ref> ప్రపంచవ్యాప్తంగా, 2012 లో 566,000 మందిలో లింఫోమాస్ అభివృద్ధి చెందింది, 305,000 మరణాలకు కారణమైంది.<ref name="WCR2014" /> అవి అన్ని క్యాన్సర్లలో 3-4% ఉంటాయి, వాటిని ఏడవ అత్యంత సాధారణ రూపంగా సమూహంగా చేస్తాయి.<ref name="WCR2014" /><ref name="Rob2013">{{Cite book|last=Marcus|first=Robert|title=Lymphoma : pathology, diagnosis and treatment|date=2013|isbn=9781107010598|page=1|edition=Second|url=https://books.google.com/books?id=SX0LAgAAQBAJ&lpg=PP1|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906082735/https://books.google.com/books?id=SX0LAgAAQBAJ&lpg=PP1|archive-date=2015-09-06}}</ref> పిల్లలలో అవి మూడవ అత్యంత సాధారణ క్యాన్సర్.<ref>{{Cite book|last=Tepper|first=John E. Niederhuber, James O. Armitage, James H. Doroshow, Michael B. Kastan, Joel E.|title=Abeloff's clinical oncology|date=2014|isbn=978-1455728657|page=Chapter 97|edition=Fifth|chapter=Childhood lymphoma}}</ref> అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల కంటే అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో ఇవి ఎక్కువగా సంభవిస్తాయి.<ref name="WCR2014" /> == సూచనలు == [[వర్గం:Translated from MDWiki]] apxkf8i7i7b09ej4svwag9sgig7rcpg 0 142203 4956693 4545132 2026-09-12T10:28:26Z Raghurama Raju 1957 146551 /* రచయితగా */ అక్షర దోషం స్థిరం 4956693 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = కలువకొలను సదానంద | residence = పాకాల | other_names =కలువకొలను సదానంద | image =Kaluvakolanuu sadananda.jpg | imagesize = 200px | caption = కలువకొలను సదానంద | birth_name = కలువకొలను సదానంద | birth_date = [[ఫిబ్రవరి 22]], [[1939]] | birth_place = పాకాల, చిత్తూరు జిల్లా | native_place = పాకాల, చిత్తూరు జిల్లా | death_date = [[ఆగస్టు 25]], [[2020]] | death_place = పాకాల, చిత్తూరు జిల్లా | death_cause = సహజ మరణం | known = బాల సాహితీకారుడు, ప్రముఖ రచయిత | occupation = ఉపాధ్యాయుడు | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = హిందూ | wife = | spouse= | partner = కస్తూరి | children = కలువకొలను ఇందుమౌళి, సుధానిధి, తారక లక్ష్మి, దివ్య మూర్తి. | father = కృష్ణ పిళ్ళై | mother = నాగమ్మ | website = | footnotes = బాలసాహిత్య పురస్కార్‌ అవార్డు గ్రహీత | employer = | height = | weight = }} '''కలువకొలను సదానంద''' ప్రముఖ బాల సాహిత్య రచయిత. బాలసాహిత్యంలో [[కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ]] వారి మొట్టమొదటి [[సాహిత్య అకాడమీ బాల సాహిత్య పురస్కారం|బాలసాహిత్య పురస్కార్‌]] పురస్కారం అందుకున్న వ్యక్తి. ==జీవిత విశేషాలు== '''సదానంద''' [[చిత్తూరు జిల్లా]] [[పాకాల]] లో శ్రీమతి నాగమ్మ, కృష్ణయ్య దంపతులకు తేది. [[ఫిబ్రవరి 22]] [[1939]] న జన్మించారు. ఎస్‌.ఎస్‌. ఎల్‌.సి చేసి టి.ఎస్‌.ఎల్‌.సి చదివారు. వృత్తిరీత్యా 36 సంవత్సరాలు ఉపాధ్యాయుడిగా పనిచేసి 1997లో పదవీ విరమణ పొంది పాకాల లోనే స్థిర పడ్డారు. ==రచయితగా== సదానంద మొదటి రచన తన 18 ఏటనే ప్రచురితమైంది. [[చందమామ]], [[బాలమిత్ర]], [[బాలజ్యోతి]], బాలరంజని, [[బొమ్మరిల్లు (పత్రిక)|బొమ్మరిల్లు]], [[బాలభారతి]], బుజ్జాయిలాంటి బాలల మాస పత్రికలలో, [[ఆంధ్రప్రభ]], [[ఆంధ్రపత్రిక]], [[ఆంధ్రభూమి]] వంటి వార, మాస పత్రికలలోని పిల్లల శీర్షికలలో వీరి రచనలు ప్రచురితమయ్యాయి. ప్రస్తుతం [[ఈనాడు]] దినపత్రిక ‘హాయ్‌బుజ్జి’ పేజీలో వీరికథలు ఎక్కువగా మనం గమనించవచ్చు. సదానంద బాలలకోసం ఇప్పటి వరకు 200కు పైగా కథలు, 2 నవలలు, 100 కి పైగా గేయాలు, కొన్ని గేయకథలు రాశారు. 8 కథా సంపుటాలు, 2 నవలలు ప్రచురించారు. తన 25 సంలో రాసిన పిల్లలనవల బాల రంజనిలో సీరియల్‌గా వచ్చింది. 1964లో మొదటి కథా సంపుటి ‘సాంబయ్య గుర్రం’ ప్రచురితమైంది. అదే సంవత్సరం ‘చల్లనితల్లి’, 1966లో నీతికథామంజరి, 1967లో విందుభోజనం, 1983లో [[శివానందలహరి]] ఇలా... మొత్తం 8 కథా సంపుటాలు ప్రచురించారు. 1965లో బాలల కోసం ‘బంగారు నడిచినబాట’ నవల ప్రచురించారు. ఈ నవలకు 1966లో ఉత్తమ బాల సాహిత్య గ్రంథంగా కేంద్ర ప్రభుత్వ విద్యాశాఖ వారి పురస్కారం లభించింది. వీరి "నవ్వే పెదవులు - ఏడ్చేకళ్ళు" కథా సంపుటానికి 1976లో [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం లభించింది. [[తెలుగు]] కథాసాహిత్యంలో వంద ఆణిముత్యాలు పేరుతో వెలువడిన కథా సంకలనంలో వీరి కథ "తాత దిగిపోయిన బండి"కి స్థానం లభించింది. త్వరలో వీరి "పరాగభూమి కథలు" గ్రంథం వెలువడనుంది.<ref>[http://epaper.andhrajyothy.com/detailednews?box=aHR0cDovL2VjZG4uYW5kaHJhanlvdGh5LmNvbS9GaWxlcy8yMDE2MDIyMTAyMjEwMzA0MTg1MTEuanBn&day=20160221 కథల కొలను - కలువకొలను - పలమనేరు బాలాజీ - ఆంధ్రజ్యోతి దినపత్రిక - 22 ఫిబ్రవరి, 2016]{{Dead link|date=జూలై 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> పెన్నేటి ప్రచురణలు, కడప వారు సదానంద పిల్లల నవల ‘అడవితల్లి’ 2007లో ప్రచురించారు. [[మహాభారతం]]లోని కొన్ని పద్యాల ఆధారంగా అల్లిన నవల. మొదట ఈ నవల ‘బాలరంజని’ పిల్లల మాసపత్రికలో ప్రచురితమై బాలలను అలరించింది. == పురస్కారాలు == * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] నుండి [[కళారత్న]] (హంస) పురస్కారం (2016, ఏప్రిల్ 8)<ref>{{Cite web|date=2016-04-09|title=23మందికి కళారత్న పురస్కారం|url=http://www.andhrabhoomi.net/content/state-1528|archive-url=https://web.archive.org/web/20160410161535/http://www.andhrabhoomi.net/content/state-1528|archive-date=2016-04-10|access-date=2023-03-24|website=www.andhrabhoomi.net|url-status=live}}</ref> * [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము - ప్రతిభా పురస్కారాలు (2012)|ప్రతిభా పురస్కారం]] - [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]], 2013<ref name="ప్రతిభా పురస్కారాలు">{{cite web |last1=తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం |first1=పురస్కారాలు |title=ప్రతిభా పురస్కారాలు |url=https://teluguuniversity.ac.in/wp-content/uploads/2016/12/PratibhaAwards.pdf |website=www.teluguuniversity.ac.in |access-date=7 జూన్ 2020 |archive-date=9 సెప్టెంబరు 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170909073341/http://teluguuniversity.ac.in/wp-content/uploads/2016/12/PratibhaAwards.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం ప్రతిభా పురస్కారాలు">{{cite news |last1=సాక్షి |first1=హైదరాబాదు |title=తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం ప్రతిభా పురస్కారాలు |url=https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/telugu-university-announces-prathibha-awards-89443 |accessdate=20 September 2021 |work=Sakshi |date=18 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210920141356/https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/telugu-university-announces-prathibha-awards-89443 |archivedate=20 September 2021 |language=te}}</ref> == మరణం == ఈయన ఆగస్టు 25, 2020న పాకాలలోని తన స్వగృహంలో స్వర్గస్థులైనారు. == మూలాలు == <references /> ==ఇతర మూలాలు== <references /> {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:కలువకొలను సదానంద}} [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:1939 జననాలు]] [[వర్గం:బాల సాహితీకారులు]] [[వర్గం:కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ బాల సాహిత్య పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:చిత్తూరు జిల్లా రచయితలు]] 7hcwf6bw96mi4lv2yamaxa0oslnjymt 0 159707 4956753 4955775 2026-09-12T11:16:16Z ~2026-49393-32 154105 /* రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు */ 4956753 wikitext text/x-wiki {{pp-extended|small=yes}} {{Use dmy dates|date=June 2024}} {{Use Indian English|date=June 2024}} {{Infobox Indian political party |party_name = జనసేన పార్టీ |abbreviation = జేఎస్‌పీ (JSP) |logo = <div style="background-color:#FFFFFF; border:2px solid #D32F2F; padding:4px; text-align:center;"> [[File:Indian election symbol glass tumbler.svg|55px]] <br />'''Jana Sena Party'''<br />జనసేన పార్టీ </div> |colorcode = {{Party color|Janasena Party}} |founder = పవన్ కళ్యాణ్ |president = [[పవన్ కళ్యాణ్]] |secretary = [[నాగేంద్ర బాబు|నాగబాబు]] |chairman = [[నాదెండ్ల మనోహర్]] |loksabha_leader = [[వల్లభనేని బాలశౌరి]] |rajyasabha_leader = |foundation = {{Start date and age|df=yes|p=y|2014|03|14}} |headquarters = [[మంగళగిరి]], [[గుంటూరు]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] |publication = |women = ఝాన్సీ వీర మహిళా విభాగం |students = భగత్ సింగ్ విద్యార్థి సంఘం |youth = ఆజాద్ యువసేన విభాగం |labour = |peasants = |membership = |colours = {{Color box|white}} [[తెలుపు]]<br />{{Color box|{{Party color|Janasena Party}}}} [[ఎరుపు]] |position = [[మధ్యేవాదం|మధ్యమ (సెంటర్)]]<ref name=YT2024May/> |ideology ={{ubl|[[తెలుగు ప్రజలు|తెలుగు జాతీయవాదం]]|[[సామాజిక సంప్రదాయవాదం]]|[[పర్యావరణవాదం]]|[[మానవతావాదం]]<ref>{{Cite web | url=https://www.thenewsminute.com/telangana/jana-sena-carries-sanatana-dharma-socialism-together-pawan-kalyan| title=Jana Sena carries Sanatana Dharma, socialism together: Pawan Kalyan| date=23 November 2023}}</ref>|[[లౌకికవాదం]]<ref>{{Cite web | url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/will-protect-hindu-dharma-while-staying-secular-pawan-kalyan/article30163650.ece| title=Will protect Hindu Dharma while staying secular: Pawan Kalyan| work=The Hindu| date=4 December 2019}}</ref>|[[మధ్యేవాదం]]<ref>{{Cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=NTxtPHF7AAw | title="My Personal Connect is with Modi Ji..." Telugu Star Pawan Kalyan on Joining BJP | website=[[YouTube]] | date=May 2024 }}</ref>}} |eci = [[భారతదేశ రాజకీయ పార్టీల జాబితా#రాష్ట్ర పార్టీలు|రాష్ట్ర పార్టీ]] |alliance = [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|ఎన్‌డీఏ]] {{small|(2014–2018, 2020–ప్రస్తుతం)}}<ref>{{Cite web |date=2020-01-16 |title=BJP, Jana Sena join hands, announce alliance in Andhra Pradesh |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/bjp-jana-sena-join-hands-announce-alliance-in-andhra-pradesh/story-31yYGz0tb6eeWeKbaXoi3N.html |access-date=2022-10-10 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-03-16 |title=Out of NDA, Naidu's TDP may wage a lone battle in 2019 |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/out-of-nda-naidu-s-tdp-may-wage-a-lone-battle-in-2019/story-toNsqMhkmfok0UYfmIINSN.html |access-date=2023-01-08 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |loksabha_seats = {{Composition bar|2|543|hex={{party color|Janasena Party}}}} |rajyasabha_seats = {{Composition bar|1|245|hex={{party color|Janasena Party}}}} |state2_seats_name = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] |state2_seats = {{Composition bar|21|175|hex={{party color|Janasena Party}}}} |state_seats_name = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన మండలి]] |state_seats = {{Composition bar|2|58|hex={{party color|Janasena Party}}}} |no_states = {{Composition bar|1|31|hex={{party color|Janasena Party}}}} |symbol = [[File:Indian election symbol glass tumbler.svg{{!}}class=skin-invert|120px|Glass Tumbler]]<br />గాజు గ్లాసు |flag = Janasena Party Flag.png |website = [https://www.janasenaparty.org www.janasenaparty.org] }} '''జనసేన పార్టీ''' (సంక్షిప్తంగా '''JSP''') అనేది [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రాలలో చురుకుగా ఉన్న భారతీయ [[రాజకీయ పార్టీ]]. 2014 మార్చి 14న [[పవన్ కళ్యాణ్]] దీనిని స్థాపించారు.<ref name=":2">{{cite book|last1=Blom|first1=Amélie|url=https://books.google.com/books?id=HnKhDwAAQBAJ&dq=janasena+people+army&pg=PT266|title=Emotions, Mobilisations and South Asian Politics|last2=Lama-Rewal|first2=Stéphanie Tawa|date=2019-07-09|publisher=[[Taylor & Francis]]|isbn=978-1-000-02024-3|language=en|access-date=10 July 2023|archive-date=18 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230818135925/https://books.google.com/books?id=HnKhDwAAQBAJ&dq=janasena+people+army&pg=PT266|url-status=live}}</ref><ref name=":0">{{cite web |last=K V Kurmanath |date=2014-03-14 |title=Pawan Kalyan floats Jana Sena party |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/pawan-kalyan-floats-jana-sena-party/article23120068.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505073934/https://www.thehindubusinessline.com/news/pawan-kalyan-floats-jana-sena-party/article23120068.ece |archive-date=5 May 2023 |access-date=2023-05-05 |website=[[Business Line]] |language=en}}</ref> ఇది ప్రస్తుతం [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]]లో రెండవ అతిపెద్ద పార్టీగా నిలిచి అధికార కూటమిలో భాగస్వామిగా ఉంది.<ref>{{Cite news |last=Raghavendra |first=V. |date=2024-06-05 |title=With 100% strike rate, Jana Sena Party achieves unprecedented feat in Andhra Pradesh |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/with-100-strike-rate-jana-sena-party-achieves-unprecedented-feat-in-andhra-pradesh/article68255983.ece|access-date=2024-12-01 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X |archive-date=19 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240619140956/https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/with-100-strike-rate-jana-sena-party-achieves-unprecedented-feat-in-andhra-pradesh/article68255983.ece |url-status=live }}</ref> పార్టీ నాయకుడైన పవన్ కళ్యాణ్ 2024 జూన్ నుండి [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రిగా]] బాధ్యతలు నిర్వర్తిస్తున్నారు. జనసేన మానవతావాదంపై దృష్టి సారిస్తూ మధ్యవాద విధానాన్ని సమర్థిస్తుంది.<ref name=YT2024May>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=NTxtPHF7AAw |title=Pawan Kalyan interview with India Today for 2024 elections |date=2024-05-01 |publisher=[[Business Today (India)|Business Today]] |time=0:10 to 0:40 |access-date=2024-07-30 |quote=I personally feel you have to create a very centristic attitude. You have to create a balance. |via=YouTube}}</ref> పార్టీ ఎన్నికల గుర్తు గాజు గ్లాసు.<ref>{{Cite news |date=2024-05-01 |title=ECI orders freezing of 'glass tumbler' symbol in favour of Jana Sena |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/eci-orders-freezing-of-glass-tumbler-symbol-in-favour-of-jana-sena/article68128616.ece |access-date=2024-08-04 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> జనసేన పార్టీ 2014 ఎన్నికల్లో పోటీ చేయలేదు కానీ ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో [[తెలుగుదేశం పార్టీ|టీడీపీ]]-[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|కూటమి]] విజయానికి దీని మద్దతు కీలకంగా మారింది.<ref name=":17">{{Cite news |date=2014-12-11 |title=Pawan Kalyan's Janasena gets Election Commission's approval |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/pawan-kalyans-janasena-gets-election-commissions-approval/article6682344.ece |access-date=2024-08-04 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X |quote=The 43-year-old star had campaigned extensively in support of the TDP-BJP combine in undivided Andhra Pradesh for the general elections earlier this year. His campaign is believed to be one of the key factors in the success of the TDP-BJP combine in the elections.}}</ref> 2017లో ఉద్దానం ప్రాంతంలో దీర్ఘకాలిక కిడ్నీ వ్యాధి సంక్షోభం లాంటి సమస్యలను ఎత్తిచూపడం ద్వారా పార్టీ ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంది. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ దీనిని "అతి తక్కువగా అర్థం చేసుకున్న, అతి తక్కువగా ప్రచారం పొందిన నెఫ్రోపతీ"గా అభివర్ణించింది.<ref name=":152">{{Cite news |date=2017-12-16 |title=Uddanam kidney disease remains medical enigma despite research |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/uddanam-kidney-disease-remains-medical-enigma-despite-research/articleshow/62090012.cms |access-date=2024-08-01 |work=The Times of India |issn=0971-8257 |quote=Though people in Uddanam have been suffering from kidney diseases of unknown cause (etiology) for decades, the village shot into prominence in January this year when Jana Sena leader and actor Pawan Kalyan took up the cause. His diatribe against the authorities forced the state government to seek the help of international health and medical experts.}}</ref> ఆ తర్వాత 2018లో బలవంతపు భూసేకరణకు వ్యతిరేకంగా, రిజర్వు అడవులలో అక్రమ మైనింగ్‌కు వ్యతిరేకంగా, కరువు సంబంధిత సమస్యలపై పార్టీ నిరసనలకు నాయకత్వం వహించింది.<ref name=":8" /> 2019లో జేఎస్‌పీ తన మొదటి ఎన్నికల్లో పోటీ చేసి ఒక [[శాసనసభ్యుడు|ఎమ్మెల్యే]] స్థానాన్ని గెలుచుకుని సుమారు 6% ఓటు శాతాన్ని సాధించింది. తదనంతరం రైతుల సంక్షేమం, అక్రమ ఇసుక తవ్వకాలు, మహిళల భద్రత, భూ ఆక్రమణలు లాంటి క్షేత్రస్థాయి సమస్యలపై దృష్టి సారించింది. 2024 ఆరంభంలో జేఎస్‌పీ, టీడీపీ, బీజేపీల మధ్య కూటమి ఏర్పాటులో పవన్ కళ్యాణ్ కీలక పాత్ర పోషించారు. ఈ కూటమి [[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|శాసనసభ ఎన్నికలతో]] పాటు సార్వత్రిక ఎన్నికల్లోనూ ఘన విజయం సాధించింది. జేఎస్‌పీ పోటీ చేసిన మొత్తం 21 ఎమ్మెల్యే స్థానాలను, రెండు ఎంపీ స్థానాలను గెలుచుకుని ఆంధ్రప్రదేశ్‌ అధికార కూటమిలో ముఖ్యమైన భాగంగా అవతరించింది.<ref name=":44">{{Cite web |last=Srikanth |first=S. Guru |date=2024-06-05 |title=Pawan Kalyan scripts political blockbuster |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2024/Jun/05/pawan-kalyan-scripts-political-blockbuster |access-date=2024-08-01 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> == సిద్ధాంతాలు == ప్రభుత్వ పనితీరులో, సంస్థలలో జరిగే ఎలాంటి అవినీతినైనా ప్రశ్నించడం, ప్రజల ప్రాథమిక హక్కులను కాపాడడం '''జనసేన పార్టీ''' ప్రధాన లక్ష్యం. జనసేన పార్టీ 'జనసేన సిద్ధాంతాలు' పేరుతో ఏడు ప్రాథమిక ఆదర్శాలను అనుసరిస్తుంది: * కులాలను కలిపే ఆలోచనా విధానం * మత వివక్ష లేని రాజకీయం * భాషా వైవిధ్యాన్ని గౌరవించే సంప్రదాయం * మన సంస్కృతీ సంప్రదాయాలను కాపాడే సమాజం * ప్రాంతీయ ఆకాంక్షలను విస్మరించని జాతీయవాదం * అవినీతిపై రాజీలేని పోరాటం * పర్యావరణాన్ని పరిరక్షించే అభివృద్ధి పార్టీ స్థాపకుడు, అధ్యక్షుడు పవన్ కళ్యాణ్ తాను మధ్యేవాద మార్గాన్ని విశ్వసిస్తున్నానని, మితవాద, వామపక్ష సిద్ధాంతాల మధ్య సమతుల్యతను కొనసాగించాలని తరచుగా పేర్కొన్నారు.<ref name="YT2024May" /><ref name=":5">{{Cite web |date=2023-11-23 |title=Jana Sena carries Sanatana Dharma, socialism together: Pawan Kalyan |url=https://www.thenewsminute.com/telangana/jana-sena-carries-sanatana-dharma-socialism-together-pawan-kalyan |access-date=2024-06-19 |website=The News Minute |language=en}}</ref> "మా ఇజం మీకు అర్థం కావడం లేదని చాలామంది అంటుంటారు, నా ఇజం మానవతావాదం అని వారికి చెబుతున్నాను" అని ఆయన అన్నారు.<ref name=":5" /> తాను [[సనాతన ధర్మం]] పాటిస్తానని, అదే సమయంలో ఇతర మతాలను గౌరవిస్తానని కూడా ఆయన పేర్కొన్నారు.<ref>{{Cite news |date=2019-12-04 |title=Will protect Hindu Dharma while staying secular: Pawan Kalyan |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/will-protect-hindu-dharma-while-staying-secular-pawan-kalyan/article30163650.ece |access-date=2024-07-31 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-09-13 |title=Love your religion, respect other religions: Pawan Kalyan |url=https://www.123telugu.com/mnews/love-your-religion-respect-other-religions-pawan-kalyan.html |access-date=2024-07-31 |website=[[123Telugu.com]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-06-21 |title=Kakinada: All those aligned with BJP aren't communal, says Pawan Kalyan |url=https://www.thehansindia.com/news/cities/visakhapatnam/kakinada-all-those-aligned-with-bjp-arent-communal-says-pawan-kalyan-804431 |access-date=2024-07-31 |website=[[The Hans India]] |language=en |quote=Stating that he strongly opposes extremism in any party, he said there is harmony and coexistence in Indian society and that’s why people live here peacefully. Pawan said that Indian Hindu society stands for all religions. He made it clear that he was a Hindu, but all Muslims were his brothers.}}</ref> == చరిత్ర == === ఏర్పాటు === [[తెలుగు సినిమా]] అగ్రనటుడు, సామాజిక కార్యకర్త అయిన పవన్ కళ్యాణ్ ఒక కొత్త రాజకీయ పార్టీని ప్రారంభించబోతున్నట్లు 2014 మార్చి 12న అధికారికంగా ప్రకటించారు. ఈ పార్టీ ప్రారంభానికి సన్నాహకంగా కళ్యాణ్ భారత ఎన్నికల సంఘం (ECI) వద్ద పార్టీని నమోదు చేసేందుకు ఢిల్లీ వెళ్లినట్లు వార్తలు వచ్చాయి.<ref>{{Cite news |date=2014-03-13 |title=Pawan Kalyan set to take the plunge |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/pawan-kalyan-set-to-take-the-plunge/article5778105.ece |access-date=2024-08-04 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> 2014 మార్చి 14న [[హైదరాబాద్]]‌లోని [[మాదాపూర్]]‌లో ఉన్న హైదరాబాద్ ఇంటర్నేషనల్ కన్వెన్షన్ సెంటర్ (HICC)లో జరిగిన భారీ సమావేశంలో కళ్యాణ్ పార్టీని అధికారికంగా ప్రారంభించారు.<ref name=":0" /><ref name=":4">{{cite web |author=Suresh Krishnamoorthy |date=2014-03-07 |title=Stage set for Pawan Kalyan's "Janasena" |url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/stage-set-for-pawan-kalyans-jana-sena/article5781784.ece |access-date=2014-03-14 |work=The Hindu}}</ref> పార్టీకి జనసేన (ప్రజల సైన్యం) అని పేరు పెట్టి, అధికారంలో ఉన్నవారిని ప్రశ్నించాలని కళ్యాణ్ ప్రజలను కోరారు. 6,000 మంది హాజరైన ఈ కార్యక్రమంలో ఆయన పార్టీ జెండాను ఆవిష్కరించి లక్ష్యాలను వివరించారు. రాష్ట్ర సమస్యలపై కాంగ్రెస్ పార్టీ అధిష్టానాన్ని విమర్శిస్తూ, ప్రజల సమస్యలను పరిష్కరించకుండా రాష్ట్రాన్ని విభజించారని ఆరోపించారు.<ref name=":0" /> పార్టీ రెండవ బహిరంగ సభను 2014 మార్చి 27న విశాఖపట్నంలో నిర్వహించింది. ఇక్కడ కళ్యాణ్, రాజు రవితేజతో కలిసి రచించిన ''ఇజం'' పుస్తకాన్ని ఆవిష్కరించారు.<ref>{{Cite web |last=AR |first=Reshmi |date=2014-03-27 |title=Pawan Jana Sena Vizag meet live |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Cinema/2014-03-27/Pawan-Jana-Sena-Vizag-meet-live/90279 |access-date=2024-08-04 |website=[[The Hans India]] |language=en}}</ref> 2014 నవంబర్ 28న ఎన్నికల సంఘం ఈ పార్టీకి ఆమోదం తెలిపింది.<ref>{{Cite news |date=2014-12-11 |title=Pawan Kalyan's Janasena gets Election Commission's approval |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/pawan-kalyans-janasena-gets-election-commissions-approval/article6682344.ece |access-date=2024-08-04 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X |quote=“The Election Commission of India has given registration to the ‘Janasena Party’ as a political party Under Section 29A of the Representation of the People Act,1951 with effect from 24.11.2014 vide Registration Number 56/118/2014/PPS-I dated 28.11.2014,” the outfit said in a statement on Thursday.}}</ref> === 2014 – 2019 === ==== 2014 ఎన్నికలు ==== 2014 ఎన్నికల్లో పవన్ కళ్యాణ్ పోటీ చేయకూడదని నిర్ణయించుకుని, [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] (టీడీపీ), [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] (బీజేపీ) [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|కూటమికి]] విశేషంగా మద్దతు ఇచ్చి ప్రచారం చేశారు. "కాంగ్రెస్ హటావో, దేశ్ బచావో" (కాంగ్రెస్‌ను తొలగించండి, దేశాన్ని కాపాడండి) అనే నినాదంతో ఆయన [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] పార్టీకి వ్యతిరేకంగా ప్రచారం నిర్వహించారు.<ref>{{cite news |date=15 March 2014 |title='Congress Hatao, Desh Bachao' |url=https://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2014/mar/15/congress-hatao-desh-bachao-586391.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210403154111/https://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2014/mar/15/Congress-Hatao-Desh-Bachao-586391.html |archive-date=3 April 2021 |access-date=28 March 2021 |work=The New Indian Express}}</ref> ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలో ఆయన సభలకు భారీ సంఖ్యలో ప్రజలు హాజరయ్యారు.<ref>[http://deccan-journal.com/content/pawan-draws-huge-crowds-karnataka/ Pawan draws huge crowds in Karnataka] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140508104401/http://deccan-journal.com/content/pawan-draws-huge-crowds-karnataka|date=8 May 2014}}. Deccan-journal.com. Retrieved 14 May 2014.</ref> ఆయన మద్దతు, ప్రచారం [[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో]] టీడీపీ నేతృత్వంలోని జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి విజయానికి ఎంతగానో తోడ్పడ్డాయి.<ref name=":17" /><ref name=":6">{{cite web |date=6 September 2016 |title=Special category status for AP: Pawan Kalyan set to fire first salvo |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/special-category-status-for-ap-pawan-kalyan-set-to-fire-first-salvo/article9076162.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214155203/https://www.thehindubusinessline.com/news/national/special-category-status-for-ap-pawan-kalyan-set-to-fire-first-salvo/article9076162.ece |archive-date=14 December 2019 |access-date=14 December 2019 |website=[[Business Line]] |quote=Pawan Kalyan, who did not contest the elections in 2014, lent his support to the Telugu Desam-BJP alliance in the State and is said to have played a key role in securing the vote of the Kapu caste for the alliance, paving the way for the victory of the TDP-BJP combine in many coastal districts.}}</ref><ref>{{Cite web |date=2015-04-02 |title=Pawan Kalyan, the latest in a line of actor-turned-politicians, positions himself as the dark horse but will he avoid the electoral fate of his eldest brother Chiranjeevi? |url=https://www.indiatoday.in/magazine/nation/story/20150413-pawan-kalyan-andhra-pradesh-bjp-telugu-desam-818038-2015-04-02 |access-date=2024-08-04 |website=India Today |language=en}}</ref> ==== ప్రత్యేక హోదా కోసం ప్రచారం ==== ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు ప్రత్యేక హోదా కల్పించడంలో జరుగుతున్న జాప్యంపై 2016 సెప్టెంబర్లో పవన్ కళ్యాణ్ బహిరంగంగా బీజేపీ, టీడీపీలపై విమర్శలు గుప్పించడం రాజకీయ ఒత్తిడిని పెంచింది.<ref name=":6" /> కేంద్ర ప్రభుత్వ నిర్లక్ష్యాన్ని ఆయన తీవ్రంగా ఖండించిన తిరుపతి సభ జరిగిన పది రోజుల తర్వాత, కేంద్ర ప్రభుత్వం రాష్ట్రానికి అర్ధరాత్రి విలేకరుల సమావేశంలో ఒక 'ప్రత్యేక ప్యాకేజీ'ని ప్రకటించింది.<ref name=":1">{{cite web |date=14 September 2016 |title=Pawan Kalyan at Kakinada: BJP's deafening burial and Jana Sena's quiet rebirth? |url=https://www.thenewsminute.com/article/pawan-kalyan-kakinada-bjps-deafening-burial-and-jana-senas-quiet-rebirth-49841 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214155418/https://www.thenewsminute.com/article/pawan-kalyan-kakinada-bjps-deafening-burial-and-jana-senas-quiet-rebirth-49841 |archive-date=14 December 2019 |access-date=14 December 2019 |website=The News Minute}}</ref> ముఖ్యమంత్రి [[నారా చంద్రబాబు నాయుడు]] ఆ ప్యాకేజీని అంగీకరించారు. అయితే, 2016 సెప్టెంబర్ 9న కాకినాడలో జరిగిన 'సీమాంధ్రుల ఆత్మ గౌరవ సభ' అనే భారీ బహిరంగ సభలో కళ్యాణ్ ఈ రాయితీలను కంటితుడుపు చర్యగా కొట్టిపారేసి, బీజేపీతో నాయుడికి ఉన్న రాజీ ధోరణిని తీవ్రంగా విమర్శించారు. పవన్ కళ్యాణ్ ప్రభావం ఎంతగా ఉందో ఈ ప్రత్యేక ప్యాకేజీ ప్రకటన స్పష్టం చేస్తుందని రాజకీయ విశ్లేషకులు దీనిని ఆయన సాధించిన 'రాజకీయ విజయం'గా పేర్కొన్నారు.<ref name=":1" /> [[2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2019 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో]] పోటీ చేయాలనే ప్రణాళికతో అనంతపురంలో జనసేన పార్టీ మొదటి కార్యాలయాన్ని 2017లో ఏర్పాటు చేయనున్నట్లు 2016 నవంబర్లో ప్రకటించారు.<ref>{{Cite news |author=Staff Reporter |date=2016-11-11 |title='Jana Sena will contest 2019 polls' |url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/jana-sena-will-contest-2019-polls/article9331775.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011180909/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/%E2%80%98Jana-Sena-will-contest-2019-polls%E2%80%99/article16442735.ece |archive-date=11 October 2020 |access-date=2016-11-11 |newspaper=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ==== ఉద్దానం కిడ్నీ వ్యాధి సంక్షోభంపై దృష్టి ==== శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని [[ఉద్దానం]] కిడ్నీ వ్యాధి సమస్యపై పవన్ కళ్యాణ్ దృష్టి సారించి, స్థానికంగా ఉన్న కిడ్నీ సమస్యలపై క్లినికల్ పరిశోధనల్లో పాల్గొనాలని హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ వైద్యులను కోరారు.<ref name=":152"/> అనంతరం ఆయన విశాఖపట్నంలో ఈ హార్వర్డ్ వైద్యులు, స్థానిక శాస్త్రవేత్తలతో సమావేశం నిర్వహించారు. ఉద్దానం పరిస్థితిపై ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడును కళ్యాణ్ కలవడంతో ఆ ప్రాంతంలో ఒక డయాలసిస్ కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.<ref>{{Cite web |date=2017-07-31 |title=Pawan Kalyan, Harvard doctors meet Andhra Pradesh CM Chandrababu Naidu on Uddanam kidney problems |url=https://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2017/Jul/31/pawan-kalyan-harvard-doctors-meet-andhra-pradesh-cm-chandrababu-naidu-on-uddanam-kidney-problems-1636186.html |access-date=2024-07-30 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=31 July 2017 |title=Andhra to set up institute for research on 'Uddanam Nephropathy' |url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/andhra-to-set-up-institute-for-research-on-uddanam-nephropathy-117073101574_1.html |access-date=30 July 2024 |website=[[Business Standard]]}}</ref> 2018 మే నెలలో ఉద్దానంలోని రోగులకు సరైన వైద్యం అందించాలని డిమాండ్ చేస్తూ ఆయన ఒకరోజు నిరాహారదీక్ష చేశారు.<ref>{{Cite web |date=2018-05-26 |title=Jana Sena Party chief Pawan Kalyan begins fast for cause of CKD patients in Andhra Pradesh |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2018/May/26/jana-sena-party-chief-pawan-kalyan-begins-fast-for-cause-of-ckd-patients-in-andhra-pradesh-1819636.html |access-date=2024-08-06 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> పార్టీ వార్షికోత్సవాన్ని పురస్కరించుకుని మార్చి 14న ఒక వెబ్‌సైట్‌ను ప్రారంభించనున్నట్లు, 2019 సార్వత్రిక ఎన్నికల కోసం పార్టీ మేనిఫెస్టోపై సలహాలను ఆహ్వానిస్తున్నట్లు 2017 ఫిబ్రవరి 21న కళ్యాణ్ ప్రకటించారు.<ref>{{cite news|url=http://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2017/feb/21/pawan-in-poll-mode-to-launch-website-on-march-14-1572958--1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305195310/http://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2017/feb/21/pawan-in-poll-mode-to-launch-website-on-march-14-1572958--1.html|url-status=dead|archive-date=5 March 2017|title='Janasena new website'|author=Staff Reporter|date=21 February 2017|newspaper=The new indian express|language=en-in}}</ref> 2018 మార్చి 14న ఆచార్య నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయ మైదానంలో జేఎస్‌పీ నాల్గవ ఆవిర్భావ దినోత్సవం జరిగింది. ఈ సమావేశంలో కళ్యాణ్ కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలపై విమర్శలు చేశారు. ప్రధానంగా అరుణ్ జైట్లీ, చంద్రబాబు నాయుడు, నారా లోకేష్‌ల పేలవమైన పాలన, అవినీతి ఆరోపణలపై ఆయన మండిపడ్డారు. ఆయన మాట్లాడుతూ, "రాజధాని, ఆర్థిక వనరులు లేని రాష్ట్రాన్ని పునర్నిర్మిస్తారనే ఆశతో 2014 సార్వత్రిక ఎన్నికల సమయంలో నేను టీడీపీ, బీజేపీ పార్టీలకు మద్దతు ఇచ్చాను. కానీ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నా ఆశలను, కోట్ల మంది ప్రజల ఆకాంక్షలను వమ్ము చేసింది. ప్రజలను ద్రోహం చేసిన ఈ పార్టీలకు నేనెందుకు మద్దతు ఇవ్వాలి?" అని ప్రశ్నించారు. చంద్రబాబు నాయుడు కుమారుడి అవినీతి ఆరోపణల గురించి కూడా ఆయన నిలదీశారు.<ref>{{Cite web |date=2018-03-15 |title=Andhra Pradesh: Superstar Pawan Kalyan slams CM Chandrababu Naidu, alleges his son involved in corruption |url=https://www.indiatoday.in/india/story/andhra-pradesh-superstar-pawan-kalyan-slams-cm-chandrababu-naidu-alleges-his-son-involved-in-corruption-1189840-2018-03-14 |access-date=2024-07-30 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-03-15 |title=Chandrababu Naidu blind to Lokesh's corruption: Pawan Kalyan |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/150318/niadu-blind-to-lokeshs-corruption-pawan-kalyan.html |access-date=2024-07-30 |website=[[Deccan Chronicle]] |language=en}}</ref> డ్రెడ్జింగ్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (DCI)ని ప్రైవేటీకరించాలనే కేంద్ర ప్రభుత్వ నిర్ణయాన్ని 2017 డిసెంబర్‌లో కళ్యాణ్ వ్యతిరేకించారు.<ref>{{Cite news |date=7 December 2017 |title=Pawan Kalyan dredges up a row, DCI sale sends workers in a tizzy – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/pawan-kalyan-dredges-up-row-dci-sale-sends-workers-in-tizzy/articleshow/61956059.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124430/https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/pawan-kalyan-dredges-up-row-dci-sale-sends-workers-in-tizzy/articleshow/61956059.cms |archive-date=9 February 2019 |access-date=2019-02-08 |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sarma |first=Ch R. S. |date=6 December 2017 |title=Pawan Kalyan backs Dredging Corpn staff stir against privatisation |url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/pawan-kalyan-backs-dredging-corpn-staff-stir-against-privatisation/article9984202.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310044301/https://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/pawan-kalyan-backs-dredging-corpn-staff-stir-against-privatisation/article9984202.ece |archive-date=10 March 2021 |access-date=2019-02-08 |website=[[Business Line]] |language=en}}</ref> 2018 జూలైలో టీడీపీ ప్రభుత్వం బలవంతంగా చేపట్టిన భూసమీకరణ నిర్ణయాన్ని ఆయన తప్పుబట్టారు.<ref>{{Cite news |date=28 July 2018 |title=Pawan questioned The State's 'strong-arm tactics' in acquisition of lands |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/pawan-questions-states-strong-arm-tactics-in-acquisition-of-lands/article24543080.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011180911/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/pawan-questions-states-strong-arm-tactics-in-acquisition-of-lands/article24543080.ece |archive-date=11 October 2020 |access-date=2018-07-28 |newspaper=The Hindu}}</ref> 2018 అక్టోబర్‌లో రాజకీయ జవాబుదారీతనాన్ని కోరుతూ రాజమండ్రిలోని చారిత్రాత్మక ధవళేశ్వరం బ్యారేజీపై కవాతు నిర్వహించారు.<ref>{{Cite news |date=16 October 2018 |title=Top priority to job generation: Pawan |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/top-priority-to-job-generation-pawan/article25231701.ece#= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109031328/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/top-priority-to-job-generation-pawan/article25231701.ece#= |archive-date=9 November 2020 |access-date=2018-10-16 |newspaper=The Hindu}}</ref> తూర్పు గోదావరి జిల్లా ప్రత్తిపాడు మండలంలోని వంతడ గ్రామంలోని రిజర్వ్ అటవీ ప్రాంతంలో యథేచ్ఛగా సాగుతున్న అక్రమ మైనింగ్‌ను 2018 నవంబర్‌లో ఆయన బయటపెట్టారు.<ref>{{cite web |date=5 November 2018 |title=Pawan Kalyan alleges hand of ruling, Opposition leaders in 'illegal' Vanthada mining – new indian express |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2018/nov/05/pawan-kalyan-alleges-hand-of-ruling-opposition-leaders-in-illegal-vanthada-mining-1894480.html |publisher=newindianexpress.com}}</ref> కరువు పీడిత రాయలసీమ ప్రాంతాల నుంచి వలసపోయిన లేదా ఆత్మహత్యకు పాల్పడిన రైతుల కుటుంబాలను పరామర్శించేందుకు 2018 డిసెంబర్‌లో ఒక నిరసన యాత్రకు నాయకత్వం వహించారు.<ref name=":8">{{Cite web |date=5 December 2018 |title=Pawan Kalyan leads protest over drought in Andhra's Rayalaseema region |url=https://www.thenewsminute.com/article/pawan-kalyan-leads-protest-over-drought-andhras-rayalaseema-region-92775 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124244/https://www.thenewsminute.com/article/pawan-kalyan-leads-protest-over-drought-andhras-rayalaseema-region-92775 |archive-date=9 February 2019 |access-date=2019-02-08 |website=The News Minute}}</ref> సమాజంలోని అన్ని వర్గాల ప్రజలకు సమాన అధికారం కల్పించడమే జనసేన పార్టీ ప్రధాన లక్ష్యంగా ముందుకెళ్తోంది.<ref>{{Cite news |date=3 March 2019 |title=The Hindu : No place for caste, religion in politics, says Pawan |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/no-place-for-caste-religion-in-politics-says-pawan/article26422812.ece |access-date=2019-03-03 |newspaper=The Hindu}}</ref> === 2019–2024 === ==== 2019 ఎన్నికలు ==== 2019 అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని మొత్తం 175 అసెంబ్లీ స్థానాల్లో తమ పార్టీ పోటీ చేస్తుందని 2018 మే 2న జేఎస్‌పీ ప్రకటించింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/pawans-jana-sena-to-contest-all-175-seats-in-andhra/articleshow/63997292.cms|title=Pawan's Jana Sena to contest all 175 seats in Andhra|date=2 May 2018|newspaper=The Times of India|access-date=8 May 2018|archive-date=6 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180506202805/https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/pawans-jana-sena-to-contest-all-175-seats-in-andhra/articleshow/63997292.cms|url-status=live}}</ref> బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ, కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా, కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) పార్టీలతో కలిసి జేఎస్‌పీ ఒక కూటమిగా ఏర్పడింది.<ref>{{cite web|url=https://www.com/andhra-pradesh/janasena--bsp-alliance-for-ap-elections-mayawati-wants-to-see-pawan-kalyan-as-cm-512347|title= Janasena-BSP alliance for AP elections, Mayawati wants to see Pawan Kalyan as CM|website=The Hans India|date= 15 March 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Andhra-Pradesh/2019-01-03/Left-parties-Janasena-to-contest-together-in-AP-Assembly-elections-CPI-Narayana/468794/amp|title=Left parties, Janasena to contest together in AP elections:CPI Narayana|website=The Hans India|access-date=17 March 2019|archive-date=16 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416105533/https://www.thehansindia.com/posts/index/Andhra-Pradesh/2019-01-03/Left-parties-Janasena-to-contest-together-in-AP-Assembly-elections-CPI-Narayana/468794/amp|url-status=live}}</ref> ఈ ఎన్నికల్లో కళ్యాణ్ గాజువాక, భీమవరం అనే రెండు స్థానాల నుంచి పోటీ చేశారు.<ref>{{cite news |date=19 March 2019 |title=Andhra Pradesh assembly elections: Pawan Kalyan to contest from Gajuwaka and Bhimavaram |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/andhra-pradesh/andhra-pradesh-assembly-elections-pawan-kalyan-to-contest-from-gajuwaka-and-bhimavaram/articleshow/68478694.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011180920/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/andhra-pradesh/andhra-pradesh-assembly-elections-pawan-kalyan-to-contest-from-gajuwaka-and-bhimavaram/articleshow/68478694.cms |archive-date=11 October 2020 |access-date=2019-03-19 |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/ap-assembly-jana-sena-chief-pawan-kalyan-contest-bhimavaram-and-gajuwaka-98570|title=AP Assembly:Jana Sena chief Pawan Kalyan lost the seats from Bhimavaram and Gajuwaka|website=www.thenewsminute.com|date=19 March 2019|access-date=2019-03-19|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011180926/https://www.thenewsminute.com/article/ap-assembly-jana-sena-chief-pawan-kalyan-contest-bhimavaram-and-gajuwaka-98570|url-status=live}}</ref> ఆయన ఈ రెండు స్థానాల్లోనూ విజయం సాధించలేకపోయారు. కానీ జేఎస్‌పీ అభ్యర్థి రాపాక వరప్రసాద రావు రాజోలు అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుంచి ఎన్నికయ్యారు. పార్టీ ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో సుమారు 6% ఓటు శాతాన్ని దక్కించుకుంది. '''మేనిఫెస్టో''' రాజమండ్రిలో జరిగిన జేఎస్‌పీ ఐదవ ఆవిర్భావ దినోత్సవం సందర్భంగా కళ్యాణ్ పార్టీ 2019 ఎన్నికల మేనిఫెస్టోను విడుదల చేశారు.<ref>{{cite web|url=https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/jana-sena-party-release-manfesto-for-2019-elections-512043|title=Jana Sena Party released the manifesto for 2019 elections|website=The Hans India|date=14 March 2019|access-date=16 March 2019|archive-date=21 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321044047/https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/jana-sena-party-release-manfesto-for-2019-elections-512043|url-status=live}}</ref> పార్టీ నిరుద్యోగం, అవినీతిపై యుద్ధం ప్రకటించడంతో పాటు మహిళల భద్రతను కూడా హామీగా ఇచ్చింది. ఇతర హామీలు ఇక్కడ ఉన్నాయి: * ప్రతి రైతు కుటుంబానికి ఎకరాకు ₹8,000 సాగు మద్దతు నిధి<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/jsp-manifesto-focuses-on-youth-and-farmers/article26541490.ece|title=JSP manifesto focuses on youth and farmers|work=The Hindu|date=15 March 2019|access-date=2019-03-15|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011180910/https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/jsp-manifesto-focuses-on-youth-and-farmers/article26541490.ece|url-status=live}}</ref> * విద్యార్థులకు ఉచితంగా భోజనం అందించే డొక్కా సీతమ్మ క్యాంటీన్లు * 60 ఏళ్లు పైబడిన సన్నకారు, కౌలు రైతులకు ₹5,000 పెన్షన్, రైతులందరికీ ఉచిత సౌర పంపుసెట్లు * ప్రతి మండల స్థాయిలో ఆర్ట్స్, సైన్స్ కళాశాలలు * పది లక్షల ఉచిత ఆరోగ్య బీమా, అన్ని మండలాల్లో మొబైల్ రోగ నిర్ధారణ కేంద్రాలు * చిన్న వ్యాపారులకు పావలా వడ్డీకి ₹10,000 ఆర్థిక సాయం * సచార్ కమిటీ సిఫార్సుల అమలు * ఎల్‌కేజీ నుంచి పీజీ వరకు ఉచిత విద్య * గృహిణులకు ఉచిత ఎల్‌పీజీ సిలిండర్లు * వేట సాగని కాలంలో మత్స్యకారులకు ఆర్థిక సాయం * రాయలసీమలో హైకోర్టు బెంచ్ ఏర్పాటు<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/woo-all-jana-sena-manifesto-has-something-for-everyone/articleshow/68416442.cms|title=Woo all: Janasena manifesto has something for everyone – Times of India|website=The Times of India|date=18 March 2019|access-date=16 March 2019|archive-date=12 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112132848/https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/woo-all-jana-sena-manifesto-has-something-for-everyone/articleshow/68416442.cms|url-status=live}}</ref> * ముఖ్యమంత్రి (సీఎం) ని లోకాయుక్త పరిధిలోకి తీసుకురావడం * చట్టసభల్లో మహిళలకు 33% రిజర్వేషన్లు, అన్ని జిల్లాల్లో మహిళా బ్యాంకుల ఏర్పాటు * ప్రతి సంవత్సరం పది లక్షల ఉద్యోగాల కల్పన<ref>{{cite web|url=https://www.news18.com/news/politics/pawan-kalyan-promises-10-lakh-jobs-every-year-free-healthcare-in-jana-sena-manifesto-2067013.html|title=Pawan Kalyan promised to provide 10 Lakh Jobs in Five Years, Free Healthcare in Jana Sena Manifesto|date=14 March 2019|publisher=News18|access-date=2019-03-14}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/pawan-kalyans-janasena-gets-election-commissions-approval/article6682344.ece|title=Pawan Kalyan's Janasena gets Election Commission's approval|date=2014-12-11|work=The Hindu|access-date=2019-10-16|agency=PTI|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-date=16 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916114033/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/pawan-kalyans-janasena-gets-election-commissions-approval/article6682344.ece|url-status=live}}</ref> 2019 ఎన్నికల పరాజయం తర్వాత జనసేన పార్టీ రైతుల సంక్షేమం, పారదర్శక పాలన, మౌలిక సదుపాయాల లేమి, అక్రమ ఇసుక తవ్వకాలు, మహిళల భద్రత, భూ ఆక్రమణల లాంటి సమస్యలపై విస్తృతంగా పోరాటం చేసింది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఇసుక కొరత వల్ల ఉపాధి కోల్పోయిన నిర్మాణ రంగ కార్మికులకు మద్దతుగా వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీకి వ్యతిరేకంగా 2019 నవంబర్ 3న విశాఖపట్నంలో కళ్యాణ్ లాంగ్ మార్చ్‌కు నాయకత్వం వహించారు.<ref>{{Cite web |last=Reddy |first=Jahnavi |date=4 November 2019 |title='Compensate workers in 2 weeks':Pawan Kalyan holds rally in Vizag over sand shortage |url=https://www.thenewsminute.com/article/compensate-workers-2-weeks-pawan-kalyan-holds-rally-vizag-over-sand-shortage-111670 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191104101802/https://www.thenewsminute.com/article/compensate-workers-2-weeks-pawan-kalyan-holds-rally-vizag-over-sand-shortage-111670 |archive-date=4 November 2019 |access-date=28 March 2021 |website=The News Minute}}</ref> మూడు సంవత్సరాల పాటు బీజేపీకి దూరంగా ఉన్న ఆయన తిరిగి ఆ పార్టీతో పొత్తును 2020 జనవరి 16న ప్రకటించారు.<ref>{{cite news |date=16 January 2020 |title=Pawan Kalyan's Jana Sena and BJP join hands in Andhra Pradesh to emerge as third alternative |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2020/jan/16/pawan-kalyans-jana-sena-and-bjp-join-hands-in-andhra-pradesh-to-emerge-as-third-alternative-2090394.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200119142234/https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2020/jan/16/pawan-kalyans-jana-sena-and-bjp-join-hands-in-andhra-pradesh-to-emerge-as-third-alternative-2090394.html |archive-date=19 January 2020 |access-date=28 March 2021 |work=The New Indian Express}}</ref> కర్నూలులో అత్యాచారం, హత్యకు గురైన 15 ఏళ్ల బాలిక సుగాలి ప్రీతికి న్యాయం చేయాలని కోరుతూ 2020 ఫిబ్రవరి 12న ఆయన ఒక ర్యాలీ నిర్వహించారు.<ref>{{Cite web |date=10 February 2020 |title=Pawan Kalyan to protest against Kurnool rape-murder, faces student opposition |url=https://www.thenewsminute.com/article/pawan-kalyan-protest-against-kurnool-rape-murder-faces-student-opposition-117865 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200225091101/https://www.thenewsminute.com/article/pawan-kalyan-protest-against-kurnool-rape-murder-faces-student-opposition-117865 |archive-date=25 February 2020 |access-date=10 February 2020 |website=thenewsminute.com}}</ref> ఈ ఘటనపై సెంట్రల్ బ్యూరో ఆఫ్ ఇన్వెస్టిగేషన్ (CBI) విచారణ జరిపించాలని ఆయన డిమాండ్ చేశారు.<ref>{{Cite web |last=Bandari |first=Pavan Kumar |date=19 February 2020 |title=Jana Sena chief Pawan Kalyan welcomes Jagan's move over CBI inquiry on Sugali Preethi's case |url=https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/jana-sena-chief-pawan-kalyan-welcomes-jagans-move-over-cbi-inquiry-on-sugali-preethis-case-606148 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210403193854/https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/jana-sena-chief-pawan-kalyan-welcomes-jagans-move-over-cbi-inquiry-on-sugali-preethis-case-606148 |archive-date=3 April 2021 |access-date=28 March 2021 |website=The Hans India |language=en}}</ref> 2022 చివర్లో కళ్యాణ్ ప్రజల ఫిర్యాదులు తెలుసుకునేందుకు చిన్న బహిరంగ సభల రూపంలో 'జన వాణి' అనే కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించారు.<ref name=":44"/> ==== 2023 వారాహి యాత్ర ==== జగన్ మోహన్ రెడ్డి ప్రభుత్వ వైఫల్యాలను ఎండగట్టే లక్ష్యంతో కళ్యాణ్ 2023లో 'వారాహి' అనే ప్రత్యేక వాహనంలో రాష్ట్రవ్యాప్త పర్యటన చేపట్టారు. ఈ యాత్రకు ఉపయోగించిన క్యాంపర్ వ్యాన్ వాహనంలో పడక, వంట పరికరాలు, బాత్రూమ్, ఒక చిన్న సమావేశ స్థలం లాంటి సదుపాయాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |date=13 December 2022 |title=Pawan Kalyan opts for Varahi in emerald green, ends vehicle colour row |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/131222/pawan-kalyan-opts-for-varahi-in-emerald-green-ends-vehicle-colour-row.html |website=[[Deccan Chronicle]] |access-date=27 December 2022 |archive-date=27 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227060751/https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/131222/pawan-kalyan-opts-for-varahi-in-emerald-green-ends-vehicle-colour-row.html |url-status=live }}</ref> ఈ పర్యటనలో భాగంగా 'జన వాణి' కార్యక్రమాన్ని కూడా నిర్వహించి ప్రజల నుంచి అర్జీలను స్వీకరించారు. అనంతరం ఆయా సమస్యల పరిష్కారం కోసం సంబంధిత అధికారుల దృష్టికి తీసుకెళ్లారు.<ref name=":4" /> ఈ యాత్ర మొదటి దశ జూన్ 14న అన్నవరంలోని సత్యనారాయణ స్వామి ఆలయంలో దర్శనంతో ప్రారంభమై, జూన్ 30న భీమవరంలో ముగిసింది.<ref name=":2" /> మొదటి దశలో కళ్యాణ్ ప్రత్తిపాడు, పిఠాపురం, కాకినాడ అర్బన్, కాకినాడ రూరల్, ముమ్మిడివరం, అమలాపురం, పి.గన్నవరం, నరసాపురం, రాజోలు, పాలకొల్లు, భీమవరం నియోజకవర్గాల్లో పర్యటించారు.<ref name=":2" /> వారాహి యాత్ర రెండవ దశ జూలై 9న ఏలూరు పట్టణంలో బహిరంగ సభతో ప్రారంభమైంది.<ref name=":3">{{Cite web |date=2014-03-12 |title=Election Commission rejected Pawan Kalyan's 'Jana Sena' party registration |url=https://www.telugunow.com/ap-politics/election-commission-rejected-pawan-kalyans-jana-sena-party-registration-167333.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200321185242/https://www.telugunow.com/ap-politics/election-commission-rejected-pawan-kalyans-jana-sena-party-registration-167333.html |archive-date=21 March 2020 |access-date=2020-03-21 |website=TeluguNow.com |language=en-US}}</ref> === 2024–ప్రస్తుతం === ==== 2024 ఎన్నికలు ==== 2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో జేఎస్‌పీ, టీడీపీ కలిసి పోటీ చేస్తాయని పవన్ కళ్యాణ్ 2023 సెప్టెంబర్ 14న ఒక విలేకరుల సమావేశం ద్వారా ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web |title=Actor-Politician Pawan Kalyan's Jana Sena Ties Up With Chandrababu Naidu |url=https://www.ndtv.com/south/andhra-pradesh-election-actor-politician-pawan-kalyan-jana-sena-ties-up-with-chandrababu-naidu-4388994 |access-date=2023-09-14 |website=NDTV.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Today |first=Telangana |date=2023-09-14 |title=Janasena, TDP will go together in next elections: Pawan Kalyan |url=https://telanganatoday.com/janasena-tdp-will-go-together-in-next-elections-pawan-kalyan |access-date=2023-09-14 |website=Telangana Today |language=en-US}}</ref> శాసనసభ, 2024 సార్వత్రిక ఎన్నికల కోసం 2024 మార్చిలో టీడీపీ మళ్లీ ఎన్‌డీఏలో చేరడంతో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో అది అధికారికంగా ముక్కోణపు కూటమిగా మారింది.<ref>{{Cite web |date=2024-03-09 |title='Win-win situation for Andhra': TDP, BJP, JanaSena finalise seat-sharing deal for Lok Sabha, Assembly polls |url=https://indianexpress.com/article/india/tdp-bjp-janasena-party-tie-up-for-lok-sabha-assembly-polls-9204938/ |access-date=2024-03-09 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=9 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240309165855/https://indianexpress.com/article/india/tdp-bjp-janasena-party-tie-up-for-lok-sabha-assembly-polls-9204938/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-03-09 |title=TDP, BJP seal seat-sharing arrangement for Andhra Pradesh elections |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/tdp-bjp-seals-seat-sharing-arrangement-for-andhra-pradesh-elections/articleshow/108348061.cms |access-date=2024-03-09 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=DHNS |title=TDP, Jana Sena seal alliance with BJP in Andhra Pradesh; Chandrababu Naidu says 'It will be a sweep' |url=https://www.deccanherald.com/elections/andhra-pradesh/tdp-jana-sena-seal-alliance-with-bjp-in-andhra-pradesh-chandrababu-naidu-says-it-will-be-a-sweep-2929696 |access-date=2024-03-09 |website=Deccan Herald |language=en |archive-date=9 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240309165855/https://www.deccanherald.com/elections/andhra-pradesh/tdp-jana-sena-seal-alliance-with-bjp-in-andhra-pradesh-chandrababu-naidu-says-it-will-be-a-sweep-2929696 |url-status=live }}</ref> తమ పార్టీ పోటీ చేసే స్థానాల సంఖ్యను పరిమితం చేయడం ద్వారా జేఎస్‌పీ, టీడీపీ, బీజేపీల మధ్య పొత్తు కుదర్చడంలో కళ్యాణ్ ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించారు. ఈ ఎన్నికల్లో కూటమి ఘన విజయం సాధించింది. జనసేన తాను పోటీ చేసిన ప్రతి స్థానంలోనూ, అనగా 21 ఎమ్మెల్యే స్థానాలతో పాటు 2 ఎంపీ స్థానాలను సైతం గెలుచుకుంది. పిఠాపురం అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుంచి కళ్యాణ్ 70,000 ఓట్ల మెజారిటీతో ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభకు ఎన్నికయ్యారు.<ref name=":44"/> 2024 ఎన్నికల తర్వాత జనసేన పార్టీ గుర్తింపు పొందిన పార్టీ హోదాకు అర్హత సాధించింది. ఎన్నికల సంఘం మార్గదర్శకాల ప్రకారం, ఒక పార్టీ కనీసం మూడు శాతం స్థానాలను గెలుచుకుంటే రాష్ట్ర పార్టీ హోదాను సాధించగలదు. రాష్ట్రంలో 13% స్థానాలను గెలుచుకోవడం ద్వారా జేఎస్‌పీ ఈ పరిమితిని మించిపోయి ఆ హోదాకు అర్హత పొందింది.<ref>{{Cite news |date=2024-06-12 |title=Now, recognised party status for Jana Sena |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/jana-sena-party-attains-recognized-party-status-in-2024-elections/articleshow/110923192.cms#:~:text=Now,%20recognised%20party%20status%20for%20Jana%20Sena&text=Vijayawada:%20The%202024%20elections%20are,it%20contested%20in%20assembly%20elections. |access-date=2024-08-07 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ==== సంకీర్ణ ప్రభుత్వంలో జనసేన ==== పార్టీ అధ్యక్షుడు పవన్ కళ్యాణ్ 2024 జూన్ 12న ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వంలో కేబినెట్ మంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేయగా, జూన్ 16న ఆయన ఉప ముఖ్యమంత్రిగా ప్రకటించబడ్డారు.<ref>{{Cite news|editor=The Hindu Bureau |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-06-17 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ఆయన పంచాయతీరాజ్, గ్రామీణాభివృద్ధి, గ్రామీణ నీటి సరఫరా, పర్యావరణం, అటవీ, సైన్స్, టెక్నాలజీ మంత్రిగా కూడా కొనసాగుతున్నారు.<ref>{{cite news |date=12 June 2024 |title=Chandrababu Naidu Takes Oath As Andhra Chief Minister, Pawan Kalyan As His Deputy |url=https://www.news18.com/politics/chandrababu-naidu-takes-oath-as-andhra-chief-minister-pawan-kalyan-as-his-deputy-8930015.html |website=News18.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 June 2024 |title=Pawan Kalyan named Deputy CM, Nara Lokesh IT minister in Andhra Pradesh government |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/pawan-kalyan-named-deputy-cm-nara-lokesh-it-minister-in-andhra-pradesh-government-101718359878590.html |work=[[Hindustan Times]]}}</ref> అదే రోజున పవన్ కళ్యాణ్‌తో పాటు మరో ఇద్దరు జనసేన శాసనసభ్యులు మంత్రులుగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు. నాదెండ్ల మనోహర్ ఆహార, పౌర సరఫరాలు, వినియోగదారుల వ్యవహారాల మంత్రిగా బాధ్యతలు తీసుకోగా, కందుల దుర్గేష్ పర్యాటక, సాంస్కృతిక, సినిమాటోగ్రఫీ మంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు.<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-12-01 |editor=The Hindu Bureau|work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> 2024 జూలై 5న పి. హరి ప్రసాద్ ఎమ్మెల్యే కోటా కింద ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన మండలి సభ్యునిగా ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికయ్యారు. జనసేన పార్టీ నుంచి ఆయన మొదటి ఎమ్మెల్సీగా చరిత్ర సృష్టించారు.<ref>{{Cite web |date=2024-07-05 |title=Ramachandraiah, Hari Prasad elected unopposed to AP Legislative Council under MLA quota |url=https://theprint.in/india/ramachandraiah-hari-prasad-elected-unopposed-to-ap-legislative-council-under-mla-quota/2162559/ |access-date=2024-08-07 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref> 2024 జూలై 24న ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీలో జనసేన పార్టీ తరపున కీలక నియామకాలు జరిగాయి. తెనాలి ఎమ్మెల్యే నాదెండ్ల మనోహర్ పార్టీ డిప్యూటీ ఫ్లోర్ లీడర్‌గా నియమితులు కాగా, నెల్లిమర్ల ఎమ్మెల్యే లోకం నాగ మాధవి చీఫ్ విప్‌గా నియమితులయ్యారు. భీమవరం ఎమ్మెల్యే పులపర్తి రామాంజనేయులు కోశాధికారిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు. విశాఖపట్నం దక్షిణ ఎమ్మెల్యే వంశీ కృష్ణ యాదవ్, రాజోలు ఎమ్మెల్యే దేవ వరప్రసాద్ కార్యదర్శులుగా నియమితులయ్యారు.<ref>{{Cite web |title=జనసేన పార్టీ ఐదుగురు ఎమ్మెల్యేలకు కీలక పదవులు.. వాళ్లిద్దరికి కూడా! |url=https://telugu.samayam.com/andhra-pradesh/news/nadendla-manohar-appointed-as-janasena-party-deputy-floor-leader-and-lokam-madhavi-as-chief-whip-in-andhra-pradesh-assembly/articleshow/111973127.cms |access-date=2024-08-07 |website=[[Samayam Telugu]] |language=te}}</ref> 2024 అక్టోబర్‌లో తిరుపతి లడ్డూ వివాదం నేపథ్యంలో పవన్ కళ్యాణ్ తిరుపతిలో తన వారాహి డిక్లరేషన్ ద్వారా హిందూ ధర్మాన్ని, దేవాలయాలను రక్షించడానికి ప్రత్యేకంగా ఒక బోర్డును ఏర్పాటు చేయాలని పిలుపునిచ్చారు.<ref>{{Cite news |date=4 October 2024 |title=Andhra Pradesh Dy CM Pawan Kalyan Advocates For Sanatana Dharma With Varahi Declaration |url=https://thecommunemag.com/andhra-pradesh-dy-cm-pawan-kalyan-advocates-for-sanatana-dharma-with-varahi-declaration/ |access-date=9 October 2024 |work=The Commune}}</ref><ref>{{cite news |last=Rangarajan |first=A.D. |date=3 October 2024 |title=Varahi Declaration: Pawan administers pledge to save Sanatana Dharma, respect all faiths |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/varahi-declaration-pawan-administers-pledge-to-save-sanatana-dharma-respect-all-faiths/article68714349.ece |access-date=9 October 2024 |work=[[The Hindu]]}}</ref> ==== సభ్యత్వ మైలురాయి ==== 2024 ఆగస్టు నాటికి జనసేన పార్టీ సభ్యత్వం పది లక్షల మార్కును దాటి ఒక పెద్ద మైలురాయిని చేరుకుంది.<ref name=":7">{{Cite web |date=2024-07-30 |title=Jana Sena Party's membership touches one million mark |url=https://www.yovizag.com/?p=95899 |access-date=2024-08-07 |website=Vizag |language=en-US}}</ref> ఈ ఏడాదిలో పది లక్షల కొత్త సభ్యులను చేర్చుకోవాలన్న లక్ష్యంతో ముందుకెళ్లిన పార్టీ దాన్ని సాధించింది. గతంలో 2021లో ఒక లక్ష, 2022లో 3.50 లక్షలు, 2023లో 6.47 లక్షల సభ్యత్వాలు నమోదయ్యాయి. భవిష్యత్తు రాజకీయ కార్యక్రమాల కోసం ఈ వృద్ధి ప్రాముఖ్యతను నాదెండ్ల మనోహర్ సహా పలువురు పార్టీ నాయకులు ప్రముఖంగా ప్రస్తావించారు.<ref name=":7" /><ref>{{Cite news |last=Raghavendra |first=V. |date=2024-07-18 |title=Jana Sena Party targets enrollment of a million new members this year: Nadendla Manohar |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/jana-sena-party-targets-enrollment-of-a-million-new-members-this-year-nadendla-manohar/article68417926.ece |access-date=2024-12-01 |work=The Hindu |language=en-IN}}</ref> == నాయకత్వం == === రాజకీయ వ్యవహారాల కమిటీ === {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan ="2" style="background-color:#EE0000; color:white" | చిత్రం ! rowspan ="2" style="background-color:#EE0000; color:white" | పేరు<br />{{small|(పుట్టిన సంవత్సరం)}} ! colspan ="3" style="background-color:#EE0000; color:white" | పదవీ కాలం ! rowspan ="2" style="background-color:#EE0000; color:white" | హోదా ! rowspan ="2" style="background-color:#EE0000; color:white" | మూలాలు |- ! style="background-color:#EE0000; color:white" | బాధ్యతలు చేపట్టిన తేదీ ! style="background-color:#EE0000; color:white" | పదవి నుండి తప్పుకున్న తేదీ ! style="background-color:#EE0000; color:white" | పదవిలో ఉన్న సమయం |- style="text-align: center;" | [[File:The noted Telugu film actor Shri Pavan Kalyan addressing at the closing ceremony and award function of the 18th International Children’s Film Festival India, in Hyderabad on November 20, 2013 (cropped).jpg|100px]] | [[పవన్ కళ్యాణ్]]<br />{{small|(జననం 1971)}} | 2014 సెప్టెంబర్ 14 | ''పదవిలో కొనసాగుతున్నారు'' | {{Ayd|14 September 2014}} | అధ్యక్షుడు | |-style="text-align: center;" | [[File:Nadendla Manohar AP Speaker.jpg|100px]] | [[నాదెండ్ల మనోహర్]]<br />{{small|(జననం 1964)}} | 2018 అక్టోబర్ 12 | ''పదవిలో కొనసాగుతున్నారు'' | {{Ayd|12 October 2018}} | ఛైర్మన్ |<ref>{{Cite news |author=Staff Reporter |date=2018-10-12 |title=Nadendla Manohar joins JSP |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/nadendla-manohar-joins-jsp/article25209413.ece |access-date=2023-01-08 |issn=0971-751X |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108114229/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/nadendla-manohar-joins-jsp/article25209413.ece |url-status=live }}</ref> |} === ఇతరులు === {| class="wikitable sortable " style="text-align:center;" ! style="background-color:#EE0000;color:white" | పదవి ! style="background-color:#EE0000;color:white" | పేరు |- | ఉపాధ్యక్షుడు | బొంగునూరి మహేందర్ రెడ్డి |- | తెలంగాణ ఇన్‌ఛార్జ్ | నేమూరి శంకర్ గౌడ్ |- | రాజకీయ సలహాదారు | పి. రామమోహన్ రావు <br /><small>(తమిళనాడు మాజీ ప్రధాన కార్యదర్శి)</small> |- | అధ్యక్షుడి రాజకీయ కార్యదర్శి | పి. హరి ప్రసాద్ |- | అధికారిక ప్రతినిధులు | బొలిశెట్టి సత్య<br /> [[కందుల దుర్గేష్]] <br /> టి. శివశంకర్ రావు |- | పార్టీ వ్యవహారాల కమిటీ ఛైర్మన్ | [[శేఖర్ పులి]] |- | ఐటీ సెంటర్ | రామ్ తళ్లూరి |- | అధికార ప్రతినిధి | ప్రొఫెసర్ డాక్టర్ కె. శరత్ కుమార్ |- | ఇతర నాయకులు | [[నాగేంద్ర బాబు|నాగబాబు]] <br /> సందీప్ పంచకర్ల <br /> శివ రామకృష్ణ వాకా<br /> ముత్తంశెట్టి కృష్ణారావు<br /> పాలవలస యశస్విని<br /> జివాజీ రేఖ<br /> అర్హం ఖాన్<br /> పసుపులేటి హరి ప్రసాద్<br /> సుజాత పండా<br /> పంతం నానాజీ<br /> రాష్ట్ర అధికార ప్రతినిధి శివ పార్వతి |} == ఎన్నికల పనితీరు == === భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు === {|class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+[[File:Lok Sabha.svg|25px]] లోక్‌సభ ఎన్నికలు !style="background-color:#E8232A;color:white"|సంవత్సరం !style="background-color:#E8232A;color:white"|లోక్‌సభ !style="background-color:#E8232A;color:white"|పార్టీ నాయకుడు !style="background-color:#E8232A;color:white"|పోటీ చేసిన స్థానాలు !style="background-color:#E8232A;color:white"|గెలిచిన స్థానాలు !style="background-color:#E8232A;color:white"|స్థానాలలో మార్పు !style="background-color:#E8232A;color:white"|ఓట్ల శాతం !style="background-color:#E8232A;color:white"|ఓట్ల శాతం మార్పు !style="background-color:#E8232A;color:white"|సాధించిన ఓట్లు !style="background-color:#E8232A;color:white"|ఫలితం |- |[[2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2019]] |[[17వ లోక్‌సభ|17వ]] |rowspan=2|[[పవన్ కళ్యాణ్|కొణిదెల పవన్ కళ్యాణ్]] |24 |{{Composition bar compact|0|543|{{party color|Janasena Party}}}} |{{steady}} స్థిరం |0.32% |{{steady}} స్థిరం |1,915,127 |{{lost|ఓటమి}} |- |[[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2024]] |[[18వ లోక్‌సభ|18వ]] |2 |{{Composition bar compact|2|543|{{party color|Janasena Party}}}} |{{increase}} 2 పెరుగుదల |0.23% |{{decrease}} 0.09% తగ్గుదల |1,454,138 |{{win|ప్రభుత్వం}} |} === రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు === {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు !style="background-color:#E8232A;color:white"|సంవత్సరం !style="background-color:#E8232A;color:white"|శాసనసభ !style="background-color:#E8232A;color:white"|పార్టీ నాయకుడు !style="background-color:#E8232A;color:white"|పోటీ చేసిన స్థానాలు !style="background-color:#E8232A;color:white"|గెలిచిన స్థానాలు !style="background-color:#E8232A;color:white"|స్థానాలలో మార్పు !style="background-color:#E8232A;color:white"|ఓట్ల శాతం !style="background-color:#E8232A;color:white"|ఓట్ల శాతం మార్పు !style="background-color:#E8232A;color:white"|సాధించిన ఓట్లు !style="background-color:#E8232A;color:white"|ఫలితం |- |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]] |[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీ|15వ]] |rowspan=2|[[పవన్ కళ్యాణ్|కొణిదెల పవన్ కళ్యాణ్]] |137 |{{Composition bar compact|1|175|{{party color|Janasena Party}}}} |{{increase}} 1 పెరుగుదల |5.53% |{{steady}} స్థిరం |1,736,811 |{{partial|ఇతరులు}} |- |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]] |[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీ|16వ]] |21 |{{Composition bar compact|21|175|{{party color|Janasena Party}}}} |{{increase}} 20 పెరుగుదల |6.85% |{{increase}} 1.32% పెరుగుదల |2,317,747 |{{win|ప్రభుత్వం}} |} {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ తెలంగాణ శాసనసభ ఎన్నికలు !style="background-color:#E8232A;color:white"|సంవత్సరం !style="background-color:#E8232A;color:white"|శాసనసభ !style="background-color:#E8232A;color:white"|పార్టీ నాయకుడు !style="background-color:#E8232A;color:white"|పోటీ చేసిన స్థానాలు !style="background-color:#E8232A;color:white"|గెలిచిన స్థానాలు !style="background-color:#E8232A;color:white"|స్థానాలలో మార్పు !style="background-color:#E8232A;color:white"|ఓట్ల శాతం !style="background-color:#E8232A;color:white"|ఓట్ల శాతం మార్పు !style="background-color:#E8232A;color:white"|సాధించిన ఓట్లు !style="background-color:#E8232A;color:white"|ఫలితం |- |[[2018 తెలంగాణ శాసనసభ ఎన్నికలు|2018]] |[[2వ తెలంగాణ శాసనసభ|2వ]] |[[పవన్ కళ్యాణ్|కొణిదెల పవన్ కళ్యాణ్]] |8 |{{Composition bar compact|0|119}} | | | | | |- |[[2023 తెలంగాణ శాసనసభ ఎన్నికలు|2023]] |[[3వ తెలంగాణ అసెంబ్లీ|3వ]] |[[పవన్ కళ్యాణ్|కొణిదెల పవన్ కళ్యాణ్]] |8 |{{Composition bar compact|0|119|{{party color|Janasena Party}}}} |{{steady}} స్థిరం |0.25% |{{steady}} స్థిరం |59,001 |{{lost|ఓటమి}} |} == పార్టీ నాయకుల జాబితా == === అధ్యక్షులు === {|class="wikitable sortable" style="text-align:center;" !rowspan=2 style="background-color:#E8232A;color:white"|క్రమ సంఖ్య !rowspan=2 style="background-color:#E8232A;color:white"|చిత్రం !rowspan=2 style="background-color:#E8232A;color:white"|పేరు<br/>{{small|(జీవిత కాలం)}} !colspan=3 style="background-color:#E8232A;color:white"|పదవీ కాలం |- !style="background-color:#E8232A;color:white"|బాధ్యతలు చేపట్టిన తేదీ !style="background-color:#E8232A;color:white"|పదవి నుండి తప్పుకున్న తేదీ !style="background-color:#E8232A;color:white"|పదవిలో ఉన్న సమయం |- !1 |[[File:Shri Konidela Pawan Kalyan.jpg|100px]] |'''[[పవన్ కళ్యాణ్|కొణిదెల పవన్ కళ్యాణ్]]'''<br/><small>(జననం 1971)</small> |2014 మార్చి 14 |''పదవిలో కొనసాగుతున్నారు'' |{{age in years and days|2014|03|14}} |} == చట్టసభల నాయకులు == === ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా === ==== ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రి ==== {{further|ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా}} {|class="wikitable sortable" style="text-align:center;" !rowspan=2 style="background-color:#E8232A;color:white"|క్రమ సంఖ్య !rowspan=2 style="background-color:#E8232A;color:white"|చిత్రం !rowspan=2 style="background-color:#E8232A;color:white"|పేరు<br/>{{small|(జీవిత కాలం)}} !colspan=3 style="background-color:#E8232A;color:white"|పదవీ కాలం !rowspan=2 style="background-color:#E8232A;color:white"|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|{{white|అసెంబ్లీ}}]]<br/>{{small|([[ఆంధ్రప్రదేశ్ ఎన్నికలు|{{white|ఎన్నికలు}}]])}} !rowspan=2 style="background-color:#E8232A;color:white"|ఎన్నికైన నియోజకవర్గం !rowspan=2 colspan=2 style="background-color:#E8232A;color:white"|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|{{white|ముఖ్యమంత్రి}}]] |- !style="background-color:#E8232A;color:white"|బాధ్యతలు చేపట్టిన తేదీ !style="background-color:#E8232A;color:white"|పదవి నుండి తప్పుకున్న తేదీ !style="background-color:#E8232A;color:white"|పదవిలో ఉన్న సమయం |- !1 |[[File:Shri Konidela Pawan Kalyan.jpg|100px]] |'''[[పవన్ కళ్యాణ్|కొణిదెల పవన్ కళ్యాణ్]]'''<br/><small>(జననం 1971)</small> |2024 జూన్ 12 |''పదవిలో కొనసాగుతున్నారు'' |{{age in years and days|2024|06|12}} |[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీ|16వ]]<br/>{{small|([[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]])}} |[[పిఠాపురం అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం|పిఠాపురం]] |[[నారా చంద్రబాబు నాయుడు]] |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |} == ఇవి కూడా చూడండి == *[[భారతదేశ రాజకీయాలు]] *[[భారతదేశంలో ఎన్నికలు]] *[[ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయాలు]] *[[ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఎన్నికలు]] *[[భారతదేశ రాజకీయ పార్టీల జాబితా]] == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == *[https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2024/Jun/06/tdp-garners-4560-vote-share 21 స్థానాలను గెలుచుకుని 8.53% ఓట్ల శాతాన్ని సాధించిన జనసేన పార్టీ] [[వర్గం:తెలంగాణ రాజకీయ పార్టీలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాజకీయ పార్టీలు]] [[వర్గం:జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమిలోని పార్టీలు]] ivnq5avesh6rdv2vu14xm48gb20cfha 0 162968 4956343 4340612 2026-09-11T15:25:44Z Raghurama Raju 1957 146551 /* సినిమా జీవితం */ ద హిందూ పత్రిక లో చదివిన సమాచారం ఆధారంగా 4956343 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician | name = ఎం. హెచ్. అంబరీష్ - '''ಎಂ.ಹೆಚ್.ಅಂಬರೀಶ್''' | image = Ambareesh.jpg | caption = 2006లో అంబరీష్ | birth_date ={{Birth date|1952|5|29}} | birth_place =[[మండ్య]] (ಮಂಡ್ಯ), [[కర్ణాటక]] (ಕರ್ನಾಟಕ) | death_date ={{Death date and age|2018|11|24|1952|5|29|df=y}} | death_place =[[బెంగుళూరు]], [[కర్ణాటక]] (ಕರ್ನಾಟಕ) | residence =[[బెంగుళూరు]] (ಬೆಂಗಳೂರು) | office = [[m:en:Council of Ministers of Government of Karnataka|కేబినెట్ మంత్రి]] - [[m:en:Ministry of Inf Housing(Karnataka)|కర్ణాటక రాష్ట్ర గృహనిర్మాణ శాఖా మంత్రి]] | office1 = [[m:en:Council of Ministers of the Republic of India|కేంద్ర సహాయ మంత్రి]] - [[m:en:Ministry of Information and Broadcasting (India)|సమాచార , ప్రసార శాఖ]] | term = 24 October 2006 - 15 February 2007 | primeminister = [[మన్మోహన్ సింగ్]] | predecessor = | successor = [[m:en:Choudhury Mohan Jatua|చౌదురి మోహన్ జతువ]] & [[m:en:Jagathrakshakan|ఎస్. జగత్ రక్షకణ్]] | office2 = [[పార్లమెంటు సభ్యుడు]] | constituency2 = [[మాండ్య లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మాండ్య]] | term2 = 1998-2009 | predecessor2 = [[ఎస్. ఎం. కృష్ణ]] | successor2 = [[m:en:Cheluvarayaswamy|చెలువరాయ స్వామి]] | party =[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | religion = [[హిందూ]] | profession = [[నటుడు]] | spouse = [[సుమలత]] | children = ఒక కుమారుడు - అభిషేక్ గౌడ | website = | footnotes = | source = }} '''అంబరీష్ ''' ( 1952 మే 29 - 2018 నవంబర్ 24 ) ఒక [[కన్నడ భాష|కన్నడ]] సినిమా నటుడు, [[రాజకీయనాయకుడు]]. అప్పటి మైసూరు రాష్ట్రంలో మండ్య జిల్లాలో జన్మించిన ఈయన మైసూరులో ఉన్నత విద్యాభ్యాసం చేశాడు. సినిమాల్లో మొదటగా ప్రతినాయక పాత్రలు పోషించి తర్వాత కథానాయకుడిగా మారి సుమారు 200కి పైగా సినిమాల్లో నటించాడు. 1994 లో కాంగ్రెస్ పార్టీలో చేరాడు. 1996 ఎన్నికల్లో పార్టీ టెకెట్ దక్కకపోవడంతో జనతాదళ్ పార్టీలో చేరి 1998 నుంచి మండ్య నియోజకవర్గం నుండి శాసనసభ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యాడు. మళ్ళీ కాంగ్రెస్ పార్టీలో చేరి రెండు పర్యాయాలు మండ్య పార్లమెంటరీ నియోజక వర్గం నుంచి ఎం. పిగా ఎన్నికయ్యాడు. 14 వ లోక్ సభలో ప్రసార్ శాఖ మంత్రి (స్టేట్) గా పనిచేశాడు. 2009 ఎన్నిల్లో పరాజయం పాలయ్యాడు. ఇతను ప్రముఖ [[తెలుగు]] నటి [[సుమలత]]ను వివాహం చేసుకున్నాడు. వీరికి ఒక కుమారుడు అభిషేక్. ఇతను సినీ నటుడు. కన్నడ రెబెల్ స్టార్ గా పిలవబడే ఈయన్ను అభిమానులు ఆయన్ను ముద్దుగా ''అంబి'' అని కూడా పిలుచుకుంటారు. ==ఆరంభ జీవితం== '''అంబరీష్''' [[1952]], [[మే 29]]న [[మైసూరు రాజ్యం|మైసూర్ స్టేట్]](ప్రస్తుతం:[[కర్ణాటక రాష్ట్రం]]), [[మండ్య]] జిల్లా, దొడ్డరాశినకెరే గ్రామంలో హుచ్చెగౌడ, పద్మమ్మ దంపతుల ఏడుగురు సంతానంలో ఆరవవాడిగా జన్మించాడు. ఇతని అసలు పేరు అమర్‌నాథ్. ఇతని ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం మండ్య పట్టణంలో జరిగింది. తరువాత మైసూరులో ఉన్నత విద్య అభ్యసించాడు. ==సినిమా జీవితం== ప్రముఖ కన్నడ చలనచిత్ర దర్శకుడు '''పుట్టణ్ణ కనగాళ్''' తన '''నాగరహావు''' చిత్రానికి ప్రతినాయకుని పాత్రకు సరైన నూతననటుని కోసం వెదుకుతూ '''అంబరీష్‌'''ను ఎంపిక చేశాడు. ఆవిధంగా ఇతడు 1972 తొలిసారిగా సినిమాలలో అడుగుపెట్టాడు. ఇదే '''నాగరహావు''' చిత్రం ద్వారా [[విష్ణువర్ధన్(నటుడు)|విష్ణువర్ధన్‌]] కథానాయకునిగా పరిచయమయ్యాడు. అప్పటి నుండి అంబరీష్ అనేక కన్నడ, తమిళ, మలయాళ, తెలుగు, హిందీ చిత్రాలలో నటించాడు. ఇతడు అత్యధిక సినిమాలలో నటించి [[రాజ్‌కుమార్]] (206 చిత్రాలు), [[విష్ణువర్ధన్(నటుడు)|విష్ణువర్ధన్‌]] (230 చిత్రాలు)ల రికార్డును బద్దలు చేశాడు. ఇతనికి ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఎన్.టి.ఆర్. పురస్కారం, ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ నటుడు పురస్కారం, ఫిల్మ్‌ఫేర్ జీవిత సాఫల్య పురస్కారం, కర్ణాటక ప్రభుత్వం నుండి విష్ణువర్ధన్ పురస్కారం మొదలైన పురస్కారాలు లభించాయి. ఇతని భార్య [[సుమలత]], కుమారుడు అభిషేక్ గౌడ కూడా సినిమా నటులే. ఇతను 1994లో నటించిన చిత్రం " మండ్యద గండు " అఖండ విజయం సాధించిన దరిమిలా , కన్నడ ప్రజానీకం ఇతన్ని ముద్దుగా మండ్యద గండు అని పిలుచుకునేది. మండ్యద గండు అంటే మండ్య మనిషి / మండ్య వీరుడు అని కన్నడంలో అర్థం. ==రాజకీయ జీవితం== ఇతడు 1994లో [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]లో చేరాడు. 1996 సాధారణ ఎన్నికలలో కాంగ్రెస్ పార్టీ టికెట్ ఆశించి టికెట్ దక్కనందువల్ల పార్టీకి రాజీనామా చేశాడు. తరువాత ఇతడు [[జనతాదళ్]]లో చేరి 1998లో మాండ్య శాసనసభ నియోజకవర్గం నుండి పోటీచేసి గెలిచాడు. ఇతడు తిరిగి కాంగ్రెస్‌లో చేరి మాండ్య పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గం నుండి రెండు పర్యాయాలు పార్లమెంటు సభ్యుడిగా ఎన్నికైనాడు. ఇతడు 14వ లోక్‌సభలో సమాచార ప్రసార శాఖ మంత్రి (స్టేట్)గా పనిచేశాడు. అయితే కావేరీ ట్రిబ్యూనల్‌ కేటాయింపులకు నిరసనగా రాజీనామా చేశాడు. 2009లో జరిగిన సాధారణ ఎన్నికలలో ఓడిపోయాడు. ==నటించిన చిత్రాల పాక్షిక జాబితా== ఈ దిగువ పట్టికలో అంబరీష్‌ నటించిన చలన చిత్రాల వివరాలు ఇవ్వబడినవి,ఇతను కన్నడ భాషాచిత్రాలతో పాటు [[తమిళం]],[[హిందీ భాష|హిందీ]] చిత్రాలలోకూడ అభినయించాడు. {| class="wikitable sortable" |- ! సంవత్సరం ! చిత్రం ! పాత్ర ! నటవర్గం ! వివరాలు |- | 1972 || ''నాగరహావు'' || జలీల ||[[విష్ణువర్ధన్(నటుడు)|విష్ణువర్దన్]], [[ఆరతి (నటి)|ఆరతి]] ||సహాయక పాత్ర |- | 1973 || ''సీతె యల్ల సావిత్రి'' || ||విష్ణువర్దన్,జయలక్ష్మి || సహాయక పాత్ర |- | 1974 || ''జహిరీలా ఇన్సాన్'' || జలీల్ || రిషీకపూర్, మౌసమి చటర్జి,నీతూ సింగ్ || హింది సినిమా |- | 1975 || ''శుభమంగళ'' ||మూగ ||శ్రీనాథ్,ఆరతి ||సహాయక పాత్ర |- | 1975 || ''దేవర గుడి'' ||||విష్ణువర్దన్, [[భారతి (నటి)|భారతి]]|| |- | 1978 || ''[[ప్రేమ పూజారి]]'' || ||[[కమల్ హాసన్]], షీలా || మలయాళం సినిమా |- | 1978 || ''పడువారహళ్ళి పాండవరు'' || ||రామకృష్ణ,శాంతల,జయశ్రీ|| |- | 1978 || ''ప్రియ'' || భారత్ ||[[రజనీకాంత్]],[[శ్రీదేవి (నటి)|శ్రీదేవి]] || తమిళ సినిమా |- | 1978 || ''అమర్‌నాథ్'' ||అమర్ || విష్ణువర్దన్, శ్రీకళ|| |- | 1978 || ''స్నేహ సేడు'' || ||విష్ణువర్దన్,బాలకృష్ణ || |- | 1978 || '' సిరితనక్కె సవాల్''|| ||విష్ణువర్దన్, [[మంజుల (నటి)|[[మంజులా దేవి]]]]|| |- | 1979 || '' పక్కా కళ్ళ' || || శ్రీనాథ్, మంజుల(కన్నడ నటి) || |- | 1979 || ''సవతియ నెరళు '' || || శ్రీనాథ్, మంజుల(కన్నడ నటి) || |- | 1980 || '' న్యాయ నీతి ధర్మ '' || || ఆరతి,సుందర కృష్ణ అరస్|| |- | 1981 || '' అంత '' || కన్వర్‌లాల్ <br> సుషీల్‌కుమార్(ద్విపాత్రాభినయం)|| [[లక్ష్మి (నటి)|లక్ష్మి]], [[లత (నటి)|లత]] || |- | 1981 || ''రంగనాయకి '' || ||ఆరతి || |- | 1981 || '' స్నేహితర సవాల్ || || విష్ణువర్దన్,మంజుల(కన్నడ నటి), [[కె.ఆర్.విజయ]]|| |- | 1982 || '' అవళ హెజ్జే '' || || విష్ణువర్దన్,లక్ష్మి || |- | 1981 || ''భర్జరి బేటె'' || || [[శంకర్ నాగ్]], [[జయమాల]] || |- | 1982 || ''కదీమ కళ్ళరు' || రాజా || వి.రవిచంద్రన్,జయమాల || |- | 1982 || ''ప్రేమ మత్య్సర'' || || భారతి,లక్ష్మి,ఆరతి|| |- | 1982 || ''రాజా మహరాజా'' || రాజ||ఆరతి || |- | 1982 || ''టోనీ '' ||టోని || లక్ష్మి,శ్రీనాథ్ || |- | 1983 || ''చక్రవ్యూహ'' || || [[అంబిక (నటి)|అంబిక]] || |- | 1983 || ''జగ్గు'' || ||ఆరతి, [[కన్నడ ప్రభాకర్|ప్రభాకర్]] || |- | 1983 || ''హొస తీర్పు'' || || [[జయంతి (నటి)|జయంతి]],మంజుల || |- | 1984 || ''మృగాలయ'' || ||గీతా || |- | 1984 || ''మసనాద హూవు'' || || జయంతి,అపర్ణ || |- | 1984 || ''గండ భేరుండ'' || || శంకర్‌ నాగ్,శ్రీనాథ్, [[అమ్రీష్ పురి]],వజ్రముని,లక్ష్మి,జయమాల || |- | 1984 || ''మూరు జన్మ '' || ||[[అంబిక (నటి)|అంబిక]],[[అనురాధ (నటి)|అనురాధ]] || |- | 1985 || ''గజేంద్ర'' || || పవిత్ర || |- | 1985 || ''గురు జగద్గురు'' || ||దీపా || |- | 1985 || '' మమతెయ మడిలు'' || || గీతా || |- | 1985 || '' చదురంగ'' || ||అంబిక || |- | 1985 || ''జాకీ'' || || మహాలక్ష్మి || |- | 1985 || ''దెవరెల్లిద్దానె'' || ||[[గీత (నటి)|గీత]] || |- | 1986 || '' అమర జ్యోతి'' ||అమర్ ||మాధవి|| |- | 1986 || ''శంకర్ సుందర్'' || శంకర్|| ఉర్వశి, [[జయసుధ]] || |- | 1987 || '' ఏళు సుత్తిన కోటే'' || ||గౌతమి || |- | 1987 || ''ఒలవిన ఉడుగోరె'' || ||మంజుల శర్మ || |- | 1987 || ''ఆశ'' || || [[అర్జున్ సర్జా]],ఇందిర || |- | 1987 || ''మి.రాజా'' || రాజా|| మహాలక్ష్మి,తార || |- | 1987 || ''ఆహుతి'' || || [[సుమలత]]|| |- | 1987 || ''బగార్ భీమా'' || ||గీత,అంబిక || |- | 1987 || ''బేడి'' || ||భవ్య,[[సుధా చంద్రన్]],ప్రభాకర్|| |- | 1987 || ''అంతిమ తీర్పు'' || || భారతి,గీత || |- | 1987 || ''ఇన్‌స్పెక్టరు క్రాంతికుమార్ '' ||క్రాంతికుమార్ ||గీత || |- | 1988 || '' బ్రహ్మ,విష్ణు మహేశ్వర'' ||బ్రహ్మ ||[[అనంత్ నాగ్]],వి.రామచంధ్రన్ || |- | 1988 || ''సంగ్లియన'' || ||శంకర్‌ నాగ్, భవ్య, దేవరాజ్ || |- | 1988 || ''పూర్ణ చంద్ర'' ||చంద్ర || అంబిక,రేఖా || |- | 1988 || ''అజిత్'' ||అజిత్ ||జయమాల,[[జయమాలిని]],రామకృష్ణ || |- | 1988 || ''విజయ ఖడ్గ'' || || శ్రీనాథ్,అంబిక,ఎమ్పశంకర్,వజ్రముని.|| |- | 1988 || ''న్యూడిల్లీ'' || ||సుమలత,ఉర్వశి, || |- | 1989 || '' ఇంద్రజిత్(1989చిత్రం)'' ||ఇంద్రజిత్ || దీపిక చిఖాలియ || |- | 1989 || '' అంతింత గండు నానల్ల '' || ||శంకర్‌ నాగ్,నిశాంతి || |- | 1989 || ''అవతార పురుష'' || ||సుమలత || |- | 1989 || ''జైకర్నాటక'' || ||[[రజని]] || |- | 1989 || '' అపత్భాందవ ' || ||పారిజాత || |- | 1989 || '' హాంగ్‌ కాంగ్‌నల్లి ఎజెంట్ అమర్ '' ||అమర్ ||అంబిక,సుమలత|| |- | 1989 || ''ఒంటి సలగ'' || ||[[ఖుష్బూ]] || |- | 1989 || ''జయభేరి'' || ||శంకర్‌ నాగ్,భవ్య, వనితావాసు || |- | 1990 || ''నమ్ముర హమ్మిర'' || ||సుమన్ రంగనాథన్,దేవరాజ్ || |- | 1990 || ''హృదయ హాడితు '' ||డా.ప్రసాదు || మాలశ్రీ,భవ్య || |- | 1990 || '' కెంపు గులాబీ'' || ||[[రమేష్ అరవింద్]] || |- | 1990 || '' కెంపు సూర్య'' || ||సుమన్ రంగనాథన్ || |- | 1990 || '' మత్సర'' || || రజిని,భారతి|| |- | 1990 || ''ఉత్కర్ష'' || || దేవరాజ్,వనితా వాసు|| |- | 1990 || ''రాణి మహరాణి '' || ||[[మాలాశ్రీ]],శశికుమార్ || |- | 1991 || '' నీను నక్కరె హాలు సక్కెరె'' || అంబరీష్ || ||అతిథి |- | 1991 || ''అరణ్యదల్లి అభిమన్యు '' || ||దేవరాజ్,రమేష్‌ అరవింద్, పునమ్‌దాస్ గుప్తా || |- | 1991 || ''గరుడ ధ్వజ'' || ||అనుపమ,శోభ || |- | 1991 || '' కర్ణన సంపత్థు'' ||కర్ణ || తార || |- | 1991 || '' గండు సిడిగుండు'' || || మాలాశ్రీ || |- | 1991 || ''కదన'' || || రమేష్ అరవింద్,[[రూపా గంగూలీ]]|| |- | 1991 || ''పుక్సట్టే గండ హొట్టె తుంబా ఉండ'' || ||విద్యాశ్రీ,భవ్య || |- | 1992 || ''మన్నిన దోణి '' ||కార్తిక్ || సుధారాణి,వనితా వాసు|| |- | 1992 || '' బంద నన్నగండ'' || || జగ్గెష్,ప్రియాంక || అతిథి పాత్ర |- | 1992 || ''ఎంతెదె బంత'' || ||శ్రీశాంతి || |- | 1992 || 'మైసూరు జాణ'' || || నినయ్ ప్రసాదు,అంజన || |- | 1992 || ''మేఘమందార '' || ||మాలాశ్రీ,అంజన || |- | 1992 || '' సోలిల్లద సరదార'' || || భవ్య,మాలాశ్రీ || |- | 1992 || ''సప్తపది(1992 సినిమా)'' || ||సుధారాణి,రూపిణి || |- | 1993 || '' మి.అభిషేక్'' ||అభిషేక్ ||సుమలత, అనంత్‌నాగ్,మాధవి. || |- | 1993 || ''మిడిద హృదయగళు'' || ||శ్రుతి,[[నిరోషా]]|| |- | 1993 || '' ముంజానెయ మంజు'' || ||సుధారాణి తార || |- | 1994 || '' ఒడ హుట్టిదవరు '' || ||[[రాజ్‌కుమార్]], [[మాధవి]],శ్రీశాంతి. || |- | 1994 || '' మండ్యద గండు'' || ||శ్రీశాంతి,మేఘన || |- | 1994 || ''విజయ కంకణ '' || || సుధారాణి,శృతి,దేవరాజ్ || |- | 1994 || '' రౌడి ఎమ్ఎల్‌ఎ.'' || ||మాలశ్రీ,విజయశాంతి || |- | 1995 || '' అపరేసను అంత '' ||కన్వర్‌ లాల్ || || |- | 1995 || ''కరుళిన కుడి'' || || విష్ణువర్ధన్, సితార || |- | 1995 || '' కళ్యాణోత్సవ '' || ||శృతి || |- | 1997 || '' రంగెనహళ్ళియాగే రంగాద రంగెగౌడ'' || ||రమేష్ అరవింద్,అశ్విని భావె || |- | 1999 || ''హబ్బా'' || || విష్ణు వర్దన్,[[జయప్రద]], ఉర్వశి,కస్తూరి,దేవరాజ్,శశికుమార్,|| |- | 2000 || ''దేవర మగ'' || ||శివరాజ్‌కుమార్,[[భానుప్రియ]],లైలామెహింది || |- | 2001 || ''దిగ్గజరు'' || || విష్ణువర్ధన్, తార, [[సంఘవి]] || |- | 2001 || ''[[శ్రీ మంజునాథ]]'' || ||[[చిరంజీవి]],అర్జున్ సర్జా,[[మీనా]],[[సౌందర్య]] ||కన్నడ-తెలుగు ఉభయభాషాచిత్రం |- | 2003 || ''అణ్ణవ్రు'' || || దర్శన్, [[సుహాసిని]], సుమిత్ర || |- | 2004 || ''గౌడ్రు'' ||గౌడ్రు ||శతి,మీనా || 200వ సినిమా |- | 2006 || ''పాండవరు'' ||కెంపెగౌడ|| || |- | 2006 || ''కళ్ళరలి హూవాగి'' || ||విజయ రాఘవేంద్ర,భారతి,అనంత్‌ నాగ్,సుమలత, || |- | 2006 || ''తందెగే తగ్గ మగ'' ||చౌడయ్య || ఉపేంద్ర,లైలా మెహింది, || తేవర్ మగన్ పునర్నిమాణం |- | 2007 || '' ఈ ప్రీతి యెకే భూమి మెలిదె'' || || || అతిథి పాత్ర |- | 2009 || ''వాయు పుత్ర'''' || || చిరంజీవి సర్జ,అనింద్రిత రాయ్|| |- | 2010 || '' వీర పరంపరె'' || వరదే గౌడ ||సుదీప్ || |- | 2012 || '' కఠారి వీర సురసుందరాంగి'' ||యమధర్మరాజు ||[[ఉపేంద్ర (నటుడు)|ఉపేంద్ర]],రమ్య, దొడ్డన్న || |- | 2012 || ''రాణా'' ||అమర్‌నాథ్|| || |- | 2012 || ''శ్రీ క్షేత్ర ఆదిచుంచనగిరి '' || || || అథితి పాత్ర |- | 2012 || ''డ్రామా'' || ||యాష్,రాధికాపండిత్ || |- | 2013 || ''బుల్‌బుల్'' ||అమర్‌నాథ || దర్శన్,రచితారామ్, ||' |- | 2014 || ''అంబరీష'' ||కెంపేగౌడ || మహేష్ సుఖధరే || |- | 2016 || ''హ్యాపీ బర్త్‌డే'' || || మహేష్ సుఖధరే || అతిథి పాత్ర |- | 2016 || ''దొడ్డమనె హుడ్గ''|| దొడ్డమనే రాజీవ || దునియా సూరి|| |- | 2018 || ''రాజసింహ'' || అంబరీష్ || రవి రామ్‌ || అతిథి పాత్ర |- | 2018||''అంబీ నింగ్ వయసాయ్తో'' || అంబి/అంబరీష్ || గురుదత్త గనిగ ||<ref>{{cite news|title=ಅಂಬಿಯಲ್ಲಿ ಸುದೀಪ್‌ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸಿಜಿ ವರ್ಕ್‌|url=https://vijaykarnataka.indiatimes.com/entertainment/gossip/sudeep-acting-in-ambi-ninge-vayassaytho/articleshow/62008576.cms|accessdate=24 December 2017|work=vijaykarnataka}}</ref> |- |2018 ||''కురుక్షేత్ర'' || భీష్మ || నాగన్న ||విడుదల కావలసి వుంది |} == పురస్కారాలు == * 2011లో [[సైమా లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డు]] ==మరణం== ఇతడికి 2014 నుండి ఊపిరితిత్తుల సమస్య ఉంది. [[2018]], [[నవంబర్ 24]] శనివారం సాయంత్రం ఇతని ఆరోగ్య పరిస్థితి విషమించడంతో [[బెంగళూరు]]లోని ఒక ప్రైవేట్ ఆస్పత్రికి తరలించారు. ఐసీయూలో చికిత్స ప్రారంభించిన కొద్దిసేపటికే ఇతడు తుదిశ్వాస విడిచాడు.<ref>{{cite news |last1=విలేఖరి |title=అంబరీష్ భౌతిక కాయానికి కుమారస్వామి, దేవెగౌడ నివాళులు |url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=670714 |accessdate=25 November 2018 |work=ఆంధ్రజ్యోతి దినపత్రిక |issue=25 November 2018 |archive-date=25 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181125123509/http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=670714 |url-status=bot: unknown }}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లంకెలు== *{{IMDb name|0024259}} [[వర్గం:1952 జననాలు]] [[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:14వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:13వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:12వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:రాజకీయాలలో సినీనటులు]] [[వర్గం:2018 మరణాలు]] [[వర్గం:నటులు]] pxaup2ifwdduhoxaz78hopjwe1jdk4t 0 163198 4956703 4648402 2026-09-12T10:45:57Z Raghurama Raju 1957 146551 /* జననం */ వాక్యాన్ని కాస్త మెరుగుపరిచాను . 4956703 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name =యాకూబ్ | residence =[[చైతన్యపురి]], [[హైదరాబాద్ ]], [[తెలంగాణ]] | other_names =కవి యాకూబ్ | image = Kavi Yakoob.jpg | imagesize = 200 px | caption =కవి యాకూబ్ | birth_name =యాకూబ్ | birth_date ={{birth date and age|1962|03|02}} | birth_place ={{flagicon|India}} [[రొట్టమాకు రేవు]] , <br/>[[ఖమ్మం జిల్లా]] , <br/>[[తెలంగాణ]] | native_place = [[రొట్టమాకు రేవు]] , <br/>[[ఖమ్మం జిల్లా]] , <br/>[[తెలంగాణ]] | death_date = | death_place = | death_cause = | known = కవి యాకూబ్ | occupation =[[అధ్యాపకుడు]]<br />[[రచయిత]] | networth = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion =[[భారతదేశ పౌరుడు|భారతీయుడు]] | spouse = డాక్టర్ పి.లక్ష్మి ([[శిలాలోలిత]]) | partner = | children = సందీప్,<br/> సాహిర్ భారతి | father = షేక్ మహమ్మద్ మియా | mother = షేక్ హూరాంబీ | website = | footnotes = | employer =తెలుగు అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్ గా ఉద్యోగ విరమణ | height = | weight = |signature = }} '''యాకూబ్''' తెలుగు [[కవి]], అధ్యాపకుడు, [[కవిసంగమం]] వ్యవస్థాపకుడు. తెలుగు కవిత్వంలో ‘బహుత్ ఖూబ్ యాకూబ్’’ అని [[చేకూరి రామారావు]] (చేరా) గారి [[ఆంధ్రజ్యోతి]] పత్రిక '''చేరాతలు''' శీర్షికలో కొనియాడ్డాడు. [[కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ]] తెలుగు సలహాదారుడిగా నియమించబడ్డాడు.<ref name="కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ తెలుగు సలహాదారుగా యాకూబ్">{{cite news|last1=నమస్తే తెలంగాణ|title=కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ తెలుగు సలహాదారుగా యాకూబ్|url=https://www.ntnews.com/telangana-news/yakob-appointed-as-telugu-advisor-to-central-sahitya-akademi-1-1-561021.html|accessdate=24 March 2018|date=23 March 2018|work=|archive-date=24 మార్చి 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180324052148/https://www.ntnews.com/telangana-news/yakob-appointed-as-telugu-advisor-to-central-sahitya-akademi-1-1-561021.html|url-status=dead}}</ref><ref name="కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ తెలుగు సలహాదారుడిగా యాకూబ్‌">{{cite news|last1=ఆంధ్రజ్యోతి|first1=తెలంగాణ ముఖ్యాంశాలు|title=కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ తెలుగు సలహాదారుడిగా యాకూబ్‌|url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=554368|accessdate=24 March 2018|date=24 March 2018}}{{Dead link|date=అక్టోబర్ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="కవిత్వం మనిషైనవాడు">{{cite news |last1= |title=కవిత్వం మనిషైనవాడు |url=https://www.ntnews.com/literature-more/poetry-is-just-the-evidence-of-life-if-your-life-is-burning-well-poetry-is-just-the-ash-2173910 |accessdate=15 October 2025 |work= |publisher=NT News |date=13 October 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251015115949/https://www.ntnews.com/literature-more/poetry-is-just-the-evidence-of-life-if-your-life-is-burning-well-poetry-is-just-the-ash-2173910 |archivedate=15 October 2025 |language=te}}</ref><ref name="గొప్ప తాత్విక కవి యూకూబ్‌">{{cite news |last1= |title=గొప్ప తాత్విక కవి యూకూబ్‌ |url=https://www.ntnews.com/hyderabad/famous-poet-and-orator-goreti-venkanna-2175054 |accessdate=15 October 2025 |work= |publisher=NT News |date=14 October 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251015120024/https://www.ntnews.com/hyderabad/famous-poet-and-orator-goreti-venkanna-2175054 |archivedate=15 October 2025 |language=te}}</ref> [[రొట్టమాకురేవు కవితా పురస్కారం]] తన తండ్రి కీ.శే. షేక్ మహమ్మద్ మియా, గురువు కీ.శే. కె.యల్. నరసింహారావు, మామ కీ.శే. పురిటిపాటి రామిరెడ్డి గార్ల స్మారక కవితా పురస్కారాన్ని ఏర్పాటుచేసి, యువ కవులకు అందజేస్తున్నాడు. 2024 మే 21న [[హైదరాబాదు పుస్తక ప్రదర్శన|హైదరాబాద్ బుక్ ఫెయిర్]] అధ్యక్షుడిగా కవి యాకూబ్ ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="హైదరాబాద్ బుక్ ఫెయిర్ అధ్యక్షుడిగా కవియాకూబ్">{{cite news |last1=EENADU |title=హైదరాబాద్ బుక్ ఫెయిర్ అధ్యక్షుడిగా కవియాకూబ్ |url=https://www.eenadu.net/telangana/districts/hyderabad |accessdate=22 May 2024 |date=22 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240522054212/https://www.eenadu.net/telangana/districts/hyderabad |archivedate=22 May 2024 |language=te}}</ref><ref name="హైదరాబాద్ బుక్ ఫెయిర్ అధ్యక్ష , కార్యదర్శులుగా కవి యాకూబ్, ఆర్ వాసు -">{{cite news |last1=Nava Telangana |title=హైదరాబాద్ బుక్ ఫెయిర్ అధ్యక్ష , కార్యదర్శులుగా కవి యాకూబ్, ఆర్ వాసు - |url=https://navatelangana.com/kaviakoob-r-vasu-as-the-president-secretaries-of-hyderabad-book-fair/ |accessdate=22 May 2024 |date=21 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240522054507/https://navatelangana.com/kaviakoob-r-vasu-as-the-president-secretaries-of-hyderabad-book-fair/ |archivedate=22 May 2024}}</ref><ref name="పుస్త‌క‌మంటే జ్ఞానం..స‌ర్వ‌జ‌న నేస్తం -">{{cite news |title=పుస్త‌క‌మంటే జ్ఞానం..స‌ర్వ‌జ‌న నేస్తం - |url=https://navatelangana.com/a-book-is-a-source-of-knowledge/ |accessdate=5 January 2025 |date=16 December 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250105125327/https://navatelangana.com/a-book-is-a-source-of-knowledge/ |archivedate=5 January 2025}}</ref> ఆయనను 2025 జూన్ 30న [[తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ|తెలంగాణ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] సలహాదారుల కమిటీ సభ్యుడిగా నియమిస్తూ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది.<ref name="భాషా సాంస్కృతిక శాఖ సలహాదారుల కమిటీ చైర్మన్‌గా ఎమ్మెల్సీ కోదండరాం">{{cite news|url=https://www.ntnews.com/telangana/mlc-kodandaram-appointed-as-telangana-cultural-advisory-committee-2055921|title=భాషా సాంస్కృతిక శాఖ సలహాదారుల కమిటీ చైర్మన్‌గా ఎమ్మెల్సీ కోదండరాం|last1=|date=30 June 2025|work=|accessdate=1 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250701094831/https://www.ntnews.com/telangana/mlc-kodandaram-appointed-as-telangana-cultural-advisory-committee-2055921|archivedate=1 July 2025|publisher=NT News|language=te}}</ref> == జననం == యాకుబ్ [[1962]], [[మార్చి 2]]న [[ఖమ్మం జిల్లా]] [[కారేపల్లె]] మండలం [[రొట్టమాకు రేవు]] గ్రామంలో షేక్ మహమ్మద్ మియా, షేక్ హూరాంబీ దంపతులకు జన్మించారు . వీరి తోబుట్టువులు ఐదుగురు అన్నదమ్ములు, ఒక చెల్లెలు. అందులో యాకూబ్ రెండవవారు. == విద్యాభ్యాసం == ఈయన ఉన్నత పాఠశాల వరకూ కారేపల్లి [[సింగరేణి]] మండలంలోని ప్రభుత్వ ఉన్నత పాఠశాలలో, [[కొత్తగూడెం (భద్రాద్రి జిల్లా)|కొత్తగూడెం]] లోని కె.వై.కె.ఆర్.వై అండ్ బి.యన్ గౌడ్స్ ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలో [[ఇంటర్మీడియట్ విద్య|ఇంటర్మీడియట్]] బైపిసి, [[ఖమ్మం]] లోని శీలం సిద్దారెడ్డి డిగ్రీ కళాశాలలో బికాం డిగ్రీ చదివాడు. అనంతరం [[ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం]] నుంచి యం.ఎ తెలుగు చేసి, మసాబ్ ట్యాంక్ లోని కాంప్రహెన్సివ్ కాలేజ్ లో తెలుగు పండిత శిక్షణ పొందాడు. 1990లో [[రాజమండ్రి]] [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]], సాహిత్య పీఠం నుండి '''తెలుగు సాహిత్య విమర్శ లో రారా మార్గం''' అనే అంశంలో యం.ఫిల్ పట్టా పొందాడు. 2007లో [[ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి ‘'''తెలుగు సాహిత్య విమర్శ - ఆధునిక ధోరణులు'''’ పైలో పరిశోధన చేసి పి.హెచ్ డి డాక్టరేట్ పట్టా పొందాడు. == కుటుంబం == 1991 మే 10న డాక్టర్ పి.లక్ష్మి ([[శిలాలోలిత]]) ని వివాహం చేసుకున్నాడు. వీరికి ఇద్దరు కుమారులు సందీప్, సాహిర్ భారతి. == నివాసం - ఉద్యోగం == [[దస్త్రం:Kavi Yakoob at Telugu Wikipedia Stall.jpg|thumb|హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శనలో తెలుగు వికీపీడియా స్టాల్ లో కవి యాకూబ్.]] ప్రస్తుతం హైదరాబాద్ లోని [[చైతన్యపురి]]లో స్వంత ఇంటిలో నివసిస్తున్నాడు. 1990 నుంచి 2018 వరకు [[హైదరాబాద్]] లోని '''అన్వర్ ఉల్ ఉలూమ్ కళాశాల''' లో తెలుగు శాఖ అధ్యక్షునిగా విధినిర్వహణలో ఉన్నాడు.2018,2019,2020లలో గోల్కొండ డిగ్రీ కాలేజి, సిటీ కాలేజీలలో పనిచేసారు. 2008 లో ద్రవిడ యూనివర్శిటీ, [[కుప్పం]]లో డిప్యుటేషన్ పై కంట్రోలర్ ఆఫ్ ఎగ్జామినేషన్ గా బాధ్యతలు నిర్వహించాడు. 2020 మార్చిలో అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్ గా ఉద్యోగ విరమణ చేసి, ప్రస్తుతం హైదరాబాదులోని ముంతాజ్ కాలేజీ ప్రిన్సిపాల్ పనిచేస్తున్నాడు. == ఫేస్ బుక్ లో కవిసంగమం == అంతర్జాలంలో బహుళ ప్రాచుర్యం పొందుతున్న తెలుగు కవిత్వ వేదిక [[కవిసంగమం]]ను ప్రారంభించి నిర్వహిస్తున్నాడు. దీనిద్వారా వందలాదిమంది కవుల కవిత్వాలను ఒక దగ్గర చేర్చుతున్నాడు. కవిసంగమం అనే ఫేస్బుక్ వేదికను 2012లో ప్రారంభించి గత పదేళ్లుగా కొత్తతరం కవుల వేదికగా మలిచి, సీనియర్ కవులతో కలిసేందుకు కవిత్వ సందర్భాలను, కవిసంగమం పొయట్రీఫెస్టివల్స్, జాతీయ కవులతో ముఖాముఖి కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తున్నాడు. ప్రతినెలా 'మూడుతరాల కవిసంగమం',  'ఊరూరా కవిసంగమం' నిర్వహిస్తున్నాడు. == ప్రచురణలు == === రచించిన పుస్తకాలు === # 1991 - తెలుగు సాహిత్యంలో రారా మార్గం (పరిశోధనా వ్యాసం) # 1992 - ప్రవహించే జ్ఞాపకం (కవితాసంపుటి), 1997 లో రెండవ ముద్రణ # 2000 - Arc of Unrest (కవిత్వ ఆంగ్లానువాదాలు) # 2002 - సరిహద్దురేఖ (కవితాసంపుటి) # 2008 - తెలంగాణా సాహిత్య విమర్శ (సాహిత్య వ్యాసాలు) # 2010 - ఎడతెగని ప్రయాణం (కవితాసంపుటి) # 2014 - నదీమూలంలాంటి ఆ ఇల్లు (కవితాసంపుటి) # 2019- తీగలచింత [కవితాసంపుటి] # పాఠక ప్రతిక్రియ [సాహిత్య విమర్శ] # సృజనానుభవం [కవిత్వ వాచకం ] # ఆధునిక తెలుగు సాహిత్య విమర్శ # మనుషుల్రా మనుషులు (కవితాసంపుటి) # The Incessent journey (కవిత్వ ఆంగ్లానువాదాలు) === సంపాదకత్వం వహించిన పుస్తకాలు === # చలం శతజయంతి సంచిక (1995) # దేవి30-అభినందన సంచిక # [[దేవిప్రియ]] కవితల సంకలనం (2000) # గుజరాత్ గాయం (2002) # మనచేరా (2003) # సలాం ఇస్మాయిల్ (నివాళి వ్యాసాలు)-2004 # గుమ్మం-ఖమ్మం కవుల కవిత్వ సంకలనం (2006) # ఉప్పల రాజామణి -జీవితం సాహిత్యం (2006) # కవిసంగమం 2012 (కవిసంగమంలో 2012 లో కవులు రాసిన కవితల సంకలనం) # గోరటి వెంకన్న గేయరూప కవిత్వం 'అలసెంద్రవంక' కు గుడిపాటితో కలిసి సంపాదకత్వం (2010) ==పురస్కారాలు== * 2009లో ఎడతెగని ప్రయాణం కవితాసంపుటికి [[ఫ్రీవర్స్ ఫ్రంట్]] అవార్డుతో పాటు [[ఉమ్మడిశెట్టి సాహితీ అవార్డు]] కూడా లభించింది. * 1989లో రంజని - కుందుర్తి పురస్కారం * 1993లో ఎస్.వి.టి.దీక్షితులు పురస్కారం * 1998లో అమిలినేని లక్ష్మీరమణ స్మారక ధర్మనిధి పురస్కారం, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం * 2000లో కె.సి.గుప్తా సాహిత్య పురస్కారం * 2003లో డా.సి.నా.రె.కవితా పురస్కారం * 2003లో నూతలపాటి గంగాధరం సాహిత్య పురస్కారం * 2004లో ఉత్తమ కవిత్వ పురస్కారం తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంచే * 1998,2002లలో రాష్ట్ర ఉత్తమకవి * 1998 ఆంధ్రప్రదేశ్ మాదిగ సాహిత్య సమాఖ్య పురస్కారం * ఎస్ వి టి దీక్షితులు అవార్డు - యలమంచిలి * సి.నారాయణ రెడ్డి కవితా పురస్కారం - కరీంనగర్ * ఉమ్మిడిశెట్టి కవితా పురస్కారం -అనంతపురం * ఫ్రీవర్స్ ఫ్రంట్ పురస్కారం - హైదరాబాద్ * నూతలపాటి గంగాధరం పురస్కారం -తిరుపతి * కళాభారతి అవార్డు -తిరుపతి * తెలుగు యూనివర్సిటీ ధర్మనిధి పురస్కారం -హైదరాబాద్ * తెలుగు యూనివర్సిటీ ఉత్తమ కవితాసంకలనం అవార్డు -హైదరాబాద్ * సాహితీమాణిక్యం కవితా పురస్కారం -ఖమ్మం * ఆలూరి బైరాగి కవిత్వ పురస్కారం - విజయవాడ * ఇస్మాయిల్ కవిత్వ పురస్కారం -కాకినాడ * కే సి గుప్తా పురస్కారం -హైదరాబాద్ * రంజని కుందుర్తి పురస్కారం -హైదరాబాద్ * జస్నే ఎ తెలంగాణ -ద ఉర్దూ రైటర్స్ ఫోరం పురస్కారం - హైదరాబాద్ * ఖమ్మం జిల్లా కవిగా తానా సత్కారం . * శ్రీశ్రీ పురస్కారం (శంకరం వేదిక, 10.8.2017) *రావెళ్ల వెంకటరామారావు స్ఫూర్తి పురస్కారం *సిటీ కాలేజి మఖ్దూమ్ మొహియుద్దీన్ నేషనల్ అవార్డు, 2021 *నయీధార రచనా సమ్మాన్, పాట్నా - డిసెంబర్ 1, 2021 *అమెరికన్ తెలుగు అసోసియేషన్ (ఆటా) అవార్డు, 26.12. 2021 *డా. సి. నారాయణరెడ్డి సాహితీ పురస్కారం (తెలంగాణ సారస్వత పరిషత్తు, 247.07.2024)<ref>{{Cite web|date=2024-07-28|title=కవి యాకూబ్‌కు సినారె పురస్కారం ప్రదానం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ts-top-news/general/2601/124138915|archive-url=https://web.archive.org/web/20240728081134/https://www.eenadu.net/telugu-news/ts-top-news/general/2601/124138915|archive-date=2024-07-28|access-date=2024-07-28|website=EENADU|language=te|url-status=live}}</ref> == పదవులు - గుర్తింపులు == # కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ తెలుగు సలహాదారులు<ref name="ఐదుగురికి కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ సభ్యత్వం">{{cite news|last1=ఆంథ్రజ్యోతి|first1=తెలంగాణ ముఖ్యాంశాలు|title=ఐదుగురికి కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ సభ్యత్వం|url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=554385|accessdate=24 March 2018|date=24 March 2018}}{{Dead link|date=అక్టోబర్ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # తెలుగుకవిగా కేరళలోని తుంచన్ కవిత్వోత్సవంలో పాల్గొనడం. # తెలుగుకవిగా కేరళ యూత్ ప్రోగ్రాంలో కవిగా, మోటివేటర్ గా పాల్గొనడం . # తెలుగుకవిగా అలహాబాద్ జాతీయ కవిసమ్మేళనంలో పాల్గొనడం . # కేంద్ర సాహిత్య అకాడెమీ ఆహ్వానం మేరకు వారణాశి, గోవా, త్రివేండ్రం, విజయనగరం, గౌహతి, హైదరాబాద్, కవిత్వోత్సవాలలో తెలుగుకవిగా పాల్గొనడం . # కేంద్ర సాహిత్య అకాడెమీ విశిష్ట గుర్తింపు 'కవిసంధి' కార్యక్రమానికి 2012 లో ఎంపిక అవడం. # ఆల్ ఇండియా రేడియో జాతీయకవిగా నాగపూర్ లో పాల్గొనడం . # కృత్యా ఇంటర్నేషనల్ పోయెట్రీ ఫెస్టివల్ ,త్రివేండ్రంలో తెలుగుకవిగా పాల్గొనడం. # Union Territory, Mahe లో తెలుగుకవిగా పాల్గొనడం . # Publishing Next కు ప్రతినిధిగా గోవాలో పాల్గొనడం . # రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉగాది సత్కారానికి రెండుసార్లు ఎంపిక కావడం. # బొంబాయి ఆంధ్రమహాసభ &జింఖానా ఆహ్వానం మేరకు ముఖ్య అతిధిగా కవిత్వ సభలలో పాల్గొనడం. # హైదరాబాద్ లిటరరీ ఫెస్టివల్ లో కవిగా పాల్గొనడం . # చెన్నై ప్రకృతి ఫౌండేషన్ సాహిత్యోత్సవంలో కవిగా భారతీయ కవులతోపాటు పాల్గొనడం # కేంద్ర సాహిత్య అకాడమి ఆహ్వానం మేరకు 2017, 20 నుండి 24వరకు అస్సాం లోని గౌహతిలో జరిగిన నార్త్ -ఈస్ట్ సాహిత్య ఉత్సవంలో పాల్గొనడం . # TANA ఆహ్వానం మేరకు అమెరికాలోని సెంట్ లూయిస్ నగరంలో 2017 మే26నుండి జరుగుతున్నతానా సభలకు అతిధిగా పాల్గొనడం. # మార్చి 2018 లో కేరళ లోని కొచ్చి కి ఇంటర్నేషనల్ బుక్స్&ఆథర్స్ ఫెస్టివల్ కు ఆహ్వానం అందుకుని తెలుగు కవిగా పాల్గొన్నారు. # పంబ లిటరరీ ఫెస్టివల్, చెంగన్నూర్, కేరళ # ఇతని కవిత్వంపై మధురై కామరాజ్ యూనివర్సిటీ, శ్రీ వెంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయంలలో పరిశోధన జరుగుతున్నాయి. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == ఇతర లంకెలు == * [http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/03/11/stories/2003031100350200.htm ప్రఖ్యత తమిళకవి జ్ఞానకూతన్ తో] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031107071044/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/03/11/stories/2003031100350200.htm |date=2003-11-07 }} * [http://www.youtube.com/results?search_query=kavi+yakoob యూట్యూబ్ వీడియోలు] * [https://www.youtube.com/watch?v=32H3wSM8Yz0&feature=youtu.be నదీమూలంలాంటి ఆ ఇల్లు పుస్తక ఆవిష్కరణ వీడియో] * [https://www.youtube.com/channel/UCb9DuRdCvsLXSnoCuXuj32A యూట్యూబ్ లో [[కవిసంగమం]] వీడియోలు] * [[అక్షరశిల్పులు]] - సయ్యద్ నశీర్ అహ్మద్ {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:కవిసంగమం కవులు]] [[వర్గం:ఫ్రీవర్స్ ఫ్రంట్ పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:1962 జననాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ముస్లిం తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:ఉమ్మడిశెట్టి సాహితీ అవార్డు గ్రహీతలు]] [[వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా కవులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్ధులు]] my0va664x8pfnsiaolpj7ht7zpnq31o 4956708 4956703 2026-09-12T10:54:43Z Raghurama Raju 1957 146551 /* కుటుంబం */ 4956708 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name =యాకూబ్ | residence =[[చైతన్యపురి]], [[హైదరాబాద్ ]], [[తెలంగాణ]] | other_names =కవి యాకూబ్ | image = Kavi Yakoob.jpg | imagesize = 200 px | caption =కవి యాకూబ్ | birth_name =యాకూబ్ | birth_date ={{birth date and age|1962|03|02}} | birth_place ={{flagicon|India}} [[రొట్టమాకు రేవు]] , <br/>[[ఖమ్మం జిల్లా]] , <br/>[[తెలంగాణ]] | native_place = [[రొట్టమాకు రేవు]] , <br/>[[ఖమ్మం జిల్లా]] , <br/>[[తెలంగాణ]] | death_date = | death_place = | death_cause = | known = కవి యాకూబ్ | occupation =[[అధ్యాపకుడు]]<br />[[రచయిత]] | networth = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion =[[భారతదేశ పౌరుడు|భారతీయుడు]] | spouse = డాక్టర్ పి.లక్ష్మి ([[శిలాలోలిత]]) | partner = | children = సందీప్,<br/> సాహిర్ భారతి | father = షేక్ మహమ్మద్ మియా | mother = షేక్ హూరాంబీ | website = | footnotes = | employer =తెలుగు అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్ గా ఉద్యోగ విరమణ | height = | weight = |signature = }} '''యాకూబ్''' తెలుగు [[కవి]], అధ్యాపకుడు, [[కవిసంగమం]] వ్యవస్థాపకుడు. తెలుగు కవిత్వంలో ‘బహుత్ ఖూబ్ యాకూబ్’’ అని [[చేకూరి రామారావు]] (చేరా) గారి [[ఆంధ్రజ్యోతి]] పత్రిక '''చేరాతలు''' శీర్షికలో కొనియాడ్డాడు. [[కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ]] తెలుగు సలహాదారుడిగా నియమించబడ్డాడు.<ref name="కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ తెలుగు సలహాదారుగా యాకూబ్">{{cite news|last1=నమస్తే తెలంగాణ|title=కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ తెలుగు సలహాదారుగా యాకూబ్|url=https://www.ntnews.com/telangana-news/yakob-appointed-as-telugu-advisor-to-central-sahitya-akademi-1-1-561021.html|accessdate=24 March 2018|date=23 March 2018|work=|archive-date=24 మార్చి 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180324052148/https://www.ntnews.com/telangana-news/yakob-appointed-as-telugu-advisor-to-central-sahitya-akademi-1-1-561021.html|url-status=dead}}</ref><ref name="కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ తెలుగు సలహాదారుడిగా యాకూబ్‌">{{cite news|last1=ఆంధ్రజ్యోతి|first1=తెలంగాణ ముఖ్యాంశాలు|title=కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ తెలుగు సలహాదారుడిగా యాకూబ్‌|url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=554368|accessdate=24 March 2018|date=24 March 2018}}{{Dead link|date=అక్టోబర్ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="కవిత్వం మనిషైనవాడు">{{cite news |last1= |title=కవిత్వం మనిషైనవాడు |url=https://www.ntnews.com/literature-more/poetry-is-just-the-evidence-of-life-if-your-life-is-burning-well-poetry-is-just-the-ash-2173910 |accessdate=15 October 2025 |work= |publisher=NT News |date=13 October 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251015115949/https://www.ntnews.com/literature-more/poetry-is-just-the-evidence-of-life-if-your-life-is-burning-well-poetry-is-just-the-ash-2173910 |archivedate=15 October 2025 |language=te}}</ref><ref name="గొప్ప తాత్విక కవి యూకూబ్‌">{{cite news |last1= |title=గొప్ప తాత్విక కవి యూకూబ్‌ |url=https://www.ntnews.com/hyderabad/famous-poet-and-orator-goreti-venkanna-2175054 |accessdate=15 October 2025 |work= |publisher=NT News |date=14 October 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251015120024/https://www.ntnews.com/hyderabad/famous-poet-and-orator-goreti-venkanna-2175054 |archivedate=15 October 2025 |language=te}}</ref> [[రొట్టమాకురేవు కవితా పురస్కారం]] తన తండ్రి కీ.శే. షేక్ మహమ్మద్ మియా, గురువు కీ.శే. కె.యల్. నరసింహారావు, మామ కీ.శే. పురిటిపాటి రామిరెడ్డి గార్ల స్మారక కవితా పురస్కారాన్ని ఏర్పాటుచేసి, యువ కవులకు అందజేస్తున్నాడు. 2024 మే 21న [[హైదరాబాదు పుస్తక ప్రదర్శన|హైదరాబాద్ బుక్ ఫెయిర్]] అధ్యక్షుడిగా కవి యాకూబ్ ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="హైదరాబాద్ బుక్ ఫెయిర్ అధ్యక్షుడిగా కవియాకూబ్">{{cite news |last1=EENADU |title=హైదరాబాద్ బుక్ ఫెయిర్ అధ్యక్షుడిగా కవియాకూబ్ |url=https://www.eenadu.net/telangana/districts/hyderabad |accessdate=22 May 2024 |date=22 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240522054212/https://www.eenadu.net/telangana/districts/hyderabad |archivedate=22 May 2024 |language=te}}</ref><ref name="హైదరాబాద్ బుక్ ఫెయిర్ అధ్యక్ష , కార్యదర్శులుగా కవి యాకూబ్, ఆర్ వాసు -">{{cite news |last1=Nava Telangana |title=హైదరాబాద్ బుక్ ఫెయిర్ అధ్యక్ష , కార్యదర్శులుగా కవి యాకూబ్, ఆర్ వాసు - |url=https://navatelangana.com/kaviakoob-r-vasu-as-the-president-secretaries-of-hyderabad-book-fair/ |accessdate=22 May 2024 |date=21 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240522054507/https://navatelangana.com/kaviakoob-r-vasu-as-the-president-secretaries-of-hyderabad-book-fair/ |archivedate=22 May 2024}}</ref><ref name="పుస్త‌క‌మంటే జ్ఞానం..స‌ర్వ‌జ‌న నేస్తం -">{{cite news |title=పుస్త‌క‌మంటే జ్ఞానం..స‌ర్వ‌జ‌న నేస్తం - |url=https://navatelangana.com/a-book-is-a-source-of-knowledge/ |accessdate=5 January 2025 |date=16 December 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250105125327/https://navatelangana.com/a-book-is-a-source-of-knowledge/ |archivedate=5 January 2025}}</ref> ఆయనను 2025 జూన్ 30న [[తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ|తెలంగాణ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] సలహాదారుల కమిటీ సభ్యుడిగా నియమిస్తూ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది.<ref name="భాషా సాంస్కృతిక శాఖ సలహాదారుల కమిటీ చైర్మన్‌గా ఎమ్మెల్సీ కోదండరాం">{{cite news|url=https://www.ntnews.com/telangana/mlc-kodandaram-appointed-as-telangana-cultural-advisory-committee-2055921|title=భాషా సాంస్కృతిక శాఖ సలహాదారుల కమిటీ చైర్మన్‌గా ఎమ్మెల్సీ కోదండరాం|last1=|date=30 June 2025|work=|accessdate=1 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250701094831/https://www.ntnews.com/telangana/mlc-kodandaram-appointed-as-telangana-cultural-advisory-committee-2055921|archivedate=1 July 2025|publisher=NT News|language=te}}</ref> == జననం == యాకుబ్ [[1962]], [[మార్చి 2]]న [[ఖమ్మం జిల్లా]] [[కారేపల్లె]] మండలం [[రొట్టమాకు రేవు]] గ్రామంలో షేక్ మహమ్మద్ మియా, షేక్ హూరాంబీ దంపతులకు జన్మించారు . వీరి తోబుట్టువులు ఐదుగురు అన్నదమ్ములు, ఒక చెల్లెలు. అందులో యాకూబ్ రెండవవారు. == విద్యాభ్యాసం == ఈయన ఉన్నత పాఠశాల వరకూ కారేపల్లి [[సింగరేణి]] మండలంలోని ప్రభుత్వ ఉన్నత పాఠశాలలో, [[కొత్తగూడెం (భద్రాద్రి జిల్లా)|కొత్తగూడెం]] లోని కె.వై.కె.ఆర్.వై అండ్ బి.యన్ గౌడ్స్ ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలో [[ఇంటర్మీడియట్ విద్య|ఇంటర్మీడియట్]] బైపిసి, [[ఖమ్మం]] లోని శీలం సిద్దారెడ్డి డిగ్రీ కళాశాలలో బికాం డిగ్రీ చదివాడు. అనంతరం [[ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం]] నుంచి యం.ఎ తెలుగు చేసి, మసాబ్ ట్యాంక్ లోని కాంప్రహెన్సివ్ కాలేజ్ లో తెలుగు పండిత శిక్షణ పొందాడు. 1990లో [[రాజమండ్రి]] [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]], సాహిత్య పీఠం నుండి '''తెలుగు సాహిత్య విమర్శ లో రారా మార్గం''' అనే అంశంలో యం.ఫిల్ పట్టా పొందాడు. 2007లో [[ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి ‘'''తెలుగు సాహిత్య విమర్శ - ఆధునిక ధోరణులు'''’ పైలో పరిశోధన చేసి పి.హెచ్ డి డాక్టరేట్ పట్టా పొందాడు. == కుటుంబం == 1991 మే 10న డాక్టర్ పి.లక్ష్మి ([[శిలాలోలిత]]) ని వివాహం చేసుకున్నారు . వారు ప్రముఖ కవయిత్రి. ఇద్దరు కుమారులు సందీప్, సాహిర్ భారతి. == నివాసం - ఉద్యోగం == [[దస్త్రం:Kavi Yakoob at Telugu Wikipedia Stall.jpg|thumb|హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శనలో తెలుగు వికీపీడియా స్టాల్ లో కవి యాకూబ్.]] ప్రస్తుతం హైదరాబాద్ లోని [[చైతన్యపురి]]లో స్వంత ఇంటిలో నివసిస్తున్నాడు. 1990 నుంచి 2018 వరకు [[హైదరాబాద్]] లోని '''అన్వర్ ఉల్ ఉలూమ్ కళాశాల''' లో తెలుగు శాఖ అధ్యక్షునిగా విధినిర్వహణలో ఉన్నాడు.2018,2019,2020లలో గోల్కొండ డిగ్రీ కాలేజి, సిటీ కాలేజీలలో పనిచేసారు. 2008 లో ద్రవిడ యూనివర్శిటీ, [[కుప్పం]]లో డిప్యుటేషన్ పై కంట్రోలర్ ఆఫ్ ఎగ్జామినేషన్ గా బాధ్యతలు నిర్వహించాడు. 2020 మార్చిలో అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్ గా ఉద్యోగ విరమణ చేసి, ప్రస్తుతం హైదరాబాదులోని ముంతాజ్ కాలేజీ ప్రిన్సిపాల్ పనిచేస్తున్నాడు. == ఫేస్ బుక్ లో కవిసంగమం == అంతర్జాలంలో బహుళ ప్రాచుర్యం పొందుతున్న తెలుగు కవిత్వ వేదిక [[కవిసంగమం]]ను ప్రారంభించి నిర్వహిస్తున్నాడు. దీనిద్వారా వందలాదిమంది కవుల కవిత్వాలను ఒక దగ్గర చేర్చుతున్నాడు. కవిసంగమం అనే ఫేస్బుక్ వేదికను 2012లో ప్రారంభించి గత పదేళ్లుగా కొత్తతరం కవుల వేదికగా మలిచి, సీనియర్ కవులతో కలిసేందుకు కవిత్వ సందర్భాలను, కవిసంగమం పొయట్రీఫెస్టివల్స్, జాతీయ కవులతో ముఖాముఖి కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తున్నాడు. ప్రతినెలా 'మూడుతరాల కవిసంగమం',  'ఊరూరా కవిసంగమం' నిర్వహిస్తున్నాడు. == ప్రచురణలు == === రచించిన పుస్తకాలు === # 1991 - తెలుగు సాహిత్యంలో రారా మార్గం (పరిశోధనా వ్యాసం) # 1992 - ప్రవహించే జ్ఞాపకం (కవితాసంపుటి), 1997 లో రెండవ ముద్రణ # 2000 - Arc of Unrest (కవిత్వ ఆంగ్లానువాదాలు) # 2002 - సరిహద్దురేఖ (కవితాసంపుటి) # 2008 - తెలంగాణా సాహిత్య విమర్శ (సాహిత్య వ్యాసాలు) # 2010 - ఎడతెగని ప్రయాణం (కవితాసంపుటి) # 2014 - నదీమూలంలాంటి ఆ ఇల్లు (కవితాసంపుటి) # 2019- తీగలచింత [కవితాసంపుటి] # పాఠక ప్రతిక్రియ [సాహిత్య విమర్శ] # సృజనానుభవం [కవిత్వ వాచకం ] # ఆధునిక తెలుగు సాహిత్య విమర్శ # మనుషుల్రా మనుషులు (కవితాసంపుటి) # The Incessent journey (కవిత్వ ఆంగ్లానువాదాలు) === సంపాదకత్వం వహించిన పుస్తకాలు === # చలం శతజయంతి సంచిక (1995) # దేవి30-అభినందన సంచిక # [[దేవిప్రియ]] కవితల సంకలనం (2000) # గుజరాత్ గాయం (2002) # మనచేరా (2003) # సలాం ఇస్మాయిల్ (నివాళి వ్యాసాలు)-2004 # గుమ్మం-ఖమ్మం కవుల కవిత్వ సంకలనం (2006) # ఉప్పల రాజామణి -జీవితం సాహిత్యం (2006) # కవిసంగమం 2012 (కవిసంగమంలో 2012 లో కవులు రాసిన కవితల సంకలనం) # గోరటి వెంకన్న గేయరూప కవిత్వం 'అలసెంద్రవంక' కు గుడిపాటితో కలిసి సంపాదకత్వం (2010) ==పురస్కారాలు== * 2009లో ఎడతెగని ప్రయాణం కవితాసంపుటికి [[ఫ్రీవర్స్ ఫ్రంట్]] అవార్డుతో పాటు [[ఉమ్మడిశెట్టి సాహితీ అవార్డు]] కూడా లభించింది. * 1989లో రంజని - కుందుర్తి పురస్కారం * 1993లో ఎస్.వి.టి.దీక్షితులు పురస్కారం * 1998లో అమిలినేని లక్ష్మీరమణ స్మారక ధర్మనిధి పురస్కారం, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం * 2000లో కె.సి.గుప్తా సాహిత్య పురస్కారం * 2003లో డా.సి.నా.రె.కవితా పురస్కారం * 2003లో నూతలపాటి గంగాధరం సాహిత్య పురస్కారం * 2004లో ఉత్తమ కవిత్వ పురస్కారం తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంచే * 1998,2002లలో రాష్ట్ర ఉత్తమకవి * 1998 ఆంధ్రప్రదేశ్ మాదిగ సాహిత్య సమాఖ్య పురస్కారం * ఎస్ వి టి దీక్షితులు అవార్డు - యలమంచిలి * సి.నారాయణ రెడ్డి కవితా పురస్కారం - కరీంనగర్ * ఉమ్మిడిశెట్టి కవితా పురస్కారం -అనంతపురం * ఫ్రీవర్స్ ఫ్రంట్ పురస్కారం - హైదరాబాద్ * నూతలపాటి గంగాధరం పురస్కారం -తిరుపతి * కళాభారతి అవార్డు -తిరుపతి * తెలుగు యూనివర్సిటీ ధర్మనిధి పురస్కారం -హైదరాబాద్ * తెలుగు యూనివర్సిటీ ఉత్తమ కవితాసంకలనం అవార్డు -హైదరాబాద్ * సాహితీమాణిక్యం కవితా పురస్కారం -ఖమ్మం * ఆలూరి బైరాగి కవిత్వ పురస్కారం - విజయవాడ * ఇస్మాయిల్ కవిత్వ పురస్కారం -కాకినాడ * కే సి గుప్తా పురస్కారం -హైదరాబాద్ * రంజని కుందుర్తి పురస్కారం -హైదరాబాద్ * జస్నే ఎ తెలంగాణ -ద ఉర్దూ రైటర్స్ ఫోరం పురస్కారం - హైదరాబాద్ * ఖమ్మం జిల్లా కవిగా తానా సత్కారం . * శ్రీశ్రీ పురస్కారం (శంకరం వేదిక, 10.8.2017) *రావెళ్ల వెంకటరామారావు స్ఫూర్తి పురస్కారం *సిటీ కాలేజి మఖ్దూమ్ మొహియుద్దీన్ నేషనల్ అవార్డు, 2021 *నయీధార రచనా సమ్మాన్, పాట్నా - డిసెంబర్ 1, 2021 *అమెరికన్ తెలుగు అసోసియేషన్ (ఆటా) అవార్డు, 26.12. 2021 *డా. సి. నారాయణరెడ్డి సాహితీ పురస్కారం (తెలంగాణ సారస్వత పరిషత్తు, 247.07.2024)<ref>{{Cite web|date=2024-07-28|title=కవి యాకూబ్‌కు సినారె పురస్కారం ప్రదానం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ts-top-news/general/2601/124138915|archive-url=https://web.archive.org/web/20240728081134/https://www.eenadu.net/telugu-news/ts-top-news/general/2601/124138915|archive-date=2024-07-28|access-date=2024-07-28|website=EENADU|language=te|url-status=live}}</ref> == పదవులు - గుర్తింపులు == # కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ తెలుగు సలహాదారులు<ref name="ఐదుగురికి కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ సభ్యత్వం">{{cite news|last1=ఆంథ్రజ్యోతి|first1=తెలంగాణ ముఖ్యాంశాలు|title=ఐదుగురికి కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ సభ్యత్వం|url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=554385|accessdate=24 March 2018|date=24 March 2018}}{{Dead link|date=అక్టోబర్ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # తెలుగుకవిగా కేరళలోని తుంచన్ కవిత్వోత్సవంలో పాల్గొనడం. # తెలుగుకవిగా కేరళ యూత్ ప్రోగ్రాంలో కవిగా, మోటివేటర్ గా పాల్గొనడం . # తెలుగుకవిగా అలహాబాద్ జాతీయ కవిసమ్మేళనంలో పాల్గొనడం . # కేంద్ర సాహిత్య అకాడెమీ ఆహ్వానం మేరకు వారణాశి, గోవా, త్రివేండ్రం, విజయనగరం, గౌహతి, హైదరాబాద్, కవిత్వోత్సవాలలో తెలుగుకవిగా పాల్గొనడం . # కేంద్ర సాహిత్య అకాడెమీ విశిష్ట గుర్తింపు 'కవిసంధి' కార్యక్రమానికి 2012 లో ఎంపిక అవడం. # ఆల్ ఇండియా రేడియో జాతీయకవిగా నాగపూర్ లో పాల్గొనడం . # కృత్యా ఇంటర్నేషనల్ పోయెట్రీ ఫెస్టివల్ ,త్రివేండ్రంలో తెలుగుకవిగా పాల్గొనడం. # Union Territory, Mahe లో తెలుగుకవిగా పాల్గొనడం . # Publishing Next కు ప్రతినిధిగా గోవాలో పాల్గొనడం . # రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉగాది సత్కారానికి రెండుసార్లు ఎంపిక కావడం. # బొంబాయి ఆంధ్రమహాసభ &జింఖానా ఆహ్వానం మేరకు ముఖ్య అతిధిగా కవిత్వ సభలలో పాల్గొనడం. # హైదరాబాద్ లిటరరీ ఫెస్టివల్ లో కవిగా పాల్గొనడం . # చెన్నై ప్రకృతి ఫౌండేషన్ సాహిత్యోత్సవంలో కవిగా భారతీయ కవులతోపాటు పాల్గొనడం # కేంద్ర సాహిత్య అకాడమి ఆహ్వానం మేరకు 2017, 20 నుండి 24వరకు అస్సాం లోని గౌహతిలో జరిగిన నార్త్ -ఈస్ట్ సాహిత్య ఉత్సవంలో పాల్గొనడం . # TANA ఆహ్వానం మేరకు అమెరికాలోని సెంట్ లూయిస్ నగరంలో 2017 మే26నుండి జరుగుతున్నతానా సభలకు అతిధిగా పాల్గొనడం. # మార్చి 2018 లో కేరళ లోని కొచ్చి కి ఇంటర్నేషనల్ బుక్స్&ఆథర్స్ ఫెస్టివల్ కు ఆహ్వానం అందుకుని తెలుగు కవిగా పాల్గొన్నారు. # పంబ లిటరరీ ఫెస్టివల్, చెంగన్నూర్, కేరళ # ఇతని కవిత్వంపై మధురై కామరాజ్ యూనివర్సిటీ, శ్రీ వెంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయంలలో పరిశోధన జరుగుతున్నాయి. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == ఇతర లంకెలు == * [http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/03/11/stories/2003031100350200.htm ప్రఖ్యత తమిళకవి జ్ఞానకూతన్ తో] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031107071044/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/03/11/stories/2003031100350200.htm |date=2003-11-07 }} * [http://www.youtube.com/results?search_query=kavi+yakoob యూట్యూబ్ వీడియోలు] * [https://www.youtube.com/watch?v=32H3wSM8Yz0&feature=youtu.be నదీమూలంలాంటి ఆ ఇల్లు పుస్తక ఆవిష్కరణ వీడియో] * [https://www.youtube.com/channel/UCb9DuRdCvsLXSnoCuXuj32A యూట్యూబ్ లో [[కవిసంగమం]] వీడియోలు] * [[అక్షరశిల్పులు]] - సయ్యద్ నశీర్ అహ్మద్ {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:కవిసంగమం కవులు]] [[వర్గం:ఫ్రీవర్స్ ఫ్రంట్ పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:1962 జననాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ముస్లిం తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:ఉమ్మడిశెట్టి సాహితీ అవార్డు గ్రహీతలు]] [[వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా కవులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్ధులు]] eez0u7yhu98jekpfrr56wwu8ojjfkys 0 167994 4956341 4932087 2026-09-11T15:01:09Z Raghurama Raju 1957 146551 /* నేపథ్యము */ అక్షర దోషం స్థిరం 4956341 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = సాయాజీ షిండే | image = Sayaji Shinde.jpg | birth_place = సతారా జిల్లా, మహారాష్ట్ర | occupation = నటుడు, సినీ [[నిర్మాత]] | website = http://www.sayajishinde.com/ | language = }} '''సాయాజీ షిండే ''' ఒక భారతీయ సినీ నటుడు. ఎక్కువగా తెలుగు సినిమాలలో నటించాడు. ఇతను జన్మతః [[మహారాష్ట్ర]]<nowiki/>కు చెందిన వ్యక్తి.<ref>{{Cite web|title=ఆస్పత్రిలో చేరిన ప్రముఖ నటుడు సాయాజీ షిండే|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/sayaji-shinde-health-condition-is-stable-now-says-doctors/0210/124070693|access-date=2024-04-12|website=EENADU|language=te}}</ref> ==నేపథ్యము== షిండే మహారాష్ట్రలోని [[సతారా జిల్లా]]<nowiki/>లో ఒక మారుమూల గ్రామంలో రైతు కుటుంబంలో పుట్టాడు. డిగ్రీ తరువాత ''మహారాష్ట్ర గవర్నమెంట్ ఇరిగేషన్ డిపార్ట్‌మెంట్''లో వాచ్‌మెన్‌గా చేరారు. నెల జీతం 165 రూపాయలు. ఉద్యోగం చేస్తున్నా మనసంతా నాటకాలపైనే ఉండేది. ఒక పెద్దాయన ఇచ్చిన సలహాతో [[వ్యాయామం]], [[యోగా]] అలవాటు చేసుకుని దేహదారుఢ్యాన్ని పెంపొందించుకున్నాడు. నటన గురించి తెలుసుకోవడానికి ఎందరితోనో మాట్లాడేవాడు. నటనకు సంబంధించి ఎన్నో పుస్తకాలను చదివేవాడు. దాదర్‌స్టేషన్ సమీపంలో ఒక పుస్తకాల దుకాణంలో కనిపించిన భరతముని ''నాట్యశాస్త్ర'' పుస్తకాన్ని చదివాడు. ''అభినయ సాధన్''లాంటి మరాఠీ పుస్తకాల నుంచి కూడా నోట్స్ తయారు చేసుకునేవాడు.<ref name="సాక్షి ఇంటర్వ్యూ">{{cite book|last1=విలేకరి|title=ఆదివారం సాక్షి: ఈ బత్తుల బైరాగినాయుడి జోలికి వస్తే...|date=9 October 2016|publisher=జగతి ప్రచురణలు|location=హైదరాబాదు|page=14|url=http://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/sakshi-epaper-sakshi/ee+battula+bairaaginaayudi+joliki+vaste-newsid-58865656|accessdate=12 October 2016|archive-date=21 ఫిబ్రవరి 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250221043848/http://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/sakshi-epaper-sakshi/ee+battula+bairaaginaayudi+joliki+vaste-newsid-58865656|url-status=dead}}</ref> ==నట జీవితము== ''ధార్మియ'' అనే మరాఠీ నాటకంలో షిండే చేసిన [[హిజ్రా]] పాత్రకు ఎంతో గుర్తింపు వచ్చింది. స్టేట్ అవార్డ్ కూడా వచ్చింది. చాలామంది షిండేను నిజమైన హిజ్రా అనుకున్నారు. దాంతో ప్రముఖల దృష్టిలో పడిన షిండేకు ఎన్నో [[మరాఠీ]] చిత్రాల్లో నటించే అవకాశం వచ్చింది. 2000 సంవత్సరంలో వచ్చిన ''భారతి'' అనే [[తమిళ]] సినిమాలో ప్రఖ్యాత కవి [[సుబ్రహ్మణ్య భారతి|సుబ్రమణ్య భారతి]]గా నటించి దక్షిణాది సినీ పరిశ్రమకు దగ్గరయ్యాడు. [[ఠాగూర్ (సినిమా)|ఠాగూర్]] సినిమాలో ''బద్రీ నారాయణ'', [[వీడే]] సినిమాలో ''బత్తుల బైరాగి నాయుడు'' పాత్రలు మొదట్లో అతనికి పేరు తెచ్చిన పాత్రలు.<ref name="సాక్షి ఇంటర్వ్యూ"/> ===తెలుగు=== {| class="wikitable" |- ! చిత్రము !! సంవత్సరము !!పాత్ర పేరు |- |[[పోలీస్ వారి హెచ్చరిక]] |2025 | |- |[[జిగేల్]] |2025 | |- |[[నేనెక్కడున్నా]] |2025 | |- |[[ఫియర్]] |2024 | |- |[[మా నాన్న సూపర్‌హీరో]] |2024 | |- |[[డబుల్ ఇస్మార్ట్]] |2024 | |- |''[[ఏజెంట్ నరసింహ 117]]'' |2023 | |- | [[దహనం (2022 సినిమా)|దహనం]] || 2022|| వెబ్ సిరీస్ |- |[[కోతల రాయుడు (2022 సినిమా)|కోతల రాయుడు]]|| 2022|| |- |[[పల్లె గూటికి పండగొచ్చింది]]|| 2022|| |- |[[ఫోకస్]] || 2022|| |- |[[తెలంగాణ దేవుడు]] || 2021|| |- |[[సాఫ్ట్‌వేర్ సుధీర్]]<ref>{{Cite web|url=https://in.bookmyshow.com/movies/software-sudheer/ET00110500/|title=Software Sudheer Cast and Crew|last=|first=|date=|website=Book My Show|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=15 January 2020}}</ref> || 2019 || |- |[[రూలర్]]<ref>{{Cite news|url=http://english.tupaki.com/movienews/article/Ruler-First-Look/92163|title=First look:Powerful Balayya as Ruler!|work=Tupaki|access-date=7 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026175145/http://english.tupaki.com/movienews/article/Ruler-First-Look/92163|archive-date=26 అక్టోబరు 2019|url-status=dead}}</ref> || 2019 || |- | [[ఇస్మార్ట్ శంకర్]]<ref name="‘ఇస్మార్ట్‌ శంకర్‌’ మూవీ రివ్యూ">{{cite news |last1=సాక్షి |first1=సినిమా |title=‘ఇస్మార్ట్‌ శంకర్‌’ మూవీ రివ్యూ |url=https://www.sakshi.com/news/movies/ismart-shankar-telugu-movie-review-1207799 |accessdate=21 July 2019 |date=18 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718082319/https://www.sakshi.com/news/movies/ismart-shankar-telugu-movie-review-1207799 |archivedate=18 July 2019}}</ref> || 2019 || |- |[[శరభ (సినిమా)|శరభ]]<ref name="‘శరభ’ మూవీ రివ్యూ">{{cite news |last1=సాక్షి |first1=సినిమా |title=‘శరభ’ మూవీ రివ్యూ |url=https://www.sakshi.com/news/movies/sarabha-telugu-movie-review-1137423 |accessdate=19 March 2020 |date=22 November 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181122104941/https://www.sakshi.com/news/movies/sarabha-telugu-movie-review-1137423 |archivedate=22 November 2018 |work= |url-status=live }}</ref> || 2018 || |- | [[అమర్ అక్బర్ ఆంటోని (2018 సినిమా)|''అమర్ అక్బర్ ఆంటోని'']] || 2018|| |- |[[అవంతిక (2017 సినిమా)|అవంతిక]] || 2017 || |- |[[ఏంజెల్ (2017 సినిమా)|ఏంజెల్]] || 2017 || |- |[[2 కంట్రీస్]] || 2017 || |- |[[సప్తగిరి ఎక్స్‌ప్రెస్ (సినిమా)|సప్తగిరి ఎక్స్‌ప్రెస్]]<ref>{{cite news |last1=ఆంధ్రజ్యోతి |first1=చిత్రజ్యోతి (రివ్యూ) |title=సప్తగిరి ఎక్స్‌ప్రెస్‌ |url=https://www.andhrajyothy.com/artical?SID=349080 |accessdate=7 January 2020 |work=www.andhrajyothy.com |date=23 December 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161225155108/https://www.andhrajyothy.com/artical?SID=349080 |archivedate=25 December 2016 |language=te |url-status=live }}</ref> || 2016 || |- | [[డిక్టేటర్]] || 2016|| |- | [[సూర్య వర్సెస్ సూర్య (2015 సినిమా)|సూర్య వర్సెస్ సూర్య]] || 2015 || హీరోయిన్ తండ్రి |- | [[1 - నేనొక్కడినే]] || 2014 || ఇన్‍స్పెక్టర్ |- | [[బసంతి (2014 సినిమా)|బసంతి]] ||2014|| సిటీ పోలీస్ కమీషనర్ |- |[[యమలీల 2]] || 2014 || |- |[[జోరు (2014 సినిమా)|జోరు]]<ref name="Joru: Slapstick merry go round">{{cite news |last1=The Hindu |first1=Reviews |title=Joru: Slapstick merry go round |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/joru-slapstick-merry-go-round/article6574662.ece |accessdate=20 June 2019 |publisher=Sangeetha Devi Dundoo |date=7 November 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180709123914/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/joru-slapstick-merry-go-round/article6574662.ece |archivedate=9 July 2018}}</ref> || 2014 || (ఎమ్మెల్మే సదాశివన్/ను తండ్రి (ద్విపాత్రాభినయం) |- | [[షాడో (2013 సినిమా)]] || 2013 || కమీషనర్ ఆఫ్ పోలీస్ |- | [[బాద్‍షా]] || 2013 || పోలీస్ |- | [[జబర్‌దస్త్]] || 2013 || బీహార్ యాదవ్ |- | [[సుడిగాడు]] || 2012 || ప్రియ తండ్రి |- | [[సీమ టపాకాయ్]] || 2012 || గురజాడ కృష్ణమూర్తి |- | [[యముడికి మొగుడు (2012 సినిమా)]] || 2012 || [[యముడు]] |- | [[తూనీగ తూనీగ]] || 2012 || |- | [[ఎందుకంటే...ప్రేమంట!]] || 2012 || రాము తండ్రి |- | [[దరువు (సినిమా)|దరువు]] || 2012 || సూపర్ స్టార్ బలరాం |- | [[బిజినెస్ మేన్]] || 2012 || లాలు |- | [[ఊసరవెల్లి (సినిమా)|ఊసరవెల్లి]] || 2011 || టోనీ తండ్రి |- | [[దూకుడు (సినిమా)|దూకుడు]] || 2011 || మేకా నరసింగరావ్ |- | [[మిస్టర్ పర్‌ఫెక్ట్]] || 2011 || |- | [[శక్తి (2011 సినిమా)|శక్తి]] || 2011 || శివాజీ |- | [[డాన్ శీను]] || 2010 || శక్తినాధ్ |- | [[అదుర్స్]] || 2010 || పోలీస్ ఇన్‌స్పెక్టర్ |- | [[ఆర్య 2]] || 2009 || |- | [[కిక్ (సినిమా)|కిక్]] || 2009 || |- | [[సత్యమేవ జయతే (సినిమా)|సత్యమేవ జయతే]] || 2009 || |- | [[బంపర్ ఆఫర్ (సినిమా)|బంపర్ ఆఫర్]] || 2009 || |- | [[రాత్రి (2009 సినిమా)|రాత్రి]] || 2009 || |- | [[అరుంధతి (2009 సినిమా)|అరుంధతి]] || 2009 || అన్వర్ |- | [[నేనింతే]] || 2008 ||సినీ నిర్మాత |- | [[కింగ్ (సినిమా)|కింగ్]] || 2008 ||గోపీ మోహన్ (కింగ్ మామ) |- | [[చింతకాయల రవి]] || 2008 || లావణ్య తండ్రి |- | [[సవాల్ (2008 సినిమా)|సవాల్]]|| 2008 || |- | [[ జాన్ అప్పారావు 40+]] || 2008 || |- | [[కృష్ణ (2008 సినిమా)|కృష్ణ]] || 2008 || షిండే |- | [[మైసమ్మ ఐ.పి.ఎస్.]] || 2007 || మంత్రి సాధూ |- | [[చిరుత (సినిమా)|చిరుత]] || 2007 || జైలర్ |- | [[శంకర్‌దాదా జిందాబాద్]] || 2007 || రాజలింగం |- | [[టక్కరి]] || 2007 || గురు |- | [[దుబాయ్ శీను]] || 2007 || బాబ్జీ |- | [[లక్ష్మీ కళ్యాణం]] || 2007 || ప్రెసిడెంట్ |- | [[శ్రీ మహాలక్ష్మి (సినిమా)|శ్రీమహాలక్ష్మి]] || 2007 || ప్రతినాయకుడు |- | [[గొడవ]]|| 2007 || ప్రతినాయకుడు |- | [[రాఖీ (2006 సినిమా)|రాఖీ]] || 2006 || |- | [[బాస్]] || 2006 || ఎస్. ఆర్. కె |- | [[వీరభద్ర (సినిమా)|వీరభద్ర]] || 2006 || పెద్దిరాజు |- | [[పోకిరి]] || 2006 || పోలీస్ కమీషనర్ ఖాదర్ |- | [[లక్ష్మి (2006 సినిమా)|లక్ష్మి]] || 2006 || జనార్ధన్ |- | [[దేవదాసు (2006 సినిమా)|దేవదాసు]] || 2006 || కాటమరాజు |- | [[ఆంధ్రుడు (సినిమా)|ఆంధ్రుడు]] || 2005 || |- | [[సూపర్ (సినిమా)|సూపర్]] || 2005 || ఇన్‌స్పెక్టర్ |- | [[అతడు (సినిమా)|అతడు]] || 2005 || శివారెడ్డి |- | [[గుడుంబా శంకర్]] || 2004 || బెజవాడ నారాయణ |- | [[ఆంధ్రావాలా (సినిమా)|ఆంధ్రావాలా]]<ref name="Andhrawala Cast & Crew">{{cite web |last1=FilmiBeat |first1=Movies |title=Andhrawala Cast & Crew |url=https://www.filmibeat.com/telugu/movies/andhrawala/cast-crew.html |website=www.filmiBeat.com |accessdate=6 June 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200606125405/https://www.filmibeat.com/telugu/movies/andhrawala/cast-crew.html |archive-date=6 June 2020 |url-status=dead }}</ref> || 2004 || బడేమియా |- | [[వీడే]] || 2003 || బైరాగి నాయుడు |- | [[ఠాగూర్ (సినిమా)|ఠాగూర్]] || 2003 || బద్రీనారాయణ |- | [[సూరి (2001 సినిమా)|సూరి]] || 2001 |} ==వెబ్​సిరీస్‌== * [[కిల్లర్ సూప్]] (2024) == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లంకెలు== *{{IMDb name|0793851}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా ప్రతినాయకులు]] [[వర్గం:హిందీ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:మరాఠీ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటులు]] jap7ja9hsduegebjtaancjrxrarb2aa 4956342 4956341 2026-09-11T15:03:16Z Raghurama Raju 1957 146551 /* నట జీవితము */ అక్షర దోషం స్థిరం 4956342 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = సాయాజీ షిండే | image = Sayaji Shinde.jpg | birth_place = సతారా జిల్లా, మహారాష్ట్ర | occupation = నటుడు, సినీ [[నిర్మాత]] | website = http://www.sayajishinde.com/ | language = }} '''సాయాజీ షిండే ''' ఒక భారతీయ సినీ నటుడు. ఎక్కువగా తెలుగు సినిమాలలో నటించాడు. ఇతను జన్మతః [[మహారాష్ట్ర]]<nowiki/>కు చెందిన వ్యక్తి.<ref>{{Cite web|title=ఆస్పత్రిలో చేరిన ప్రముఖ నటుడు సాయాజీ షిండే|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/sayaji-shinde-health-condition-is-stable-now-says-doctors/0210/124070693|access-date=2024-04-12|website=EENADU|language=te}}</ref> ==నేపథ్యము== షిండే మహారాష్ట్రలోని [[సతారా జిల్లా]]<nowiki/>లో ఒక మారుమూల గ్రామంలో రైతు కుటుంబంలో పుట్టాడు. డిగ్రీ తరువాత ''మహారాష్ట్ర గవర్నమెంట్ ఇరిగేషన్ డిపార్ట్‌మెంట్''లో వాచ్‌మెన్‌గా చేరారు. నెల జీతం 165 రూపాయలు. ఉద్యోగం చేస్తున్నా మనసంతా నాటకాలపైనే ఉండేది. ఒక పెద్దాయన ఇచ్చిన సలహాతో [[వ్యాయామం]], [[యోగా]] అలవాటు చేసుకుని దేహదారుఢ్యాన్ని పెంపొందించుకున్నాడు. నటన గురించి తెలుసుకోవడానికి ఎందరితోనో మాట్లాడేవాడు. నటనకు సంబంధించి ఎన్నో పుస్తకాలను చదివేవాడు. దాదర్‌స్టేషన్ సమీపంలో ఒక పుస్తకాల దుకాణంలో కనిపించిన భరతముని ''నాట్యశాస్త్ర'' పుస్తకాన్ని చదివాడు. ''అభినయ సాధన్''లాంటి మరాఠీ పుస్తకాల నుంచి కూడా నోట్స్ తయారు చేసుకునేవాడు.<ref name="సాక్షి ఇంటర్వ్యూ">{{cite book|last1=విలేకరి|title=ఆదివారం సాక్షి: ఈ బత్తుల బైరాగినాయుడి జోలికి వస్తే...|date=9 October 2016|publisher=జగతి ప్రచురణలు|location=హైదరాబాదు|page=14|url=http://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/sakshi-epaper-sakshi/ee+battula+bairaaginaayudi+joliki+vaste-newsid-58865656|accessdate=12 October 2016|archive-date=21 ఫిబ్రవరి 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250221043848/http://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/sakshi-epaper-sakshi/ee+battula+bairaaginaayudi+joliki+vaste-newsid-58865656|url-status=dead}}</ref> ==నట జీవితము== ''ధార్మియ'' అనే మరాఠీ నాటకంలో షిండే చేసిన [[హిజ్రా]] పాత్రకు ఎంతో గుర్తింపు వచ్చింది. స్టేట్ అవార్డ్ కూడా వచ్చింది. చాలామంది షిండేను నిజమైన హిజ్రా అనుకున్నారు. దాంతో ప్రముఖల దృష్టిలో పడిన షిండేకు ఎన్నో [[మరాఠీ]] చిత్రాల్లో నటించే అవకాశం వచ్చింది. 2000 సంవత్సరంలో వచ్చిన ''భారతి'' అనే [[తమిళ]] సినిమాలో ప్రఖ్యాత కవి [[సుబ్రహ్మణ్య భారతి|సుబ్రహ్మణ్య భారతి]]గా నటించి దక్షిణాది సినీ పరిశ్రమకు దగ్గరయ్యాడు. [[ఠాగూర్ (సినిమా)|ఠాగూర్]] సినిమాలో ''బద్రీ నారాయణ'', [[వీడే]] సినిమాలో ''బత్తుల బైరాగి నాయుడు'' పాత్రలు మొదట్లో అతనికి పేరు తెచ్చిన పాత్రలు.<ref name="సాక్షి ఇంటర్వ్యూ"/> ===తెలుగు=== {| class="wikitable" |- ! చిత్రము !! సంవత్సరము !!పాత్ర పేరు |- |[[పోలీస్ వారి హెచ్చరిక]] |2025 | |- |[[జిగేల్]] |2025 | |- |[[నేనెక్కడున్నా]] |2025 | |- |[[ఫియర్]] |2024 | |- |[[మా నాన్న సూపర్‌హీరో]] |2024 | |- |[[డబుల్ ఇస్మార్ట్]] |2024 | |- |''[[ఏజెంట్ నరసింహ 117]]'' |2023 | |- | [[దహనం (2022 సినిమా)|దహనం]] || 2022|| వెబ్ సిరీస్ |- |[[కోతల రాయుడు (2022 సినిమా)|కోతల రాయుడు]]|| 2022|| |- |[[పల్లె గూటికి పండగొచ్చింది]]|| 2022|| |- |[[ఫోకస్]] || 2022|| |- |[[తెలంగాణ దేవుడు]] || 2021|| |- |[[సాఫ్ట్‌వేర్ సుధీర్]]<ref>{{Cite web|url=https://in.bookmyshow.com/movies/software-sudheer/ET00110500/|title=Software Sudheer Cast and Crew|last=|first=|date=|website=Book My Show|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=15 January 2020}}</ref> || 2019 || |- |[[రూలర్]]<ref>{{Cite news|url=http://english.tupaki.com/movienews/article/Ruler-First-Look/92163|title=First look:Powerful Balayya as Ruler!|work=Tupaki|access-date=7 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026175145/http://english.tupaki.com/movienews/article/Ruler-First-Look/92163|archive-date=26 అక్టోబరు 2019|url-status=dead}}</ref> || 2019 || |- | [[ఇస్మార్ట్ శంకర్]]<ref name="‘ఇస్మార్ట్‌ శంకర్‌’ మూవీ రివ్యూ">{{cite news |last1=సాక్షి |first1=సినిమా |title=‘ఇస్మార్ట్‌ శంకర్‌’ మూవీ రివ్యూ |url=https://www.sakshi.com/news/movies/ismart-shankar-telugu-movie-review-1207799 |accessdate=21 July 2019 |date=18 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718082319/https://www.sakshi.com/news/movies/ismart-shankar-telugu-movie-review-1207799 |archivedate=18 July 2019}}</ref> || 2019 || |- |[[శరభ (సినిమా)|శరభ]]<ref name="‘శరభ’ మూవీ రివ్యూ">{{cite news |last1=సాక్షి |first1=సినిమా |title=‘శరభ’ మూవీ రివ్యూ |url=https://www.sakshi.com/news/movies/sarabha-telugu-movie-review-1137423 |accessdate=19 March 2020 |date=22 November 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181122104941/https://www.sakshi.com/news/movies/sarabha-telugu-movie-review-1137423 |archivedate=22 November 2018 |work= |url-status=live }}</ref> || 2018 || |- | [[అమర్ అక్బర్ ఆంటోని (2018 సినిమా)|''అమర్ అక్బర్ ఆంటోని'']] || 2018|| |- |[[అవంతిక (2017 సినిమా)|అవంతిక]] || 2017 || |- |[[ఏంజెల్ (2017 సినిమా)|ఏంజెల్]] || 2017 || |- |[[2 కంట్రీస్]] || 2017 || |- |[[సప్తగిరి ఎక్స్‌ప్రెస్ (సినిమా)|సప్తగిరి ఎక్స్‌ప్రెస్]]<ref>{{cite news |last1=ఆంధ్రజ్యోతి |first1=చిత్రజ్యోతి (రివ్యూ) |title=సప్తగిరి ఎక్స్‌ప్రెస్‌ |url=https://www.andhrajyothy.com/artical?SID=349080 |accessdate=7 January 2020 |work=www.andhrajyothy.com |date=23 December 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161225155108/https://www.andhrajyothy.com/artical?SID=349080 |archivedate=25 December 2016 |language=te |url-status=live }}</ref> || 2016 || |- | [[డిక్టేటర్]] || 2016|| |- | [[సూర్య వర్సెస్ సూర్య (2015 సినిమా)|సూర్య వర్సెస్ సూర్య]] || 2015 || హీరోయిన్ తండ్రి |- | [[1 - నేనొక్కడినే]] || 2014 || ఇన్‍స్పెక్టర్ |- | [[బసంతి (2014 సినిమా)|బసంతి]] ||2014|| సిటీ పోలీస్ కమీషనర్ |- |[[యమలీల 2]] || 2014 || |- |[[జోరు (2014 సినిమా)|జోరు]]<ref name="Joru: Slapstick merry go round">{{cite news |last1=The Hindu |first1=Reviews |title=Joru: Slapstick merry go round |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/joru-slapstick-merry-go-round/article6574662.ece |accessdate=20 June 2019 |publisher=Sangeetha Devi Dundoo |date=7 November 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180709123914/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/joru-slapstick-merry-go-round/article6574662.ece |archivedate=9 July 2018}}</ref> || 2014 || (ఎమ్మెల్మే సదాశివన్/ను తండ్రి (ద్విపాత్రాభినయం) |- | [[షాడో (2013 సినిమా)]] || 2013 || కమీషనర్ ఆఫ్ పోలీస్ |- | [[బాద్‍షా]] || 2013 || పోలీస్ |- | [[జబర్‌దస్త్]] || 2013 || బీహార్ యాదవ్ |- | [[సుడిగాడు]] || 2012 || ప్రియ తండ్రి |- | [[సీమ టపాకాయ్]] || 2012 || గురజాడ కృష్ణమూర్తి |- | [[యముడికి మొగుడు (2012 సినిమా)]] || 2012 || [[యముడు]] |- | [[తూనీగ తూనీగ]] || 2012 || |- | [[ఎందుకంటే...ప్రేమంట!]] || 2012 || రాము తండ్రి |- | [[దరువు (సినిమా)|దరువు]] || 2012 || సూపర్ స్టార్ బలరాం |- | [[బిజినెస్ మేన్]] || 2012 || లాలు |- | [[ఊసరవెల్లి (సినిమా)|ఊసరవెల్లి]] || 2011 || టోనీ తండ్రి |- | [[దూకుడు (సినిమా)|దూకుడు]] || 2011 || మేకా నరసింగరావ్ |- | [[మిస్టర్ పర్‌ఫెక్ట్]] || 2011 || |- | [[శక్తి (2011 సినిమా)|శక్తి]] || 2011 || శివాజీ |- | [[డాన్ శీను]] || 2010 || శక్తినాధ్ |- | [[అదుర్స్]] || 2010 || పోలీస్ ఇన్‌స్పెక్టర్ |- | [[ఆర్య 2]] || 2009 || |- | [[కిక్ (సినిమా)|కిక్]] || 2009 || |- | [[సత్యమేవ జయతే (సినిమా)|సత్యమేవ జయతే]] || 2009 || |- | [[బంపర్ ఆఫర్ (సినిమా)|బంపర్ ఆఫర్]] || 2009 || |- | [[రాత్రి (2009 సినిమా)|రాత్రి]] || 2009 || |- | [[అరుంధతి (2009 సినిమా)|అరుంధతి]] || 2009 || అన్వర్ |- | [[నేనింతే]] || 2008 ||సినీ నిర్మాత |- | [[కింగ్ (సినిమా)|కింగ్]] || 2008 ||గోపీ మోహన్ (కింగ్ మామ) |- | [[చింతకాయల రవి]] || 2008 || లావణ్య తండ్రి |- | [[సవాల్ (2008 సినిమా)|సవాల్]]|| 2008 || |- | [[ జాన్ అప్పారావు 40+]] || 2008 || |- | [[కృష్ణ (2008 సినిమా)|కృష్ణ]] || 2008 || షిండే |- | [[మైసమ్మ ఐ.పి.ఎస్.]] || 2007 || మంత్రి సాధూ |- | [[చిరుత (సినిమా)|చిరుత]] || 2007 || జైలర్ |- | [[శంకర్‌దాదా జిందాబాద్]] || 2007 || రాజలింగం |- | [[టక్కరి]] || 2007 || గురు |- | [[దుబాయ్ శీను]] || 2007 || బాబ్జీ |- | [[లక్ష్మీ కళ్యాణం]] || 2007 || ప్రెసిడెంట్ |- | [[శ్రీ మహాలక్ష్మి (సినిమా)|శ్రీమహాలక్ష్మి]] || 2007 || ప్రతినాయకుడు |- | [[గొడవ]]|| 2007 || ప్రతినాయకుడు |- | [[రాఖీ (2006 సినిమా)|రాఖీ]] || 2006 || |- | [[బాస్]] || 2006 || ఎస్. ఆర్. కె |- | [[వీరభద్ర (సినిమా)|వీరభద్ర]] || 2006 || పెద్దిరాజు |- | [[పోకిరి]] || 2006 || పోలీస్ కమీషనర్ ఖాదర్ |- | [[లక్ష్మి (2006 సినిమా)|లక్ష్మి]] || 2006 || జనార్ధన్ |- | [[దేవదాసు (2006 సినిమా)|దేవదాసు]] || 2006 || కాటమరాజు |- | [[ఆంధ్రుడు (సినిమా)|ఆంధ్రుడు]] || 2005 || |- | [[సూపర్ (సినిమా)|సూపర్]] || 2005 || ఇన్‌స్పెక్టర్ |- | [[అతడు (సినిమా)|అతడు]] || 2005 || శివారెడ్డి |- | [[గుడుంబా శంకర్]] || 2004 || బెజవాడ నారాయణ |- | [[ఆంధ్రావాలా (సినిమా)|ఆంధ్రావాలా]]<ref name="Andhrawala Cast & Crew">{{cite web |last1=FilmiBeat |first1=Movies |title=Andhrawala Cast & Crew |url=https://www.filmibeat.com/telugu/movies/andhrawala/cast-crew.html |website=www.filmiBeat.com |accessdate=6 June 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200606125405/https://www.filmibeat.com/telugu/movies/andhrawala/cast-crew.html |archive-date=6 June 2020 |url-status=dead }}</ref> || 2004 || బడేమియా |- | [[వీడే]] || 2003 || బైరాగి నాయుడు |- | [[ఠాగూర్ (సినిమా)|ఠాగూర్]] || 2003 || బద్రీనారాయణ |- | [[సూరి (2001 సినిమా)|సూరి]] || 2001 |} ==వెబ్​సిరీస్‌== * [[కిల్లర్ సూప్]] (2024) == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లంకెలు== *{{IMDb name|0793851}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా ప్రతినాయకులు]] [[వర్గం:హిందీ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:మరాఠీ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటులు]] eaez8d56t3lpgz2yutn5t03hac0rgqv 0 175870 4956626 4355345 2026-09-12T07:42:41Z Raghurama Raju 1957 146551 /* విద్య, ఉద్యోగం */ బాల్యంలోనే .... నేర్చుకుంటూనే ...అనడం వ్యాకరణదోషం కాదు కాని వాక్యసౌందర్యం దెబ్బతింటుంది. అందువల్ల ఒక ' నే 'ను మాత్రం ఉంచి రెండవది తొలగించాను 4956626 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = కోవెల సంపత్కుమారాచార్య | residence = | other_names = | image = Kovela sampathkumar acharya.jpg | imagesize = 200px | caption = | birth_name = కోవెల సంపత్కుమారాచార్య | birth_date = {{birth date |1933|06|26}} | birth_place = {{flagicon|India}} [[వరంగల్]] పట్టణం, [[తెలంగాణా]] రాష్ట్రం | native_place = వరంగల్ | death_date = {{death date |2010|08|5}} | death_place = | death_cause = | known = | occupation = అధ్యాపకుడు | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = హిందూ | wife = | spouse= లక్ష్మీనరసమ్మ | partner = | children = | father = కోవెల రంగాచార్యులు | mother = చూడమ్మ | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''కోవెల సంపత్కుమారాచార్య''' తెలుగు కవి, రచయిత. [[1933]], [[జూన్ 26]]వ తేదీన కోవెల రంగాచార్యులు, చూడమ్మ దంపతులకు కనిష్ఠపుత్రుడిగా జన్మించాడు.<ref>{{cite news|last1=టి.|first1=శ్రీరంగస్వామి|title=కోవెల సంపత్కుమారాచార్యులు - ఒక తలపు|url=http://visalaandhra.com/literature/article-137450|accessdate=13 December 2014|work=విశాలాంధ్ర దినపత్రిక|publisher=విశాలాంధ్ర పబ్లికేషన్స్, హైదరాబాద్|date=2014-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304202436/http://visalaandhra.com/literature/article-137450|archive-date=4 March 2016|url-status=dead}}</ref> ఇతని సహధర్మచారిణి లక్ష్మీనరసమ్మ. సంపత్కుమార నలుగురు అన్నదమ్ములలో రెండవ అన్న లక్ష్మీనరసింహాచార్యులు కూడా కవి. ==విద్య, ఉద్యోగం== బాల్యంలో ఇతడు తండ్రి దగ్గర వైష్ణవాగమాలను నేర్చుకుంటూనే [[వరంగల్లు]]లోని [[సంస్కృత]] పాఠశాలలో ప్రవేశించాడు.<ref>{{cite web|last1=యు.ఎ.|first1=నరసింహమూర్తి|title=విశిష్ట విమర్శకుడు: సంపత్కుమార|url=http://eemaata.com/em/issues/201101/1671.html|website=ఈమాట|accessdate=14 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150424111941/http://eemaata.com/em/issues/201101/1671.html|archive-date=24 April 2015|url-status=dead}}</ref> ఇతని విద్యాభ్యాసం ఎక్కువగా [[వరంగల్లు]]లో జరిగింది. 1949-53 సంవత్సరాల మధ్య [[బందరు]] [[చిట్టిగూడూరు]] నారసింహ సాంస్కృతిక కళాశాలలో భాషాప్రవీణ చదివాడు. 1963లో [[ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి తెలుగు సాహిత్యంలో ఎం.ఎ. పట్టా పొందాడు. 1966లో ప్రైవేటుగా [[హిందీ]] ఎం.ఎ. చేశాడు<ref>{{cite news|last1=కొలనుపాక|first1=కుమారస్వామి|title=కమనీయం కోవెల'కలం'|url=http://www.prabhanews.com/specialstories/article-317479|accessdate=14 December 2014|work=ఆంధ్రప్రభ దినపత్రిక|publisher=ఆంధ్రప్రభ పబ్లికేషన్స్ లిమిటెడ్, హైదరాబాదు|date=2012-08-11}}{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం]] ఏర్పడిన తరువాత 1978లో ''ఆధునిక తెలుగు సాహిత్య విమర్శ -సంప్రదాయరీతి'' అనే అంశంపై పరిశోధన చేసి ఆ విశ్వవిద్యాలయం నుండి మొట్టమొదటి పి.హెచ్.డి. సాధించాడు. రజాకార్ల అల్లర్ల కారణంగా అన్న లక్ష్మీనరసింహాచార్యులు [[గుంటూరు]] జిల్లా [[రేపల్లె]] పక్కన గల [[నల్లూరి పాలెం]]కు మారి అక్కడ బడి నడిపాడు. అప్పుడు సంపత్కుమారాచార్య ఆ బడిలో [[హిందీ]] పాఠాలు చెప్పేవాడు. 1962లో [[వరంగల్లు]]లోని మల్టీపర్పస్ స్కూలులో ఉపాధ్యాయుడిగా పనిచేశాడు. తరువాత ఇతడు [[కాకతీయ]] విశ్వవిద్యాలయం [[తెలుగు]] శాఖలో సుదీర్ఘకాలం పనిచేసి 1993 లో ఆచార్యునిగా పదవీ విరమణ చేశాడు. ==సాహిత్యం== ఇతడు తన పదమూడవ యేటే సోదరుని కుమారుడు ఇంచుమించు సమవయస్కుడు అయిన [[కోవెల సుప్రసన్నాచార్య]]తో కలిసి జంటగా కవిత్వం చెప్పనారంభించాడు. 1950 ప్రాంతంలో [[విశ్వనాథ సత్యనారాయణ]]తో పరిచయం ఏర్పడింది. అతని సాహిత్య ప్రభావం సంపత్కుమారపై జీవితకాలం పనిచేసింది. ఇతడు వ్యాకరణ, ఛందో గ్రంథాలను, విమర్శను, ఖండకావ్యాలను, సాహిత్య చరిత్రను, శతకాలను, ప్రాచీన గ్రంథాల పరిష్కరణలను, విపులమైన పీఠికలను, నాటికలను ఎన్నో వ్రాశాడు. 'మరుగునపడిన మన పండితులు' పేరిట జనధర్మలో ధారావాహికంగా 52 వారాలు వ్రాశాడు. ===రచనలు=== {{Div col|cols=2}} # హృద్గీత ([[కోవెల సుప్రసన్నాచార్య]]తో కలిసి) # ఆనందలహరి ([[కోవెల సుప్రసన్నాచార్య]]తో కలిసి) # అపర్ణ ([[కోవెల సుప్రసన్నాచార్య]]తో కలిసి) # లక్షణదీపిక (సులభ వ్యాకరణ గ్రంథం) # ఛందోవికాసము # మధురగాథలు # చేతనావర్తము (1,2 భాగాలు) # ఛందః పదకోశము<ref>{{cite book|last1=కోవెల|first1=సంపత్కుమారాచార్య|title=ఛందః పదకోశము|date=1977|publisher=తెలుగు అకాడెమీ|location=హైదరాబాదు|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.391619|accessdate=14 December 2014}}</ref> # వచనపద్యం - లక్షణచర్చ ([[చేకూరి రామారావు]]తో కలిసి) # ఆధునిక తెలుగు సాహిత్య విమర్శ - సాంప్రదాయికరీతి (పిహెచ్‌.డి. సిద్ధాంత గ్రంథం) # తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర # పూర్వ కవుల కావ్య దృక్పథాలు # అంతర్మథనము # తెలుగు ఛందస్సుపై కొన్ని వెలుగులు # కావ్యం-కవిస్వామ్యం # కాలస్పృహ (ఖండకావ్య సంపుటి) # ఆముక్త # కిన్నెరసాని పాటలు - వస్తువిన్యాసం # కన్యాశుల్కం-మరోవైపు # చేరాకు ఒక శతమానం # చింతయంతి # ఛందోభూమికలు # విశ్వనాథ సాహిత్య దర్శనం # కల్హణ (అనువాదం) # [[సుకవి మనోరంజనము]] (పరిష్కరణ) # లక్షణసార సంగ్రహము (పరిష్కరణ) # [[రంగనాథ రామాయణము]] (పరిష్కరణ) # ఏకశిలా సాహిత్య సౌందర్యము (సంపాదకత్వం) # పోతన భాగవత నీరాజనం (సహసంపాదకత్వం) # మన కవులు, పండితులు, రచయితలు # ఆంజనేయాయనం (శతకము) {{Div end}} ===పురస్కారాలు=== * 1992 - దాశరథి అవార్డు * 1993 - భాగ్య అవార్డు * 2006 - పొట్టిశ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం ప్రతిభాపురస్కారం<ref>{{cite news|last1=ఎడిటర్|title=`Pratibha' awards announced|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/briefly/article3121013.ece|accessdate=14 December 2014|work=ది హిందూ|publisher=కస్తూరి పబ్లికేషన్స్|date=2006-06-18}}</ref> * 2006 - గుప్తా ఫౌండేషన్ శ్రీకృష్ణమూర్తి సాహిత్య పురస్కారం <ref>{{cite web|last1=గుప్తా ఫౌండేషన్|title=శ్రీకృష్ణమూర్తి సాహిత్య పురస్కారం|url=http://www.guptagroup.com/srikrishna.html|website=గుప్తా గ్రూప్|publisher=గుప్తా ఫౌండేషన్|accessdate=14 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141227222430/http://www.guptagroup.com/srikrishna.html|archive-date=27 December 2014|url-status=dead}}</ref> * 2009 - ఆం.ప్ర.రాష్ట్ర ఫిలిమ్‌, టి.వి అండ్ థియేటర్ డెవెలప్‌మెంట్ కార్పొరేషన్ ప్రతిభ రాజీవ్ పురస్కారం<ref>{{cite news|last1=ఎడిటర్|title=Pratiba Rajiv awards announced|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/pratiba-rajiv-awards-announced/article751745.ece|accessdate=14 December 2014|work=ది హిందూ దినపత్రిక|publisher=కస్తూరి పబ్లికేషన్స్|date=2010-10-18}}</ref> ===రచనల నుండి ఉదాహరణ=== {{Div col|cols=2}} <poem> చేరా! ఆత్మీకృత సు స్మేరా! మైత్రీ విచిత్ర మృదుతాధారా! వారిత దురహంకార వి చారా! బంధుర వచో విసారా! చేరా! ఇది చిత్రము, బస్ పయనము ముదురెండలు, నీదు వ్యాసములబడి ఊహల్ చెదరగ, నీవే మకుటము – మొదలైనది శతక మొక్క ముచ్చట, చేరా! ఎందాక పద్యముండునొ అందాకను శతకముండునంటివి కాదా! ఎందాక కవిత వుండునొ అందాకను పద్యముండునందును, చేరా! చేరాతలంతగా రా సీ రాసీ ఏమిలబ్ధి చేకూరెను, మీ వారూ, మా వారూ సాం బారులు చిమ్ముటలు తప్ప, మధుమతి, చేరా! రారా, కారా, బూరా సీరా, బేరా, తిరా, వసీరా, నారా కోరా, తారా, కేరా – ఈ రాంతుల తోటి వేగుటెట్లా? చేరా! భావాభ్యుదయమ్ముల శ్రీ శ్రీ విప్లవ భావలయ రేఖలమీదన్ ధీ వెంచుచు నిజరీతుల సేవించె విదూషకత్వ సీధువు, చేరా! గిచ్చుట, కయ్యాలాడుట మచ్చికయై పోయె నీదు మాటలకున్, నీ దచ్చపు మనసగుటన్ పొర పొచ్చెము మాకెపుడు రాక పోయెను, చేరా! మన కవుల కేమి లోటగు జనకవితలటంచు రాసి జనికవులై, చా రణ కవులుగ తేలిరి, కా రణ జన్ములుగ చరింతు, రౌరా, చేరా! వ్యాకరణమ్మంటేనే శోకిస్తారేల బాల శుద్ధాంత కవుల్ భేకం ఘూకం కేకా బాకా వ్యాకృతులు తెలియబట్టక, చేరా! నిస్త్రీక సభల కెళ్ళకు ఇస్త్రీ లేనట్టి బట్టలేయకు, నీతో కుస్తీ పట్టకు నీవే బస్తీలో నిద్రపోకు – భద్రము, చేరా! బతికేందుకు పోరాటం కతికేందుకు మెతుకు మెతుకుకై ఆరాటం ధృతి తప్పిన చెర్లాటం ప్రతిదీ మనిషికి ఒక పితలాటం, చేరా! టీచింగ్ సెంటర్లణగీ కోచింగ్ సెంటర్లు పెరిగి కోకొల్లలుగా దోచేస్తుంటే, చదువును చాచేస్తుంటే జనమ్మశక్తము చేరా! మత్తులు, గమ్మత్తులు, సం పత్తులు, నిత్యానుషక్త భావోద్వృత్తుల్ చిత్తులు, బొత్తులు, పల్‌చుర కత్తులు కందమ్ము లివ్విగదరా, చేరా! అరసం విరసం వీరులు పరస్పర విభేదముల పక్కకు తోసీ వెరసి, అహో, పద్య ద్వే ష రసమ్మును పుక్కిలింత్రు ససిగా, చేరా! హైకూలం చుండంగా లోకూలంచుండవా? విలోమ కవిత్వ వ్యాకూతియు తక్కువదటె నాకున్నీకున్నొకింత నచ్చదె, చేరా! మనసారగ పోతన వే మనల వలెన్ కాకపోతేమానె, నిజంగా మనమన కవితలు పరిమిత జనమైనా చదువునా హుషారుగ, చేరా! ఇస్మాయిల్ స్మైలిస్తే ఆస్మాన్‌లో పిట్ట వాలునా చెట్టు పయిన్ జాస్మిన్ ఖుష్‌బూలొలికే అస్మితలే క్రొంబ్రతీక లౌనటె, చేరా! నండూరి యెంకిపాటలు గుండెలలో గూళ్ళు కట్టి గుసగుసలాడున్ నిండారు బొండుమల్లెలు పండించిన పరిమళాల వాగులు, చేరా! శ్రీ విశ్వనాథ సాహి త్యావాసము చేరినంత అది ఇది ఏలా భావుకతా సీమలు రమ ణావధులై పులకరింపులయ్యెను, చేరా! మేధావులు, పలువార్గిక మేధావులు మీడియాల మేధావులతో సాధారణ జనమంతా బాధాగ్రస్తమ్ము భ్రాంతి బద్ధము, చేరా! చల్తీకానామ్ గాడీ కల్తీకానామ్ ఇవాల్టికాలం, దాంతో జల్తికానామ్ గుండియ ఢల్తీహై గుండె దిటవిటన్, మరి చేరా! బలవంతపు చదువుల వ త్తిళులన్ బాల్యంపు సొగసు తీపిని దోచే మలిన సమాజములో పి ల్లలకన్ననూ దళితులెవరురా ఇట చేరా! ప్రతివార్షుక హేమంతో ద్యతనవ సన్మిత్రవలయ హార్దిక భాషా ప్లుత సంతోష విహారా! వితత విరాగానురాగ వేల్లిత చేరా! ('''చేరాకు శతమానం''' గ్రంథం నుండి) </poem> {{Div end}} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{Authority control}} [[వర్గం:1933 జననాలు]] [[వర్గం:2010 మరణాలు]] [[వర్గం:సాహిత్య విమర్శకులు]] [[వర్గం:చేతనావర్త కవులు]] [[వర్గం:ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్ధులు]] [[వర్గం:కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:వరంగల్లు పట్టణ జిల్లా కవులు]] [[వర్గం:వరంగల్లు పట్టణ జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:వరంగల్లు పట్టణ జిల్లా సాహితీ పరిశోధకులు]] [[వర్గం:వరంగల్లు పట్టణ జిల్లా సాహితీ విమర్శకులు]] [[వర్గం:తెలుగు ఆచార్యులు]] 9wb05l9kebkinwvgpiw1m56xop7037t 0 177789 4956535 4344385 2026-09-12T06:10:57Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:రసాయన శాస్త్రము జాబితాలు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:రసాయన శాస్త్రం జాబితాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956535 wikitext text/x-wiki Although most compounds are referred to by their [[IUPAC]] [[systematic name]]s (following [[IUPAC nomenclature]]), "traditional" names have also been kept where they are in wide use or of significant historical interests. {{Compact ToC|seealso=yes|refs=yes}} == A == * [[అల్యూమినియం ఆంటిమొనైడ్]] – [[AlSb]] * [[అల్యూమినియం ఆర్సెనేట్]] – AlAsO<sub>4</sub>.8H<sub>2</sub>O * [[అల్యూమినియం ఆర్సెనైడ్]] – [[AlAs]] * [[అల్యూమినియం డైబోరైడ్]] – AlB<sub>2</sub> * [[అల్యూమినియం బ్రోమైడ్]] – AlBr<sub>3</sub> * [[అల్యూమినియం కార్బైడ్]] - Al<sub>4</sub>C<sub>3</sub> * [[అల్యూమినియం అయోడైడ్]] – AlI<sub>3</sub> * [[అల్యూమినియం నైట్రైడ్]] – [[AlN]] * [[అల్యూమినియం ఆక్సైడ్]] – Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub> * [[అల్యూమినియం ఫాస్ఫైడ్]] – [[AlP]] * [[అల్యూమినియం క్లోరైడ్]] – AlCl<sub>3</sub> * [[అల్యూమినియం ఫ్లోరైడ్]] – AlF<sub>3</sub> * [[అల్యూమినియం హైడ్రాక్సైడ్]] – Al(OH)<sub>3</sub> * [[అల్యూమినియం నైట్రేట్]] – Al(NO<sub>3</sub>)<sub>3</sub> * [[అల్యూమినియం సల్ఫైడ్]] – Al<sub>2</sub>S<sub>3</sub> * [[అల్యూమినియం సల్ఫేట్]] – Al<sub>2</sub>(SO<sub>4</sub>)<sub>3</sub> * [[అల్యూమినియం పొటాషియం సల్ఫేట్]] – AlK(SO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> * [[అమ్మోనియా]] – NH<sub>3</sub> * [[అమ్మోనియం ఎజైడ్]] – NH<sub>4</sub>N<sub>3</sub> * [[అమ్మోనియం బైకార్బొనేట్]] – NH<sub>4</sub>HCO<sub>3</sub> * [[అమ్మోనియం క్రోమేట్]] – (NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>CrO<sub>4</sub> * [[అమ్మోనియం సీరియం(IV) నైట్రేట్]] – (NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>Ce(NO<sub>3</sub>)<sub>6</sub> * [[అమ్మోనియం క్లోరైడ్]] – NH<sub>4</sub>Cl * [[అమ్మోనియం క్లోరేట్]] – NH<sub>4</sub>ClO<sub>3</sub> * [[అమ్మోనియం సైనైడ్ ]] – NH<sub>4</sub>CN</sub> * [[అమ్మోనియం డైక్రోమేట్]] – (NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>Cr<sub>2</sub>O<sub>7</sub> * [[అమ్మోనియం హైడ్రాక్సైడ్]] – NH<sub>4</sub>OH * [[అమ్మోనియం హెక్సాక్లోరోప్లాటినేట్]] – (NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>(PtCl<sub>6</sub>) * [[అమ్మోనియం నైట్రేట్]] – NH<sub>4</sub>NO<sub>3</sub> * [[అమ్మోనియం సల్ఫమేట్]] – H<sub>6</sub>N<sub>2</sub>O<sub>3</sub>S * [[అమ్మోనియం సల్ఫైడ్]] – (NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>S * [[అమ్మోనియం సల్ఫైట్]] – (NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>SO<sub>3</sub> * [[అమ్మోనియం సల్ఫేట్]] – (NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> * [[అమ్మోనియం పెర్సల్ఫేట్ ]] – (NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>S<sub>2</sub>O<sub>8</sub> * [[అమ్మోనియం పెర్క్లోరేట్ ]] – NH<sub>4</sub>ClO<sub>4</sub> * [[రీనెక్స్ సాల్ట్|అమ్మోనియం టెట్రథియొసైనటోడిఅమైంక్లోరోమేట్(III)]] – NH<sub>4</sub>(Cr(SCN)<sub>4</sub>(NH<sub>3</sub>)<sub>2</sub>) * [[స్టిబైన్|ఆంటిమొని హైడ్రైడ్]] – SbH<sub>3</sub> * [[అంటిమోని పెంటాక్లోరైడ్]] – SbCl<sub>5</sub> * [[ఆంటిమొని పెంటాఫ్లోరైడ్]] – SbF<sub>5</sub> * [[అమ్మోనియం థయోసైనేట్]] – NH<sub>4</sub>SCN-అమ్మోనియం థియొసైనేట్ * [[ఆంటిమొని ట్రైఆక్సైడ్]] – Sb<sub>2</sub>O<sub>3</sub> * [[ఆర్సైన్]] – AsH<sub>3</sub> * [[ఆర్సెనిక్ ట్రైఆక్సైడ్]] (ఆర్సెనిక్(III) ఆక్సైడ్) – As<sub>2</sub>O<sub>3</sub> * [[ఆర్సెనస్ ఆమ్లం]] – As(OH)<sub>3</sub> == B == * [[బేరియం ఎజైడ్]] – Ba(N<sub>3</sub>)<sub>2</sub> * [[బేరియం కార్బొనేట్]] – BaCO<sub>3</sub> * [[బేరియం క్లోరేట్]] – Ba(ClO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> * [[బేరియం క్లోరైడ్]] – BaCl<sub>2</sub> * [[బేరియం క్రోమేట్]] – BaCrO<sub>4</sub> * [[బేరియం ఫెర్రేట్]] – BaFeO<sub>4</sub> * [[బేరియం ఫెర్రైట్]] – BaFe<sub>2</sub>O<sub>4</sub> * [[బేరియం ఫ్లోరైడ్]] – BaF<sub>2</sub> * [[బేరియం హైడ్రాక్సైడ్]] – Ba(OH)<sub>2</sub> * [[బేరియం అయోడైడ్]] – BaI<sub>2</sub> * [[బేరియం నైట్రేట్]] – Ba(NO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> * [[బేరియం అక్సాలేట్]] – Ba(C<sub>2</sub>O<sub>4</sub>) * [[బేరియం ఆక్సైడ్]] – [[BaO]] * [[బేరియం పెరాక్సైడ్]] – BaO<sub>2</sub> * [[బేరియం సల్ఫేట్]] – BaSO<sub>4</sub> * [[బేరియం సల్ఫైడ్]]- [[BaS]] * [[బేరియం టైటనేట్]] – BaTiO<sub>3</sub> * [[బెరీలియంబోరోహైడ్రైడ్]] – Be(BH<sub>4</sub>)<sub>2</sub> * [[బెరీలియం బ్రోమైడ్]] – BeBr<sub>2</sub> * [[బెరీలియం కార్బోనేట్]] – BeCO<sub>3</sub> * [[బెరీలియం క్లోరైడ్]] – BeCl<sub>2</sub> * [[బెరీలియం ఫ్లోరైడ్]] – BeF<sub>2</sub> * [[బెరీలియం హైడ్రైడ్]] – BeH<sub>2</sub> * [[బెరీలియం హైడ్రాక్సైడ్]] – Be(OH)<sub>2</sub> * [[బెరీలియం అయోడైడ్ ]] – BeI<sub>2</sub> * [[బెరీలియం నైట్రేట్]] – Be(NO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> * [[బెరీలియం నైట్రైడ్]] – Be<sub>3</sub>N<sub>2</sub> * [[బెరీలియం ఆక్సైడ్]] – [[BeO]] * [[బెరీలియం సల్ఫేట్]] – BeSO<sub>4</sub> * [[బెరీలియం సల్ఫైట్]] – BeSO<sub>3</sub> * [[బెరీలియం టెల్యురైడ్]] – [[BeTe]] * [[బిస్మత్ (III) ఆక్సైడ్]] – Bi<sub>2</sub>O<sub>3</sub> * [[బిస్మత్ ఆక్సీక్లోరైడ్]]- BiOCl * [[బిస్మత్ (III) టెల్యూరైడ్]] – Bi<sub>2</sub>Te<sub>3</sub> * [[బోరేన్]] – డయాబొరేన్: B<sub>2</sub>H<sub>6</sub>, పెంటాబొరేన్: B<sub>5</sub>H<sub>9</sub> డెకబొరేన్: B<sub>10</sub>H<sub>14</sub> * [[బోరాక్సు]] – Na<sub>2</sub>B<sub>4</sub>O<sub>7</sub>·10H<sub>2</sub>O * [[బోరిక్ ఆమ్లం|బోరిక్ అమ్లం]] – H<sub>3</sub>BO<sub>3</sub> * [[బోరాన్ కార్బైడ్]] – B<sub>4</sub>C * [[బోరాన్ నైట్రైడ్]] – [[BN]] * [[బోరాన్ సబాక్సైడ్]] – B<sub>6</sub>O * [[బోరాన్ ట్రైక్లోరైడ్]] – BCl<sub>3</sub> * [[బోరాన్ ట్రైఫ్లోరైడ్]] – BF<sub>3</sub> * [[బొరాన్ ట్రైఆక్సైడ్]] – B<sub>2</sub>O<sub>3</sub> * [[బ్రోమిన్ మోనోక్లోరైడ్]] – [[BrCl]] * [[బ్రోమిన్ పెంటాఫ్లూరైడ్]] – BrF<sub>5</sub> * [[బ్రోమిన్ ట్రైఫ్లూరైడ్]] – BrF<sub>3</sub> == C == ===[[కాడ్మియం]]=== * కాకొడిలిక్ ఆమ్లం – (CH<sub>3</sub>)<sub>2</sub>AsO<sub>2</sub>H * కాడ్మియం అర్సెనైడ్ – Cd<sub>3</sub>As<sub>2</sub> * [[కాడ్మియం బ్రోమైడ్]] – CdBr<sub>2</sub> * [[కాడ్మియం క్లోరైడ్]] – CdCl<sub>2</sub> * [[కాడ్మియం ఫ్లోరైడ్]] – CdF<sub>2</sub> * కాడ్మియం అయొడైడ్ – CdI<sub>2</sub> * [[కాడ్మియం నైట్రేట్]] – Cd(NO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> * కాడ్మియం సెలెనైడ్ – [[CdSe]] * కాడ్మియం సల్ఫేట్ – CdSO<sub>4</sub> * కాడ్మియం సల్ఫైడ్ – [[CdS]] * కాడ్మియం టెలూరైడ్ – [[CdTe]] * కాడ్మియం టెట్రాఫ్లోరోబోరేట్ - Cd(BF<sub>4</sub>)<sub>2</sub> * కాడ్మియం సైనైడ్ - Cd(CN)<sub>2</sub> * కాడ్మియం హైడ్రైడ్ - CdH<sub>2</sub> * [[కాడ్మియం ఆక్సైడ్]] - CdO * [[కాడ్మియం హైడ్రాక్సైడ్]] - Cd(OH)<sub>2</sub> * కాడ్మియం టంగ్‌స్టేట్ - CdWO<sub>4</sub> * కాడ్మియం (I) టెట్రాక్లోరోఅల్యూమినేట్ - Cd<sub>2</sub>(AlCl<sub>4</sub>)<sub>2</sub> * సీజియం బైకార్బొనేట్ – CsHCO<sub>3</sub> * సీజియం కార్బొనేట్ – Cs<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> * సీజియం క్లోరైడ్ – [[CsCl]] * సీజియం క్రోమేట్ – Cs<sub>2</sub>CrO<sub>4</sub> * సీజియం ఫ్లోరైడ్ – [[CsF]] * [[సీజియం హైడ్రిడ్|సీజియం హైడ్రైడ్]] – [[CsH]] * [[కాల్సియం కార్బైడ్]] – CaC<sub>2</sub> * [[కాల్సియం క్లోరేట్]] – Ca(ClO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> * [[కాల్సియం క్లోరైడ్]] – CaCl<sub>2</sub> * [[కాల్సియం క్రోమేట్]] – CaCrO<sub>4</sub> * [[కాల్సియం సైనమిడ్]] – CaCN<sub>2</sub> * [[కాల్సియం ఫ్లోరైడ్]] – CaF<sub>2</sub> * [[కాల్సియం హైడ్రైడ్]] – CaH<sub>2</sub> * [[కాల్సియం హైడ్రాక్సైడ్]] – Ca(OH)<sub>2</sub> * [[కాల్సియం ఆక్సాలేట్]] – Ca(C<sub>2</sub>O<sub>4</sub>) * [[కాల్సియం ఆక్సీక్లోరైడ్]] – CaOCl<sub>2</sub> * [[కాల్సియం పెర్క్లోరేట్]] – Ca(ClO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> * [[కాల్సియం సల్ఫేట్]] ([[జిప్సం]]) – CaSO<sub>4</sub> ===[[కార్బన్]]=== * [[బొగ్గుపులుసు వాయువు|కార్బన్ డైఆక్సైడ్]] – CO<sub>2</sub> * [[కార్బన్ డైసల్ఫైడ్]] – CS<sub>2</sub> * [[కార్బన్ మొనాక్సైడ్]] – CO * [[కార్బన్ టెట్రాబ్రోమైడ్]] – CBr<sub>4</sub> * [[కార్బన్ టెట్రాక్లోరైడ్]] – CCl<sub>4</sub> * [[కార్బన్ టెట్రాఅయొడైడ్]] – CI<sub>4</sub> * [[కార్బొనిక్ ఆమ్లం]] – H<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> * [[కార్బొనైల్ క్లోరైడ్]] – COCl<sub>2</sub> *[[కార్బొనైల్ డైక్లోరైడ్]] * [[కార్బొనైల్ ఫ్లోరైడ్]] – COF<sub>2</sub> * [[కార్బొనైల్ సల్ఫైడ్]] – COS * [[కార్బొప్లాటిన్]] – C<sub>6</sub>H<sub>12</sub>N<sub>2</sub>O<sub>4</sub>Pt * [[కార్బొరాండం]] – SiC ===సీరియం=== * సీరియం అల్యూమినియం – CeAl * సీరియం కాడ్మియం – CeCd * సీరియం మెగ్నీషియం – CeMg * సీరియం మెర్క్యురి – CeHg * సీరియం సిల్వర్ – CeAg * సీరియం థాలియం – CeTl * సీరియం జింక్ – CeZn * సీరియం (III) బ్రోమైడ్ – CeBr<sub>3</sub> * సీరియం (III) క్లోరైడ్ – CeCl<sub>3</sub> * సీరియం (IV) సల్ఫేట్ – Ce(SO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> ===[[క్లోరిన్]]=== * [[క్లోరిక్ ఆమ్లం]] – HClO<sub>3</sub> * [[క్లోరిన్ డయాక్సైడ్]] – ClO<sub>2</sub> * [[క్లోరిన్ మొనాక్సైడ్]] – ClO * [[క్లోరిన్ టెట్రాక్సైడ్]] ([[పెరాక్సైడ్]]) – O<sub>3</sub>ClOOClO<sub>3</sub> * [[క్లోరిన్ ట్రైఫ్లూరైడ్]] – ClF<sub>3</sub> * [[క్లోరిన్ ట్రైఆక్సైడ్]] – ClO<sub>3</sub> * [[క్లోరిన్ ]] – Cl<sub>2</sub> * [[క్లోరోప్లాటినిక్ ఆమ్లం]] – H<sub>2</sub>PtCl<sub>6</sub> ===[[క్రోమియం]]=== * [[క్రోమ్-ఆలం]] – K<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>Cr<sub>2</sub>(SO<sub>4</sub>)<sub>3</sub>·24H<sub>2</sub>O * [[క్రోమిక్ ఆమ్లం]] – CrO<sub>3</sub> * [[క్రోమియం ట్రైఆక్సైడ్]] ([[క్రోమిక్ ఆమ్లం]]) – CrO<sub>3</sub> * [[క్రోమియం(II)క్లోరైడ్]] – CrCl<sub>2</sub> (క్రోమస్ క్లోరైడ్ కూడా) * [[క్రోమియం (II) సల్ఫేట్]] – CrSO<sub>4</sub> * [[క్రోమియం(III)క్లోరైడ్]] – CrCl<sub>3</sub> * [[క్రోమియం(III)ఆక్సైడ్]] – Cr<sub>2</sub>O<sub>3</sub> * [[క్రోమియం(III)సల్ఫేట్]] – Cr<sub>2</sub>(SO<sub>4</sub>)<sub>3</sub> * [[క్రోమియం(IV)ఆక్సైడ్]] – CrO<sub>2</sub> * [[క్రోమైల్ క్లోరైడ్]] – CrO<sub>2</sub>Cl<sub>2</sub> * [[క్రోమైల్ ఫ్లోరైడ్]] – CrO<sub>2</sub>F<sub>2</sub> * [[సిస్ప్లాటిన్]] (సిస్-ప్లాటినం(II) క్లోరైడ్ డైయామైన్) – PtCl<sub>2</sub>(NH<sub>3</sub>)<sub>2</sub> ===[[కోబాల్ట్]]=== * [[కోబాల్ట్(II) బ్రోమైడ్]] – CoBr<sub>2</sub> * [[కోబాల్ట్(II) కార్బొనేట్]] – CoCO<sub>3</sub> * [[కోబాల్ట్(II) క్లోరైడ్]] – CoCl<sub>2</sub> * [[కోబాల్ట్(III) ఫ్లూరైడ్]] – CoF<sub>3</sub> * [[కోబాల్ట్(II) నైట్రేట్]] – Co(NO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> * [[కోబాల్ట్(II) సల్ఫేట్]] – CoSO<sub>4</sub> * [[కోలంబైట్]] – Fe<sup>2+</sup>Nb<sub>2</sub>O<sub>6</sub> ===[[రాగి|కాపర్]]=== * [[కాపర్(I) క్లోరైడ్]] – CuCl * [[కాపర్(I) ఆక్సైడ్]] – Cu<sub>2</sub>O * [[కాపర్ ఆక్సీక్లోరైడ్]] – H<sub>3</sub>ClCu<sub>2</sub>O<sub>3</sub><ref>chemspider id:10142932</ref> * [[కాపర్(I) సల్ఫైడ్]] – Cu<sub>2</sub>S * [[కాపర్(II)ఎజాయిడ్ ]] – Cu(N<sub>3</sub>)<sub>2</sub> * [[కాపర్(II)కార్బొనేట్]] – CuCO<sub>3</sub> * [[కాపర్(II) క్లోరైడ్]] – CuCl<sub>2</sub> * [[కాపర్(I) ఫ్లోరైడ్]] – CuF * [[కాపర్(II) హైడ్రాక్సైడ్]] – Cu(OH)<sub>2</sub> * [[కాపర్(II) నైట్రేట్]] – Cu(NO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> * [[కాపర్(II) ఆక్సైడ్]] – CuO * [[కాపర్(II) సల్ఫేట్]] – CuSO<sub>4</sub>, పెంటాహైడ్రేట్ – CuSO<sub>4</sub>·5H<sub>2</sub>O *[[కాపర్ మొనోసల్ఫైడ్]]- CuS * [[కాపర్ మొనోసల్ఫైడ్|కాపర్(II) సల్ఫైడ్]] – CuS * సియానోజెన్ బ్రోమైడ్ – CNBr * సియానోజెన్ క్లోరైడ్ – CNCl * సియానోజెన్ అయొడైడ్ – ICN * సియానోజెన్ – (CN)<sub>2</sub> * సియానురిక్ క్లోరైడ్ – C<sub>3</sub>Cl<sub>3</sub>N<sub>3</sub> * సియానోజెన్ థియోసైనేట్ – CNSCN<ref name=Moeller>Therald Moeller, ''Inorganic Chemistry,'' Asia Publishing House, 1958 edition p.474</ref> * సియానోజెన్ సెలెనోసైనేట్ – CNSeCN<ref name=Moeller/> * సియానోజెన్ ఎజైడ్ – CNN<sub>3</sub><ref name=Moeller/> == D == ===[[బోరాన్]]=== * [[డెకాబోరేన్]] ([[డైబోరేన్]]) – B<sub>10</sub>H<sub>14</sub> * [[డైఅమోనియం డైఆక్సిడో(డైఆక్సో)మాలిబ్డినం]] – H<sub>8</sub>MoN<sub>2</sub>O<sub>4</sub><ref>ChemSpider ID:55491</ref> * [[డైఅమోనియం ఫాస్ఫేట్]] – (NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>HPO<sub>4</sub> * [[డైబోరేన్]] – B<sub>2</sub>H<sub>6</sub> ===[[క్లోరిన్]]=== * [[డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడ్]] – Cl<sub>2</sub>O * [[డైక్లోరిన్ డయాక్సైడ్ ]] – Cl<sub>2</sub>O<sub>2</sub> * [[డైక్లోరిన్ ట్రైఆక్సైడ్]] – Cl<sub>2</sub>O<sub>3</sub> * [[క్లోరిన్ పెర్క్లోరేట్|డైక్లోరిన్ టెట్రాక్సైడ్]] |[[క్లోరిన్ పెర్క్లోరేట్]] – ClOClO<sub>3</sub> * [[డైక్లోరిన్ హెక్సాక్సైడ్]] – Cl<sub>2</sub>O<sub>6</sub> * [[డైక్లోరిన్ హెప్టాక్సైడ్]] – Cl<sub>2</sub>O<sub>7</sub> * [[డైక్లోరోసైలన్ ]] – SiH<sub>2</sub>Cl ===[[నత్రజని|నైట్రోజన్]]=== * [[డైనైట్రోజన్ పెంటాక్సైడ్]] (నైట్రోనియం నైట్రేట్) – N<sub>2</sub>O<sub>5</sub> * [[డైనైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడ్]] – N<sub>2</sub>O<sub>4</sub> *[[డై నైట్రోజన్ ట్రైయాక్సైడ్]]-N<sub>2</sub>O<sub>3</sub> * [[డైసిలేన్]] – Si<sub>2</sub>H<sub>6</sub> * [[డైసల్ఫర్ డైక్లోరైడ్]] S<sub>2</sub>Cl<sub>2</sub> * [[డిస్ప్రొషియం(III) క్లోరైడ్]] – DyCl<sub>3</sub> * [[డిస్ప్రొషియం ఆక్సైడ్]] – Dy<sub>2</sub>O<sub>3</sub> * [[డిస్ప్రొషియం టైటనేట్]] – Dy<sub>2</sub>Ti<sub>2</sub>O<sub>7</sub> == E == ===[[ఇర్బియం]]=== * [[ఇర్బియం(III)క్లోరైడ్]] – ErCl<sub>3</sub> * [[యూరోపియం(III) క్లోరైడ్]] – EuCl<sub>3</sub> * [[ఇర్బియం-కాపర్]] – ErCu * [[ఇర్బియం-గోల్డ్]] – ErAu * [[ఇర్బియం-సిల్వర్]] – ErAg * [[ఇర్బియం-ఇరిడియం]] – ErIr == G == ===గాడోలీనియం=== * గాడోలీనియం(III) క్లోరైడ్ – GdCl<sub>3</sub> * గాడోలీనియం(III) ఆక్సైడ్ – Gd<sub>2</sub>O<sub>3</sub> ===గాలియం=== * గాలియం ఆంటిమొనైడ్ – GaSb * గాలియం ఆర్సెనైడ్ – GaAs * గాలియం (III) ఫ్లోరైడ్ – GaF<sub>3</sub> * గాలియం ట్రైక్లోరైడ్ – GaCl<sub>3</sub> * గాలియం నట్రైడ్ – GaN * గాలియం ఫాస్ఫైడ్ – GaP * గాలియం (III) సల్ఫైడ్ – Ga<sub>2</sub>S<sub>3</sub> * గాలియం (II) సల్ఫైడ్ – GaS ===జెర్మేనియం=== * జెర్మేన్ – GeH<sub>4</sub> * డైజెర్మేన్ – Ge<sub>2</sub>H<sub>6</sub> * జెర్మేనియం(II) ఫ్లోరైడ్ – GeF<sub>2</sub> * జెర్మేనియం(IV) ఫ్లోరైడ్ – GeF<sub>4</sub> * జెర్మేనియం(II) క్లోరైడ్ – GeCl<sub>2</sub> * జెర్మేనియం(IV) క్లోరైడ్ – GeCl<sub>4</sub> * జెర్మేనియం(II) బ్రోమైడ్ – GeBr<sub>2</sub> * జెర్మేనియం(IV) బ్రోమైడ్ – GeBr<sub>4</sub> * జెర్మేనియం(II) అయొడైడ్ – GeI<sub>2</sub> * జెర్మేనియం(IV) అయొడైడ్ – GeI<sub>4</sub> * జెర్మేనియం(II) ఆక్సైడ్ – GeO * జెర్మేనియం(IV) ఆక్సైడ్ – GeO<sub>2</sub> * జెర్మేనియం(II) సల్ఫైడ్ – GeS * జెర్మేనియం(IV) సల్ఫైడ్ – GeS<sub>2</sub> * జెర్మేనియం(II) సెలెనైడ్ – GeSe * జెర్మేనియం(IV) సెలెనైడ్ – GeSe<sub>2</sub> * జెర్మేనియం టెలురైడ్ – GeTe * జెర్మేనియం(IV) నైట్రైడ్ – Ge<sub>3</sub>N<sub>4</sub> ===బంగారం=== * [[గోల్డ్(I)క్లోరైడ్]] – AuCl * [[గోల్డ్(III)క్లోరైడ్]] – (AuCl<sub>3</sub>)<sub>2</sub> * [[గోల్డ్(I,III)క్లోరైడ్]] – Au<sub>4</sub>Cl<sub>8</sub> * గోల్డ్(III) ఫ్లోరైడ్ – AuF<sub>3</sub> * [[గోల్డ్ పెంటాఫ్లోరైడ్|గోల్డ్(V) ఫ్లోరైడ్]] – AuF<sub>5</sub> * గోల్డ్(I) బ్రోమైడ్ – AuBr * గోల్డ్(III) బ్రోమైడ్ – (AuBr<sub>3</sub>)<sub>2</sub> * గోల్డ్(I) అయొడైడ్ – AuI * గోల్డ్(III) అయొడైడ్ – AuI<sub>3</sub> * గోల్డ్(I) హైడ్రైడ్ – AuH * గోల్డ్(III) ఆక్సైడ్ – Au<sub>2</sub>O<sub>3</sub> * గోల్డ్(I) సల్ఫైడ్ – Au<sub>2</sub>S * గోల్డ్(III) సల్ఫైడ్ – Au<sub>2</sub>S<sub>3</sub> * గోల్డ్(I) సెలెనైడ్ – Au<sub>2</sub>Se * గోల్డ్(III) సెలెనైడ్ – Au<sub>2</sub>Se<sub>3</sub> * గోల్డ్ డైటెలురైడ్ – AuTe<sub>2</sub> == H == ===[[హాఫ్నియం]]=== * [[హాఫ్నియం కార్బైడ్]] – HfC * [[హాఫ్నియం టెట్రాఫ్లోరైడ్]] – HfF<sub>4</sub> * [[హాఫ్నియం టెట్రాక్లోరైడ్]] – HfCl<sub>4</sub> ===[[రోడియం]]=== * [[హెక్సాడెకాకార్బొనిల్‌హెక్సారోడియం]] – Rh<sub>6</sub>(CO)<sub>16</sub> ===[[ఫ్లోరిన్]]=== * [[హెక్సాఫ్లోరోసిలిసిక్ ఆమ్లం]] – H<sub>2</sub>F<sub>6</sub>Si ===[[హైడ్రోజన్]]=== * [[హైడ్రాజీన్]] – N<sub>2</sub>H<sub>4</sub> * [[హడ్రజోయిక్ ఆమ్లం]] – HN<sub>3</sub> * [[హైడ్రోబ్రోమిక్ ఆమ్లం]] – HBr * [[హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం]] – HCl * [[హైడ్రోఅయొడిక్ ఆమ్లం]]/[[హైడ్రోజన్ అయోడైడ్]] – HI * [[హైడ్రోజన్ బ్రోమైడ్]] – HBr * [[హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్]] – HCl * [[హైడ్రోజన్ సైనైడ్]] – HCN * [[హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్]] – HF * [[హైడ్రోజన్ పెరాక్సైడ్]] – H<sub>2</sub>O<sub>2</sub> * [[హైడ్రోజన్ సెలెనైడ్]] – H<sub>2</sub>Se * [[హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్]] – H<sub>2</sub>S * [[హైడ్రోజన్ టెలురైడ్]] – H<sub>2</sub>Te * [[హైడ్రాక్సిల్‌ఎమైన్]] – NH<sub>2</sub>OH * [[హైపోబ్రోమస్ ఆమ్లం]]-HBrO * [[హైపోక్లోరస్ ఆమ్లం]] – HClO * [[హైపోఫాస్ఫరస్ ఆమ్లం]] – H<sub>3</sub>PO<sub>2</sub> == I == ===ఇండియం=== * ఇండియం ఆంటిమొనైడ్ – InSb * ఇండియం ఆర్సెనైడ్ – InAs * ఇండియం (III) క్లోరైడ్ – InCl<sub>3</sub> * ఇండియం నైట్రైడ్ – InN * ఇండియం ఫాస్ఫైడ్ – InP ===అయొడిన్ === * అయొడిక్ ఆమ్లం – HIO<sub>3</sub> * అయొడిన్ హెప్టాఫ్లోరైడ్ – IF<sub>7</sub> * అయొడిన్ పెంటాఫ్లోరైడ్ – IF<sub>5</sub> * అయొడిన్ మొనోక్లోరైడె – ICl * అయొడిన్ ట్రైక్లోరైడ్ – ICl<sub>3</sub> ===ఇరీడియం=== * ఇరీడియం(IV) క్లోరైడ్ – IrCl<sub>4</sub> ===ఇనుము|ఐరన్=== * ఐరన్(II) క్లోరైడ్ – FeCl<sub>2</sub> వీటిలో హైడ్రేట్ * ఐరన్(III) క్లోరైడ్ – FeCl<sub>3</sub> * ఐరన్ ఫెర్రోసైనైడ్ – Fe<sub>7</sub>(CN)<sub>18</sub> * ఐరన్(II) ఆక్సలేట్ – FeC<sub>2</sub>O<sub>4</sub> * ఐరన్(III) ఆక్సలేట్ – C<sub>6</sub>Fe<sub>2</sub>O<sub>12</sub> * ఐరన్(II) ఆక్సైడ్ – FeO * [[ఐరన్(III) నైట్రేట్]] – Fe(NO<sub>3</sub>)<sub>3</sub>(H<sub>2</sub>O)<sub>9</sub> * ఐరన్(II,III) ఆక్సైడ్ – Fe<sub>3</sub>O<sub>4</sub> * ఐరన్(III) ఆక్సైడ్ – Fe<sub>2</sub>O<sub>3</sub> * ఐరన్(III) థియోసైనేట్ – Fe(SCN)<sub>3</sub> * ఐరన్(III) ఫ్లోరైడ్ – FeF<sub>3</sub> == K == ===[[క్రిప్టాన్]]=== * [[క్రిప్టాన్ డైఫ్లూరైడ్]] – KrF<sub>2</sub> == L == ===లాంథనం=== * లాంథనం కార్బొనేట్ – La<sub>2</sub>(CO<sub>3</sub>)<sub>3</sub> * లాంథనం మెగ్నీషియం – LaMg * లాంథనం అల్యుమినియం – LaAl * లాంథనం జింక్ – LaZn * లాంథనం సిల్వర్ – LaAg * లాంథనం కాడ్మియం – LaCd * లాంథనం మెర్క్యురి – LaHg * లాంథనం టాలియం – LaTl ===సీసము|లెడ్=== * లెడ్(II) కార్బొనేట్ – Pb(CO<sub>3</sub>) * లెడ్(II) క్లోరైడ్ – PbCl<sub>2</sub> * లెడ్(II) అయొడైడ్ – PbI<sub>2</sub> * [[లెడ్(II) నైట్రేట్]] – Pb(NO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> * లెడ్ హైడ్రోజన్ ఆర్సెనేట్ – PbHAsO<sub>4</sub> * లెడ్(II) ఆక్సైడ్ – PbO * లెడ్(IV) ఆక్సైడ్ – PbO<sub>2</sub> * లెడ్(II) ఫాస్ఫేట్ – Pb<sub>3</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> * లెడ్(II) సల్ఫేట్ – Pb(SO<sub>4</sub>) * లెడ్(II) సెలెనైడ్ – PbSe * లెడ్ స్టిఫ్నేట్ – C<sub>6</sub>HN<sub>3</sub>O<sub>8</sub>Pb * లెడ్(II) సల్ఫైడ్ – PbS * లెడ్(II) టెలురైడ్ – PbTe * లెడ్ టెట్రాక్సైడ్ – Pb<sub>3</sub>O<sub>4</sub><ref>ChemSpider ID:21169908</ref> * లెడ్ జిర్కోనేట్ టైటనేట్ – Pb[Ti<sub>x</sub>Zr<sub>1-x</sub>]O<sub>3</sub> (e.g., x = 0.52 ఉంది లెడ్ జిర్కోనియం టైటనేట్) ===లిథియం=== * లిథియం అల్యూమినియం హైడ్రేడ్ – LiAlH<sub>4</sub> * లిథియం బ్రోమైడ్ – LiBr * లిథియం బోరోహైడ్రేడ్ – LiBH<sub>4</sub> * లిథియం కార్బొనేట్ (Lithium salt) – Li<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> * లిథియం క్లోరైడ్ – LiCl * లిథియం హైపోక్లోరైట్ – LiClO * లిథియం క్లోరేట్ – LiClO<sub>3</sub> * లిథియం పెర్క్లోరేట్ – LiClO<sub>4</sub> * లిథియం కోబాల్ట్ ఆక్సైడ్ – LiCoO<sub>2</sub> * లిథియం పెరాక్సైడ్ – Li<sub>2</sub>O<sub>2</sub> * లిథియం హైడ్రేడ్ – LiH * లిథియం హైడ్రాక్సైడ్ – LiOH * లిథియం అయొడైడ్ – LiI * లిథియం ఐరన్ ఫాస్ఫేట్ – FeLiO<sub>4</sub>P * లిథియం నైట్రేట్ – LiNO<sub>3</sub> * లిథియం సల్ఫైడ్ – Li<sub>2</sub>S * లిథియం సల్ఫైట్ – HLiO<sub>3</sub>S * లిథియం సల్ఫేట్ – Li<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> * లిథియం సూపరాక్సైడ్ – LiO<sub>2</sub> == M == దస్త్రం:Classification of inorganic compounds, Metals. Magnesium 2.jpg|thumb|అకర్బన పదార్థ లోహం అయిన మెగ్నీషియం ఆక్సిజన్ తో చర్య ===మెగ్నీషియం=== * మెగ్నీషియం ఆంటిమోనైడ్ – MgSb * మెగ్నీషియం కార్బొనేట్ – MgCO<sub>3</sub> * మెగ్నీషియం క్లోరైడ్ – MgCl<sub>2</sub> * మెగ్నీషియం ఆక్సైడ్ – MgO * మెగ్నీషియం పెర్క్లోరేట్ – Mg(ClO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> * మెగ్నీషియం ఫాస్ఫేట్ – Mg<sub>3</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> * మెగ్నీషియం సల్ఫేట్ – MgSO<sub>4</sub> ===మాంగనీస్ === * మాంగనీస్ (IV) ఆక్సైడ్ (మాంగనీస్ డైఆక్సైడ్) – MnO<sub>2</sub> * మాంగనీస్ (II) సల్ఫేట్ మోనోహైడ్రేట్ – MnSO<sub>4</sub>.H<sub>2</sub>O * మాంగనీస్ (II) క్లోరైడ్ – MnCl<sub>2</sub> * మాంగనీస్ (III) క్లోరైడ్ – MnCl<sub>3</sub> * మాంగనీస్ (IV) ఫ్లోరైడ్ – MnF<sub>4</sub> * మాంగనీస్ (II) ఫాస్ఫేట్ – Mn<sub>3</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> ===పాదరసము|మెర్క్యురి=== * మెర్క్యురి(I) క్లోరైడ్ – Hg<sub>2</sub>Cl<sub>2</sub> * మెర్క్యురి(II) క్లోరైడ్ – HgCl<sub>2</sub> * మెర్క్యురి ఫల్మినైట్ – Hg(ONC)<sub>2</sub> * మెర్క్యురి సెలెనైడ్|మెర్క్యురి (II) సెలెనైడ్ – HgSe * మెర్క్యురి(I) సల్ఫేట్ – Hg<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> * మెర్క్యురి(II) సల్ఫేట్ – HgSO<sub>4</sub> * మెర్క్యురి(II) సల్ఫైడ్ – HgS * మెర్క్యురి టెలురైడ్|మెర్క్యురి (II) టెలురైడ్ – HgTe * మెర్క్యురి(II) థయోసైనేట్ – Hg(SCN)<sub>2</sub> * మెటాఫాస్ఫరిక్ ఆమ్లం – HPO<sub>3</sub> ===మాలిబ్డెనం=== * మాలిబ్డెనం(II) బ్రోమైడ్ – MoBr<sub>2</sub> * మాలిబ్డెనం(III) బ్రోమైడ్ – MoBr<sub>3</sub> * మాలిబ్డెనం(IV) కార్బైడ్ – MoC * మాలిబ్డెనం(II) క్లోరైడ్ – Mo<sub>6</sub>Cl<sub>12</sub> * మాలిబ్డెనం(III) క్లోరైడ్ – MoCl<sub>3</sub> * మాలిబ్డెనం(IV) క్లోరైడ్ – MoCl<sub>4</sub> * మాలిబ్డెనం(V) క్లోరైడ్ – Mo<sub>2</sub>Cl<sub>10</sub> * మాలిబ్డెనం ట్రైఆక్సైడ్ – MoO<sub>3</sub> * మాలిబ్డెనం డైసల్ఫైడ్ – MoS<sub>2</sub> * మాలిబ్డెనం హెక్సాకార్బొనిల్ – Mo(CO)<sub>6</sub> * మాలిబ్డిక్ ఆమ్లం – H<sub>2</sub>MoO<sub>4</sub> == N == ===[[నియోడిమియం]]=== * [[నియోడిమియం(III) క్లోరైడ్]] – NdCl<sub>3</sub> * [[నెస్లర్స్ రియేజంట్]] – K<sub>2</sub>[HgI<sub>4</sub>] ===నికెల్=== * నికెల్(II) కార్బొనేట్ – NiCO<sub>3</sub> * నికెల్(II) క్లోరైడ్ – NiCl<sub>2</sub>, హెక్సాహైడ్రేట్ * నికెల్(II) ఫ్లోరైడ్ – NiF<sub>2</sub> * నికెల్(II) హైడ్రాక్సైడ్ – Ni(OH)<sub>2</sub> * నికెల్(II) నైట్రేట్ – Ni(NO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> * నికెల్(II) అక్సైడ్ – NiO * నికెల్(II) సల్ఫమేట్ – Ni(SO<sub>3</sub>NH<sub>2</sub>)<sub>2</sub> * నికెల్(II) సల్ఫైడ్ – NiS ===[[నియోబియం ]]=== * [[నియోబియం అక్సీక్లోరైడ్]] – NbOCl<sub>3</sub> * [[నియోబియం పెంటాక్లోరైడ్]] – NbCl<sub>5</sub> ===[[నత్రజని|నైట్రోజన్ ]]=== * [[నైట్రిక్ ఆమ్లం]] – HNO<sub>3</sub> * [[నైట్రస్ ఆమ్లం]] - HNO<sub>2</sub> * [[నైట్రోజన్ మోనాక్సైడ్]] – NO * [[నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్]] – NO<sub>2</sub> * [[నైట్రోసైల్‌ సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం]] – NOHSO<sub>4</sub> == O == ===[[ఓస్మియం]]=== * [[ఓస్మియం టెట్రాక్సైడ్]] (ఓస్మియం (VIII) ఆక్సైడ్) – OsO<sub>4</sub> * [[ఓస్మియం ట్రైఆక్సైడ్]] (ఓస్మియం (VI) ఆక్సైడ్) – OsO<sub>3</sub> ===[[ఆక్సిజన్]]=== * [[ఆక్సీబిస్(ట్రైబుటైల్టిన్)]] – C<sub>24</sub>H<sub>54</sub>OSn<sub>2</sub> * [[ఆక్సిజన్ డైఫ్లోరైడ్]] – OF<sub>2</sub> * [[ఓజోన్]] – O<sub>3</sub> == P == ===పల్లాడియం=== * పల్లాడియం(II) క్లోరైడ్ – PdCl<sub>2</sub> * పల్లాడియం(II) నైట్రేట్ – Pd(NO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> * పల్లాడియం సల్ఫేట్ – PdSO<sub>4</sub><ref>ChemSpider ID:145977</ref> ===బోరాన్=== * పెంటాబోరేన్ – B<sub>5</sub>H<sub>9</sub> * పెంటాసల్ఫైడ్ ఆంటిమొని – Sb<sub>2</sub>S<sub>5</sub> * పెర్‌బ్రోమిక్ ఆమ్లం – HBrO<sub>4</sub> * పెర్‌క్లోరిక్ ఆమ్లం – HClO<sub>4</sub> * పెర్‌అయొడిక్ ఆమ్లం – HIO<sub>4</sub> * పెర్‌క్లోరైల్ ఫ్లోరైడ్ – ClFO<sub>3</sub> * పెరాక్సీమోనోసల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం|పెరాసల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం (కారోస్ ఆమ్లం) – H<sub>2</sub>SO<sub>5</sub> * పెర్‌జెనేట్#పెర్‌జెనిక్ ఆమ్లం|పెర్‌జెనిక్ అమ్లము – H<sub>4</sub>XeO<sub>6</sub> * ఫినైల్‌ఆర్సీన్ ఆక్సైడ్ – (C<sub>6</sub>H<sub>5</sub>)AsO * ఫినైల్‌ఫాస్ఫీన్ – C<sub>6</sub>H<sub>7</sub>P * ఫాస్‌జీన్ – COCl<sub>2</sub> ===భాస్వరము|ఫాస్ఫరస్ === * ఫాస్ఫైన్ – PH<sub>3</sub> * ఫాస్ఫైట్ – HPO<sub>3</sub><sup>2-</sup> * ఫాస్ఫోమోలిబ్డిక్ ఆమ్లం – H<sub>3</sub>PMo<sub>12</sub>O<sub>40</sub> * ఫాస్ఫోరిక్ ఆమ్లం – H<sub>3</sub>PO<sub>4</sub> * ఫాస్ఫరస్ అమ్లం (ఫాస్ఫోరిక్(III) ఆమ్లం) – H<sub>3</sub>PO<sub>3</sub> * ఫాస్ఫరస్ పెంటాబ్రోమైడ్ – PBr<sub>5</sub> * ఫాస్ఫరస్ పెంటాఫ్లోరైడ్ – PF<sub>5</sub> * ఫాస్ఫరస్ పెంటాసల్ఫైడ్ – P<sub>4</sub>S<sub>10</sub> * ఫాస్ఫరస్ పెంటాక్సైడ్ – P<sub>2</sub>O<sub>5</sub> * ఫాస్ఫరస్ సెస్క్విసల్ఫైడ్ – P<sub>4</sub>S<sub>3</sub> * ఫాస్ఫరస్ ట్రైబ్రోమైడ్ – PBr<sub>3</sub> * ఫాస్ఫరస్ ట్రైక్లోరైడ్ – PCl<sub>3</sub> * ఫాస్ఫరస్ ట్రైఫ్లోరైడ్ – PF<sub>3</sub> * ఫాస్ఫరస్ ట్రైఅయొడైడ్ – PI<sub>3</sub> * ఫాస్ఫొట్ంగ్‌స్టిక్ ఆమ్లం – H<sub>3</sub>PW<sub>12</sub>O<sub>40</sub> ===ప్లాటినం === * ప్లాటినం(II) క్లోరైడ్ – PtCl<sub>2</sub> * ప్లాటినం(IV) క్లోరైడ్ – PtCl<sub>4</sub> ===ప్లూటోనియం=== * ప్లూటోనియం(III) క్లోరైడ్ – PuCl<sub>3</sub> * ప్లూటోనియం డైఆక్సైడ్ (ప్లూటోనియం(IV) ఆక్సైడ్) – PuO<sub>2</sub> ===పొటాషియం=== * [[పొటాషియం ఆర్సనైట్]] * పొటాష్ ఆలం – K<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>.Al<sub>2</sub>(SO<sub>4</sub>)<sub>3</sub>·24H<sub>2</sub>O * పొటాషియం అల్యూమినియం ఫ్లోరైడ్ – KAlF<sub>4</sub> * పొటాషియం బొరేట్ – K<sub>2</sub>B<sub>4</sub>O<sub>7</sub>•4H<sub>2</sub>O * [[పొటాషియం బ్రోమైడ్]] – KBr * పొటాషియం కాల్షియం క్లోరైడ్ – KCaCl<sub>3</sub> * [[పొటాషియం బైకార్బోనేట్]] – KHCO<sub>3</sub> * పొటాషియం బైసల్ఫైట్ – KHSO<sub>3</sub> * [[పొటాషియం కార్బోనేట్]] – K<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> * [[పొటాషియం క్లోరెట్]] – KClO<sub>3</sub> * పొటాషియం క్లోరైట్ – KClO<sub>2</sub> * [[పొటాషియం క్లోరైడ్]] – KCl * పొటాషియం సైనైడ్ – KCN * పొటాషియం డైక్రోమేట్ – K<sub>2</sub>Cr<sub>2</sub>O<sub>7</sub> * పొటాషియం డైథియోనైట్ – K<sub>2</sub>S<sub>2</sub>O<sub>4</sub> * పొటాషియం ఫెర్రిఆక్సలేట్ – K<sub>3</sub>[Fe(C<sub>2</sub>O<sub>4</sub>)<sub>3</sub>] * పొటాషియం ఫెర్రిసైనైడ్ – K<sub>3</sub>[Fe(CN)]<sub>6</sub> * పొటాషియం ఫెర్రోసైనైడ్ – K<sub>4</sub>[Fe(CN)]<sub>6</sub> * పొటాషియం హైడ్రోజన్‌కార్బొనేట్ – KHCO<sub>3</sub> * పొటాషియం హైడ్రోజన్‌ఫ్లోరైడ్ – HF<sub>2</sub>K * పొటాషియం హైడ్రాక్సైడ్ – KOH * [[పొటాషియం అయోడైడ్]] – KI * పొటాషియం అయొడేట్ – KIO<sub>3</sub> * పొటాషియం మోనోపర్‌సల్ఫేట్ – K<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>·KHSO<sub>4</sub>·2KHSO<sub>5</sub> * పొటాషియం నైట్రేట్ – KNO<sub>3</sub> * పొటాషియం పర్‌బ్రోమేట్ – KBrO<sub>4</sub> * పొటాషియం పర్‌క్లోరేట్ – KClO<sub>4</sub> * పొటాషియం పర్‌అయొడేట్ – KIO<sub>4</sub> * [[పొటాషియం పర్మాంగనేట్]] – KMnO<sub>4</sub> * పొటాషియం సల్ఫేట్ – K<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> * పొటాషియం సల్ఫైట్ – K<sub>2</sub>SO<sub>3</sub> * పొటాషియం సల్ఫైడ్ – K<sub>2</sub>S * పొటాషియం టెట్రాఅయొడోమెర్కురేట్(II) – K<sub>2</sub>HgI<sub>4</sub> * పొటాషియం థియోసైనేట్ – KSCN * పొటాషియం టైటానిల్ ఫాస్ఫేట్ – KTiOPO<sub>4</sub> * పొటాషియం వెనడేట్ – KVO<sub>3</sub> ===ప్రాసియోడిమియం=== * ప్రాసియోడిమియం(III) క్లోరైడ్ – PrCl<sub>3</sub> * ప్రొటోనేటెడ్ మాలిక్యులర్ హైడ్రోజన్ – H<sub>3</sub><sup>+</sup> * ప్రూషియన్ బ్లూ (Iron(III) హెక్సాసైనోఫెర్రేట్(II)) – Fe<sub>4</sub>[Fe(CN)<sub>6</sub>]<sub>3</sub> * పరోసల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం – H<sub>2</sub>S<sub>2</sub>O<sub>7</sub> == Q == No compounds. == R == ===రేడియం=== * రేడియం క్లోరైడ్ – RaCl<sub>2</sub> * రాడాన్ డైఫ్లూరైడ్ – RnF<sub>2</sub> ===రోడియం=== * రోడియం(III) క్లోరైడ్ – RhCl<sub>3</sub> ===రుబిడియం=== * రుబిడియం బ్రోమైడ్ – RbBr * రుబిడియం క్లోరైడ్ – RbCl * రుబిడియం ఫ్లోరైడ్ – RbF * రుబిడియం హైడ్రాక్సైడ్ – RbOH * రుబిడియం అయొడైడ్ – RbI * రుబిడియం నైట్రేట్ – RbNO<sub>3</sub> * రుబిడియం ఆక్సైడ్ – Rb<sub>2</sub>O * రుబిడియం టెలురైడ్ – Rb<sub>2</sub>Te ===రుథేనియం=== * రుథేనియం టెట్రాక్సైడ్|రుథేనియం(VIII) ఆక్సైడ్ – RuO<sub>4</sub> == S == ===సమేరియం=== * సమేరియం(II) అయొడైడ్ – SmI<sub>2</sub> * సమేరియం(III) క్లోరైడ్ – SmCl<sub>3</sub> ===[[స్కాండియం]]=== * [[స్కాండియం(III) క్లోరైడ్]] – ScCl<sub>3</sub> and hydrate * [[స్కాండియం(III) ఫ్లోరైడ్]] – ScF<sub>3</sub> * [[స్కాండియం(III) నైట్రేట్]] – Sc(NO<sub>3</sub>)<sub>3</sub> * [[స్కాండియం(III) ఆక్సైడ్]] – Sc<sub>2</sub>O<sub>3</sub> * [[స్కాండియం(III) ట్రైఫ్లేట్]] – Sc(OSO<sub>2</sub>CF<sub>3</sub>)<sub>3</sub> ===సెలీనియం=== * సెలెనిక్ ఆమ్లం – H<sub>2</sub>SeO<sub>4</sub> * సెలెనియస్ ఆమ్లం – H<sub>2</sub>SeO<sub>3</sub> * సెలీనియం డైఆక్సైడ్ – SeO<sub>2</sub> * సెలీనియం డైసల్ఫైడ్ – SeS<sub>2</sub> * సెలీనియం హెక్సాఫ్లోరైడ్ – SeF<sub>6</sub> * సెలీనియం హెక్సాసల్ఫైడ్ – Se<sub>2</sub>S<sub>6</sub> * సెలీనియం ఆక్సీబ్రోమైడ్ – SeOBr<sub>2</sub> * సెలీనియం ఆక్సీడైక్లోరైడ్ – SeOCl<sub>2</sub> * సెలీనియం టెట్రాక్లోరైడ్ – SeCl<sub>4</sub> * సెలీనియం టెట్రాఫ్లోరైడ్ – SeF<sub>4</sub> * సెలీనియం ట్రైఆక్సైడ్ – SeO<sub>3</sub> * సెలెనోయిల్ ఫ్లోరైడ్ – SeO<sub>2</sub>F<sub>2</sub> ===సిలికాన్=== * సిలేన్ – SiH<sub>4</sub> * సిలికా జెల్l – SiO<sub>2</sub>·''n''H<sub>2</sub>O * సిలికా ఆమ్లం – [SiO<sub>x</sub>(OH)<sub>4-2x</sub>]<sub>n</sub> * సిలికాక్లోరోఫాం, ట్రైక్లోరోసిలేన్ – Cl<sub>3</sub>HSi * సిలికాఫ్లోరిక్ ఆమ్లం – H<sub>2</sub>SiF<sub>6</sub> * సిలికాన్ బోరైడ్ – SiB<sub>3</sub> * సిలికాన్ కార్బైడ్ – SiC * సిలికాన్ డైఆక్సైడ్ – SiO<sub>2</sub> * సిలికాన్ మోనాక్సైడ్ – SiO * సిలికాన్ నైట్రైడ్ – Si<sub>3</sub>N<sub>4</sub> * సిలికాన్ టెట్రాబ్రోమైడ్ – SiBr<sub>4</sub> * సిలికాన్ టెట్రాక్లోరైడ్ – SiCl<sub>4</sub> ===వెండి|సిల్వర్=== * సిల్వర్ అర్జెంటాసైనైడ్ – KAg(CN)<sub>2</sub> * సిల్వర్ ఎజైడ్ – AgN<sub>3</sub> * సిల్వర్ బ్రోమేట్ – AgBrO<sub>3</sub> * సిల్వర్ బ్రోమైడ్ – AgBr * సిల్వర్ క్లోరేట్ – AgClO<sub>3</sub> * సిల్వర్ క్లోరైడ్ – AgCl * సిల్వర్ క్రోమేట్ – Ag<sub>2</sub>CrO<sub>4</sub> * సిల్వర్ ఫ్లోరోబొరేట్ – AgBF<sub>4</sub> * సిల్వర్ ఫల్మినేట్ – AgCNO * సిల్వర్ హైడ్రాక్సైడ్ – AgOH * సిల్వర్ అయొడైడ్ – AgI * సిల్వర్ నైట్రేట్ – AgNO<sub>3</sub> * సిల్వర్ నైట్రైడ్ – Ag<sub>3</sub>N * సిల్వర్ ఆక్సైడ్ – Ag<sub>2</sub>O * సిల్వర్ పర్క్లోరేట్ – AgClO<sub>4</sub> * సిల్వర్ ఫాస్ఫేట్ (సిల్వర్ ఆర్థోఫాస్ఫేట్) – Ag<sub>3</sub>PO<sub>4</sub> * [[సిల్వర్ సబ్ఫ్లోరైడ్]] – Ag<sub>2</sub>F * సిల్వర్ సల్ఫేట్ – Ag<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> * సిల్వర్ సల్ఫైడ్ – Ag<sub>2</sub>S * సిల్వర్ (I) ఫ్లోరైడ్ – AgF * సిల్వర్ (II) ఫ్లోరైడ్ – AgF<sub>2</sub> ===సోడియం=== * సోడా లైం – * సోడమైడ్ – NaNH<sub>2</sub> * [[సోడియం అసిటేట్]] CH<sub>3</sub>COONa * సోడియం అల్యూమినేట్ – NaAlO<sub>2</sub> * సోడియం ఆర్సెనేట్ – H<sub>24</sub>Na<sub>3</sub>AsO<sub>16</sub> * సోడియం ఎజైడ్ – NaN<sub>3</sub> * [[సోడియం బైకార్బొనేట్]] – NaHCO<sub>3</sub> * సోడియం బైసెలెనైడ్ – NaHSe * సోడియం బైసల్ఫైట్ – NaHSo<sub>3</sub> * సోడియం బోరేట్ – {{chem|Na|2|B|4|O|7}} * సోడియం బోరోహైడ్రైడ్ – NaBH<sub>4</sub> * సోడియం బ్రోమేట్ – NaBrO<sub>3</sub> * సోడియం బ్రోమైడ్ – NaBr * సోడియం బ్రోమైట్ – NaBrO<sub>2</sub> * సోడియం కార్బైడ్ – Na<sub>2</sub>C<sub>2</sub> * [[సోడియమ్ కార్బొనేట్]] – Na<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> * సోడియం క్లోరేట్ – NaClO<sub>3</sub> * సోడియం క్లోరైడ్ – NaCl * సోడియం క్లోరైట్ – NaClO<sub>2</sub> * సోడియం కోబాల్టినైట్రైట్ – CoN<sub>6</sub>Na<sub>3</sub>O<sub>12</sub><ref>ChemSpider ID:13198283</ref> * సోడియం సైనేట్ – NaCNO * సోడియం సైనైడ్ – NaCN * సోడియం డైక్రోమేట్ – Na<sub>2</sub>Cr<sub>2</sub>O<sub>7</sub>.2H<sub>2</sub>O * సోడియం డైఆక్సైడ్ – NaO<sub>2</sub> * సోడియం డైథియోనైట్ – Na<sub>2</sub>S<sub>2</sub>O<sub>4</sub> * సోడియం ఫెర్రోసైనైడ్ – Na<sub>4</sub>Fe(CN)<sub>6</sub> * సోడియం ఫ్లోరోసిలికేట్F<sub>6</sub>Na<sub>2</sub>Si Sodium fluorosilicate * సోడియం హైడ్రైడ్ – NaH * సోడియం హైడ్రోజన్ కార్బొనేట్ (సోడియం బైకార్బోనేట్) – NaHCO<sub>3</sub> * సోడియం హైడ్రోసల్ఫైడ్ – NaSH * [[సోడియమ్ హైడ్రాక్సైడ్]] – NaOH * సోడియం హైపోబ్రోమైట్ – NaBrO * [[సోడియం హైపోక్లోరైట్]] – NaOCl * సోడియం హైపోఅయొడైట్ – NaIO * సోడియం హైపోఫాస్ఫోఫైట్ – NaPO<sub>2</sub>H<sub>2</sub> * సోడియం అయొడేట్ – NaIO<sub>3</sub> * సోడియం అయొడైడ్ – NaI * సోడియం మాంగనేట్ – Na<sub>2</sub>MnO<sub>4</sub> * సోడియం మోలిబ్డేట్ – Na<sub>2</sub>MoO<sub>4</sub> * సోడియం మోనోఫ్లోరోఫాస్ఫేట్ (MFP) – Na<sub>2</sub>PFO<sub>3</sub> * సోడియం నైట్రేట్ – NaNO<sub>3</sub> * సోడియం నైట్రైట్ – NaNO<sub>2</sub> * సోడియం నైట్రోప్రుస్సైడ్ – Na<sub>2</sub>[Fe(CN)<sub>5</sub>NO]</sub>.2H<sub>2</sub>O * సోడియం ఆక్సైడ్ – Na<sub>2</sub>O * సోడియం perborate – NaBO<sub>3.</sub>n</sub>H<sub>2</sub>O * సోడియం perbromate – NaBrO<sub>4</sub> * సోడియం percarbonate – 2Na<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>·3H<sub>2</sub>O<sub>2</sub> * సోడియం perchlorate – NaClO<sub>4</sub> * సోడియం periodate – NaIO<sub>4</sub> * సోడియం permanganate – NaMnO<sub>4</sub> * సోడియం పెరాక్సైడ్ – Na<sub>2</sub>O<sub>2</sub> * సోడియం perrhenate – NaReO<sub>4</sub> * సోడియం persulfate – {{chem|Na|2|S|2|O|8}} * సోడియం persulfate – Na<sub>2</sub>S<sub>2</sub>O<sub>8</sub> * సోడియం phosphate; see trisodium phosphate – Na<sub>3</sub>PO<sub>4</sub> * సోడియం selenate – Na<sub>2</sub>O<sub>4</sub>Se * సోడియం selenide – Na<sub>2</sub>Se * సోడియం సెలెనైట్ – Na<sub>2</sub>SeO<sub>3</sub> * సోడియం సెలెకేట్ – Na<sub>2</sub>SiO<sub>3</sub> * సోడియం సల్ఫేట్ – Na<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> * సోడియం సల్ఫైడ్ – Na<sub>2</sub>S * సోడియం సల్ఫైట్ – Na<sub>2</sub>SO<sub>3</sub> * సోడియం టెలురైట్ – Na<sub>2</sub>TeO<sub>3</sub> * సోడియం thioantimoniate – Na<sub>3</sub>(SbS<sub>4</sub>).9H<sub>2</sub>O * సోడియం thiocyanate – NaSCN * సోడియం thiocyanate – NaSCN * సోడియం thiosulfate – Na<sub>2</sub>S<sub>2</sub>O<sub>3</sub> * సోడియం tungstate – Na<sub>2</sub>WO<sub>4</sub> * సోడియం uranate – Na<sub>2</sub>O<sub>7</sub>U<sub>2</sub> * సోడియం zincate – H<sub>4</sub>Na<sub>2</sub>O<sub>4</sub>Zn<ref>ChemSpider ID:19990265</ref> * టిన్(II) క్లోరైడ్ (స్టానస్ క్లోరైడ్) – SnCl<sub>2</sub> ===[[ఆంటిమొని|స్టిబియం]]=== * [[స్టిబైన్]] – SbH<sub>3</sub> ===[[స్ట్రాన్షియం]]=== * [[స్ట్రాన్షియం carbonate]] – SrCO<sub>3</sub> * [[స్ట్రాన్షియం chloride]] – SrCl<sub>2</sub> * [[స్ట్రాన్షియం fluoride]] – SrF<sub>2</sub> * [[స్ట్రాన్షియం hydroxide]] – Sr(OH)<sub>2</sub> * [[స్ట్రాన్షియం nitrate]] – Sr(NO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> * [[స్ట్రాన్షియం oxide]] – SrO * [[స్ట్రాన్షియం titanate]] – SrTiO<sub>3</sub> ===[[గంధకము|సల్ఫర్]]=== * [[Sulfamic acid]] – H<sub>3</sub>NO<sub>3</sub>S * [[Hydrogen sulfide]] (sulfane) – H<sub>2</sub>S * [[సల్ఫర్ dioxide]] – SO<sub>2</sub> * [[సల్ఫర్ hexafluoride]] – SF<sub>6</sub> * [[సల్ఫర్ tetrafluoride]] – SF<sub>4</sub> * [[డైసల్ఫర్ decafluoride]] – S<sub>2</sub>F<sub>10</sub> * [[Sulfuric acid]] – H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> * [[Sulfurous acid]] – H<sub>2</sub>SO<sub>3</sub> * [[Sulfuryl chloride]] – SO<sub>2</sub>Cl<sub>2</sub> == T == ===[[టాంటాలం]]=== * [[టాంటాలం కార్బైడ్]] – TaC * [[టాంటాలం(V) ఆక్సైడ్]] – Ta<sub>2</sub>O<sub>5</sub> ===[[టెలురియం]]=== * [[టెల్లురిక్ ఆమ్లం]] – H<sub>6</sub>TeO<sub>6</sub> * [[టెల్లురియం డయాక్సైడ్]] – TeO<sub>2</sub> * [[టెలురియం టెట్రాక్లోరైడ్]] – TeCl<sub>4</sub> * [[టెలురస్ ఆమ్లం]] – H<sub>2</sub>TeO<sub>3</sub> ===[[టెర్బియం]]=== * [[టెర్బియం (III) chloride]] – TbCl<sub>3</sub> * [[Tetraborane(10)]] – B<sub>4</sub>H<sub>10</sub> * [[Tetrachloroauric acid]] – AuCl<sub>3</sub> * [[Tetrafluorohydrazine]] – N<sub>2</sub>F<sub>4</sub> * [[Tetramminecopper(II) sulfate]] – [Cu(NH<sub>3</sub>)<sub>4</sub>]SO<sub>4</sub> * [[Tetrasulfur tetranitride]] – S<sub>4</sub>N<sub>4</sub> ===[[వెనేడియం]]=== * [[థాలియం(I) carbonate]] – T<sub>l2</sub>CO<sub>3</sub> * [[వెనేడియం(I) fluoride]] – TlF * [[వెనేడియం(III) oxide]] – Tl<sub>2</sub>O<sub>3</sub> * [[వెనేడియం(III) sulfate]] – Tl<sub>2</sub>(SO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> * [[Thionyl chloride]] – SOCl<sub>2</sub> * [[Thiophosgene]] – CSCl<sub>2</sub> * [[Thiophosphoryl chloride]] – Cl<sub>3</sub>PS ===[[థోరియం]]=== * [[థోరియం డైఆక్సైడ్]] – ThO<sub>2</sub> * [[థోర్ట్వైటైట్]] – (Sc,Y)<sub>2</sub>Si<sub>2</sub>O<sub>7</sub> ===[[థులియం]]=== * [[థులియం(III) క్లోరైడ్]] – TmCl<sub>3</sub> ===[[తగరము|టిన్]]=== * [[టిన్(II) క్లోరైడ్]] – SnCl<sub>2</sub> * [[టిన్(II) ఫ్లోరైడ్]] – SnF<sub>2</sub> * [[టిన్(IV) క్లోరైడ్]] – SnCl<sub>4</sub> ===[[టైటానియం]]=== * [[టైటానియం boride]] – TiB<sub>2</sub> * [[టైటానియం carbide]] – TiC * [[టైటానియం dioxide]] (titanium(IV) oxide) – TiO<sub>2</sub> * [[టైటానియం dioxide (B)]] (titanium(IV) oxide) – TiO<sub>2</sub> * [[టైటానియం nitride]] – TiN * [[టైటానియం (IV) bromide]] ([[titanium tetrabromide]]) – TiBr<sub>4</sub> * [[టైటానియం (IV) carbide]]-TiC * [[టైటానియం (IV) chloride]] ([[titanium tetrachloride]]) – TiCl<sub>4</sub> * [[టైటానియం (III) chloride]] – TiCl<sub>3</sub> * [[టైటానియం (II) chloride]] – TiCl<sub>2</sub> * [[టైటానియం (III) fluoride]] – TiF<sub>3</sub> * [[టైటానియం (IV) iodide]] ([[titanium tetraiodide]]) – TiI<sub>4</sub> * [[Trifluoromethylisocyanide]] – C<sub>2</sub>NF<sub>3</sub> * [[Trifluoromethanesulfonic acid]] – CF<sub>3</sub>SO<sub>3</sub>H * [[Trimethylphosphine]] – C<sub>3</sub>H<sub>9</sub>P * [[Trioxidane]] – H<sub>2</sub>O<sub>3</sub> * [[Tripotassium phosphate]] – K<sub>3</sub>PO<sub>4</sub> * [[Trisodium phosphate]] – Na<sub>3</sub>PO<sub>4</sub> * [[Triuranium octaoxide]] ([[pitchblende]] or [[yellowcake]]) – U<sub>3</sub>O<sub>8</sub> ===[[టంగ్‌స్టన్]]=== * [[టంగ్‌స్టన్ బోరైడ్]] – WB<sub>2</sub> * [[టంగ్‌స్టన్ కార్బైడ్]] – WC * [[టంగ్‌స్టన్ (VI) క్లోరైడ్]] – WCl<sub>6</sub> * [[టంగ్‌స్టన్ (VI) ఫ్లోరైడ్]] – WF<sub>6</sub> * [[టంగ్‌స్టిక్ ఆమ్లం]] – H<sub>2</sub>WO<sub>4</sub> * [[టంగ్‌స్టన్ హెక్సాకార్బొనిల్]] – W(CO)<sub>6</sub> == U == ===[[యురేనియం]]=== * [[యురేనియం hexafluoride]] – UF<sub>6</sub> * [[యురేనియం pentafluoride]] – UF<sub>5</sub> * [[యురేనియం tetrachloride]] – UCl<sub>4</sub> * [[యురేనియం tetrafluoride]] – UF<sub>4</sub> * [[యురనిల్ acetate]] – UO<sub>2</sub>(CH<sub>3</sub>COO)<sub>2</sub> * [[యురనిల్ carbonate]] – UO<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> * [[యురనిల్ chloride]] – UO<sub>2</sub>Cl<sub>2</sub> * [[యురనిల్ fluoride]] – UO<sub>2</sub>F<sub>2</sub> * [[యురనిల్ hydroxide]] – UO<sub>2</sub>(OH)<sub>2</sub> * [[యురనిల్ hydroxide]] – (UO<sub>2</sub>)<sub>2</sub>(OH)<sub>4</sub> * [[యురనిల్ nitrate]] – UO<sub>2</sub>(NO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> * [[యురనిల్ sulfate]] – UO<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> == V == ===[[వెనేడియం]]=== * [[వెనేడియం carbide]] – VC * [[వెనేడియం oxytrichloride]] (Vanadium(V) oxide trichloride) – VOCl<sub>3</sub> * [[వెనేడియం(IV) chloride]] – VCl<sub>4</sub> * [[వెనేడియం(II) chloride]] – VCl<sub>2</sub> * [[వెనేడియం(II) oxide]] – VO * [[వెనేడియం(III) nitride]] – VN * [[వెనేడియం(III) bromide]] – VBr<sub>3</sub> * [[వెనేడియం(III) chloride]] – VCl<sub>3</sub> * [[వెనేడియం(III) fluoride]] – VF<sub>3</sub> * [[వెనేడియం(IV) fluoride]] – VF<sub>4</sub> * [[వెనేడియం(III) oxide]] – V<sub>2</sub>O<sub>3</sub> * [[వెనేడియం(IV) oxide]] – VO<sub>2</sub> * [[వెనేడియం(IV) sulfate]] – VOSO<sub>4</sub> * [[వెనేడియం(V) oxide]] – V<sub>2</sub>O<sub>5</sub> == W == * [[నీరు]] – H<sub>2</sub>O == X == ===[[జెనాన్]]=== * [[జెనాన్ difluoride]] – XeF<sub>2</sub> * [[జెనాన్ hexafluoroplatinate]] – Xe[PtF<sub>6</sub>] * [[జెనాన్ tetrafluoride]] – XeF<sub>4</sub> * [[జెనాన్ tetroxide]] – XeO<sub>4</sub> * [[Xenic acid]] – H<sub>2</sub>XeO<sub>4</sub> == Y == ===[[యిటెర్బియం ]]=== * [[యిటెర్బియం(III) క్లోరైడ్]] – YbCl<sub>3</sub> * [[యిటెర్బియం (III) ఆక్సైడ్]] – Yb<sub>2</sub>O<sub>3</sub> ===[[యిట్రియం]]=== * [[యిట్రియం(III) antimonide]] – YSb * [[యిట్రియం(III) arsenide]] – YAs * [[యిట్రియం(III) bromide]] – YBr<sub>3</sub> * [[యిట్రియం aluminium garnet]] – Y<sub>3</sub>Al<sub>5</sub>O<sub>12</sub> * [[యిట్రియం barium copper oxide]] – YBa<sub>2</sub>Cu<sub>3</sub>O<sub>7</sub> * [[యిట్రియం (III) fluoride]] – YF<sub>3</sub> * [[యిట్రియం iron garnet]] – Y<sub>3</sub>Fe<sub>5</sub>O<sub>12</sub> * [[యిట్రియం (III) oxide]] – Y<sub>2</sub>O<sub>3</sub> * [[యిట్రియం (III) sulfide]] – Y<sub>2</sub>S<sub>3</sub> * [[యిట్రియం copper]] – YCu * [[యిట్రియం silver]] – YAg * [[యిట్రియం gold]] – YAu * [[యిట్రియం rhodium]] – YRh * [[యిట్రియం iridium]] – YIr * [[యిట్రియం zinc]] – YZn * [[యిట్రియం cadmium]] – YCd * [[యిట్రియం magnesium]] – YMg == Z == ===[[జింక్]]=== * [[జింకు బ్రోమైడ్]] – ZnBr<sub>2</sub> * [[జింక్carbonate]] – ZnCO<sub>3</sub> * [[జింక్chloride]] – ZnCl<sub>2</sub> * [[జింక్cyanide]] – Zn(CN)<sub>2</sub> * [[జింకు ఫ్లోరైడ్]] – ZnF<sub>2</sub> * [[జింకు అయోడైడ్]] – ZnI<sub>2</sub> * [[జింక్oxide]] – ZnO * [[జింక్selenide]] – ZnSe * [[జింక్sulfate]] – ZnSO<sub>4</sub> * [[జింక్sulfide]] – ZnS * [[జింక్telluride]] – ZnTe ===[[జిర్కోనియం]]=== * [[Zirconia hydrate]] – ZrO<sub>2</sub>·''n''H<sub>2</sub>O * [[జిర్కోనియం boride]]-ZrB<sub>2</sub> * [[జిర్కోనియం carbide]] – ZrC * [[జిర్కోనియం(IV) chloride]] – ZrCl<sub>4</sub> * [[జిర్కోనియం nitride]] – ZrN * [[జిర్కోనియం hydroxide]] – Zr(OH)<sub>4</sub> * [[జిర్కోనియం(IV) oxide]] – ZrO<sub>2</sub> * [[జిర్కోనియం orthosilicate]] – ZrSiO<sub>4</sub> * [[జిర్కోనియం tetrafluoride]] – ZrF<sub>4</sub> * [[జిర్కోనియం tetrahydroxide]] – H<sub>4</sub>O<sub>4</sub>Zr * [[జిర్కోనియం tungstate]] – ZrW<sub>2</sub>O<sub>8</sub> ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[Dictionary of chemical formulas]] * [[Inorganic compounds by element]] * [[List of alchemical substances]] * [[List of biomolecules]] * [[List of compounds]] * [[List of elements by name]] * [[List of minerals]] * [[List of organic compounds]] * [[Named inorganic compounds]] * [[Organic compound]] * [[Polyatomic ion]]s, ==మూలాలు== {{Reflist}} {{రసాయన శాస్త్రము శాఖలు}} <!-- {{DEFAULTSORT:List Of Inorganic Compounds}} --> [[వర్గం:రసాయన శాస్త్రము సమ్మేళనాలు మూసలు]] <!-- [[Category:Chemistry-related lists|Inorganic Compounds]] --> [[వర్గం:అకర్బన సమ్మేళనాలు|*]] [[వర్గం:రసాయన శాస్త్రం జాబితాలు]] [[వర్గం:రసాయన మిశ్రమాలు]] [[వర్గం:జాబితాల జాబితాలు]] gsc42iu9iecf7jeqsricox07t6dzfql 0 178160 4956525 4094802 2026-09-12T06:04:22Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:రసాయన శాస్త్రము జాబితాలు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:రసాయన శాస్త్రం జాబితాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956525 wikitext text/x-wiki [[File:Bromine 25ml.jpg|thumb|250px | right| విషపూరిత వాయువులలో ఒకటైన బ్రోమిన్]] ==నిర్వచనము== *A compressed gas or vapor that has a median lethal concentration (LC50) in air of 200 [[parts per million]] (ppm) by volume, or 2 milligrams per liter of mist, fume, or dust, when administered by continuous inhalation for one hour (or less if death occurs within one hour) to albino rats weighing between 200 and 300&nbsp;grams each. *A [[NFPA 704]] Health Hazard rating of 3 is given to vapors having an LC50 from 2 to ** పీల్చడం - ఆవిర్లు **: ఒక. వర్గం 1: LC50 ≤ 0.5 మిగ్రా/లీ ** పీల్చడం - గర్భంలో కలిసిపోయినప్పటికీ, దుమ్ము **: ఎ. వర్గం 1: LC50 ≤ 0.05 మిగ్రా/లీ **: బి. వర్గం 2: LC50 ≤ 0.5 మిగ్రా/లీ **: సి. వర్గం 3: LC50 ≤ 1.0 మిగ్రా/లీ **: డి. వర్గం 4: LC50 ≤ 5 మిగ్రా/లీ **: ఈ. వర్గం 5: అయితే వర్గం 5 నోటి, చర్మ సమానమైన కలిగినవిగా భావిస్తున్నారు నిర్వచించినట్లు లేదు ==జాబితా== {| class="wikitable sortable" ! రసాయనిక పేరు ! రసాయన ఫార్ములా ! సిఎఎస్ సంఖ్య ![[ఎన్‌ఐఒఎస్‌హెచ్]] [[ఐడిఎల్‌హెచ్]] పిపిఎం లలో !ఎల్‌సి50 రకము !ఎల్‌సి50 పిపిఎంలో విషపూరితం<ref group="note">unless noted as occupational exposure limits. [[ACGIH]] [[Threshold Limit Value]]s are listed with documentation date.</ref><ref>ACGIH Threshold Limit Values for Chemical Substances and Physical Agents, 2009, ISBN 978-1-882417-95-7.</ref> !వాసన హెచ్చరిక లక్షణం !ఎన్‌ఎఫ్‌పిఎ 704 ఆరోగ్యం రేటింగ్ |- |[[ఆర్సెనిక్ పెంటాఫ్లోరైడ్]] |AsF<sub>5</sub> |7784-36-3 | |ఎలుక |20 |తగినంతగా లేని |4 |- |[[ఆర్సైన్]] |AsH<sub>3</sub> |7784-42-1 |3 |ఎలుక |20; ఎసిజిఐహెచ్ (2006) [[టిడబ్ల్యుఎ]]-టిఎల్‌వి 0.005పిపిఎం | |4 |- |[[బిస్(ట్రైఫ్లోమిథైల్)పెరాక్సైడ్]] |C<sub>2</sub>F<sub>6</sub>O<sub>2</sub> |927-84-4 |10 |ఎలుక | | | |- |[[బోరాన్ ట్రైబ్రొమైడ్]] |BBr<sub>3</sub> |10294-33-4 |50 |ఎలుక |380; ఎసిజిఐహెచ్ (1990) సీలింగ్ పరిమితి 1పిపిఎం | |3 |- |[[బోరాన్ ట్రైక్లోరైడ్]] |BCl<sub>3</sub> |10294-34-5 |25 |ఎలుక |2541 | |4 |- |[[బోరాన్ ట్రైఫ్లోరైడ్]] |BF<sub>3</sub> |7637-07-2 |25 | |ఒఎస్‌హెచ్‌ఎ, ఎసిజిఐహెచ్ (1962) 1పిపిఎం పరిమితి | |4 |- |[[బ్రోమిన్]] |Br<sub>2</sub> |7726-95-6 |3 | |ఎసిజిఐహెచ్ (1991) [[స్వల్పకాలిక ఎక్స్పోజరు పరిమితి]] ఎస్‌టిఈఎల్-టిఎల్‌వి 0.2పిపిఎం | |4 |- |[[బ్రోమిన్ క్లోరైడ్]] |[[BrCl]] |13863-41-7 | |ఎలుక |290 | | |- |[[బ్రోమోమీథేన్]] |CH<sub>3</sub>Br |74-83-9 | |ఎలుక |811.14 | |3 |- |[[కార్బన్ మొనాక్సైడ్]] |[[CO]] |630-08-0 |1,200 (మధ్యస్తంగా విషం) | |ఎసిజిఐహెచ్ (1989) టిడబ్ల్యుఎ- టిఎల్‌వి 25పిపిఎం; ఎన్‌ఐఒఎస్‌హెచ్ 35పిపిఎం; ఎన్‌ఐఒఎస్‌హెచ్ 200పిపిఎం సీలింగ్ పరిమితి | |4 |- |[[క్లోరిన్]] |Cl<sub>2</sub> |7782-50-5 |10 | |ఎసిజిఐహెచ్ (1986) ఎస్‌టిఈఎల్-టిఎల్‌వి 1పిపిఎం |వాసన ప్రవేశం 1పిపిఎం | |- |[[క్లోరిన్ పెంటాఫ్లోరైడ్]] |ClF<sub>5</sub> |13637-63-3 | | | | | |- |[[క్లోరిన్ ట్రైఫ్లోరైడ్]] |ClF<sub>3</sub> |7790-91-2 | | |ఎసిజిఐహెచ్ (1979) సీలింగ్ పరిమితి 0.1పిపిఎం |తగినంతగా లేని |4 |- |[[క్లోరోఫ్లోరోకార్బను]]లు | | | | | | | |- |[[క్లోపైరిన్]] |CCl<sub>3</sub>NO<sub>2</sub> |76-06-2 | | |ఎసిజిఐహెచ్ (1990) టిడబ్ల్యుఎ-టిఎల్‌వి 0.1పిపిఎం | | |- |[[సైనోజెన్]] |C<sub>2</sub>N<sub>2</sub> |460-19-5 | |ఎలుక |350; ఎసిజిఐహెచ్ (1966) టిడబ్ల్యుఎ-టిఎల్‌వి 10పిపిఎం |తగినంతగా లేని |4 |- |[[సైనోజెన్ క్లోరైడ్]] |[[CNCl]] |506-77-4 | |ఎలుక |1.2 మిగ్రా/లీ/గం; ఎసిజిఐహెచ్ (1977) సీలింగ్ పరిమితి 0.3పిపిఎం |తగినంతగా లేని |4 |- |[[డైజోమీథేన్]] |CH<sub>2</sub>N<sub>2</sub> |334-88-3 |2 | |ఎసిజిఐహెచ్ (1970) టిడబ్ల్యుఎ-టిఎల్‌వి 0.2పిపిఎం | | |- |[[డైబోరెన్]] |B<sub>2</sub>H<sub>6</sub> |19287-45-7 | |ఎలుక |80; ఎసిజిఐహెచ్ (1990) టిడబ్ల్యుఎ-టిఎల్‌వి 0.1పిపిఎం |తగినంతగా లేని |4 |- |[[డైక్లోరోఎసిటిలిన్]] |C<sub>2</sub>Cl<sub>2</sub> |7572-29-4 | |మౌస్ |45.6 | | |- |[[డైక్లోరోసిలేన్]] |H<sub>2</sub>Cl<sub>2</sub>Si |4109-96-0 | |ఎలుక |314 | |4 |- |[[ఫ్లోరిన్]] |F<sub>2</sub> |7782-41-4 | |ఎలుక |185; ఎసిజిఐహెచ్ (1970) ఎస్‌టిఈఎల్-టిఎల్‌వి 2పిపిఎం |వాసన ప్రవేశ 20పిపిబి | |- |[[ఫార్మాల్డిహైడ్]], వాయువు |CH<sub>2</sub>O |50-00-0 | |ఎలుక |0.66; ఎసిజిఐహెచ్ (1987) సీలింగ్ పరిమితి 0.3పిపిఎం | |3 |- |[[జెర్మేన్]] |GeH<sub>4</sub> |7782-65-2 | |ఎలుక |622 |తగినంతగా లేని |4 |- |[[హెక్సాఇథైల్ టెట్రాఫాస్ఫేట్]] |(C<sub>2</sub>H<sub>5</sub>O)<sub>6</sub>P<sub>4</sub>O<sub>7</sub> | | | | | | |- |[[హైడ్రోజన్ ఎజైడ్]] |HN<sub>3</sub> |7782-79-8 | | | | | |- |[[హైడ్రోజన్ సైనైడ్]] |[[HCN]] |74-90-8 | |ఎలుక |40; ఎసిజిఐహెచ్ (1991) సీలింగ్ పరిమితి 4.7పిపిఎం |తగినంతగా లేని |4 |- |[[హైడ్రోజన్ సెలెనైడ్]] |H<sub>2</sub>Se |7783-07-5 |1 |ఎలుక |2; ఎసిజిఐహెచ్ (1990) టిడబ్ల్యుఎ-టిఎల్‌వి 0.05పిపిఎం |తగినంతగా లేని |4 |- |[[హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్]] |H<sub>2</sub>S |7783-06-4 |100 |ఎలుక |712; ఎసిజిఐహెచ్ (1990) ఎస్‌టిఈఎల్-టిఎల్‌వి 15పిపిఎం | |4 |- |[[హైడ్రోజన్ టెలురైడ్]] |H<sub>2</sub>Te |7783-09-7 | | | | | |- |[[నికెల్ టెట్రాకార్బనిల్]] |Ni(CO)<sub>4</sub> |13463-39-3 | | |ఎసిజిఐహెచ్ (1980) టిడబ్ల్యుఎ-టిఎల్‌వి 0.05పిపిఎం |తగినంతగా లేని |4 |- |[[నైట్రోజన్ డైఆక్సైడ్]] |NO<sub>2</sub> |10102-44-0 | | | | వాసన ప్రవేశం 4పిపిఎం | |- |[[ఓస్మియం టెట్రాక్సైడ్]] |OsO<sub>4</sub> |20816-12-0 | |ఎలుక | | | |- |[[ఆక్సిజన్ డైఫ్లోరైడ్]] |OF<sub>2</sub> |7783-41-7 | |ఎలుక |2.6; ఎసిజిఐహెచ్ (1983) సీలింగ్ పరిమితి 0.05పిపిఎం | | |- |[[పర్‌క్లోరిల్ ఫ్లోరైడ్]] |ClFO<sub>3</sub> |7616-94-6 | |ఎలుక |770; ఎసిజిఐహెచ్ (1962) ఎస్‌టిఈఎల్-టిఎల్‌వి 6పిపిఎం | | |- |[[పర్‌ఫ్లోరోఐసోబుటైలిన్]] |C<sub>4</sub>F<sub>8</sub> |382-21-8 | |ఎలుక |1.2 | | |- |[[ఫాస్జీన్]] |CCl<sub>2</sub>O |75-44-5 | |ఎలుక |5; ఎసిజిఐహెచ్ (1992) టిడబ్ల్యుఎ-టిఎల్‌వి 0.1పిపిఎం |తగినంతగా లేని |4 |- |[[ఫాస్ఫైన్]] |PH<sub>3</sub> |7803-51-2 |50 | |[[ఎన్‌ఐఒఎస్‌హెచ్]] 0.3పిపిఎం సమయం సగటు; ఎసిజిఐహెచ్ (1992) ఎస్‌టిఈఎల్-టిఎల్‌వి 1పిపిఎం |తగినంతగా లేని |4 |- |[[ఫాస్ఫరస్ పెంటాఫ్లోరైడ్]] |PF<sub>5</sub> |7647-19-0 | |ఎలుక |260 | | |- |[[సెలెనియం హెక్సాఫ్లోరైడ్]] |SeF<sub>6</sub> |7783-79-1 |2 |ఎలుక |50; ఎసిజిఐహెచ్ (1992) టిడబ్ల్యుఎ-టిఎల్‌వి 0.05పిపిఎం | | |- |[[సిలికాన్ టెట్రాక్లోరైడ్]] |SiCl<sub>4</sub> |10026-04-7 | |ఎలుక |750 | | |- |[[సిలికాన్ టెట్రాఫ్లోరైడ్]] |SiF<sub>4</sub> |7783-61-1 | |ఎలుక |450 | | |- |[[స్టిబిన్]] |H<sub>3</sub>Sb |7803-52-3 |5 |ఎలుక |20 | |4 |- |[[డైసల్ఫర్ డెకాఫ్లోరైడ్]] |S<sub>2</sub>F<sub>10</sub> |5714-22-7 |1 | |ఎసిజిఐహెచ్ (1962) సీలింగ్ పరిమితి 0.01పిపిఎం | |4 |- |[[సల్ఫర్ టెట్రాఫ్లోరైడ్]] |SF<sub>4</sub> |7783-60-0 | |ఎలుక |40; ఎసిజిఐహెచ్ (1992) సీలింగ్ పరిమితి 0.1పిపిఎం | |3 |- |[[టెలురియం హెక్సాఫ్లోరైడ్]] |TeF<sub>6</sub> |7783-80-4 | |ఎలుక |25; ఎసిజిఐహెచ్ (1992) టిడబ్ల్యుఎ-టిఎల్‌వి 0.02పిపిఎం | | |- |[[టెట్రాఈథైల్ పైరోఫాస్ఫేట్]] |C<sub>8</sub>H<sub>20</sub>O<sub>7</sub>P<sub>2</sub> | | | |ఎసిజిఐహెచ్ (2006) టిడబ్ల్యుఎ-టిఎల్‌వి 0.01 మి.గ్రా/క్యూ.మీ. | | |- |[[టెట్రాఈథైల్ డైథియొపైరోఫాస్ఫేట్]] |C<sub>8</sub>H<sub>20</sub>O<sub>5</sub>P<sub>2</sub>S<sub>2</sub> | | | | | | |- |[[ట్రైఫ్లోరోఎసిటైల్ క్లోరైడ్]] |C<sub>2</sub>ClF<sub>3</sub>O |354-32-5 | |ఎలుక |1000 | | |- |[[టంగ్‌స్టన్ హెక్సాఫ్లోరైడ్]] |WF<sub>6</sub> |7783-82-6 | |ఎలుక |217 |తగినంతగా లేని | |} == గమనికలు== <references group="note" /> ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[షెడ్యూల్ 1 పదార్థాముల జాబితా (సిడబ్ల్యుసి)]] * [[చాలా ప్రమాదకర పదార్థముల జాబితా]] ==మూలాలు== <references/> ==ఇతర లింకులు== *[https://web.archive.org/web/20110716144944/http://www.asiaiga.org/docs/AIGA%20026_06%20Principles%20for%20safe%20handling%20%26%20distribution%20of%20h.pdf Principles for the Safe Handling and Distribution of Highly Toxic Gases and Mixtures] Asia Industrial Gases Association, 2006 [[వర్గం:రసాయనము భద్రత]] [[వర్గం:రసాయన శాస్త్రం జాబితాలు| అత్యంత విషపూరితమైన వాయువులు]] [[వర్గం:రసాయన శాస్త్రం]] 9d2pkwt78x8jsi8pywn5gsqwj63u6d0 4956529 4956525 2026-09-12T06:09:09Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:రసాయనము భద్రత]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:రసాయన భద్రత]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956529 wikitext text/x-wiki [[File:Bromine 25ml.jpg|thumb|250px | right| విషపూరిత వాయువులలో ఒకటైన బ్రోమిన్]] ==నిర్వచనము== *A compressed gas or vapor that has a median lethal concentration (LC50) in air of 200 [[parts per million]] (ppm) by volume, or 2 milligrams per liter of mist, fume, or dust, when administered by continuous inhalation for one hour (or less if death occurs within one hour) to albino rats weighing between 200 and 300&nbsp;grams each. *A [[NFPA 704]] Health Hazard rating of 3 is given to vapors having an LC50 from 2 to ** పీల్చడం - ఆవిర్లు **: ఒక. వర్గం 1: LC50 ≤ 0.5 మిగ్రా/లీ ** పీల్చడం - గర్భంలో కలిసిపోయినప్పటికీ, దుమ్ము **: ఎ. వర్గం 1: LC50 ≤ 0.05 మిగ్రా/లీ **: బి. వర్గం 2: LC50 ≤ 0.5 మిగ్రా/లీ **: సి. వర్గం 3: LC50 ≤ 1.0 మిగ్రా/లీ **: డి. వర్గం 4: LC50 ≤ 5 మిగ్రా/లీ **: ఈ. వర్గం 5: అయితే వర్గం 5 నోటి, చర్మ సమానమైన కలిగినవిగా భావిస్తున్నారు నిర్వచించినట్లు లేదు ==జాబితా== {| class="wikitable sortable" ! రసాయనిక పేరు ! రసాయన ఫార్ములా ! సిఎఎస్ సంఖ్య ![[ఎన్‌ఐఒఎస్‌హెచ్]] [[ఐడిఎల్‌హెచ్]] పిపిఎం లలో !ఎల్‌సి50 రకము !ఎల్‌సి50 పిపిఎంలో విషపూరితం<ref group="note">unless noted as occupational exposure limits. [[ACGIH]] [[Threshold Limit Value]]s are listed with documentation date.</ref><ref>ACGIH Threshold Limit Values for Chemical Substances and Physical Agents, 2009, ISBN 978-1-882417-95-7.</ref> !వాసన హెచ్చరిక లక్షణం !ఎన్‌ఎఫ్‌పిఎ 704 ఆరోగ్యం రేటింగ్ |- |[[ఆర్సెనిక్ పెంటాఫ్లోరైడ్]] |AsF<sub>5</sub> |7784-36-3 | |ఎలుక |20 |తగినంతగా లేని |4 |- |[[ఆర్సైన్]] |AsH<sub>3</sub> |7784-42-1 |3 |ఎలుక |20; ఎసిజిఐహెచ్ (2006) [[టిడబ్ల్యుఎ]]-టిఎల్‌వి 0.005పిపిఎం | |4 |- |[[బిస్(ట్రైఫ్లోమిథైల్)పెరాక్సైడ్]] |C<sub>2</sub>F<sub>6</sub>O<sub>2</sub> |927-84-4 |10 |ఎలుక | | | |- |[[బోరాన్ ట్రైబ్రొమైడ్]] |BBr<sub>3</sub> |10294-33-4 |50 |ఎలుక |380; ఎసిజిఐహెచ్ (1990) సీలింగ్ పరిమితి 1పిపిఎం | |3 |- |[[బోరాన్ ట్రైక్లోరైడ్]] |BCl<sub>3</sub> |10294-34-5 |25 |ఎలుక |2541 | |4 |- |[[బోరాన్ ట్రైఫ్లోరైడ్]] |BF<sub>3</sub> |7637-07-2 |25 | |ఒఎస్‌హెచ్‌ఎ, ఎసిజిఐహెచ్ (1962) 1పిపిఎం పరిమితి | |4 |- |[[బ్రోమిన్]] |Br<sub>2</sub> |7726-95-6 |3 | |ఎసిజిఐహెచ్ (1991) [[స్వల్పకాలిక ఎక్స్పోజరు పరిమితి]] ఎస్‌టిఈఎల్-టిఎల్‌వి 0.2పిపిఎం | |4 |- |[[బ్రోమిన్ క్లోరైడ్]] |[[BrCl]] |13863-41-7 | |ఎలుక |290 | | |- |[[బ్రోమోమీథేన్]] |CH<sub>3</sub>Br |74-83-9 | |ఎలుక |811.14 | |3 |- |[[కార్బన్ మొనాక్సైడ్]] |[[CO]] |630-08-0 |1,200 (మధ్యస్తంగా విషం) | |ఎసిజిఐహెచ్ (1989) టిడబ్ల్యుఎ- టిఎల్‌వి 25పిపిఎం; ఎన్‌ఐఒఎస్‌హెచ్ 35పిపిఎం; ఎన్‌ఐఒఎస్‌హెచ్ 200పిపిఎం సీలింగ్ పరిమితి | |4 |- |[[క్లోరిన్]] |Cl<sub>2</sub> |7782-50-5 |10 | |ఎసిజిఐహెచ్ (1986) ఎస్‌టిఈఎల్-టిఎల్‌వి 1పిపిఎం |వాసన ప్రవేశం 1పిపిఎం | |- |[[క్లోరిన్ పెంటాఫ్లోరైడ్]] |ClF<sub>5</sub> |13637-63-3 | | | | | |- |[[క్లోరిన్ ట్రైఫ్లోరైడ్]] |ClF<sub>3</sub> |7790-91-2 | | |ఎసిజిఐహెచ్ (1979) సీలింగ్ పరిమితి 0.1పిపిఎం |తగినంతగా లేని |4 |- |[[క్లోరోఫ్లోరోకార్బను]]లు | | | | | | | |- |[[క్లోపైరిన్]] |CCl<sub>3</sub>NO<sub>2</sub> |76-06-2 | | |ఎసిజిఐహెచ్ (1990) టిడబ్ల్యుఎ-టిఎల్‌వి 0.1పిపిఎం | | |- |[[సైనోజెన్]] |C<sub>2</sub>N<sub>2</sub> |460-19-5 | |ఎలుక |350; ఎసిజిఐహెచ్ (1966) టిడబ్ల్యుఎ-టిఎల్‌వి 10పిపిఎం |తగినంతగా లేని |4 |- |[[సైనోజెన్ క్లోరైడ్]] |[[CNCl]] |506-77-4 | |ఎలుక |1.2 మిగ్రా/లీ/గం; ఎసిజిఐహెచ్ (1977) సీలింగ్ పరిమితి 0.3పిపిఎం |తగినంతగా లేని |4 |- |[[డైజోమీథేన్]] |CH<sub>2</sub>N<sub>2</sub> |334-88-3 |2 | |ఎసిజిఐహెచ్ (1970) టిడబ్ల్యుఎ-టిఎల్‌వి 0.2పిపిఎం | | |- |[[డైబోరెన్]] |B<sub>2</sub>H<sub>6</sub> |19287-45-7 | |ఎలుక |80; ఎసిజిఐహెచ్ (1990) టిడబ్ల్యుఎ-టిఎల్‌వి 0.1పిపిఎం |తగినంతగా లేని |4 |- |[[డైక్లోరోఎసిటిలిన్]] |C<sub>2</sub>Cl<sub>2</sub> |7572-29-4 | |మౌస్ |45.6 | | |- |[[డైక్లోరోసిలేన్]] |H<sub>2</sub>Cl<sub>2</sub>Si |4109-96-0 | |ఎలుక |314 | |4 |- |[[ఫ్లోరిన్]] |F<sub>2</sub> |7782-41-4 | |ఎలుక |185; ఎసిజిఐహెచ్ (1970) ఎస్‌టిఈఎల్-టిఎల్‌వి 2పిపిఎం |వాసన ప్రవేశ 20పిపిబి | |- |[[ఫార్మాల్డిహైడ్]], వాయువు |CH<sub>2</sub>O |50-00-0 | |ఎలుక |0.66; ఎసిజిఐహెచ్ (1987) సీలింగ్ పరిమితి 0.3పిపిఎం | |3 |- |[[జెర్మేన్]] |GeH<sub>4</sub> |7782-65-2 | |ఎలుక |622 |తగినంతగా లేని |4 |- |[[హెక్సాఇథైల్ టెట్రాఫాస్ఫేట్]] |(C<sub>2</sub>H<sub>5</sub>O)<sub>6</sub>P<sub>4</sub>O<sub>7</sub> | | | | | | |- |[[హైడ్రోజన్ ఎజైడ్]] |HN<sub>3</sub> |7782-79-8 | | | | | |- |[[హైడ్రోజన్ సైనైడ్]] |[[HCN]] |74-90-8 | |ఎలుక |40; ఎసిజిఐహెచ్ (1991) సీలింగ్ పరిమితి 4.7పిపిఎం |తగినంతగా లేని |4 |- |[[హైడ్రోజన్ సెలెనైడ్]] |H<sub>2</sub>Se |7783-07-5 |1 |ఎలుక |2; ఎసిజిఐహెచ్ (1990) టిడబ్ల్యుఎ-టిఎల్‌వి 0.05పిపిఎం |తగినంతగా లేని |4 |- |[[హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్]] |H<sub>2</sub>S |7783-06-4 |100 |ఎలుక |712; ఎసిజిఐహెచ్ (1990) ఎస్‌టిఈఎల్-టిఎల్‌వి 15పిపిఎం | |4 |- |[[హైడ్రోజన్ టెలురైడ్]] |H<sub>2</sub>Te |7783-09-7 | | | | | |- |[[నికెల్ టెట్రాకార్బనిల్]] |Ni(CO)<sub>4</sub> |13463-39-3 | | |ఎసిజిఐహెచ్ (1980) టిడబ్ల్యుఎ-టిఎల్‌వి 0.05పిపిఎం |తగినంతగా లేని |4 |- |[[నైట్రోజన్ డైఆక్సైడ్]] |NO<sub>2</sub> |10102-44-0 | | | | వాసన ప్రవేశం 4పిపిఎం | |- |[[ఓస్మియం టెట్రాక్సైడ్]] |OsO<sub>4</sub> |20816-12-0 | |ఎలుక | | | |- |[[ఆక్సిజన్ డైఫ్లోరైడ్]] |OF<sub>2</sub> |7783-41-7 | |ఎలుక |2.6; ఎసిజిఐహెచ్ (1983) సీలింగ్ పరిమితి 0.05పిపిఎం | | |- |[[పర్‌క్లోరిల్ ఫ్లోరైడ్]] |ClFO<sub>3</sub> |7616-94-6 | |ఎలుక |770; ఎసిజిఐహెచ్ (1962) ఎస్‌టిఈఎల్-టిఎల్‌వి 6పిపిఎం | | |- |[[పర్‌ఫ్లోరోఐసోబుటైలిన్]] |C<sub>4</sub>F<sub>8</sub> |382-21-8 | |ఎలుక |1.2 | | |- |[[ఫాస్జీన్]] |CCl<sub>2</sub>O |75-44-5 | |ఎలుక |5; ఎసిజిఐహెచ్ (1992) టిడబ్ల్యుఎ-టిఎల్‌వి 0.1పిపిఎం |తగినంతగా లేని |4 |- |[[ఫాస్ఫైన్]] |PH<sub>3</sub> |7803-51-2 |50 | |[[ఎన్‌ఐఒఎస్‌హెచ్]] 0.3పిపిఎం సమయం సగటు; ఎసిజిఐహెచ్ (1992) ఎస్‌టిఈఎల్-టిఎల్‌వి 1పిపిఎం |తగినంతగా లేని |4 |- |[[ఫాస్ఫరస్ పెంటాఫ్లోరైడ్]] |PF<sub>5</sub> |7647-19-0 | |ఎలుక |260 | | |- |[[సెలెనియం హెక్సాఫ్లోరైడ్]] |SeF<sub>6</sub> |7783-79-1 |2 |ఎలుక |50; ఎసిజిఐహెచ్ (1992) టిడబ్ల్యుఎ-టిఎల్‌వి 0.05పిపిఎం | | |- |[[సిలికాన్ టెట్రాక్లోరైడ్]] |SiCl<sub>4</sub> |10026-04-7 | |ఎలుక |750 | | |- |[[సిలికాన్ టెట్రాఫ్లోరైడ్]] |SiF<sub>4</sub> |7783-61-1 | |ఎలుక |450 | | |- |[[స్టిబిన్]] |H<sub>3</sub>Sb |7803-52-3 |5 |ఎలుక |20 | |4 |- |[[డైసల్ఫర్ డెకాఫ్లోరైడ్]] |S<sub>2</sub>F<sub>10</sub> |5714-22-7 |1 | |ఎసిజిఐహెచ్ (1962) సీలింగ్ పరిమితి 0.01పిపిఎం | |4 |- |[[సల్ఫర్ టెట్రాఫ్లోరైడ్]] |SF<sub>4</sub> |7783-60-0 | |ఎలుక |40; ఎసిజిఐహెచ్ (1992) సీలింగ్ పరిమితి 0.1పిపిఎం | |3 |- |[[టెలురియం హెక్సాఫ్లోరైడ్]] |TeF<sub>6</sub> |7783-80-4 | |ఎలుక |25; ఎసిజిఐహెచ్ (1992) టిడబ్ల్యుఎ-టిఎల్‌వి 0.02పిపిఎం | | |- |[[టెట్రాఈథైల్ పైరోఫాస్ఫేట్]] |C<sub>8</sub>H<sub>20</sub>O<sub>7</sub>P<sub>2</sub> | | | |ఎసిజిఐహెచ్ (2006) టిడబ్ల్యుఎ-టిఎల్‌వి 0.01 మి.గ్రా/క్యూ.మీ. | | |- |[[టెట్రాఈథైల్ డైథియొపైరోఫాస్ఫేట్]] |C<sub>8</sub>H<sub>20</sub>O<sub>5</sub>P<sub>2</sub>S<sub>2</sub> | | | | | | |- |[[ట్రైఫ్లోరోఎసిటైల్ క్లోరైడ్]] |C<sub>2</sub>ClF<sub>3</sub>O |354-32-5 | |ఎలుక |1000 | | |- |[[టంగ్‌స్టన్ హెక్సాఫ్లోరైడ్]] |WF<sub>6</sub> |7783-82-6 | |ఎలుక |217 |తగినంతగా లేని | |} == గమనికలు== <references group="note" /> ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[షెడ్యూల్ 1 పదార్థాముల జాబితా (సిడబ్ల్యుసి)]] * [[చాలా ప్రమాదకర పదార్థముల జాబితా]] ==మూలాలు== <references/> ==ఇతర లింకులు== *[https://web.archive.org/web/20110716144944/http://www.asiaiga.org/docs/AIGA%20026_06%20Principles%20for%20safe%20handling%20%26%20distribution%20of%20h.pdf Principles for the Safe Handling and Distribution of Highly Toxic Gases and Mixtures] Asia Industrial Gases Association, 2006 [[వర్గం:రసాయన భద్రత]] [[వర్గం:రసాయన శాస్త్రం జాబితాలు| అత్యంత విషపూరితమైన వాయువులు]] [[వర్గం:రసాయన శాస్త్రం]] atvlf9z3mhx69ucdtf1gxx4ehvkdhmc 14 178161 4956536 4095076 2026-09-12T06:11:21Z యర్రా రామారావు 28161 యర్రా రామారావు, [[వర్గం:రసాయన శాస్త్రము జాబితాలు]] పేజీని [[వర్గం:రసాయన శాస్త్రం జాబితాలు]] కు తరలించారు 4095076 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:రసాయన శాస్త్రం]] [[వర్గం:జాబితాలు]] 0h6p4tph0sqp5law7l43ew2m9hwerr6 0 178174 4956533 4094794 2026-09-12T06:10:31Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:రసాయన శాస్త్రము జాబితాలు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:రసాయన శాస్త్రం జాబితాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956533 wikitext text/x-wiki ==C<sub>22</sub>== {| class="wikitable sortable" |- ! Chemical formula || Synonyms || CAS number |- | C<sub>22</sub>H<sub>10</sub>O<sub>2</sub> || [[anthranthrone]] || 641-13-4 |- | [[C22H14|C<sub>22</sub>H<sub>14</sub>]] || Several molecules || - |- | C<sub>22</sub>H<sub>17</sub>ClN<sub>2</sub> || [[clotrimazole]] || 23593-75-1 |- | C<sub>22</sub>H<sub>17</sub>F<sub>25</sub>O<sub>2</sub> || [[perfluorododecyl hexylene methacrylate]] || 138245-45-1 |- | C<sub>22</sub>H<sub>18</sub>O<sub>4</sub> || [[dibenzyl phthalate]] || 523-31-9 |- | C<sub>22</sub>H<sub>19</sub>Br<sub>2</sub>NO<sub>3</sub> || [[deltamethrine]] || 62229-77-0 |- | C<sub>22</sub>H<sub>19</sub>Cl<sub>2</sub>NO<sub>3</sub> || [[alphamethrin]] || 97955-44-7 |- | C<sub>22</sub>H<sub>19</sub>NO<sub>4</sub> || [[bisacodyl]] || 603-50-9 |- | [[C22H20O11|C<sub>22</sub>H<sub>20</sub>O<sub>11</sub>]] || Oroxindin || 51059-44-0 |- | C<sub>22</sub>H<sub>20</sub>O<sub>13</sub> || [[carminic acid]] || 1260-17-9 |- | C<sub>22</sub>H<sub>22</sub>FN<sub>3</sub>O<sub>2</sub> || [[droperidol]] || 548-73-2 |- | [[C22H22O9|C<sub>22</sub>H<sub>22</sub>O<sub>9</sub>]] || Ononin || 486-62-4 |- | [[C22H22O11|C<sub>22</sub>H<sub>22</sub>O<sub>11</sub>]] || Several molecules || - |- | C<sub>22</sub>H<sub>23</sub>F<sub>4</sub>NO<sub>2</sub> || [[trifluperidol]] || 749-13-3 |- | C<sub>22</sub>H<sub>23</sub>NO<sub>7</sub> || [[narcotine alkaloid]] || 128-62-1 |- | C<sub>22</sub>H<sub>24</sub>FN<sub>3</sub>O<sub>2</sub> || [[benperidol]] || 2062-84-2 |- | C<sub>22</sub>H<sub>24</sub>F<sub>3</sub>N<sub>3</sub>O<sub>2</sub>S || [[ftorpropazine]] || 33414-36-7 |- | C<sub>22</sub>H<sub>25</sub>NO<sub>6</sub> || [[colchicine]] || 64-86-8 |- | C<sub>22</sub>H<sub>26</sub>FNO<sub>2</sub> || [[moperone]] || 1050-79-9 |- | C<sub>22</sub>H<sub>26</sub>F<sub>3</sub>N<sub>3</sub>OS || [[fluphenazine]] || 69-23-8 |- | C<sub>22</sub>H<sub>26</sub>N<sub>2</sub>O<sub>2</sub> || [[vinpocetine]] || 42971-09-5 |- | C<sub>22</sub>H<sub>26</sub>O<sub>3</sub> || [[resmethrin]] || 10453-86-8 |- | C<sub>22</sub>H<sub>26</sub>O<sub>12</sub> || [[arbutin pentaacetate]] || 14698-56-7 |- | C<sub>22</sub>H<sub>27</sub>NO || [[phenazocine]] || 127-35-5 |- | C<sub>22</sub>H<sub>27</sub>NO<sub>2</sub> || [[amineptine]] || 57574-09-1 |- | C<sub>22</sub>H<sub>27</sub>NO<sub>3</sub> || [[dioxaphetyl butyrate]] || 467-86-7 |- | C<sub>22</sub>H<sub>28</sub>Cl<sub>2</sub>N<sub>2</sub>O || [[lorcainide]] || 59729-31-6 |- | C<sub>22</sub>H<sub>28</sub>N<sub>2</sub>O || [[fentanyl]] || 437-38-7 |- | C<sub>22</sub>H<sub>28</sub>N<sub>2</sub>O<sub>2</sub> || [[anileridine]] || 144-14-9 |- | C<sub>22</sub>H<sub>28</sub>O<sub>2</sub> || [[norethindrone acetate]] || 51-98-9 |- | C<sub>22</sub>H<sub>29</sub>ClO<sub>5</sub> || [[beclomethasone]] || 4419-39-0 |- | C<sub>22</sub>H<sub>29</sub>NO<sub>2</sub> || [[dextropropoxyphene]] || 469-62-5 |- | C<sub>22</sub>H<sub>29</sub>NO<sub>2</sub> || [[levopropoxyphene]] || 2338-37-6 |- | C<sub>22</sub>H<sub>29</sub>NO<sub>2</sub> || [[noracymethadol]] || 1477-39-0 |- | C<sub>22</sub>H<sub>29</sub>N<sub>3</sub>S<sub>2</sub> || [[thiethylperazine]] || 1420-55-9 |- | C<sub>22</sub>H<sub>30</sub>N<sub>2</sub> || [[aprindine]] || 37640-71-4 |- | C<sub>22</sub>H<sub>30</sub>N<sub>4</sub>O<sub>2</sub>S<sub>2</sub> || [[thioproperazine]] || 316-81-4 |- | C<sub>22</sub>H<sub>30</sub>N<sub>6</sub>O<sub>4</sub>S || [[sildenafil]] || 139755-83-2 |- | C<sub>22</sub>H<sub>32</sub>N<sub>2</sub>O<sub>5</sub> || [[benzquinamide]] || 63-12-7 |- | C<sub>22</sub>H<sub>32</sub>O<sub>2</sub> || [[synhexyl]] || 117-51-1 |- | C<sub>22</sub>H<sub>32</sub>O<sub>4</sub> || [[cyclohexyl isooctyl phthalate]] || 71486-48-1 |- | C<sub>22</sub>H<sub>32</sub>Br<sub>2</sub>N<sub>4</sub>O<sub>4</sub> || [[distigmine]] || 15876-67-2 |- | C<sub>22</sub>H<sub>34</sub>O<sub>4</sub> || [[butyl decyl phthalate]] || 89-19-0 |- | C<sub>22</sub>H<sub>34</sub>O<sub>4</sub> || [[butyl isodecyl phthalate]] || 89-18-9 |- | C<sub>22</sub>H<sub>36</sub>O || [[hexadecanophenone]] || 6697-12-7 |- | C<sub>22</sub>H<sub>36</sub>O<sub>2</sub>Si || [[testosterone trimethylsilyl ether]] || 5055-42-5 |- | C<sub>22</sub>H<sub>37</sub>F<sub>7</sub>O<sub>2</sub> || [[octadecyl heptafluorobutanoate]] || 400-57-7 |- | C<sub>22</sub>H<sub>39</sub>O<sub>3</sub>P || [[dioctyl phenylphosphonate]] || 1754-47-8 |- | C<sub>22</sub>H<sub>39</sub>O<sub>4</sub>P || [[dioctyl phenyl phosphate]] || 6161-81-5 |- | C<sub>22</sub>H<sub>40</sub>BrNO || [[domiphen bromide]] || 538-71-6 |- | C<sub>22</sub>H<sub>42</sub>O<sub>2</sub> || [[erucic acid]] || 112-86-7 |- | C<sub>22</sub>H<sub>42</sub>O<sub>4</sub> || [[diisooctyl adipate]] || 1330-86-5 |- | C<sub>22</sub>H<sub>42</sub>O<sub>4</sub> || [[monostearyl succinate]] || 2944-11-8 |- | C<sub>22</sub>H<sub>42</sub>O<sub>5</sub> || [[diethylene glycol dipelargonate]] || 106-01-4 |- | C<sub>22</sub>H<sub>42</sub>O<sub>6</sub> || [[triethylene glycol dioctanoate]] || 106-10-5 |- | C<sub>22</sub>H<sub>43</sub>N || [[docosanenitrile]] || 49562-27-8 |- | C<sub>22</sub>H<sub>43</sub>NO<sub>3</sub> || [[oleic diethanolamide]] || 93-83-4 |- | C<sub>22</sub>H<sub>44</sub> || [[cyclodocosane]] || 296-86-6 |- | C<sub>22</sub>H<sub>44</sub>N<sub>2</sub>NiS<sub>4</sub> || [[nickel dipentyldithiocarbamate]] || 36259-37-7 |- | C<sub>22</sub>H<sub>44</sub>O<sub>2</sub> || [[behenic acid]] || 112-85-6 |- | C<sub>22</sub>H<sub>44</sub>O<sub>2</sub> || [[ethyl eicosanoate]] || 18281-05-5 |- | C<sub>22</sub>H<sub>44</sub>O<sub>2</sub> || [[octadecyl butanoate]] || 13373-83-6 |- | C<sub>22</sub>H<sub>46</sub>S || [[diundecyl sulfide]] || 35599-82-7 |- | C<sub>22</sub>H<sub>51</sub>NO<sub>3</sub>Si<sub>3</sub> || [[threonine tritbdms]] || 107715-94-6 |- | C<sub>22</sub>H<sub>66</sub>O<sub>11</sub>Si<sub>11</sub> || [[docosamethylcycloundecasiloxane]] || 18766-38-6 |- |} ==See also== * [[కర్బనం సంఖ్య 21 సమ్మేళనాలు జాబితా]] * [[కర్బనం సంఖ్య 23 సమ్మేళనాలు జాబితా]] {{DEFAULTSORT:Dictionary Of Chemical Formulas/C22}} [[వర్గం:రసాయనిక సూత్రాలు నిఘంటువు|C22]] [[వర్గం:రసాయన శాస్త్రం జాబితాలు]] [[వర్గం:రసాయన శాస్త్రం]] otm2jc7bcrr6vz8kujpg0cwk1u6llna 0 179150 4956532 4094793 2026-09-12T06:10:20Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:రసాయన శాస్త్రము జాబితాలు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:రసాయన శాస్త్రం జాబితాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956532 wikitext text/x-wiki ==C<sub>21</sub>== {| class="wikitable sortable" |- ! Chemical formula || Synonyms || CAS number |- | C<sub>21</sub>H<sub>15</sub>N || [[triphenylacrylonitrile]] || 6304-33-2 |- | C<sub>21</sub>H<sub>16</sub> || [[triphenylcyclopropene]] || 16510-49-9 |- | C<sub>21</sub>H<sub>18</sub>N<sub>2</sub> || [[hydrobenzamide]] || 92-29-5 |- | C<sub>21</sub>H<sub>18</sub>NO<sub>4</sub> || [[chelerythrine]] || 34316-15-9 |- | [[C21H18O11|C<sub>21</sub>H<sub>18</sub>O<sub>11</sub>]] || Baicalin || 21967-41-9 |- | [[C21H18O12|C<sub>21</sub>H<sub>18</sub>O<sub>12</sub>]] || Scutellarin || 27740-01-8 |- | C<sub>21</sub>H<sub>20</sub>Cl<sub>2</sub>O<sub>3</sub> || [[permethrin]] || 52645-53-1 |- | C<sub>21</sub>H<sub>20</sub>O<sub>6</sub> || [[curcumin]] || 458-37-7 |- | [[C21H20O9|C<sub>21</sub>H<sub>20</sub>O<sub>9</sub>]] || Several molecules || - |- | [[C21H20O10|C<sub>21</sub>H<sub>20</sub>O<sub>10</sub>]] || Several molecules || - |- | [[C21H20O11|C<sub>21</sub>H<sub>20</sub>O<sub>11</sub>]] || Several molecules || - |- | [[C21H20O12|C<sub>21</sub>H<sub>20</sub>O<sub>12</sub>]] || Several molecules || - |- | C<sub>21</sub>H<sub>21</sub>N || [[cyproheptadine]] || 129-03-3 |- | C<sub>21</sub>H<sub>21</sub>NO<sub>6</sub> || [[hydrastine]] || 118-08-1 |- | C<sub>21</sub>H<sub>21</sub>N<sub>3</sub>O<sub>7</sub> || [[cacotheline]] || 561-20-6 |- | C<sub>21</sub>H<sub>21</sub>O<sub>4</sub>P || [[tricresyl phosphate]] || 78-30-8 |- | C<sub>21</sub>H<sub>21</sub>O<sub>4</sub>P || [[tricresyl phosphate]] || 73299-28-2 |- | [[C21H21O11|C<sub>21</sub>H<sub>21</sub>O<sub>11</sub>]] || Chrysontemin || 7084-24-4 |- | [[C21H21O12|C<sub>21</sub>H<sub>21</sub>O<sub>12</sub>]] || Myrtillin || 6906-38-3 |- | C<sub>21</sub>H<sub>22</sub> || [[methyldodecahedrane]] || 82400-17-7 |- | C<sub>21</sub>H<sub>22</sub>N<sub>2</sub>O<sub>2</sub> || [[strychnine]] || 57-24-9 |- | [[C21H22O8|C<sub>21</sub>H<sub>22</sub>O<sub>8</sub>]] || Nobiletin || 478-01-3 |- | [[C21H22O9|C<sub>21</sub>H<sub>22</sub>O<sub>9</sub>]] || Several molecules || - |- | [[C21H22O11|C<sub>21</sub>H<sub>22</sub>O<sub>11</sub>]] || Several molecules || - |- | [[C21H22O12|C<sub>21</sub>H<sub>22</sub>O<sub>12</sub>]] || Several molecules || - |- | C<sub>21</sub>H<sub>23</sub>ClFNO<sub>2</sub> || [[haloperidol]] || 52-86-8 |- | C<sub>21</sub>H<sub>23</sub>ClFN<sub>3</sub>O || [[flurazepam]] || 17617-23-1 |- | C<sub>21</sub>H<sub>23</sub>NO || [[dapoxetine]] || 119356-77-3 |- | C<sub>21</sub>H<sub>23</sub>NO<sub>6</sub> || [[colchiceine]] || 102491-69-0 |- | C<sub>21</sub>H<sub>23</sub>N<sub>3</sub>OS || [[pericyazine]] || 2622-26-6 |- | C<sub>21</sub>H<sub>24</sub>ClNO<sub>5</sub> || [[morclofone]] || 31848-01-8 |- | C<sub>21</sub>H<sub>24</sub>ClN<sub>3</sub>OS || [[pipamazine]] || 84-04-8 |- | C<sub>21</sub>H<sub>24</sub>ClN<sub>3</sub>O<sub>3</sub> || [[fominoben]] || 18053-31-1 |- | C<sub>21</sub>H<sub>24</sub>F<sub>3</sub>N<sub>3</sub>S || [[trifluoperazine]] || 117-89-5 |- | C<sub>21</sub>H<sub>24</sub>GeSn || [[trimethylgermanyltriphenyltin]] || 20213-95-0 |- | C<sub>21</sub>H<sub>24</sub>N<sub>2</sub>O<sub>3</sub> || [[ajmalicine]] || 483-04-5 |- | C<sub>21</sub>H<sub>25</sub>NO || [[benztropine]] || 86-13-5 |- | C<sub>21</sub>H<sub>25</sub>NO || [[octyloxycyanobiphenyl]] || 52364-73-5 |- | C<sub>21</sub>H<sub>25</sub>NO<sub>2</sub> || [[piperidolate]] || 82-98-4 |- | C<sub>21</sub>H<sub>25</sub>NO<sub>3</sub> || [[piperilate]] || 4546-39-8 |- | C<sub>21</sub>H<sub>26</sub>ClNO || [[clemastine]] || 15686-51-8 |- | C<sub>21</sub>H<sub>26</sub>ClN<sub>3</sub>OS || [[perphenazine]] || 58-39-9 |- | C<sub>21</sub>H<sub>26</sub>N<sub>2</sub>O || [[acetyl fentanyl]] || 3258-84-2 |- | C<sub>21</sub>H<sub>26</sub>N<sub>2</sub>OS<sub>2</sub> || [[mesoridazine]] || 5588-33-0 |- | C<sub>21</sub>H<sub>26</sub>N<sub>2</sub>O<sub>2</sub>S<sub>2</sub> || [[sulforidazine]] || 14759-06-9 |- | C<sub>21</sub>H<sub>26</sub>N<sub>2</sub>O<sub>3</sub> || [[epivincamine]] || 6835-99-0 |- | C<sub>21</sub>H<sub>26</sub>N<sub>2</sub>O<sub>3</sub> || [[vincamine]] || 1617-90-9 |- | C<sub>21</sub>H<sub>26</sub>N<sub>2</sub>O<sub>3</sub> || [[yohimbine]] || 146-48-5 |- | C<sub>21</sub>H<sub>26</sub>O<sub>2</sub> || [[cannabinol]] || 521-35-7 |- | C<sub>21</sub>H<sub>26</sub>O<sub>2</sub> || [[mestranol]] || 72-33-3 |- | C<sub>21</sub>H<sub>26</sub>O<sub>3</sub> || [[octabenzone]] || 1843-05-6 |- | C<sub>21</sub>H<sub>26</sub>O<sub>5</sub> || [[prednisone]] || 53-03-2 |- | C<sub>21</sub>H<sub>27</sub>ClN<sub>2</sub>O<sub>2</sub> || [[hydroxyzine base]] || 68-88-2 |- | C<sub>21</sub>H<sub>27</sub>NO || [[diphenidol]] || 972-02-1 |- | C<sub>21</sub>H<sub>27</sub>NO || [[quinolinimide]] || 466-40-0 |- | C<sub>21</sub>H<sub>27</sub>NO<sub>2</sub> || [[etafenone]] || 90-54-0 |- | C<sub>21</sub>H<sub>27</sub>NO<sub>2</sub> || [[norpropoxyphene]] || 66796-40-5 |- | C<sub>21</sub>H<sub>27</sub>NO<sub>4</sub> || [[laudanosine]] || 20412-65-1 |- | C<sub>21</sub>H<sub>27</sub>NO<sub>4</sub>S || [[diphemanil metilsulfate]] || 62-97-5 |- | C<sub>21</sub>H<sub>27</sub>N<sub>3</sub>O<sub>2</sub> || [[methysergide]] || 361-37-5 |- | C<sub>21</sub>H<sub>28</sub>NO<sub>7</sub> || [[clivorine]] || 33979-15-6 |- | C<sub>21</sub>H<sub>28</sub>N<sub>2</sub>O || [[diampromide]] || 552-25-0 |- | C<sub>21</sub>H<sub>28</sub>N<sub>2</sub>O<sub>5</sub> || [[trimethobenzamide]] || 138-56-7 |- | C<sub>21</sub>H<sub>28</sub>O<sub>2</sub> || [[ethisterone]] || 434-03-7 |- | C<sub>21</sub>H<sub>28</sub>O<sub>2</sub> || [[ethisterone]] || 17554-63-1 |- | C<sub>21</sub>H<sub>28</sub>O<sub>5</sub> || [[aldosterone]] || 52-39-1 |- | C<sub>21</sub>H<sub>28</sub>O<sub>5</sub> || [[cortisone]] || 53-06-5 |- | C<sub>21</sub>H<sub>28</sub>BrNO<sub>4</sub> || [[cimetropium bromide]] || 51598-60-8 |- | C<sub>21</sub>H<sub>29</sub>NO || [[alphamethadol]] || 17199-54-1 |- | C<sub>21</sub>H<sub>29</sub>NO || [[biperiden]] || 514-65-8 |- | C<sub>21</sub>H<sub>29</sub>NO<sub>7</sub> || [[neoligularidine]] || 90364-91-3 |- | C<sub>21</sub>H<sub>29</sub>NO<sub>8</sub> || [[florosenine]] || 16958-30-8 |- | C<sub>21</sub>H<sub>29</sub>NS<sub>2</sub> || [[captodiame]] || 486-17-9 |- | C<sub>21</sub>H<sub>29</sub>N<sub>3</sub>O || [[disopyramide]] || 3737-09-5 |- | C<sub>21</sub>H<sub>30</sub>ClNO<sub>8</sub> || [[doronine]] || 60367-00-2 |- | C<sub>21</sub>H<sub>30</sub>CrO<sub>3</sub> || [[hexaethylbenzenechromium tricarbonyl]] || 47378-46-1 |- | C<sub>21</sub>H<sub>30</sub>FN<sub>3</sub>O<sub>2</sub> || [[pipamperone]] || 1893-33-0 |- | C<sub>21</sub>H<sub>30</sub>O<sub>2</sub> || [[cannabidiol]] || 521-37-9 |- | C<sub>21</sub>H<sub>30</sub>O<sub>2</sub> || [[progesterone]] || 57-83-0 |- | C<sub>21</sub>H<sub>30</sub>O<sub>2</sub> || [[tetrahydrocannabinol]] || 56282-24-7 |- | C<sub>21</sub>H<sub>30</sub>O<sub>3</sub> || [[deoxycorticosterone]] || 64-85-7 |- | C<sub>21</sub>H<sub>30</sub>O<sub>5</sub> || [[hydrocortisone]] || 50-23-7 |- | C<sub>21</sub>H<sub>31</sub>ClN<sub>2</sub>O || [[viminol]] || 21363-18-8 |- | C<sub>21</sub>H<sub>31</sub>NO<sub>2</sub> || [[bornaprine]] || 20448-86-6 |- | C<sub>21</sub>H<sub>31</sub>NO<sub>4</sub> || [[furethidine]] || 2385-81-1 |- | C<sub>21</sub>H<sub>32</sub>N<sub>2</sub>O || [[stanozolol]] || 10418-03-8 |- | C<sub>21</sub>H<sub>32</sub>O<sub>2</sub> || [[bolasterone]] || 1605-89-6 |- | C<sub>21</sub>H<sub>32</sub>O<sub>2</sub> || [[calusterone]] || 17021-26-0 |- | C<sub>21</sub>H<sub>32</sub>O<sub>2</sub> || [[hexahydrocannabinol]] || 6692-85-9 |- | C<sub>21</sub>H<sub>32</sub>O<sub>2</sub> || [[methyl isopimarate]] || 1686-62-0 |- | C<sub>21</sub>H<sub>32</sub>O<sub>2</sub> || [[methyl levopimarate]] || 3513-69-7 |- | C<sub>21</sub>H<sub>32</sub>O<sub>2</sub> || [[methyl neoabietate]] || 3310-97-2 |- | C<sub>21</sub>H<sub>32</sub>O<sub>2</sub> || [[methyl pimarate]] || 3730-56-1 |- | C<sub>21</sub>H<sub>32</sub>O<sub>2</sub> || [[methyl sandaracopimarate]] || 1686-54-0 |- | C<sub>21</sub>H<sub>32</sub>O<sub>3</sub> || [[androsterone acetate]] || 1482-78-6 |- | C<sub>21</sub>H<sub>32</sub>O<sub>3</sub> || [[oxymetholone]] || 434-07-1 |- | C<sub>21</sub>H<sub>32</sub>O<sub>4</sub> || [[decyl benzyl succinate]] || 119450-18-9 |- | C<sub>21</sub>H<sub>36</sub>O<sub>5</sub> || [[cortol]] || 516-38-1 |- | C<sub>21</sub>H<sub>38</sub>ClN || [[cetylpyridinium chloride]] || 123-03-5 |- | C<sub>21</sub>H<sub>38</sub>BrN || [[benzododecinium bromide]] || 7281-04-1 |- | C<sub>21</sub>H<sub>38</sub>O<sub>2</sub> || [[isopropyl linoleate]] || 22882-95-7 |- | C<sub>21</sub>H<sub>38</sub>O<sub>6</sub> || [[tricaproin]] || 621-70-5 |- | C<sub>21</sub>H<sub>39</sub>NO<sub>2</sub>Si<sub>2</sub> || [[phenylalanine ditbdms]] || 107715-95-7 |- | C<sub>21</sub>H<sub>40</sub> || [[4-nonylbicyclohexyl]] || 95135-87-8 |- | C<sub>21</sub>H<sub>40</sub>O<sub>2</sub> || [[octadecyl acrylate]] || 4813-57-4 |- | C<sub>21</sub>H<sub>40</sub>O<sub>4</sub> || [[mono olein]] || 111-03-5 |- | C<sub>21</sub>H<sub>40</sub>O<sub>5</sub> || [[glyceryl monoricinoleate]] || 1323-38-2 |- | C<sub>21</sub>H<sub>41</sub>N || [[henicosanenitrile]] || 66326-13-4 |- | C<sub>21</sub>H<sub>42</sub> || [[cycloheneicosane]] || 296-78-6 |- | C<sub>21</sub>H<sub>42</sub>O<sub>2</sub> || [[eicosyl methanoate]] || 66326-15-6 |- | C<sub>21</sub>H<sub>42</sub>O<sub>2</sub> || [[ethyl nonadecanoate]] || 18281-04-4 |- | C<sub>21</sub>H<sub>42</sub>O<sub>2</sub> || [[heneicosanoic acid]] || 2363-71-5 |- | C<sub>21</sub>H<sub>42</sub>O<sub>2</sub> || [[isopropyl stearate]] || 112-10-7 |- | C<sub>21</sub>H<sub>44</sub>BrNO<sub>2</sub> || [[Carbethopendecinium bromide]] || 10567-02-9 |- | C<sub>21</sub>H<sub>46</sub>N<sub>2</sub> || [[duomeen o]] || 4253-76-3 |- | C<sub>21</sub>H<sub>46</sub>O<sub>3</sub>Si || [[octadecyltrimethoxysilane]] || 3069-42-9 |- | C<sub>21</sub>H<sub>49</sub>NO<sub>2</sub>SSi<sub>3</sub> || [[cystein tritbdms]] || 110024-94-7 |- | C<sub>21</sub>H<sub>50</sub>O<sub>3</sub>Si<sub>3</sub> || [[glycerol tritbdms]] || 82112-23-0 |- |} ==See also== * [[కర్బనం సంఖ్య 20 సమ్మేళనాలు జాబితా]] * [[కర్బనం సంఖ్య 22 సమ్మేళనాలు జాబితా]] {{DEFAULTSORT:Dictionary Of Chemical Formulas/C21}} [[వర్గం:రసాయనిక సూత్రాలు నిఘంటువు|C21]] [[వర్గం:రసాయన శాస్త్రం జాబితాలు]] [[వర్గం:రసాయన శాస్త్రం]] t1qibktvldeoidk56hcs9rgrzv2w4nd 0 179151 4956531 4094792 2026-09-12T06:10:06Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:రసాయన శాస్త్రము జాబితాలు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:రసాయన శాస్త్రం జాబితాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956531 wikitext text/x-wiki ==C<sub>20</sub>== {| class="wikitable sortable" |- ! Chemical formula || Synonyms || CAS number |- | C<sub>20</sub>F<sub>42</sub> || [[perfluoroicosane]] || 37589-57-4 |- | C<sub>20</sub>H<sub>6</sub>I<sub>4</sub>Na<sub>2</sub>O<sub>5</sub> || [[erythrosine]] || 16423-68-0 |- | C<sub>20</sub>H<sub>12</sub> || [[perylene]] || 198-55-0 |- | C<sub>20</sub>H<sub>12</sub> || [[benz(e)acephenanthrylene]] || 205-99-2<ref>{{Cite web |url=http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=205-99-2 |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2015-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924001022/http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=205-99-2 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}</ref> |- | C<sub>20</sub>H<sub>12</sub>O<sub>5</sub> || [[fluorescein]] || 2321-07-5 |- | C<sub>20</sub>H<sub>13</sub>N<sub>3</sub>O<sub>7</sub> || [[anthracene picric acid]] || 5937-78-0 |- | C<sub>20</sub>H<sub>14</sub>NO<sub>4</sub> || [[sanguinarine]] || 2447-54-3 |- | C<sub>20</sub>H<sub>14</sub>O<sub>4</sub> || [[diphenyl isophthalate]] ||744-45-6 |- |C<sub>20</sub>H<sub>14</sub>O<sub>4</sub> || [[diphenyl terephthalate]] ||1539-04-4 |- |C<sub>20</sub>H<sub>14</sub>O<sub>4</sub> ||[[phenolphthalein]] || 77-09-8 |- |C<sub>20</sub>H<sub>14</sub>O<sub>4</sub> ||[[resorcinol dibenzoate]] ||94-01-9 |- | C<sub>20</sub>H<sub>15</sub>NS || [[trityl isothiocyanate]] || 1726-94-9 |- | C<sub>20</sub>H<sub>16</sub> || [[triphenylethylene]] || 50-72-0 |- | C<sub>20</sub>H<sub>16</sub>Fe<sub>2</sub>I<sub>3</sub> || [[biferrocenium triiodide]] || 39470-17-2 |- | C<sub>20</sub>H<sub>16</sub>N<sub>2</sub>O || [[benzyl phenylhydrazone]] || 6630-86-0 |- | C<sub>20</sub>H<sub>16</sub>O<sub>2</sub> || [[triphenylacetic acid]] || 595-91-5 |- | C<sub>20</sub>H<sub>16</sub>O<sub>4</sub>S<sub>2</sub> || [[c.i. vat orange 5]] || 3263-31-8 |- | C<sub>20</sub>H<sub>17</sub>ClO || [[methoxytriphenylchloromethane]] || 14470-28-1 |- | C<sub>20</sub>H<sub>17</sub>ClN<sub>2</sub>O<sub>3</sub> || [[ketazolam]] || 27223-35-4 |- | C<sub>20</sub>H<sub>18</sub>NO<sub>4</sub> || [[berberine]] || 2086-83-1 |- | C<sub>20</sub>H<sub>18</sub>N<sub>2</sub>O || [[benzoin phenylhydrazone]] || 574-07-2 |- | C<sub>20</sub>H<sub>18</sub>O<sub>2</sub>Sn || [[triphenyl tin acetate]] || 900-95-8 |- | [[C20H18O5|C<sub>20</sub>H<sub>18</sub>O<sub>5</sub>]] || [[Wighteone]] and other molecules || 51225-30-0 |- | C<sub>20</sub>H<sub>18</sub>Sn || [[triphenyl vinyl tin]] || 2117-48-8 |- | C<sub>20</sub>H<sub>19</sub>N || [[triphenylethylamine]] || 352535-04-7 |- | C<sub>20</sub>H<sub>19</sub>N || [[dibenzyl aniline]] || 91-73-6 |- | C<sub>20</sub>H<sub>19</sub>NO<sub>3</sub> || [[acronycine]] || 7008-42-6 |- | C<sub>20</sub>H<sub>19</sub>NO<sub>5</sub> || [[protopine]] || 130-86-9 |- | C<sub>20</sub>H<sub>20</sub> || [[dodecahedrane]] || 4493-23-6 |- | C<sub>20</sub>H<sub>20</sub>OSi || [[ethoxytriphenyl silane]] || 1516-80-9 |- | [[C20H20O7|C<sub>20</sub>H<sub>20</sub>O<sub>7</sub>]] || [[tangeritin]] and other molecules || 481-53-8 |- | C<sub>20</sub>H<sub>20</sub>Sn || [[ethyltriphenylstannane]] || 5424-25-9 |- | C<sub>20</sub>H<sub>21</sub>ClN<sub>2</sub>O<sub>4</sub> || [[fipexide]] || 34161-24-5 |- | C<sub>20</sub>H<sub>21</sub>FN<sub>2</sub>O || [[citalopram]] || 59729-33-8 |- | C<sub>20</sub>H<sub>21</sub>F<sub>3</sub>N<sub>2</sub>OS || [[fluacizine]] || 30223-48-4 |- | C<sub>20</sub>H<sub>21</sub>N || [[cyclobenzaprine]] || 303-53-7 |- | C<sub>20</sub>H<sub>21</sub>NO<sub>3</sub> || [[dimefline]] || 1165-48-6 |- | C<sub>20</sub>H<sub>21</sub>NO<sub>3</sub> || [[mepixanthone]] || 17854-59-0 |- | C<sub>20</sub>H<sub>21</sub>NO<sub>4</sub> || [[papaverin]] || 58-74-2 |- | C<sub>20</sub>H<sub>22</sub>ClN || [[pyrrobutamine]] || 91-82-7 |- | C<sub>20</sub>H<sub>22</sub>ClN<sub>3</sub>O || [[amodiaquine]] || 86-42-0 |- | C<sub>20</sub>H<sub>22</sub>N<sub>2</sub> || [[azatadine]] || 3964-81-6 |- | C<sub>20</sub>H<sub>22</sub>N<sub>2</sub>O<sub>2</sub> || [[gelsemine]] || 509-15-9 |- | C<sub>20</sub>H<sub>22</sub>N<sub>2</sub>S || [[mequitazine]] || 29216-28-2 |- | C<sub>20</sub>H<sub>22</sub>N<sub>8</sub>O<sub>5</sub> || [[methotrexate]] || 59-05-2 |- | C<sub>20</sub>H<sub>22</sub>O<sub>3</sub> || [[avobenzone]] || 70356-09-1 |- | C<sub>20</sub>H<sub>22</sub>O<sub>5</sub> || [[dipropylene glycol dibenzoate]] || 20109-39-1 |- | C<sub>20</sub>H<sub>23</sub>BrN<sub>2</sub>O<sub>4</sub> || [[brompheniramine maleate]] || 980-71-2 |- | C<sub>20</sub>H<sub>23</sub>ClN<sub>2</sub>O<sub>4</sub> || [[chlormene]] || 2438-32-6 |- | C<sub>20</sub>H<sub>23</sub>N || [[amitriptyline]] || 50-48-6 |- | C<sub>20</sub>H<sub>23</sub>N || [[maprotiline]] || 10262-69-8 |- | C<sub>20</sub>H<sub>23</sub>NO<sub>2</sub> || [[amethone base]] || 76-65-3 |- | C<sub>20</sub>H<sub>23</sub>NO<sub>3</sub> || [[methantheline]] || 5818-17-7 |- | C<sub>20</sub>H<sub>23</sub>NO<sub>4</sub> || [[thebacon]] || 466-90-0 |- | C<sub>20</sub>H<sub>23</sub>NS || [[methixene]] || 4969-02-2 |- | C<sub>20</sub>H<sub>24</sub>ClN || [[amitriptyline hydrochloride]] || 549-18-8 |- | C<sub>20</sub>H<sub>24</sub>ClNO || [[cloperastine]] || 3703-76-2 |- | C<sub>20</sub>H<sub>24</sub>ClNO<sub>2</sub> || [[metofoline]] || 2154-02-1 |- | C<sub>20</sub>H<sub>24</sub>ClN<sub>3</sub>S || [[prochlorperazine]] || 58-38-8 |- | C<sub>20</sub>H<sub>24</sub>N<sub>2</sub>OS || [[propiomazine]] || 362-29-8 |- | C<sub>20</sub>H<sub>24</sub>N<sub>2</sub>OS || [[propionylpromazine]] || 3568-24-9 |- | C<sub>20</sub>H<sub>24</sub>N<sub>2</sub>O<sub>2</sub> || [[chinine]] || 130-95-0 |- | C<sub>20</sub>H<sub>24</sub>N<sub>2</sub>O<sub>2</sub> || [[quinine]] || 56-54-2 |- | C<sub>20</sub>H<sub>24</sub>N<sub>2</sub>O<sub>2</sub> || [[viquidil]] || 84-55-9 |- | C<sub>20</sub>H<sub>24</sub>O<sub>2</sub> || [[ethinyl estradiol]] || 57-63-6 |- | C<sub>20</sub>H<sub>25</sub>NO || [[normethadone]] || 467-85-6 |- | C<sub>20</sub>H<sub>25</sub>NO<sub>2</sub> || [[adiphenine]] || 64-95-9 |- | C<sub>20</sub>H<sub>25</sub>NO<sub>3</sub> || [[benactyzine]] || 302-40-9 |- | C<sub>20</sub>H<sub>25</sub>NO<sub>4</sub> || [[acetyldihydrocodeine]] || 3861-72-1 |- | C<sub>20</sub>H<sub>25</sub>NO<sub>4</sub> || [[laudanine]] || 85-64-3 |- | C<sub>20</sub>H<sub>25</sub>N<sub>3</sub>O || [[lysergic acid diethylamide]] || 50-37-3 |- | C<sub>20</sub>H<sub>26</sub>N<sub>2</sub> || [[dimetacrine]] || 4757-55-5 |- | C<sub>20</sub>H<sub>26</sub>N<sub>2</sub> || [[trimipramine]] || 739-71-9 |- | C<sub>20</sub>H<sub>26</sub>N<sub>2</sub>O || [[ibogaine]] || 83-74-9 |- | C<sub>20</sub>H<sub>26</sub>N<sub>2</sub>O<sub>2</sub> || [[ajmaline]] || 4360-12-7 |- | C<sub>20</sub>H<sub>26</sub>N<sub>2</sub>O<sub>2</sub> || [[hydroquinidine]] || 1435-55-8 |- | C<sub>20</sub>H<sub>26</sub>N<sub>2</sub>O<sub>2</sub> || [[hydroquinine]] || 522-66-7 |- | C<sub>20</sub>H<sub>26</sub>O || [[norethindrone]] || 68-22-4 |- | C<sub>20</sub>H<sub>27</sub>N || [[alverine]] || 150-59-4 |- | C<sub>20</sub>H<sub>27</sub>N || [[dehydro abietyl nitrile]] || 31148-95-5 |- | C<sub>20</sub>H<sub>27</sub>N || [[terodiline]] || 15793-40-5 |- | C<sub>20</sub>H<sub>27</sub>NO<sub>5</sub> || [[chromonar]] || 804-10-4 |- | C<sub>20</sub>H<sub>27</sub>N<sub>3</sub>O<sub>3</sub> || [[oroboidine]] || 6874-80-2 |- | C<sub>20</sub>H<sub>27</sub>O<sub>4</sub>P || [[octyl diphenyl phosphate]] || 115-88-8 |- | C<sub>20</sub>H<sub>27</sub>BrN<sub>2</sub>0 || [[ambutonium bromide]] || 115-51-5 |- | C<sub>20</sub>H<sub>28</sub>N<sub>2</sub>O<sub>3</sub> || [[oxyphencyclimine]] || 125-53-1 |- | C<sub>20</sub>H<sub>28</sub>O || [[dehydroabietal]] || 13601-88-2 |- | C<sub>20</sub>H<sub>28</sub>O || [[vitamin a aldehyde]] || 116-31-4 |- | C<sub>20</sub>H<sub>28</sub>O<sub>2</sub> || [[methandienone]] || 72-63-9 |- | C<sub>20</sub>H<sub>28</sub>O<sub>4</sub> || [[hulupone]] || 468-62-2 |- | C<sub>20</sub>H<sub>28</sub>Sn || [[dibutyldiphenyl tin]] || 6452-61-5 |- | C<sub>20</sub>H<sub>29</sub>N<sub>3</sub>O<sub>2</sub> || [[dibucaine]] || 85-79-0 |- | C<sub>20</sub>H<sub>30</sub> || [[hexacyclopropylethane]] || 26902-55-6 |- | C<sub>20</sub>H<sub>30</sub>N<sub>2</sub>O<sub>2</sub> || [[furazabol]] || 1239-29-8 |- | C<sub>20</sub>H<sub>30</sub>N<sub>2</sub>O<sub>3</sub> || [[morpheridine]] || 469-81-8 |- | C<sub>20</sub>H<sub>30</sub>O || [[dehydroabietinol]] || 3772-55-2 |- | C<sub>20</sub>H<sub>30</sub>O || [[ferruginol]] || 514-62-5 |- | C<sub>20</sub>H<sub>30</sub>O || [[retinol]] || 68-26-8 |- | C<sub>20</sub>H<sub>30</sub>O || [[totarol]] || 511-15-9 |- | C<sub>20</sub>H<sub>30</sub>O<sub>2</sub> || [[neoabietic acid]] || 471-77-2 |- | C<sub>20</sub>H<sub>30</sub>O<sub>2</sub> || [[norethandrolone]] || 52-78-8 |- | C<sub>20</sub>H<sub>30</sub>O<sub>3</sub> || [[oxymesterone]] || 145-12-0 |- | C<sub>20</sub>H<sub>30</sub>O<sub>4</sub> || [[ethyl decyl terephthalate]] || 54699-33-1 |- | C<sub>20</sub>H<sub>30</sub>O<sub>4</sub> || [[nonyl benzyl succinate]] || 119450-17-8 |- | C<sub>20</sub>H<sub>30</sub>O<sub>4</sub> || [[dihexyl phthalate]] || 84-75-3 |- | C<sub>20</sub>H<sub>30</sub>Re || [[decamethylrhenocene]] || 98814-97-2 |- | C<sub>20</sub>H<sub>31</sub>NO || [[trihexyphenidyl]] || 144-11-6 |- | C<sub>20</sub>H<sub>31</sub>NO<sub>7</sub> || [[echimidine]] || 520-68-3 |- | C<sub>20</sub>H<sub>31</sub>NO<sub>7</sub> || [[heliosupine]] || 32728-78-2 |- | C<sub>20</sub>H<sub>32</sub> || [[beyerene]] || 3564-54-3 |- | C<sub>20</sub>H<sub>32</sub> || [[cembrene a]] || 31570-39-5 |- | C<sub>20</sub>H<sub>32</sub> || [[cembrene]] || 1898-13-1 |- | C<sub>20</sub>H<sub>32</sub> || [[isokaurene]] || 5947-50-2 |- | C<sub>20</sub>H<sub>32</sub> || [[isophyllocladene]] || 511-85-3 |- | C<sub>20</sub>H<sub>32</sub> || [[isopimaradiene]] || 1686-66-4 |- | C<sub>20</sub>H<sub>32</sub> || [[kaurene]] || 34424-57-2 |- | C<sub>20</sub>H<sub>32</sub> || [[rimuene]] || 1686-67-5 |- | C<sub>20</sub>H<sub>32</sub> || [[sandaracopimaradiene]] || 1686-56-2 |- | C<sub>20</sub>H<sub>32</sub> || [[sclarene]] || 511-02-4 |- | C<sub>20</sub>H<sub>32</sub> || [[trachylobane]] || 5282-35-9 |- | C<sub>20</sub>H<sub>32</sub>N<sub>2</sub>O<sub>3</sub>S || [[carbosulfan]] || 55285-14-8 |- | C<sub>20</sub>H<sub>32</sub>N<sub>10</sub>O || [[decaglycine]] || 76960-32-2 |- | C<sub>20</sub>H<sub>32</sub>O || [[tetradecanophenone]] || 4497-05-6 |- | C<sub>20</sub>H<sub>32</sub>O<sub>2</sub> || [[arachidonic acid]] || 506-32-1 |- | C<sub>20</sub>H<sub>32</sub>O<sub>2</sub> || [[methandriol]] || 521-10-8 |- | C<sub>20</sub>H<sub>33</sub>NO || [[fenpropimorph]] || 67306-03-0 |- | C<sub>20</sub>H<sub>34</sub>O || [[manool]] || 596-85-0 |- | C<sub>20</sub>H<sub>34</sub>O || [[manoyl oxide]] || 596-84-9 |- | C<sub>20</sub>H<sub>34</sub>O || [[thunbergol]] || 25269-17-4 |- | C<sub>20</sub>H<sub>34</sub>O<sub>2</sub> || [[larixol]] || 1438-66-0 |- | C<sub>20</sub>H<sub>34</sub>O<sub>5</sub> || [[prostaglandin E1]] || 745-65-3 |- | C<sub>20</sub>H<sub>35</sub>NOS || [[suloctidil]] || 54063-56-8 |- | C<sub>20</sub>H<sub>35</sub>NO<sub>2</sub> || [[dihexyverine]] || 561-77-3 |- | C<sub>20</sub>H<sub>35</sub>N<sub>3</sub> || [[ormosanine]] || 33792-80-2 |- | C<sub>20</sub>H<sub>36</sub>N<sub>2</sub> || [[tetraisobutylsuccinonitrile]] || 85688-86-4 |- | C<sub>20</sub>H<sub>36</sub>O<sub>2</sub> || [[ethyl linolate]] || 544-35-4 |- | C<sub>20</sub>H<sub>36</sub>O<sub>2</sub> || [[sclareol]] || 515-03-7 |- | C<sub>20</sub>H<sub>37</sub>F<sub>3</sub>O<sub>2</sub> || [[octadecyl trifluoroacetate]] || 79392-43-1 |- | C<sub>20</sub>H<sub>37</sub>NO<sub>3</sub> || [[rociverine]] || 53716-44-2 |- | C<sub>20</sub>H<sub>38</sub>HgO<sub>4</sub> || [[mercuric decanoate]] || 27394-49-6 |- | C<sub>20</sub>H<sub>38</sub>O || [[cycloicosanone]] || 6907-39-7 |- | C<sub>20</sub>H<sub>38</sub>O<sub>4</sub> || [[dioctyl succinate]] || 2915-57-3 |- | C<sub>20</sub>H<sub>38</sub>O<sub>4</sub> || [[icosanedioic acid]] || 2424-92-2 |- | C<sub>20</sub>H<sub>39</sub>N || [[icosanenitrile]] || 4616-73-3 |- | C<sub>20</sub>H<sub>40</sub> || [[eicosene]] || 3452-07-1 |- | C<sub>20</sub>H<sub>40</sub> || [[cycloicosane]] || 296-56-0 |- | C<sub>20</sub>H<sub>40</sub>N<sub>4</sub>S<sub>8</sub>Te || [[ethyl tellurac]] || 20941-65-5 |- | C<sub>20</sub>H<sub>40</sub>O || [[isophytol]] || 505-32-8 |- | C<sub>20</sub>H<sub>40</sub>O<sub>2</sub> || [[icosanoic acid]] || 506-30-9 |- | C<sub>20</sub>H<sub>40</sub>O<sub>2</sub> || [[methyl nonadecanoate]] || 1731-94-8 |- | C<sub>20</sub>H<sub>40</sub>O<sub>2</sub> || [[nonadecyl methanoate]] || 66455-49-0 |- | C<sub>20</sub>H<sub>41</sub>NO || [[hexadecyl pyrrolidine oxide]] || 74493-16-6 |- | C<sub>20</sub>H<sub>42</sub> || [[icosane]] || 112-95-8 |- | C<sub>20</sub>H<sub>42</sub>O<sub>2</sub>S || [[didecyl sulfone]] || 500026-38-0 |- | C<sub>20</sub>H<sub>42</sub>S || [[decyl sulfide]] || 693-83-4 |- | C<sub>20</sub>H<sub>42</sub>S<sub>2</sub> || [[decyl disulfide]] || 10496-18-1 |- | C<sub>20</sub>H<sub>43</sub>N || [[dimethyloctadecylamine]] || 124-28-7 |- | C<sub>20</sub>H<sub>44</sub>ClN || [[tetrapentylammonium chloride]] || 4965-17-7 |- | C<sub>20</sub>H<sub>44</sub>Ge || [[tetrapentyl germane]] || 3634-47-7 |- | C<sub>20</sub>H<sub>44</sub>IN || [[tetrapentylammonium iodide]] || 2498-20-6 |- | C<sub>20</sub>H<sub>44</sub>Sn || [[tetraamylstannane]] || 3765-65-9 |- | C<sub>20</sub>H<sub>50</sub>Si<sub>5</sub> || [[decaethylcyclopentasilane]] || 75217-22-0 |- |} ==See also== * [[కర్బనం సంఖ్య 19 సమ్మేళనాలు జాబితా]] * [[కర్బనం సంఖ్య 21 సమ్మేళనాలు జాబితా]] ==మూలాలు== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Dictionary Of Chemical Formulas Merge C20}} [[వర్గం:రసాయనిక సూత్రాలు నిఘంటువు|C20]] [[వర్గం:రసాయన శాస్త్రం జాబితాలు]] [[వర్గం:రసాయన శాస్త్రం]] 7s5xbzmc5q10gmynnm6ibo54yhmqvhk 2 182439 4956697 4954833 2026-09-12T10:36:10Z ListeriaBot 54590 Wikidata list updated [V2] 4956697 wikitext text/x-wiki <noinclude>__NOINDEX__</noinclude> {{Wikidata list |sparql=SELECT (wd:Q5 as ?item) ("Gender and nationality" as ?group) (COUNT(distinct ?item1) as ?all) ("P21" as ?label1) (COUNT(distinct ?P1) as ?value1) ("P27" as ?label2) (COUNT(distinct ?P2) as ?value2) WHERE { ?item1 wdt:P31 wd:Q5 . ?sitelink schema:about ?item1 ; schema:isPartOf <https://te.wikipedia.org/> . OPTIONAL { ?item1 wdt:P21 ?P1v . BIND(IF(!BOUND(?P1v), 0, ?item1) as ?P1) } OPTIONAL { ?item1 wdt:P27 ?P2v . BIND(IF(!BOUND(?P2v), 0, ?item1) as ?P2) } } |wdq= |section= |sort= |columns=?item,?group,?all,?label1,?value1,?label2,?value2 |thumb= |min_section= |row_template=Pie_chart_3_bio |skip_table=1 |short=true |link=Wikipedia:Wikidata/biografia/1 }} {{Pie_chart_3_bio | item = [[మానవుడు]] | group = Gender and nationality | all = 40066 | label1 = P21 | value1 = 37036 | label2 = P27 | value2 = 32998 }} {{Wikidata list end}} 3mhzfrvflk9fuwok4oi3014bldqnoco 0 182967 4956749 4955842 2026-09-12T11:15:09Z Kalasagary 107518 4956749 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician | name = సీతారాం ఏచూరి | image =Sitaram Yechury at 2019 Hyderabad Book fair1 (cropped).jpg | caption = | birth_date= {{birth date|df=yes|1952|8|12}} | birth_place =[[చెన్నై ]] | alma mater = నిజాం కళాశాల | death_date ={{death date and age|2024|09|12|1952|8|12|df=y}} | death_place =[[ఢిల్లీ ]] | office = [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)]] ముఖ్య కార్యదర్శి | term_start = 2015 ఏప్రిల్ 19 - 2024 సెప్టెంబరు 12 | term_end = | predecessor = [[ప్రకాశ్ కారత్]] | successor = | office1 = రాజ్యసభ సభ్యుడు | constituency1 = | term1 = | predecessor1 = | successor1 = | party = [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)]] [[Image:South Asian Communist Banner.svg|30px]] | party position = పోలిట్బ్యూరో సభ్యుడు | parents = ఏచూరి సర్వేశ్వర సోమయాజులు, కల్పకం <ref name="సీపీఎం అగ్రనేత సీతారాం ఏచూరికి మాతృవియోగం">{{cite news |last1=Sakshi |title=సీపీఎం అగ్రనేత సీతారాం ఏచూరికి మాతృవియోగం |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/sitaram-yechury-mother-kalpakam-yechury-passed-away-1398677 |accessdate=27 September 2021 |work= |date=26 September 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210927170249/https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/sitaram-yechury-mother-kalpakam-yechury-passed-away-1398677 |archivedate=27 September 2021 |language=te |url-status=live }}</ref> | children = ఆశిష్‌ ఏచూరి (మ. 2021) <ref>{{Cite web|date=2024-09-06|title=సీతారాం ఏచూరి కుమారుడు ఆశిష్ కోవిడ్‌తో మృతి - BBC News తెలుగు|url=https://www.bbc.com/telugu/india-56841562|access-date=2024-09-06|website=web.archive.org|archive-date=2024-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240906025021/https://www.bbc.com/telugu/india-56841562|url-status=bot: unknown}}</ref> | website = | footnotes = | date = | year = | source = }} '''సీతారాం ఏచూరి''' (1952 ఆగస్టు 12 - 2024 సెప్టెంబరు 12)<ref name="IEPAsses24">{{Cite web|date=2024-09-12|title=Sitaram Yechury, CPI(M) general secretary, passes away|url=https://indianexpress.com/article/india/sitaram-yechury-dead-9563945/|access-date=2024-09-12|website=The Indian Express|language=en}}</ref> [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] (మార్కిస్టు) ప్రధాన కార్యదర్శి.<ref>{{Cite web|url=http://www.eenadu.net/special-pages/hai/hai-inner.aspx?featurefullstory=21699|title=పాకెట్‌ మనీ ఇవ్వలేదు|date=15 April 2018|accessdate=15 April 2018|website=eenadu.net|publisher=ఈనాడు|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180415040115/http://www.eenadu.net/special-pages/hai/hai-inner.aspx?featurefullstory=21699|archivedate=15 April 2018}}</ref> ప్రముఖ భారతదేశ రాజకీయ నాయకుడు, కమ్యూనిస్ట్ యోధుడు. [[భారత కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ (మార్క్సిస్ట్)|భారత కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ]] పాలిట్ బ్యూరో (మార్క్సిస్ట్) పార్లమెంటరీ వర్గపు నాయకుడు. [[విశాఖపట్నం]]లో జరిగిన సీపీఎం మహాసభల్లో అతను పార్టీ ఐదో ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఎన్నికయ్యాడు. సీనియర్‌ కామ్రేడ్ ఎస్‌.రామచంద్రన్‌ పిళ్లై పోటీ నుంచి వైదొలగటంతో సీతారాం ఎన్నికైనట్లు పార్టీ ప్రధాన కార్యదర్శి ప్రకాశ్‌ కారత్ ప్రకటించాడు.<ref name="సీపీఎం ప్రధాన కార్యదర్శిగా మళ్లీ ఏచూరి">{{cite news |last1=Andhra Jyothy |title=సీపీఎం ప్రధాన కార్యదర్శిగా మళ్లీ ఏచూరి |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/cpm-yechury-ngts-telangana-18220411628 |accessdate=11 April 2022 |work= |date=11 April 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220411032632/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/cpm-yechury-ngts-telangana-18220411628 |archivedate=11 April 2022 |language=en}}</ref> అంతకుముందు సీపీఎం ప్రధాన కార్యదర్శిగా [[ప్రకాశ్ కారత్]] వరుసగా మూడుసార్లు‍ (2010-2015) పని చేసాడు. ==విద్యాభ్యాసం== అతని విద్యాభ్యాసమంతా [[ఢిల్లీ]] లోనే సాగింది. దిల్లీ ఎస్టేట్‌ స్కూల్లో [[పాఠశాల]] విద్య అభ్యసించాడు. సీబీఎస్‌ఈ పరీక్షలో జాతీయస్థాయిలో మొదటి ర్యాంకు సాధించారు. సెయింట్‌ స్టీఫెన్‌ కళాశాలలో బీఏ(ఆనర్స్‌‌) ఆర్థికశాస్త్రం, [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయం (న్యూ ఢిల్లీ)|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయం]]<nowiki/>లో ఎంఏ ఆర్థికశాస్త్రంలో పట్టా పొందారు. డిగ్రీ, పీజీ రెండింటిలోనూ ప్రథమ శ్రేణిలోనే ఉత్తీర్ణులయ్యారు. 1975లో దేశంలో అత్యవసర పరిస్థితి విధించిన సమయంలో అరెస్టయ్యాడు. ఫలితంగా జేఎన్‌యూలో పీ.హెచ్.డీ లో చేరినా, డాక్టరేటు పూర్తి చేయలేకపోయాడు. == రాజకీయ జీవితం == 1974లో స్టూడెంట్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (ఎస్‌ఎఫ్‌ఐ) లో సభ్యుడిగా ఏచూరి రాజకీయ ప్రస్థానం ప్రారంభమైంది. ఆ మరుసటి ఏడాదే [[భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ (మార్క్సిస్టు)|భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ (మార్క్సిస్ట్‌)]] సభ్యునిగా చేరారు. అత్యవసర పరిస్థితికి కొంతకాలం ముందు ఆయన ఆజ్ఞాతంలోకి వెళ్లారు. దేశంలో అత్యవసర పరిస్థితి ఎత్తివేసిన తర్వాత జేఎన్‌యూ విద్యార్థి నాయకునిగా సీతారాం ఏచూరి మూడుసార్లు ఎన్నికయ్యారు. 1978లో అఖిల భారత ఎస్‌ఎఫ్‌ఐ సంయుక్త కార్యదర్శిగా, ఆ తర్వాత అధ్యక్షునిగా ఎన్నికయ్యారు. ఆ తర్వాత అంచెలంచెలుగా ఎదిగి, సీపీఎం ప్రధాన కార్యదర్శి అయ్యారు. 1985లో భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ కేంద్ర కమిటీలో, 1988లో కేంద్ర కార్యవర్గంలో, 1999లో పొలిట్‌ బ్యూరోలో ఏచూరికి చోటు దక్కింది. 2005లో బెంగాల్‌ నుంచి [[రాజ్యసభ]]<nowiki/>కు ఎన్నికయ్యారు. పార్లమెంటు దృష్టికి ఎన్నో ముఖ్యమైన సమస్యలను తీసుకురావటంతోపాటు వాటిపై ప్రశ్నలు సంధించిన సభ్యునిగా రాజ్యసభలో ఏచూరి గుర్తింపు పొందారు. సమస్యలను సభ దృష్టికి తేవడానికి పార్లమెంటును అడ్డుకోవడాన్ని ఏచూరి సమర్థిస్తారు. ప్రజాస్వామ్యబద్ధ పాలనలో చట్టబద్ధమైన అంశమని పేర్కొంటారు. 2015 మార్చి 3న బడ్జెట్‌ సమావేశాల సందర్భంగా ఉభయసభలనుద్దేశించి రాష్ట్రపతి [[ప్రణబ్ ముఖర్జీ]] చేసిన ప్రసంగానికి ధన్యావాదాలు తెలిపే తీర్మానానికి రాజ్యసభలో ఏచూరి సవరణలు ప్రతిపాదించారు. దీనిపై జరిగిన ఓటింగ్‌లో ఆయన సవరణ ప్రతిపాదన నెగ్గింది. రాజ్యసభ చరిత్రలోనే ఇలా జరగటం నాలుగోసారి. ఇది [[నరేంద్ర మోడీ]] ప్రభుత్వానికి ఇబ్బంది కలిగించింది. [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] విదేశాంగ విధానాన్ని ఏచూరి తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తారు. భారత గణతంత్ర వేడుకలకు బరాక్‌ ఒబామా ముఖ్య అతిథిగా రావటాన్ని కూడా ఆయన వ్యతిరేకించారు. ఒబామా రాకను వ్యతిరేకిస్తూ, దేశవ్యాప్తంగా వామపక్షాలన్నీ నిరసన ప్రదర్శనలు నిర్వహించాయి. ఇస్లాం ఛాందసవాదం పెరగడానికి అమెరికాయే కారణమని ఏచూరి నిందిస్తారు. పశ్చియాసియాలో అమెరికా సైనిక జోక్యం తీవ్రమైన అశాంతికి దారితీసిందని ఆరోపిస్తారు. అమెరికా సైనిక జోక్యం వల్ల ఛాందసవాదం పురుడుపోసుకుంటోందని, ఇటీవల ఇస్లామిక్ స్టేట్ సృష్టిస్తున్న మారణకాండయే నిదర్శనమంటారు. యావత్ ప్రపంచంపై అమెరికా పెత్తనపు ధోరణికి పాల్పడుతోందని ఏచూరి ఆరోపిస్తారు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న ఇంధన వనరులను దక్కించుకోవటానికే, పెత్తనం కోసం అర్రులు చాస్తోందని విమర్శిస్తారు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా జరుగుతున్న ఇంధన రవాణా, వ్యాపారాన్ని నియంత్రించాలన్నదే అమెరికా లక్ష్యమంటారు. ఇదే కారణంలోనే పాలస్తీనా ప్రజలకు వారి మాతృభూమిపై చట్టబద్ధమైన హక్కు దక్కుకుండా సైన్యం జోక్యం చేసుకుంటోదన్నది ఏచూరి ఆరోపణ. == వ్యక్తిగత జీవితం == సీతారాం ఏచూరీ, 1952లో [[మద్రాసు]]<nowiki/>లో స్థిరపడిన తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించాడు. ఈయన తండ్రి ఏచూరి సర్వేశ్వర సోమయాజి, తల్లి ఏచూరి కల్పకం. ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి ప్రభుత్వ ప్రధాన కార్యదర్శిగా పనిచేసిన [[మోహన్ కందా]] మేనల్లుడు. ఈయన తల్లి కల్పకం, మోహన్ కందా సోదరి, ప్రముఖ సంఘసంస్కర్త [[దుర్గాబాయి దేశ్‌ముఖ్]] శిష్యురాలు. సీతారాం విద్యాభ్యాసమంతా దిల్లీలోనే సాగింది. [[ఢిల్లీ]] ఎస్టేట్‌ స్కూల్లో పాఠశాల విద్య అభ్యసించారు. సీబీఎస్‌ఈ పరీక్షలో జాతీయస్థాయిలో మొదటి ర్యాంకు సాధించారు. సెయింట్‌ స్టీఫెన్‌ కళాశాలలో బీఏ(ఆనర్స్‌‌) ఆర్థికశాస్త్రం, జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయంలో ఎంఏ ఆర్థికశాస్త్రంలో పట్టా పొందారు. డిగ్రీ, పీజీ రెండింటిలోనూ ప్రథమ శ్రేణిలోనే ఉత్తీర్ణులయ్యారు. 1975లో దేశంలో అత్యవసర పరిస్థితి విధించిన సమయంలో అరెస్టయ్యారు. ఫలితంగా జేఎన్‌యూలో పీ.హెచ్.డీ లో చేరినా, డాక్టరేటు పూర్తి చేయలేకపోయారు. సీతారాం మొదటి భార్య [[వీణా మజుందార్]] గారి కూతురు. సీతారాం ఏచూరి, [[సీమా చిస్తీ]]<nowiki/>ని రెండో వివాహం చేసుకున్నారు. గతంలో ఆమె బీబీసీ హిందీకి దిల్లీ ఎడిటర్‌గా పనిచేశారు. ఆయన సీమా చిస్తీ ఇండియన్‌ ఎక్స్‌ప్రెస్‌లో రెసిడెంట్‌ ఎడిటర్ బాధ్యతలు నిర్వహించాడు. ఆయనకు ముగ్గురు సంతానం, కుమార్తె ఎడిన్‌బరోలో ఫ్రొఫెసర్, ఓ కుమారుడు జర్నలిస్ట్. సీతారాం ఏచూరి ప్రముఖ ఆంగ్ల దినపత్రిక హిందూస్థాన్‌ టైమ్స్‌లో తరచుగా కాలమ్స్‌ రాస్తూండేవాడు. == మరణం == 72 ఏళ్ల వయసులో సీతారాం ఏచూరి [[ఢిల్లీ]]<nowiki/>లోని [[అఖిల భారత వైద్య విజ్ఞాన సంస్థ, న్యూఢిల్లీ|ఎయిమ్స్‌]]<nowiki/>లో 2024 సెప్టెంబరు 12న తుదిశ్వాస విడిచాడు.<ref>{{Cite web|date=2024-09-12|title=సీతారాం ఏచూరి కన్నుమూత {{!}} CPM General Secretary Sitaram Yechury Passes Away At Age Of 72 {{!}} Sakshi|url=https://sakshi.com/telugu-news/national/cpm-general-secretary-sitaram-yechury-passes-away-72-2180400|access-date=2024-09-12|website=web.archive.org|archive-date=2024-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912115047/https://sakshi.com/telugu-news/national/cpm-general-secretary-sitaram-yechury-passes-away-72-2180400|url-status=bot: unknown}}</ref> ఆయన శ్వాసకోశ ఇన్ఫెక్షన్ కారణంగా ఆగస్టు 19న ఎయిమ్స్ లో చేరాడు. గత కొన్ని రోజుల నుంచి ఆయన ఆరోగ్య పరిస్థితి క్షీణిస్తూ వస్తోంది. వైద్యులు ఆయనకు వెంటిలేటర్ అమర్చి చికిత్స అందిస్తున్నారు. అయినా, పరిస్థతి విషమించడంతో ఆయన కన్నుమూసాడు. == మూలాలు == {{commons category|Sitaram Yechury}} {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:భారత కమ్యూనిస్టు నాయకులు]] [[వర్గం:భారత పార్లమెంటు సభ్యులు]] [[వర్గం:1952 జననాలు]] [[వర్గం:2024 మరణాలు]] kc93ilhmi2vxlhfpt2n2l5jcnllxqgn 0 183382 4956608 4871316 2026-09-12T07:12:57Z స్వరలాసిక 13980 /* సంగీతం */ 4956608 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |conventional_long_name = రిపబ్లిక్ ఆఫ్ మొజాంబిక్ |native_name = {{unbulleted list|item_style=font-size:88%;|{{native name|pt|República de Moçambique}}}} |common_name = మొజాంబిక్ |image_flag = Flag of Mozambique.svg |image_coat = Emblem of Mozambique.svg |national_motto = |national_anthem = ''[[Pátria Amada]]''<br/>{{small|''Beloved Homeland''}}<br />[[File:Mozambican national anthem, performed by the United States Navy Band.wav]] |image_map = Location Mozambique AU Africa.svg |map_caption = {{map caption |countryprefix= |location_color=dark blue |region=Africa |region_color=dark grey |subregion=the [[African Union]] |subregion_color=light blue}} |official_languages = [[Portuguese language|Portuguese]] |ethnic_groups_year = |demonym = Mozambican |capital = [[Maputo]] |latd=25 |latm=57 |latNS=S |longd=32 |longm=35 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[Presidential system|presidential]] [[republic]] |leader_title1 = [[List of Presidents of Mozambique|President]] |leader_name1 = [[Filipe Nyusi]] |leader_title2 = [[List of Prime Ministers of Mozambique|Prime Minister]] |leader_name2 = [[Carlos Agostinho do Rosário]]<ref>{{Cite web |url=http://www.voaportugues.com/content/mocambique-tem-novo-governo/2602666.html |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2015-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304001943/http://www.voaportugues.com/content/mocambique-tem-novo-governo/2602666.html |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead }}</ref> |legislature = {{nowrap|[[Assembly of the Republic (Mozambique)|Assembly of the Republic]]}} |sovereignty_type = [[Mozambican War of Independence|Independence]] |established_event1 = from [[Portugal]] |established_date1 = 25 June 1975 |established_event2 = Current constitution |established_date2 = 30 November 1990 |area_km2 = 801,590 |area_sq_mi = 309,496 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 35th |area_magnitude = 1 E11 |percent_water = 2.2 |population_estimate_rank = 50th <!--Not being used: |population_census = 23,400,000 |population_census_year = 2010 ---> |population_census = 21,397,000 (52nd) |population_census_year = 2007 |population_estimate = 23,929,708<ref name="databank.worldbank.org">(2013) [http://databank.worldbank.org/data/views/reports/tableview.aspx World DataBank World Development Indicators Mozambique] The World Bank, Retrieved 5 April 2013</ref> |population_estimate_year = 2011 |population_density_km2 = 28.7 |population_density_sq_mi = 74.3 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 178th |GDP_PPP_year = 2012 |GDP_PPP = $26.257 billion<ref name=imf2>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=45&pr.y=14&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=688&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=Mozambique |publisher=International Monetary Fund |accessdate=2013-04-17}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_per_capita = $1,169<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $14.600 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2012 |GDP_nominal_per_capita = $650<ref name=imf2/> |Gini_year = 2008 |Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> |Gini = 45.7 <!--number only--> |Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=Gini Index |publisher=World Bank |accessdate=2 March 2011}}</ref> |Gini_rank = |HDI_year = 2013<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> |HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> |HDI = 0.393 <!--number only--> |HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-summary-en.pdf |title=2014 Human Development Report Summary |date=2014 |accessdate=27 July 2014 |publisher=United Nations Development Programme | pages=21–25}}</ref> |HDI_rank = 178th |currency = [[Mozambican metical]] |currency_code = MZN |time_zone = [[Central Africa Time|CAT]] |utc_offset = +2 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = +2 |drives_on = [[Right- and left-hand traffic|left]] |calling_code = [[+258]] |cctld = [[.mz]] |footnote_a = [[Makua people|Makhuwa]], [[Tsonga people|Tsonga]], Lomwe, [[Sena people|Sena]] and others. |footnotes = Estimates for this country explicitly take into account the effects of excess mortality due to AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population and growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex than would otherwise be expected. }} '''మొజాంబిక్''' అధికారికంగా " రిపబ్లికా డి మోజాంబిక ". దేశం తూర్పు సరిహద్దులో హిందూ మహాసముద్రం, ఉత్తరసరిహద్దులో [[టాంజానియా]], వాయవ్య సరిహద్దులో [[మలావి]], [[జాంబియా]], పశ్చిమసరిహద్దులో [[జింబాబ్వే]], ఈశాటిని ([[స్వాజీలాండ్]]), నైరుతీ సరిహద్దులో [[దక్షిణ ఆఫ్రికా]] ఉన్నాయి. సార్వభౌమ దేశం తూర్పున ఉన్న మొజాంబిక్ చానెల్ ద్వారా [[కొమొరోస్]], [[మయట్టె]], [[మడగాస్కర్]] నుండి వేరు చేయబడింది. మొజాంబిక్ రాజధాని మపుటో (గతంలో 1876 నుండి 1976 వరకు "లౌరెన్కో మార్క్యూలు" అని పిలిచే వారు), అతిపెద్ద నగరంగా ఉంది. సా.శ. మొదటి, ఐదవ శతాబ్దాల్లో మధ్య బాంటూ మాట్లాడే ప్రజలు ఉత్తర, పశ్చిమ ప్రాంతాల నుండి ప్రస్తుత రోజు మొజాంబికు ప్రాంతానికి వలస వచ్చారు. ఉత్తర మొజాంబిక్ హిందూ మహాసముద్రం రుతుపవన వాణిజ్య పవనాల లోపల ఉంది. 7 వ, 11 వ శతాబ్దాల మధ్య ఇక్కడ స్వాహిలీ పోర్ట్ పట్టణాల వరుస అభివృద్ధి చేయడ్డాయి. ఇది ఒక ప్రత్యేకమైన స్వాహిలి సంస్కృతి, భాష అభివృద్ధికి దోహదపడింది. మధ్యయుగ కాలంలో ఈ పట్టణాలు [[సోమాలియా]], [[ఇథియోపియా]], [[ఈజిప్టు]], [[అరేబియా]], [[పర్షియా]], [[భారతదేశం]] నుండి వ్యాపారులు తరచూ వచ్చారు.<ref>Newitt, M.D.D. "A Short History of Mozambique." Oxford University Press, 2017</ref> 1498 లో వాస్కో డ గామా సముద్రయానం 1505 లో వలసరాజ్యస్థాపనకు, స్థిరనివాసానికి దారితీసిన పోర్చుగీసు రాకగా గుర్తించబడింది. నాలుగు శతాబ్దాల పోర్చుగీసు పాలన తరువాత మొజాంబిక్ 1975 లో స్వాతంత్ర్యం పొందింది. ఆ తరువాత కొంతకాలం మొజాంబిక్ పీపుల్సు రిపబ్లికుగా మారింది. రెండు సంవత్సరాల స్వాతంత్ర్యం తరువాత దేశం 1977 నుండి 1992 వరకు కొనసాగిన తీవ్రమైన దీర్ఘకాలిక పౌర యుద్ధం సంభవించింది. 1994 లో మొజాంబిక్ మొదటిసారి బహుళ పార్టీ ఎన్నికలను నిర్వహించింది. అప్పటి నుండి ఇది స్థిరమైన అధ్యక్ష రిపబ్లికుగా (తక్కువ తీవ్రత కలిగిన తిరుగుబాటును ఎదుర్కొన్నప్పటికీ) మిగిలిపోయింది.<ref name=":02">{{cite journal|url=https://www.academia.edu/19787524/Provincial_Autonomy_The_Territorial_Dimension_of_Peace_in_Mozambique|title=Provincial Autonomy: The Territorial Dimension of Peace in Mozambique|first=Natália Bueno|last=Schenoni|date=|work=academia.edu}}</ref> మొజాంబిక్‌లో విస్తృతమైన సహజ వనరులు ఉన్నాయి. దేశం ఆర్థికవ్యవస్థ ఎక్కువగా వ్యవసాయంపై ఆధారపడింది. అయితే పరిశ్రమ రంగం అభివృద్ధి చెందుతూ ఉంది. పరిశ్రమారంగంలో ప్రధానంగా ఆహారం, పానీయాలు, రసాయన తయారీ, అల్యూమినియం, పెట్రోలియం ఉత్పత్తి ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి. పర్యాటక రంగం కూడా విస్తరిస్తోంది. దక్షిణ ఆఫ్రికా మొజాంబిక్ ప్రధాన వ్యాపార భాగస్వామి, విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడుల మూలంగా ఉంది. [[బెల్జియం]], [[బ్రెజిల్]], [[పోర్చుగల్]], [[స్పెయిన్]] దేశంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన ఆర్థిక భాగస్వాములుగా ఉన్నాయి. 2001 నుండి మొజాంబిక్ వార్షిక సగటు జి.డి.పి. పెరుగుదల ప్రపంచంలోనే అత్యధికంగా ఉంది. అయినప్పటికీ ఈ దేశం ఇప్పటికీ ప్రపంచంలోని అత్యంత పేద, అభివృద్ధి చెందని దేశాలలో ఒకటిగా ఉంది.<ref>[http://www.ifad.org/operations/projects/regions/Pf/factsheets/mozambique_e.pdf Investing in rural people in Mozambique] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150427212809/http://ifad.org/operations/projects/regions/Pf/factsheets/mozambique_e.pdf |date=27 April 2015 }}. ifad.org</ref> అలాగే మొజాంబిక్ తలసరి జి.డి.పి, మానవ అభివృద్ధి, ఆర్థిక అసమానత, ఆయుఃప్రమాణంలో తక్కువ స్థాయిలో ఉంది. మొజాంబిక్ అధికారిక భాష పోర్చుగీసు. ఇది జనాభాలో సగం మందికి రెండవ భాషగా వాడుకలో ఉంది. సాధారణ స్థానిక భాషలలో మఖూవా, సేన, స్వాహిలి ఉన్నాయి. దాదాపు 29 మిలియన్ల మంది ఉన్న దేశ జనాభా బంటు ప్రజలు అధికంగా ఉన్నారు. మొజాంబికులో అతిపెద్ద మతం క్రైస్తవ మతం, తరువాత ఇస్లాం, ఆఫ్రికా స్థానికసాంప్రదాయ మతాలు ఉన్నాయి. మొజాంబిక్ ఐక్యరాజ్యసమితి, ఆఫ్రికా యూనియను, కామన్వెల్తు ఆఫ్ నేషన్సు, ఇస్లామికు సహకార సంస్థ, పోర్చుగీసు భాషా దేశాల కమ్యూనిటీ, నాన్-సమన్వయ ఉద్యమం, దక్షిణ ఆఫ్రికా డెవెలప్మెంటు కమ్యూనిటీ సభ్యదేశంగా ఉంది. లా ఫ్రాన్కోఫోనే పరిశీలకదేశాలలో ఒకటిగా ఉంది. ==పేరు వెనుక చరిత్ర== మొజాంబిక్ ద్వీపం పేరుతో దేశానికి మొజాంబిక్ అనే పేరు పెట్టబడింది. ముసా బిను బికికు లేదా ముసా అలు బిగు లేదా మొస్సా అలు బికీ లేదా ముసా బెను మొబికి లేదా ముస్సా ఇబ్ను మాలికు అనే ఒక అరబ్ వ్యాపారి మొదట ఈ ద్వీపాన్ని సందర్శించి అక్కడే నివసించారు. <ref>[https://web.archive.org/web/20100630040028/http://www.ilhademo.net/history.html History]. ilhademo.net</ref> 1898 వరకు ఈ ద్వీపం పట్టణం పోర్చుగీసు కాలనీకి రాజధాని ఉంది. ఇది లారెనుస్కో మార్విసుకు (ఇప్పుడు మపుటో) దక్షిణంవైపు ఉంది. ==చరిత్ర== [[File:Mozambique (3912235854).jpg|thumb|Mozambican [[dhow]].]] ===బంటు వలసలు === సా.శ. 1 వ, 5 వ శతాబ్దాల మధ్య బంటూ మాట్లాడే ప్రజా తరంగాలు పశ్చిమ, ఉత్తరం నుండి జామ్బేజి నది లోయ మీదుగా ఈ ప్రాంతానికి వలస వచ్చాయి. తరువాత క్రమంగా పీఠభూమి, తీర ప్రాంతాల్లోకి చేరాయి.<ref name=BilateralRelationsFactSheet/> పశువులమందల ఆధారంగా వారు వ్యవసాయ సంఘాలు (సమాజాలను) ఏర్పాటు చేశారు. వారు ఇనుమును కరిగించి, ఇనుముతో పరికరాలను తయారుచేసే సాంకేతికతను తీసుకువచ్చారు. ===స్వాహిలీ తీరం=== [[File:Slaves ruvuma.jpg|thumb|[[Arab slave trade|Arab-Swahili slave traders]] and their captives on the [[Ruvuma River]]]] సా.శ. మొట్టమొదటి సహస్రాబ్ది నుండి విస్తారమైన హిందూ మహాసముద్ర వర్తక నెట్వర్కు మొజాంబికులోని దక్షిణంవైపుకు చిబినే పురాతన నౌకాశ్రయ పట్టణం చిబుయెనె వరకు విస్తరించింది.<ref name="Sinclair2">{{cite journal|last1=Sinclair|first1=Paul|last2=Ekblom|first2=Anneli|last3=Wood|first3=Marilee|title=Trade and Society on the Southeast African Coast in the Later First Millennium AD: the Case of Chibuene|journal=Antiquity|date=2012|volume=86}}</ref> 9 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో హిందూ మహాసముద్ర వర్తకం అభివృద్ధి తూర్పు తీరప్రాంతంలో ఆధునిక ఓడరేవు పట్టణాల అభివృద్ధికి (ఆధునిక మొజాంబిక్ సహా) దారితీసింది. అతిపెద్ద స్వయంప్రతి ప్రాంతాలుగా ఉన్న ఈ పట్టణాలు విస్తృతంగా ప్రారంభ స్వాహిలీ సంస్కృతిలో పాల్గొన్నాయి. పట్టణ ఉన్నత వర్గాల ప్రజలు తరచుగా ఇస్లాం మతావలంబకులుగా ఉండడం వాణిజ్యాన్ని సులభతరం చేసింది. 15 వ శతాబ్దం నాటికి మొజాంబిక్, సోపాలా, అంకోచీ, మొజాంబిక్ ద్వీపం ప్రాంతీయ శక్తులుగా అభివృద్ధి చెందాయి. ఈ పట్టణాలు ఆఫ్రికా అంతర్గత ప్రాంతాలు, విస్తార హిందూ మహాసముద్ర ప్రపంచంతో వాణిజ్యం చేసాయి. ముఖ్యంగా బంగారం, దంతపు వాహన మార్గాలు ఉండేవి. జింబాబ్వే రాజ్యం, ముటాపా రాజ్యం వంటి దేశీయ రాజ్యాలు విలువైన బంగారం, దంతాలు అందించాయి. ఇవి తరువాత కిల్వా, మొంబాసా వంటి పెద్ద పెద్ద నగరాలకు ఎగుమతి చేయబడేవి.<ref>Newitt, Malyn. "Mozambique Island: The Rise and Decline of an East African Coastal City" 2004.</ref> ===పోర్చుగీసు మొజాంబిక్ (1498–1975) === [[File:Mozambique n2.jpg|thumb|upright=1.15|left|The [[Island of Mozambique]] is a small coral island at the mouth of Mossuril Bay on the [[Nacala]] coast of northern Mozambique, first explored by Europeans in the late 15th century.]] సుమారు 1500 నాటికి పోర్చుగీసు వాణిజ్య పోస్టులు, కోటలు అరబ్బుల వాణిజ్య, సైనిక ఆధిపత్యాన్ని స్థానభ్రంశం చేసాయి. తూర్పున కొత్త ఐరోపా సముద్ర మార్గంలో సాధారణ పోర్టులు మారాయి.<ref name=BilateralRelationsFactSheet/> 1498 లో కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ చుట్టూ వాస్కో డా గామా సముద్రయానం ఈ ప్రాంతంలోని వాణిజ్య, రాజకీయ, సమాజంలో పోర్చుగీసు ప్రవేశానికి మైలురాయిగా నిలిచింది. 16 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో పోర్చుగీసు మొజాంబిక్ ద్వీపంపై నియంత్రణను, సోపల ఓడరేవును స్వంతం చేసుకుంది. 1530 నాటికి పోర్చుగీసు వ్యాపారుల చిన్న సమూహాలు, బంగారం అంవేషకులు బంగారం కొరకు అంవేషిస్తూ లోతట్టు ప్రాంతాలకు చొచ్చుకు పోయారు. అక్కడ వారు జంబేజీ నదీ తీరంలో ఉన్న సేనా, టేటే పట్టణప్రాంతాలలో వాణిజ్యపోస్టులను, సైనిక బృందాలను అభివృద్ధి చేసి బంగారు వాణిజ్యం మీద ప్రత్యేక నియంత్రణ పొందటానికి ప్రయత్నించింది.<ref name="auto">[https://books.google.com/books?id=6CuZ3lXGFz4C&pg=PP1&dq=Arming+slaves Arming Slaves], ''Arming slaves: from classical times to the modern age'', Christopher Leslie Brown, Philip D. Morgan, Gilder Lehrman: Center for the Study of Slavery, Resistance, and Abolition. Yale University Press, 2006 {{ISBN|0-300-10900-8}}, {{ISBN|978-0-300-10900-9}}</ref> మొజాంబిక్ భూభాగం కేంద్ర భాగంలో పోర్చుగీసు వారు చట్టబద్ధంగా మార్చడానికి ప్రాజోలు (భూ గ్రాంట్స్) ఏర్పాటు చేయడానికి ప్రయత్నించారు. తద్వారా వారి వర్తకం, స్థావరాలను స్థానాలను చట్టబద్ధంగా ఏకీకరించడానికి ప్రయత్నించింది. పోర్చుగీసు అభివృద్ధి చేసిన ప్రాజోలలోని ప్రజలు వివాహ సంబంధాల ద్వారా ఆఫ్రికన్ పోర్చుగీసు, ఆఫ్రికన్ ఇండియన్ కేంద్రాలుగా గుర్తించబడి చీకూడ అని పిలవబడుతూ పెద్ద ఆఫ్రికన్ బానిస సైన్యాల చేత రక్షించబడ్డాయి.{{clarify|date=December 2018}}{{citation needed|date=December 2018}}చారిత్రాత్మకంగా మొజాంబిక్ లోపల బానిసత్వం ఉంది. ఆఫ్రికన్ గిరిజన నాయకులు మొట్టమొదటిసారిగా కొనుగోలుచేసి అరబు ముస్లిం వీరు వ్యాపారులకు విక్రయించబడ్డారు. వీరు తరువాత మధ్య తూర్పు ఆసియా నగరాలలో తోటలకు పంపబడ్డారు. తరువాత వీరు పోర్చుగీసు, ఇతర ఐరోపా వర్తకులకు కూడా విక్రయించబడ్డారు. అనేక మొజాంబిక్ బానిసలు గిరిజన నాయకులచే సరఫరా చేయబడ్డారు. పోరాడుతున్న గిరిజనుల మీద దాడి చేసి, వారి బంధీలను ప్రెజెయిరోలకు విక్రయించారు.<ref name="auto"/> [[File:Lourenco-Marques-pc-c1905.jpg|thumb|లారెన్కో బ్రాండులోని సెంట్రల్ ఎవెన్యూ దృశ్యం, (ప్రస్తుత మపుటో), ca. 1905]] పోర్చుగీసు ప్రభావం క్రమంగా విస్తరించినప్పటికీ దాని అధికారం పరిమితంగా ఉండేది. స్వయంప్రతిపత్తి ఇవ్వబడిన వ్యక్తిగత స్థావర నివాసులు, స్వయంప్రత్తిపత్తి కలిగిన అధికారులకు మాత్రమే అధికారం పరిమితం చేయబడింది. 1500, 1700 ల మధ్య పోర్చుగీసు వారు అరబు ముస్లింల నుండి చాలా తీర వ్యాపారాన్ని పొందగలిగారు. 1698 లో మొంబాసా ద్వీపంలో (ప్రస్తుతం కెన్యాలో) ఉన్న ఫోర్టు జీససులోని పోర్చుగలు ప్రధాన స్థావరాన్ని అరబు ముస్లింలు నిర్భందించటంతో లోలకం ఇతర దిశలోకదలడం మొదలైంది. దీని ఫలితంగా లిస్బను [[భారతదేశం]] దూరతీర ప్రాంతాలు, [[బ్రెజిల్]] వలసరాజ్యాలతో మరింత లాభదాయక వాణిజ్యం మీద దృష్టి కేంద్రీకరించింది. <ref name=BilateralRelationsFactSheet/> ఈ యుద్ధాల సమయంలో మజురి, ఓమాని అరబ్బులు హిందూ మహాసముద్ర వర్తకంలో అధికభాగం తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నారు. పోర్చుగీసు దక్షిణప్రాతానికి తిరోగమనం అయింది. 19 వ శతాబ్దం మధ్య నాటికి అనేక ప్రాజోలు క్షీణించాయి. అయితే వాటిలో అనేకం సురక్షింతంగా ఉన్నాయి. 19 వ శతాబ్దంలో ఇతర ఐరోపా శక్తులు, ముఖ్యంగా బ్రిటీషు (బ్రిటిష్ సౌత్ ఆఫ్రికా కంపెనీ), ఫ్రెంచి ([[మడగాస్కర్]]), పోర్చుగీసు తూర్పు ఆఫ్రికా ప్రాంతాలు ప్రాంతం వర్తక, రాజకీయాలలో ప్రమేయం చేసుకున్నాయి.{{Citation needed|date=February 2010}} [[File:TT CMZ-AF-GT E 2-1 10 81 - Oficina de Tipografia da Escola de Artes e Ofícios.jpg|thumb|left|upright=1.15|Portuguese language printing and typesetting class, 1930]] 20 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో పోర్చుగీసు మొజాంబిక్ పరిపాలనాధికారాన్ని అధికంగా మోజాంబిక్ కంపెనీ, జామ్బెజియా కంపెనీ, నీసాసు కంపెనీ లాంటి పెద్ద ప్రైవేటు సంస్థలకు మార్చింది. వీటికి అధికంగా "బ్రిటిషు" ఫైనాన్షియర్లైన సొలోమోను జోయెలు (వారి పొరుగు కాలనీలైన దక్షిణాఫ్రికా, రోడేషియా రైలుమార్గం నిర్మించడానికి నిధులను అందించింది) నిధులు అందించారు. మొజాంబికులో బానిసత్వం చట్టబద్ధంగా రద్దు చేయబడినప్పటికీ 19 వ శతాబ్దం చివరలో చార్టర్డు కంపెనీలు బలవంతపు కార్మిక విధానాన్ని అమలు చేశాయి. వీరిని సమీప బ్రిటిషు కాలనీలు, దక్షిణాఫ్రికాలోని గనులు, తోటలకు తరచుగా చౌకైన బలవంతపు-ఆఫ్రికా కార్మికులను సరఫరా చేసింది.<ref name=BilateralRelationsFactSheet/> చాలా లాభదాయకమైన చార్టర్డు కంపెనీ అయిన " జామ్బెజియా కంపెనీ " అనేక చిన్న ప్రజెయిరో హోల్డింగులను స్వాధీనం చేసుకుని తన ఆస్తిని రక్షించడానికి సైనిక స్థావరాలను ఏర్పాటు చేసింది. వారి వస్తువులను మార్కెటులో తీసుకువెళడానికి చార్టర్డు కంపెనీలు రోడ్లు, ఓడరేవులను నిర్మించి ప్రస్తుత [[జింబావే]]తో రైలుమార్గం అనుసంధానం చేసింది. <ref name="The Cambridge history of Africa">[https://books.google.com/books?id=zywkdNMeltkC&pg=PA495&dq=chartered+companies+mozambique#PPA496,M1 The Cambridge history of Africa], The Cambridge history of Africa, John Donnelly Fage, A. D. Roberts, Roland Anthony Oliver, Edition: Cambridge University Press, 1986, {{ISBN|0-521-22505-1}}, {{ISBN|978-0-521-22505-2}}</ref><ref name="The Third Portuguese Empire, 1825-1975">[https://books.google.com/books?id=LA28AAAAIAAJ&pg=PA100&dq=chartered+companies+mozambique The Third Portuguese Empire, 1825–1975], The Third Portuguese Empire, 1825–1975: A Study in Economic Imperialism, W. G. Clarence-Smith, Edition: Manchester University Press ND, 1985, {{ISBN|0-7190-1719-X}}, 9780719017193</ref> ఒలివీర సలజారు కార్పొరేటిస్టు ఎస్టాడో నోవో పాలనలో వారి అసంతృప్తికరమైన పనితీరు, అధికార మార్పిడి కారణంగా, కంపెనీల ఉపసంహరించుకుంటూ కంపెనీల రాయితీలు పునరుద్ధరించబడలేదు. 1942 లో మొజాంబిక్ కంపెనీ వ్యవసాయ, వాణిజ్య రంగాలలో పనిచేయడం కొనసాగింది. 1929 లో నీసా కంపెనీ రాయితీని తొలగించడం జరిగింది. 1951 లో ఆఫ్రికాలోని పోర్చుగీసు విదేశీ కాలనీలు పోర్చుగలు విదేశీ ప్రావింసులుగా మార్చబడ్డాయి.<ref name="The Cambridge history of Africa"/><ref name="The Third Portuguese Empire, 1825-1975"/><ref>[http://arquivo.pt/wayback/20090928143505/http%3A//digitarq%2Edgarq%2Egov%2Ept/default%2Easpx?page%3DregShow%26ID%3D1117748%26searchMode%3Dlf Agência Geral do Ultramar]. dgarq.gov.pt</ref> ===మొజాంబిక్ స్వాతంత్ర్య యుద్ధం (1964–1974)=== [[File:Sempreatentos...aoperigo!.jpg|thumb|upright=1.15|Portuguese troops during the [[Portuguese Colonial War]], some loading [[FN FAL]] and G3.<!-- Unclear whether this image was taken in Angola or Mozambique -->]] కమ్యూనిస్టు వలసవాద వ్యతిరేక సిద్ధాంతాలను ఆఫ్రికా అంతటా విస్తరించడంతో మొజాంబిక్ స్వతంత్రానికి మద్దతుగా పలు రహస్య రాజకీయ ఉద్యమాలు స్థాపించబడ్డాయి. మొజాంబిక్ పోర్చుగీసు జనాభా ప్రయోజనాల కోసం పాలక అధికారులు అభివృద్ధి ప్రణాళికలు, ప్రాథమికంగా విధానాలు రూపొందించి మొజాంబిక్ గిరిజన సమైక్యత, స్థానిక సమాజాల అభివృద్ధికి తక్కువ శ్రద్ధ చూపించాయని ఈ ఉద్యమాలు పేర్కొన్నాయి.<ref>Dinerman, Alice (26 September 2007). [https://web.archive.org/web/20150424020524/http://www.ipri.pt/publicacoes/revista_ri/artigo_rri.php?ida=173 Independence redux in postsocialist Mozambique]. ipri.pt</ref> అధికారిక గెరిల్లా వాంగ్మూలంలో ఇది ప్రభుత్వ - ప్రాయోజిత వివక్ష, అపారమైన సాంఘిక ఒత్తిడిని ఎదుర్కొన్న స్థానిక ప్రజలను ప్రభావితం చేసిందని పేర్కొనబడింది. చాలామంది తమ నైపుణ్యాలను మెరుగుపర్చడానికి, వారి ఆర్థిక, సాంఘిక పరిస్థితిని ఐరోపియన్ల స్థాయిలో మెరుగుపర్చడానికి చాలా తక్కువ అవకాశాలు, వనరులు ఉన్నాయని భావించారు. సంఖ్యాపరంగా మొజాంబిక్ పోర్చుగీసు శ్వేతజాతీయులు నల్లజాతీయుల కంటే అధిక సంపన్నులుగా, మరింత నైపుణ్యం గలవారుగా ఉన్నారు. గెరిల్లా ఉద్యమానికి ప్రతిస్పందనగా 1960 నుండి పోర్చుగీసు ప్రభుత్వం ప్రధానంగా 1970 ల ప్రారంభంలో అందరి కోసం కొత్త సామాజిక, ఆర్థిక అభివృద్ధి సమీకృత విధానాలలో క్రమంగా మార్పులు ప్రారంభించాయి.{{Citation needed|date=July 2009}} 1964 సెప్టెంబరులో పోర్చుగీసు పాలనకు వ్యతిరేకంగా గెరిల్లా ప్రచారం ప్రారంభించింది. [[అంగోలా]], పోర్చుగీసు గినియా, ఇతర పోర్చుగీసు కాలనీలలో రెండింటితో, ఇతర పోర్చుగీసు కాలనీలు " పోర్చుగీసు కాలనీయలు యుద్ధం (1961-1974)"లో పాల్గొన్నారు. సైనిక దృక్పథంలో " పోర్చుగీసు రెగ్యులరు ఆర్మీ " జనాభా కేంద్రాలపై నియంత్రణను కొనసాగించింది. గెరిల్లా బలగాలు ఉత్తర, పశ్చిమ ప్రాంతాలలో గ్రామీణ, గిరిజన ప్రాంతాలలో వారి ప్రభావాన్ని తగ్గించాలని ప్రయత్నించాయి. ఎఫ్.ఆర్.ఇ.ఎల్.ఐ.ఎం.ఒ.వారి స్పందనలో భాగంగా పోర్చుగీసు ప్రభుత్వం సాంఘిక అభివృద్ధి, ఆర్థిక వృద్ధికి అనుకూలమైన పరిస్థితులను సృష్టించడం మీద మరింత శ్రద్ధ పెట్టింది.<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HegjL_5tD6o |title=CD do Diário de Notícias – Parte 08 |publisher=Youtube.com |accessdate=2 May 2010}}</ref> === స్వతంత్రం (1975) === 1974 ఏప్రెలున " కార్నేషన్ విప్లవం "తో అపోడో నోవో పాలన పతనం చేసి ప్రిలిమో ఈ భూభాగం మీద నియంత్రణ సాధించింది. 1975 నవంబరు 25 న జరిగిన తిరుగుబాటు విఫలం అయింది. అలాగే పోర్చుగల్ యొక్క సొంత తిరిగి ప్రజాస్వామ్యం తిరిగి భూభాగం నియంత్రణను చేపట్టింది. ఒక సంవత్సరం లోపు మొజాంబికులో ఉన్న 2,50,000 మంది పోర్చుగీసు ప్రజలు దేశం విడిచి పోయారు. వీరిలో కొంతమందిని స్వతంత్ర భూభాగాల ప్రభుత్వం బహిష్కరించింది. కొంతమంది భయపడి పారిపోయారు. 1975 జూన్ 25 న మొజాంబిక్ పోర్చుగల్ నుండి స్వతంత్రం పొందింది. అర్మండో ఫ్రీలామో పార్టీకి చెందిన గువేభుజా పోర్చుగీసును 24 గంటలలో దేశం విడిచిపెట్టి 20 కిలోల (44 పౌండ్ల) లగేజు మాత్రమే తీసుకుని దేశమును విడిచిపెట్టి పోవాలని చట్టబద్ధంగా ప్రకటించాడు. వారి ఆస్తులలో ఏవీ రక్షించలేక వీరిలో ఎక్కువమంది పన్నిరహితంగా (పైసా లేకుండా) పోర్చుగలుకు తిరిగి వెళ్ళారు.<ref>Couto, Mia (April 2004). [http://mondediplo.com/2004/04/15mozambique Carnation revolution]. ''Le Monde diplomatique''</ref> ===మొజాంబిక్ అంతర్యుద్ధం (1977–1992)=== [[File:Land mine victim 2 (4364914733).jpg|thumb|left|A land mine victim in Mozambique]] అధ్యక్షుడు సమోర మాచేలు నేతృత్వంలోని కొత్త ప్రభుత్వం మార్కిస్టు సిద్ధాంతాల ఆధారంగా ఏక పార్టీని దేశాన్ని స్థాపించింది. ఇది [[క్యూబా]], సోవియటు యూనియను నుండి దౌత్య, సైనిక మద్దతు పొందింది. ప్రతిపక్షాన్ని పడగొట్టడానికి ప్రయత్నించింది.<ref>''Mozambique: a tortuous road to democracy'' by J .Cabrita, Macmillan 2001 {{ISBN|978-0-333-92001-5}}</ref> స్వతంత్రం తరువాత 1977 నుండి 1992 వరకు " కమ్యూనిస్టు వ్యతిరేక మొజాంబిక్ జాతీయ ప్రతిఘటన " తిరుగుబాటు సైన్యం, ఎఫ్.ఆర్.ఎల్.ఐ.ఎం.ఒ. పాలన, ప్రతిపక్ష దళాల మధ్య సుదీర్ఘ, హింసాత్మక పౌర యుద్ధంతో బాధపడింది. ఈ సంఘర్షణ మొదటి దశాబ్దాలలో మొజాంబిక్ స్వాతంత్ర్య పోరాటంగా వర్గీకరించబడింది. ఇందులో పొరుగు దేశాలైన [[రోడేసియా]], [[దక్షిణ ఆఫ్రికా]] విద్రోహంతో, అసమర్థమైన విధానాలు, విఫలమైన కేంద్ర ప్రణాళిక ఫలితంగా వచ్చిన ఆర్థిక పతనం భాగంగా ఉన్నాయి.<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,913229-1,00.html Dismantling the Portuguese Empire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723130930/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,913229-1,00.html |date=2013-07-23 }}, ''Time'' (Monday, 7 July 1975).</ref> కుప్పకూలిన మౌలిక వనరులు, ఉత్పాదక రంగంలో పెట్టుబడి లేకపోవటం, ప్రైవేటు యాజమాన్య పరిశ్రమలను ప్రభుత్వం జాతీయం చేయడం, విస్తృతమైన కరువులకు ఈ కాలము గుర్తించబడింది. అంతర్యుద్ధ కాలంలో ఎఫ్.ఆర్.ఇ.ఎల్.ఐ.ఎం.ఒ- రూపొందించిన కేంద్రీకృత కేంద్ర ప్రభుత్వం పట్టణ ప్రాంతాల వెలుపల సమర్థవంతమైన నియంత్రణను సాధించలేకపోయింది. వీటిలో చాలా వరకు రాజధాని నుండి తొలగించబడ్డాయి.<ref name=BilateralRelationsFactSheet/> ఆర్.ఇ.ఎన్.ఎ.ఎం.ఒ. నియంత్రిత ప్రాంతాలలో 50% గ్రామీణ ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. వారికి ఎటువంటి ఆరోగ్య సేవలు ఆ ప్రాంతాలలో సంవత్సరములుగా అందుబాటులో నివేదించబడింది. ప్రభుత్వం ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యయాన్ని తగ్గించినప్పుడు ఈ సమస్య మరింత దిగజారింది.<ref name="Pfeiffer. J. 2003">{{cite journal|pmid=12560007|year=2003|last1=Pfeiffer|first1=J|title=International NGOs and primary health care in Mozambique: The need for a new model of collaboration|url=https://archive.org/details/sim_social-science-medicine_2003-02_56_4/page/725|volume=56|issue=4|pages=725–38|journal=Social Science & Medicine|doi=10.1016/s0277-9536(02)00068-0}}</ref> ఘర్షణలో రెండు వైపుల నుండి ఉమ్మడి మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనలతో ఈ యుద్ధం గుర్తించబడింది. ఆర్.ఇ.ఎన్.ఎ.ఎం.ఒ. ఉగ్రవాదం, పౌరుల విచక్షణారహిత లక్ష్యాలు గందరగోళానికి దోహదం చేసింది.<ref name="autogenerated1">[http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.TAB14.1C.GIF Table 14.1C Centi-Kilo Murdering States: Estimates, Sources and Calculations]. hawaii.edu</ref><ref>Gersony 1988, p.30f.</ref> కేంద్ర ప్రభుత్వం దేశవ్యాప్తంగా తన నియంత్రణను విస్తరించే ప్రయత్నంలో వేలాది మంది వ్యక్తులను ఉరితీసింది. " రీ ఎజ్యుకేషను కేంపు "కు పంపిన వేలాది మంది మరణించారు.<ref name=autogenerated1/> [[File:RhodesiaAllies1975.png|thumb|1975 లో భౌగోళిక రాజకీయ పరిస్థితి, ఫ్రెలిమోకు స్నేహపూర్వక దేశాలు నారింజలో చూపించబడ్డాయి]] యుద్ధ సమయంలో రెనామో-నియంత్రిత ఉత్తర, పశ్చిమ భూభాగాలను " రిపబ్లికు ఆఫ్ రొబేషియా " విభజించటం ద్వారా శాంతి ఒప్పందం ప్రతిపాదించింది. కానీ ఫ్రెలిమో దానిని తిరస్కరించి మొత్తం దేశం అవిభక్త సార్వభౌమత్వం కావాలని నొక్కి చెప్పింది. పౌర యుధ్ధంలో ఒక మిలియన్ మొజాంబిక్ పౌరులు మరణించినట్లు అంచనా వేశారు. 1.7 మిలియన్లు పొరుగు రాజ్యాలలో శరణార్ధులు కాగా, అనేక మిలియన్లు అంతర్గతంగా స్థానభ్రంశం చెందాయి.<ref>Perlez, Jane (13 October 1992). [https://www.nytimes.com/1992/10/13/world/a-mozambique-formally-at-peace-is-bled-by-hunger-and-brutality.html A Mozambique Formally at Peace Is Bled by Hunger and Brutality], The New York Times</ref> ఫ్రెలిమో పాలన దక్షిణాఫ్రికా (ఆఫ్రికన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్), [[జింబాబ్వే]] (జింబాబ్వే ఆఫ్రికన్ నేషనల్ యూనియన్) తిరుగుబాటు ఉద్యమాలకు ఆశ్రయం ఇచ్చి మద్దతు ఇచ్చింది. రోడేషియా, తరువాత దక్షిణాఫ్రికా ప్రభుత్వాలు (ఆ సమయంలో ఇంకా వర్ణవివక్ష లేనివి) రెనామోకు పౌర యుద్ధంలో మద్దతు ఇచ్చాయి.<ref name=BilateralRelationsFactSheet/> 1986 అక్టోబరు 19 న సమురాయ్ మాచేల్ అధ్యక్షుడు టుపోలెవ్ టు -133 విమానాలలో జాంబియాలో అంతర్జాతీయ సమావేశంలో పాల్గొని తిరుగుముఖం పట్టిన సమయంలో విమానం మొబిజిని సమీపంలోని లేబంబో పర్వతాలపై కూలిపోయింది. పది ప్రాణాలతో ఉన్నప్పటికీ మొజాంబిక్ ప్రభుత్వానికి చెందిన మంత్రులు, అధికారులతో అధ్యక్షుడు మాచేలుతో 30 మంది మృతి చెందారు. ఐక్యరాజ్యసమితి, సోవియట్ ప్రతినిధి బృందం వారి నైపుణ్యం, అనుభవం దక్షిణాఫ్రికాచే బలహీనపడినట్లు పేర్కొంటూ ఒక మైనారిటీ నివేదికను విడుదల చేసింది. సోవియట్ యూనియను ప్రతినిధులు దక్షిణ ఆఫ్రికన్ ప్రభుత్వం సైనిక గూఢచార కార్యకర్తలచే అందించబడిన సాంకేతికతను ఉపయోగించి తప్పుడు నావిగేషనల్ బెకన్ సిగ్నల్ ద్వారా విమానం ఉద్దేశపూర్వకంగా మళ్లించారనే సిద్ధాంతాన్ని ముందుకు తెచ్చారు.<ref name="TRC">{{cite web |title=Special Investigation into the death of President Samora Machel |work=[[Truth and Reconciliation Commission (South Africa)]] Report, vol.2, chapter 6a |url=http://www.news24.com/Content_Display/TRC_Report/2chap6a.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060413084020/http://www.news24.com/Content_Display/TRC_Report/2chap6a.htm |archivedate=13 April 2006 |accessdate=18 June 2006}}</ref> మాచెల్ వారసుడిగా ఉన్న జోక్విమ్ చిస్సానో మార్క్సిజం నుండి పెట్టుబడిదారీ విధానానికి మారుతున్న సంస్కరణలు ప్రారంభించి, రెనామోతో శాంతి చర్చలు ప్రారంభించారు. 1990 లో కొత్త రాజ్యాంగం బహుళ పార్టీ రాజకీయ వ్యవస్థ, మార్కెటు ఆధారిత ఆర్థిక వ్యవస్థ, స్వేచ్ఛాయుతమైన ఎన్నికలను అందించింది. 1992 అక్టోబరులో పౌర యుద్ధం " రోమ్ జనరల్ పీస్ ఆకార్డాతో " ముగిసింది. ముందుగా " మొజాంబిక్ క్రిస్టియన్ కౌన్సిల్ (ప్రొటెస్టంట్ చర్చిల కౌన్సిల్)" ద్వారా మధ్యవర్తిత్వం వహించి సంట్ ఎగిజియో సంఘం స్వాధీనం చేసుకుంది. ఐక్యరాజ్యసమితి ONUMOZ శాంతి పరిరక్షక శక్తి పర్యవేక్షణలో మొజాంబికులో తిరిగి శాంతి స్థాపించబడింది.<ref name=BilateralRelationsFactSheet/><ref>[https://web.archive.org/web/20110516080313/http://popp.gmu.edu/resource-bk/mission/onumoz.html UNITED NATIONS OPERATION IN MOZAMBIQUE]. popp.gmu.edu</ref> ===ప్రజాపాలనా యుగం (1993–ప్రస్తుతం)=== [[File:Helicopter over flooded Central Mozambique.jpg|thumb|A US helicopter flying over the flooded Limpopo River during the [[2000 Mozambique flood]].]] 1994 లో మొజాంబిక్ ఎన్నికలను నిర్వహించింది. అనేక రాజకీయ పార్టీలు స్వేచ్ఛగా, న్యాయమైనవిగా నిర్వహించబడ్డాయని అంగీకరించాయి. జోయాక్విమ్ చిస్సానో నాయకత్వంలో ఫ్రిలిమొ విజయం సాధించింది. అపోన్సో డులకామా నాయకత్వంలోని రేనామో అధికారిక ప్రతిపక్షంగా ఉంది. 1995 లో మొజాంబిక్ కామన్వెల్తు ఆఫ్ నేషంసులో సభ్యదేశం అయింది. ఆ సమయంలో బ్రిటీషు సామ్రాజ్యంలో ఎన్నడూ ఉండని ఏకైక సభ్య దేశంగా మొజాంబిక్ ప్రత్యేకత సంతరించుకుంది. 1995 మధ్య నాటికి పొరుగు దేశాల నుండి 1.7 మిలియన్ల మంది శరణార్థులు మొజాంబికుకు తిరిగి వచ్చారు. ఉప-సహారా ఆఫ్రికాలో స్వదేశానికి తిరిగి చేరిన ప్రజల సంఖ్యగా ఇది ప్రత్యేకత సంతరించుకుంది. అదనంగా 4 మిలియన్ల మంది అంతర్గత స్థానికులు వారి గృహాలకు తిరిగి వచ్చారు.<ref name=BilateralRelationsFactSheet/> 1999 డిసెంబరులో మొజాంబిక్ పౌర యుద్ధం తర్వాత రెండవ సారి ఎన్నికలు జరిగాయి. ఎన్నికలలో తిరిగి ఫ్రిలిమొ విజయం సాధించింది. రెనామో ఎన్నికలో ఫ్రమ్లిమో మోసం చేసిందని ఆరోపించింది. పౌర యుద్ధం తిరిగి సంభవిస్తుందని భీతిచెందారు. కానీ సుప్రీం కోర్టుకు ఈవిషయంలో విచారణ స్వీకరించడంతో పరిస్థితి చక్కబడింది. కోర్టులో కేసు అపజయం ఎదుర్కొన్నది. 2000 ఆరంభంలో తుఫాను కారణంగా దేశంలో విస్తృతమైన వరదలు సంభవించాయి. వరదల కారణంగా వందలాది మంది చనిపోయారు. మౌలికనిర్మాణాలలో ప్రమాదకరమైన వినాశనం సంభవించింది. విదేశీ సహాయక వనరులను శక్తివంతమైన ఫ్రిలిమొ నాయకులు మళ్లించారనే అనుమానాలు దేశవ్యాప్తంగా విస్తరించాయి. ఈ ఆరోపణలను దర్యాప్తు చేసే పాత్రికేయుడు కార్లోస్ కార్డోసో హత్య చేయబడ్డాడు. అతని మరణం గురించిన విచారణ సంతృప్తికరంగా జరగలేదు. 2001 లో చిసానో మూడోసారి పోటీ చేయబోనని సూచించి చిసానో తన కంటే ఎక్కువకాలం ఉండిన నాయకులను విమర్శించాడు. సాధారణంగా ఇది జాంబియా అధ్యక్షుడు ఫ్రెడెరికు చిలుబాకు సూచనగా భావించబడింది. ఆయన ఆ సమయంలో మూడవసారి పోటీ చేసాడు. [[జింబాబ్వే]] అధ్యక్షుడు రాబర్టు ముగాబే నాల్గవ మారు పోటీ చేసాడు. అధ్యక్ష, జాతీయ అసెంబ్లీ ఎన్నికలు 1- 2004 డిసెంబరు 2 డిసెంబరు 1-2 న జరిగాయి. ఫ్రీలామో అభ్యర్థి అర్మండో గువేబుసా 64% ఓట్లతో గెలుపొందారు. ప్రత్యర్థి రాంమోమో యొక్క అపోన్సో ళలకామా 32% ఓట్లను పొందారు. పార్లమెంటులో 160 స్థానాలను ఫ్రెలిమో గెలుచుకుంది. రెనామో సంకీర్ణ, అనేక చిన్న పార్టీలు కలిసి 90 స్థానాలను గెలుచుకున్నాయి. 2005 ఫిబ్రవరిన గువేభుజా మొజాంబిక్ అధ్యక్షుడిగా పాలన ప్రారంభించాడు. ఆయన రెండు ఐదు-సంవత్సరాల పదవీకాలాన్ని అందించాడు. అతని వారసుడు ఫిలిప్ న్యుసి, 2015 జనవరి 15 న మొజాంబిక్ 4 వ అధ్యక్షుడు అయ్యాడు. 2013 నుండి దేశంలోని మధ్య, ఉత్తర ప్రాంతాలలో రెనామో తక్కువ తీవ్రత కలిగిన తిరుగుబాటు జరిగింది. 2014 సెప్టెంబరు 5 న సైనిక ఉద్రిక్తత కారణంగా మాజీ అధ్యక్షుడు గువేబుజ, రెనామో డ్లకమా నాయకుడు నాయకత్వం విరమణ ఒప్పందంపై సంతకం చేశారు. ఇది సైనిక ఉద్రిక్తతలకు విరమణ తీసుకువచ్చింది. 2014 అక్టోబరులో జరిగే సాధారణ ఎన్నికల మీద రెండు పార్టీలు దృష్టి పెట్టాయి. ఎన్నికలలో ఒక కొత్త రాజకీయ సంక్షోభం ఉద్భవించి దేశం హింసాత్మక సంఘర్షణ అంచున మరోసారి నిలిచింది. రెనెమొ ఎన్నికల ఫలితాల విశ్వసనీయతను అంగీకరించకుండా నాంపూల, నీయస్సా, టెటే, జామ్బెజియా, సోఫాలా, మనికా - ఆరు ప్రావిన్సుల నియంత్రణను కోరింది. అక్కడ వారు మెజారిటీని సాంధించారని భావించారు.<ref name=":02"/> పొరుగున ఉన్న [[మాలావి]]లో దాదాపు 12,000 శరణార్థులు ఉన్నారు.<ref>{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2016/07/mozambican-refugees-stuck-160713073920585.html|title=Mozambican refugees stuck between somewhere and nowhere|publisher=aljazeera |accessdate=23 July 2016|date=22 July 2016}}</ref> యు.ఎన్.హెచ్.సి.ఆర్, వైద్యులు వితౌటు బోర్డర్సు, హ్యూమను రైట్సు వాచు ప్రభుత్వ దళాలు గ్రామాలను వేధించాయని, మరణశిక్షలు, లైంగిక వేధింపులు జరిగాయని నివేదించాయి.<ref>{{cite news|url=https://foreignpolicy.com/2016/05/06/mozambiques-invisible-civil-war-renamo-frelimo-dhlakama-nyusi/|title=Mozambique’s Invisible Civil War |publisher=foreign policy|accessdate=6 May 2016|date=22 July 2016}}</ref> ==భౌగోళికం, వాతావరణం == [[File:Mozambique sat.png|thumb|upright=0.45|శాటిలైటు చిత్రం]] 309,475 చ.మై (801,537 చ.కి.మీ) వైశాల్యంతో మొజాంబిక్ ప్రపంచంలో 36 వ అతిపెద్ద దేశంగా ఉంది. ఇది టర్కీ పరిమాణానికి సమానంగా ఉంటుంది. మొజాంబిక్ ఆఫ్రికా ఆగ్నేయ తీరంలో ఉంది. దేశ దక్షిణసరిహద్దులో [[దక్షిణ ఆఫ్రికా|దక్షిణాఫ్రికా]], పశ్చిమసరిహద్దులో [[జింబాబ్వే]], [[జాంబియా]], [[మలావి]] దేశాలు ఉన్నాయి, వాయవ్యసరిహద్దులో [[టాంజానియా]], తూర్పున హిందూ మహాసముద్రం వరకు [[స్వాజీలాండ్]] ఉంది. మొజాంబిక్ 10 ° - 27 ° దక్షిణ అక్షాంశం, 30 ° - 41 ° తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది. దేశాన్ని జామ్బెజీ నదిచే రెండు ప్రాంతాలుగా విభజిస్తుంది. జంబేజీ నది ఉత్తరాన ఇరుకైన తీరప్రాంతం లోతట్టు కొండలు, దిగువ పీఠభూమిలకు దారితీస్తుంది. పశ్చిమంలో ఎగుడు, దిగుడు పర్వత ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. అవి నయాసా పర్వత ప్రాంతములు, నములి (షైరు పర్వత ప్రాంతములు), అంగోనియా పర్వతములు, టెటె హైలాండ్సు, మకోండ పీఠభూమి, మియోంబొ అడవులతో కప్పబడి ఉంటుంది. దక్షిణప్రాంతంలో ఉన్న మసోనాల్యాండు పీఠభూమి, లెబోంబ పర్వతాలు ఉన్నాయి. దేశంలో ఐదు ప్రధాన నదులు, అనేక చిన్న ప్రవాహాలు ఉన్నాయి. వీటిలో జంబేజీ నది అతిపెద్ద, అతి ముఖ్యమైన నదిగా ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది. దేశంలో నాలుగు ప్రసిద్ధ సరస్సులు ఉన్నాయి: నియాస్సా సరస్సు (మాలావి), చిట సరసు, కాహోరా బాస్సా సరసు, షిర్వా సరస్సు ఉన్నాయి. ఇవి అన్ని ఉత్తరప్రాంతంలో ఉన్నాయి. ప్రధాన నగరాలలో మపుటో, బెయిరా, నంపుల, టెటె, క్యులీమనే, చిమోయియో, పెమ్బా, ఇన్హాంబనె, క్సై-క్సై, లిచింగా ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి.<gallery mode="packed" caption="Geography of Mozambique"> File:Ghost mountain mkuze sunset.jpg|[[Lebombo Mountains]] File:Gorongosa - Gogogo peak. (4403966914).jpg|[[Gorongosa National Park]] File:Beach cleaning.jpg|[[Island of Mozambique]] File:Ponta do Ouro in the morning.jpg|[[Ponta do Ouro]] File:Mt Binga Mozambique.JPG|[[Monte Binga]] </gallery> ===వాతావరణం=== [[File:Koppen-Geiger Map MOZ present.svg|thumb|Mozambique map of Köppen climate classification]] మొజాంబికూలో ఉష్ణమండల వాతావరణం నెలకొని ఉంటుంది. అక్టోబరు నుండి మార్చి వరకు, ఏప్రిల నుండి సెప్టెంబరు వరకు పొడి సీజను ఉంటుంది. వాతావరణ పరిస్థితులు ఎత్తుపై ఆధారపడి ఉంటాయి. తీరం వెంట వర్షపాతం భారీగా ఉంటుంది. ఉత్తర, దక్షిణ ప్రాంతాలలో వర్షపాతం తగ్గుతుంది. వార్షిక పాతం ప్రాంతాల వారిగా వ్యత్యాసాలు ఉంటాయి. 500 నుండి 900 మి.మీ (19.7 నుండి 35.4 అం) వరకు ఉంటుంది. సగటున 590 మి.మీ (23.2 అం). తుఫానులు సాధారణంగా సంభవిస్తూ ఉంటాయి. మపుటోలో సగటు ఉష్ణోగ్రత జూలైలో 13 నుండి 24 ° సెం (55.4 నుండి 75.2 ° ఫా), ఫిబ్రవరి 22 నుండి 31 డిగ్రీల సెం ఉంటుంది. ===వన్యజీవితం=== మొజాంబికులో ఉన్న 740 పక్షిజాతులలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా అంతరించి పోతున్న 20 జాతులు, ప్రవేశపెట్టిన జాతులు ఉన్నాయి. మొజాంబికులో 200 కంటే అధికంగా క్షీరదాలు ఉన్నాయి. వీటిలో అంతరించిపోతున్న సెలౌసు 'జీబ్రా, విన్సెంటు బుషు ఉడుత, 13 ఇతర అంతరించిపోతున్న జాతులు ఉన్నాయి. మొజాంబిక్ రక్షిత ప్రాంతాలలో 13 అటవీ నిల్వలు, 7 జాతీయ ఉద్యానవనాలు, 6 ప్రకృతి నిల్వలు, 3 సరిహద్దు పరిరక్షణ ప్రాంతాలు, 3 వన్యప్రాణి (వేట ప్రాంతాలు) ఉన్నాయి. ==ఆర్ధికం== [[File:Mozambique treemap.png|thumb|upright=1.6|A proportional representation of Mozambique's exports]] అధికారిక కరెన్సీగా " న్యూ మెటాలిక " (2018 మార్చి నాటికి $ 1 అమెరికా డాలరుకుదాపు 62 న్యూ మెటికల్సు సమానం). పాత మెటికలు విలువ 1 అమెరికా డాలరుకు 1000 మెటికల్సుగా ఉండేది. 2012 చివరి వరకు పాత కరెన్సీ " బ్యాంకు ఆఫ్ మొజాంబిక్ " మార్చుకునడానికి వీలు కల్పించబడింది. అమెరికా డాలరు, దక్షిణాఫ్రికా రాండు, ఇటీవలి కాలంలో యూరోలు కూడా వ్యాపార లావాదేవీలలో ఆమోదించబడ్డాయి. కనీస చట్టబద్ధమైన జీతం నెలకు 60 అమెరికా డాలర్లు. మొజాంబిక్ దక్షిణ ఆఫ్రికా డెవలప్మెంటు కమ్యూనిటీలో సభ్యదేశంగా ఉంది.<ref name=BilateralRelationsFactSheet/> ఎస్.ఎ.డి.సి. ఉచిత వాణిజ్య ప్రోటోకాల్ సుంకాలను, ఇతర వాణిజ్య అడ్డంకులను తొలగించడం ద్వారా దక్షిణాఫ్రికా ప్రాంతం మరింత పోటీని ఎదిరించి నిలవడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. 2007 లో ప్రపంచ బ్యాంక్ మొజాంబిక్ " బ్లిస్టరింగు పేస్ ఆఫ్ ఎకనమిక్ గ్రోతు " అభివర్ణించింది. 2007 ప్రారంభంలో ఒక ఉమ్మడి దాత-ప్రభుత్వ అధ్యయనం మొజాంబిక్ సహాయంతో విజయం సాధించిన దేశంగా భావించబడుతుందని తెలిపింది. 2007 ప్రారంభంలో ఐఎంఎఫ్, 'మొజాంబిక్ అనేది ఉప-సహారా ఆఫ్రికాలో విజయం సాధించిన దేశం' అని తెలిపింది. స్పష్టమైన విజయాన్ని సాధించినప్పటికీ ప్రపంచ బ్యాంకు, [[యునిసెఫ్]] రెండూ కూడా జి.డి.పి. పెరుగుదల ఉన్నప్పటికీ దీర్ఘకాలిక పిల్లల పోషకాహార లోపం ('పారడాక్సు') సమస్యను ఎదుర్కొంటున్నదని భావించబడుతుంది. 1994 - 2006 మధ్య సగటు వార్షిక జి.డి.పి. పెరుగుదల సుమారు 8%. అయినప్పటికీ ఈ దేశం ప్రపంచంలో పేద, అత్యంత అభివృద్ధి చెందని దేశాలలో ఒకటిగా ఉంది. 2006 లో జరిగిన ఒక సర్వేలో మొజాంబికుకు చెందిన 75% మంది గత ఐదేళ్లలో వారి ఆర్థిక స్థితి అదే విధంగా ఉండిపోవడం, దారుణంగా మారిందని తెలియజేసారు.<ref>Hanlon, Joseph (19 September 2007). [http://www.iese.ac.mz/lib/publication/Hanlon,Joseph_Poverty.pdf Is Poverty Decreasing in Mozambique?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131104192627/http://www.iese.ac.mz/lib/publication/Hanlon,Joseph_Poverty.pdf |date=2013-11-04 }}. [[Open University]], England.</ref> ===తిరిగి అభివృద్ధి === పౌరయుద్ధ శరణార్ధుల పునరావాసం, విజయవంతమైన ఆర్థిక సంస్కరణలు అధిక వృద్ధిరేటుకు దారితీశాయి: 1996 - 2006 మధ్యకాలంలో సగటున 8% వార్షిక వృద్ధి రేటును సాధించింది.<ref>{{cite web |url=http://www.iceida.is/english/main-activities/mozambique/ |title=Mozambique &#124; Partner Countries and Activities &#124; English &#124; Þróunarsamvinnustofnun Íslands |language=is |publisher=Iceida.is |date=1 June 1999 |accessdate=2 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104193348/http://www.iceida.is/english/main-activities/mozambique/ |archive-date=4 November 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> 2006 నుండి 2011 మద్యకాలంలో 6-7% అభివృద్ధి జరిగింది.<ref name="databank.worldbank.org">[https://web.archive.org/web/20150626193432/http://databank.worldbank.org/data/views/reports/tableview.aspx World DataBank World Development Indicators Mozambique] The World Bank (2013), Retrieved 5 April 2013</ref> 2000 ప్రారంభంలో జరిగిన వినాశకరమైన వరదలు జి.డి.పి పెరుగుదలను 2.1%కు తగ్గించింది.<ref name=BilateralRelationsFactSheet/> అయినప్పటికీ 2001 లో 14.8% పెరుగుదలతో పూర్తి పునరుద్ధరణ పొందింది. {{Citation needed|date=October 2010}} బృహత్తర విదేశీ పెట్టుబడుల ప్రాజెక్టులు, ఆర్థిక సంస్కరణ కొనసాగింపు, వ్యవసాయం, రవాణా, పర్యాటక రంగాల పునరుజ్జీవనం ఆర్థికరగం అభివృద్ధిని కొనసాగిస్తుందని భావించబడింది.<ref name=BilateralRelationsFactSheet/> 2013 లో సుమారు 80% ప్రజలకు వ్యవసాయంలో ఉపాధి కల్పించబడింది. వీరిలో చాలామంది చిన్నస్థాయి వ్యవసాయాన్ని జీవనాధారంగా ఎంచుకుంటున్నారు.<ref name = Canada>[http://www.acdi-cida.gc.ca/mozambique-e Mozambique] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130327202531/http://www.acdi-cida.gc.ca/Mozambique-e |date=2013-03-27 }} Canadian International Development Agency (29 January 2013), Retrieved 6 April 20`13</ref> వ్యవసాయరంగం ఇప్పటికీ మౌలిక వసతులు కొరత, వాణిజ్య నెట్వర్కుల కొరత, పెట్టుబడుల కొరత వంటి సమస్యలను ఎదుర్కొంటున్నది.<ref name=BilateralRelationsFactSheet/> అయినప్పటికీ 2012 లో మొజాంబిక్ 90% వ్యవసాయభూలలో ఇప్పటికీ సాగు చేయబడలేదు. మొజాంబికులో అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థ, పోర్చుగలులోని పేలవమైన ఆర్థిక పరిస్థితి కారణంగా 2009 లో పోర్చుగీసు మొజాంబికుకు తిరిగివచ్చిందని ఒక బి.బి.సి. కథనం పేర్కొంది.<ref>Akwagyiram, Alexis (5 April 2013) [https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-22025864 Portugal's unemployed heading to Mozambique 'paradise']. ''BBC News Africa'', Retrieved 6 April 2013</ref> ===ఆర్ధిక సంస్కరణలు === {{wide image|Maputo.jpg|800px|[[Maputo]], the capital of Mozambique is the largest city in the country and is separate from the [[Maputo Province]]. On the image the [[Port Maputo|Port of Maputo]] is featured, the second largest in [[East Africa]]}} ప్రభుత్వ రంగానికి చెందిన 1,200 కంటే అధికమైన చిన్న సంస్థలు ప్రైవేటీకరించబడ్డాయి. ఇతర వ్యక్తిగత సంస్థలకు, టెలీకమ్యూనికేషన్సు, శక్తి, పోర్టులు, రైల్వేలు ప్రైవేటీకరణ, రంగాల సరళీకరణ సన్నాహాలు తయారు చేయబడ్డాయి. వ్యక్తిగత సంస్థలను ప్రైవేటీకరించేటప్పుడు ప్రభుత్వం తరచూ వ్యూహాత్మకంగా విదేశీ పెట్టుబడిదారుడిని ఎంపిక చేసింది. అదనంగా కస్టమ్సు పన్నులు తగ్గించబడి, కస్టమ్సు నిర్వహణ క్రమబద్ధీకరించబడి, సంస్కరించబడింది. దేశీయ ఆదాయాన్ని పెంచడానికి ప్రభుత్వం 1999 లో విలువ ఆధారిత పన్నును ప్రవేశపెట్టింది. 2003-04 లలో వాణిజ్య కోడు సంస్కరణలో చేర్చబడ్డాయి. సమగ్ర న్యాయ సంస్కరణ, ఆర్థిక రంగం బలపడడం కొనసాగింది; పౌర సేవా సంస్కరణ, మెరుగుపరచబడిన ప్రభుత్వ బడ్జెటు, ఆడిటు, తనిఖీ సామర్ధ్యం.<ref name=BilateralRelationsFactSheet/> రాజకీయ అస్థిరత, వరదల కారణంగా వేలాది మంది ప్రజలు వారి స్వంత దేశంలో నిరాశ్రయులయ్యారు.<ref name=BilateralRelationsFactSheet>{{Cite web | title = Mozambique (07/02) | work = U.S. Bilateral Relations Fact Sheets/Background Notes| publisher = U.S. Department of State | date = | accessdate = 1 July 2018 | url = https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/mozambique/26477.htm }} {{PD-notice}}</ref><!--outdated??--> ===అవినీతి=== [[File:Mozambique - traditional sailboat.jpg|thumb|Traditional sailboat in [[Ilha de Moçambique]]]] మొజాంబిక్ ఆర్థిక వ్యవస్థలో అనేక అవినీతి కుంభకోణాల కారణంగా కదలిక మొదలైంది. 2011 జూలైలో నిధుల దుర్వినియోగం, ప్రజాధనాన్ని అపహరించడం మొదలైనవి నేరాలుగా పరిగణిస్తూ ప్రభుత్వం కొత్త అవినీతి వ్యతిరేక చట్టాలు ప్రతిపాదించారు. ఇది మంత్రిమండలి ఆమోదాన్ని పొందింది.<ref>{{cite web|url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hZuxkSpKgin_BueKk3H5zJZlAGPg?docId=CNG.259d978e5386bee2f4d1714fe4a141a2.6a1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223212643/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hZuxkSpKgin_BueKk3H5zJZlAGPg?docId=CNG.259d978e5386bee2f4d1714fe4a141a2.6a1 |url-status=dead |archive-date=23 February 2014 | title=Mozambique proposes new anti-corruption laws | author=AFP| publisher=Google News| date=27 July 2011}}</ref> మొజాంబిక్ ప్రపంచవ్యాప్త అవినీతికి సంబంధించిన తాజా సూచిక అయిన " ట్రాన్స్పరెన్సీ ఇంటర్నేషనలు " తాజా సూచికలో 178 దేశాలలో మొజాంబిక్ 116 వ స్థానంలో ఉంది. 2005 లో వ్రాసిన ఒక " యు.ఎస్. ఎయిడు " నివేదిక ఆధారంగా "మొజాంబికులో అవినీతి స్థాయి, పరిధి భయభ్రాంతులకు కారణమవుతుంది." <ref>{{cite web| url=http://maputo.usembassy.gov/uploads/images/q3naBGGSYz8BsCXguSD5Pw/Final_Report-Mozambique__Corruption_Assessment-without_internal_rec.pdf| title=CORRUPTION ASSESSMENT: MOZAMBIQU| publisher=USAID| date=16 December 2005| url-status=dead| df=dmy-all| access-date=27 మార్చి 2019| archive-date=3 మార్చి 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160303174654/http://maputo.usembassy.gov/uploads/images/q3naBGGSYz8BsCXguSD5Pw/Final_Report-Mozambique__Corruption_Assessment-without_internal_rec.pdf}}</ref> 2012 మార్చిలో దక్షిణ మొజాంబిక్ ప్రావిన్సు ఇన్హంబనే ప్రభుత్వం ప్రొవిన్షియలు యాంటీ-డ్రగ్సు ఆఫీసు డైరెక్టరు " కాలిస్టో అల్బెర్టో టోమో " ప్రజా నిధుల దుర్వినియోగాన్ని వెల్లడించింది. 2008 - 2010 మధ్యకాలంలో ఆయన 2,60,000 మెటికాయిసులను (మొజాంబిక్ ద్రవ్యం) దొంగిలించడానికి యాంటీ డ్రగ్సు ఆఫీసు (రెకడా గ్వాంబె) అకౌంటెంటుతో చేతులు కలిపాడని ఆరోపించబడింది.<ref>{{cite web|url=http://allafrica.com/stories/201203271192.html | title=Mozambique: Corruption Alleged in Anti-Drugs Office | publisher=All Africa| date=27 March 2012}}</ref> మొజాంబిక్ ప్రభుత్వం అవినీతి సమస్యను పరిష్కరించేందుకు చర్యలు చేపట్టింది. 2012 లో అనేక నూతన అవినీతి వ్యతిరేక బిల్లుల కొన్ని సానుకూల పరిణామాలు గమనించవచ్చు.<ref>{{cite web|title=Mozambique Corruption Profile|url=http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/sub-saharan-africa/mozambique/show-all.aspx|website=Business Anti-Corruption Profile|accessdate=14 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150715001747/http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/sub-saharan-africa/mozambique/show-all.aspx|archive-date=15 జూలై 2015|url-status=dead}}</ref> ===సహజ వనరులు === మోజాంబికులో భారీ సహజ వాయువు నిక్షేపాలు కనుగొనబడ్డాయి. దీనికి, మొజాంబిక్ ఆర్థిక వ్యవస్థను నాటకీయంగా మార్చగల సామర్థ్యం ఉంది.<ref>{{cite web |url=https://online.wsj.com/article/BT-CO-20120509-716501.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120512141113/http://online.wsj.com/article/BT-CO-20120509-716501.html |archivedate=12 May 2012 |work=WSJ.com |accessdate=10 May 2012 |date=9 May 2012 |title=UPDATE: Mozambique Talks To Shell On Developing LNG |author=Flynn, Alexis }}</ref> ===పర్యాటకం === [[File:La plage aux dunes de Dovela - 2012-04-28 - 75154574.jpg|thumb| [[Europe]]an tourists on the beach, in [[Inhambane Province|Inhambane]], Mozambique]] మొజాంబిక్ పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తుంది. దేశం సహజ పర్యావరణం, వన్యప్రాణి, చారిత్రాత్మక వారసత్వం అందిస్తున్న సముద్ర తీరాలు, సాంస్కృతిక, పర్యావరణ-పర్యాటక రంగ ఆకర్షణలలో ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి.{{citation needed|date=July 2018}} మొజాంబిక్ పర్యాటకరంగా అభివృద్ధికి అవసరమైన స్థూల దేశీయ ఉత్పత్తి (జి.డి.పి) లో గొప్ప సామర్థ్యం ఉంది. {{citation needed|date=July 2018}} పర్యాటకరంగం ప్రస్తుతం జి.డి.పి.లో 5.6% మాత్రమే భాగస్వామ్యం వహిస్తూ ఉంది.{{citation needed|date=July 2018}} పరిశుభ్రంగా ఉండే బీచులు పర్యాటకానికి అనుకూలంగా ఉన్నాయి. పట్టణ కేంద్రాల నుండి చాలా దూరంలో ఉన్న కాఫీ డెల్గాడో ప్రావిన్సు, ముఖ్యంగా క్విర్బింసు ద్వీపాలు, ఇన్హంబనె ప్రావిన్సు బజార్యుటో ద్వీపసమూహాలు ప్రధాన పర్యాటక ఆకర్షణలుగా ఉన్నాయి.{{citation needed|date=July 2018}} దేశంలో అనేక జాతీయ ఉద్యానవనాలు ఉన్నాయి. వాటిలో గోరోంగోసా నేషనల్ పార్కు అంతరించిపోతున్న జంతువులకు పునరావాసం కల్పిస్తూ వాటిని సంఖ్యాపరంగా అభివృద్ధి చేస్తుంది. {{citation needed|date=September 2017}} ===ప్రయాణ సౌకర్యాలు === [[File:Steam locomotive Inhambane.jpg|thumb|Steam locomotive at Inhambane, 2009.]] [[File:LAM Boeing 737-200Adv C9-BAK JNB 2005-12-2.png|thumb|right|National Mozambican airline, [[LAM Mozambique Airlines|LAM Mozambique]]]] మోజాంబికులో రైలుమార్గం, రహదారి మార్గం, జలమార్గం, వాయుమార్గం ద్వారా రవాణా సౌకర్యాలు కల్పించబడుతున్నాయి. 30,000 కిలోమీటర్ల పొడవైన రహదార్లు ఉన్నాయి. కానీ చాలావరకు రహదారి నెట్వర్కుకు పాదచారి బాటలు నిర్మించబడలేదు. పొరుగున ఉన్న కామన్వెల్తు దేశాలలో ఉన్నట్లు ట్రాఫికు ఎడమవైపు తిరుగుతుంది. మపుటోలో ఒక అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం, 21 ఇతర మెరుగైన విమానాశ్రయాలు, యుద్ధ విమానాలు కొరకు రంవేరహితమైన 100 ఎయిరు స్ట్రిపులు ఉన్నాయి. హిందూ మహాసముద్ర తీరంలో అనేక పెద్ద ఓడరేవులు ఉన్నాయి. వీటిలో నాకాలా, బెయిరా, మపుటో మొదలైన ప్రధాన నౌకాశ్రయాలు ఉన్నాయి. మరిన్ని నౌకాశ్రయాలు అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి. 3,750 కిలోమీటర్ల పొడవైన నౌకాయాన జలమార్గాలు ఉన్నాయి. ప్రధాన నగరాలకు రైలు మార్గాలతో నౌకాశ్రయాలు అనుసంధానించబడి ఉన్నాయి. మొజాంబిక్ జలమార్గాలతో [[మలావి]], [[జింబాబ్వే]], [[దక్షిణ ఆఫ్రికా|దక్షిణాఫ్రికా]]తో అనుసంధానించబడి ఉన్నాయి. మొజాంబిక్ హిందూ మహాసముద్రతీరంలో ఉన్న మూడు వేర్వేరు నౌకాశ్రయాలు రైలుమార్గాల టెర్మినల్సుగా పనిచేస్తున్నాయి. ఇవి శతాబ్దానికి ముందే ఆరంభించి అభివృద్ధి చేయబడుతూ ఉన్నాయి. మొజాంబిక్ అంతర్యుద్ధంలో రైలు మార్గాలను లక్ష్యంగా చేసుకుని తిరుగుబాటుదారులు విద్రోహచర్యలకు పాల్పడ్డారు. అంతర్యుద్ధంలో రైలుమార్గాలను అధికంగా రెనామో తిరుగుబాటు దారులు విధ్వంసం చేసారు. తరువాత ఇవి పునరుద్దరించబడ్డాయి. పోర్సాసు ఇ కామిన్హోసు డి ఫెర్రో డి మోచంబిక (మొజాంబిక్ నౌకాశ్రయాలు, రైల్వే) సంస్థ మొజాంబిక్ రైల్వే వ్యవస్థ, దాని అనుసంధిత నౌకాశ్రయాలను పర్యవేక్షిస్తుంది. కానీ నిర్వహణ ఎక్కువగా ప్రైవేటు యాజమాన్యానికి ఇవ్వబడింది. ప్రతి మార్గానికి దాని స్వంత అభివృద్ధి కారిడార్ ఉంది. 2005 నాటికి 3,123 కి.మీ పొడవైన రైలుమార్గాలు ఉండేది, ఇందులో 2,983 కిలోమీటర్లు (1,067 మిమీ, 3 అడుగుల 6 అంగుళాలు) పొడవైన గేజు మార్గం భాగంగా ఉంది. పొరుగు రైలు వ్యవస్థలకు అనుగుణంగా 762 మిమీ (2 అడుగుల 6 అం) గేజు, గాజా రైలుమార్గం ఉంది.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mz.html#Econ|title=The World Factbook — Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=2019-03-27|archive-date=2020-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20200831040349/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mz.html#Econ|url-status=dead}}</ref>" సెంట్రలు బెయిరా రైల్రోడ్ కార్పోరేషన్ " మార్గం బెయిరా నౌకాశ్రయాన్ని [[మలావి]], [[జాంబియా]], [[జింబాబ్వే]] భూభాగ ప్రాంతాలను అనుసంధానిస్తుంది. ఉత్తరప్రాంతంలో నాకాలా నౌకాశ్రయం కూడా రైలుమార్గంతో [[మలావి]]ని అనుసంధానిస్తుంది. దక్షిణప్రాంతంలో ఉన్న మపుటోతో రైలుమార్గాలు [[జింబాబ్వే]], [[దక్షిణ ఆఫ్రికా|దక్షిణాఫ్రికా]] లతో అనుసంధానిస్తున్నాయి. ఈ నెట్వర్కులు పొరుగు దేశాలను మాత్రమే అనుసంధానిస్తున్నాయి. టెటె, బెయిరాల మధ్య బొగ్గు గనుల కోసం కొత్త రైలు మార్గం 2010 నాటికి సేవలోకి తీసుకుని రావడానికి ప్రణాళిక సిద్ధం చేయబడింది.<ref>{{cite web|url=http://allafrica.com/stories/200807010992.html|title=Mozambique: Australian Company Plans New Coal Mine in Tete By 2010|publisher=Allafrica.com|accessdate=24 December 2014}}</ref> 2010 ఆగస్టులో సెరులె (బోత్సువానా) నుండి మొజాంబికులో టెక్కోబానిను పాయింటు వద్ద ఉన్న " డీపువాటరు పోర్టు "కు బొగ్గును తీసుకురావడానికి జింబాబ్వే మీదుగా 1,100 కిలోమీటర్ల రైల్వేను అభివృద్ధి చేయడానికి ఒక అవగాహన ఒప్పందం మీద మొజాంబిక్, బోత్సువానా దేశాలు సంతకం చేసాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.railwaygazette.com/nc/news/single-view/view/pointers-september-2010.html |accessdate=2010-09-10 |title=Railway Gazette: Pointers September 2010 |archive-date=2010-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100908094452/http://www.railwaygazette.com/nc/news/single-view/view/pointers-september-2010.html |url-status=dead }}</ref> నుండి " న్యూ రోలిగు స్టాకు " ఇండియా లోని గోల్డెను రాక్ వర్కుషాపు,<ref>''[[Railway Gazette International]]'', August 2008, p.483</ref> " సెంటరు బఫరు కప్లరు " ఉపయోగించి<ref>{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/2008/06/23/stories/2008062350501700.htm|title=Golden Rock workshop exports locos to Mozambique|work=The Hindu Business Line|accessdate=24 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20101206072435/http://www.thehindubusinessline.com/2008/06/23/stories/2008062350501700.htm|archive-date=6 December 2010|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ఎయిరు బ్రేక్సు సంస్థల ద్వారా సరఫరా చేయబడుతుంది. ===నీటి సరఫరా, పారిశుధ్యం === [[File:Daily struggle for water (5400691444).jpg|thumb|Woman fetching water during the dry season from a polluted source in Machaze District of the Central Manica Province.]] మొజాంబికులో నీటి సరఫరా, పారిశుద్ధ్యం, మెరుగైన నీటి వనరులు తక్కువ స్థాయిగా వర్గీకరించబడింది (2011 లో 51%గా అంచనా వేయబడింది). పారిశుద్ధ్యం (2011 లో 25%గా అంచనా వేయబడింది)స్థాయి తక్కువగా ఉన్నట్లు వర్గీకరించబడింది. పేలవమైన సేవ నాణ్యత, సరిగా అందుబాటులో ఉండక పోవడం వంటి లక్షణాలు ఉన్నాయి. 2007 లో ప్రభుత్వం గ్రామీణ ప్రాంతాలలో నీటి సరఫరా, పారిశుద్ధ్యం కోసం ఒక వ్యూహాన్ని రూపొందించింది. గ్రామీణప్రాంతాలలో జనాభాలో 62% మంది నివసిస్తున్నారు. పట్టణ ప్రాంతాలలో నీటిని అనధికారిక చిన్న-స్థాయి సరఫరాదారుల ద్వారా, అధికారిక సరఫరాదారుల ద్వారా సరఫరా చేయబడుతుంది. 1998 లో ప్రారంభమైన మొజాంబిక్ సిఆర్ఏ అని పిలవబడే ఒక స్వతంత్ర నియంత్రణ సంస్థ, ఎఫ్.ఐ.పి.ఎ.జి. అని పిలవబడే ప్రభుత్వ - ప్రైవేటు భాగస్వామ్య సంస్థ (పిపిపి) " అక్వాసు డీ మొజాంబిక్ " అనే సంస్థతో రాజధాని, ఇతర నాలుగు నగర ప్రాంతాలకు అధికారిక నీటి సరఫరా వ్యవస్థలను అందుబాటులోకి తీసుకువచ్చింది. 2008 లో గడువు ముగిసిన నాలుగు నగరాల నిర్వహణ ఒప్పందాలు, లీజు ఒప్పందాలను విదేశీ భాగస్వామి 2010 లో భారీ నష్టాలను ప్రకటించి ఉపసహరించింది. పట్టణ నీటి సరఫరా గణనీయ అభివృద్ధి చేయబడినప్పటికీ పట్టణ పారిశుధ్యం కోసం ప్రభుత్వం వ్యూహం రూపొందించ లేదు. బాహ్య దాతలు ఈ రంగములో మొత్తం ప్రభుత్వ పెట్టుబడులలో 87.4% వెలుపలి దాతల నుండి లభిస్తుంది. ప్రపంచ బ్యాంకు, ఆఫ్రికా డెవలప్మెంటు బ్యాంకు, కెనడా, నెదర్లాండ్సు, స్వీడన్, స్విట్జర్లాండ్, యునైటెడ్ స్టేట్సు జల రంగంలో ప్రధాన దాతలుగా ఉన్నారు. {{citation needed|date=September 2017}} ==గణాంకాలు== {|class="wikitable" style="float: right; margin-left: 10px" ! colspan="4" style="text-align:center; background:#cfb;"|Population in Mozambique{{UN_Population|ref}} |- ! style="background:#cfb;"|Year ! style="background:#cfb;"|Million |- |style="text-align:left;"|1950 ||style="text-align:right;"|6.1 |- |style="text-align:left;"|2017 ||style="text-align:right;"|28.9 |- |style="text-align:left;"|{{UN_Population|Year}} ||style="text-align:right;"|{{#expr:{{formatnum:{{UN_Population|Mozambique}}|R}}/1e6 round 1}} |} ఉత్తర-కేంద్రప్రాంతాలు జామ్బెజియా, నంపులా అత్యధికంగా జనసాంధ్రత కలిగిన ప్రాంతాలుగా ఉన్నాయి. ఇక్కడ దేశ జనాభాలో 45% జనాభా నివసిస్తున్నారు. దేశంలోని ఉత్తర భాగంలో 4 మిలియన్ల మకావా సమూహం సంఖ్యాపరంగా ఆధిక్యత వహిస్తుంది. జాంబేజి లోయలో ప్రముఖంగా సేనా, షోనా (అధికంగా న్డౌ) ప్రజలు ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నారు.<ref name=BilateralRelationsFactSheet/> దక్షిణ మొజాంబికులో త్సోంగా, షంగాను ప్రజలు ఆధిపత్యం చెలాయిస్తున్నారు. ఇతర సమూహాలలో మకోండే, యావో, స్వాహిలీ, టోంగా, చోపి, న్గుని (జులూతో సహా) ఉన్నాయి. మొత్తం ప్రజలలో బంటు ప్రజలు 97.8% మంది ఉన్నారు. మిగిలిన వారిలో వైట్ ఆఫ్రికన్లు (ఎక్కువగా పోర్చుగీసు సంతతికి చెందినవారు), యూరో-ఆఫ్రికన్లు (" మెస్టికొ " ప్రజలు బంటు, పోర్చుగీసు పూర్వీకుల సంతతి), భారతీయులు ఉన్నారు. <ref name=CIA>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mz.html "Mozambique".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831040349/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mz.html |date=2020-08-31 }} ''CIA World Factbook.'' Retrieved 22 May 2007.</ref> మొజాంబికులో భారత సంతతికి చెందిన ప్రజలు సుమారు 45,000 మంది నివసిస్తున్నారు.<ref>{{cite book|page=94|last=Singhvi|first=L. M.|chapter=Other Countries of Africa|title=Report of the High Level Committee on the Indian Diaspora|publisher=Ministry of External Affairs|publication-place=New Delhi|url=http://indiandiaspora.nic.in/diasporapdf/chapter8.pdf|year=2000|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140408040029/http://indiandiaspora.nic.in/diasporapdf/chapter8.pdf|archivedate=8 April 2014|df=dmy-all}}</ref> పోర్చుగీసు వలసరాజ్య పాలనలో పోర్చుగీసు సంతతికి చెందిన పౌరులు పెద్ద సంఖ్యలో దాదాపు దేశంలోని అన్ని ప్రాంతాలలో శాశ్వతంగా నివసించారు,<ref>[https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/7035.htm Mozambique (01/09)], ''U.S. Department of State''</ref> మొజాంబికులో స్వాతంత్ర్యం పొందిన సమయములో 3,60,000 మంది పోర్చుగీస్ వారసత్వం కలిగిన మొజాంబిక్ పౌరులు నివసిస్తున్నారు. వీరిలో చాలా మంది 1975 లో పోర్చుగల నుండి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత దేశాన్ని విడిచిపెట్టారు. మొజాంబిక్ లోని చైనా సమాజము సంఖ్యా పరిమాణము విషయంలో వైవిధ్యమైన అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. 2007 నాటికి చైనా ప్రజలసంఖ్య 7,000 నుండి 12,000 వరకు ఉంటుందని అంచనాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite journal|last=Jian|first=Hong|year=2007|title=莫桑比克华侨的历史与现状 (The History and Status Quo of Overseas Chinese in Mozambique)|journal=West Asia and Africa|publisher=[[Chinese Academy of Social Sciences]]|url=http://scholar.ilib.cn/A-xyfz200705010.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120522115453/http://scholar.ilib.cn/A-xyfz200705010.html|url-status=dead|archive-date=2012-05-22|issue=5|issn=1002-7122}}</ref><ref name="ISN">{{Cite news|title=China, Mozambique: old friends, new business|date=13 August 2007|periodical=International Relations and Security Network Update|accessdate=3 November 2007|url=http://www.isn.ethz.ch/isn/Current-Affairs/Security-Watch/Detail/?id=53470&lng=en|last=Horta|first=Loro}}</ref> 2011 సర్వే ఆధారంగా సంతానోత్పత్తి రేటు ఒక మహిళకు సరాసరి 5.9. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో 6.6, పట్టణ ప్రాంతాల్లో 4.5.ఉంది.<ref>[http://www.measuredhs.com/pubs/pdf/FR266/FR266.pdf Moçambique Inquérito Demográfico e de Saúde 2011]. Instituto Nacional de Estatística, Ministério da Saúde Maputo, Moçambique (March 2013)</ref> ===భాషలు=== {{Clear right}} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border:1px black; float:right; margin-left:1em;" |- ! style="background:#f99;" colspan="3"|Language most spoken at home, 2007<ref>''[http://197.249.4.187/imismoz/censos/censo2007/CensoHTML/00/quadros/00quadro23.html "Quadro 23. População de 5 anos e mais por idade, segundo área de residência, sexo e língua que fala com mais frequência em casa"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181216163503/http://197.249.4.187/imismoz/censos/censo2007/CensoHTML/00/quadros/00quadro23.html |date=2018-12-16 }}'', [http://www.ine.gov.mz Instituto Nacional de Estatística], Maputo Moçambique, 2007</ref> |- |[[Emakhuwa]] || style="text-align:right;"| 4,153,811 || style="text-align:right;"| 25.42% |- | [[Portuguese language|Portuguese]] || style="text-align:right;"| 2,088,798 || style="text-align:right;"| 12.78% |- | [[Xichangana]] || style="text-align:right;"| 1,710,801 || style="text-align:right;"| 10.47% |- | [[Elomwe]] || style="text-align:right;"| 1,132,755 || style="text-align:right;"| 6.93% |- | [[Cisena]] || style="text-align:right;"| 1,171,673 || style="text-align:right;"| 7.17% |- | [[Echuwabo]] || style="text-align:right;"| 733,926 || style="text-align:right;"| 4.49% |- | Other Mozambican languages || style="text-align:right;"| 4,718,907 || style="text-align:right;"| 28.87% |- | Other foreign languages || style="text-align:right;"| 30,969 || style="text-align:right;"| 0.19% |- | None || style="text-align:right;"| 5,118 || style="text-align:right;"| 0.03% |- | Unknown || style="text-align:right;"| 596,735 || style="text-align:right;"| 3.65% |- |''' Total''' || style="text-align:right;"| '''16,343,493''' || style="text-align:right;"| '''100.00%''' |} [[File:Mz etnies.PNG|thumb|left|Ethnic map of Mozambique.]] పోర్చుగీసు దేశంలో అధికారిక, విస్తృతంగా మాట్లాడే భాషగా ఉంది. పోర్చుగీసు భాషను 50.3% మంది ప్రజలకు వాడుక భాషగా ఉంది. <ref>''[http://197.249.4.187/imismoz/censos/censo2007/CensoHTML/00/quadros/00quadro24.html "Quadro 24. População de 5 anos e mais por condição de conhecimento da língua portuguesa e sexo, segundo área de residência e idade"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181217014721/http://197.249.4.187/imismoz/censos/censo2007/CensoHTML/00/quadros/00quadro24.html |date=2018-12-17 }}'', [http://www.ine.gov.mz Instituto Nacional de Estatística], Maputo Moçambique, 2007</ref> నగరాలలో నివసిస్తున్న చాలామంది మొజాంబిక్ పౌరులకు పోర్చుగీసు మొదటి భాషగా ఉంది. బంటు-సమూహ భాషలు మొజాంబిక్ స్థానిక భాషలుగా ఉన్నాయి. వారి సమూహాల్లో చాలా తేడాలు ఉంటాయి. కొన్ని సందర్భాల్లో తక్కువగా గుర్తింపు, పత్రబద్ధం చేయబడుతూ ఉంటుంది.<ref name=r1>''Relatório do I Seminário sobre a Padronização da Ortografia de Línguas Moçambicanas''. NELIMO, Universidade Eduardo Mondlane, 1989.</ref> దేశం ఉత్తరప్రాంతంలో బంటు లింగుయా ఫ్రాంకాగా ఉంది. టాంజానియా సరిహద్దులో తీరంలోని కొంత ప్రాంతంలోని ప్రజలకు స్వాహిలి వాడుక భాషగా ఉంది. దక్షిణం వైపున ఉన్న మోకోంబిక దీవిలో వాడుకలో ఉన్న కిమ్వాని భాష స్వాహిలీ మాండలికంగా పరిగణించబడుతుంది. సుదీర్ఘకాలం స్వాహిలీ ప్రాంతం లోతట్టు భూభాగంలో మకోండే భాష వాడుక భాషగా ఉపయోగించబడుతుంది. యావో, చియోవో వాడుక భాషాగా ఉన్న ప్రాంతాలను వేరుచేస్తున్న చిన్న ప్రాంతంలో మఖూవా భాష వాడుక భాషగా ఉంది. మకుండే, యావో భాషా సమూహాలు ప్రత్యేక సమూహాలుగా గుర్తించబడుతూ ఉన్నారు.<ref>''Malangano ga Sambano'' (Yao New Testament), British and Foreign Bible Society, London, 1952</ref> యావో భాషకు మ్వేరా భాషతో దగ్గరి సబంధం ఉంది.<ref>Harries, Rev. Lyndon (1950), ''A Grammar of Mwera''. Witwatersrand University Press, Johannesburg.</ref> మాలివి సరసు తీరంలో నైన్జ భాష వాడుకలో ఉంది.<ref>Barnes, Herbert (1902), [https://archive.org/details/nyanjaenglishvo00woodgoog ''Nyanja – English Vocabulary''] (mostly of Likoma Island). Society for Promoting Christian Knowledge, London.</ref><ref>''ChiChewa Intensive Course,'' (Chewa is similar to Nyanja) Lilongwe, Malawi, 1969.</ref> ఈ భాషలు అన్నింటికీ కొంత భిన్నంగా ఇమాఖువా భాషలు, ప్రారంభ k- కోల్పోవడంతో, అనేక నామవాచకాలు అచ్చుతో ప్రారంభమవుతాయి: ఉదాహరణకు, epula = "rain".<ref name=r1/> ఇమాఖువాతో సంబధం ఉన్న ఎలోవావు, ఇవావబోలతో, తీరం వద్ద చిన్న ప్రాంతంలో ఇకోటి భాష వాడుకలో ఉంది. జాంబేజీ, సేన ప్రజలకు నైన్జా భాష వాడుకలో ఉంది. ఎగువ నదీ తీరంలో సిన్యుంగ్వే, సిస్గెంగ్వే భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి. జింబాబ్వే సరిహద్దు, సముద్రం మధ్య విస్తృతమైన షోనా మాట్లాడే ప్రాంతం విస్తరించింది: వీరిని పూర్వం న్డౌ అనేవారు.<ref>Doke, Clement, ''A Comparative Study in Shona Phonetics''. University of Witwatersrand Press. 1931.</ref> కానీ ఇప్పుడు జింబాబ్వే ప్రామాణిక షోనా లిపిని ఉపయోగిస్తుంది. స్పష్టంగా షోనా మాదిరిగానే ఉన్నప్పటికీ ఉచ్ఛారణ షోనా భాష కంటే వ్యత్యాసంగా ఉంటుంది. ఈ భాషా వాడుకరులను ప్రత్యేక వర్గంగా పరిగణించేవారు. జింబాబ్వే సరిహద్దు దగ్గర ఒక చిన్న ప్రాంతంలో సిబల్కే భాష వాడుకలో ఉంది. దక్షిణ ప్రాంతంలో సోంగా సమూహానికి చెందిన భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి. తీరప్రాంతం, లోతట్టు ప్రాంతాలలో క్సిత్స్వా (త్స్వా) భాష వాడుకలో ఉంది. [[లింపోపో నది]] సమీపప్రాంతంలో క్సిత్సొంగా (త్సొంగా) భాషవాడుకలో ఉంది. వీటితో క్సిలింగను, క్సింవాలుంగు, క్సిబిలా, క్సిహ్లెంగ్వే, క్సిద్జొంగా వంటి స్థానిక మాండలికాలు కూడా వాడుకలో ఉన్నాయి. ఈ భాషా ప్రాంతం పొరుగునున్న దక్షిణాఫ్రికాకు విస్తరించింది. ఇంకా వీటికి సంబంధించినప్పటికీ ప్రత్యేకమైన సికోపీ (చోపి) లింపోపో నదీ ముఖద్వారానికి ఉత్తర ప్రాంతంలో వాడుకలో ఉంది. మాపుటో చుట్టూ ఉన్న ప్రదేశంలో క్సిరోంగా (రోంగా) భాష వాడుకలో ఉంది. ఈ సమూహంలో ఉన్న భాషలు, చిన్న పదజాలాలతో నిర్మితమౌతాయి. <ref name=r1/> ఇది స్వల్పంగా జులు భాషను పోలి ఉంటుంది. స్వాజిలాండ్, క్వాజులు-నాటాల్ సరిహద్దుల సమీప మొజాంబికు ప్రాంతంలో చిన్న స్వాజీ, జులు మాట్లాడే ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. అరబ్బులు, చైనీయులు, భారతీయులు ప్రధానంగా పోర్చుగీసు, కొందరు హిందీ మాట్లాడతారు. పోర్చుగీసు భారతదేశం నుండి వచ్చిన భారతీయులకు పోర్చుగీసు వాడుక భాషగా ఉంది. వారి రెండవ భాషగా పోర్చుగీసు వాడుకలో ఉంది. ===మతం=== {{multiple image |align= right |direction= vertical |width= 190 |image1=Sé da Beira.jpg |caption1= Beira Cathedral |image2= Mesquita Maputo.jpg |caption2= A mosque in downtown Maputo |image3= |header= |header_align= centre }} 2007 గంణాంలా ఆధారంగా మొజాంబిక్ ప్రజలలో 56.1% మంది క్రైస్తవులు ఉన్నారు. జనాభాలో ముస్లిములు 17.9% మంది ఉన్నారు. ప్రజలలో 7.3% మంది ఇతర నమ్మకాలు (ప్రధానంగా అనిమిజం) 18.7% మత విశ్వాసాలు లేవు.<ref name=CIA/><ref>[https://web.archive.org/web/20120118125117/http://www.ine.gov.mz/censo2007 3º Recenseamento Geral da População e Habitação]. 2007 Census of Mozambique. ine.gov.mz</ref> 2015 లో డెమోక్రటికు అండ్ హెల్తు సర్వేసు ప్రోగ్రాం నిర్వహించిన ఇటీవలి సర్వే ఆధారంగా కాథలిక్కు జనాభా 30.5%కు అధికరించిందని, ముస్లింలు 19.3%, వివిధ ప్రొటెస్టంటు గ్రూపులు మొత్తం 44%గా ఉన్నారని సూచించింది.<ref name="DHS 2015">{{cite web|url=https://dhsprogram.com/pubs/pdf/AIS12/AIS12.pdf|title=Moçambique: Inquérito de Indicadores de Imunização, Malária e HIV/SIDA em Moçambique (IMASIDA), 2015|publisher=Ministério da Saúde & Instituto Nacional de Estatística|language=pt|format=PDF|page=40|accessdate=20 April 2018}}</ref> రోమను కాథలికు చర్చి పన్నెండు డియోసెసు (బీరా, చిమోయో, గురు, ఇన్హాంబనె, లిచింగా, మపుటో, నాకాలా, నంబుల, పెంబా, క్యులీమనే, టెటె,<ref>[https://web.archive.org/web/20150409151525/http://www.diocesedetete.org.mz/diocese/index.php CELEBRANDO O ANO DA FÉ NA DIOCESE DE TETE]. diocesedetete.org.mz (7 September 2012)</ref> క్సై-క్సై; ఆర్కిడియోసీస్లు బెయిరా, మపుటో, నమ్పుల ఉన్నాయి). డియోసెస్ కొరకు గణాంకాలు చోమోయోయో డియోసెసు చిమోయిలో 5.8% కాథలిక్కులు, క్యులెమ్యాను డియోసెసు (అనయూరియో కాటోలియో డి మోకాంబేక్ 2007) లో 32.50% ఉన్నారు. 1890 లో మొజాంబికులో మెథడిజం ప్రారంభమైంది. ఆర్.ఇ.వి. డాక్టరు. ఎర్విను రిచర్డ్సు ఇన్హాబను ప్రావిన్సులో చికుక్యూ వద్ద ఒక మెథడిస్టు మిషను ప్రారంభించాడు. 1990 లో మొజాంబికులో ఒక ఇగ్రేజా మెటోడిస్టా యునిడా ఎం మోకాంబిక మొజాంబికులో మెథోడిస్టు ఉనికిని 100 వ వార్షికోత్సవాన్ని నిర్వహించాడు. అప్పుడు మొజాంబిక్ అధ్యక్షుడు చిసానో ఈ ఉత్సవానికి హాజరైన 10,000 మందిని ప్రశంసించారు. 1998 నుండి యునైటెడు మెథడిస్టు చర్చి మొజాంబికులో మూడు రెట్లు పెరిగింది. ప్రస్తుతం 24 జిల్లాల్లోని 180 సమ్మేళనాలలో 1,50,000 మంది సభ్యులు ఉన్నారు. వార్షికంగా కొత్త పాస్టరు నియమింపబడతాడు. ప్రతి సంవత్సరం వార్షిక సదస్సు కొరకు (ఉత్తర, దక్షిణ) నూతన చర్చిలు ప్రతిపాదించబడుతుంటాయి.<ref>{{cite web|url=http://www.moumethodist.org/pages/detail/1373|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510092507/http://www.moumethodist.org/pages/detail/1373|url-status=dead|archive-date=2015-05-10|date=July 2011|title=UMC in Mozambique|work=moumethodist.org}}</ref> లేటర్-డే సెయింట్సు జీససు క్రైస్టు చర్చి ఉనికి మొజాంబికకులో అధికరిస్తుంది. 1999 లో మొదట మిషనరీలను మోజాంబికుకు పంపడం ప్రారంభమైంది. 2015 ఏప్రెలు నాటికి 7,943 మందికి పైగా సభ్యులున్నారు.<ref>[http://www.mormonnewsroom.org/facts-and-statistics/country/mozambique/ LDS Statistics and Church Facts for Mozambique]. Mormonnewsroom.org. Retrieved on 21 June 2015.</ref> 1950 ల ప్రారంభంలో మొజాంబికులో బహాయి విశ్వాసం ఉన్నప్పటికీ బహిరంగంగా గుర్తించలేదు. ఎందుకంటే కాథలిక్కు చర్చి బలమైన ప్రభావం కారణంగా బహాయీ అధికారికంగా ప్రపంచ మతంగా గుర్తించబడలేదు. 1975 లో స్వాతంత్ర్యం తరువాత దేశంలో కొత్త పయినీర్లు ప్రవేశించారు. మొత్తంగా మొజాంబికులో సుమారుగా 3,000 మంది బహూయిలు ఉన్నారు. అడ్మినిస్ట్రేటివు కమిటీ మపుటోలో ఉంది. దేశంలోని ఉత్తరప్రాంతంలో ప్రత్యేకంగా ముస్లింలు ఉన్నారు. వారు అనేక "తరిగా" (బ్రదర్ హుడ్సు)లుగా నిర్వహించబడుతున్నాయి. రెండు జాతీయ సంస్థలు కూడా ఉన్నాయి - కాన్సెల్హో ఇస్లెమికో డి మొచ్చాంకికు, కాంగ్రెసు ఇస్లాంకో డి మొచ్చాంకికు, ముఖ్యమైన పాకిస్తానీ, భారతీయ సంఘాలు అలాగే కొన్ని షియా సంఘాలు కూడా ఉన్నాయి. ప్రధాన ప్రొటెస్టంటు చర్చిలలో ఇగ్త్రేజా యునియొ బాప్టిస్టా డి మోచంబిక, అస్సెంబలియస్ డీ డ్యూస్, సెవెంత్-డే అడ్వెంటిస్ట్స్, దక్షిణ ఆఫ్రికా ఆంగ్లికను చర్చి, ది ఇగ్రేజో ఇవాంజెలో కంప్లో డే డ్యూసు, ది ఇగ్రేజ మేటోడిస్టా యునిడా, ది ఇగ్రేజా ప్రిస్బిటియాననా డి మొచ్చాంకి క్రిస్టో, అసెంబ్లీ ఎవాంగెలికా డి డ్యూసు ఇగ్జిజాసు ఉన్నాయి. మపుటోలో చాలా చిన్న యూదు సమాజం ఉంది.<ref>{{Cite web|url=https://forward.com/culture/392973/in-mozambique-a-very-small-jewish-community-thrives/|title=In Mozambique, A Jewish Community Thrives|last=JosephFebruary 1|first=Anne|last2=Images|first2=2018Getty|website=The Forward|language=en|access-date=2019-03-19}}</ref> ===ఆరోగ్యం=== [[File:Bevölkerungspyramide Mosambik 2016.png|thumb|జనాభా పిరమిడ్ 2016]] [[File:Luabo hospital (4754619071).jpg|thumb|left|లుబాబోలో హాస్పిటలు]] [[File:Number of patients on Anti Retroviral Treatment in Mozambique 2003-2011.jpg|thumb| హెచ్.ఐ.వి. పాజిటివు మొజాంబిక్కుల సంఖ్య పెరుగుదల,ఆంటిరెట్రోవైరల్ చికిత్సపై 2003-14]] సంతానోత్పత్తి రేటు మహిళకు 5.5 జననాలు. ఆరోగ్యరక్షణ కొరకు ప్రభుత్వ వ్యయం 2004 లో జిడిపిలో 2.7% ఉంది. అదే సమయంలో ఆరోగ్యంపై వ్యక్తిగత వ్యయం 1.3% వద్ద ఉంది. 2004 లో తలసరి ఆరోగ్యం ఖర్చు 42 అమెరికా డాలర్లు. 21 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో దేశంలో 1,00,000 మందికి 3 వైద్యులు ఉన్నారు. 2005 లో శిశు మరణాలు 1,000 జననలలో 100 కు చేరాయి.<ref name="hdrstats.undp.org">{{cite web|url=http://hdrstats.undp.org/en/countries/data_sheets/cty_ds_MOZ.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130152549/http://hdrstats.undp.org/en/countries/data_sheets/cty_ds_MOZ.html |url-status=dead |archive-date=30 January 2010 |title=Human Development Report 2009 – Mozambique |publisher=Hdrstats.undp.org |accessdate=2 May 2010}}</ref> 1,000 జననాలు 147, -5 మరణాల కింద శాతంగా నియోనాటల్ మరణాల 29 శాతం మొజాంబిక్ 100,000 జననాలు శాతం 2010 ప్రసూతి మరణాల రేటు 550. 2008 లో 598,8, 1990 లో 385 తో ఉంది. 5 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయసున్న పిల్లల మణాలు 1000 మందిలో 147. 4 వారాలలోపు శిశుమరణాలు 1,000 మందిలో 29. మొజాంబికులో 1,000 ప్రసవాలకు మంత్రసానుల సంఖ్య 3, గర్భిణీ స్త్రీలలో 37 మందిలో ఒకరికి మరణం ప్రమాదం ఉంది.<ref name="SOWMY">{{cite web|url=http://www.unfpa.org/sowmy/report/home.html|title=The State of the World's Midwifery|publisher=United Nations Population Fund|access-date=2019-03-27|archive-date=2012-01-21|archive-url=https://www.webcitation.org/64rH7WUJi?url=http://www.unfpa.org/sowmy/report/home.html|url-status=dead}}</ref> 2011 లో మొజాంబికులో అధికారికంగా హెచ్ఐవి ప్రాబల్యం 15 నుంచి 49 ఏళ్ల మధ్య వయసులో ఉన్న 11.5% మంది ఉన్నారని తెలియజేబడింది. మొజాంబిక్-మపుటో గాజా ప్రావిన్సుల దక్షిణ భాగాలలో అలాగే మపుటో నగరంలో-అధికారిక గణాంకాలు జాతీయ సగటు కంటే రెండు రెట్లు ఎక్కువ. 2011 లో ఆరోగ్య అధికారులు సుమారు 1.7 మిలియను మొజాంబికా ప్రజలు హెచ్.ఐ.వి. పాజిటివ్ వీరిలో 600,000 యాంటీ రెట్రోవైరలు చికిత్స అవసరం ఉండేవారని అంచనా వేసింది. 2011 డిసెంబరు నాటికి 2,40,000 మందికి చికిత్స లభించింది. 2014 మార్చిలో 4,16,000 మందికి లభించిందని ఆరోగ్య అధికారులు తెలిపారు. 2011 యు.ఎన్.ఎ.ఐ.డి.ఎస్. నివేదిక ఆధారంగా మొజాంబిక్ లోని హెచ్.ఐ.వి. ప్రాణాంతక వ్యాధి తగ్గుతున్నట్లు కనిపిస్తుందని భావించారు.<ref>[http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf UNAIDS World AIDS Day Report 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140824062831/http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf |date=2014-08-24 }}. UNAIDS.org</ref> ===విద్య=== [[File:Mozambique school.jpg|Pupils in front of their school in [[Nampula]], Mozambique|thumb|upright]] [[File:Mozambique classroom.jpg|thumb|upright|School children in the classroom]] అనేది మొజాంబికు పాఠశాలల్లో బోధన ప్రాథమిక భాషగా పోర్చుగీసు ఉంది. ప్రాథమిక స్థాయి ద్వారా పాఠశాలకు హాజరు కావాలని మొజాంబిక్ చట్టం నిర్బంధిస్తుంది. అయినప్పటికీ మొజాంబికులో చాలా మంది పిల్లలు ప్రాథమిక పాఠశాలకు హాజరు కావడం లేదు. ఎందుకంటే వారి కుటుంబాలకు జీవనాధారమైన పొలాలలో వారు పని చేయవలసి ఉంటుంది. 2007 లో ఒక మిలియన్ పిల్లలు పాఠశాలకు వెళ్ళలేదు. వీరిలో చాలామంది పేద గ్రామీణ కుటుంబాలకు చెందినవారే. మొజాంబికు లోని ఉపాధ్యాయులలో దాదాపు సగం మంది ఇప్పటికీ అర్హత పొందలేదు. 2002 లో బాలికల నమోదు 3 మిలియన్ల ఉండగా 2006 లో 4.1 మిలియన్లకు అధికరించింది. అయితే పూర్తి స్థాయి రేటు 31,000 నుండి 90,000 వరకు అధికరించింది.<ref>[http://www.dfid.gov.uk/casestudies/files/africa/mozambique-primary-schools.asp Key facts] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090109185153/http://www.dfid.gov.uk/casestudies/files/africa/mozambique-primary-schools.asp |date=9 January 2009 }}, Department for International Development (DFID), UK Government (24 May 2007)</ref> గ్రేడు 7 తరువాత విద్యార్థులు ఎనిమిదవ నుండి 10 వ తరగతి వరకు నడుపుతున్న ఉన్నత పాఠశాలలో ప్రవేశించడానికి ప్రామాణిక జాతీయ పరీక్షలను తీసుకోవాలి.{{Citation needed|date=May 2009}} మొజాంబిక్ విశ్వవిద్యాలయాలలో స్పేస్ చాలా పరిమితంగా ఉంది; అందువల్ల పూర్వ-విశ్వవిద్యాలయ పాఠశాల పూర్తి చేసిన చాలా మంది విద్యార్థులు వెంటనే విశ్వవిద్యాలయ అధ్యయనాలకు వెళ్ళరు. చాలా మంది ఉపాధ్యాయులుగా పనిచేయడం లేదా నిరుద్యోగులుగా ఉన్నారు. వ్యవసాయ, సాంకేతిక లేదా బోధనా అధ్యయనాలలో ప్రత్యేక వృత్తినిచ్చే వృత్తి శిక్షణ ఇవ్వడానికి ఇంస్టిట్యూట్లు కూడా ఉన్నాయి. విద్యార్థులు పూర్వ విశ్వవిద్యాలయ పాఠశాలకు బదులుగా గ్రేడ్ 10 తర్వాత వీటికి హాజరు కావచ్చు. 1975 లో పోర్చుగల నుండి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత పోర్చుగీసు ప్రభుత్వం, మొజాంబిక్ ప్రభుత్వం మధ్య ద్వైపాక్షిక ఒప్పందాల ద్వారా పోర్చుగీసు ఉన్నత పాఠశాలలు, పాలిటెక్నికలు ఇంస్టిట్యూట్లు, విశ్వవిద్యాలయాలలో ప్రతి సంవత్సరం మొజాంబిక్ విద్యార్థులు ప్రవేశిస్తున్నారు. 2010 అంచనాల ప్రకారం మొజాంబిక్ అక్షరాస్యత రేటు 56.1% (70.8% మగ, 42.8% స్త్రీ).<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mz.html|title=The World Factbook|work=cia.gov|access-date=2019-03-27|archive-date=2020-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20200831040349/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mz.html|url-status=dead}}</ref> 2015 నాటికి ఇది 58.8%కి అధికరించింది. (73.3% పురుషులు, 45.4% స్త్రీలు).<ref>{{cite web|url=http://data.uis.unesco.org/Index.aspx?DataSetCode=EDULIT_DS&popupcustomise=true&lang=en#|title=Education|first=|last=UIS|website=data.uis.unesco.org|access-date=2019-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170905185501/http://data.uis.unesco.org/Index.aspx?DataSetCode=EDULIT_DS&popupcustomise=true&lang=en|archive-date=2017-09-05|url-status=dead}}</ref> ==సంస్కృతి== [[File:Mozambique - mask.jpg|thumb|upright|Woman with traditional mask in Mozambique]] [[File:Museu Da Ilha De Mocambique (33387901932).jpg|thumb|[[Island of Mozambique]], 2016]] ===సాంస్కృతిక గుర్తింపు === మొజాంబికును పోర్చుగలు పాలించింది. అందువలన మొజాంబిక్ ప్రధాన భాష (పోర్చుగీసు), ప్రధాన మతం (రోమను కాథలిక్కులు) పోర్చుగీసుతో పంచుకున్నారు. కానీ మొజాంబిక్ ప్రజలలో చాలామంది బంటు ప్రజలు కావడంతో సంస్కృతిలో ఎక్కువ భాగం స్థానికంగా ప్రభావితమై ఉంటుంది. పట్టణ ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్న బంటూ ప్రజల మీద కొంత పోర్చుగీస్ ప్రభావం ఉంది. మొజాంబిక్ సంస్కృతి పోర్చుగీసు సంస్కృతిని ప్రభావితం చేస్తుంది. ===కళలు=== మాకోండే వారి చెక్క శిల్పాలకు, విస్తృతమైన ముసుగులు తయారుచేయడంలో ప్రసిద్ధి చెందారు. వీటిని సంప్రదాయ నృత్యాలలో సాధారణంగా ఉపయోగిస్తారు. రెండు వేర్వేరు రకాల చెక్క శిల్పాలు ఉన్నాయి: షట్టని, (దుష్ట ఆత్మలు), వీటిని ఎక్కువగా భారీ ఆకారాలు, పొడవాటి, చిహ్నాలు, ప్రకాశవంతమైన ముఖాలతో వంకరగా ఉంటాయి. యూజమా; ఇవి టోటెమ్-రకం చెక్కడాలు, ఇది వ్యక్తుల జీవనశైలి ముఖాలు, వివిధ వ్యక్తులకు ఉదాహరణలుగా ఉంటాయి. ఈ శిల్పాలు సాధారణంగా "వమ్శ వృక్షాలు"గా పిలువబడతాయి. ఎందుకంటే వారు అనేక తరాల కథలను తెలియజేస్తారు. వలసరాజ్యం చివరి సంవత్సరాలలో మొజాంబిక్ కళ అనేది వలసరాజ్యం అణచివేతను ప్రతిబింబిస్తూ ప్రతిఘటన చిహ్నంగా మారింది. 1975 లో స్వాతంత్ర్యం తరువాత ఆధునిక కళ కొత్త దశలోకి వచ్చింది. మొజాంబిక్ కళాకారులలో సమకాలీన చిత్రకారుడు మాలంగాటానా న్గ్వేనియా, శిల్పి ఆల్బెర్టో చిస్సానో ఇద్దరు ప్రసిద్ధ, అత్యంత ప్రభావవంగా ఉన్నారు. 1980 - 1990 లలో స్వాతంత్ర్యానంతర కళ చాలా రాజకీయ పోరాటం, పౌర యుద్ధం, బాధ, ఆకలిని ప్రతిబింబిస్తాయి. మొజాంబిక్ అంతటా నృత్యాలు సాధారణంగా క్లిష్టమైన, అత్యంత అభివృద్ధి చెందిన సంప్రదాయాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. పలు తెగలకు చెందిన అనేక రకాల నృత్యాలు సాధారణంగా సంప్రదాయం ఆధారితంగా ఉంటాయి. ఉదాహరణకు చోపి, జంతువుల తోలు ధరించిన పోరాటాలను ప్రయోగిస్తారు. మకుయా ప్రజలు రంగురంగుల దుస్తులను, ముసుగులను ధరించిన పురుషులు గ్రామీణప్రాంతాలలో గంటలతరబడి నృత్యప్రదర్శన చేస్తారు. దేశ ఉత్తర భాగంలో మహిళల బృందాలు ఇస్లామిక్ ఉత్సవాలు జరుపుకోవడానికి సాంప్రదాయ నృత్యం టఫో నిర్వహిస్తారు. <ref>{{Cite book | last = Fitzpatrick | first =Mary | title = Mozambique | publisher = [[Lonely Planet]] | year = 2007 | location = | page = 33 | url = https://books.google.com/books?id=DVvRHCBtS9sC | doi = | id = | isbn =1-74059-188-7 }} </ref> ===ఆహార సంస్కృతి=== దాదాపు 500 సంవత్సరాల పాటు దేశంలో ఉనికిలో ఉన్న పోర్చుగీసు మొజాంబిక్ వంట పద్ధతిని బాగా ప్రభావితం చేసింది. కాసావా (కర్రపెండెలం), జీడిపప్పు (మొజాంబిక్ అతిపెద్ద ఉత్పత్తిదారు), పజోజిహో (పోర్చుగీసు వారు తీసుకువచ్చారు-ఫ్రెంచి శైలి బన్సు {{citation needed|date=May 2016}})వీరిని పోర్చుగీసు వారు తీసుకునివచ్చారు. ఆహారంలో పోడియమ్, మిల్లెట్, బంగాళాదుంపలు, బియ్యం, జొన్న, చెరకు ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి. మసాలా దినుసులు, బేలీవ్సు వంటి సీజనింగ్సు, మిరపకాయలు, తాజా కొత్తిమీర, వెల్లుల్లి, ఉల్లిపాయలు, పాప్రికా, తియ్యని ఎరుపు మిరపకాయలు, వైను వంటివి పోర్చుగీసుచే ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి. ఎస్పెటడ (కబాబు), ప్రసిద్ధ ఇన్టీరో కామ్ పిరిపిరి (పిరి-పిరి సాసులో కోడి), ప్రిగో (స్టీకు రోలు), పుడిమ్ (పుడ్డింగు), రిస్సోయిసు (కొట్టబడిన రొయ్యలు) వంటి పోర్చుగీసు వంటలను ప్రస్తుతం మొజాంబికులో సాధారణంగా తింటారు.{{citation needed|date=May 2016}} ===మాధ్యమం=== [[File:Radio Moçambique (4106248049).jpg|thumb|right|Headquarters of Rádio Moçambique in [[KaMpfumo]] district of [[Maputo]] (photo 2009)]] మొజాంబిక్ మాధ్యమాన్ని ప్రభుత్వం తీవ్రంగా ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref name="salgado">{{cite book|last=Salgado|first=Susana|title=The Internet and Democracy Building in Lusophone African Countries|publisher=Ashgate|url=https://books.google.com/books?id=WC3jBAAAQBAJ&pg=PA79|page=79|year=2014}}</ref> వార్తాపత్రికల అధిక ధరలు, తక్కువ అక్షరాస్యత శాతం కారణంగా వార్తాపత్రికల విక్రయాల శాతం తక్కువగా ఉంది.<ref name="salgado"/> అత్యధికంగా పంపిణీ చేయబడిన వార్తాపత్రికలలో నోటిసియాసు, డియారియో డి మోచంబిక వంటి దినపత్రికలు, వారపత్రిక డోమింగో వంటి ప్రభుత్వ నియంత్రణలో పనిచేస్తూ ఉన్నాయి.<ref name="eisa">{{cite book|author=Matsimbe, Zefanias |year=2009 |chapter=Ch. 9: Mozambique|editor=Denis Kadima and Susan Booysen |title=Compendium of Elections in Southern Africa 1989–2009: 20 Years of Multiparty Democracy|publisher=EISA, Johannesburg|pages= 319–321|url=http://www.content.eisa.org.za/old-page/mozambique-mass-media |archive-url=https://web.archive.org/web/20140228040157/http://www.content.eisa.org.za/old-page/mozambique-mass-media |url-status=dead |archive-date=2014-02-28 }}</ref> వారి ప్రసరణ అధికంగా మపుటోకు పరిమితమైంది. <ref>{{cite book|last1=Mário|first1=Tomás Vieira|last2=UNESCO|title=Assessment of Media Development in Mozambique: Based on UNESCO's Media Development Indicators|url=https://books.google.com/books?id=sAd5d8P_GfkC|publisher=UNESCO|year=2011|page=123}}</ref> అధిక నిధులు, ప్రకటనల ఆదాయం ప్రభుత్వ అనుకూల వార్తాపత్రికలకు ఇవ్వబడింది.<ref name="salgado"/> అయినప్పటికీ ఇటీవల సంవత్సరాలలో విమర్శనాత్మక వీక్షణలతో ప్రైవేట్ వార్తాపత్రికలు గణనీయంగా అధికరించాయి.<ref name="eisa"/> సులభంగా ప్రజలకు చేరువౌతున్న రేడియో ప్రసరణలు మొజాంబికు మాధ్యమంలో ప్రజలను తీవ్రంగా ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref name="salgado"/> ప్రైవేటు యాజమాన్యంలో పనిచేస్తున్న రేదియో ప్రసరణల కంటే ప్రభుత్వానికి స్వంతమైన రేడియోప్రసరణలకు ప్రజాదరణ అధికంగా ఉంది. ఇందుకు నిదర్శనగా రేడియో మొచాంబికాకు దేశంలో అత్యంత ఆదరణ ఉంది.<ref name="salgado"/> ఇది మొజాంబిక్ స్వతంత్రం పొందిన తరువాత కొద్దికాలానికే స్థాపించబడింది.<ref>{{cite book|last=Berg|first=Jerome S.|title=Broadcasting on the Short Waves, 1945 to Today|url=https://books.google.com/books?id=Ux9fZj6izuEC&pg=PA221|publisher=McFarland|page=221|isbn=978-0786469024}}</ref> మొజాంబియాన్స్ వీక్షించిన టి.వి. స్టేషన్లలో ఎస్.టి.వి, టి.ఐ.ఎం, టి.వి.ఎం. టెలీవిసొ మోకోంబిక్ ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి. కేబులు, ఉపగ్రహాల ప్రసారాలు ప్రేక్షకులకు పదుల సంఖ్యలో ఇతర ఆఫ్రికన్, ఆసియన్, బ్రెజిలియను, ఐరోపా చానెళ్ళను అందిస్తున్నాయి. {{citation needed|date=May 2016}} === సంగీతం === మొజాంబిక్ సంగీతం మతపరమైన వ్యక్తీకరణ నుండి సాంప్రదాయ వేడుకల వరకు అనేక ప్రయోజనాలను అందిస్తుంది. సంగీత వాయిద్యాలు సాధారణంగా చేతితో తయారు చేయబడతాయి. మొజాంబిక్ సంగీత వ్యక్తీకరణలో ఉపయోగించే కొన్ని వాయిద్యాలకు, కలప, జంతు చర్మంతో చేసిన డ్రమ్సుకు ప్రాధాన్యత ఉంది. " లుపుంబె " వాయిద్యం " కలపతో తయారు చేబడే వాయు వాయిద్యం జంతువు కొమ్ములు లేదా కలప నుండి తయారు చేయబడుతుంది. ఆఫ్రికాలోని ఇతర ప్రాంతాలకు చెందిన స్థానిక వాయిద్యం జిలాఫోనె వంటి మర్బిబా. మరీబా సౌత్ సెంట్రల్ కోస్టు చోపి ప్రజల (వీరు సంగీత నైపుణ్యాలకు, నృత్యానికి ప్రసిద్ధి చెందారు) ఆదరణ పొందింది. కొందరు మొజాంబిక్ సంగీతం [[రెగె]], వెస్టు ఇండియను కాలిప్సో మాదిరిగానే ఉంటుందని చెప్తారు. మొజాంబికులోని ఇతర సంగీత బాణులు మర్రాబెంటా, క్వైటో, అఫ్రోబీటు ఇతర లుసోఫోను సంగీత రూపాలు ఫాడో, బోసా నోవా, కిజిమ్బా, సేమ్బా వంటివి ప్రధానమైనవిగా ఉన్నాయి. ===జాతీయ శలవుదినాలు=== {| class="wikitable" |- ! Date !! National holiday designation !! Notes |- | 1 January || Universal fraternity day || New year |- | 3 February || Mozambican heroes day || In tribute to [[Eduardo Mondlane]] |- | 7 April || Mozambican women day || In tribute to [[Josina Machel]] |- | 1 May || International workers day || Work day |- | 25 June || National Independence day || Independence proclamation in 1975 (from Portugal) |- | 7 September || Victory Day || In tribute to the [[Lusaka Accord]] signed in 1974 |- | 25 September || National Liberation Armed Forces Day || In tribute to the [[Mozambican War of Independence|start of the armed fight for national liberation]] |- | 4 October || Peace and Reconciliation || In tribute to the General Peace Agreement signed in Rome in 1992 |- | 25 December || Family Day || Christians also celebrate Christmas |} ===క్రీడలు=== మొజాంబికులో అసోసియేషను ఫుట్ బాలు ప్రజాదరణ పొందిన క్రీడగా ఉంది. " మొజాంబిక్ నేషనలు ఫుట్ బాలు టీం " మొజాంబిక్ జాతీయ టీంగా ఉంది. రోలరు హాకీ కూడా మొజాంబికులో ప్రజాదరణ ఉంది. 2011 ఎఫ్.ఐ.ఆర్.ఎస్. రోలరు హాకీ వరల్డు కప్పు క్రీడలలో 4 వ స్థానం స్థాధించి జాతీయ హాకీ టీం మరిత ప్రజాదరణ పొంఫింది. ==మూలాలు== {{ఆఫ్రికా}} {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లంకెలు== {{Sister project links|voy=Mozambique}} ; ప్రభుత్వము * [http://www.portaldogoverno.gov.mz/ Republic of Mozambique] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140719103603/http://www.portaldogoverno.gov.mz/ |date=2014-07-19 }} Official Government Portal * [http://www.ine.gov.mz/Dashboards.aspx?lang=en Instituto Nacional de Estatística] National Statistical Office * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-m/mozambique.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091026200023/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-m/mozambique.html |date=2009-10-26 }} ; సాధారణ వార్తలు * [https://web.archive.org/web/20150521133349/http://www.noticiasmocambique.co.mz/ News From Mozambique] from [[Notícias Moçambique]] ; సమాచారము * [http://www.bti-project.org/countryreports/esa/moz/ Mozambique Country Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140119120839/http://www.bti-project.org/countryreports/esa/moz/ |date=2014-01-19 }} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/country_profiles/1063120.stm Country Profile] from [[BBC News]] * {{CIA World Factbook link|mz|Mozambique}} * [https://web.archive.org/web/20081026035559/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/mozambique.htm Mozambique] from ''UCB Libraries GovPubs'' * {{dmoz|Regional/Africa/Mozambique}} * {{wikiatlas|Mozambique}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=MZ Key Development Forecasts for Mozambique] from [[International Futures]] ; స్వచ్ఛంద సంస్థలు * [http://www.unicef.org/mozambique UNICEF Mozambique] UNICEF Mozambique * [https://web.archive.org/web/20140110120349/http://www.mapn.ro/smg/gmr/Engleza/Arhiva_pdf/2011/revista_2.pdf Hungarian Peacekeepers in Africa and a Hungarian Perspective on the UN Mission in Mozambique] ; పర్యాటకము * [http://www.niassareserve.org/ Niassa Reserve] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110921074338/http://www.niassareserve.org/ |date=2011-09-21 }} Niassa National Reserve official website ;ఆరోగ్యము The State of the World's Midwifery &ndash; [http://www.unfpa.org/sowmy/resources/docs/country_info/profile/en_Mozambique_SoWMy_Profile.pdf Mozambique Country Profile] ; UN Mission in Mozambique * [https://web.archive.org/web/20140110120349/http://www.mapn.ro/smg/gmr/Engleza/Arhiva_pdf/2011/revista_2.pdf Hungarian Peacekeepers in Africa and a Hungarian Perspective on the UN Mission in Mozambique] [[వర్గం:ఆఫ్రికా దేశాలు]] [[వర్గం:కామన్వెల్తు దేశాలు]] 7zy22gkj197lg3i2npyekbupl6b53ra 1 189711 4956582 4955597 2026-09-12T06:48:05Z VJR12345 153935 VJR12345, [[చర్చ:ఆరె మరాఠి]] పేజీని [[చర్చ:Aare Kapu ఆరె కాపు / Surabhi Community సురభి కమ్యూనిటీ]] కు తరలించారు: శీర్షికలో తప్పు దొర్లింది 4955597 wikitext text/x-wiki == ఆరె కాపు / సురభి కమ్యూనిటీ == "ఆరె మరాఠి" తొలగించి దాన్ని "ఆరె కాపు / సురభి కమ్యూనిటీ" గా change cheyandi [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/~2026-47497-43|~2026-47497-43]] ([[వాడుకరి చర్చ:~2026-47497-43|చర్చ]]) 17:01, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == పేజీ పేరు మార్పు ప్రతిపాదన (Move Request) == {{subst:Requested move|ఆరె కాపు / సురభి కమ్యూనిటీ Aare Kapu / Surabhi Community|Reason=ఈ సామాజిక వర్గాన్ని అధికారికంగా మరియు విస్తృతంగా 'ఆరె కాపు' లేదా 'సురభి' అని పిలుస్తారు. కాబట్టి వికీపీడియా పేరు మార్పిడి నిబంధనల ప్రకారం ప్రస్తుత శీర్షికను మరింత ఖచ్చితమైన పేరుకు మార్చవలసిందిగా కోరుతున్నాను.}} [[వాడుకరి:VJR12345|VJR12345]] ([[వాడుకరి చర్చ:VJR12345|చర్చ]]) 03:32, 8 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:VJR12345|VJR12345]] గారూ మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు. అవకాశం ఉంటే అధికారిక మూలం లింకు పంపగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:52, 8 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == Page no.84 == https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.370504/page/n84/mode/1up [[వాడుకరి:VJR12345|VJR12345]] ([[వాడుకరి చర్చ:VJR12345|చర్చ]]) 07:36, 10 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 33m7xegpclj8gm8a4rppric6xrw5s3d 14 204703 4956617 1535795 2026-09-12T07:24:05Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:గుండె]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956617 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:వైద్యులు]] [[వర్గం:గుండె]] l6pnpglqlye5baj77w4qw3qzwis41ox 0 221939 4956619 4178039 2026-09-12T07:29:13Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956619 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical specialty | title = కార్డియాలజీ | subdivisions = ఇంటర్వెన్షనల్, న్యూక్లియర్ | image = [[File:Heart diagram blood flow en.svg|225px]] | caption = మానవ గుండె రక్త ప్రవాహ రేఖాచిత్రం. నీలం భాగాలు ప్రాణవాయువు తొలగించబడిన రక్త మార్గాలను సూచిస్తుంది , ఎరుపు భాగాలు ప్రాణవాయువుతో ఉన్న రక్త మార్గాలను సూచిస్తుంది. | system = [[హృదయనాళ వ్యవస్థ | హృదయనాళ]] | diseases = [[గుండె జబ్బులు]], [[హృదయ సంబంధ వ్యాధులు]], [[అథెరోస్క్లెరోసిస్]], [[కార్డియోమయోపతి]], [[రక్తపోటు | రక్తపోటు (అధిక రక్తపోటు)]] | tests = [[కార్డియాలజీ డయాగ్నొస్టిక్ పరీక్షలు విధానాలు | రక్త పరీక్షలు, ఎలక్ట్రోఫిజియాలజీ అధ్యయనం]], [[కార్డియాక్ ఇమేజింగ్]], [[ఇసిజి]], [[ఎకోకార్డియోగ్రామ్]] లు, [[కార్డియాక్ స్ట్రెస్ టెస్ట్ | స్ట్రెస్ టెస్ట్]] | specialist = [[కార్డియాలజిస్ట్]] }} '''కార్డియాలజీ''' అనేది [[గుండె]], [[రక్త నాళము]]ల రుగ్మతలకు సంబంధించిన ఒక వైద్య రంగం. ఈ రంగానికి సంబంధించిన వైద్యులను కార్డియాలజిస్ట్ లు అంటారు. కార్డియాలజిస్ట్‌లు కార్డియాక్ శస్త్రచికిత్స చేసే కార్డియక్ శస్త్రచికిత్సకుల నుండి భిన్నంగా ఉంటారు.గుండె రక్తం దగ్గరి సంబంధం ఉన్నప్పటికీ, కార్డియాలజీకి హెమటాలజీ సంబంధిత వ్యాధులతో సంబంధం లేదు. హెమటాలజీలో, రక్త పరీక్షలు ( ఎలక్ట్రోలైట్ అసమతుల్యత, ట్రోపోనిన్ సమస్యలు), రక్తంలో కరిగిన ఆక్సిజన్ లోపం ( రక్తహీనత , రక్త పరిమాణం తగ్గడం ) గడ్డకట్టే పనిచేయకపోవడం గుండె పనితీరును ప్రభావితం చేసే అవకాశం ఉంది . క్రమరహిత హృదయ స్పందన నుండి పూర్తి కార్డియాక్ అరెస్ట్ వరకు కేసులు వేర్వేరు కారకాల వల్ల సంభవిస్తాయి. ఉదాహరణకు, గుండెపోటు ఉన్న వ్యక్తిలో, గుండె కండరాలు చనిపోయినప్పుడు, హృదయ స్పందన రేటు మారుతుంది. == ప్రత్యేకతలు == అందరు కార్డియాలజిస్టులు గుండె లోని రుగ్మతలను అధ్యయనం చేస్తారు, కానీ వయోజన పిల్లల గుండె రుగ్మతలను అధ్యయనం చేయడం అనేది విభిన్న శిక్షణ మార్గాల ద్వారా ఉంటుంది. అందువల్ల, ఒక వయోజన కార్డియాలజిస్టు (తరచుగా దీనిని "కార్డియాలజిస్టు"గా పిలుస్తారు) పిల్లల సంరక్షణ లో తగినంత శిక్షణ పొందరు, పెద్దవారి గుండె జబ్బులను సంరక్షించడంలో పీడియాట్రిక్ కార్డియాలజిస్టులకు శిక్షణ ఇవ్వబడదు. ఈ శస్త్రచికిత్స అంశాలు కార్డియాలజీలో చేర్చబడవు కార్డియోథోరాసిక్ సర్జరీ డొమైన్ లో ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, కరోనరీ ఆర్టరీ బైపాస్ సర్జరీ (CABG), కార్డియోపల్మనరీ బైపాస్ వాల్వ్ రీప్లేస్ మెంట్ అనేవి కార్డియాలజిస్ట్ లు కాకుండా సర్జన్ లు చేసే శస్త్రచికిత్స ప్రక్రియలు. అయితే స్టెంట్లు, పేస్ మేకర్లను చొప్పించడం కార్డియాలజిస్టుల ద్వారా చేయబడుతుంది.<ref>{{Cite web|url=https://www.texasheart.org/heart-health/heart-information-center/topics/what-is-a-cardiologist/|title=What is a Cardiologist?|website=Texas Heart Institute|language=en-US|access-date=2020-08-31}}</ref> '''సాధారణంగా కార్డియాలజిస్టులు ఈ క్రింది ఆరోగ్య సమస్యలకు చికిత్స చేస్తారు''' సాధారణ అరుదైన గుండె పరిస్థితులను నిర్ధారించడం, చికిత్స చేయడం నిర్వహించడం:<ref>{{Cite web|url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/248935|title=Cardiology: What it is, when it is needed, and what to expect|date=2017-04-03|website=www.medicalnewstoday.com|language=en|access-date=2020-08-31}}</ref> * అథెరోస్క్లెరోసిస్ * కర్ణిక దడ / అల్లాడటం * బృహద్ధమని సంబంధ స్టెనోసిస్ * అరిథ్మియా, * బ్రాడీకార్డియా, జబ్బుపడిన సైనస్ సిండ్రోమ్, హార్ట్ బ్లాక్ * కార్డియోమయోపతి, * ఛాతీ నొప్పి, ఆంజినా * పుట్టుకతో వచ్చే గుండె జబ్బులు * [[హృద్ధమనులు]] * [[హృద్ధమనుల వ్యాధి|హృద్ధమనుల]] వ్యాధి * గుండెపోటు * గుండె ఆగిపోవుట * గుండె మార్పిడి * అధిక రక్త కొలెస్ట్రాల్ ట్రైగ్లిజరైడ్లు * [[రక్తపు పోటు|రక్తపోటు]] * హైపర్ట్రోఫిక్ నిర్బంధ కార్డియోమయోపతి * లాంగ్ క్యూటి సిండ్రోమ్ * పేస్‌మేకర్స్ ,డీఫిబ్రిలేటర్లు * పెరికార్డిటిస్ * [[దూర ధమని వ్యాధి|పెరిఫెరల్]] వాస్కులర్ డిసీజ్ * ప్రివెంటివ్ కార్డియాలజీ రిస్క్ ఫ్యాక్టర్ మేనేజ్‌మెంట్ * పుపుస రక్తపోటు * స్థిరమైన ఆంజినా * సుప్రావెంట్రిక్యులర్ టాచీకార్డియా * సింకోప్ వాసోవాగల్ ఎపిసోడ్లు * వెంట్రిక్యులర్ అసిస్ట్ పరికరాలు * వాల్యులర్ గుండె జబ్బులు * వెంట్రిక్యులర్ టాచీకార్డియా * వోల్ఫ్-పార్కిన్సన్ -వైట్ సిండ్రోమ్ * మహిళల గుండె జబ్బులు * [[హృదయ వైఫల్యం|హృదయ]] వైఫల్యం == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:కార్డియాలజీ]] [[వర్గం:గుండె]] [[వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] cqg1820o8zm2c9k7yidchxfqaykkw2i 4956620 4956619 2026-09-12T07:29:26Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:కార్డియాలజీ]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956620 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical specialty | title = కార్డియాలజీ | subdivisions = ఇంటర్వెన్షనల్, న్యూక్లియర్ | image = [[File:Heart diagram blood flow en.svg|225px]] | caption = మానవ గుండె రక్త ప్రవాహ రేఖాచిత్రం. నీలం భాగాలు ప్రాణవాయువు తొలగించబడిన రక్త మార్గాలను సూచిస్తుంది , ఎరుపు భాగాలు ప్రాణవాయువుతో ఉన్న రక్త మార్గాలను సూచిస్తుంది. | system = [[హృదయనాళ వ్యవస్థ | హృదయనాళ]] | diseases = [[గుండె జబ్బులు]], [[హృదయ సంబంధ వ్యాధులు]], [[అథెరోస్క్లెరోసిస్]], [[కార్డియోమయోపతి]], [[రక్తపోటు | రక్తపోటు (అధిక రక్తపోటు)]] | tests = [[కార్డియాలజీ డయాగ్నొస్టిక్ పరీక్షలు విధానాలు | రక్త పరీక్షలు, ఎలక్ట్రోఫిజియాలజీ అధ్యయనం]], [[కార్డియాక్ ఇమేజింగ్]], [[ఇసిజి]], [[ఎకోకార్డియోగ్రామ్]] లు, [[కార్డియాక్ స్ట్రెస్ టెస్ట్ | స్ట్రెస్ టెస్ట్]] | specialist = [[కార్డియాలజిస్ట్]] }} '''కార్డియాలజీ''' అనేది [[గుండె]], [[రక్త నాళము]]ల రుగ్మతలకు సంబంధించిన ఒక వైద్య రంగం. ఈ రంగానికి సంబంధించిన వైద్యులను కార్డియాలజిస్ట్ లు అంటారు. కార్డియాలజిస్ట్‌లు కార్డియాక్ శస్త్రచికిత్స చేసే కార్డియక్ శస్త్రచికిత్సకుల నుండి భిన్నంగా ఉంటారు.గుండె రక్తం దగ్గరి సంబంధం ఉన్నప్పటికీ, కార్డియాలజీకి హెమటాలజీ సంబంధిత వ్యాధులతో సంబంధం లేదు. హెమటాలజీలో, రక్త పరీక్షలు ( ఎలక్ట్రోలైట్ అసమతుల్యత, ట్రోపోనిన్ సమస్యలు), రక్తంలో కరిగిన ఆక్సిజన్ లోపం ( రక్తహీనత , రక్త పరిమాణం తగ్గడం ) గడ్డకట్టే పనిచేయకపోవడం గుండె పనితీరును ప్రభావితం చేసే అవకాశం ఉంది . క్రమరహిత హృదయ స్పందన నుండి పూర్తి కార్డియాక్ అరెస్ట్ వరకు కేసులు వేర్వేరు కారకాల వల్ల సంభవిస్తాయి. ఉదాహరణకు, గుండెపోటు ఉన్న వ్యక్తిలో, గుండె కండరాలు చనిపోయినప్పుడు, హృదయ స్పందన రేటు మారుతుంది. == ప్రత్యేకతలు == అందరు కార్డియాలజిస్టులు గుండె లోని రుగ్మతలను అధ్యయనం చేస్తారు, కానీ వయోజన పిల్లల గుండె రుగ్మతలను అధ్యయనం చేయడం అనేది విభిన్న శిక్షణ మార్గాల ద్వారా ఉంటుంది. అందువల్ల, ఒక వయోజన కార్డియాలజిస్టు (తరచుగా దీనిని "కార్డియాలజిస్టు"గా పిలుస్తారు) పిల్లల సంరక్షణ లో తగినంత శిక్షణ పొందరు, పెద్దవారి గుండె జబ్బులను సంరక్షించడంలో పీడియాట్రిక్ కార్డియాలజిస్టులకు శిక్షణ ఇవ్వబడదు. ఈ శస్త్రచికిత్స అంశాలు కార్డియాలజీలో చేర్చబడవు కార్డియోథోరాసిక్ సర్జరీ డొమైన్ లో ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, కరోనరీ ఆర్టరీ బైపాస్ సర్జరీ (CABG), కార్డియోపల్మనరీ బైపాస్ వాల్వ్ రీప్లేస్ మెంట్ అనేవి కార్డియాలజిస్ట్ లు కాకుండా సర్జన్ లు చేసే శస్త్రచికిత్స ప్రక్రియలు. అయితే స్టెంట్లు, పేస్ మేకర్లను చొప్పించడం కార్డియాలజిస్టుల ద్వారా చేయబడుతుంది.<ref>{{Cite web|url=https://www.texasheart.org/heart-health/heart-information-center/topics/what-is-a-cardiologist/|title=What is a Cardiologist?|website=Texas Heart Institute|language=en-US|access-date=2020-08-31}}</ref> '''సాధారణంగా కార్డియాలజిస్టులు ఈ క్రింది ఆరోగ్య సమస్యలకు చికిత్స చేస్తారు''' సాధారణ అరుదైన గుండె పరిస్థితులను నిర్ధారించడం, చికిత్స చేయడం నిర్వహించడం:<ref>{{Cite web|url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/248935|title=Cardiology: What it is, when it is needed, and what to expect|date=2017-04-03|website=www.medicalnewstoday.com|language=en|access-date=2020-08-31}}</ref> * అథెరోస్క్లెరోసిస్ * కర్ణిక దడ / అల్లాడటం * బృహద్ధమని సంబంధ స్టెనోసిస్ * అరిథ్మియా, * బ్రాడీకార్డియా, జబ్బుపడిన సైనస్ సిండ్రోమ్, హార్ట్ బ్లాక్ * కార్డియోమయోపతి, * ఛాతీ నొప్పి, ఆంజినా * పుట్టుకతో వచ్చే గుండె జబ్బులు * [[హృద్ధమనులు]] * [[హృద్ధమనుల వ్యాధి|హృద్ధమనుల]] వ్యాధి * గుండెపోటు * గుండె ఆగిపోవుట * గుండె మార్పిడి * అధిక రక్త కొలెస్ట్రాల్ ట్రైగ్లిజరైడ్లు * [[రక్తపు పోటు|రక్తపోటు]] * హైపర్ట్రోఫిక్ నిర్బంధ కార్డియోమయోపతి * లాంగ్ క్యూటి సిండ్రోమ్ * పేస్‌మేకర్స్ ,డీఫిబ్రిలేటర్లు * పెరికార్డిటిస్ * [[దూర ధమని వ్యాధి|పెరిఫెరల్]] వాస్కులర్ డిసీజ్ * ప్రివెంటివ్ కార్డియాలజీ రిస్క్ ఫ్యాక్టర్ మేనేజ్‌మెంట్ * పుపుస రక్తపోటు * స్థిరమైన ఆంజినా * సుప్రావెంట్రిక్యులర్ టాచీకార్డియా * సింకోప్ వాసోవాగల్ ఎపిసోడ్లు * వెంట్రిక్యులర్ అసిస్ట్ పరికరాలు * వాల్యులర్ గుండె జబ్బులు * వెంట్రిక్యులర్ టాచీకార్డియా * వోల్ఫ్-పార్కిన్సన్ -వైట్ సిండ్రోమ్ * మహిళల గుండె జబ్బులు * [[హృదయ వైఫల్యం|హృదయ]] వైఫల్యం == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:గుండె]] [[వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]] fuwgk7dkf3ca0wq0i0ha8encrqxgi78 0 224625 4956744 4914768 2026-09-12T11:12:22Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ ఫోటో చేర్చాను 4956744 wikitext text/x-wiki {{Infobox temple | name = శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ దేవాలయం | image = [[File:Kadiri 03.jpg|right|thumb|శ్రీ ఖాద్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం, [[కదిరి]]]] | image_alt = వ్ | caption = బ్ | pushpin_map = India Andhra Pradesh | map_caption = ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో స్థానం | latd = 14.12 | longd = 78.17 | coordinates_region = IN | coordinates_display= title | other_names = | proper_name = శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ దేవాలయం | devanagari = | sanskrit_translit = | tamil = | marathi = | bengali = | country = భారత దేశం | state = ఆంధ్ర ప్రదేశ్ | district = [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] | location = [[కదిరి]] | elevation_m = | primary_deity_God = లక్ష్మీనరసింహస్వామి | primary_deity_Godess = | utsava_deity_God = | utsava_deity_Godess= | Direction_posture = | Pushakarani = | Vimanam = | Poets = | Prathyaksham = | important_festivals= | architecture = | number_of_temples = | number_of_monuments= | inscriptions = | date_built =13వ శతాబ్దం | creator = | website = }} '''శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ దేవాలయం,''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]]లోని [[కదిరి]]లో నెలకొని ఉన్న ఆలయం.కదిరి శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి దేవాలయం ఇది ఒక చారిత్రాత్మక ఆలయం, ఇక్కడ ఒక శాలివాహన లిపి ఉంది. కృష్ణ దేవరాయలను ఇక్కడ అభివృద్ధి చేసి సందర్శించారు . శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి హిరణ్యకశప మహారాజును సంహరించడానికి వచ్చారు ఆలయ చరిత్ర ప్రకారం మొదటి మూలం ఇక్కడ ఉంది, శ్రీ నరసింహ స్వామి కదిరి చెట్టు నుండి వచ్చాడు, అది ఒక స్వయంభువు. కాబట్టి ఈ ప్రదేశాన్ని కదిరి అని పిలుస్తారు., మేము ఇక్కడ ఆండాళ్ మాతను చూస్తాము, తెలుగులో ఆమెను సాహులా చిన్నమ అని వింటాము., ఆమె నరసింహ స్వామికి గొప్ప భక్తురాలు, వివాహం తర్వాత అత్త, ఆడపడుచు ఆమెను చాలా వేధిస్తున్నాడు చిన్నమ నరసింహ స్వామి ఆమెను కాపాడటానికి ప్రతిసారీ సహాయం చేసేవాడు. చివరకు ఒక రోజు అత్త గ్రహించింది స్వామి తన వెనుక ఉన్నాడని. ఆమె క్షమించమని అడిగింది ఎంక సామి వారిని దర్శించాలి అని వచ్చిన చిన్నమా స్వామి లో ఐక్యం ఏంది, చిన్నమ విగ్రహాన్ని శ్రీ కృష్ణ దేవరాయలు ఇచ్చారు., ఇక్కడ బృగు కోనేరు అనే పేరుతో ఒక కోనేరు ఉంది చల పురాతనం చల పురాతన కోనేరు ఇక్కడ పురాతన రాతి కళ చాలా ప్రత్యేకమైనది ప్రతీ శిలకు ఒక్క కథ శ్రీ బృగు మహర్షి గారు ఎక్కడ ఆ కోనేరులో స్నానం ఆచరించి స్వామిని అర్చించారు అని చబుతారు, ఇది నవ నరసింహ దేవస్థానంలో ఒకటి. ==విశేషాలు== ఈ దేవాలయం ఎత్తైన ప్రహారీతో, విశాలమైన ఆవరణలో విలసిల్లుతున్నది. ఇది 13 వ శతాబ్దంలో దశలవారీగా అభివృద్ధి చెందిందని శాసనాల వలన తెలుస్తున్నది. ఆలయానికి నాలుగు వైపుల గోపురాలు కలిగి ఉంది. ప్రధాన ఆలయంలో గర్భగుడి, అంతరాలయం, ప్రదిక్షిణా పథం, ముఖ మంటపం, అర్థ మంటపం, రంగమంటపం ఉన్నాయి. రంగ మండపంలో ఉన్న నాలుగు స్తంభాలపై ఉన్న శిల్ప కళా రీతులు అత్యంత సుందరంగా ఉంటాయి. ఇక్కడున్న కోనేరును భృగుతీర్థం అంటారు. ఇక్కడి స్వామివారు అమ్మతల్లి, తాయారు, ప్రహ్లాదులతో కలిసి దర్శనమిస్తారు. ఈ అలయంలో రంగ మండపం పై వేసిన రంగుల బొమ్మలు శతాబ్దాల నాటివి. అందుచేత కొంత వెలిసినట్లున్నా, ఇప్పటికీ బాగున్నాయి. ఈ ఆలయం ముందున్న పెద్ద రాతి ధ్వజస్తంభం నిలబెట్టిన విధానం కొంత ఆశ్చర్యానికి గురి చేస్తుంది. ధ్వజ స్తంభం పునాదిలో నుండి కాకుండా ఒక బండ పైనే అలా నిలబెట్టి ఉంది.<ref>ఈనాడు ఆదివారం: 9 మార్చి 2003</ref> ==ఉత్సవాలు== ప్రతి ఏడు సంక్రాంతి సమయాన స్వామి వారి ఉత్సవాలు ప్రారంభం అవుతాయి. ముఖ్యంగా సంక్రాంతి సమయంలో వచ్చే పశువుల పండుగ రోజున శ్రీదేవి, భూదేవి లతో కలిసి వసంత వల్లభుడు కదిరి కొండకు పారువేటకు వస్తాడని భక్తుల విశ్వాసం. పారువేట అనంతరం స్వామి వారిని ఊరేగింపుగా ఆలయంలోనికి తీసుకొస్తారు. దీన్నే రథోత్సవం అంటారు. ఈ రథోత్సవానికి చాల ప్రాముఖ్యత ఉంది. ఈ రథం 120 టన్నుల బరువుండి ఆరు చక్రాలతో సుమారు నలబై ఐదు అడుగుల ఎత్తు కలిగి ఉంటుంది. ఎక్కడా లేని విధంగా ఇక్కడ రథోత్సవం సమయంలో భక్తులు రథంపై దవణం., పండ్లు, ముఖ్యంగా మిరియాలు చల్లుతారు. క్రింద పడిన వీటిని ప్రసాదంగా భావించి ఏరుకొని తింటే సర్వ రోగాలు నయమవుతాయని భక్తుల నమ్మిక. బ్రహ్మోత్సవాలలో భాగంగా ఐదో రోజు పాల్గుణ బహుళ పౌర్ణమిని కదిరి పున్నమిగా జరుపుతారు. ఈ రోజు భక్తులు ఉపవాస ముంటారు. ఏటా ఈ ఆలయంలో నృసింహ జయంతిని, వైశాఖ శుద్ధ చతుర్దశి, మల్లెపూల తిరుణాళ్లను వైశాఖ శుద్ధ పౌర్ణమి, చింతపూల తిరుణాళ్లను, అషాడపౌర్ణమి, ఉట్ల తిరుణాళ్లను, శ్రావణ బహుళ నవమి, దసరా వేడుకల్ని, వైకుంఠ ఏకాదశి రోజుల్లో జరుపుతారు. ==ఆలయ విశిష్టత== ఉత్సవాల సమయంలో ముస్లింలు కూడా పెద్ద సంఖ్యలో పాల్గొని ఈ స్వామిని కొలవడం ఈ ఆలయ ప్రత్యేకత. ఇక్కడికి భక్తులు సమీపంలోని తమిళనాడు, కర్ణాటక రాష్ట్రాల నుండి కూడా వస్తుంటారు. ఇక్కడి ఇంకో విశేష మేమంటే, కదిరి పట్టణానికి సుమారు ఇరవై ఐదు కిలోమీటర్ల దూరంలో తిమ్మమ్మ మర్రి మాను ఉంది. ఇది ఏడున్నర ఎకరాల స్థలంలో విస్తరించి, 1100 ఊడలతో ఉంది. దీని వయస్సు సుమారు ఆరు వందల సంవత్సరాలు ఉంటుందని నమ్మకం. ఇది గిన్నిసు బుక్ ఆఫ్ వరల్డ్ రికార్డ్ లో కూడా స్థానం సంపాదించు కున్నది. కదిరికి పన్నెండు కిలోమీటర్ల దూరంలో కటారు పల్లెలో యోగి వేమన సమాధి కూడా ఉంది. ఇది కూడా పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తున్నది. ==వెళ్ళే మార్గం== శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో ఉన్న కదిరి లోఈ ఆలయం ఉంది. ఇది పాకాల—ధర్మవరం రైల్వే మార్గంలో ఉంది. కదిరిలో స్టేషను కూడా ఉంది. అదే విధంగా బస్సు సౌకర్యంకూడ బాగా ఉంది. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==ఇతర లింకులు== [[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా దేవాలయాలు]] [[వర్గం:కదిరి]] agyfksiesesiqpjkyh618jlyomusu9a 4956746 4956744 2026-09-12T11:12:43Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4956746 wikitext text/x-wiki {{Infobox temple | name = శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ దేవాలయం | image = [[File:Kadiri 03.jpg|right|thumb|శ్రీ ఖాద్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం, [[కదిరి]]]] | image_alt = | caption = | pushpin_map = India Andhra Pradesh | map_caption = ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో స్థానం | latd = 14.12 | longd = 78.17 | coordinates_region = IN | coordinates_display= title | other_names = | proper_name = శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ దేవాలయం | devanagari = | sanskrit_translit = | tamil = | marathi = | bengali = | country = భారత దేశం | state = ఆంధ్ర ప్రదేశ్ | district = [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] | location = [[కదిరి]] | elevation_m = | primary_deity_God = లక్ష్మీనరసింహస్వామి | primary_deity_Godess = | utsava_deity_God = | utsava_deity_Godess= | Direction_posture = | Pushakarani = | Vimanam = | Poets = | Prathyaksham = | important_festivals= | architecture = | number_of_temples = | number_of_monuments= | inscriptions = | date_built =13వ శతాబ్దం | creator = | website = }} '''శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ దేవాలయం,''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]]లోని [[కదిరి]]లో నెలకొని ఉన్న ఆలయం.కదిరి శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి దేవాలయం ఇది ఒక చారిత్రాత్మక ఆలయం, ఇక్కడ ఒక శాలివాహన లిపి ఉంది. కృష్ణ దేవరాయలను ఇక్కడ అభివృద్ధి చేసి సందర్శించారు . శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి హిరణ్యకశప మహారాజును సంహరించడానికి వచ్చారు ఆలయ చరిత్ర ప్రకారం మొదటి మూలం ఇక్కడ ఉంది, శ్రీ నరసింహ స్వామి కదిరి చెట్టు నుండి వచ్చాడు, అది ఒక స్వయంభువు. కాబట్టి ఈ ప్రదేశాన్ని కదిరి అని పిలుస్తారు., మేము ఇక్కడ ఆండాళ్ మాతను చూస్తాము, తెలుగులో ఆమెను సాహులా చిన్నమ అని వింటాము., ఆమె నరసింహ స్వామికి గొప్ప భక్తురాలు, వివాహం తర్వాత అత్త, ఆడపడుచు ఆమెను చాలా వేధిస్తున్నాడు చిన్నమ నరసింహ స్వామి ఆమెను కాపాడటానికి ప్రతిసారీ సహాయం చేసేవాడు. చివరకు ఒక రోజు అత్త గ్రహించింది స్వామి తన వెనుక ఉన్నాడని. ఆమె క్షమించమని అడిగింది ఎంక సామి వారిని దర్శించాలి అని వచ్చిన చిన్నమా స్వామి లో ఐక్యం ఏంది, చిన్నమ విగ్రహాన్ని శ్రీ కృష్ణ దేవరాయలు ఇచ్చారు., ఇక్కడ బృగు కోనేరు అనే పేరుతో ఒక కోనేరు ఉంది చల పురాతనం చల పురాతన కోనేరు ఇక్కడ పురాతన రాతి కళ చాలా ప్రత్యేకమైనది ప్రతీ శిలకు ఒక్క కథ శ్రీ బృగు మహర్షి గారు ఎక్కడ ఆ కోనేరులో స్నానం ఆచరించి స్వామిని అర్చించారు అని చబుతారు, ఇది నవ నరసింహ దేవస్థానంలో ఒకటి. ==విశేషాలు== ఈ దేవాలయం ఎత్తైన ప్రహారీతో, విశాలమైన ఆవరణలో విలసిల్లుతున్నది. ఇది 13 వ శతాబ్దంలో దశలవారీగా అభివృద్ధి చెందిందని శాసనాల వలన తెలుస్తున్నది. ఆలయానికి నాలుగు వైపుల గోపురాలు కలిగి ఉంది. ప్రధాన ఆలయంలో గర్భగుడి, అంతరాలయం, ప్రదిక్షిణా పథం, ముఖ మంటపం, అర్థ మంటపం, రంగమంటపం ఉన్నాయి. రంగ మండపంలో ఉన్న నాలుగు స్తంభాలపై ఉన్న శిల్ప కళా రీతులు అత్యంత సుందరంగా ఉంటాయి. ఇక్కడున్న కోనేరును భృగుతీర్థం అంటారు. ఇక్కడి స్వామివారు అమ్మతల్లి, తాయారు, ప్రహ్లాదులతో కలిసి దర్శనమిస్తారు. ఈ అలయంలో రంగ మండపం పై వేసిన రంగుల బొమ్మలు శతాబ్దాల నాటివి. అందుచేత కొంత వెలిసినట్లున్నా, ఇప్పటికీ బాగున్నాయి. ఈ ఆలయం ముందున్న పెద్ద రాతి ధ్వజస్తంభం నిలబెట్టిన విధానం కొంత ఆశ్చర్యానికి గురి చేస్తుంది. ధ్వజ స్తంభం పునాదిలో నుండి కాకుండా ఒక బండ పైనే అలా నిలబెట్టి ఉంది.<ref>ఈనాడు ఆదివారం: 9 మార్చి 2003</ref> ==ఉత్సవాలు== ప్రతి ఏడు సంక్రాంతి సమయాన స్వామి వారి ఉత్సవాలు ప్రారంభం అవుతాయి. ముఖ్యంగా సంక్రాంతి సమయంలో వచ్చే పశువుల పండుగ రోజున శ్రీదేవి, భూదేవి లతో కలిసి వసంత వల్లభుడు కదిరి కొండకు పారువేటకు వస్తాడని భక్తుల విశ్వాసం. పారువేట అనంతరం స్వామి వారిని ఊరేగింపుగా ఆలయంలోనికి తీసుకొస్తారు. దీన్నే రథోత్సవం అంటారు. ఈ రథోత్సవానికి చాల ప్రాముఖ్యత ఉంది. ఈ రథం 120 టన్నుల బరువుండి ఆరు చక్రాలతో సుమారు నలబై ఐదు అడుగుల ఎత్తు కలిగి ఉంటుంది. ఎక్కడా లేని విధంగా ఇక్కడ రథోత్సవం సమయంలో భక్తులు రథంపై దవణం., పండ్లు, ముఖ్యంగా మిరియాలు చల్లుతారు. క్రింద పడిన వీటిని ప్రసాదంగా భావించి ఏరుకొని తింటే సర్వ రోగాలు నయమవుతాయని భక్తుల నమ్మిక. బ్రహ్మోత్సవాలలో భాగంగా ఐదో రోజు పాల్గుణ బహుళ పౌర్ణమిని కదిరి పున్నమిగా జరుపుతారు. ఈ రోజు భక్తులు ఉపవాస ముంటారు. ఏటా ఈ ఆలయంలో నృసింహ జయంతిని, వైశాఖ శుద్ధ చతుర్దశి, మల్లెపూల తిరుణాళ్లను వైశాఖ శుద్ధ పౌర్ణమి, చింతపూల తిరుణాళ్లను, అషాడపౌర్ణమి, ఉట్ల తిరుణాళ్లను, శ్రావణ బహుళ నవమి, దసరా వేడుకల్ని, వైకుంఠ ఏకాదశి రోజుల్లో జరుపుతారు. ==ఆలయ విశిష్టత== ఉత్సవాల సమయంలో ముస్లింలు కూడా పెద్ద సంఖ్యలో పాల్గొని ఈ స్వామిని కొలవడం ఈ ఆలయ ప్రత్యేకత. ఇక్కడికి భక్తులు సమీపంలోని తమిళనాడు, కర్ణాటక రాష్ట్రాల నుండి కూడా వస్తుంటారు. ఇక్కడి ఇంకో విశేష మేమంటే, కదిరి పట్టణానికి సుమారు ఇరవై ఐదు కిలోమీటర్ల దూరంలో తిమ్మమ్మ మర్రి మాను ఉంది. ఇది ఏడున్నర ఎకరాల స్థలంలో విస్తరించి, 1100 ఊడలతో ఉంది. దీని వయస్సు సుమారు ఆరు వందల సంవత్సరాలు ఉంటుందని నమ్మకం. ఇది గిన్నిసు బుక్ ఆఫ్ వరల్డ్ రికార్డ్ లో కూడా స్థానం సంపాదించు కున్నది. కదిరికి పన్నెండు కిలోమీటర్ల దూరంలో కటారు పల్లెలో యోగి వేమన సమాధి కూడా ఉంది. ఇది కూడా పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తున్నది. ==వెళ్ళే మార్గం== శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో ఉన్న కదిరి లోఈ ఆలయం ఉంది. ఇది పాకాల—ధర్మవరం రైల్వే మార్గంలో ఉంది. కదిరిలో స్టేషను కూడా ఉంది. అదే విధంగా బస్సు సౌకర్యంకూడ బాగా ఉంది. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==ఇతర లింకులు== [[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా దేవాలయాలు]] [[వర్గం:కదిరి]] ipuydej9c5ki1usoim32j3w1gig1ccd 2 235567 4956631 4933250 2026-09-12T08:27:23Z ~2026-49189-13 154102 4956631 wikitext text/x-wiki {{Quote |text = #అందరూ_బాగుండాలి_అందులో_నేనుండాలి |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #Dialogue king writer }} https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb https://www.youtube.com/@KommuHaribabu #KommuHaribabu #TyajampudiAbbayi #TeluguDialogueKingWriter #అందరూ_బాగుండాలి_అందులో_నేనుండాలి "2017లో నన్నయ యూనివర్సిటీలో MA తెలుగు (లీటరేచర్)చదువుతూ తోటి స్నేహితులు కోసం కొమ్ము హరిబాబు త్యాజంపూడి అబ్బాయి రాసిన కొటేషన్. కొమ్ము హరిబాబు రచయితగా తొలిప్రయాణం దీనితోనే ప్రారంభం అయ్యింది. ఇది ఎలాంటి సామెత కాదు.ఏ ప్రాచీన గ్రంధాల నుండి తీసుకోలేదు. ఏ శ్లోకాలకు అనుబంధం లేదు. తన కలం నుండి తొలిసారి జాలువారిన విశ్వశ్రేయస్సు వాక్యం ఇదే. తెలుగులో ఇంత ప్రాచుర్యం పొందడానికి, వాహనాల మీద రాసుకుని తమ ప్రేమని చాటుకుంటున్న తెలుగు రాష్ట్రాల వారి ప్రేమభిమానాలే అని చెప్పవచ్చు. 'ఇందులో కొమ్ము హరిబాబు,ఈ ప్రసిద్ద వాక్యాన్ని రాసారు.<ref name="‘అందరూ బాగుండాలి.. అందులో నేనుండాలి’.. అంటున్న కొమ్ము హరిబాబు త్యాజంపూడి అబ్బాయి. |cinematic డైలాగ్స్ రాసి యూట్యూబ్ ఇంస్టాగ్రామ్ లలో post చేస్తున్నారు|title=‘అందరూ బాగుండాలి.. అందులో నేనుండాలి’.. అంటున్న కొమ్ము హరిబాబు. name="అందరూ బాగుండాలి అందులో నేనుండాలి" |title=అందరూ బాగుండాలి అందులో నేనుండాలి |url=https://www.youtube.com/@KommuHaribabu |title=‘అందరూ బాగుండాలి అందులో నేనుండాలి’/https://www.youtube.com/@KommuHaribabu https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb కొమ్ము హరిబాబు ఈయన 1985 జూలై 22 న పూర్వపు పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా, దేవరపల్లి మండలం, త్యాజంపూడి గ్రామంలో కొమ్ము వీరాస్వామి, మరియమ్మ దంపతులకు ఈయన మూడవ సంతానంగా జన్మించారు. ఇద్దరు అక్కలు పుణ్యవతి, గంగారత్నం, ఇద్దరు చెల్లెళ్ళు సుబ్బలక్ష్మి, లక్ష్మి. మేనకోడళ్ళు శ్రేష్ఠ, శ్రీదేవి, లక్ష్మిసౌజన్య, లావణ్య (చినుకు), నిషిత, దునిషా,మేనల్లుడు ఉదయ్ కుమార్. "ఆడపిల్ల హృదయం పలికే కన్నీటి నిఘంటువు" అనే కవితా పుస్తకం రాసారు. స్త్రీలు గురించి చాలా గొప్పగా రాసారు. ప్రతీ అక్షరం ఆడపిల్ల హృదయం లోతుల్లో నుండి పట్టుకొచ్చి రాసారు. ప్రతీ ఆడపిల్ల జీవితంలో అనుభవం కళ్ళకు కట్టినట్టు కన్నీళ్లు రాలుతున్నప్పుడు దోసిట్లో పట్టి అక్షరాలుగా మార్చి రాసాడు. స్త్రీ వాదంలోనే ఇలాంటి పుస్తకం అరుదు అనవచ్చు. ఈయన సొంత ఊరిలో 7వ తరగతి వరకు చదువుకున్నారు. తరువాత పక్క ఊరు అయిన ఎర్నగూడెంలో పది వరకు చదివారు. కుటుంబ పరిస్థితి బాగోలేనందున చదువు ఆపేసి కూలి నాలి చేస్తూ, తల్లికి చేదోడు వాదోడుగా వుంటూ కటిక పేదరికం నుంచి బయట పడ్డారు. తోటి తరగతి మిత్రుడు మందపాటి పోచయ్య గారు సలహాతో దూరవిద్య ద్వారా డిగ్రీ కట్టి పాసయ్యారు. B. Ed మరియు MA telugu litterature ఆదికవి నన్నయ విశ్వవిద్యాలయంలో చదివారు. MA చదివే సమయంలో తోటి మిత్రులు కవిత్వం రాయటం చూసి అందులో గుడాల లక్ష్మణ్ రావు చాలా ప్రేమగా రాసిన కవితలు దాచుకోవడం చూసి.కవిత్వం ఎలా రాయాలి. నేను కూడా నేర్చుకుంటా అని రోజూ అడిగేవారు హరిబాబు. ఇంకో తోటి మిత్రుడు గోపాలకృష్ణ గారు rtd LIC... స్వతః కవి. ఆయన చేతుల్లో కవిగా తన తొలి ప్రయత్నం చేసారు. సోషల్ మీడియా లో Hello app, sharechat your quote వంటి వాటిలో కొటేషన్స్ రాయడం అందులో చాలా ప్రాచుర్యం పొందారు. https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb ​https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = #నా గుండె మీ బాణాలతో నిండి ఉంది.. ఇప్పుడు కొత్తగా గాయపర్చడానికి అక్కడ ఖాళీ ఎక్కడుంది? |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} #అందరూ_బాగుండాలి_అందులో_నేనుండాలి ఇది రాసిన తొలి కవి ఈయన. MA చదివే రోజుల్లోనే ఇంతటి యూనివర్సల్ వాక్యాన్ని రాసి కవి గా తన ప్రస్థానాన్ని ప్రారంభించారు. అతి తక్కువ కాలం లోనే బాగా జనధారణ పొందింది. #అందరూ_బాగుండాలి_అందులో_నేనుండాలి పేరుతో సినీ ప్రముఖుడు, హస్యనటులు, హీరో అలీ గారు ఒక సినిమా కూడా తీశారు. ఇదే వాక్యాన్ని పద్మశ్రీ అవార్డు గ్రహీత, ప్రముఖ ఆధ్యాత్మిక వేత్త ", గరికపాటి నరసింహారావు " ఈ వాక్యాన్ని బలంగా విమర్శించారు. అయినప్పటికీ ఈ వాక్యాన్ని జనాలు గుండెల్లో పెట్టుకున్నారు. వాహనాలు మీద ఈ వాక్యాన్ని రాయించుకుని తమ ప్రేమని చాటుతున్నారు. https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = #అందరూ_బాగుండాలి_అందులో_నేనుండాలి |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #అమ్మకు సమయం ఇవ్వండి అమ్మ సంతోషానికి విజయం మీరవ్వండి |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = #నన్ను విమర్శించే వాళ్ల మాటలు వినడానికి కూడా నాకు ఓపిక లేదురా... ఎందుకంటే, కుక్కలు మొరిగినప్పుడల్లా సింహం వెనక్కి తిరిగి చూస్తే, అడవికి రాజు ఎవరు అనేది కన్ఫ్యూజ్ అయిపోతారు! |sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} [8/12, 7:36 AM] Haribabu Kommu📚: ఆడపిల్లకి... పుట్టిల్లు కొంత కాలం... మెట్టినిల్లు ఇంకొంత కాలం... కానీ... ఆమె హృదయంలోనే... మనకి జీవితకాల నివాసం ఇస్తుంది. ❤️ [8/12, 7:57 AM] Haribabu Kommu📚: పుట్టింటికి వెళ్లాలంటే... ఆయన అనుమతి కావాలి. పుట్టింట్లో అడుగు పెట్టాలంటే... వదినమ్మ మనసు గెలవాలి. ఏ ఒక్కరికి కోపం వచ్చినా... చోటే లేని ఈ లోకంలో... నాకు కన్నీళ్లే శాశ్వతం. 💔 [8/12, 8:08 AM] Haribabu Kommu📚: నాన్న బతికున్నంత కాలం గుండెల మీద భారం నేనే... నేను బతికున్నంత కాలం మెట్టినింటా పని భారం నాదే... [8/12, 8:14 AM] Haribabu Kommu📚: ఆడపిల్లగా... ఎందుకు పుట్టానో తెలియదు... ఎందుకు ఇన్ని బాధ్యతలో తెలియదు... అందరికీ పరాయిదాన్నే... నాకే వాళ్లందరూ అయినవాళ్లు... 🥺 [8/12, 8:19 AM] Haribabu Kommu📚: నాకు ముందు వెనక ఎవరూ కనిపించట్లేదు... పెళ్లితో బాధ్యత తీరిపోయింది పుట్టింటి వాళ్లకి... పిల్లల్ని కని ఇవ్వడంతో అవసరం తీరిపోయింది మెట్టినింటి వాళ్లకి... చివరికి... అందరికీ అవసరమైన ఆడపిల్లనే... నాకు మాత్రం నేనే అవసరం లేని దాన్నయ్యాను...! 💔 [8/12, 8:27 AM] Haribabu Kommu📚: మెట్టింట్లో గిన్నెల మీద కూడా... నా పేరు అరిగిపోయింది... పుట్టింట్లో గడపల మీద కూడా... నా అడుగుల జాడలు చెరిగిపోయాయి... చివరికి... నేను ఉన్నానన్న గుర్తే... నా మనసే ఎప్పుడో మర్చిపోయింది... 💔 [8/12, 8:31 AM] Haribabu Kommu📚: పుట్టినప్పుడు... అందంగా అలంకరించి బాగున్నావన్నారు... పెద్దయ్యాక... నేనే అందంగా ఉన్నానన్నారు... ఇప్పుడు... ఎవరికీ నచ్చని దాన్నయ్యాను... కాలం మారిందా...? లేక నా విలువే మారిపోయిందా...? 💔 [8/12, 8:38 AM] Haribabu Kommu📚: ఇది చాలా లోతైన భావం. ❤️‍🩹 ముఖ్యంగా చివరి “ఇప్పటికీ అర్థం కాని ఆడపిల్ల నేనేనా?” అనే ప్రశ్న చాలా బలంగా ఉంది. మీ భావాన్ని మార్చకుండా, పదాలు కొంచెం సాఫీగా ఉండేలా ఇలా పెడితే: > నా శరీరానికి ఇన్ని అందాలెందుకో... నా మనసుకి ఇంత ఆప్యాయతలెందుకో... గుండె నిండా బాధలతో నింపే బాధ్యతలెందుకో... కళ్ళనిండా నిండిపోయే కన్నీళ్లెందుకో... ఇప్పటికీ అర్థం కాని... ఆడపిల్లనే...నేనేనా...? 💔 [8/12, 8:46 AM] Haribabu Kommu📚: > మా శ్రీవారికి అన్నీ చేసివ్వడంలో... నేనే శ్రీకారం... ఆయన చేసే పనుల్లో మాత్రం... తన వాళ్లకే ఓంకారం... అవసరం ఉన్నప్పుడు... నన్నే ముందుంచుతారు... సంతోషం వచ్చినప్పుడు... నన్నే వెనకుంచుతారు... 💔 [8/12, 8:46 PM] Haribabu Kommu📚: “నాకన్నా మా ఇంట్లో ఆయనే ఎక్కువ… వాళ్ల ఇంట్లో కూడా ఆయనే ఎక్కువ… ఎందుకంటే… నా ఇంటికి అల్లుడైనా, వాళ్ల ఇంటికి కొడుకైనా… ఆయనంటే రెండు ఇళ్లకూ ప్రాణమే.” ❤️ [8/12, 8:53 PM] Haribabu Kommu📚: “ఆడపడుచు పేరు చెప్తే… కొందరు వదినల మొహాల్లో ఆముదం రాసుకున్నట్టు జిడ్డుగా అయిపోతాయి… అదేంటో… తోడబుట్టిన చెల్లెలంటే అంత మంటెందుకో… భర్త పంచే ప్రేమలో వాటా అడిగినట్టుగా!” 😏🔥 [8/12, 8:59 PM] Haribabu Kommu📚: “మేం పట్టుకుపోవడానికి రావట్లేదు… మీరేదో తెచ్చుకున్నట్టు రాణి అయిపోయారు! మేం వచ్చేది పుట్టింటి సంతోషం కోసం… మీ ఇంట్లో అధికారం లాక్కోవడానికి కాదు!” 😏🔥 "అణగిమణిగి ఉన్నాను కదా అని నా గుండెను టచ్ చేయడానికి ప్రయత్నించకు... సునామి వచ్చే ముందు సముద్రం కూడా నాలాగే ప్రశాంతంగా ఉంటుంది!"sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "అమ్మ నవ్వుతుంటే... నీలాకాశం నుంచి వెన్నెల పూల జల్లు నా పసి నవ్వులపై పడి నా బాల్యాన్ని మరింత చల్లగా ఉంచుతుంది." sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "మాటలకి బద్దలయ్యే గుండెకి... కన్నీళ్ల రుచి ఇంకా తెలియనట్టుంది." sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "ఆడపడుచును పిలవకుండా... ఆడపడుచు రాకుండా... పుట్టింట్లో జరిగే ఏ వేడుకైనా జరగొచ్చు... కానీ ఆ ఇంటికి ఆనందాన్ని అద్దెకు తెచ్చుకున్నట్టే ఉంటుంది." "ఆడపడుచు అంటే... పుట్టింటి గడప దాటినా... పుట్టింటి జ్ఞాపకాలను... ప్రతి శ్వాసలో పలకరించే అమ్మాయి... ఆ ఇంటి బంధాలను అల్లే బంగారు దారం." "కోట్లు విలువ చేసే బహుమతులు కూడా... ఆడపడుచు మనసును మెప్పించలేవు... ప్రేమగా పిలిచే పుట్టింటి పిలుపే... ఆకాశమంత ఆనందాన్ని గుండెల్లో నింపేస్తుంది... ఎందుకంటే... ఆ ఒక్క పిలుపు... ఆమె గుండెల్లో దాగి ఉన్న చిన్ని మనసును మళ్లీ బతికిస్తుంది." "పండగలు వచ్చేది... ఆడపడుచును ప్రేమగా పిలవడానికే... ఆమె అడుగు పెట్టిన క్షణమే... వేల దీపాల కాంతితో... పుట్టిల్లు వెలుగుతుంది." "ఆడపడుచును దూరం చేయకండి... ఆమె ఆప్యాయత లేని ఇల్లు... ఆమె అడుగులు పడని నేల... శుభాలు నిలవని గడప." "పొరపాటున కూడా ఆడపడుచు మనసును బాధ పెట్టకండి... ఆమె కన్నీళ్లు నేలపై పడవు... నేరుగా పుట్టింటి గడప మీదే పడతాయి." "ఆడపడుచుని... ప్రతీ రోజూ పలకరించండి... ఆమె ప్రతి నవ్వులో... మీ ఇంటి సంతోషం రెట్టింపవుతుంది." "ఆడపడుచు అంటేనే... ఆనందానికి పుట్టిల్లు... ఆమె మనసు చూస్తే... ఇలాంటి కూతుర్ని సృష్టించినందుకు... దేవుడు కూడా గర్వపడతాడు." " ఆడపడుచు వస్తూనే... స్వర్గాన్ని వాకిట్లో పెడుతుంది... ఆమె సంతోషాలతో... హరివిల్లు కూడా కొత్త రంగులు అద్దుకుంటుంది." "ఆడపడుచు వస్తుంటే... స్వర్గమే వచ్చి వాకిట్లో ముగ్గు పెడుతుంది... ఆమె సంతోషాల్ని చూసి ... హరివిల్లు కూడా కొత్త రంగులు అద్దుకుంటుంది." "ఆడపడుచు వస్తుంటే... స్వర్గమే వచ్చి వాకిట్లో ముగ్గు పెడుతుంది... ఆమె సంతోషాలను చూసి... హరివిల్లు కూడా కొత్త రంగులు అద్దుకుంటుంది." " కొందరికి ఆడపడుచు అంటే గిట్టదు... తాను కూడా ఓ ఇంటి కూతురినని మరిచిపోయి... ఆ ఇంటి కూతురి కన్నీళ్లకు కారణమవుతుంది." " నీకంటే ముందు... ఆ ఇంటి మహారాణి ఆడపడుచే... ఆమెను గౌరవిస్తేనే... ఆ ఇంటికి సంస్కారం, మీకు గౌరవం." "ఆడపడుచు గుండెని... పుట్టింటి గడపని... బాధ పెట్టకండి... మీకు సంతోషం పంచే ఆ బంధాన్ని... మౌనంగా దూరం చేయకండి." " ప్రతి కుటుంబం ఆనందంగా ఉండాలని... మొదటగా కోరుకునే హృదయం... ఆ ఇంటి ఆడపడుచుదే." "నాన్న చేతులకంటిన మట్టి... పిల్లల్ని బంగారంగా తీర్చిదిద్దుతుంది. నాన్న గుండెలకంటిన బాధ... పిల్లల జీవితాల్లో విజయంగా వికసిస్తుంది." "నాన్న ఒంటి మీద తడిసిన చెమట చుక్కలే... పిల్లల జీవితాల్లో విరిసే చిరునవ్వులు. నాన్న కళ్లల్లో చెమ్మగిల్లిన ప్రేమ కన్నీళ్లే... పిల్లల భవిష్యత్తును అలంకరించే పట్టు వస్త్రాలు." "నాన్న భరిస్తున్న భారంలో... కొంత భాగం అమ్మకు తెలుసు... మిగిలిన భాగం ఆయన గుండెకే తెలుసు. పిల్లల సంతోషమే... ఆ గుండెకు ఓదార్పు." "నాన్న మోస్తున్న భారం... నాన్న భుజాలపై కూర్చున్న పిల్లల సంతోషం కోసం. ఆయన భుజాలు అలసిపోయినా... పిల్లల భవిష్యత్తు ఆగిపోనివ్వవు." "నాన్న గుండె గట్టిదో... నాన్న వెన్నెముక గట్టిదో... నాకు తెలియదు కానీ... పిల్లల కళ్లల్లో కన్నీళ్లు రాకూడదని... తన కన్నీళ్లను దాచుకునే నాన్న మనసే గొప్పది." "ఈ ప్రపంచంలో... నాన్నకి ఎవరున్నారు...? పిల్లలు తప్ప. నాన్నకి ఏం కావాలి...? పిల్లల ప్రేమ తప్ప." "నాన్న కలల గురించి... ఏ కవి రాయలేదు. ఏ రచయిత పూర్తి చేయలేదు. ఎందుకంటే... ఆ కలలు నాన్న గుండెలో పుడతాయి... పిల్లల భవిష్యత్తులో నెరవేరతాయి." "నాన్నకి అంత ధైర్యం ఎక్కడిది...? పిల్లల కోసం బతికే ఆయన మనసు నుంచే. ఆ మనసుకు బలం... భార్య నమ్మకం నుంచే." "ఆడదానికి పుట్టిల్లు దూరం అయితే వచ్చే బాధ కంటే, కట్టుకున్నవాడు అర్థం చేసుకోకపోతే వచ్చే బాధే చాలా ఎక్కువ...""నాన్న ముఖం మీద చిరునవ్వు చూడటం కోసం కొడుకు కష్టపడితే... నాన్న గుండెల్లో ప్రశాంతత కోసం కూతురు తన జీవితాన్ని త్యాగం చేస్తుంది!" "చెల్లెలు ఆనందమే... ఇంటికి శుభాల తోరణం. చెల్లెలు పుట్టడమే... అన్నయ్య గుండెల నిండా వెన్నెల పండుగ." " ఇంట్లో ముందు పుట్టిన ప్రేమ పేరే... అక్క. అమ్మలా ఆప్యాయతను పంచే హృదయమే... అక్క. అందరి సంతోషాన్ని తన సంతోషంగా భావించే... బంగారు మనసే... అక్క." " అక్కా చెల్లెలు ఉన్న ఇల్లు... దేవతలు కొలువున్న పొదరిల్లు. వాళ్ల మధ్య పుట్టిన తమ్ముడు... ప్రపంచంలోనే ప్రేమకు నిజమైన వారసుడు." "పుట్టింట్లో ఆడపడుచు అడుగుపెడితే ... సిరులకు స్వాగతం పలికినట్టే ... ఆమె నవ్వు వినిపిస్తే ఆ ఇంటి గడప శుభాలతో కళకళలాడుతుంది." "ఆడపడుచు వస్తూ వెళుతుంటేనే... పుట్టింటి గడపకు కళ వస్తుంది. ఆమె నవ్వు వినిపిస్తే...చాలు ఆ ఇంటి ప్రతి మూల పూల తోటలా విరిసి మురిసిపోతుంది" "ఆడపడుచు కంట కన్నీరు పెట్టించకు... శ్రీవారి గుండెను ముక్కలు చేయకు. కలిసి పుట్టి పెరిగిన... ఒకే గుండెను పంచుకున్న బంగారు బంధాలవి." "ఆడపడుచుకు పెట్టేవి ఖర్చులు కావు. పుట్టింటి ప్రేమకు.... చెల్లించే చిన్న కానుకలు" "పుట్టింటి నుంచి పట్టు చీరలు కోరుకోదు... ఆడపడుచు. "బాగున్నావా?" అని అడిగే... ఒక్క ఆప్యాయ పలకరింపే పుట్టింటి నుంచి రావాలని కోరుకుంటుంది." " కోట్లు సంపాదించే భర్త ఉన్నా... పుట్టింటి గౌరవం, అన్న ఆప్యాయత ఉంటేనే... ఆడపడుచు మనసు... పూర్తిగా సంతోషంతో నిండుతుంది." "కన్నీళ్లు జారి గుండె మీద పడినప్పుడల్లా... అయిన వాళ్ల మోసం గుర్తొచ్చి, మౌనం కూడా ఏడుస్తుందని అర్థమవుతుంది." sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "మోసపోయిన ప్రతిసారి... నేను మొదట నష్టపోయేది నా కన్నీళ్లనే."sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "అర్ధరాత్రి ఆడపిల్ల కళ్ల నుంచి జారే కన్నీటికి... అర్థం ఏ నిఘంటువులోనూ లేదు."sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "ఆడపిల్ల దాచలేని కన్నీళ్లు... పెదవులు చెప్పలేని నిజాలకు సాక్ష్యాలు." sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} ఆడపిల్ల కన్నీటిలో... ఏ నావ మోయలేనంత బాధ దాగి ఉంటుంది." sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "కొందరు మాటలు... లోతైన గాయాలు చేస్తాయి. ఆ గాయాలే... నేరుగా కన్నీళ్లను కురిపిస్తాయి." sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "కొన్ని బాధలు... మనల్ని ఎప్పటికీ వదిలి వెళ్లవు. అవే కొన్నిసార్లు... కళ్లలో నుంచి కన్నీళ్లుగా జారిపోతుంటాయి."sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "కొన్ని ప్రేమలు... చూసుకోవడంలోనే మురిసిపోతాయి. కానీ కలవడానికి పుట్టవు... జీవితాంతం గుర్తుండిపోవడానికి పుడతాయి." [7/20, 9:24 PM] Haribabu Kommu📚: "ఏ ఒక్కరి ప్రేమా... జ్ఞాపకాలు మిగల్చకుండా ముగిసిపోదు. కొన్ని జ్ఞాపకాలు మాత్రం... ఆ గుండె ఆగిపోయే వరకు మనల్ని విడిచిపోవు. sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "ప్రతీ ప్రేమలోనూ... కన్నీటికి దారిచ్చి, జ్ఞాపకాలకు చిరునామా రాసి వెళ్తుంది." sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "ప్రేమ ఎందుకు పుడుతుందో... ఎందుకు ఏడిపిస్తుందో... సమాధానం వెతికేలోపే... మనసు ముక్కలైపోతుంది."sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "ప్రేమించి ఓడిపోయిన మనసుకి... బాధలేని రోజుండదు... కళ్ళు తడవని రాత్రి ఉండదు." sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "నా గుండె... నీ గురించి కొట్టుకోవడం చూసి సంతోషపడ్డాను. అదే గుండె... నీ కోసమే నిశ్శబ్దంగా ఆగిపోవడం చూసి ఏడ్చాను."sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "నీ ప్రేమలో ఉన్నన్నాళ్లు... ఉదయం చిరునవ్వుతో మొదలై, సాయంత్రం సంతోషంతో సాగి, రాత్రికి కన్నీటితో ముగిసేది."sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "ఆడపిల్ల గుండె... పుట్టింట్లోనూ స్వేచ్ఛగా కొట్టుకోదు... అత్తింట్లోనూ ప్రశాంతంగా కొట్టుకోదు." sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "ఆడపిల్ల జీవితంలో... బాధ్యతలు మారతాయే తప్ప, అలసట మాత్రం మారదు." sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "ఆడపిల్లగా... చివరికి నాకు మిగిలేదేంటి? కన్నీళ్లు... జ్ఞాపకాలు... అంతులేని బాధ్యతలు... చివరికి... నాకు నేనే దొరికేదెప్పుడు?"sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "నా మాటల్లో చెప్పాలంటే... ఓడిపోవడం అంటే... మీలో ఉన్న మంచిని కోల్పోవడమే." sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "నా అడుగులు మీ హృదయాల్ని చేరటానికి... మీ అడుగులు స్త్రీ గౌరవాన్ని నిలబెట్టడానికి." sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "నాలో నేను నలిగిపోతాను... ఆలోచనలు ఉన్నతమైనవే... వాటిని అర్థం చేసుకునే హృదయాలే లేవేమో అనిపిస్తుంది."sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "బాధగా ఉన్నప్పుడు నవ్వడం నాకు రావట్లేదు... కొందరు అంత బాధలో కూడా ఎలా నవ్వగలుగుతున్నారో అర్థం కావట్లేదు."sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} నీ జ్ఞాపకాలన్నీ చీకటి పడ్డాక మెల్లగా దగ్గరకొచ్చి గుండెకి మానని గాయాలు చేస్తున్నాయి ఈ నిశ్శబ్దపు ఒంటరితనం మరింతగా నన్ను ఉక్కిరిబిక్కిరి చేస్తోంది.sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "కొందరు కావాలని మాటలు అంటారో... లేక బాధ పెట్టాలని అంటారో... తెలియదు. కానీ కొన్ని మాటలు... బతకాలనే కోరికను కూడా చంపేస్తాయి."sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "విరిగిన పాలు పన్నీరు అవుతుంది... విరిగిపోయిన మనసు మాత్రం కన్నీళ్లలోనే నెమ్మదిగా కరిగిపోతుంది."sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "కొందరికి బాధ పెట్టడమే తెలుసు... ఆ బాధతో బతకడం ఎంత కష్టమో అనుభవించినవారికే తెలుసు."sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "నిద్రపోతున్న ప్రపంచానికి ఎవరి బాధా వినిపించదు... కన్నీళ్లు ఇంకిపోయేలా ఏడుస్తున్నా, ఈ గుండె కాసేపైనా ఆగడం లేదు... బాధను మోయలేక, ప్రాణమే నలిగిపోతోంది."sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "నా మనసు నీకన్నా... నీ మాటలకే అలవాటు పడిపోయింది. బాధలో కొత్త ఏమి లేదు... ఈ రోజూ ఇంకా మొదలే కాలేదేమో అనిపించడమే కొత్త.sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "మనం అందరికీ దూరం అవ్వాలంటే... అన్యాయం చేయాల్సిన అవసరం లేదు. వారి మంచి కోసం ఆలోచిస్తే చాలు."sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "నా గుండె కఠినంగా లేకపోవడమే... నేను చేసిన అతిపెద్ద తప్పు." sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "నేను ఎదుటోళ్ల కష్టాన్ని చూసి బాధపడిపోతాను... వాళ్లు మాత్రం నా బాధను చూసి నవ్వుకుంటారు."sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "నాకే ఎందుకు ఈ బాధ మిగిలిపోతుందో... ఈ ప్రశ్నకు ఇప్పటికీ సమాధానం దొరకలేదు." sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} నమ్మలేని నిజమేంటంటే నేను బాధలకు అలవాటు పడిపోయాను.sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} "కళ్ల నుండి వచ్చే కన్నీళ్లు కనిపిస్తాయి... గుండెల్లో నుండి వచ్చే కన్నీళ్లు మాత్రం ఎవరికీ కనిపించవు." sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} మా ఇంట్లో పుట్టిన బంగారం... నాతో పాటు ఎదిగిన ఆనందం... మా గారాల ముద్దుల చెల్లికి..రాఖీ పూర్ణిమ శుభాకాంక్షలు .sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} ఏ జన్మల పుణ్యమో... మా తల్లి వరమై... నాకిచ్చిన అన్నయ్యకి... రాఖీ పూర్ణిమ శుభాకాంక్షలు.sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} అమ్మ గుండెల్లో సగం భాగం... నాన్న కళ్లల్లో బంగారు కల... అన్న ప్రాణంలో చెరిగిపోని బంధం... అదే మా ఇంటి ముద్దుల చెల్లి.sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} మా చెల్లి నవ్వులు... మా ఇంట్లో పూసే ఆనందాల హరివిల్లులు ... మా చెల్లెలే అనురాగాలకు పుట్టిల్లు... మా అన్నాచెల్లెళ్ల అనుబంధం... గుండెలు ఆగే వరకు నిలిచే బంధం sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} అమ్మ ప్రేమను పంచుకునే మనసు... నాన్న గారాబాన్ని దాచుకునే నవ్వు... అన్న ప్రాణాన్ని గెలుచుకునే బంధం... మా ఇంటి గౌరవమే మా ముద్దుల చెల్లి. sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} ఇంట్లో పుట్టేది అమ్మాయి కాదు... అందరి మనసులను ఒక్కటిగా కట్టిపడేసే గొప్ప బంధం... అదే... మన జీవితాల్లో చెరిగిపోని ప్రేమ ముద్ర వేసిన పేరే – చెల్లి.sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} ఇంటి గడప దాటే వరకు... అందరి గారాబం తనదే... ఆ గడప దాటాక కూడా... అందరి గుండెల్లో ఉండేది – చెల్లే.sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} చెల్లి పుట్టిందంటే... ఒక అమ్మాయి పుట్టిందని కాదు... ఆ ఇంట్లో ప్రేమ...ఆ అన్నకు ప్రాణం దొరికిందని అర్ధం. sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} ప్రతీ ఇంట్లో ఆడపిల్ల ఉంటుంది కానీ ప్రతీ అన్న గుండెల్లో చెల్లెలే తన ప్రపంచమై ఉంటుంది.sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} దేవుడు అందరికీ ఒకేలా వరాలు ఇవ్వడు... కానీ... చెల్లిని ఇచ్చిన ఇంటికి మాత్రం ప్రేమను కొలవలేని వరంగా ఇస్తాడు.sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} ఆడపిల్ల ఉన్న ఇల్లు... గోడలతో నిలబడదు... ప్రేమతో నిలబడుతుంది... అనురాగాలతో నిండిపోతుంది.sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} దేవుడు ప్రతి ఇంట్లో అమ్మను సృష్టించాడు... ప్రతి అన్న పక్కన చెల్లిని ఇచ్చాడు... ప్రతి అబ్బాయి చేసుకున్న ఎన్నో జన్మల పుణ్యమే చెల్లి.sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} ఆడపిల్ల పుట్టిందంటే... ఆ ఇంట్లో ప్రేమ పుట్టిందని పండగ చేసుకోండి... ఎందుకంటే... ప్రతి అన్నకు మొదటి ప్రేమ చెల్లే.sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} ఆడపిల్ల పుట్టిన ఇల్లు... అదృష్టానికి నిలయం అవుతుంది... ప్రేమ అక్కడే మొదలవుతుంది... అనుబంధం అక్కడే పెరుగుతుంది.sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} చెల్లి అంటే... పిలిచే బంధం కాదు... జీవితాంతం గుండెల్లో మోసుకెళ్లే జ్ఞాపకం. sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} ఆడపిల్ల వెళ్లిపోయేది... ఆ ఇంటి నుంచి ఆస్తిని పట్టుకుని కాదు... తాను పుట్టి పెరిగిన జ్ఞాపకాలను గుండెల్లో దాచుకుని... కన్నీళ్లను కళ్లలో నింపుకుని... అంతేకానీ... ఆ ఇంటి మనుషుల గుండెల్లో నుంచి కాదు.sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} కొన్ని బంధాలు అన్నాచెల్లెళ్లుగా పుడతాయి... ప్రేమతో పెరుగుతాయి... త్యాగంతో నిలుస్తాయి... జీవితాంతం గుండెల్లో వెలుగుతాయి. sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} ప్రతి ఆడపిల్లకి... ఒక అన్నయ్య ఉండాలి... ప్రతి ఆడపిల్ల నవ్వులో... అన్నయ్య ప్రేమ కనిపించాలి... ప్రతి ఆడపిల్ల జీవితంలో... అన్నయ్య ఇచ్చే ధైర్యం ముందుండాలి... ఎందుకంటే... అన్నయ్యే ప్రతి చెల్లికి నిజమైన ధైర్యం.sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} ఆడపిల్ల... పుట్టింటి నుంచి అన్నయ్య ఇచ్చిన భరోసాను తీసుకుని వెళ్తుంది... మళ్లీ తిరిగి వచ్చేది మాత్రం... అన్నయ్య చిరునవ్వు చూడడానికే. sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} ఆకాశం బద్దలయ్యినా... భూలోకం కుంగిపోయినా... ఆడపడుచు చూపు మాత్రం... ఎప్పుడూ పుట్టింటి వైపే ఉంటుంది.sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} ఆశపడి వచ్చేది... అన్నయ్య కోసం... ఆశను గుండెల్లో నింపుకుని వెళ్లేది... అన్నయ్య అండ కోసం. sign = #KommuHaribabu, #TyajampudiAbbayi }} {{Quote |text = #అందరూ_బాగుండాలి_అందులో_నేనుండాలి |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #నన్ను మెచ్చుకునే వాళ్లని గుండెల్లో పెట్టుకుంటా... కానీ నన్ను విమర్శించే వాళ్ల మాటలకి నా చెవుల్లో కూడా చోటు లేదు! నా లెవెల్ వేరు... నా స్టైల్ వేరు! నెక్స్ట్...!! |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #అందరూ_బాగుండాలి_అందులో_నేనుండాలి |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} https://www.youtube.com/@KommuHaribabu https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb {{Quote |text = #నా సపోర్ట్ ఉన్నంత వరకే ఎవరికైనా గెలుపు అనే ఆప్షన్ ఉంటుంది. ఒక్కసారి నేను వాళ్లని వదిలేశానా... వాళ్ల తలరాతలో ఓటమి తప్ప ఇంకేం మిగలదు. ఇక వాళ్లు గెలవాలంటే ఆ దేవుడు దిగివచ్చినా కుదరదు! |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి }} {{Quote |text = #అందరూ_బాగుండాలి_అందులో_నేనుండాలి |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #నా కోపం ఎంత కఠినంగా ఉంటుందో తెలుసా? అది ఒకసారి బయటకు వస్తే... అవతలి వాళ్లకి అది చివరి శ్వాస అవుతుంది! నేను శాంతంగా ఉన్నప్పుడే నాతో సేఫ్... ఒక్కసారి నా మైండ్ బ్లాక్ అయిందా, నీ లైఫ్ క్లోజ్! |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = #అందరూ_బాగుండాలి_అందులో_నేనుండాలి |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #నేను ప్రశాంతంగా ఉన్నంత వరకే ఈ ప్రపంచం ప్రశాంతంగా ఉంటుంది. ఒక్కసారి నా కోపం హద్దులు దాటిందా... ఇక్కడ శబ్దాలు వినపడవు, కేవలం శవాల గుట్టలే కనిపిస్తాయి. నా మైండ్ బ్లాక్ అయితే నీ ఊపిరి ఆగిపోవడమే కాదు, నీ పేరు కూడా చరిత్రలో కలిసిపోతుంది! |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #అందరూ_బాగుండాలి_అందులో_నేనుండాలి |sign = ₹కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #నాతో సేఫ్‌గా ఉండటం అనేది నీకు దొరికిన లక్. దాన్ని మిస్ చేసుకున్నావా... ఇక నీకు దక్కేది నరకమే! నా థింకింగ్ స్టాప్ అయితే, నీ హార్ట్ బీట్ స్టాప్ అవుతుంది. నెక్స్ట్ సెకండ్ నీ లైఫ్‌కి పర్మనెంట్ ఎండ్ కార్డ్ పడుతుంది! |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #అందరూ_బాగుండాలి_అందులో_నేనుండాలి |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #జీవితంలో అందరినీ ద్వేశిస్తూ పోకూడదు ఎందుకంటే కొందరు పాఠాలు నేర్పుతారు కొందరు మార్గాలు చూపుతారు ఇంకొందరు మనకి మనల్ని గుర్తు చేస్తారు |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #అందరూ_బాగుండాలి_అందులో_నేనుండాలి |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #నేను ఖాళీగా ఉన్నా నా గురించి మాట్లాడే వాళ్ళ నోళ్లు మాత్రం ఖాళీగా ఉండవు |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #అందరూ_బాగుండాలి_అందులో_నేనుండాలి |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #నిశ్శబ్దంగా కష్టపడు... నిన్ను తక్కువ అంచనా వేసిన వాళ్లందరికీ నీ విజయం గట్టిగా వినిపించేలా చెయ్ |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #అందరూ_బాగుండాలి_అందులో_నేనుండాలి |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = #నన్ను ఎంతవరకు భరించాలో అంతవరకే భరించు. నా కోపం చాలా కాస్ట్‌లీ... అది ఎంత కఠినంగా ఉంటుందంటే, అది చూసిన వాళ్లకి ఈ భూమి మీద అదే చివరి శ్వాస అవుతుంది. తప్పుకో...! |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #అందరూ_బాగుండాలి_అందులో_నేనుండాలి |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #ఇక్కడ అందరూ కలలు కంటారు. కానీ నా కలలు నిజం అవ్వడం చూసి... వాళ్లకి కడుపు మంటతో నిద్రపట్టదు. అంతే తేడా. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = #అందరూ_బాగుండాలి_అందులో_నేనుండాలి |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #కొందరికి... ఇల్లు సర్దుకోవడం రాదు, ఒళ్ళు దాచుకోవడం రాదు. కానీ పక్కనోళ్ల జీవితాల గురించి మాట్లాడటానికి మాత్రం ఎప్పుడూ ముందే ఉంటారు." |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} https://www.youtube.com/@KommuHaribabu https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb {{Quote |text = #అందరూ_బాగుండాలి_అందులో_నేనుండాలి |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} https://www.youtube.com/@KommuHaribabu https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb {{Quote |text = #"నేను మాట్లాడితే శబ్దాలు రావు... శత్రువుల గుండెల్లో వణుకు పుడుతుంది!" |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #"నేను బయటికి అడుగు పెట్టినప్పుడల్లా... ఎవరు ఏమన్నా నేను పట్టించుకోను. ఎందుకంటే... వేటకు బయలుదేరిన సింహం, నక్కల అరుపులు లెక్కపెట్టదు." |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #"నన్ను చూస్తేనే... ఎదుటోడి గుండెల్లో వణుకు మొదలైపోతుంది! ఆ తర్వాత చరిత్రే కొత్తగా రాయబడుతుంది!" |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #"కడుపులో పెరుగుతున్న బిడ్డ కోసం... అమ్మ కనే తొలి కల రూపమే ప్రేమ." ❤️ |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, ₹త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #"నేను మాత్రమే పుట్టలేదు... నాతో పాటు అమ్మ కూడా పుట్టింది. నేను పురిటి నొప్పుల నుంచి ఈ లోకంలోకి వచ్చాను... అమ్మ చావు అంచుల దాకా వెళ్లి, తిరిగి వచ్చి నన్ను ఒడిలోకి తీసుకుంది." |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = #అమ్మ ప్రేమకు రూపం దాల్చిన తొలి బొమ్మ... నా గుండె." ❤️ |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #ప్రపంచంలో ఎప్పటికీ చూడకూడనిది అమ్మ కంట్లో నీరు |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #అమ్మ ప్రేమ ముందు ఏ ప్రేమైనా ఓడిపోవాల్సిందే. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #ఈ ప్రపంచాన్ని గెలవడం సులువే అమ్మ మనసును గెలవడమే అసలైన గెలుపు. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #అమ్మ కాదన్న పనిలో గెలవలేవు అమ్మ ఔనన్న పనిలో ఓడిపోలేవు. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = #"అమ్మ హృదయాన్ని గాయం చేయకు... నీ గుండెను తయారు చేసింది ఆ హృదయమే." |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #రోజులో ఒక్కసారైన అమ్మను పలకరించు రోజంతా నిన్నే తలచుకుని పులకరించే గుండె అమ్మది. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #"క్షణం తీరిక లేని అమ్మ హృదయం... తన ప్రతి క్షణాన్ని నీ కోసమే ఖర్చు చేస్తుంది." |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #అమ్మ తినిపించిన గోరుముద్దల రుచి గొప్పదే...కానీ,ఆ గోరుముద్ద తినిపిస్తూఅమ్మ మొహంలో కనిపించే చిరునవ్వు...అంతకంటే గొప్పది. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #"ఈ ప్రపంచం ఇంత అందంగా ఉందంటే... అది అమ్మ ఉన్నంత కాలమే. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #అమ్మ లేని ప్రపంచం... ఎంత పెద్దదైనా, మనసుకు మాత్రం వెలితిగానే అనిపిస్తుంది. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = #అమ్మతో పోటీపడి ప్రేమించే ఏ మనిషి లేడు... ఏ మనసు లేదు... ఎందుకంటే... ఈ సృష్టిలో ప్రేమ పుట్టింది అమ్మ ఒడిలోనే. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} https://www.youtube.com/@KommuHaribabu https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb {{Quote |text = #అమ్మను బాధ పెట్టి సంతోషాన్ని వెతకకు... ఎందుకంటే... నీ జీవితంలో వెలుగులు నింపే మొదటి మనసు... అమ్మే. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #అమ్మ ప్రేమను నిర్లక్ష్యం చేయకు... నీ కోసం కొట్టుకునే ఆ ఒక్క గుండెను... ఎప్పుడూ ఒంటరి చేయకు. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #అమ్మ కంట్లో కన్నీళ్లు రాకుండా చూసుకో... ఎందుకంటే... అమ్మ ఉన్న చోట నీ జీవితం ఎప్పుడూ ఓడిపోదు. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #అమ్మ లేని హృదయం... అది కన్నీళ్లకు నిలయం. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #హృదయంలో అమ్మను దాచుకోండి... మీ జీవితాల్ని సంతోషాలతో నింపుకోండి. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} https://www.youtube.com/@KommuHaribabu https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb {{Quote |text = #మన ఇళ్లల్లో కళ్లెదుటే తిరుగుతున్న దైవాన్ని... వయసు మళ్లిందని వదిలేయకండి... కోటి జన్మల పుణ్యంతో మిమ్మల్ని కన్నది అమ్మ. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #అమ్మ వెలిగించే ప్రతి దీపం... మీ కన్నుల్లో కాంతుల కోసమే. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #అమ్మకు మరుపు ఎక్కువ... అక్షరాలను దిద్దడం మర్చిపోయి... మా జీవితాలను దిద్దుతుంది. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #అమ్మ వంటల్లో నేర్పరి... మన జీవితాలకు అన్ని రుచులు అందిస్తూ... తన జీవితంలోని రుచులను మాత్రం మరిచిపోతుంది. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #"ఆకాశం బద్దలయ్యేంత బాధని అమ్మ తన చిరునవ్వులో దాచేస్తుంది." |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} https://www.youtube.com/@KommuHaribabu https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb {{Quote |text = #అమ్మ గురించి తెలుసుకోవాలంటే... ఆమె మాటలు వినకండి... పంటి కింద నలిగిపోయిన ఆ పెదవిని చూడండి... చెప్పని త్యాగాలన్నీ అందులోనే కనిపిస్తాయి. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #ఆడపిల్లగా అమ్మ గర్భంలో ఉన్నప్పుడే మొదలవుతుంది సమాజం గీసే కట్టుబాటు గీతలు... శ్వాస తీసుకోకముందే గాలికి అడ్డుగోడలు!" |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #"స్త్రీకి రెక్కలు ఇస్తా... ఎగిరిపొమ్మని కాదు... మీ చుట్టూ సమాజం కట్టిన కంచుకోటల్ని బద్దలు కొట్టి... బానిసత్వం దాటి, మీ స్వేచ్ఛను మీరే గెలుచుకోవడానికి!" |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #మాలోంచి పుట్టిన సమాజమే... మాపై ఆంక్షలు వేస్తే... బిడ్డలకు జన్మనిచ్చే గర్భాలమేనా మేం... మూగ జీవుల్లా మౌనంగా బతకడానికి? |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = #స్త్రీలారా ... భయాల హద్దులు దాటేయండి... బానిసత్వపు సరిహద్దులు చెరిపేయండి... మీ కలలకు మీరే యజమానులుగా మారండి... అనుకున్న శిఖరాన్ని చేరుకోండి. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #స్త్రీలారా... రేపటి సమాజం మీరే... మీ ప్రపంచాన్ని మీరే సృష్టించుకోండి... మీ జీవితాలకు మీరే సృష్టికర్తలుగా మారండి. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #స్త్రీలారా ... వెనక్కి చూడకండి... విజయ తీరాలవైపు నడవండి... మీ గెలుపే ప్రపంచానికి సమాధానం కావాలి. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #స్త్రీ ఓడిపోతే... ఒక కుటుంబం కన్నీళ్లు పెడుతుంది. స్త్రీ గెలిస్తే... సమాజం తలెత్తుకుని నిలబడుతుంది. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #స్త్రీలారా ... మీరు గెలవండి... ఇంటి భవిష్యత్తు గెలుస్తుంది. స్త్రీలు... మీరు తలెత్తండి... సమాజం తలెత్తుకుని నిలుస్తుంది. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://www.youtube.com/@KommuHaribabu https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb {{Quote |text = #స్త్రీలారా... మిమ్మల్ని ఇంటికి పరిమితం చేసిన గతకాలాన్ని చెరిపేయండి... రేపటి కాలానికి ధైర్యంగా అడుగేయండి... ప్రపంచం మీ అడుగుల జాడను గుర్తుంచుకునేలా జీవించండి. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #స్త్రీలారా... మీ మౌనాన్ని ముగించండి... మీ స్వరాన్ని బలంగా వినిపించండి... చరిత్ర గర్వించేలా... కాలం మీకు తలవంచేలా... నిలబడండి. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://www.youtube.com/@KommuHaribabu https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb {{Quote |text = #స్త్రీలారా... నాలుగు గోడల మధ్య వంటగది కోసం కాదు మీరు... నాలుగు తరాలకు స్ఫూర్తిగా నిలవడానికి పుట్టారు. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #స్త్రీలారా... మీ సేవలు విశ్వానికి అవసరం... వంటగది గడపతో మీ ప్రపంచాన్ని పరిమితం చేసుకోకండి... గడప దాటేయండి... మీ ఆలోచనే రేపటిని మార్చబోతోంది. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #స్త్రీలారా... ఈ ప్రపంచంలోకి అడుగుపెట్టేయండి... మీ ప్రతిభతో విశ్వవ్యాప్తంగా రాణించే సమయం వచ్చేసింది. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #స్త్రీలారా... మీ సేవలు విశ్వానికి అవసరం... వంటగది గడపతో మీ ప్రపంచాన్ని పరిమితం చేసుకోకండి... గడప దాటేయండి... మీ ఆలోచనే రేపటిని మార్చబోతోంది. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb {{Quote |text = #స్త్రీలారా... ఈ ప్రపంచంలోకి అడుగుపెట్టేయండి... మీ ప్రతిభతో విశ్వవ్యాప్తంగా రాణించే సమయం వచ్చేసింది. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #"స్త్రీలారా.. మీరే ఈ ప్రపంచానికి నిర్మాతలు... మీ గెలుపు ప్రయాణాన్ని ఈ రోజే, ఇప్పుడే మొదలుపెట్టండి ! మీరు ఎప్పటికీ అజేయులే" |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #స్త్రీలారా... కాలం మీ అడుగుల్లో నడవబోతోంది... ఉదయించడానికి సిద్ధంకండి... మీ గమ్యం ప్రపంచ గమనాన్ని మార్చబోతోంది. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #మీ స్టైల్‌కి తగ్గట్టు, పూర్తిగా కొత్త ఆలోచనతో కొన్ని ఒరిజినల్ లైన్లు: |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb {{Quote |text = #స్త్రీలారా... మీ ఒడిలోనే మానవత్వం పుడుతుంది... మీ ఆలోచనలోనే సమాజం ఎదుగుతుంది. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #స్త్రీలారా... మీరు ఒక జీవితానికి జన్మనివ్వరు... ఒక యుగానికి ఆరంభం ఇస్తారు. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #స్త్రీలారా... మీ గర్భం ఒక శిశువునే కాదు... రేపటి సమాజాన్నీ మోస్తుంది. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #స్త్రీలారా... మీరు మారితే... తరాలు మారతాయి. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #స్త్రీలారా... మీ నిశ్శబ్దం ఒక ఇంటిని మార్చదు... మీ స్వరం ఒక సమాజాన్ని మార్చుతుంది. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #స్త్రీలారా... ఈ ప్రపంచం మీ వల్లే మొదలవుతుంది... ఇప్పుడు మీ వల్లే మారాలి. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb {{Quote |text = #స్త్రీలారా... ఈ ప్రపంచం మీ వల్లే మొదలవుతుంది... ఇప్పుడు మీ వల్లే మారాలి. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #స్త్రీలారా... నూతన కాంతినివ్వండి... చీకటిలో చిక్కుకున్న ఆలోచనలకు. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #స్త్రీలారా... మీ పుట్టుక... రేపటి కొత్త ప్రపంచానికి ఆరంభం... ఆ చరిత్రకు తొలి అక్షరం మీరే. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #స్త్రీలారా... మీ పుట్టుకను ప్రశ్నించిన మనసులు ఉండొచ్చు... మీ విజయాన్ని ప్రశ్నించే అవకాశం ఇవ్వొద్దు. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb {{Quote |text = #స్త్రీలారా... మీ ఆలోచనల్ని నాలుగు గోడల మధ్య సమాధి చేయకండి... ప్రపంచానికి పరిచయం చేయండి. {{Quote |text = #స్త్రీలారా... అమ్మ కడుపులో తన్నుకుని బయటకు వచ్చారు... ఇప్పుడు ప్రపంచాన్ని తట్టి మేల్కొలపండి. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #స్త్రీలారా... గర్భంలోనే మీ భవిష్యత్తును నిర్ణయించే కాలం చెల్లింది... ఇక కాలాన్ని మీ చేతుల్లోకి తీసుకోండి. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #స్త్రీలారా... కలం పట్టండి... కాలాన్ని తిప్పండి... కనిపించే ప్రపంచమే కాదు... రాబోయే ప్రపంచాన్నీ నిర్మించండి. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb {{Quote |text = #స్త్రీలారా... అక్షరం రాయండి... అర్థం మార్చండి... యుగాన్నే మలచండి. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #స్త్రీలారా... సవాలు విసరండి... సమాధానం మీరే అవ్వండి... సమయాన్నే సాక్షిగా నిలబెట్టండి. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #స్త్రీలారా... కిరణమై వెలగండి... కిరీటమై నిలవండి... కాలానికే గుర్తుగా మీరవ్వండి . |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #స్త్రీలారా... అడుగులు కాదు... అలలు సృష్టించండి... యుగాల వరకు వినిపించండి. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb {{Quote |text = #స్త్రీలారా... అడుగులు కాదు... అలలు సృష్టించండి... యుగాల వరకు వినిపించండి. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #స్త్రీలారా... సవాలు విసరండి... సమాధానం మీరే అవ్వండి... సమయాన్నే సాక్షిగా నిలబెట్టండి. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = #స్త్రీలారా... ఇంట్లో పనులన్నీ ఆపండి... ఒక్క క్షణం వినండి... ఇప్పుడు మీ కోసం కూడా జీవించడం మొదలుపెట్టండి. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #స్త్రీలారా... మీ కలలను నిజం చేయండి... మీ జీవితాన్ని వెలిగించండి... భూలోకాన్నే స్వర్గంగా మార్చండి. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb {{Quote |text = #కలం నా చేతిలో ఉంది... కాలం మీ చేతిలో ఉండొచ్చు... చరిత్ర మాత్రం నా అక్షరాలే రాస్తాయి. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #నా మౌనం బలహీనత కాదు... రాయాల్సిన సమయం కోసం చేసిన నిరీక్షణ. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} {{Quote |text = #నేను రాసేది డైలాగ్ కాదు... మనసుల్లో నిలిచిపోయే నిజం. |sign = #కొమ్ము హరిబాబు, #త్యాజంపూడి అబ్బాయి #dialogue king writer }} https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = ఒక కలం... ఒక ఆలోచన... చాలు... ప్రపంచం మారడానికి. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నా అక్షరాలు అమ్ముడుపోవు... మనసుల్లో నిలిచిపోతాయి. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నేను కూర్చున్నది కుర్చీ మీద కాదు... నా కలల సింహాసనం మీద. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నా ఫనేను కూర్చున్నది కుర్చీ మీద కాదు... నా కలల సింహాసనం మీద. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = కలం నా చేతిలో ఉంది... కాలం ఎవరి చేతిలో ఉన్నా... చరిత్ర మాత్రం... నా అక్షరాలే రాస్తాయి. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = మనసు పూర్తిగా నవ్వలేని జీవితం... ఎప్పుడంటే, ఎదుటివారి జీవితాల్లోకి తొంగి చూసినప్పుడు. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = అందరూ_బాగుండాలి_అందులో_నేనుండాలి |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = ఓర్వలేని వాళ్ళ కడుపుమంటను సైతం... నా చిరునవ్వు చల్లదనం హాయిని ఇవ్వలేకపోతుంది. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = అందరూ_బాగుండాలి_అందులో_నేనుండాలి |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = మాటల చిక్కదనాన్ని పల్చన చేయకపోతే... కొన్ని బంధాలు ఆ బరువును మోయలేక ముక్కలైపోతాయి. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = అందరూ_బాగుండాలి_అందులో_నేనుండాలి |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = కోటలు బద్దలు కొట్టే బలమైన మాటలు వాడకు... ఎందుకంటే, అందమైన మనసుల్ని కూల్చేయడం సులువు, కానీ తిరిగి కట్టడమే చాలా కష్టం." |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://www.youtube.com/@KommuHaribabu https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb {{Quote |text = అందరూ_బాగుండాలి_అందులో_నేనుండాలి |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నా గుండె మీ బాణాలతో నిండి ఉంది... ఇప్పుడు కొత్తగా గాయపరచడానికి అక్కడ ఖాళీ ఎక్కడుంది?".        |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }}         {{Quote |text = నా గుండె మీ బాణాలతో నిండి ఉంది... శత్రువులు వేసినవి అయితే ఎప్పుడో తీసేసేవాడిని, కానీ అన్నీ నా అనుకున్న వాళ్లు వేసినవే!" |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = అందరూ_బాగుండాలి_అందులో_నేనుండాలి |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి. dialogue king writer }} {{Quote |text = గొప్ప గొప్ప పుస్తకాల్లో గొప్ప గొప్ప అక్షరాలు అంటూ ఉండవు అందులో గొప్ప మనసు ఉంటుంది |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} అంటూ గొప్ప భావాన్ని చెప్పగలిగారు. పెరుగుతున్న టెక్నాలజీ గురించి అవగాహన లేక వెనకబడ్డారు. తన పేరు జన ప్రాచుర్యంలోకి వెళ్ళలేదు. ప్రస్తుతం ఈయన cinematic డైలాగ్స్, కొటేషన్లు, సినిమా కధలు, మాటలు, పాటలు రాస్తూ సోషల్ మీడియాలో యూట్యూబ్ shorts, ఫొటోస్, instagram reels,facebook, prathilipi, printest app లలో పోస్ట్లు పెడుతున్నారు ఆ links ఇందులో పెట్టడం జరిగింది. చూసి లైక్ and share చేస్తూ subscibe చేసుకుని మరింత ఆదరిస్తారని ఆశిస్తున్నాను. {{Quote |text = నన్ను తక్కువ అంచనా వేసిన ప్రతి ఒక్కరికీ... ధన్యవాదాలు! నేనేంటో తెలిసిన రోజు... మీ నిశ్శబ్దమే నా విజయానికి చప్పట్లు అవుతాయి. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = ప్రకృతి ప్రశాంతంగా ఉందంటే ఇక్కడ నేను మౌనంగా ఉన్నానంటే ఈ పాటికే అర్ధం అయ్యిపోవాలి ఎవడి గుండెల్లోనో తుఫాను పుట్టించబోతున్నా |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నా కథను రాయడానికి కలం ఒక్కటే చాలు... కానీ నా చరిత్రను చెరిపేయడానికి కాలం కూడా సరిపోదు! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb {{Quote |text = నన్ను గెలవాలని కలలు కనే ముందు... నా గురించి తెలుసుకునే ప్రయత్నం చేయి. ఎందుకంటే... నేను కనిపించే మనిషిని కాదు... ప్రశాంతంగా కనిపించే సముద్రాన్నే సునామిగా మార్చే వ్యక్తిని! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నా గురించి నీకు తెలియకపోతే... చరిత్ర వినిపిస్తుంది. తెలిసాక... నీ గుండె సడే ఎక్కువ వినిపిస్తుంది! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నాగురించి తెలుసుకోవడం ఆలస్యం అయితే నీ అడుగులకే ప్రమాదం పొరపాటున ఆ అడుగు ముందుకు పడిందంటే కచ్చితంగా వెనక్కి పడే ఛాన్స్ ఉండదు |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = కోల్పోయిన వాటి గురించి కన్నీళ్లు పెట్టకు నీ కష్టానికే కన్నీళ్లు పుట్టించు నీ విజయానికి ప్రపంచంతో చప్పట్లు కొట్టించు |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = గారాబంగా పెరిగిన అమ్మాయిని... ప్రేమగా గుండెల్లో పెట్టుకుని చూడు. తన గుండెనే నీ రూపంగా చెక్కుకుంటుంది |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = ఆడపిల్ల జోలికొస్తే... ఆడుకుందామని వెంటపడితే... తలెత్తి తిరిగే రోజులు ముగిసినట్టే... తల దించుకునే రోజులు దగ్గర్లో ఉన్నట్టే!" |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} .{{Quote |text = ఆడపిల్లంటే అందమైన బొమ్మ కాదు నిన్ను ఆరాధించి ప్రేమించే అందమైన మనసు |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} .{{Quote |text = ఆడపిల్ల అంత అద్భుతంగా ఎందుకుందో తెలుసా...? ప్రేమను పాలరాతిపై చెక్కి... ప్రాణం పోసిన అందమైన శిల్పం. తనని అపురూపంగా చూసుకోవాల్సిన లేత వెన్నెల సొగసు సుమా!" |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నాన్న ఊపిరి... కూతురి శ్వాసలో ఉంటుంది. నాన్న ప్రేమ... కూతురి చిరునవ్వులో కనిపిస్తుంది." |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నాన్న గుండెను అడిగిచూస్తే ... 'నా కూతురే నా శ్వాస' అని చెబుతుంది |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = కొన్నాళ్లే ఉంటుంది కూతురు అమ్మ కడుపులో మిగిలినన్నాళ్ళు దాగి ఉంటుంది నాన్న కను రెప్పల్లో |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = అమ్మ ఒడిలో అపురూపంగా జన్మిస్తుంది... నాన్న గుండెల్లో ప్రేమగా బ్రతుకుతుంది... కూతురు." |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = కొడుకు నాన్న ఇంటి పేరు మోస్తే . కూతురు నాన్న ప్రాణాన్ని గుండెల నిండా మోస్తుంది." |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = కూతురి అందమైన నవ్వు కోసం... తన జీవితాన్ని వదులుకుంటాడు నాన్న కూతురి నవ్వులే ప్రాణంగా బతుకుతాడు నాన్న |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = కూతురు పుట్టినప్పటి నుండి .. నాన్న గుండె తన దగ్గర ఉండదు... ఆమె చిరునవ్వులోనే కొట్టుకుంటూ ఉండిపోతుంది |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నేను సింహాసనం అవసరం లేనివాడ్ని నేను అడుగు పెట్టిన చోటే నాకు సింహాసనం |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నన్ను తక్కువ అంచనా వేసిన ప్రతి ఒక్కరికీ... ధన్యవాదాలు! నేనేంటో తెలిసిన రోజు... మీ నిశ్శబ్దమే నా విజయానికి చప్పట్లు అవుతాయి. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = ప్రకృతి ప్రశాంతంగా ఉందంటే ఇక్కడ నేను మౌనంగా ఉన్నానంటే ఈ పాటికే అర్ధం అయ్యిపోవాలి ఎవడి గుండెల్లోనో తుఫాను పుట్టించబోతున్నానని |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నా కథను రాయడానికి కలం ఒక్కటే చాలు... కానీ నా చరిత్రను చెరిపేయడానికి కాలం కూడా సరిపోదు! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = నన్ను గెలవాలని కలలు కనే ముందు... నా గురించి తెలుసుకునే ప్రయత్నం చేయి. ఎందుకంటే... నేను కనిపించే మనిషిని కాదు... ప్రశాంతంగా కనిపించే సముద్రాన్నే సునామిగా మార్చే వ్యక్తిని! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నా గురించి నీకు తెలియకపోతే... చరిత్ర వినిపిస్తుంది. తెలిసాక... నీ గుండె సడే ఎక్కువ వినిపిస్తుంది! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer {{Quote |text = నాగురించి తెలుసుకోవడం ఆలస్యం అయితే నీ అడుగులకే ప్రమాదం పొరపాటున ఆ అడుగు ముందుకు పడిందంటే కచ్చితంగా వెనక్కి పడే ఛాన్స్ ఉండదు. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = కోల్పోయిన వాటి గురించి కన్నీళ్లు పెట్టకు నీ కష్టానికే కన్నీళ్లు పుట్టించు నీ విజయానికి ప్రపంచంతో చప్పట్లు కొట్టించు. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text =గారాబంగా పెరిగిన అమ్మాయిని... ప్రేమగా గుండెల్లో పెట్టుకుని చూడు. తన గుండెనే నీ రూపంగా చెక్కుకుంటుంది! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = ఆడపిల్ల జోలికొస్తే... ఆడుకుందామని వెంటపడితే... తలెత్తి తిరిగే రోజులు ముగిసినట్టే... తల దించుకునే రోజులు దగ్గర్లో ఉన్నట్టే! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = ఆడపిల్లంటే అందమైన బొమ్మ కాదు నిన్ను ఆరాధించి ప్రేమించే అందమైన మనసు |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = ఆడపిల్ల అంత అద్భుతంగా ఎందుకుందో తెలుసా...? ప్రేమను పాలరాతిపై చెక్కి... ప్రాణం పోసిన అందమైన శిల్పం. తనని అపురూపంగా చూసుకోవాల్సిన లేత వెన్నెల సొగసు సుమా! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నాన్న ఊపిరి... కూతురి శ్వాసలో ఉంటుంది. నాన్న ప్రేమ... కూతురి చిరునవ్వులో కనిపిస్తుంది. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నాన్న గుండెను అడిగిచూస్తే ... 'నా కూతురే నా శ్వాస' అని చెబుతుంది! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = కొన్నాళ్లే ఉంటుంది కూతురు అమ్మ కడుపులో మిగిలినన్నాళ్ళు దాగి ఉంటుంది నాన్న కను రెప్పల్లో |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = అమ్మ ఒడిలో అపురూపంగా జన్మిస్తుంది... నాన్న గుండెల్లో ప్రేమగా బ్రతుకుతుంది... కూతురు. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb {{Quote |text = కొడుకు నాన్న ఇంటి పేరు మోస్తే . కూతురు నాన్న ప్రాణాన్ని గుండెల నిండా మోస్తుంది." |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = కూతురి అందమైన నవ్వు కోసం... తన జీవితాన్ని వదులుకుంటాడు నాన్న కూతురి నవ్వులే ప్రాణంగా బతుకుతాడు నాన్న. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = కూతురు పుట్టినప్పటి నుండి .. నాన్న గుండె తన దగ్గర ఉండదు... ఆమె చిరునవ్వులోనే కొట్టుకుంటూ ఉండిపోతుంది |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = నేను సింహాసనం అవసరం లేనివాడ్ని నేను అడుగు పెట్టిన చోటే నాకు సింహాసనం. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నీలో అసూయ పుడుతుందంటే... నీ మనశ్శాంతికి నువ్వే పాడి కడుతున్నట్టు! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = ఎదుటివారిని ఎక్కువ చేసి చూడటమే నీలో అసూయకి కారణం నిన్ను నువ్వు తక్కువ చేసుకుని చూడటమే నీ పతనానికి దారి |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నీ మీద నీకు ధ్యాస లేనప్పుడు, నీ జీవితం మీద నీకు పట్టు లేనప్పుడు—నీలో అసూయ పుడుతుంది; ఆ అసూయే నిన్ను కడుపుమంటతో దహించే 'చితి'గా మారుతుంది. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = మీ నవ్వుతో మీ ఆరోగ్యాన్ని పెంచుకోండి... అసూయ లేని మనసుతో అందరి ఆరోగ్యాన్ని కాపాడండి." |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = మీరు ప్రశాంతంగా బతకాలంటే పక్కవారి జీవితాల్లోకి అడుగు పెట్టకండి... వారు అందంగా జీవించాలంటే మీరు వారిని అలానే ఉండనివ్వండి. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = ఎదుటివారిని ఎక్కువ చేసి చూడటమే నీలో అసూయకు కారణం; నిన్ను నువ్వు తక్కువ చేసి చూడటమే నీ పతనానికి దారి." |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = మీ అందమైన జీవితాన్ని స్ఫూర్తిగా ఇవ్వండి... అందరినీ సుఖంగా జీవించనివ్వండి." "Share your beautiful life as an inspiration... Let everyone live happily." |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = మంచినే మీ సంతకంగా మార్చుకోండి, గౌరవాన్నే మీ ప్రమాణంగా ఎంచుకోండి, విజయాన్నే మీ జీవితంగా మలుచుకోండి! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నాకు ఏ పొగరూ లేదు... నా చేతిలో ఉన్న పెన్‌కే పొగరు ఎక్కువ! అది నేరుగా గుండె లోతుల్లోకి దిగి రాస్తుంది... గాయం చేయడానికి కాదు... జ్ఞాపకాలపై చెరగని ముద్ర వేయడానికి! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = గుర్తుంచుకో... గడప దాటి ఆడపిల్ల బయటికి అడుగు పెట్టిందంటే, అది భర్త ఇల్లు అవుతుంది , తను ఇష్టపడి తెచ్చుకున్న నువ్వే ఒక ప్రపంచం. అదే గడప దాటి వెళ్లే పరిస్థితి వచ్చిందంటే... ఆ ప్రపంచాన్ని కూల్చేసిన అపరాధిగా మిగిలిపోతావు. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = పుట్టింటి నుండి అడుగు బయట పెడితే అది ఆడపిల్లకి 'సౌభాగ్యం' అంటారు. కానీ అదే అడుగు వెనక్కి వస్తే... కన్నవాళ్లే ఆదరించినా, కట్టుకున్నవాడు వదిలేసినా, ఈ సమాజం చూసే చూపు మాత్రం ఒక్క క్షణంలోనే ఆ ఆడపిల్లను 'పరాయిది'ని చేస్తుంది. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = కానీ గుర్తుంచుకో... ఏ గడప దాటితే ఆమె 'సౌభాగ్యం' అయిందో, అదే గడప ఆమెకు అండగా నిలబడకపోతే... ఆ సౌభాగ్యానికి, ఆ సమాజానికి అర్థమే లేదు! నా కూతురు ఏ స్థితిలో ఉన్నా, ఈ ఇల్లు ఆమెకు పరాయిది కాదు... ఆమె ప్రాణం పోసే ఊపిరి!" |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నా కూతురి కళ్ళలో నీళ్లు కనబడితే సమాజం నా వైపు చూస్తుంది, కానీ ఆ నీళ్లకు కారణమైన నీ వైపు ఎందుకు చూడదు? నీ తప్పును కప్పిపుచ్చుకోవడానికి సమాజాన్ని అడ్డు పెట్టుకోకు!"dialogue king writer {{Quote |text = నువ్వు ఇచ్చే గౌరవం కంటే, నా కూతురి ఆత్మగౌరవం నాకు ముఖ్యం. దాన్ని తాకాలని చూస్తే, అప్పుడు నువ్వు తనకి మొగుడివి కాదు, నాకు అల్లుడివి కాదు. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb {{Quote |text = నా కూతురి కన్నీళ్లను చూసే ఓపిక కంటే, ఆమెను తలెత్తుకు తిరిగేలా చేసే తెగింపు నాకు ఎక్కువ!" |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = భార్యను బానిసలా చూద్దామనుకుంటే ఆ ఆలోచనని నీలో పుట్టకముందే జాగ్రత్త పడు లేదంటే నీ బతుకు దెరువుకు, నీ గౌరవానికి పతనం తప్పదు. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = సమానమైన ప్రయాణంలో బానిసత్వాన్ని వెతుక్కునేందుకు ఇది మార్కెట్ కాదు. భార్య గురించి ఈ ఒక్క నిజాన్ని నువ్వు మర్చిపోతే, బంధం నిలబడదు. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నా అత్మాభిమానం దెబ్బతిన్న రోజున నీ అహంకారానికి సమాధి కట్టే రోజు మొదలవుతుంది. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = ఈ లోకంలో ప్రతి తండ్రి తన తల్లిని ప్రేమించిన తీరు కంటే వంద రెట్లు కూతుర్ని ప్రాణంగా చూసుకుంటాడు. కానీ ఆ కూతురు వెయ్యి రెట్లు తన తండ్రిని ప్రేమించి తీరుతుంది |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = తండ్రి ప్రేమ కూతురంటే 'జాగ్రత్త' తో ఉంటుంది. కూతురి ప్రేమ 'అనుబంధం'తో ముడిపడి ఉంటుంది. బహుశా నిజమైన ప్రేమ వీళ్ళ మధ్యనే పుట్టిందేమో. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://www.youtube.com/@KommuHaribabu https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb {{Quote |text = నేను relax అవుతున్నప్పుడు Revange గురించి మాట్లాడొద్దు రివాల్వర్ లొ బుల్లెట్లు load అయిపోతాయి. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నా ఇంటికి వచ్చేటప్పుడు నీ ఇంట్లో చెప్పి రావాల్సింది తిరిగిరావడానికి నూకలు ఉంటే బతికి తిరిగొస్తానని. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నా ముందు నిలబడటానికి ముందు నా గురించి తెలుసుకుని రావాల్సింది తిరిగి వెళ్ళడానికి gate తలుపు తీసే పని ఉండదు అబులెన్సు ని పిలిచే పని ఉండదు. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = తెలిసి వచ్చిన తెలియక వచ్చిన నా ముందుకు వచ్చాక ఎవరైనా సరే ఎవరి కొలతలు వాళ్ళే ఇంటికి ఫోన్ చేసి చెప్పేయాలసిందే. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నీ ఎదురుగా ఉన్నాను... మొదలెడతావా? లేదు నేను మొదలుపెట్టాలా? ఒక్కటి గుర్తుపెట్టుకో... నేను మొదలు పెడితే, ఇక్కడ పేలే బుల్లెట్ల సౌండ్ కంటే... చావబోతున్న నీ గుండె చప్పుడే నీకు ఎక్కువ వినిపిస్తుంది! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = కడుపునిండా భోంచేసి వెళ్ళు... నీ ఆరోగ్యానికి మంచిది! తిన్నాక... ముందూ వెనక చూడకుండా ఇక్కడి నుంచి బయలుదేరు... నీ జీవితానికి మంచిది! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = ఆవేశపడితే నీ ముందున్న శత్రువుకు అలుసురా... అదే ఆలోచించి కొడితే, మున్ముందు నీ ముందు బుల్లెట్ కూడా నిలబడదు!" |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నన్ను చూసినప్పుడే... నీ ప్లాన్ నా గేటు దగ్గరే ఆగిపోయింది! ఇక నీ చావు... నా చేతిలో లాక్ అయిపోయింది! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = కళ్ళతో చుసుకున్న ప్రేమ కాళ్లకు మెట్టెలు తొడగలేవు కన్నీళ్లు తప్ప తాళి బొట్టుకు చోటు లేదూ.. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = కని పెంచిన బంధాల ముందు మోకరిల్లి ప్రేమిస్తా ప్రాణం ఇచ్చే నీ ముందు కన్నీళ్లు కురుపిస్తా |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = ఆడపిల్ల కన్నీళ్లు దాచుకుంటూ ఉంటే వెళితే ప్రేమ. అదే కన్నీళ్లు దాటుకుంటూ వెళితే సంసారం. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = నా కోసం ప్రాణమే ఇచ్చేసే నీకోసం నా జీవితాన్నే ఇచ్చేస్తా... నాకు జీవితాన్నే ఇచ్చిన నాన్న కోసం నా ప్రాణమే ఇచ్చేస్తా.. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నా మౌనం చూసి... భయపడాల్సిన అవసరం లేదనుకోకు... నేను మాట్లాడే రోజు వస్తే... నీ కథలో మాటలు ముగిసే రోజు కూడా అదే. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నన్ను గెలవాలంటే... నీ తరం ఒక్కటే సరిపోదు... ఈ ప్రపంచాన్ని వదిలే నిర్ణయం కూడా తీసేసుకుని రావాలి! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నా ముందు నిలబడటానికి తలబడటానికి ఈ జన్మ సరిపోదు నా చేతికి ఉన్న వాచ్ చాలు నీ time అయిపొయిందని చెప్పడానికి. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నన్ను చూడాలంటే మీ వాళ్ళు ఏ జన్మలో చేసుకున్న పుణ్యమో అయ్యుంటుంది కానీ నా చేతిలో చావాలంటే ఈ జన్మలొ నువ్వు చేసుకున్న కర్మ ఉంటే సరిపోతుంది. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://www.youtube.com/@KommuHaribabu https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb {{Quote |text = ఎవడికి పైనుంచి పిలుపొచ్చినా.. వాడు నన్ను వెతుక్కుంటూ రావాల్సిందే! ఎందుకంటే... పుట్టించడానికి బ్రహ్మ అనుమతి ఉండాలి, కానీ చచ్చిపోవడానికి మాత్రం కేవలం 'నా అనుమతి' కావాలి!" |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నేను నటించడానికి రాలేదు నటిద్దాం అని వచ్చిన వాళ్ళని నటరాజ్ దగ్గరకే పంపించేస్తా |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = ఏరా..వీళ్ళందరూ పని కట్టుకుని నాదగ్గర చావడానికి వస్తారేంట్రా నువ్వేమైనా చెప్పావా నా చేతిల్లో చచ్చినోళ్లుకి ఇంకో జన్మ ఉందని |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = ఒరేయ్.. వాళ్లందరికీ చెప్పు , నేనేదో యమధర్మరాజుని అయినట్టు వాళ్ళ చావులు నా 'అకౌంట్'లో పడి... నా 'కౌంట్' పెరిగిపోతోందని, నా పెళ్ళాం ఇంట్లో గొడవ చేస్తోంది. కాబట్టి.. మీ చావులతో నా అకౌంట్ నింపకండి.. దానితో పడలేకపోతున్నా... |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = మనిషిని చూసి మానవత్వాన్ని కొలవలేము... డబ్బును చూసి గొప్పతనాన్ని నిర్ణయించలేము... |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = గడప దాటి గుడి లోపలికి చూద్దామంటే... దేవుడి దయ కంటే... పూజారి దయే ముందుగా గెలవాలి! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = అయిన వారి మాటల్లో ఎంత మాధుర్యం ఉన్నా... ఆ మాటల వెనక ఉన్న అసలు రుచి ఏదో ఒక రోజు తెలియక మానదు!" |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = కాలానికి ఓ లెక్క ఉంది రా... అది ఎప్పుడూ ధనవంతుడి వాకిలి చుట్టే తిరుగుతుంది. కష్టానికి కూడా ఓ అలవాటు ఉంది... అది ఎప్పుడూ పేదోడి గుండె చుట్టే తిరుగుతుంది." |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = ఈ గడియారం చూడు... ఎంత తిరిగినా సెకన్ల ముల్లుని ఎవడూ లెక్కచేయడు. కానీ రా... సమయం కదలాలంటే మొదటి అడుగు వేసేది ఆ ముల్లేనని ఎవడూ గమనించడు. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = పేదోడి గుండెకి పైసల లెక్క తెలీదు రా... వాడికి తెలిసిందల్లా ఒక్కటే - కష్టంలో ఉన్నోడి చెయ్యి పట్టుకోవడం." |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://youtube.com/@kommuharibabu?si=SlHDLucxlrWV1cEb {{Quote |text = విమర్శలు చూసి విశ్రమించకు రా... బురదలో పుట్టిన తామరాకుకి కూడా బురద అంటదని తెలుసుకో. నువ్వు ఎక్కడ పుట్టావన్నది కాదు, ఎలా ఎదిగావన్నదే లెక్క." |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = కష్టం విలువ తెలియనప్పుడు... కన్నీటి విలువ కూడా అర్థం కాదు!" |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = ఆడపిల్లలు ఉన్న ఇంటికి... కష్టం, కన్నీళ్లు అతిథుల్లా వచ్చి వెళ్తుంటాయి... కానీ ఆ ఇంటి ధైర్యం, ప్రేమ, త్యాగం మాత్రం ఎప్పటికీ గడప దాటి వెళ్లవు!" |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = ఆడపిల్ల నవ్వు... నాన్న ఒడిలో స్వచ్ఛంగా విరిసిన వెన్నెలలా ఉంటుంది... ఆ నవ్వులో అమాయకత్వం ఉంటుంది... ఆ వెన్నెలలో నాన్న ప్రపంచం ఉంటుంది..." |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = నా గెలుపు మీ చప్పట్లలో కాదు... నా అక్షరాలను చదివిన మీ కళ్లలో మెరిసే భావోద్వేగంలో ఉంది. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = నేను రాసిన ప్రతి అక్షరం వెనుక... కొన్ని కన్నీటి కథలు ఉన్నాయి... ఆ కథల వెనుక... అందమైన మీ హృదయాలు ఉన్నాయి!" |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నా అక్షరాలు అందంగా ఉండటానికి కారణం... నేను రాసిన పదాలు కాదు... వాటిని ప్రేమించే మీ హృదయాలే!" |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నన్ను వదిలి వెళ్లిపోయిన వాళ్లను మర్చిపోయాను... కానీ వాళ్లతో గడిపిన జ్ఞాపకాలను మాత్రం కాదు!" |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నువ్వు ఇచ్చిన జ్ఞాపకాలు... నన్ను ప్రతిరోజూ నవ్విస్తాయి... అదే జ్ఞాపకాలు నన్ను ప్రతిరోజూ ఏడిపిస్తాయి!" |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నా మౌనాన్ని అర్థం చేసుకునే మనిషి దొరికుంటే... నా కన్నీళ్లకు అర్థం చెప్పాల్సిన అవసరం ఉండేది కాదు!" |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = నా గురించి ఎవరు ఎన్ని కథలు చెప్పినా... నా కథను రాసేది మాత్రం నేనే! ఎందుకంటే... నా జీవితమనే పుస్తకానికి రచయితను... హీరోను... నేనే!" |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = చెప్పుడు మాటలు విని చేతకాని వాడిలా ఉండకు ఇక్కడ నడవాల్సింది ఎవడో చెప్పిన మాటలు కాదు... నీ సొంత బుద్ధి! మైండ్ ఇట్!" |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = విమర్శల్ని విస్తరాకులా విసిరేస్తా... సమస్యల్ని చిరునవ్వుతో తుడిచేస్తా... ఎందుకంటే నా వెనుక కాదురా... విజయాలే నా ముందు నడుస్తాయి!" |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నన్ను విమర్శించే వాళ్ల మాటలు వినడానికి కూడా నాకు ఓపిక లేదురా... ఎందుకంటే, కుక్కలు మొరిగినప్పుడల్లా సింహం వెనక్కి తిరిగి చూస్తే, అడవికి రాజు ఎవరు అనేది కన్ఫ్యూజ్ అయిపోతారు!" |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నన్ను మెచ్చుకునే వాళ్లని గుండెల్లో పెట్టుకుంటా... కానీ నన్ను విమర్శించే వాళ్ల మాటలకి నా చెవుల్లో కూడా చోటు లేదు! నా లెవెల్ వేరు... నా స్టైల్ వేరు! నెక్స్ట్...!!" |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నా సపోర్ట్ ఉన్నంత వరకే ఎవరికైనా గెలుపు అనే ఆప్షన్ ఉంటుంది. ఒక్కసారి నేను వాళ్లని వదిలేశానా... వాళ్ల తలరాతలో ఓటమి తప్ప ఇంకేం మిగలదు. ఇక వాళ్లు గెలవాలంటే ఆ దేవుడు దిగివచ్చినా కుదరదు!" |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = నా కోపం ఎంత కఠినంగా ఉంటుందో తెలుసా? అది ఒకసారి బయటకు వస్తే... అవతలి వాళ్లకి అది చివరి శ్వాస అవుతుంది! నేను శాంతంగా ఉన్నప్పుడే నాతో సేఫ్... ఒక్కసారి నా మైండ్ బ్లాక్ అయిందా, నీ లైఫ్ క్లోజ్!" |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నేను ప్రశాంతంగా ఉన్నంత వరకే ఈ ప్రపంచం ప్రశాంతంగా ఉంటుంది. ఒక్కసారి నా కోపం హద్దులు దాటిందా... ఇక్కడ శబ్దాలు వినపడవు, కేవలం శవాల గుట్టలే కనిపిస్తాయి. నా మైండ్ బ్లాక్ అయితే నీ ఊపిరి ఆగిపోవడమే కాదు, నీ పేరు కూడా చరిత్రలో కలిసిపోతుంది!" |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నాతో సేఫ్‌గా ఉండటం అనేది నీకు దొరికిన లక్. దాన్ని మిస్ చేసుకున్నావా... ఇక నీకు దక్కేది నరకమే! నా థింకింగ్ స్టాప్ అయితే, నీ హార్ట్ బీట్ స్టాప్ అవుతుంది. నెక్స్ట్ సెకండ్ నీ లైఫ్‌కి పర్మనెంట్ ఎండ్ కార్డ్ పడుతుంది. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = జీవితంలో అందరినీ ద్వేశిస్తూ పోకూడదు ఎందుకంటే కొందరు పాఠాలు నేర్పుతారు కొందరు మార్గాలు చూపుతారు ఇంకొందరు మనకి మనల్ని గుర్తు చేస్తారు. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నేను ఖాళీగా పడుకున్న నా గురించి మాట్లాడే వాళ్ళ నోళ్లు మాత్రం ఖాళీగా ఉండవు. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నిశ్శబ్దంగా కష్టపడు... నిన్ను తక్కువ అంచనా వేసిన వాళ్లందరికీ నీ విజయం గట్టిగా వినిపించేలా చెబుతుంది! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నన్ను ఎంతవరకు భరించాలో అంతవరకే భరించు. నా కోపం చాలా కాస్ట్‌లీ... అది ఎంత కఠినంగా ఉంటుందంటే, అది చూసిన వాళ్లకి ఈ భూమి మీద అదే చివరి శ్వాస అవుతుంది. తప్పుకో...!" |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = ఇక్కడ అందరూ కలలు కంటారు. కానీ నా కలలు నిజం అవ్వడం చూసి... వాళ్లకి కడుపు మంటతో నిద్రపట్టదు. అంతే తేడా." |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = కొందరికి... ఇల్లు సర్దుకోవడం రాదు, ఒళ్ళు దాచుకోవడం రాదు. కానీ పక్కనోళ్ల జీవితాల గురించి మాట్లాడటానికి మాత్రం ఎప్పుడూ ముందే ఉంటారు. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = గొడవ పెట్టుకోవాలి అనుకుంటే... గడప దాటి వెళ్ళాలి! కానీ నాతో పెట్టుకుంటే... గడప దాటి లోపలికి రాలేరు! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నా ముందు నువ్వు ఆడుకో పర్వాలేదు... 👍 నన్నే ఆడించేద్దాం అనుకుంటే... ఆట మొదలెట్టాలనే ఆలోచన కూడా నీ దరిదాపుల్లోకి రాదు! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = గుండె పగిలిన శబ్దం ఎవరికీ వినిపించదు కానీ అదే గుండె రాసిన అక్షరాలు ప్రపంచానికే వినిపిస్తాయి. " |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నా మౌనాన్ని అర్థం చేసుకునే మనిషి దొరికుంటే... నా కన్నీళ్లకు అర్థం చెప్పాల్సిన అవసరం ఉండేది కాదు." ❤️🥀 |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = కూలి పని చేసిన రోజులు నా శరీరానికి అలసటను ఇచ్చాయి...కానీ నా మనసులో మాత్రం అక్షరాల అగ్నిని రగిలించాయి.కష్టం తాత్కాలికం... పట్టుదలతో సాధించే విజయం శాశ్వతం!" |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text =కూలి పని చేసిన చేతులకు... కలం పట్టే అర్హత లేదన్న సమాజానికి... నా అక్షరాలే నేడు సమాధానాలు చెప్తున్నాయి!" |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = "ఈ రోజు నువ్వు నన్ను చూసి నవ్వుతున్నావంటే... అది నీ సమయం బాగుండి కాదు, నా సమయం ఇంకా రాలేదని అర్థం!" |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = కత్తులతో చేసే యుద్ధాలు శవాలను మిగులుస్తాయి... కానీ కలంతో చేసే యుద్ధాలు సమాజంలో మార్పును, కొత్త చరిత్రను మిగులుస్తాయి! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = అమ్మ గుండె నిండా .. నా కోసం పాడిన జోలపాట, ఆ పాటలో నా బాల్యం నిత్యం ఊయలలూగుతూనే ఉంటాయి." |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = అమ్మ దాచుకున్న ఆశల అక్షరమాలే.. ప్రతి అడుగులోనూ నాతో నిత్యం జీవితాన్ని దిద్దిస్తుంది." |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = నా గురించి చెప్పాలంటే కొన్ని కన్నీటి కథల సంపుటం. నా కలం గురించి చెప్పాలంటే రెండు శ్రీలు ధరించిన శ్రీశ్రీ మదిలో మండే అగ్ని పర్వత కార్చిచ్చు ఇంధనాన్ని.. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నేను రాముడి అడుగుజాడల్లో మౌనంగా అగ్ని ప్రవేశం చేసే సీతను కాను, దుశ్శాసనుడి అహంకారానికి తలవంచి ఊరుకునే ద్రౌపదిని అంతకన్నా కాను. నేను కాలంతో కయ్యానికి దిగే శక్తిని, సమస్యల సుడిగుండాలను దాటే సంకల్పాన్ని! అంతరిక్షాన్ని తాకేంత పోరాట పటిమ ఉన్న దాన్ని గెలుపునే లక్ష్యంగా ఎంచుకున్న నేటి ఆధునిక మహిళను నేను! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నన్ను చూసి నవ్వే వాళ్ళతో నేనూ నవ్వుతాను ఎందుకంటే వాళ్ళ నవ్వు తాత్కాలికం నా నవ్వు శాశ్వతం |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = ​నన్ను పెంచిన పెంపకంలో సింహపు పొగరున్నోడు నాన్న ఉన్నాడు... అందుకే చెబుతున్నా, నేను ఆ దమ్మున్నోడి కూతుర్ని! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నా దైర్యం ఏంటంటే చీకటి ఎంత దట్టంగా ఉన్నా వెలుగు నా ముందు నడుస్తుంది మా నాన్న వెనక నిలుస్తాడు. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = తల వంచను తల దించను ఎందుకంటే నాలో మా నాన్న పంచిన రక్తం తలేత్తుకునే దైర్యం ఇచ్చింది. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = ​నేను భయపడేది మా నాన్న గుండె ధైర్యానికి... ఎందుకంటే, ఆ గుండె నిండా నేనే ఉన్నానని తెలుసు! ఆయన నమ్మకాన్ని ఎప్పటికీ గెలిపించడమే నా నైజం. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = ​నా పుట్టుకలో మా నాన్న పౌరుషం ఉంది, నా అడుగుల్లో ఆయన నేర్పిన సంస్కారం ఉంది... అందుకే నా ముందడుగు ఎప్పుడూ సింహ గర్జనే! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = ​నా అందాన్ని చూసి పొగిడేవారు, నా మాటను చూసి పొంగిపోయేవారు, మా నాన్న పెంపకం చూసి మెచ్చుకునేవారు... నన్ను చూసి కుళ్లుకునే శత్రువుల కళ్ళు సైతం, మా నాన్న ముందు తల వంచాల్సిందే! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = "నాకు ఉగ్గుపాలు పోసేటప్పుడే అమ్మ అన్నది... 'ఈ పిల్లని తట్టుకోవడం కష్టమే' అని! ఎందుకంటే... నా ఒంట్లో... నా కంట్లో.... బేదురే కనిపించట్లేదని " |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = "నా తల వంచే రోజు రావచ్చు... కానీ, మా నాన్న తల వంచే పని నా ప్రాణం ఉన్నంత వరకు జరగదు! ఈ పొగరు... నేను ఉన్నంత వరకు తగ్గదు!" |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = ​ఆడపిల్లల నవ్వులే... నా అక్షరాల్లో పూసిన పువ్వులు ! ఆ పువ్వుల మువ్వలే... నా కవితలకు అందమైన స్వర్ణాలు (దీపాలే)! {{Quote |text = ఆడపిల్ల పుట్టాలంటే... ఆ ఇంట్లో పుణ్యం ఉండాలి! ఆడపిల్లని పెంచాలంటే... ఆ ఇంట్లో జీవితం పండాలి! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నా ఓటమికి నేనే కారణం... అది మీరు నేర్పిన గుణపాఠం! నా విజయానికి మీరే ప్రధాన కారణం... నా విజయమే మీకు ఆదర్శపాఠం! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = ​ప్రతీ కష్టాన్ని స్నేహంగా తీసుకో... దాన్నుంచి గెలిచే మార్గం నేర్చుకో! ప్రతీ ఆనందాన్ని ప్రసాదంగా తీసుకో... దాన్ని నలుగురితో ప్రేమగా పంచుకో! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నేను కాలంతో ఓడిపోతూ వస్తున్నాను... కానీ ఓడిపోతూ కూడా ధైర్యంగా నిలబడుతున్నాను! ఎందుకంటే, నన్ను నేను గెలిచినంత కాలం... ఆ కాలం కూడా నన్ను ఎప్పటికీ గెలవలేదు! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = "అమ్మను ప్రేమించండి, ఆనందంగా జీవించండి. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నేను కాలంతో ఓడిపోతుంటాను... ​ఓడిపోతూ నిలబడతాను! ​నన్ను నేను గెలిచేంత కాలం... ​ఆ కాలం కూడా నన్ను గెలవలేదు |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = గీత దాటిన సీత సమస్యలో పడిందని నాటి సమాజం భయపెట్టింది.. కానీ, గడప దాటిన నేటి ఆడపిల్ల సప్త సముద్రాలూ దాటి, తన ఆత్మగౌరవాన్ని ఆకాశమంత ఎత్తుకు తీసుకెళ్లింది! కాలం మారింది.. ఇప్పుడు ఆడపిల్ల గీత దాటడం అంటే - కట్టుబాట్లను కాదు, తనని తాను బంధించే అజ్ఞానాన్ని దాటడమే!" |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = "ఆడపిల్లని చూసే చూపులో ఆత్మభిమానాన్ని పెంచాలంటే, చట్టాలను మార్చితే రాదు... సంస్కారం నేర్చితే వస్తుంది. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = నిందలన్నీ మనవే..ఆచారాలన్నీ మనవే..కట్టుబాట్లన్నీ మనవే..కన్నీళ్లన్నీ మనవే.. మరి ఏది మనది?స్వేచ్ఛ ఎవరిది... ఆడపిల్ల? |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = అలంకారాలు మనసును గెలవలేవు..ఆస్తిపాస్తులు మనకు ఆనందాన్ని ఇవ్వలేవు.. అనుబంధాలతో మన స్వేచ్ఛ కరిగిపోతుంటే..బాధ్యతలతో మన జీవితమే భారమైపోతుంటే.. చివరకు మిగిలేది ఒక్క ప్రశ్నే... మరి ఏది మనది?స్వేచ్ఛ ఎవరిది? |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = ఇది నాదేనా అంటే.. నాన్న కాదన్నాడు.ఇది మనదేనా అంటే.. అమ్మ కాదన్నది.నేనెవరిని అంటే.. సమాజం నా గొంతును వినలేదు. ప్రశ్న మాత్రం ఇంకా మిగిలే ఉంది...నేనెక్కడ?నాదేక్కడ?నా స్వేచ్ఛ ఎక్కడ?" |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = “ఆడపిల్లకి సమానత్వం ఎక్కడుంది? సంసారంలో లేదు, సమాజంలో లేదు.. బతికున్నంత కాలం పోరాటమే, స్మశానంలో మాత్రమే సమానత్వం!” |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = వంటింటికేమో మహారాణిని... బంధాలకేమో ఆదర్శాన్ని... పనులన్నిటికేమో మేటిని... నిర్ణయాలకేమో మాటలేని మౌన సాక్షిని... |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} {{Quote |text = ఆడపిల్లకి సమానత్వం ఎక్కడుంది...? అనేక సంసారాల్లో వెతికినా ఇంకా దొరకడం లేదు... అనేక మనసుల్లో ఇంకా చోటు దక్కడం లేదు... బతికున్నంత కాలం పోరాటమే... బలం ఉన్నంత కాలం సేవలకోసమే... చివరికి స్మశానంలోనైనా దొరుకుతుందా మహిళకు సమానత్వం...? సమానత్వం చట్టాల్లో రాసిన పదం కాదు... ప్రతి మనసులో బతకాల్సిన విలువ. |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} https://www.youtube.com/@KommuHaribabu {{Quote |text = పూజలెన్ని చేసినా... కొందరు మహిళల పుట్టుకకు గౌరవం దక్కదు... సేవలెన్ని చేసినా... కొందరు మహిళల జీవితాలకు గుర్తింపు దక్కదు... చట్టాలెన్ని మారినా... మనసులు మారకపోతే సమాజం మారదు...! |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి ఆదికవి నన్నయ యూనివర్సిటీ రాజమండ్రి. {{Quote |text = #TeluguStatus#EmotionalQuotes #SadStatus#HeartTouching #TeluguReels #TeluguShorts#BrokenHeart#TrendingStatus#DeepLines #Shorts #YouTubeShorts #ViralShorts #TeluguShorts #SadStatus#HeartTouching#DeepLines#Trending Kommu Haribabu, Telugu Dialogue King Writer, Telugu Dialogues, Telugu Emotional Dialogues, Heart Touching Telugu Quotes, Sad Telugu Quotes, Telugu Motivation, Life Quotes Telugu, Telugu WhatsApp Status, Telugu YouTube Shorts, Emotional Telugu Status |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి ఆదికవి నన్నయ యూనివర్సిటీ రాజమండ్రి }} |text = అందరూ_బాగుండాలి_అందులో_నేనుండాలి " సోషల్ మీడియా వైరల్ పోస్ట్ ఒరిజినల్ రచయిత: కొమ్ము హరిబాబు MA LItt |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి ఆదికవి నన్నయ యూనివర్సిటీ రాజమండ్రి }} {{Quote |text = అందరూ_బాగుండాలి_అందులో_నేనుండాలి |sign = కొమ్ము హరిబాబు, త్యాజంపూడి అబ్బాయి dialogue king writer }} eio8boctct9c2iznnsxx7i89k1m5n0a 0 239956 4956486 4909872 2026-09-12T02:06:24Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956486 wikitext text/x-wiki {{distinguish|కనిక్కా కపూర్}}{{Infobox person | name = కనికా కపూర్ | image = Kanika Kapoor launches "Teddy Bear".jpg | caption = 2016 లో కనికా కపూర్ | native_name = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1978|08|21|df=y}} | birth_place = లక్నో, ఉత్తర ప్రదేశ్, భారతదేశం | alma_mater = భత్కండే మ్యూజిక్ ఇనిస్టిట్యూట్ | nationality = భారతీయులు | occupation = {{hlist|గాయని|స్వరకర్త}} | years_active = 2012–ప్రస్తుతం | awards = | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer | genre = {{flatlist| * వెస్టర్న్ * పాప్ మ్యూజిక్ * సినిమా సంగీతం * సూఫీ }} | label = {{flatlist| * టి.సిరీస్ * జీ.మ్యూజిక్ కంపెనీ }} | instrument = వోకల్స్ | website = {{URL|kanikakapoor.com}} | associated_acts = }} | signature = | spouse = {{marriage |రాజ్ చందోక్ |1998 |2012 |end={{abbr|div.|divorced}}}} }} '''కనికా కపూర్''' (జననం: 1978 ఆగస్టు 21) భారతీయ గాయని. ఆమె లక్నోలో పుట్టి పెరిగింది. ఆమె ఎప్పుడూ గాయకురాలిగా వృత్తిని కొనసాగించాలని ఆకాంక్షించింది, కానీ ఆమె 1997 లో వ్యాపారవేత్త రాజ్ చందోక్‌ను వివాహం చేసుకుని లండన్‌కు వెళ్లింది. అక్కడ ఆమె ముగ్గురు పిల్లలకు జన్మనిచ్చింది. 2012 లో రాజ్ నుండి విడాకులు తీసుకున్న తరువాత, ఆమె గాయకురాలిగా మారడానికి ముంబైకి మకాం మార్చింది. కపూర్ మ్యూజిక్ వీడియో కోసం పాడిన మొట్టమొదటి పాట "జుగ్ని జీ" (2012) వాణిజ్యపరంగా విజయవంతమైంది. 2014 లో రాగిణి ఎంఎంఎస్ 2 చిత్రం కోసం "బేబీ డాల్" పాటతో ఆమె తన బాలీవుడ్ నేపథ్య గానం వృత్తిని ప్రారంభించింది. చిత్రం విడుదలైన తరువాత, "బేబీ డాల్" చార్టులలో అగ్రస్థానంలో నిలిచింది. కపూర్ తన గానం శైలికి విస్తృత విమర్శకుల ప్రశంసలను అందుకుంది. ఈ చిత్రానికి ఆమెకు ఉత్తమ మహిళా ప్లేబ్యాక్ సింగర్‌కు ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డు లభించింది. కపూర్ తదనంతరం [[హ్యాపీ న్యూ ఇయర్ (2014 సినిమా)|హ్యాపీ న్యూ ఇయర్]] (2014) చిత్రానికి "లవ్లీ", "కమ్లీ", రాయ్ (2015) చిత్రానికి "చిట్టియన్ కలైయన్", "దేశి" చిత్రానికి [[ఏక్ పహేలీ లీలా]] (2015) చిత్రం కోసం "దేశీ లుక్", ఆల్ ఈజ్ వెల్ (2015) చిత్రానికి "నాచన్ ఫర్రేట్", కిస్ కిస్కో ప్యార్ కరూన్ (2015) చిత్రం కోసం "జుగ్ని పీకే టైట్ హై", " మెయిన్ ఔర్ చార్లెస్ (2015) చిత్రానికి "జబ్ చాయే తేరా జాడూ", హేట్ స్టోరీ 3 (2015) చిత్రానికి "నీన్దేన్ ఖుల్ జాతి హై", దిల్‌వాలే (2015) చిత్రానికి "ప్రీమికా" వంటి పాటలు పాడినందుకు గుర్తింపు పొందింది. తరువాత అత్యధిక వసూళ్లు చేసిన బాలీవుడ్ చిత్రాలలో గుర్తింపు పొందిన ర్యాంకుల్లో నిలిచింది. [[ఉడ్తా పంజాబ్]] (2016) చిత్రం నుండి వచ్చిన "డా డా దాస్సే" పాట ఆమెకు అనేక ఉత్తమ ప్లేబ్యాక్ సింగర్ అవార్డులు, నామినేషన్లను సంపాదించింది. దాని తరువాత ఆమె బీమాన్ లవ్ (2016) నుండి "హగ్ మి", ది లెజెండ్ ఆఫ్ మైఖేల్ మిశ్రా (2016) చిత్రం నుండి "లవ్ లెటర్" పాటలను పాడింది. ఆన్ని పాటలు విజయవంతమయ్యాయి. 2020 మార్చి లో, లండన్ నుండి తిరిగి వచ్చిన తరువాత, [[లక్నో]]లోని హోటల్ తాజ్ వద్ద భారత రాజకీయ నాయకులు, విఐపిలతో కలిసి ఆమె భారత ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా కొన్ని పార్టీలకు హాజరయింది. ఆ సమయంలో కరోనావైరస్‌కు వ్యతిరేకంగా ఆరోగ్య మంత్రిత్వ శాఖ గృహ నిర్బంధంలో ఉండాలని సలహా ఇచ్చింది. తరువాత, ఆమె కోవిడ్ -19 కు పాజిటివ్ రిపోర్డు వచ్చింది. ఆమె నిర్లక్ష్యానికి ఆమెపై ఫిర్యాదు చేశారు. == బాల్య జీవితం == కపూర్ 1978 ఆగస్టు 21 న [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] లోని [[లక్నో]]లో జన్మించారు. ఆమె తండ్రి రాజీవ్ కపూర్ ఒక వ్యాపారవేత్త, ఆమె తల్లి పూనం కపూర్ ఒక బోటిక్ యజమాని. {{cn|date=May 2020}} ఆమె ఉత్తర ప్రదేశ్ లోని ఖాత్రి కుటుంబంలో పుట్టి పెరిగింది.<ref name="TOISmallTownGirl">{{cite web|url=http://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/music/news/Kanika-Kapoor-I-am-just-a-simple-small-town-girl-who-has-been-through-a-lot/articleshow/46502819.cms|title=Kanika Kapoor: I am just a simple small town girl who has been through a lot|work=The Times of India|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151118115911/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Kanika-Kapoor-I-am-just-a-simple-small-town-girl-who-has-been-through-a-lot/articleshow/46502819.cms?from=mdr|archivedate=18 November 2015|quote="I am a Khatri, who was born and brought up in Lucknow ... I got married to Raj and moved to London when I was only 17 ... we separated about five years ago and finally divorced three years back ... This was January 2012 ... By July, Raj and I had separated and in October, I won the best British Asian award."}}</ref> అక్కడ ఆమె సంగీతం కూడా అభ్యసించింది.<ref name="Baby Doll">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/music/news-and-interviews/I-had-no-idea-who-Sunny-Leone-was-Baby-Doll-singer/articleshow/32791663.cms?intenttarget=no|title=I had no idea who Sunny Leone was: Baby Doll singer|author=Sunayana Suresh|date=18 March 2014|newspaper=[[The Times of India]]|accessdate=21 December 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141013074928/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/I-had-no-idea-who-Sunny-Leone-was-Baby-Doll-singer/articleshow/32791663.cms|archivedate=13 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/news/life-style/star-track/-i-love-chandigarh-sarson-ka-saag--/254019.html|title=I love Chandigarh, sarson ka saag ...|date=20 June 2016|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|access-date=5 జూలై 2020|archive-date=22 జూన్ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160622185808/http://www.tribuneindia.com/news/life-style/star-track/-i-love-chandigarh-sarson-ka-saag--/254019.html|url-status=dead}}</ref> ఆమె తన 12 సంవత్సరాల వయస్సులో, వారణాసి నుండి సంగీతకారుడు పండిట్ గణేష్ ప్రసాద్ మిశ్రా ఆధ్వర్యంలో శాస్త్రీయ సంగీతాన్ని అభ్యసించడం ప్రారంభించింది. అతనితో పాటు భారతదేశం చుట్టూ శాస్త్రీయ కచేరీలకు హాజరయింది. కపూర్ తన బాల్యంలో పాఠశాలలో అనేక సంగీత పోటీలలో పాల్గొంది. 15 సంవత్సరాల వయస్సులో ఆమె ఆల్ ఇండియా రేడియోలో భజన్ గాయకుడు అనుప్ జలోటాతో కలిసి అతని ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఆమె బి.ఏ.డిగ్రీని పూర్తిచేసింది. ఆపై లక్నోలోని భట్ఖండే మ్యూజిక్ ఇనిస్టిట్యూట్ నుండి సంగీతంలో మాస్టర్స్ డిగ్రీని పొందింది. ఆ తర్వాత ఆమె తన సంగీత వృత్తిని కొనసాగించడానికి ముంబైకి వెళ్లింది.<ref>{{cite news|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/I-Am-Living-My-Ambitions-and-Dreams-Says-Kanika-Kapoor/2015/05/12/article2810357.ece|title=I Am Living My Ambitions and Dreams, Says Kanika Kapoor|author=R.M. Vijayakar|date=12 May 2015|work=[[The New Indian Express]]|accessdate=12 May 2015|archive-date=11 మార్చి 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311200459/http://www.newindianexpress.com/entertainment/I-Am-Living-My-Ambitions-and-Dreams-Says-Kanika-Kapoor/2015/05/12/article2810357.ece|url-status=dead}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == కనికా కపూర్ 1997 లో రాజ్ చందోక్ అనే ఎన్ఆర్ఐ వ్యాపారవేత్తను వివాహం చేసుకుని తన భర్తతో పాటు లండన్ వెళ్ళింది. ఆమెకు ముగ్గురు పిల్లలు ఉన్నారు. ఆమె 2012 లో తన భర్త నుండి విడిపోయి లక్నోలోని తన తల్లిదండ్రుల ఇంటికి తిరిగి వెళ్లింది.<ref name="toi45177954">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/music/Im-not-here-jut-to-sing-for-Bollywood-Kanika-Kapoor/articleshow/45177954.cms|title=Im not here jut to sing for Bollywood: Kanika Kapoor|author=Elina Priyadarshini Padhiary|date=18 November 2014|newspaper=[[The Times of India]]|accessdate=21 December 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://khabar.ndtv.com/news/filmy/photos-singer-kanika-kapoor-was-married-when-she-was-18-1420557|title=PHOTOS: 18 की उम्र में हुई थी सिंगर कनिका कपूर की शादी, 3 बच्चों की हैं मां|date=18 June 2016|work=[[NDTV India]]|access-date=5 జూలై 2020|archive-date=19 జూన్ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619135652/http://khabar.ndtv.com/news/filmy/photos-singer-kanika-kapoor-was-married-when-she-was-18-1420557|url-status=dead}}</ref><ref name="toi35150257">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/I-had-to-deal-with-a-lot-of-vicious-rumours-Kanika-Kapoor/articleshow/35150257.cms|title=I had to deal with a lot of vicious rumours: Kanika Kapoor|author=Devanshi Seth|date=15 May 2014|newspaper=[[The Times of India]]|accessdate=21 December 2014}}</ref> ఈ జంట 2012 లో విడాకులు తీసుకున్నారు.<ref name="TOISmallTownGirl" /><ref>{{cite web|url=http://www.mumbaimirror.com/others/sunday-read/Small-talk-The-sirens-call/articleshow/50790072.cms|title=Smaal talk: The siren's call|author=Roy, Saumya|date=30 January 2016|work=[[Mumbai Mirror]]|accessdate=29 February 2016|archive-date=31 జనవరి 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131090422/http://www.mumbaimirror.com/others/sunday-read/Small-talk-The-sirens-call/articleshow/50790072.cms|url-status=dead}}</ref> కపూర్ తెలియజేసిన ప్రకారం ఆమె పంజాబీ సాహిత్యంతో వివిధ బాలీవుడ్ పాటలు పాడినప్పటికీ, ఆమె పంజాబీ మాట్లాడలేదు. తద్వారా తనను తాను "యుపి ఖాత్రి"గా భావిస్తుంది.<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/music/im-not-punjabi-i-dont-know-punjabi-kanika-kapoor-2866104/|title=I'm not Punjabi, I don't know Punjabi: Kanika Kapoor|date=21 June 2016}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాల జాబితా}} ==బాహ్య లంకెలు== {{Commons category}} * {{IMDb name|2717868|Kanika Kapoor}} * {{Facebook|TheKanikaKapoor|Kanika Kapoor}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1978 జననాలు]] mnag3dj14diue6gce025xaohoho9oaj 0 240037 4956552 4396018 2026-09-12T06:23:59Z యర్రా రామారావు 28161 4956552 wikitext text/x-wiki {{హిందూ మతము}} [[మతము|మతం]], ఆధ్యాత్మికతలో, ఒక తీర్థయాత్ర గొప్ప నైతిక ప్రాముఖ్యత కూడిన ఒక దీర్ఘ [[ప్రయాణం]] లేదా శోధన. కొన్నిసార్లు, ఇది ఒక పవిత్ర ప్రదేశం లేదా ఒక [[ప్రయాణం]] నమ్మకం, విశ్వాసం యొక్క ప్రాముఖ్యతతో కూడినది. ప్రతి ప్రధాన మతం లోని సభ్యులు యాత్రికులుగా యాత్రలలో పాల్గొంటారు. అలాంటి ఒక ప్రయాణం చేసే వ్యక్తిని ఒక యాత్రికుడు అంటారు. కొన్ని ఇతర మతాలు వలె కాకుండా, హిందువులు తమ [[జీవితకాలం]]లో తీర్థయాత్రలను చేపట్టవలసిన అవసరం లేదు.<ref>[http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/traditions/hinduism Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs - Hinduism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002200952/http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/traditions/hinduism |date=2011-10-02 }} See drop-down essay on "Hindu Practices"</ref> అయినప్పటికీ, చాలామంది [[హిందువులు]] అట్లాంటి యాత్రా స్థలాలకు ఈ క్రింది వాటిలోని వాటికి వెళ్ళుతూనే ఉన్నారు: ==భారత దేశం== [[దస్త్రం:Kodlamane Vishnumurthy Temple.jpg|thumb|కొడలనే శ్రీ విష్ణుమూర్తి దేవాలయం]] [[దస్త్రం:Kashi Vishwanath temple.jpg|thumb|వారణాసి ప్రధాన యాత్రా స్థలాలలో ఒకటి]] [[దస్త్రం:Tirumala gopurams.JPG|thumb|తిరుపతి దేవాలయం]] {{main|భారతదేశం లోని హిందూమత యాత్రాస్థలాల జాబితా}} '''చార్ ధామ్''' (నాలుగు ప్రముఖ పుణ్యక్షేత్ర ప్రాంతాలు) : నాలుగు పుణ్య క్షేత్రాలు [[పూరి (ఒరిస్సా)|పూరి]], [[రామేశ్వరము|రామేశ్వరం]], ద్వారకా, [[బద్రీనాథ్]] (లేదా హిమాలయాల్లోని పట్టణాలు అయిన బద్రీనాథ్, [[కేదార్‌నాథ్]], గంగోగోత్రి, యమనోత్రి) వీటికి ప్రత్యామ్నాయంగా చార్ ధామ్ (నాలుగు నివాసాలు) తీర్థయాత్ర సర్క్యూట్‌ను కలిగి ఉంటాయి. '''కుంభమేళా''' : కుంభ మేళా ("పిట్చెర్ ఫెస్టివల్") హిందూ యాత్రికులకు పవిత్రమైన వాటిలో ఇది ఒకటి, ఇది మూడు సంవత్సరాలకు ఒకసారి జరుగుతుంది, [[అలహాబాదు|అలహాబాద్]], [[హరిద్వార్]], [[నాసిక్|నాశిక్]], [[ఉజ్జయిని|ఉజ్జయినీ]] ఈ ప్రదేశములలో వరుస క్రమంగా వస్తూ తిరుగుతుంది. '''పురాణ గ్రంథాల ప్రకారం పాత పవిత్ర నగరాలు''' : [[కాశీ]] అని పిలవబడే పూర్వం [[వారణాసి]], అలహాబాద్ గతంలో ప్రయాగ అని పిలుస్తారు, హరిద్వార్-రిషికేశ్, మధుర-బృందావన్, అయోధ్య నగరాలు. '''ప్రధాన ఆలయం నగరాలు''' : పూరి, ప్రధాన వైష్ణవ జగన్నాథ ఆలయం, రథ యాత్ర వేడుకలను నిర్వహిస్తుంది; కత్రా, వైష్ణో దేవి దేవాలయం; ఖ్యాతి గడించిన మూడు ఆలయాలు, భారీ తీర్థయాత్రలు; షిర్డీ, శ్రీరంగ సాయి బాబా నివాసం; తిరుమల - [[తిరుపతి]], [[తిరుమల]] వేంకటేశ్వర స్వామి దేవాలయం;, శబరిమల, స్వామీ అయ్యప్పను [[అంతర్వేది]] శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి వారిని పూజిస్తారు. '''శక్తి పీఠాలు''' : శక్తి పీఠాలు దర్శించుకునేందుకు, తీర్థయాత్రలు చేసే యాత్రికులు వర్గం ప్రత్యేకంగా ఉంటుంది. ఈ [[శక్తి పీఠాలు]]లో స్త్రీ దేవతను పూజిస్తారు, వేటిలో ప్రముఖమైన, ప్రధానమైనవి కాలిఘాట్, కామాఖ్య అనే రెండు ఉన్నాయి . ఈ శక్తి పీఠాలు మొత్తం 51 ఉన్నాయి. '''జ్యోతిర్లింగాలు''': జ్యోతిర్లింగాలు దర్శించుకునేందుకు ఇతర ముఖ్యమైన భక్తులు, తీర్థయాత్రలు చేసే యాత్రికులు వర్గం ప్రత్యేకంగా ఉంటుంది. శివ లింగాల రూపంలో పూజిస్తారు. [[భారత దేశము|భారతదేశం]]లో పన్నెండు జ్యోతిర్లింగాలు ఉన్నారు. '''దివ్య దేశములు''': విష్ణువును పూజించే పవిత్ర దేవాలయాలు "దివ్య దేశాలు" అనేవి మరొక ముఖ్యమైన తీర్ధయాత్ర. 108 దివ్య దేశములు ఉన్నాయి. తిరుపతిలోని తిరుమలై వేంకటేశ్వర ఆలయం వాటిలో ఒకటి. '''తీర్థ క్షేత్రం''' : కొడలనే శ్రీ [[విష్ణుమూర్తి]] దేవాలయం ఒక శక్తివంతమైన తీర్థ క్షేత్రం. ఈ బ్రహ్మండంలో ఎక్కడైనా కూడా ఇలాంటి ప్రదేశం లేదు. ==నేపాల్== [[దస్త్రం:Pashupatinath ritesh.JPG|thumb|పశుపతినాథ ఆలయం యొక్క దృశ్యం]] * బారాహేధేత్ర * జనకపురం * [[ముక్తినాథ్]] * పశుపతినాథ్ ఆలయం * రురు క్షేత్ర యొక్క రిషికేశ్ కాంప్లెక్స్ * [[గడీమాయ్]] * గుజ్యేశ్వరి మందిరము ( శక్తిపీఠం) ==టిబెట్టు== * మానస (శక్తిపీఠం) ==చైనా== [[File:Manasarobar.jpg|thumb|మానసరోవర్ సరస్సు]] * కైలాష్ పర్వతం * లేక్ మానసరోవర్ == మారిషస్ == * గంగా తలావో ==శ్రీలంక == * పంచ ఈశ్వరములు- సాంప్రదాయ పురాతన కాలం నుంచి ఈ ద్వీపంలోని 5 పురాతన శివాలయాలు. * అరుణగిరినాథర్ - శ్రీలంక యొక్క పురాతన మురుగన్ తీర్థయాత్ర మార్గంతో సహా ** మావిపపురం కందస్వామి ఆలయం, మావిపపురం, కంకేశ్సంతురై ** నల్లూర్ కందస్వామి ఆలయం, [[జాఫ్నా]], ** కోణేశ్వరం ఆలయం, ట్రింకోమలై, ** వేరుగల్ మురుగన్ కోవిల్, వెరుగల్ అరు, వెరుగల్, ట్రింకోమలై జిల్లా * తిరుక్కోవిల్ సితిర వేలాయుత స్వామి కోవిల్, తిరుక్కొవిల్, బట్టికలోవా, ** అరుగం బే, అంపారై ** పనామై (శ్రీలంక), అంపారై ** ఉకంతమలై మురుగన్ కోవిల్, ఒకాండా, కుమాన నేషనల్ పార్క్ ** కతరాగమ ఆలయం, దక్షిణాన కత్రికమం == పాకిస్తాన్ == * [[హింగ్లాజ్]] * శివ్ మందిర్, ఉమర్‌కోట్ * కట్రాజ్ ఆలయం ==బంగ్లాదేశ్== * సుగంధ (శక్తిపీఠం), షికార్ పూర్. * ఛొట్టోగ్రామ్ (శక్తిపీఠం), చంద్రనాధ్ కొండ * కార్తోయతాత్ (శక్తిపీఠం), భవానీపూర్ గ్రామం, [[బంగ్లాదేశ్]] * [[:వర్గం:బంగ్లాదేశ్ లోని హిందూ దేవాలయాలు|వర్గం:బంగ్లాదేశ్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] == ఇండోనేషియా == * బెసకిహ్ అమ్మ ఆలయం * ప్రంబనాన్ ==కంబోడియా== [[దస్త్రం:Angkor Wat.jpg|thumb|అంగార్ వాట్]] * ప్రహ విహార్ ఆలయం * అంగార్ వాట్ ==మలేషియా== [[దస్త్రం:Batu caves.jpg|thumb|బటు గుహలు]] * [[బటు గుహలు]] * అరుల్మిగు బాలదండాయుధపాణి ఆలయం, పెనాంగ్ == ఇవి కూడా చూడండి == * [[భారతదేశం లోని హిందూమత యాత్రాస్థలాల జాబితా|భారతదేశం హిందూమత యాత్రాస్థలాలు]] ==మూలాలు== {{reflist}} {{హిందూమతం ఆరాధన}} {{హిందూ మతం పవిత్ర నగరాలు}} [[వర్గం:హిందూమతం]] [[వర్గం:హిందూ మతము తీర్థయాత్ర ప్రాంతాలు]] [[వర్గం:హిందూ మతము సంబంధిత జాబితాలు]] [[వర్గం:హిందూ మతము తీర్థయాత్ర ప్రాంతాల జాబితాలు]] s52cr2qqzw9yjj1ys201datokky20sq 4956554 4956552 2026-09-12T06:25:03Z యర్రా రామారావు 28161 /* కంబోడియా */ 4956554 wikitext text/x-wiki {{హిందూ మతము}} [[మతము|మతం]], ఆధ్యాత్మికతలో, ఒక తీర్థయాత్ర గొప్ప నైతిక ప్రాముఖ్యత కూడిన ఒక దీర్ఘ [[ప్రయాణం]] లేదా శోధన. కొన్నిసార్లు, ఇది ఒక పవిత్ర ప్రదేశం లేదా ఒక [[ప్రయాణం]] నమ్మకం, విశ్వాసం యొక్క ప్రాముఖ్యతతో కూడినది. ప్రతి ప్రధాన మతం లోని సభ్యులు యాత్రికులుగా యాత్రలలో పాల్గొంటారు. అలాంటి ఒక ప్రయాణం చేసే వ్యక్తిని ఒక యాత్రికుడు అంటారు. కొన్ని ఇతర మతాలు వలె కాకుండా, హిందువులు తమ [[జీవితకాలం]]లో తీర్థయాత్రలను చేపట్టవలసిన అవసరం లేదు.<ref>[http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/traditions/hinduism Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs - Hinduism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002200952/http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/traditions/hinduism |date=2011-10-02 }} See drop-down essay on "Hindu Practices"</ref> అయినప్పటికీ, చాలామంది [[హిందువులు]] అట్లాంటి యాత్రా స్థలాలకు ఈ క్రింది వాటిలోని వాటికి వెళ్ళుతూనే ఉన్నారు: ==భారత దేశం== [[దస్త్రం:Kodlamane Vishnumurthy Temple.jpg|thumb|కొడలనే శ్రీ విష్ణుమూర్తి దేవాలయం]] [[దస్త్రం:Kashi Vishwanath temple.jpg|thumb|వారణాసి ప్రధాన యాత్రా స్థలాలలో ఒకటి]] [[దస్త్రం:Tirumala gopurams.JPG|thumb|తిరుపతి దేవాలయం]] {{main|భారతదేశం లోని హిందూమత యాత్రాస్థలాల జాబితా}} '''చార్ ధామ్''' (నాలుగు ప్రముఖ పుణ్యక్షేత్ర ప్రాంతాలు) : నాలుగు పుణ్య క్షేత్రాలు [[పూరి (ఒరిస్సా)|పూరి]], [[రామేశ్వరము|రామేశ్వరం]], ద్వారకా, [[బద్రీనాథ్]] (లేదా హిమాలయాల్లోని పట్టణాలు అయిన బద్రీనాథ్, [[కేదార్‌నాథ్]], గంగోగోత్రి, యమనోత్రి) వీటికి ప్రత్యామ్నాయంగా చార్ ధామ్ (నాలుగు నివాసాలు) తీర్థయాత్ర సర్క్యూట్‌ను కలిగి ఉంటాయి. '''కుంభమేళా''' : కుంభ మేళా ("పిట్చెర్ ఫెస్టివల్") హిందూ యాత్రికులకు పవిత్రమైన వాటిలో ఇది ఒకటి, ఇది మూడు సంవత్సరాలకు ఒకసారి జరుగుతుంది, [[అలహాబాదు|అలహాబాద్]], [[హరిద్వార్]], [[నాసిక్|నాశిక్]], [[ఉజ్జయిని|ఉజ్జయినీ]] ఈ ప్రదేశములలో వరుస క్రమంగా వస్తూ తిరుగుతుంది. '''పురాణ గ్రంథాల ప్రకారం పాత పవిత్ర నగరాలు''' : [[కాశీ]] అని పిలవబడే పూర్వం [[వారణాసి]], అలహాబాద్ గతంలో ప్రయాగ అని పిలుస్తారు, హరిద్వార్-రిషికేశ్, మధుర-బృందావన్, అయోధ్య నగరాలు. '''ప్రధాన ఆలయం నగరాలు''' : పూరి, ప్రధాన వైష్ణవ జగన్నాథ ఆలయం, రథ యాత్ర వేడుకలను నిర్వహిస్తుంది; కత్రా, వైష్ణో దేవి దేవాలయం; ఖ్యాతి గడించిన మూడు ఆలయాలు, భారీ తీర్థయాత్రలు; షిర్డీ, శ్రీరంగ సాయి బాబా నివాసం; తిరుమల - [[తిరుపతి]], [[తిరుమల]] వేంకటేశ్వర స్వామి దేవాలయం;, శబరిమల, స్వామీ అయ్యప్పను [[అంతర్వేది]] శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి వారిని పూజిస్తారు. '''శక్తి పీఠాలు''' : శక్తి పీఠాలు దర్శించుకునేందుకు, తీర్థయాత్రలు చేసే యాత్రికులు వర్గం ప్రత్యేకంగా ఉంటుంది. ఈ [[శక్తి పీఠాలు]]లో స్త్రీ దేవతను పూజిస్తారు, వేటిలో ప్రముఖమైన, ప్రధానమైనవి కాలిఘాట్, కామాఖ్య అనే రెండు ఉన్నాయి . ఈ శక్తి పీఠాలు మొత్తం 51 ఉన్నాయి. '''జ్యోతిర్లింగాలు''': జ్యోతిర్లింగాలు దర్శించుకునేందుకు ఇతర ముఖ్యమైన భక్తులు, తీర్థయాత్రలు చేసే యాత్రికులు వర్గం ప్రత్యేకంగా ఉంటుంది. శివ లింగాల రూపంలో పూజిస్తారు. [[భారత దేశము|భారతదేశం]]లో పన్నెండు జ్యోతిర్లింగాలు ఉన్నారు. '''దివ్య దేశములు''': విష్ణువును పూజించే పవిత్ర దేవాలయాలు "దివ్య దేశాలు" అనేవి మరొక ముఖ్యమైన తీర్ధయాత్ర. 108 దివ్య దేశములు ఉన్నాయి. తిరుపతిలోని తిరుమలై వేంకటేశ్వర ఆలయం వాటిలో ఒకటి. '''తీర్థ క్షేత్రం''' : కొడలనే శ్రీ [[విష్ణుమూర్తి]] దేవాలయం ఒక శక్తివంతమైన తీర్థ క్షేత్రం. ఈ బ్రహ్మండంలో ఎక్కడైనా కూడా ఇలాంటి ప్రదేశం లేదు. ==నేపాల్== [[దస్త్రం:Pashupatinath ritesh.JPG|thumb|పశుపతినాథ ఆలయం యొక్క దృశ్యం]] * బారాహేధేత్ర * జనకపురం * [[ముక్తినాథ్]] * పశుపతినాథ్ ఆలయం * రురు క్షేత్ర యొక్క రిషికేశ్ కాంప్లెక్స్ * [[గడీమాయ్]] * గుజ్యేశ్వరి మందిరము ( శక్తిపీఠం) ==టిబెట్టు== * మానస (శక్తిపీఠం) ==చైనా== [[File:Manasarobar.jpg|thumb|మానసరోవర్ సరస్సు]] * కైలాష్ పర్వతం * లేక్ మానసరోవర్ == మారిషస్ == * గంగా తలావో ==కంబోడియా== [[దస్త్రం:Angkor Wat.jpg|thumb|అంగార్ వాట్]] * ప్రహ విహార్ ఆలయం * అంగార్ వాట్ ==మలేషియా== [[దస్త్రం:Batu caves.jpg|thumb|బటు గుహలు]] * [[బటు గుహలు]] * అరుల్మిగు బాలదండాయుధపాణి ఆలయం, పెనాంగ్ ==శ్రీలంక == * పంచ ఈశ్వరములు- సాంప్రదాయ పురాతన కాలం నుంచి ఈ ద్వీపంలోని 5 పురాతన శివాలయాలు. * అరుణగిరినాథర్ - శ్రీలంక యొక్క పురాతన మురుగన్ తీర్థయాత్ర మార్గంతో సహా ** మావిపపురం కందస్వామి ఆలయం, మావిపపురం, కంకేశ్సంతురై ** నల్లూర్ కందస్వామి ఆలయం, [[జాఫ్నా]], ** కోణేశ్వరం ఆలయం, ట్రింకోమలై, ** వేరుగల్ మురుగన్ కోవిల్, వెరుగల్ అరు, వెరుగల్, ట్రింకోమలై జిల్లా * తిరుక్కోవిల్ సితిర వేలాయుత స్వామి కోవిల్, తిరుక్కొవిల్, బట్టికలోవా, ** అరుగం బే, అంపారై ** పనామై (శ్రీలంక), అంపారై ** ఉకంతమలై మురుగన్ కోవిల్, ఒకాండా, కుమాన నేషనల్ పార్క్ ** కతరాగమ ఆలయం, దక్షిణాన కత్రికమం == పాకిస్తాన్ == * [[హింగ్లాజ్]] * శివ్ మందిర్, ఉమర్‌కోట్ * కట్రాజ్ ఆలయం ==బంగ్లాదేశ్== * సుగంధ (శక్తిపీఠం), షికార్ పూర్. * ఛొట్టోగ్రామ్ (శక్తిపీఠం), చంద్రనాధ్ కొండ * కార్తోయతాత్ (శక్తిపీఠం), భవానీపూర్ గ్రామం, [[బంగ్లాదేశ్]] * [[:వర్గం:బంగ్లాదేశ్ లోని హిందూ దేవాలయాలు|వర్గం:బంగ్లాదేశ్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] == ఇండోనేషియా == * బెసకిహ్ అమ్మ ఆలయం * ప్రంబనాన్ == ఇవి కూడా చూడండి == * [[భారతదేశం లోని హిందూమత యాత్రాస్థలాల జాబితా|భారతదేశం హిందూమత యాత్రాస్థలాలు]] ==మూలాలు== {{reflist}} {{హిందూమతం ఆరాధన}} {{హిందూ మతం పవిత్ర నగరాలు}} [[వర్గం:హిందూమతం]] [[వర్గం:హిందూ మతము తీర్థయాత్ర ప్రాంతాలు]] [[వర్గం:హిందూ మతము సంబంధిత జాబితాలు]] [[వర్గం:హిందూ మతము తీర్థయాత్ర ప్రాంతాల జాబితాలు]] 38n2bd0xr3wo5yrn4ic87tst0h2kufw 0 240051 4956550 4721678 2026-09-12T06:21:57Z యర్రా రామారావు 28161 4956550 wikitext text/x-wiki {{హిందూమతము}} మతం, ఆధ్యాత్మికతలో, ఒక తీర్థయాత్ర గొప్ప నైతిక ప్రాముఖ్యత, ఇది ఒక పవిత్ర ప్రదేశం లేదా ఒక ప్రయాణం నమ్మకం, విశ్వాసం ప్రాముఖ్యతతో కూడినది. ప్రతి ప్రధాన మతం లోని సభ్యులు విశ్వాసం కలిగిన ప్రజలు యాత్రికులుగా యాత్రలలో పాల్గొంటారు. ప్రతి పవిత్ర స్థలాలకు యాత్రకు దాని స్వంత మతపరమైన ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉంది. '''పవిత్ర ప్రదేశం''': హిమాలయ చార్ ధామ్ - బద్రీనాథ్, కేదార్నాథ్, గంగోత్రి, యమనోత్రి. వారణాసి / కాశీ, అలహాబాద్ / ప్రయాగ, హరిద్వార్-రిషికేశ్, మధుర-బృందావన్, అయోధ్య. '''మహామహమ్''': ఆలయం పట్టణమైన కుంబకోణంలో జరిగే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ పండుగ. ఇది 12 సంవత్సరాలలో ఒకసారి జరుపుకుంటారు. 25 లక్షల మందికి పైగా ప్రజలు ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో నుండి ఇక్కడకు వస్తారు. '''పవిత్ర ఆలయం''': శృంగేరి, ద్వారకా, పూరి, బద్రీనాథ్ నాలుగు పీఠాలు. వైష్ణో దేవి దేవాలయం, కత్రా; వైష్ణవ జగన్నాథ ఆలయం, రథ యాత్ర వేడుకలకు పూరీ; తిరుమల - తిరుపతి, తిరుమల వేంకటేశ్వర స్వామి దేవాలయం; స్వామి అయ్యప్పకు శబరిమల నివాసం. శక్తి పీఠాలు, కాళీఘాట్, కామాఖ్య స్త్రీ దేవతలు. జ్యోతిర్లింగాలు. పంచ భూత స్థలం.[[అంతర్వేది]] శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం '''కుంభమేళా''': కుంభ మేళా ("పిట్చెర్ ఫెస్టివల్") హిందూ యాత్రికులకు పవిత్రమైన వాటిలో ఇది ఒకటి, ఇది మూడు సంవత్సరాలకు ఒకసారి జరుగుతుంది, అలహాబాద్, హరిద్వార్, నాశిక్, ఉజ్జయినీ ఈ ప్రదేశాలలో వరుస క్రమంగా వస్తూ తిరుగుతుంది. '''పవిత్ర దేవత''': కులదేవత హిందూ కుటుంబాలకు తమ సొంత కుటుంబం పోషకుడు లేదా పోషకురాలు. ఈ దేవత ఒక వంశం పరంపర, ఒక వంశం తెగ లేదా ఒక ప్రాంతం లేదా జాతికి చెందినది. '''సాధువుల సమాధులు, సమాధులు సమూహాలు''': అలండి, దింణేశ్వర్ సమాధి: షిర్డీ, షిర్డీ సాయి బాబా స్వగృహం. == జాబితా== [[దస్త్రం:Kashi Vishwanath temple.jpg|thumb|వారణాసి ప్రధాన యాత్రా స్థలాలలో ఒకటి.]] [[దస్త్రం:Dwarkadheesh temple.jpg|thumb|ద్వారకా ఆలయం.]] [[దస్త్రం:Tirumala gopurams.JPG|thumb|తిరుపతి దేవాలయం]] [[File:Temple-Jagannath.jpg|thumb|జగన్నాథ ఆలయం]] [[దస్త్రం:Badrinath temple.jpg|thumb|బద్రీనాథ ఆలయం]] [[దస్త్రం:Cave Temple of Lord Amarnath.jpg|thumb|అమర్నాథ్ ఆలయం]] [[దస్త్రం:Mathura Temple-Mathura-India0002.JPG|thumb|కేశవ దేవ్ దేవాలయం]] ===అ=== * [[అకాల్ తక్త్]] * [[అంతర్వేది]] ఆంధ్ర ప్రదేశ్ * [[#అమర్నాథ్ అమర్నాథ్ ఆలయం|అమర్నాథ్]], [[జమ్మూ కాశ్మీరు]] * [[అంబాజీ]], [[గుజరాత్]] * [[అంబాబాయి యోగేశ్వరి ఆలయం, అంబాజోగై]], [[మహారాష్ట్ర]] * [[అక్షయగంగ]], [[అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] * [[అక్షరధామ్]] * [[అఖాడచండీ ఆలయం]] * [[అగ్ని దేవాలయం]] * [[అట్టుకళ్| అట్టుకళ్ పొంగాల]] * [[అత్థాస్ (శక్తిపీఠం)]], లాభపూర్, [[పశ్చిమ బెంగాల్]] * [[అనంత వాసుదేవ ఆలయం]] * [[అన్నమలై హిల్]] * అమరేశ్వరస్వామి దేవాలయం, [[అమరావతి (గ్రామం)|అమరావతి]] (పట్టణం) * [[అమర్‌కాంతక్]], [[మధ్యప్రదేశ్]] * [[అమ్మపల్లి సీతారామచంద్రస్వామి ఆలయం]] * [[అయోధ్య]] * [[అరుణాచలం]] * [[అరుణాచల్ ప్రదేశ్#పర్యాటకం|పరాశరం కుండ్, అస్సాం]] * [[అలకలతోపు]] * [[అలహాబాద్]], [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] * [[అలియాబాదు రత్నాలయం]] * [[అళంది ]], [[మహారాష్ట్ర]] * [[అళగియ మణవాళ పెరుమాళ్ ఆలయం]] * [[అవిట్టత్తూర్]] * [[అహోబిలం]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] ===ఆ=== * [[ఆట్టుకాలమ్మ భగవతి క్షేత్రం]] * [[ఆనంద్‌ఆశ్రం కంహంగాడ్]] * [[ఆశ్వక్లాంత్ స్వామి ఆలయం]] గౌహతి, [[అసోం]] * [[ఆంగ్‌కోర్ వాట్]] * [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ విశిష్ట దేవాలయాలు]] ===ఉ=== * [[ఉజ్జయినీ]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]] * [[ఉడుపి]] * [[ఉదయపూర్ (శక్తిపీఠం)]] * [[ఉమానంద స్వామి దేవాలయం]], గౌహతి, [[అసోం]] * [[ఉమామహేశ్వరం (మహబూబ్ నగర్)]] * [[ఉమారుద్ర కోటేశ్వరస్వామి ఆలయము]] * [[ఉరైయూరు]] * [[ఉలగళంద పెరుమాళ్ కోవెల, కాంచీపురం]] * [[ఉరుకుంద ఈరణ్ణస్వామి]] ===ఏ=== * [[ఏకాంబరేశ్వర దేవాలయం]] * [[ఏడుపాయలు]] ===ఐ=== * [[ఐతానగర్]], [[అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] * [[ఐనవోలు మల్లన్న స్వామి దేవాలయం]] ===ఓ=== * [[ఓంకారేశ్వర్]] ===క=== * [[కట్ట మైసమ్మ దేవాలయం]] * [[కత్రా, జమ్మూ అండ్ కాశ్మీర్|కాట్రా]] * [[కనకదుర్గ గుడి]] * కన్యాశ్రమం (శక్తిపీఠం), కన్యాకుమారి, [[తమిళనాడు]] * [[కపాలేశ్వర దేవాలయం]] * [[కపి స్థలమ్]] * [[కర్ణాట్ (శక్తిపీఠం)]] * [[కర్రబొమ్మల సీతారామ మందిరం]] * [[కలారం ఆలయం]] * [[కల్మాధవ్ (శక్తిపీఠం)]], అమరకంటక్, [[మధ్య ప్రదేశ్]] * [[కాంచి]] * [[కాంచీపురం | కాంచీపురం, తమిళనాడు]] * [[కాణిపాకం]] * [[కాథరగామ]] * [[కామగిరి (శక్తిపీఠం)]], కామాఖ్య, [[అస్సాం]] * [[కామాక్షి అమ్మవారి దేవాలయం, కంచి]] * [[కామాఖ్య దేవాలయము|కామాఖ్య దేవి ఆలయం]], గౌహతి, [[అసోం]] * [[కార్తోయతాత్ (శక్తిపీఠం)]], భవానీపూర్ గ్రామం, [[బంగ్లాదేశ్]] * [[కాలువ బుగ్గ]] * [[కాళిపీఠ్ (శక్తిపీఠం)]], కాళీఘాట్, [[కొలకత్తా]] * [[కాళేశ్వరం]] * [[కాశీ]] * [[కిరీత్ (శక్తిపీఠం)]], కిరీత్ కొండ గ్రామం, [[పశ్చిమ బెంగాల్]] * [[కీసర (రంగారెడ్డి జిల్లా)]] * [[కుంభకోణం]] * [[కుంభమేళా]] * [[కుక్కే సుబ్రహ్మణ్య దేవాలయం]] * [[కుచాద్రి వెంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం]] * [[కుమారభీమారామం|కుమారరామం]] * [[కురవి వీరభద్రస్వామి దేవాలయము|కురవి వీరభద్రస్వామి దేవాలయం]] * [[కురుక్షేత్ర|కురుక్షేత్ర (శక్తిపీఠం)]], [[హర్యానా]] * [[కురుమూర్తి]] * [[మహాదేవి తీర్థ దేవాలయం (కులు)]] * [[కూడలి సంగమేశ్వర క్షేత్రం]] * [[కేటీల్]] * [[కేదార్‌నాథ్]] * [[కైలాష్ పర్వతం]] * [[కైలాసకోన గుహాలయం]] * [[కొండగట్టు]] * [[కొట సత్తెమ్మ దేవాలయం]] * [[కొట్టియూర్ వైశాఖ మహోత్సవం|వైశాఖ మహోత్సవం]], కొట్టియూర్ * [[కొమురవెల్లి మల్లన్న స్వామి దేవాలయం]] * [[కొలను భారతి]] * [[కొల్హాపూర్]] [[లక్ష్మీ|మహాలక్ష్మి]] * [[కోటప్ప కొండ]] * [[కోణార్క సూర్య దేవాలయం]] * [[కోణార్క్]] * [[కోదండ రామాలయం, ఒంటిమిట్ట]] * [[కోదండ రామాలయం, తిరుపతి]] ===గ=== * [[గంగోత్రి]] * [[గండి క్షేత్రం]] * [[గజనాన్ మహరాజ్]] * [[గడీమాయ్]] * [[గయ|గయ, ఇండియా]] * గాణగాపురం * [[గుండిచ దేవాలయం]] * [[గుజ్యేశ్వరి మందిరము]], [[నేపాల్]] * [[గురువయూర్ ఆలయం#దేవత యొక్క కథ|నారాయణాలయం]] * [[గురువాయూర్]], [[కేరళ]] * [[గోదాచి వీరభద్రేశ్వర్ ఆలయం]] * [[గోర్ ఖుట్ట్రీ]] * [[గోల్డెన్ టెంపుల్, శ్రీపురం]] * [[గోవర్ధన మఠం]] * [[గోవిందరాజస్వామి ఆలయం, తిరుపతి]] * [[గోవిందరాజుల గుట్ట]] * [[గోవిందవాడి]] * గోసాయికుం ===ఘ=== * ఘటికాచలం * [[ఘానాపూర్ గుట్ట]] ===చ=== * [[చిత్రకూట్ ధామ్ (కర్వీ)|చిరకూటం]] * [[చంద్రోదయ దేవాలయము]] * [[చాముండేశ్వరి దేవాలయం, మైసూరు]] * [[చార్‌ ధామ్‌]] * [[చిదంబరం ఆలయం]] * [[చిలుకూరు బాలాజీ దేవాలయం]] * [[ఛొట్టోగ్రామ్ (శక్తిపీఠం)]], చంద్రనాధ్ కొండ, [[బంగ్లాదేశ్]] ===ఛా=== * [[ఛాయా సోమేశ్వరాలయం]] ===జ=== * [[జెజూర్]] [[ఖండోబా]] * [[జొన్నవాడ]] * [[బాసర|జ్ఞాన సరస్వతి ఆలయం, బాసర]] * [[జ్యోతిర్మఠం|జ్యోతిర్మఠ్]] * [[జ్యోతిర్లింగం|జ్యోతిర్లింగ]] * [[జ్వాలాముఖి (శక్తిపీఠం)]], కాంగ్రా. * [[జలంధర్ (దేవీ తాలాబ్)]] * [[జంబుకేశ్వరం]] * [[జలకంఠేశ్వరాలయం]] ===డ=== * [[డాకొర్]] ===త=== * [[తంజావూరు]] * [[తలపాడి]] * [[తవాంగ్]], [[అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] * [[తస్సంగొంపా]], [[అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] * [[తాడికొంబు ఆలయం]] * [[తామ్రేశ్వరీ దేవాలయం]], సాడియా, [[అసోం]] * [[తిరు అన్బిల్]] * [[తిరుకూడలూరు]] * [[తిరుక్కడల్‌మలై]] * [[తిరుక్కణ్ణంగుడి]] * [[తిరుక్కణ్ణపురం]] * [[తిరుక్కావళంబాడి]] * [[తిరుచెందూర్]] * [[తిరుచ్చిత్తరకూడమ్]] * [[తిరుత్తణి]] * [[తిరుత్తెట్రియమ్బలం]] * [[తిరునావాయ్]] * [[తిరునీర్మలై]] * [[తిరుపతమ్మ తల్లి]] * [[తిరుపతి (నగరం)|తిరుపతి]] * [[తిరుపతి గంగమ్మ జాతర]] * [[తిరుపార్తన్ పళ్ళి]] * [[తిరుప్పరంకుండ్రం]] * [[తిరుమంతంకున్ను ఆలయం]] * [[తిరుమల ఆనంద నిలయం]] * [[తిరుమల]] * [[తిరువనంతపురం]] * [[మరుందీశ్వరర్ ఆలయం (తిరువాన్మియూరు)|తిరువాన్మియూరు మరుందీశ్వరాలయం]] * [[తిరువిడందై]] * [[తిరువెళ్ళక్కుళమ్]] * [[తిరువెళ్ళియంగుడి]] * [[తీర్థా, క్షేత్రాలు]] * [[తీర్ధాల సంగమేశ్వర స్వామి ఆలయం]] * [[తుల్జా భవాని ఆలయం|తుల్జాపూర్ భవాని ఆలయం]] * [[త్రయంబకేశ్వరాలయం,నాసిక్|త్రయంబకేశ్వర్ శివాలయం]] * [[త్రియుగీ నారాయణ్ ఆలయం]] * [[త్రిలింగ మందిరం]], టిన్‌సుకియా, [[అసోం]] * [[త్రిసూర్]] ===ద=== * [[దంతేశ్వరి దేవాలయం]], [[చత్తీస్ గఢ్]] * [[దక్షారామము|ద్రాక్షారామం]] * [[దక్షిణేశ్వర కాళికాలయము]] * [[దత్త ముక్తి క్షేత్రం]] * [[దత్తాత్రేయ దేవాలయం (ఎత్తిపోతల)]] * [[దశభుజ గణపతి]] * [[దేవిపురం]] * [[దైద అమరలింగేశ్వర స్వామి]] * [[ద్వారక]] * [[ద్వారక మఠం|ద్వారకా పీఠం]] * [[ద్వారకాధీశుడి ఆలయం]] * [[ద్విభుజ గణపతి స్వామి ఆలయం|ద్విభుజ గణపతి]], ఇడగుంజి, [[కర్నాటక]] ===ధ=== * [[ధ్యానాంజనేయస్వామి ఆలయం, కర్మన్‌ఘాట్]] * [[ధర్మస్ధల]] ===న=== * [[నత్తా రామేశ్వరాలయం]] * [[నరసింహ కొండ]] * [[నరసింహస్వామి ఆలయం (ఖమ్మం)]] * [[నవగ్రహ థామం]], గౌహతి, [[అసోం]] * [[నవనందులు]] * [[నాధ్ ద్వారా]] * [[నాసిక్]] * [[నెట్టికంటి ఆంజనేయస్వామి]] * [[నెమలిగుండ్ల రంగనాయకస్వామి ఆలయం]] * [[నెల్లితీర్థం]] * [[నైనాటివు]] * [[నైమిశారణ్యం]] * [[నవగ్రహ సూర్య మందిరం, మంగళ్ ధామ్]] ===ప=== * [[ప్రేమమందిరం (బృందావనం)]] * [[పంచ కేశవాలయాలు]] * [[పంచారామాలు|పంచరామ క్షేత్రాలు]] * [[పంచవటి]] * [[పంధార్పూర్]] * [[పద్మాక్షి దేవాలయం]] * [[పరశురాం కుండ్]], తేజు, [[అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] * [[పరశురామేశ్వర ఆలయం]] * [[పళని మురుగన్ టెంపుల్|పళని]] * [[పళని]] * [[పళముదిర్చోళై]] * [[పశుపతినాథ్ దేవాలయం]] * [[పాండునాథ ఆలయం]], గౌహతి, [[అసోం]] * [[పాండురంగ విఠలేశ్వర స్వామి ఆలయం]] * [[పార్థసారథి దేవాలయం]] * [[పార్వతీ దేవి మందిరం, అక్షయగంగ]], [[అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] * [[పాలకుర్తి సోమేశ్వర లక్ష్మీనర్సింహస్వామి దేవాలయం]] * [[పిఠాపురం]] * [[పుట్టపర్తి | పుట్టపర్తి శ్రీ సత్య సాయి]] * [[పుష్కర్]] * [[పూరి]] * [[పూరీ జగన్నాథ దేవాలయం]] * [[పైడితల్లి అమ్మవారి ఆలయం, విజయనగరం]] * [[ప్రపంచ దేవాలయాల జాబితా]] * [[ప్రముఖ హిందూ దేవాలయాలు]] * [[ప్రహ్లాదపురి దేవాలయం, ముల్తాన్]] * [[ప్రే విహార దేవాలయం]] ===బ=== * [[బటు గుహలు]] * [[బద్రీనాథ్]] * [[బహుళ (శక్తిపీఠం)]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]] * [[బాదామీ గుహాలయాలు]] * [[బాబా ధన్సార్]] * [[బాబా బైధానాథ్ ధామ్, దేవ్‌ఘర్]] * [[బాలకోటేశ్వరస్వామి దేవస్థానం, గోవాడ]] * [[బిరాజా (శక్తిపీఠం)]], [[ఒడిషా]] * [[బిర్లా మందిరం (ఢిల్లీ)]] * [[బిర్లా మందిరం, హైదరాబాదు]] * [[బుగ్గరామలింగేశ్వర స్వామి ఆలయం,ముశిపట్ల|బుగ్గరామలింగేశ్వర స్వామి ఆలయం, ముశిపట్ల]] * [[బృహదీశ్వరాలయం]] * [[బేడి ఆంజనేయస్వామి దేవాలయం]] * [[రామకృష్ణ మఠం|బేలూర్ మఠం]] * [[భైరవకోన]] * [[బొమిడాలా]], [[అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] * [[బోయకొండ గంగమ్మ]] * [[భద్రాచలం]] * [[భవానీ]] * [[భీమశంకర్ ఆలయం]] * [[భీస్‌మాక్ నగర్]], డిబాంగ్ వ్యాలీ, [[అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] * [[వ్రిందావన్|బృందావనం]], [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] ===భా=== * [[భారతదేశంలోని గుహాలయముల జాబితా]] * [[భారతదేశంలోని హిందూ దేవాలయాల జాబితా]] ===మ=== * [[మండేర్ దేవి ఆలయం (మంద్రదేవి)|మండేర్ దేవి ఆలయం]] * [[మంత్రాలయం]] * [[మజులి]] <ref>{{cite web|last1=Majuli|first1=River Island|title=Largest river island|url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-river-island-|website=Guinness World Records|accessdate=6 September 2016}}</ref> * [[మణికరణ్]] * [[మధుర]] * [[మన్యంకొండ]] * [[మరకత రాజరాజేశ్వరీ దేవాలయం]] * [[మరిడమ్మ తల్లి దేవాలయం]] * [[మలితాన్ మందిరం]], పశ్చిమ సియాంగ్, [[అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] * [[మల్లూరు హేమాచల లక్ష్మీనర్సింహస్వామి క్షేత్రం]] * [[మహూర్, మహారాష్ట్ర|మహూర్]] * [[మహేంద్రము]] * [[మానస (శక్తిపీఠం)]] [[టిబెట్టు]] * [[మానసదేవీ ఆలయం,హరిద్వార్]] * [[మానసాదేవి ఆలయం]], గౌహతి, [[అసోం]] * [[మాయపూర్]] * [[మాయాదేవి దేవాలయం,హరిద్వార్]] * [[మారెమ్మవ్వ ఆలయం, ఉప్పరహాల్]] * [[మావుళ్ళమ్మ దేవస్థానం, భీమవరం]] * [[మీనాక్షి అమ్మన్ ఆలయం|మదురై మీనాక్షి ఆలయం]] * [[ముక్తి నాగ క్షేత్రము]] * [[ముక్తినాథ్|ముక్తినాధ మందిరం]], [[నేపాల్]] * [[ముఖలింగం]] * [[మూకాంబిక]] * [[మూకాంబిక|మూకాంబికా ఆలయము]], కొల్లూరు, [[కర్నాటక]] * [[మెట్టుగుట్ట రామలింగేశ్వరాలయం]] * [[మేఘన గుహాలయం]], డోపూర్జి, [[అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] * [[మైహార్#శారదా దేవి ఆలయం|మైహర్ దేవి]] * [[మౌంట్ అబు]] ===య=== * [[యమునోత్రి]] * [[యాదగిరి లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవాలయం]] ===ర=== * [[రంగనాథస్వామి దేవాలయం, శ్రీరంగం]] * [[రామతీర్థం]] * [[రామప్ప దేవాలయము]] * [[రామేశ్వరం]] [[రామేశ్వరము]] * [[రిషికేష్]] * [[ర్యాలీ]] ===ల=== * [[లింగరాజ ఆలయం]] ===వ=== * [[వరాహ లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవస్థానం, సింహాచలం]] * [[వరుణ దేవాలయం, కరాచీ]] * [[వర్గల్ సరస్వతి దేవాలయం]] * [[వశిష్ట ఆశ్రమం]], గౌహతి, [[అసోం]] * [[వాణీ (నాసిక్)|వాణీ]], నాసిక్ * [[వారణాసి]] * [[వాసుదేవ ఆలయం]] * [[వింధ్యాచల్ ఆలయం|వింధ్యాచల్]] * [[విరాట్ రామాయణ్ మందిరము]] * [[విస్కాంసిన్ హిందూ దేవాలయం]] * [[వీర్ల అంకాళమ్మ ఆలయం (కారంపూడి)]] * [[వెంకయ్య స్వామి]] * [[వేంకటేశ్వర స్వామివారి దేవస్థానం, బలిజిపేట]] * [[వేంకటేశ్వరాలయం]] * [[వేణుగోపాలస్వామి ఆలయం, రాజమండ్రి]] * [[వేదనారాయణస్వామి ఆలయం]] * [[వేములవాడ]] * [[వైద్యనాథ జ్వోతిర్లింగం - చితా భూమి|వైద్యనాధం (శక్తిపీఠం)]], [[దేవ్‌ఘర్]], [[ఝార్ఖండ్]] * [[వైష్ణవ దేవి|వైష్ణో దేవి ఆలయం]], [[జమ్మూ కాశ్మీర్]] ===శ=== * శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం, [[అంతర్వేది]] * [[శంభులింగేశ్వర స్వామి దేవాలయం]] * [[శక్తీశ్వరస్వామి ఆలయం, యనమదుర్రు]] * [[శబరిమల | శబరిమల మండల-కాలా తీర్థయాత్ర]] * [[శబరిమలై]], [[కేరళ]] * [[శాంతి ఆశ్రమం]], [[కనాఘాట్, అస్సాం]] * [[శారదా పీఠం]] * [[శివకాశి]] * [[శివకోరి]] * [[శివగిరి, కేరళ]] * [[శివడాల్ స్వామి దేవాలయం]], శివసాగర్, [[అసోం]] * [[శివపురి దేవాలయం, నాగోలు]] * [[శివాలయం]] * [[శుక్రేశ్వర దేవాలయం|శుక్రేశ్వర ఆలయం]], గౌహతి, [[అసోం]] * [[శృంగేరి శారదా పీఠము|శృంగేరి శారద పీఠం]] * [[శృంగేరి]] * [[శ్రీ అనంత పద్మనాభ స్వామి దేవాలయం (అనంతగిరి)]] * [[శ్రీ అనంతపద్మనాభస్వామి దేవాలయం (కేరళ)]] * [[శ్రీ కాంచన కాంతీ దేవి ఆలయం]], గౌహతి, [[అసోం]] * [[శ్రీ కూర్మనాథస్వామి దేవస్థానం]], [[శ్రీకూర్మం]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] * [[శ్రీ తల్పగిరి రంగనాథస్వామి దేవస్థానం, నెల్లూరు]] * [[శ్రీ పాతపాటేశ్వరి అమ్మవారి దేవాలయం (గురజాల)]] * [[శ్రీ పార్వతీ సమేత పాతాళ భోగేశ్వరస్వామివారి ఆలయం, భోగేశ్వరం]] * [[శ్రీ పెద్దింట్లమ్మ దేవాలయం, కొల్లేటికోట]] * [[శ్రీ ప్రసన్న వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం, అప్పలాయగుంట]] * [[శ్రీ బాలపార్వతీ సమేత జలధీశ్వర ఆలయం]], [[ఘంటసాల (కృష్ణా జిల్లా)|ఘంటసాల]] * [[సత్రశాల|శ్రీ భ్రమరాంబ సమేత మల్లిఖార్జునస్వామి]] * [[శ్రీ భగవాన్ వెంకయ్యస్వామి ఆలయం, గొలగమూడి]] * [[శ్రీ మూలస్థానేశ్వర స్వామి ఆలయం, నెల్లూరు]] * [[శ్రీ రాజరాజేశ్వరస్వామి ఆలయం (వేములవాడ)]] * [[శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ దేవాలయం, కదిరి]] * [[శ్రీ వరాల వేంకటేశ్వరస్వామి దేవాలయం-ఈడూరు]] * [[శ్రీ వింజేటమ్మతల్లి దేవాలయం]] * [[శ్రీ విష్ణుమూర్తి దేవాలయం (కొడలనే)]], కొడలనే, ఉత్తర కన్నడ జిల్లా, [[కర్నాటక]] * [[శ్రీ వీరభద్రస్వామి దేవాలయము (మాచెర్ల)]] * [[శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి దేవాలయం, నారాయణ తిరుమల]] * [[శ్రీ సజ్జగంట రంగనాథస్వామి, గుడిపల్లి]] * [[శ్రీ సీతారామచంద్ర స్వామి వారి దేవస్థానం (భద్రాచలం)|శ్రీ సీతారామచంద్ర స్వామి వారి దేవస్థానం, భద్రాచలం]] * [[శ్రీ సూర్యనారాయణస్వామి దేవస్థానం, అరసవల్లి|సూర్యనారాయణ స్వామి దేవాయం, అరసవిల్లి]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] * [[శ్రీకాళహస్తీశ్వర దేవస్థానం|శ్రీకాళహస్తీశ్వర దేవస్థానం, శ్రీకాళహస్తి]] * [[శ్రీకృష్ణ దేవాలయం]], తేజ్‌పూర్, [[అసోం]] * [[శ్రీచెన్నకేశవస్వామి దేవాలయం (వింజమూరు)]] * [[శ్రీనివాస మంగాపురం]] * [[శ్రీ మల్లేశ్వరస్వామి, శ్రీ లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవస్థానము|శ్రీమల్లేశ్వరస్వామి, శ్రీలక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవస్థానం]] * [[శ్రీరంగం]] * [[శ్రీశైల క్షేత్రం|శ్రీశైలం]] ===ష=== * [[షిర్డీ]] * [[షర్కారె]], [[పాకిస్తాన్]] ===స=== * [[భీమారామం|సోమారామం]] * [[ముచ్చిమిల్లి|సువర్చలాసమేత సన్మోహనాంజనేయ స్వామి వారి దేవాలయం]], [[ముచ్చిమిల్లి]] * సంగం, శ్రీకాకుళం జిల్లా * [[సంగమేశ్వరాలయం సంగం (నెల్లూరు జిల్లా)]] * [[సంఘి దేవాలయం]] * [[సప్తశ్రాంగి]] * [[సమ్మక సారాలమ్మ జాతర]] * [[సాలాసర్ బాలాజీ]] * [[సిద్ధి వినాయక దేవాలయం,ముంబై]] * [[సిద్ధేశ్వరాలయం]] * [[సుగంధ]], షికార్ పూర్, [[బంగ్లాదేశ్]] * [[సుబ్రహ్మణ్యస్వామి ఆలయం]] * [[సురేంద్రపురి హనుమదీశ్వర ఆలయం]] * [[సూర్య దేవాలయం, ముల్తాన్]] * [[సూర్యదేవాలయం]], సూర్యపహాడ్, [[అసోం]] * [[సోమనాథ్]] * [[సోమప్ప దేవాలయం, సోమవరం]] * [[స్వర్ణ దేవాలయం, శ్రీపురం]] * [[స్వామిమలై]] ===హ=== * [[హయగ్రీవ మాధవస్వామి ఆలయం]], [[హజోలో]], [[అస్సాం]] * [[హరిద్వార్]] * [[హేమకుండ్]] * [[హొరనాడు]], [[కర్ణాటక]] * [[హింగ్లాజ్|హింగుళ]], [[పాకిస్తాన్]] ===క్ష=== * [[క్షీరారామము]] భారతదేశంలో 51 శక్తి పీఠాలతో పాటు నాలుగు థామములు, పన్నెండు జ్యోతిర్లింగాలు ఉన్నాయి. గౌరికుండ్ నుండి కేదార్‌నాథ్ 18 కిలోమీటర్ల దూరం, ఉత్తర పర్యాటకం ద్వారా ట్రెక్ లేదా హెలికాప్టర్ సేవ ద్వారా చేరుకోవచ్చు. ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాల జాబితా]] * [[హిందూ మతము యాత్రా స్థలాలు]] * [[హిందూ సంస్థల జాబితా]] ==మూలాలు== {{reflist}} ==మరింత చదవడానికి== * {{cite book|first=Surinder Mohan |last=Bhardwaj|title=Hindu Places of Pilgrimage in India: A Study in Cultural Geography|url=https://books.google.com/books?id=D6XJFokSJzEC|year=1983|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-04951-2}} * {{cite book|first= James G.|last= Lochtefeld |title=God's Gateway : Identity and Meaning in a Hindu Pilgrimage Place: Identity and Meaning in a Hindu Pilgrimage Place|url=https://books.google.com/books?id=V1L99XsB1gkC|date=28 December 2009|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-974158-8}} * {{cite book|first=Knut A.|last= Jacobsen|title=Pilgrimage in the Hindu Tradition: Salvific Space|url=https://books.google.com/books?id=Kn6_3oBFAqIC|date=5 March 2013|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-59038-9}} {{హిందూమతం ఆరాధన}} [[వర్గం:హిందూ మతము యాత్రా స్థలాలు| ]] [[వర్గం:హిందూ మతము తీర్థయాత్ర ప్రాంతాల జాబితాలు]] [[వర్గం:హిందూ మతము సంబంధిత జాబితాలు]] 03x3oiu4ojlu5m1qpfrogj7wduxmhhu 0 243184 4956605 4871507 2026-09-12T07:11:47Z స్వరలాసిక 13980 /* సంస్కృతి */ 4956605 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Grenada | common_name = Grenada | native_name = ''La Gwinad'' ([[Grenadian Creole French]])<ref>{{Cite web|title=National Anthem of Grenada|url=https://www.grenadaembassy.ru/anthem/|access-date=2025-03-19|website=Embassy of Grenada in Russia|language=en-US|archive-date=2022-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121223829/https://grenadaembassy.ru/anthem/|url-status=dead}}</ref> <br>''Gwenad'' ([[Grenadian Creole English]])<ref>{{cite web |url=https://glosbe.com/en/gcl/Grenada |title=Grenadian Creole English - English Dictionary |access-date=7 February 2025 |archive-date=7 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250107035201/https://glosbe.com/en/gcl/Grenada |url-status=live }}</ref> | image_flag = Flag of Grenada.svg | image_coat = Coat of arms of Grenada.svg | national_motto = "Ever Conscious of God We Aspire, Build and Advance as One People"{{lower|0.2em|<ref>{{cite web |url=http://www.gov.gd/ |title=Government of Grenada Website |access-date=1 November 2007 |archive-date=27 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180627205953/http://www.gov.gd/ |url-status=live }}</ref>}} | national_anthem = "[[Hail Grenada]]"<div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:HailGrenada.ogg]]</div> | royal_anthem = "[[God Save the King]]"{{efn|As a [[Commonwealth realm]] Grenada retains "God Save the King" as its royal anthem by precedent, with the song played in the presence of members of the royal family. The words ''King'', ''him'' and ''his'' used at present (in the reign of King Charles III) are replaced by ''Queen'', ''she'' and ''hers'' when the monarch is female.<ref>{{Cite web |title=National anthem |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/national-anthem |access-date=17 October 2024 |website=[[The World Factbook]] |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |archive-date=19 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210319002941/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/national-anthem |url-status=live }}</ref><ref>{{YouTube|id= v=aVOv5yRA7Pw&t|title="King Charles III visits Grenada Parliament, Caribbean Royal Tour 2019" }}</ref>}} <br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:U.S. Navy Band - God Save the King.oga]]</div> | image_map = Grenada on the globe (Americas centered).svg | map_caption = | capital = [[St. George's, Grenada|St. George's]] | coordinates = {{Coord|12|3|14|N|61|44|43|W|type:landmark|name=Grenada House of Parliament}} | largest_city = capital | official_languages = {{unbulleted list|English}} | regional_languages = {{unbulleted list|[[Grenadian Creole English]]|[[Grenadian Creole French]]}} | ethnic_groups = {{vunblist |82.4% [[Afro-Grenadians|African]] |13.3% [[Multiracial people|Mixed]] |2.2% [[Indo-Grenadians|Indian]] |1.3% other |0.9% unspecified }} | ethnic_groups_year = 2020<ref name="cia.gov">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/grenada/ |title=Grenada - The World Factbook |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency (CIA) |access-date=15 January 2021 |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811231159/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/grenada/ |url-status=live }}</ref> | religion = {{tree list}} * 96.6% Christianity ** 48.8% [[Protestantism]] ** 39.2% [[Catholic Church|Catholicism]] ** 8.6% other Christian * 1.3% [[Hinduism]] * 1.0% [[Irreligion|no religion]] * 0.7% [[Rastafari]] * 0.4% other {{tree list/end}} | religion_year = 2020 | religion_ref = <ref>{{cite web |url=https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles?u=95c |title=World Religion Database, National Profile |access-date=14 October 2022 |archive-date=14 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014051340/https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles?u=95c |url-status=live }}</ref> | demonym = [[Demographics of Grenada|Grenadian]]<ref>{{cite web |title=About Grenada, Carriacou & Petite Martinique |url=http://www.gov.gd/about_grenada.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090910073752/http://www.gov.gd/about_grenada.html |archive-date=10 September 2009 |access-date=31 July 2017 |website=Gov.gd }}</ref> | government_type = Unitary parliamentary [[constitutional monarchy]] | leader_title1 = [[Monarch of Grenada|Monarch]] | leader_name1 = [[Charles III]] | leader_title2 = [[Governor-General of Grenada|Governor-General]] | leader_name2 = [[Cécile La Grenade]] | leader_title3 = [[Prime Minister of Grenada|Prime Minister]] | leader_name3 = [[Dickon Mitchell]] | legislature = [[Parliament of Grenada|Parliament]] | upper_house = [[Senate of Grenada|Senate]] | lower_house = [[House of Representatives of Grenada|House of Representatives]] | sovereignty_type = Formation | established_event1 = [[Associated Statehood Act 1967|Associated State]] | established_date1 = 3 March 1967 | established_event2 = Independence from the United Kingdom | established_date2 = 7 February 1974 | established_event3 = [[People's Revolutionary Government (Grenada)|Grenadian Revolution]] | established_date3 = 13 March 1979 | established_event4 = Constitution Restoration | established_date4 = 4 December 1984 | area_km2 = 344<ref name="CIA World Factbook - Grenada"/> | area_rank = 185th<!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_sq_mi = 133<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 1.6 | population_estimate = 114,621<ref name="CIA World Factbook - Grenada"/> | population_census = | population_estimate_year = 2024 | population_estimate_rank = 180th | population_census_year = | population_density_km2 = 333 | population_density_sq_mi = 862<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 39th | GDP_PPP = {{increase}} $2.3&nbsp;billion<ref name="imf2">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=328,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2024&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook October 2023 (Grenada) |publisher=International Monetary Fund |date=October 2023 |access-date=13 December 2023 |archive-date=13 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231213200610/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=328,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2024&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |url-status=live }}</ref> | GDP_PPP_year = 2023 | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $20,195<ref name="imf2"/> | GDP_nominal = {{increase}} $1.3&nbsp;billion<ref name="imf2"/> | GDP_nominal_year = 2023 | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $11,437<ref name="imf2"/> | Gini = <!--number only--> | Gini_year = | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = | Gini_rank = | HDI = 0.793 | HDI_year = 2022<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |title=Human Development Report 2023/24 |language=en |publisher=[[United Nations Development Programme]] |date=13 March 2024 |access-date=13 March 2024 |archive-date=13 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |url-status=live }}</ref> | HDI_rank = 73rd | currency = [[East Caribbean dollar]] | currency_code = XCD | time_zone = [[Atlantic Time Zone|AST]] | utc_offset = −4 | utc_offset_DST = | time_zone_DST = | drives_on = left | calling_code = [[+1-473]] | cctld = [[.gd]] | footnote_a = Plus trace of [[Arawaks|Arawak]]{{\}}[[Island Caribs|Carib]]. | website = }} గ్రెనడా[b] తూర్పు కరేబియను సముద్రంలో వెస్టు ఇండీసు‌లోని ఒక ద్వీప దేశాలలో ఒకటి. గ్రెనడా విండు‌వార్డు దీవులకు దక్షిణాంతంలో ఉంది. సెయింటు విన్సెంటు గ్రెనడీన్సు‌కు దక్షిణంగా ఉంది. [[ట్రినిడాడ్]], [[దక్షిణ అమెరికా]] ప్రధాన భూభాగానికి ఉత్తరాన 100 మైళ్ళు (160 కి.మీ) దూరంలో ఉంది. గ్రెనడాలో గ్రెనడా ద్వీపం, రెండు చిన్న ద్వీపాలు, కారియాకౌ పెటైటు మార్టినికు, ప్రధాన ద్వీపానికి ఉత్తరాన ఉన్న గ్రెనడీన్సు‌లో భాగమైన అనేక చిన్న ద్వీపాలు ఉన్నాయి. దీని పరిమాణం 344 చదరపు కిలోమీటర్లు (133 చదరపు మైళ్ళు), 2024లో 1,14,621 జనాభా అంచనా వేయబడింది. <ref name="CIA World Factbook - Grenada">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/grenada/ |title=CIA World Factbook – Grenada |access-date=7 July 2024 |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811231159/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/grenada/ |url-status=live }}</ref> దీని రాజధాని సెయింటు జార్జి. <ref name="CIA World Factbook - Grenada"/> జాజికాయ, జాపత్రి పంటల ఉత్పత్తి కారణంగా గ్రెనడాను "సుగంధ ద్రవ్యాల ద్వీపం" అని కూడా పిలుస్తారు.<ref name="britannica.com">{{cite web |title=Grenada {{!}} History, Geography, & Points of Interest |url=https://www.britannica.com/place/Grenada |access-date=12 June 2020 |website=Encyclopedia Britannica |language=en |archive-date=3 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230803155402/https://www.britannica.com/place/Grenada |url-status=live }}</ref> అమెరికాలలో యూరోపియన్లు రాకముందు గ్రెనడాలో దక్షిణ అమెరికా నుండి వచ్చిన స్థానిక ప్రజలు నివసించేవారు.<ref name="Hanna Camerhogne" /> క్రిస్టోఫరు కొలంబసు 1498లో అమెరికాలకు తన మూడవ యాత్రలో గ్రెనడాను చూశాడు.<ref name="CIA World Factbook - Grenada"/> ఇక్కడి నివాసి ఐలాండు కారిబు‌ల ప్రతిఘటన కారణంగా యూరోపియన్లు ద్వీపాన్ని వలసరాజ్యం చేయడానికి చేసిన అనేక ప్రయత్నాలు విఫలం అయ్యాయి. తరువాత ఫ్రెంచి స్థిరనివాసం, వలసరాజ్యం 1649లో ప్రారంభమై అది తదుపరి శతాబ్దం వరకు కొనసాగింది.<ref name="grenada-french"/> 1763 ఫిబ్రవరి 10న పారిసు ఒప్పందం ప్రకారం గ్రెనడా బ్రిటిషు వారికి అప్పగించబడింది. బ్రిటిషు పాలన 1974 వరకు కొనసాగింది (1779. 1783 మధ్య క్లుప్తంగా ఫ్రెంచి స్వాధీనం తప్ప).. {{sfn|Steele|2003|pp=35–36}} అయితే 1967 మార్చి 3న అసోసియేటెడు స్టేటు‌గా దాని అంతర్గత వ్యవహారాల మీద పూర్తి స్వయంప్రతిపత్తిని మంజూరు చేశారు. 1958 నుండి 1962 వరకు గ్రెనడా బ్రిటిషు వెస్టు ఇండియను కాలనీల స్వల్పకాలిక సమాఖ్య అయిన వెస్టు ఇండీసు సమాఖ్యలో భాగంగా ఉంది. సార్వభౌమ రాజ్యంగా గ్రెనడాకు మొదటి ప్రధాన మంత్రి అయిన ఎరికు గైరీ నాయకత్వంలో 1974 ఫిబ్రవరి 7న స్వాతంత్ర్యం లభించింది. కొత్త దేశం కామన్వెల్తు దేశాలలో సభ్యదేశంగా మారింది. క్వీన్ 2వ ఎలిజబెతు దేశాధినేతగా ఉన్నారు.<ref name="CIA World Factbook - Grenada" /> 1979 మార్చిలో మార్క్సిస్టు-లెనినిస్టు న్యూ జ్యువెలు ఉద్యమం రక్తపాత రహిత తిరుగుబాటులో గైరీ ప్రభుత్వాన్ని పడగొట్టి, మారిసు బిషపు ప్రధానమంత్రిగా ఉన్న పీపుల్సు రివల్యూషనరీ గవర్నమెంటు (పిఆర్‌జి)ను స్థాపించింది.<ref>{{Citation |last=Jacobs |first=Curtis |title=Grenada, 1949–1979: Precursor to Revolution |date=1 January 2015 |work=The Grenada Revolution |publisher=University Press of Mississippi |doi=10.14325/mississippi/9781628461510.003.0002 |isbn=978-1-62846-151-0 }}</ref> తరువాత బిషపు‌ను పీపుల్సు రివల్యూషనరీ ఆర్మీ (పిఆర్ఎ) సభ్యులు అరెస్టు చేసి ఉరితీశారు. దీనిని 1983 అక్టోబరులో యుఎస్ నేతృత్వంలోని దండయాత్రను దీనిని సమర్థించడానికి ఉపయోగించారు. అప్పటి నుండి ద్వీపం పార్లమెంటరీ ప్రతినిధి ప్రజాస్వామ్యానికి తిరిగి వచ్చింది. తరువాత రాజకీయంగా స్థిరంగా ఉంది.<ref name="CIA World Factbook - Grenada" /> గవర్నరు జనరలు దేశాధినేతగా ఉంటాడు. ప్రస్తుతం ఈ దేశానికి రాజు 3 వ చార్లెసు గ్రెనడా రాజు, 14 ఇతర కామన్వెల్తు రాజ్యాలు నాయకత్వం వహిస్తున్నాయి. == పేరువెనుక చరిత్ర == గ్రెనడా" అనే పేరు మూలం అస్పష్టంగా ఉంది. కానీ స్పానిషు నావికులు ఈ ద్వీపానికి గ్రెనడా నగరానికి పేరు పెట్టి ఉండవచ్చు.<ref name="CIA World Factbook - Grenada"/><ref name="Crask-2009a">{{Cite book |url=https://archive.org/details/grenadacarriacou0000cras |url-access=registration |title=Grenada, Carriacou and Petite Martinique |last=Crask |first=Paul |date=2009 |publisher=Bradt Travel Guides |isbn=9781841622743 |page=[https://archive.org/details/grenadacarriacou0000cras/page/5 5] |language=en }}</ref> 1520లలో స్పానిషు మ్యాపు‌ల ద్వారా "గ్రెనడా" అనే పేరు నమోదు చేయబడింది. ఉత్తరాన ఉన్న దీవులను లాసు గ్రానడిల్లోసు ("లిటిల్ గ్రెనడాసు") అని పేర్కొన్నారు;<ref name="grenada-french">{{cite book |year=2013 |last1=Martin |first1=John Angus |title=Island Caribs and French Settlers in Grenada: 1498-1763 |location=St George's, Grenada |publisher=Grenada National Museum Press |isbn=9781490472003 }}</ref> ఆ పేరున్న ద్వీపాలను స్పెయిను రాజు ఆస్తిగా భావించినప్పటికీ స్పానిషు వారు గ్రెనడాలో స్థిరపడటానికి ప్రయత్నించారని సూచించే రికార్డులు లేవు.<ref name="Crask-2009b">{{Cite book |url=https://archive.org/details/grenadacarriacou0000cras |url-access=registration |title=Grenada, Carriacou and Petite Martinique |last=Crask |first=Paul |publisher=Bradt Travel Guides |date=2009 |isbn=9781841622743 |page=[https://archive.org/details/grenadacarriacou0000cras/page/6 6] |language=en }}</ref> 1649లో స్థిరనివాసం, వలసరాజ్యాల తర్వాత ఫ్రెంచి వారు ఆ పేరును (ఫ్రెంచి‌లో "లా గ్రెనేడు"గా) కొనసాగించారు.<ref name="grenada-french" /> 1763 ఫిబ్రవరి 10న లా గ్రెనేడు ద్వీపం పారిసు ఒప్పందం ప్రకారం బ్రిటిషు వారికి అప్పగించబడింది. బ్రిటిషు వారు దీనికి "గ్రెనడా" అని పేరు పెట్టారు. వారు అక్కడ చేసిన అనేక స్థల-పేరు ఆంగ్లీకరణలలో ఇది ఒకటి.<ref>{{Cite book |url=https://archive.org/details/grenadacarriacou0000cras |url-access=registration |title=Grenada, Carriacou and Petite Martinique |last=Crask |first=Paul |publisher=Bradt Travel Guides |date=2009 |isbn=9781841622743 |page=[https://archive.org/details/grenadacarriacou0000cras/page/7 7] |language=en }}</ref> ఈ ద్వీపానికి మొదటి యూరోపియన్ పేరును క్రిస్టోఫరు కొలంబసు ఇచ్చారు. ఆయన 1498లో ఈ ప్రాంతానికి తన మూడవ యాత్రలో దీనిని చూశాడు. వర్జిను మేరీ గౌరవార్థం దీనికి "లా కాన్సెప్సియోను" అని పేరు పెట్టారు. వాస్తవానికి ఆయన దీనికి "అసంప్సియోను" అని పేరు పెట్టి ఉండవచ్చని చెబుతారు. కానీ అది అనిశ్చితంగా ఉంది. ఎందుకంటే ఆయన ఇప్పుడు గ్రెనడా, టొబాగోగా ఉన్న వాటిని దూరం నుండి చూసి రెండింటికీ ఒకేసారి పేరు పెట్టాడని చెబుతారు. అయితే ఆయన టొబాగోకు "అసంప్సియోను", గ్రెనడాకు "లా కాన్సెప్సియోను" అని పేరు పెట్టాడని అంగీకరించబడింది.<ref name="Crask-2009a" /> ఆ తర్వాత సంవత్సరం, ఇటాలియను అన్వేషకుడు అమెరిగో వెస్పుచి స్పానిషు అన్వేషకుడు అలోన్సో డి ఒజెడా, మ్యాపు‌మేకరు జువాను డి లా కోసాతో కలిసి ఈ ప్రాంతం గుండా ప్రయాణించాడు. వెస్పుచి ద్వీపానికి "మాయో" అని పేరు పెట్టినట్లు నివేదించబడింది. అయితే ఈ పేరు కనిపించే ఏకైక మ్యాపు ఇదే. <ref name="Crask-2009b" /> యూరోపియన్లు రాకముందు ఈ ద్వీపంలో ఒకప్పుడు నివసించిన స్వదేశీ అరవాకు కామాజుయా అనే పేరు పెట్టారు.<ref>{{Cite book |last=Higman |first=B. W. |url=https://books.google.com/books?id=fzorEAAAQBAJ&dq=camajuya+grenada&pg=PA58 |title=A Concise History of the Caribbean |date=2021 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48098-7 |page=58 |language=en }}</ref> == చరిత్ర == === కొలంబియను పూర్వ చరిత్ర === గ్రెనడాలో నివసిస్తున్న ప్రజలు ముందుగా కరేబియను పురాతన యుగంలో దక్షిణ అమెరికా నుండి వచ్చిన వారని భావిస్తున్నారు. అయితే దీనికి ఖచ్చితమైన ఆధారాలు లేవు. ప్రారంభ మానవ ఉనికి గురించిన ఆధారాలు సరస్సు కోర్ల ప్రాక్సీ సమీపప్రాంతంలో లభించాయి. ఇది సుమారు కీపూ 3600 నుండి ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite journal |last1=Siegel |first1=Peter E. |last2=Jones |first2=John G. |last3=Pearsall |first3=Deborah M. |last4=Dunning |first4=Nicholas P. |last5=Farrell |first5=Pat |last6=Duncan |first6=Neil A. |last7=Curtis |first7=Jason H. |last8=Singh |first8=Sushant K. |display-authors=3 |date=2015 |title=Paleoenvironmental Evidence for First Human Colonization of the Eastern Caribbean |journal=Quaternary Science Reviews |volume=129 |pages=275–295 |bibcode=2015QSRv..129..275S |doi=10.1016/j.quascirev.2015.10.014 }}</ref> ప్రారంభంలో తక్కువ అస్థిరమైన శాశ్వత గ్రామాలు సుమారు 100–200 వరకు ఉన్నాయని విశ్వసిస్తున్నారు. <ref name="Hanna Camerhogne">{{Cite journal |last1=Hanna |first1=Jonathan A. |date=2019 |title=Camáhogne's Chronology: The Radiocarbon Settlement Sequence on Grenada |journal=The Journal of Anthropological Archaeology |volume=55 |page=101075 |doi=10.1016/j.jaa.2019.101075 |doi-access=free |s2cid=198785950 }}</ref> జనాభా 750 - 1250 మధ్య గరిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది. తరువాత జనాభాలో పెద్ద మార్పులు సంభవించాయి. బహుశా "కరేబియను దండయాత్ర" (చాలా పోటీ ఉన్నప్పటికీ)<ref>{{cite book |last1=Whitehead |first1=Neil |year=1995 |title=Wolves from the Sea: Readings in the Anthropology of the Native Caribbean |location=Leiden |publisher=KITLV Press }}</ref> ప్రాంతీయ కరువులు లేదా రెండింటి ఫలితంగా ఉండవచ్చు.<ref>{{Cite journal |last1=Hanna |first1=Jonathan A. |date=2018 |title=Grenada and the Guianas: Demography, Resilience, and Terra Firme during the Caribbean Late Ceramic Age |journal=World Archaeology |volume=50 |issue=4 |pages=651–675 |doi=10.1080/00438243.2019.1607544 |s2cid=182630336 }}</ref> === యూరోపియన్ల రాక === 1498లో క్రిస్టోఫరు కొలంబసు తన మూడవ సముద్రయానంలో గ్రెనడాను చూసినట్లు నివేదించాడు. ఆయన ఈ ప్రాంతానికి మొదటి చేరుకున్న మొదటి యూరోపియను అని భావిస్తున్నారు. ఆయన దానికి 'లా కాన్సెప్సియను' అని పేరు పెట్టాడు. కానీ అమెరిగో వెస్పుచ్చి 1499లో దీనికి 'మాయో' అని పేరు పెట్టి ఉండవచ్చు.<ref name="Encyclopedia Britannica - Grenada">{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Grenada |title=Encyclopedia Britannica – Grenada |access-date=12 July 2019 |archive-date=3 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230803155402/https://www.britannica.com/place/Grenada |url-status=live }}</ref> ఇది స్పెయిన్ రాజు ఆస్తిగా పరిగణించబడినప్పటికీ స్పానిషు వారు స్థిరపడటానికి ప్రయత్నించారని సూచించే రికార్డులు లేవు. అయితే వివిధ యూరోపియన్లు అక్కడికి వెళ్ళారని వారు అక్కడి స్థానిక ప్రజలతో పోరాడి వ్యాపారం చేశారని తెలుస్తుంది. <ref name="grenada-french" /> 1609లో ఆంగ్లేయులు చేసిన మొదటి స్థిరనివాస ప్రయత్నం విఫలమైన ప్రయత్నంగా మారింది. వారిని స్థానిక "కారిబు" ప్రజలు ఊచకోత కోసి తరిమికొట్టారు. {{sfn|Steele|2003|pp=35–36}}<ref name="Encyclopedia Britannica - Grenada"/><ref name="About Grenada: Historical Events">{{cite web |url=https://www.gov.gd/historical_facts.html |title=About Grenada: Historical Events |access-date=13 July 2019 |archive-date=13 July 2019 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713004756/https://www.gov.gd/historical_facts.html }}</ref> === ఫ్రెంచ్ కాలనీ (1649–1763) === ప్రధాన వ్యాసం: ఫ్రెంచి వెస్టిండీసు 1649లో జాక్వెసు డైలు డు పార్క్వెటు నేతృత్వంలోని మార్టినికు నుండి 203 మందితో కూడిన ఫ్రెంచి యాత్ర గ్రెనడా మీద శాశ్వత స్థావరాన్ని స్థాపించింది. {{sfn|Steele|2003|pp=35–36}}<ref name="Encyclopedia Britannica - Grenada"/><ref name="About Grenada: Historical Events"/> వారు కారిబు చీఫు కైరోనేతో శాంతి ఒప్పందం మీద సంతకం చేశారు. కానీ నెలల్లోనే రెండు వర్గాల మధ్య వివాదం చెలరేగింది. <ref>{{cite book |url=https://www.scribd.com/doc/296121904 |title=French pioneers in the West Indies, 1624–1664 |publisher=Columbia university press |author=Crouse, Nellis Maynard |year=1940 |location=New York |page=196 |archive-date=21 August 2022 |access-date=12 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220821205859/https://www.scribd.com/doc/296121904/French-Pioneers-in-the-West-Indies-1624-1664-Crouse-Nellis-Maynard-1884 |url-status=live }}</ref>{{sfn|Steele|2003|pp=39–48}} ఇది 1654 వరకు కొనసాగింది. తరువాత ఆ ద్వీపాన్ని ఫ్రెంచి వారు పూర్తిగా స్వాధీనం చేసుకున్నారు. {{sfn|Steele|2003|pp=35–44}} 1600లలో గ్రెనడాలోని ఫ్రెంచి వారికి, ప్రస్తుత డొమినికా, సెయింటు విన్సెంటు, గ్రెనడైన్సు‌లోని కారిబు‌లకు మధ్య యుద్ధం కొనసాగింది. 1714లో కోకో బీన్సు‌ను ప్రవేశపెట్టడంతో గ్రెనడాకు చాక్లెటు‌ను తీసుకువచ్చారు.<ref>{{cite web |url=https://www.bostonglobe.com/2019/12/10/lifestyle/chocolate-overload-grenada-its-entirely-possible/ |title=Chocolate overload? On Grenada, it's entirely possible |author1=Bair, Diane |author2=Wright, Pamela |date=10 December 2019 |publisher=[[Boston Globe]] |website=bostonglobe.com }}</ref> ఫ్రెంచి వారి కొత్త కాలనీకి లా గ్రెనేడు అని పేరు పెట్టారు. ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రారంభంలో ఆఫ్రికను బానిసలు పనిచేసే చెరకు, ఇండిగో మీద ఆధారపడి ఉండేది. {{sfn|Steele|2003|p=59}} ఫ్రెంచి వారు ఫోర్టు రాయలు (తరువాత సెయింటు జార్జి) అని పిలువబడే రాజధానిని స్థాపించారు. తుఫానుల నుండి రక్షణ కోసం ఫ్రెంచి నావికాదళం తరచుగా రాజధాని సహజ నౌకాశ్రయంలో ఆశ్రయం పొందేది. ఎందుకంటే సమీపంలోని ఫ్రెంచి ద్వీపాలకు ఫోర్టు రాయలు‌తో పోల్చదగిన సహజ నౌకాశ్రయం లేదు. 1762లో ఏడు సంవత్సరాల యుద్ధంలో బ్రిటిషు వారు గ్రెనడాను స్వాధీనం చేసుకున్నారు.<ref name="Encyclopedia Britannica - Grenada"/> === బ్రిటిషు వలసరాజ్యాల కాలం === ==== ప్రారంభ వలసరాజ్యాల కాలం ==== ప్రధాన వ్యాసాలు: బ్రిటిషు వెస్టు ఇండీసు, బ్రిటిషు విండ్వార్డు ‌దీవులు, వెస్టు ఇండీసు సమాఖ్య [[File:Port Saint-Georges dans l'île de la Grenade en 1776.jpg|thumb|1776లో గ్రెనడా ద్వీపం, సెయింటు-జార్జెసు ఓడరేవు]] 1763లో పారిసు ఒప్పందం ద్వారా గ్రెనడా అధికారికంగా బ్రిటను‌కు అప్పగించబడింది. <ref name="Encyclopedia Britannica - Grenada"/> 1779 జూలైలో కామ్టే డి'ఎస్టేయింగు గ్రెనడా రక్తపాతంతో ఈ భూమిని నావికా యుద్ధంలో విజయం సాధించాడు. తర్వాత అమెరికను విప్లవాత్మక యుద్ధంలో ఫ్రెంచి వారు ఈ ద్వీపాన్ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నారు. <ref name="Encyclopedia Britannica - Grenada"/> అయితే 1783లో వెర్సైల్లెసు ఒప్పందంతో ఈ ద్వీపం బ్రిటను‌కు స్వాధీనం చేయబడింది.<ref name="Encyclopedia Britannica - Grenada"/> ఒక దశాబ్దం తర్వాత బ్రిటిషు పాలన మీద అసంతృప్తితో (1795–96) లో జూలియను ఫెడాను నేతృత్వంలో ఫ్రెంచి అనుకూల తిరుగుబాటుకు దారితీసింది. దీనిని బ్రిటిషు వారు విజయవంతంగా అణిచివేసారు.<ref>{{cite web |last=Jacobs |first=Curtis |title=The Fédons of Grenada, 1763–1814 |url=http://www.cavehill.uwi.edu/BNCCde/grenada/conference/papers/jacobsc.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080831201746/https://www.cavehill.uwi.edu/bnccde/grenada/conference/papers/Jacobsc.html |archive-date=31 August 2008 |publisher=[[University of the West Indies]] |access-date=10 March 2013 }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Cox |first=Edward L. |title=Fedon's Rebellion 1795–96: Causes and Consequences |jstor=2717757 |journal=The Journal of Negro History |date=1982 |pages=7–19 |volume=67 |issue=1 |doi=10.2307/2717757 |s2cid=149940460 }}</ref> గ్రెనడా ఆర్థిక వ్యవస్థ అభివృద్ధిచేయడానికి కూలీల అవసరం పెరుగుతున్నందున ఎక్కువ మంది ఆఫ్రికను బానిసలుగాచేసి బలవంతంగా ద్వీపానికి రవాణా చేశారు. బ్రిటను చివరికి 1807లో బ్రిటిషు సామ్రాజ్యంలో బానిస వ్యాపారాన్ని నిషేధించింది. 1833లో బానిసత్వాన్ని పూర్తిగా నిషేధించారు. ఇది 1838 నాటికి బానిసలుగా ఉన్న వారందరినీ విముక్తి చేయడానికి దారితీసింది.<ref name="Encyclopedia Britannica - Grenada"/><ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Anguilla-island-West-Indies |title=Encyclopedia Britannica – Anguilla |access-date=12 July 2019 |archive-date=7 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220807102108/https://www.britannica.com/place/Anguilla-island-West-Indies |url-status=live }}</ref> తరువాతి కార్మిక కొరతను తగ్గించడానికి [[భారతదేశం]] నుండి వలస వచ్చిన వారిని 1857లో గ్రెనడాకు తీసుకువచ్చారు.{{sfn|Steele|2003|pp=35–36}}<ref name="About Grenada: Historical Events"/> 1843లో తూర్పు ఇండీసు నుండి [[ఇంగ్లాండు]] ‌కు వెళ్లే మార్గంలో ఒక వ్యాపారి నౌక వచ్చినప్పుడు జాజికాయను గ్రెనడాకు పరిచయం చేశారు. {{sfn|Steele|2003|pp=35–36}}<ref name="About Grenada: Historical Events"/> ఆ ఓడలో కొద్ది మొత్తంలో జాజికాయ చెట్లు ఉన్నాయి. వాటిని వారు గ్రెనడాలో వదిలిపెట్టారు. ఇది గ్రెనడా జాజికాయ పరిశ్రమకు నాంది. ఇది ఇప్పుడు ప్రపంచ వార్షిక పంటలో దాదాపు 40% సరఫరా చేస్తుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.travelgrenada.com/gcna.htm |title=Grenada Nutmeg – GCNA – Organic Nutmeg Producers, Nutmeg Oil – Nutmeg trees – Nutmeg farming in Grenada |publisher=Travelgrenada.com |access-date=19 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323091337/http://www.travelgrenada.com/gcna.htm |archive-date=23 March 2012 |url-status=dead }}</ref> ==== తరువాత వలసరాజ్యాల కాలం ==== 1877లో గ్రెనడాను క్రౌన్ కాలనీగా మార్చారు. థియోఫిలసు ఎ. మారీషో 1918లో గ్రెనేడియను ప్రజలకు కొత్త భాగస్వామ్య రాజ్యాంగ వితరణ కోసం ఆందోళన చేయడానికి ప్రతినిధి ప్రభుత్వ సంఘం (ఆర్‌జివి)ను స్థాపించారు.<ref>{{Cite web |title=Marryshow |url=https://global.uwi.edu/sites/default/files/bnccde/grenada/centre/tam.htm |access-date=11 June 2024 |website=University of West Indies |archive-date=11 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611112221/https://global.uwi.edu/sites/default/files/bnccde/grenada/centre/tam.htm |url-status=live }}</ref> మారీషో లాబీయింగు కారణంగా 1921–22 నాటి వుడ్ కమిషను సవరించిన క్రౌన్ కాలనీ ప్రభుత్వం రూపంలో గ్రెనడా రాజ్యాంగ సంస్కరణకు సిద్ధంగా ఉందని తేల్చింది. ఈ సవరణ గ్రెనేడియన్లకు 15 మంది శాసన మండలి సభ్యులలో ఐదుగురిని పరిమిత ఆస్తి ఫ్రాంచైజీ మీద ఎన్నుకునే హక్కును ఇచ్చింది. దీని వలన వయోజన గ్రెనేడియన్లలో అత్యంత సంపన్నులైన 4% మంది ఓటు వేసే అవకాశం లభించింది. <ref>{{cite web |url=http://www.bigdrumnation.org/comments/crowncolony.html |title=From Old Representative System to Crown Colony |publisher=Bigdrumnation.org |date=1 July 2008 |access-date=19 March 2012 |archive-date=1 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801080545/http://www.bigdrumnation.org/comments/crowncolony.html |url-status=usurped }}</ref> 1943లో మారీషో కమాండరు ఆఫ్ ది ఆర్డరు ఆఫ్ ది బ్రిటిషు ఎంపైరు (సిబిఇ)గా ఎంపికయ్యారు. <ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=7CAfAQAAMAAJ |title=Year Book of the Bermudas, the Bahamas, British Guiana, British Honduras and the British West Indies |date=1944 |publisher=T. Skinner |volume=17 |pages=32 |language=en |archive-date=8 December 2024 |access-date=11 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241208090651/https://books.google.com/books?id=7CAfAQAAMAAJ |url-status=live }}</ref> 1950లో ఎరికు గైరీ గ్రెనడా యునైటెడు లేబరు పార్టీ (జియుఎల్‌పి)ని స్థాపించారు. ఇది మొదట ట్రేడు యూనియను‌గా ఉంది. ఇది 1951లో మెరుగైన పని పరిస్థితుల కోసం సార్వత్రిక సమ్మెకు దారితీసింది. {{sfn|Steele|2003|pp=35–36}}<ref name="About Grenada: Historical Events"/><ref>{{cite web |url=http://caribbean.halloffame.tripod.com/Eric_Gairy.html |title=Eric Gairy - Caribbean Hall of Fame |website=caribbean.halloffame.tripod.com |access-date=12 July 2019 |archive-date=3 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090603023059/http://caribbean.halloffame.tripod.com/Eric_Gairy.html |url-status=live }}</ref> ఇది తీవ్ర అశాంతిని రేకెత్తించింది. చాలా భవనాలు తగలబెట్టబడ్డాయి. ఆ అల్లర్లు "స్కై రెడు" డేసు అని పిలువబడ్డాయి. 1951 అక్టోబరు 10న గ్రెనడా సార్వత్రిక వయోజన ఓటు హక్కు ఆధారంగా తన మొదటి సార్వత్రిక ఎన్నికలను నిర్వహించింది.<ref name="bigdrumnation.org">{{cite web |url=http://www.bigdrumnation.org/comments/1stgeneralelection.html |title=1951 and Coming of General Elections |publisher=BigDrumNation |access-date=19 March 2012 |archive-date=1 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801065517/http://www.bigdrumnation.org/comments/1stgeneralelection.html |url-status=usurped }}</ref> గైరీ పార్టీ పోటీ చేసిన 8 సీట్లలో 6 స్థానాలను గెలుచుకుంది. <ref name="bigdrumnation.org"/> 1958 నుండి 1962 వరకు, గ్రెనడా వెస్ట్ ఇండీస్ సమాఖ్యలో భాగంగా ఉంది. {{sfn|Steele|2003|pp=35–36}}<ref name="Encyclopedia Britannica - Grenada"/><ref name="About Grenada: Historical Events"/> సమాఖ్య పతనం తర్వాత, గ్రెనడాకు అసోసియేటెడ్ స్టేట్‌గా దాని అంతర్గత వ్యవహారాలపై పూర్తి స్వయంప్రతిపత్తి 1967 మార్చి 3న లభించింది.<ref name="Encyclopedia Britannica - Grenada"/> గ్రెనడా నేషనలు పార్టీ (జిఎన్‌పి)కి చెందిన హెర్బర్టు బ్లేజు మార్చి 1967 నుండి ఆగస్టు 1967 వరకు అసోసియేటెడు స్టేటు ఆఫ్ గ్రెనడాకు మొదటి ప్రీమియరు. ఎరికు గైరీ ఆగస్టు 1967 నుండి ఫిబ్రవరి 1974 వరకు ప్రీమియరు‌గా పనిచేశారు.<ref name="Encyclopedia Britannica - Grenada"/> === స్వాతంత్ర్యానంతర యుగం === [[File:Bundesarchiv Bild 183-1982-0610-101, Berlin, Besuch Regierungsdelegation Grenada, Bootsfahrt.jpg|thumb|1982లో తూర్పు జర్మనీని సందర్శించిన మారిసు బిషపు]] గ్రెనడాకు మొదటి ప్రధాన మంత్రి అయిన ఎరికు గైరీ నాయకత్వంలో 1974 ఫిబ్రవరి 7న స్వాతంత్ర్యం లభించింది {{sfn|Steele|2003|pp=35–36}}<ref name="Encyclopedia Britannica - Grenada"/><ref name="About Grenada: Historical Events"/> దీనిని ఏటా స్వాతంత్ర్య దినోత్సవంగా జరుపుకుంటారు.<ref>{{Cite news |last=Fleary |first=Sinai |date=8 February 2024 |title=Grenada at 50: Will It Become a Republic? |url=https://www.voice-online.co.uk/news/features-news/2024/02/08/grenada-at-50-will-it-become-a-republic/ |work=[[The Voice (British newspaper)|The Voice]] |archive-date=9 February 2024 |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240209132123/https://www.voice-online.co.uk/news/features-news/2024/02/08/grenada-at-50-will-it-become-a-republic/ |url-status=live }}</ref> క్వీన్ ఎలిజబెతు‌ను స్థానికంగా గవర్నరు జనరలు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న మోనార్కు‌గా ఉంచుతూ గ్రెనడా కామన్వెల్తు‌లోనే ఉండాలని నిర్ణయించుకుంది. ఎరికు గైరీ ప్రభుత్వం, మార్క్సిస్ట్ న్యూ జ్యువెలు మూవ్మెంటు ‌(ఎన్‌జిఎం)తో సహా కొన్ని ప్రతిపక్ష పార్టీల మధ్య క్రమంగా అంతర్యుద్ధం చెలరేగింది.<ref name="Encyclopedia Britannica - Grenada"/> గైరీ, జియుఎల్‌పి 1976 గ్రెనడియను సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో తక్కువ మెజారిటీతో గెలిచాయి;<ref name="Encyclopedia Britannica - Grenada"/> అయితే గైరీకి విధేయులైన ప్రైవేటు మిలీషియా అయిన 'ముంగూసు గ్యాంగు' మోసం, హింసాత్మక ఎన్నికలు నిర్వహించాయని ఆరోపిస్తూ ప్రతిపక్షం ఫలితాలు చెల్లవని భావించింది.<ref name="N1">[[Dieter Nohlen|Nohlen, D]] (2005) ''Elections in the Americas: A data handbook, Volume I'', p301-302 {{ISBN|978-0-19-928357-6}}</ref><ref>{{cite web |url=http://thecommonwealth.org/our-member-countries/grenada/history |title=Grenada : History |access-date=8 October 2013 |archive-date=25 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211025030631/https://thecommonwealth.org/our-member-countries/grenada/history |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://caribbean-beat.com/issue-96/end-eric |title=The end of Eric Gairy |date=March 2009 |access-date=1 June 2016 |archive-date=7 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507131716/https://www.caribbean-beat.com/issue-96/end-eric |url-status=live }}</ref> 1979 మార్చి 13న గైరీ దేశం వెలుపల ఉన్నప్పుడు ఎన్‌జెఎం రక్తపాత రహిత తిరుగుబాటును ప్రారంభించింది. ఇది గైరీని తొలగించి రాజ్యాంగాన్ని సస్పెండు చేసి, తనను తాను ప్రధానమంత్రిగా ప్రకటించుకున్న మారిసు బిషపు నేతృత్వంలోని పీపుల్సు రివల్యూషనరీ గవర్నమెంటు (పిఆర్‌జి)ను స్థాపించింది.<ref name="Encyclopedia Britannica - Grenada"/> ఆయన మార్క్సిస్టు-లెనినిస్టు ప్రభుత్వం [[క్యూబా]], [[నికరాగ్వా]] ఇతర కమ్యూనిస్టు బ్లాకు దేశాలతో సన్నిహిత సంబంధాలను ఏర్పరచుకుంది.<ref name="Encyclopedia Britannica - Grenada"/> న్యూ జ్యువెలు ఉద్యమం మినహా అన్ని రాజకీయ పార్టీలు నిషేధించబడ్డాయి. నాలుగు సంవత్సరాలు పిఆర్‌జి పాలనలో ఎన్నికలు జరగలేదు. === యునైటెడు స్టేట్సు దండయాత్ర (1983) === ప్రధాన వ్యాసం: గ్రెనడా మీద యునైటెడు స్టేట్సు దండయాత్ర [[File:M102 howitzers during Operation Urgent Fury.jpg|thumb|1983లో గ్రెనడా మీద దండయాత్ర సమయంలో తూర్పు కరేబియను రక్షణ దళం సభ్యులు.]] === మారిసు బిషపు తిరుగుబాటు - ఉరిశిక్ష === కొన్న సంవత్సరాల తరువాత, [ఎప్పుడు?] బిషపు ఎన్‌జెఎం లోని కొంతమంది ఉన్నత స్థాయి సభ్యుల మధ్య వివాదం తలెత్తింది. బిషపు వివిధ వాణిజ్య, విదేశాంగ విధాన అంశాలపై క్యూబా, యుఎస్‌ఎస్‌ఆర్‌తో సహకరించినప్పటికీ ఆయన అలీన హోదాను కొనసాగించడానికి ప్రయత్నించాడు. కమ్యూనిస్టు ఉప ప్రధాన మంత్రి బెర్నార్డు కోర్డు సహా కరుడుగట్టిన మార్క్సిస్టు పార్టీ సభ్యులు, బిషపు తగినంత విప్లవాత్మకం కాదని భావించారు. ఆయన పదవి నుంచి వైదొలగాలని లేదా అధికార భాగస్వామ్య ఒప్పందంలోకి ప్రవేశించాలని డిమాండు చేశారు. 1983 16 అక్టోబరున గ్రెనేడియను సైన్యం మద్దతుతో బెర్నార్డు కోర్డు, ఆయన భార్య ఫిలిసు, మారిసు బిషపు ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటుకు నాయకత్వం వహించారు. బిషపు‌ను గృహ నిర్బంధంలో ఉంచారు.<ref name="Encyclopedia Britannica - Grenada"/> ఈ చర్యలు ద్వీపంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో వీధి ప్రదర్శనలకు దారితీశాయి. ఎందుకంటే బిషపు‌కు జనాభా నుండి విస్తృత మద్దతు ఉంది. బిషపు విస్తృతంగా ప్రజాదరణ పొందిన నాయకుడు కాబట్టి రాజధాని సెంట్రలు స్క్వేరు‌లోని ర్యాలీ నుండి ఆయన గృహనిర్బంధంలో ఉన్న ఆయన నివాసానికి సామూహికంగా నిరసప్రదర్శన చేసి ఉద్రేకపూరిత వాతావరణం సృష్టించిన మద్దతుదారులచే ఆయన విడుదలయ్యాడు. బిషపు తన అధికారాన్ని తిరిగి నొక్కిచెప్పడానికి జనసమూహాన్ని ద్వీపం సైనిక ప్రధాన కార్యాలయానికి నడిపించాడు. కోటను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోవడానికి గ్రెనేడియను సైనికులను కోర్డు వర్గం సాయుధ వాహనాల్లో పంపింది. కోట వద్ద సైనికులకు, పౌరులకు మధ్య జరిగిన ఘర్షణ కాల్పులు, భయాందోళనలకు దారితీసింది. ఈ అల్లకల్లోలంలో ముగ్గురు సైనికులు, కనీసం ఎనిమిది మంది పౌరులు మరణించారు. దీనితో పాటు 100 మంది గాయపడ్డారని తరువాత 2000లో పాఠశాల-ప్రాయోజిత అధ్యయనంలో తేలింది. .<ref name=LA /> బిషపు లొంగిపోవడంతో ప్రారంభ కాల్పులు ముగిసాయి. ఆయనను ఆయన సన్నిహిత మద్దతుదారులలో ఏడుగురు సభ్యుల బృందాన్ని ఖైదీగా తీసుకుని కాల్పుల దళం ఉరితీసింది. బిషప్‌తో పాటు, ఆ బృందంలో ఆయన క్యాబినెట్ మంత్రులు ముగ్గురు, ఒక ట్రేడ్ యూనియను నాయకుడు, ముగ్గురు సేవా-పరిశ్రమ కార్మికులు ఉన్నారు.<ref>{{Cite book |title=The U.S. Invasion of Grenada : legacy of a flawed victory |url=https://archive.org/details/usinvasionofgren0000kuki |last=Kukielski |first=Philip |publisher=McFarland & Company |year=2019 |isbn=978-1-4766-7879-5 |location=Jefferson, North Carolina |pages=[https://archive.org/details/usinvasionofgren0000kuki/page/182 183]–84 |oclc=1123182247 }}</ref> బిషపు‌ను ఉరితీసిన తర్వాత, పీపుల్సు రివల్యూషనరీ ఆర్మీ (పిఆర్ఎ) జనరలు హడ్సను ఆస్టిను ఛైర్మను‌గా సైనిక మార్క్సిస్టు ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. సైన్యం నాలుగు రోజుల పూర్తి కర్ఫ్యూను ప్రకటించింది. ఈ సమయంలో అనుమతి లేకుండా తమ ఇంటిని వదిలి వెళ్ళే ఎవరైనా కనిపించగానే కాల్చివేయబడతారు. <ref>{{cite news |author=Anthony Payne, Paul Sutton, and Tony Thorndike |title=Grenada: Revolution and Invasion |year=1984 |work=[[Croom Helm]] |isbn=9780709920809 |url=https://books.google.com/books?id=3agOAAAAQAAJ |access-date=10 September 2009 }}</ref><ref>{{cite news |author=Hudson Austin |title="Hudson Austin Speech announcing the killing of Maurice Bishop October 19, 1983" |work=minute 4:37 of 6:05 |year=1983 |url=https://grenadaineugeniaera.omeka.net/items/show/2 |access-date=12 June 2021 |archive-date=7 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407054101/https://grenadaineugeniaera.omeka.net/items/show/2 |url-status=live }}</ref> === యునైటెడు స్టేట్సు - మిత్రరాజ్యాల ప్రతిస్పందన - ప్రతిచర్య === [[File:M102 howitzers during Operation Urgent Fury.jpg|thumb|1983లో గ్రెనడా మీద దండయాత్ర సమయంలో 320వ ఫీల్డు ఆర్టిలరీ రెజిమెంటు‌కు చెందిన ఎం102 హోవిట్జర్లు కాల్పులు జరిపాయి.]] గ్రెనడాలో 10,000 అడుగుల (3,000 మీ) వైమానిక స్థావరాన్ని నిర్మిస్తున్న క్యూబా నిర్మాణ కార్మికులు సైనిక సిబ్బంది ఉండటం ముఖ్యంగా ఆందోళనకరంగా ఉందని అమెరికా అధ్యక్షుడు రోనాల్డు రీగను పేర్కొన్నారు.<ref name="Gailey">{{cite news |last=Gailey |first=Phil |author2=Warren Weaver Jr. |title=Grenada |newspaper=The New York Times |date=26 March 1983 |url=https://www.nytimes.com/1983/03/26/us/briefing-058430.html |access-date=15 March 2021 |archive-date=1 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220801201521/https://www.nytimes.com/1983/03/26/us/briefing-058430.html |url-status=live }}</ref> వాణిజ్య జెటు‌లు దిగడానికి వీలు కల్పించడమే ఎయిర్‌స్ట్రిపు ఉద్దేశ్యం అని బిషపు పేర్కొన్నారు, కానీ కొంతమంది యుఎస్ సైనిక విశ్లేషకులు ఇంత పొడవైన, బలోపేతం చేసిన రన్‌వేను నిర్మించడానికి ఏకైక కారణం దానిని భారీ సైనిక రవాణా విమానాలు ఉపయోగించుకునేలా చేయడం అని వాదించారు. కాంట్రాక్టర్లు, అమెరికను, యూరోపియను కంపెనీలు, పాక్షిక నిధులు అందించిన ఇఇసి అన్నీ ఎయిర్‌స్ట్రిపు‌కు సైనిక సామర్థ్యాలు లేవని పేర్కొన్నాయి. సోవియటు యూనియను ఆదేశాల మేరకు [[క్యూబా]], మధ్య [[అమెరికా]] కమ్యూనిస్టు తిరుగుబాటుదారుల కోసం ఉద్దేశించిన ఆయుధాలతో నిండిన క్యూబా, సోవియటు విమానాలకు ఇంధనం నింపుకునే స్టాపు‌గా గ్రెనడాను ఉపయోగిస్తుందని రీగను నొక్కిచెప్పారు.<ref>{{cite news |author=Julie Wolf |title=The Invasion of Grenada |date=1999–2000 |work=PBS: The American Experience (Reagan) |url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/reagan/peopleevents/pande07.html |access-date=10 September 2009 |archive-date=4 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090804132846/http://www.pbs.org/wgbh/amex/reagan/peopleevents/pande07.html |url-status=dead }}</ref> తూర్పు కరేబియను రాజ్యాలు సంస్థ (ఒఇసిఎస్), బార్బడోసు, జమైకా అన్నీ సహాయం కోసం అమెరికాకు విజ్ఞప్తి చేశాయి. <ref>{{cite web |url=http://www.dtic.mil/doctrine/doctrine/history/urgfury.pdf |last=Cole |first=Ronald |year=1997 |title=Operation Urgent Fury: The Planning and Execution of Joint Operations in Grenada |access-date=9 November 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111116194741/http://www.dtic.mil/doctrine/doctrine/history/urgfury.pdf |archive-date=16 November 2011 |url-status=dead }}</ref> 1983 అక్టోబరు 25న యునైటెడు స్టేట్సు, బార్బడోసు‌లో ఉన్న ప్రాంతీయ భద్రతా వ్యవస్థ (ఆర్‌ఎస్‌ఎస్) సంయుక్త దళాలు ఆపరేషను అర్జెంటు ఫ్యూరీ అనే కోడు‌నేం‌లో గ్రెనడా మీద దాడి చేశాయి. బార్బడోసు, డొమినికా, గవర్నరు-జనరలు పాల్ స్కూను ఆదేశాల మేరకు ఇది జరిగిందని యుఎస్ పేర్కొంది. <ref>{{cite book |title=Autobiography: Sir Paul Scoon 'Survival for Service' |publisher=Macmillan Caribbean |year=2003 |pages=135–136 }}</ref> స్కూను రహస్య దౌత్య మార్గాల ద్వారా దండయాత్రను అభ్యర్థించాడు. కానీ ఆయన భద్రత కోసం దానిని బహిరంగపరచలేదు.<ref>{{YouTube|_z9f6WdltuE|Sir Paul Scoon, G-G of Grenada, at 2:36 }}</ref> పురోగతి వేగంగా జరిగింది. నాలుగు రోజుల్లోనే అమెరికన్లు హడ్సను ఆస్టిను సైనిక ప్రభుత్వాన్ని తొలగించారు. ఈ దండయాత్రను బ్రిటను,<ref>Charles Moore, ''Margaret Thatcher: At her Zenith'' (2016) p. 130.</ref>[[ట్రినిడాడ్ అండ్ టొబాగో]], [[కెనడా]] ప్రభుత్వాలు విమర్శించాయి. ఐక్యరాజ్యసమితి జనరలు అసెంబ్లీ దీనిని 108 నుండి 9 ఓట్ల తేడాతో "అంతర్జాతీయ చట్టాన్ని తీవ్రంగా ఉల్లంఘించడం"గా ఖండించింది. 27 మంది గైర్హాజరు అయ్యారు.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/Depts/dhl/res/resa38.htm |title=United Nations General Assembly resolution 38/7 |publisher=United Nations |date=2 November 1983 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080316093428/http://www.un.org/Depts/dhl/res/resa38.htm |archive-date=16 March 2008 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1309/is_v21/ai_3073305 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070627152449/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1309/is_v21/ai_3073305 |url-status=dead |archive-date=27 June 2007 |title=Assembly calls for cessation of 'armed intervention' in Grenada |work=UN Chronicle |year=1984 }}</ref> ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి ఇలాంటి తీర్మానాన్ని పరిగణించింది. దీనికి 11 దేశాలు మద్దతు ఇచ్చాయి. అయితే యునైటెడు స్టేట్సు ఆ ప్రతిపాదనను వీటో చేసింది. <ref>{{cite news |author=Richard Bernstein |title=U.S. VETOES U.N. RESOLUTION 'DEPLORING' GRENADA INVASION |date=29 October 1983 |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1983/10/29/world/us-vetoes-un-resolution-deploring-grenada-invasion.html |access-date=8 July 2012 |archive-date=9 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220709171436/https://www.nytimes.com/1983/10/29/world/us-vetoes-un-resolution-deploring-grenada-invasion.html |url-status=live }}</ref> === దండయాత్ర తర్వాత అరెస్టులు === దండయాత్ర తర్వాత, విప్లవానికి ముందు గ్రెనేడియను రాజ్యాంగం మరోసారి అమలులోకి వచ్చింది. మారిసు బిషపు, మరో ఏడుగురి హత్యకు సంబంధించిన ఆరోపణల మీద పిఆర్‌జి/పిఆర్‌ఎ పద్దెనిమిది మంది సభ్యులను అరెస్టు చేశారు. 18 మందిలో ఉరిశిక్ష అమలు సమయంలో గ్రెనేడా అగ్ర రాజకీయ నాయకత్వం, ఉరిశిక్షలకు దారితీసిన ఆపరేషను‌కు ప్రత్యక్షంగా బాధ్యత వహించిన మొత్తం మిలటరీ చైను కమాండు కూడా ఉన్నారు. పద్నాలుగు మందికి మరణశిక్ష విధించబడింది. ఒకరు నిర్దోషిగా తేలింది. ముగ్గురికి 45 సంవత్సరాల జైలు శిక్ష విధించబడింది. మరణశిక్షలను చివరికి జైలు శిక్షలుగా మార్చారు. జైలులో ఉన్నవారిని "గ్రెనేడా 17"గా పిలుస్తారు. <ref>{{cite web |url=https://www.amnesty.org/download/Documents/104000/amr320012003en.pdf |title=The Grenada 17: the last of the cold war prisoners? |last=Amnesty International |date=October 2003 |access-date=12 July 2019 |archive-date=13 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813025935/https://www.amnesty.org/download/Documents/104000/amr320012003en.pdf |url-status=live }}</ref> === 1983 నుండి === 1983 డిసెంబరులో యుఎస్ దళాలు గ్రెనేడా నుండి వైదొలిగినప్పుడు, గవర్నరు-జనరలు స్కూను కొత్త ఎన్నికలను నిర్వహించడానికి నికోలసు బ్రాత్‌వైటు అధ్యక్షతన ఒక తాత్కాలిక సలహా మండలిని నియమించారు.<ref>{{cite news |last1=Cody |first1=Edward |date=24 December 1983 |title=Grenada's Vacuum Tempts Ex-Leader |newspaper=Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1983/12/24/grenadas-vacuum-tempts-ex-leader/2fb3dcf9-6464-4ced-a4ae-6e7e37f6234e/ |access-date=23 June 2022 |archive-date=28 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828111137/https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1983/12/24/grenadas-vacuum-tempts-ex-leader/2fb3dcf9-6464-4ced-a4ae-6e7e37f6234e/ |url-status=live }}</ref> 1976 తర్వాత జరిగిన మొదటి ప్రజాస్వామ్య ఎన్నికలు 1984 డిసెంబరులో జరిగాయి. హెర్బర్టు బ్లేజు నేతృత్వంలోని న్యూ నేషనలు పార్టీ గెలిచింది. ఆయన 1989 డిసెంబరులో మరణించే వరకు ప్రధానమంత్రిగా పనిచేశాడు.<ref name=PP>''Political Parties of the World'' (6th edition, 2005), ed. Bogdan Szajkowski, page 265.</ref><ref name=Jan>"Jan 1985 – General election and resumption of Parliament – Formation of Blaize government – Foreign relations Opening of airport – Start of murder trial", ''Keesing's Record of World Events'', volume 31, January 1985, Grenada, page 33,327.</ref> బ్లేజు తర్వాత బెను జోన్సు కొంతకాలం ప్రధానమంత్రిగా బాధ్యతలు స్వీకరించి 1990 మార్చి ఎన్నికల వరకు పనిచేశాడు. <ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-19596901 |title=Grenada profile |work=BBC News |date=12 March 2018 |archive-date=22 August 2022 |access-date=6 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220822104027/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-19596901 |url-status=live }}</ref><ref name="GovGrenada">{{cite web |title=Biography: Ben Jones |url=https://www.gov.gd/biographies/ben_jones_bio.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181231092603/https://www.gov.gd/biographies/ben_jones_bio.html |archive-date=31 December 2018 |access-date=6 December 2019 |website=Gov.gd }}</ref> ఈ ఎన్నికను నికోలసు బ్రాత్‌వైటు నేతృత్వంలోని నేషనలు డెమోక్రటికు కాంగ్రెసు గెలుచుకుంది. ఆయన 1995 ఫిబ్రవరిలో రాజీనామా చేసే వరకు ప్రధానమంత్రిగా పనిచేశారు.<ref name=jo>{{cite news |title=Former Grenadian PM Nicholas Brathwaite dies |url=http://www.jamaicaobserver.com/news/Former-Grenadian-PM-Nicholas-Brathwaite-dies |newspaper=Jamaica Observer |date=29 October 2016 |access-date=5 November 2016 |archive-date=9 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109213107/http://www.jamaicaobserver.com/news/Former-Grenadian-PM-Nicholas-Brathwaite-dies |url-status=dead }}</ref> ఆయన తర్వాత జార్జి బ్రిజాను కొంతకాలం పాటు <ref>"Feb 1995 – New Prime Minister – Government changes", Keesing's Record of World Events, Volume 41, February 1995 Grenada, Page 40402.</ref> 1995 జూన్ ఎన్నికలలో విజయం సాధించారు. కీత్ మిచెలు నేతృత్వంలోని న్యూ నేషనలు పార్టీ గెలిచింది. ఆయన 1999 - 2003 ఎన్నికలలో గెలిచి 2008 వరకు రికార్డు స్థాయిలో 13 సంవత్సరాలు సేవలందించారు. .<ref name="Encyclopedia Britannica - Grenada"/> మిచెలు [[క్యూబా]] తో సంబంధాలను తిరిగి స్థాపించాడు. మనీలాండరింగు సమస్యల మీద విమర్శలకు గురైన దేశ బ్యాంకింగు వ్యవస్థను కూడా సంస్కరించాడు. {{sfn|Steele|2003|pp=35–36}}<ref name="Encyclopedia Britannica - Grenada"/><ref name="About Grenada: Historical Events"/> 2000–02లో, 1970ల చివరలో, 1980ల ప్రారంభంలో జరిగిన వివాదాలలో ఎక్కువ భాగం సత్యం - సయోధ్య కమిషను ప్రారంభంతో ప్రజలలో చైతన్యంలోకి తీసుకురాబడింది.<ref name="Encyclopedia Britannica - Grenada"/> ఈ కమిషను‌కు రోమను కాథలికు పూజారి ఫాదరు మార్కు హేన్సు అధ్యక్షత వహించారు. పిఆర్ఎ, బిషపు పాలన, అంతకు ముందు నుండి తలెత్తే అన్యాయాలను వెలికితీసే పనిని అప్పగించారు. ఇది దేశవ్యాప్తంగా అనేక విచారణలను నిర్వహించింది. సెయింటు జార్జి‌లోని ప్రెజెంటేషను బ్రదర్సు కాలేజి (పిబిసి) అధిపతి బ్రదరు రాబర్టు ఫానోవిచు తన సీనియరు విద్యార్థులలో కొంతమందికి ఆ యుగం గురించి ముఖ్యంగా మారిసు బిషపు మృతదేహం ఎప్పుడూ కనుగొనబడలేదనే వాస్తవం గురించి పరిశోధన ప్రాజెక్టు‌ను నిర్వహించే పనిని అప్పగించారు.<ref>See Maurice Paterson's book, published before this event, called ''Big Sky Little Bullet''</ref><ref name=LA>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2000-sep-02-mn-14490-story.html |title=LA Times website, ''Search for Body Yields Lessons for Students'', by Mark Fineman, dated September 2, 2000 |website=[[Los Angeles Times]] |access-date=7 February 2025 |archive-date=9 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241209083936/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2000-sep-02-mn-14490-story.html |url-status=live }}</ref> [[File:Grenada ivan.jpg|thumb|right| గ్రెనడాలో ఇవాను హరికేను తర్వాత]] 2004 సెప్టెంబరు 7న 49 సంవత్సరాలు హరికేను రహితంగా ఉన్న తర్వాత ఈ ద్వీపం నేరుగా ఇవాను హరికేను ద్వారా దెబ్బతింది. <ref>{{cite web |url=http://usinfo.state.gov/wh/Archive/2005/Feb/24-832208.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20061122113718/http://usinfo.state.gov/wh/Archive/2005/Feb/24-832208.html |archive-date=22 November 2006 |title=Grenada Making Comeback from Hurricane Ivan |last=Green |first=Eric |date=24 February 2005 |publisher=[[United States Department of State]] |access-date=3 November 2011 }}</ref> ఇవాను కేటగిరీ 3 హరికేను‌గా విరుచుకుపడింది. దీని ఫలితంగా 39 మంది మరణించారు. ద్వీపంలోని 90% ఇళ్లకు నష్టం లేదా విధ్వంసం సంభవించింది. .{{sfn|Steele|2003|pp=35–36}}<ref name="Encyclopedia Britannica - Grenada"/><ref name="About Grenada: Historical Events"/> 2005 జూలై 14న ఆ సమయంలో కేటగిరీ 1 హరికేను అయిన ఎమిలీ హరికేను, ద్వీపం ఉత్తర భాగాన్ని 80-నాటు (150 కిమీ/గం; 92 మైళ్ల వేగం) గాలులతో తాకింది. దీని వలన ఒక వ్యక్తి మరణించాడు. యుఎస్$110 మిలియను (ఇసి$297 మిలియన్లు) విలువైన నష్టం వాటిల్లింది. {{sfn|Steele|2003|pp=35–36}}<ref name="About Grenada: Historical Events"/><ref name="EmilyTCR">{{cite web |author=James L. Franklin & Daniel P. Brown |date=10 March 2006 |title=Tropical Cyclone Report: Hurricane Emily |access-date=13 March 2006 |url=http://www.nhc.noaa.gov/data/tcr/AL052005_Emily.pdf |agency=NOAA |publisher=[[National Hurricane Center]] |archive-date=2 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151002011647/http://www.nhc.noaa.gov/data/tcr/AL052005_Emily.pdf |url-status=live }}</ref> వ్యవసాయం ముఖ్యంగా జాజికాయ పరిశ్రమ తీవ్రమైన నష్టాలను చవిచూసింది కానీ ఆ సంఘటన పంట నిర్వహణలో మార్పులకు దారితీసింది. కొత్త జాజికాయ చెట్లు పరిపక్వం చెందుతూ ఉన్నకారణంగా పరిశ్రమ క్రమంగా పునర్నిర్మించబడుతుందని భావిస్తున్నారు. 2024 జూలై 1న బెరిలు హరికేను కారియాకో ద్వీపాన్ని కేటగిరీ 4 హరికేను‌గా తాకింది. దీని వలన గ్రెనడా, కారియాకో అంతటా విస్తృత నష్టం వాటిల్లింది. కారియాకోలో విద్యుత్తు సరఫరా, పరిమితనైనా కమ్యూనికేషను లేదు. దేశంలోని మిగిలిన ప్రాంతాలలో 95% మంది కస్టమర్లకు విద్యుత్తు లేదు. టెలికమ్యూనికేషన్లు కూడా దెబ్బతిన్నాయి.<ref name="CNN 0701">{{cite news |last1=Gilbert |first1=Mary |last2=Wolfe |first2=Elizabeth |title=Hurricane Beryl devastates Grenada: 'In half an hour, Carriacou was flattened' |date=1 July 2024 |url=https://www.cnn.com/2024/07/01/weather/hurricane-beryl-caribbean-landfall-monday/index.html |publisher=CNN |access-date=1 July 2024 |language=en |archive-date=2 July 2024 |archive-url=https://archive.today/20240702040745/https://www.cnn.com/2024/07/01/weather/hurricane-beryl-caribbean-landfall-monday/index.html |url-status=live }}</ref> 2008 ఎన్నికల్లో టిల్మాను థామసు నేతృత్వంలోని ఎన్‌డిసి చేతిలో మిచెలు ఓడిపోయాడు; <ref>{{cite news |title=New Grenada prime minister vows to boost economy, lower cost of living |agency=Associated Press |work=International Herald Tribune |date=9 July 2008 |url=http://www.iht.com/articles/ap/2008/07/09/news/CB-POL-Grenada-Elections.php |access-date=31 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080804055052/http://www.iht.com/articles/ap/2008/07/09/news/CB-POL-Grenada-Elections.php |archive-date=4 August 2008 }}</ref><ref>{{cite web |author=George Worme |url=http://www.nationnews.com/story/117373983578346.php |title=Thomas wins by a landslide in Grenada |archive-url=https://web.archive.org/web/20080714124028/http://www.nationnews.com/story/117373983578346.php |archive-date=14 July 2008 |url-status=dead |work=The Nation |location=Barbados |date=10 July 2008 }}</ref> అయితే ఆయన 2013 గ్రెనేడియను సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో భారీ మెజారిటీతో గెలిచాడు. ఎన్‌ఎన్‌పి తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చింది.<ref>[http://www.jamaicaobserver.com/news/Clean-sweep_13681618 "Clean sweep"] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160304082413/http://www.jamaicaobserver.com/news/Clean-sweep_13681618 |date=4 March 2016 }}, ''Jamaica Observer'', 21 February 2013.</ref> 2018లో మరోసారి భారీ మెజారిటీతో గెలిచింది. <ref>{{cite news |title=Clean sweep! Grenada PM predicts repeat victory |url=http://wicnews.com/caribbean/clean-sweep-grenada-pm-predicts-repeat-victory-21217552/ |access-date=9 November 2017 |work=WIC News |date=9 November 2017 |archive-date=4 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804210431/https://wicnews.com/caribbean/clean-sweep-grenada-pm-predicts-repeat-victory-21217552/ |url-status=live }}</ref> 2020 మార్చిలో గ్రెనడా తన మొదటి కోవిడ్-19 కేసును నిర్ధారించింది. 2022 17 మార్చి నాటికి 13,921 కేసులు, 217 మరణాలు నమోదయ్యాయి. <ref name="Worldometer">{{cite web |title=Reported Cases and Deaths by Country, Territory, or Conveyance |url=https://www.worldometers.info/coronavirus/ |website=Worldometer |access-date=17 March 2022 |archive-date=29 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200129195657/https://www.worldometers.info/coronavirus/ |url-status=live }}</ref> 2022 జూన్ 23 మరుసటి రోజు ప్రధానమంత్రి అయిన డికాను మిచెలు నేతృత్వంలోని ఎన్‌డిసి సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో గెలిచింది.<ref>{{Cite web |title=Live blog: Grenada votes election 2022 {{!}} Loop Caribbean News |url=https://caribbean.loopnews.com/content/live-blog-grenada-votes-election-2022 |access-date=24 June 2022 |website=Loop News |language=en |archive-date=24 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220624003814/https://caribbean.loopnews.com/content/live-blog-grenada-votes-election-2022 |url-status=live }}</ref> ==భౌగోళికం== ప్రధాన వ్యాసం: గ్రెనడా భౌగోళికం [[File:Grenada-map.png|thumb| గ్రెనడా మ్యాపు]] గ్రెనడా ద్వీపం యాంటిల్లెసు ద్వీపసమూహంలోని దక్షిణ ద్వీపం, తూర్పు కరేబియను సముద్రం, పశ్చిమ అట్లాంటికు మహాసముద్రం సరిహద్దులో ఉంది. [[వెనిజులా]] [[ట్రినిడాడ్, టొబాగో]] రెండింటికీ ఉత్తరాన 140 కి.మీ (90 మైళ్ళు). దీని సోదరి ద్వీపాలు గ్రెనేడిను‌ల దక్షిణ విభాగాన్ని తయారు చేస్తాయి. వీటిలో కారియాకౌ పెటిటు మార్టినికు, రోండే ఐలాండు, కైల్లె ఐలాండు, డైమండు ఐలాండు, లార్జు ఐలాండు, సెలైను ఐలాండు, ఫ్రిగేటు ఐలాండు ఉన్నాయి; ఉత్తరాన మిగిలిన ద్వీపాలు సెయింటు విన్సెంటు, గ్రెనాడిను‌లకు చెందినవి. జనాభాలో ఎక్కువ మంది గ్రెనడాలో నివసిస్తున్నారు. అక్కడ ఉన్న ప్రధాన పట్టణాల్లో రాజధాని సెయింటు జార్జి, గ్రెన్విల్లే, గౌయేవు ఉన్నాయి. సోదరి దీవులలో అతిపెద్ద పరిష్కారంగా కారియాకౌలోని హిల్సు‌బరో ఉంది. గ్రెనడా అగ్నిపర్వత మూలం <ref name="CIA World Factbook - Grenada"/> దాని నేల పర్వత లోపలి భాగంలో సరస్సు ఆంటోయిను, గ్రాండు ఎటాంగు సరస్సు, లివెరా చెరువుతో సహా అనేక పేలుడు క్రేటరు‌లలో స్పష్టంగా ఉంది. గ్రెనడా ఎత్తైన ప్రాంతంగా సెయింటు కేథరీన్ పర్వతం ఉంది. ఇది సముద్ర మట్టానికి 840 మీ (2,760 అడుగులు) కు ఎత్తున ఉంది.<ref name="CIA World Factbook - Grenada"/> ఇతర ప్రధాన పర్వతాలలో మౌంటు గ్రాన్బీ, సౌతు ఈస్టు మౌంటైను ఉన్నాయి. జలపాతాలతో ఉన్న అనేక చిన్న నదులు ఈ పర్వతాల నుండి సముద్రంలోకి ప్రవహిస్తాయి. తీరప్రాంతంలో అనేక బేలు(ఖాతం) ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా దక్షిణ తీరంలో అనేక సన్నని ద్వీపకల్పాలుగా విడిపోయాయి. గ్రెనడా నాలుగు పర్యావరణ ప్రాంతాలకు నిలయం: విండ్‌వార్డు దీవులు తేమ అడవులు, లెవార్డు దీవులు పొడి అడవులు, విండ్‌వార్డు దీవులు పొడి అడవులు, విండ్‌వార్డ్ దీవులు జెరికు స్క్రబు. <ref>{{cite journal |display-authors=4 |vauthors=Dinerstein E, Olson D, Joshi A, Vynne C, Burgess ND, Wikramanayake E, Hahn N, Palminteri S, Hedao P, Noss R, Hansen M, Locke H, Ellis EC, Jones B, Barber CV, Hayes R, Kormos C, Martin V, Crist E, Sechrest W, Price L, ((Baillie JEM)), Weeden D, Suckling K, Davis C, Sizer N, Moore R, Thau D, Birch T, Potapov P, Turubanova S, Tyukavina A, de Souza N, Pintea L, Brito JC, Llewellyn OA, Miller AG, Patzelt A, Ghazanfar SA, Timberlake J, Klöser H, Shennan-Farpón Y, Kindt R, Lillesø JB, van Breugel P, Graudal L, Voge M, Al-Shammari KF, Saleem M |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |year=2017 |pages=534–545 |issn=0006-3568 |doi=10.1093/biosci/bix014 |pmid=28608869 |pmc=5451287 |doi-access=free }}</ref> ఇది 2018 ఫారెస్టు ల్యాండ్‌ఉస్కేపు ఇంటెగ్రిటీ ఇండెక్సు సగటు స్కోరు 4.22/10, ఇది 172 దేశాలలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా 13 వ స్థానంలో ఉంది. <ref>{{cite journal |display-authors=4 |vauthors=Grantham HS, Duncan A, Evans TD, Jones KR, Beyer HL, Schuster R, Walston J, Ray JC, Robinson JG, Callow M, Clements T, Costa HM, DeGemmis A, Elsen PR, Ervin J, Franco P, Goldman E, Goetz S, Hansen A, Hofsvang E, Jantz P, Jupiter S, Kang A, Langhammer P, Laurance WF, Lieberman S, Linkie M, Malhi Y, Maxwell S, Mendez M, Mittermeier R, Murray NJ, Possingham H, Radachowsky J, Saatchi S, Samper C, Silverman J, Shapiro A, Strassburg B, Stevens T, Stokes E, Taylor R, Tear T, Tizard R, Venter O, Visconti P, Wang S, ((Watson JEM)) |title=Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity - Supplementary Material |journal=Nature Communications |volume=11 |issue=1 |year=2020 |page=5978 |issn=2041-1723 |doi=10.1038/s41467-020-19493-3 |pmid=33293507 |pmc=7723057 |bibcode=2020NatCo..11.5978G |doi-access=free }}</ref> [[File:Grenada2010.jpg|thumb|center|upright=2.5| రాజధాని సెయింటు జార్జి వైమానిక ఫోటో]] ===వాతావరణం=== వాతావరణం ఉష్ణమండలమైనది: పొడి సీజన్లో వేడి, తేమగా ఉంటుంది. వర్షాకాలంలో మితమైన వర్షపాతం ద్వారా చల్లబడుతుంది. ఉష్ణోగ్రతలు 22–32 ° సి(72-90 °ఎఫ్) నుండి ఉంటాయి. ఇవి చాలా అరుదుగా 18 ° సి(64 ° ఎఫ్) కంటే తక్కువగా ఉంటాయి. గ్రెనడా ఉష్ణమండల తుఫాను కార్యకలాపాల కారణంగా ప్రధాన దక్షిణ అంచున ఉన్న ప్రాంతం అభువృద్ధి చెందుతూ ఉంది. అయినప్పటికీ ఈ ద్వీపం గత కొన్ని దశాబ్దాలలో నాలుగు ల్యాండు ఫాల్ తుఫానులను మాత్రమే ఎదుర్కొంది.<ref name=G>[https://www.weather.gd/tropical-storms-and-hurricanes/ Grenada Weather website, Tropical Storms and Hurricanes, retrieved 19 December 2023 ]</ref> జానెటు హరికేను 1955 సెప్టెంబరు 23 న గ్రెనడాపైకి వెళ్ళింది. 185 కిమీ/గం (115 మై/గం) గాలులు, తీవ్రమైన నష్టాన్ని కలిగించాయి. గ్రెనాడాను తాకిన ఇటీవలి తుఫాను 2024 జూలై 1 న బెరిలు హరికేను ఇది ఒక బలమైన వర్గం 4 హరికేను, ఇది రికార్డు చేసిన చరిత్రలో మొదటి వర్గం 5 హరికేను జూలై నెలకు ముందు అట్లాంటికు ప్రధాన అభివృద్ధి ప్రాంతం (ఎండిఆర్) లో బలమైన హరికేనుగా ప్రభావం చూపింది. ప్రజలు నివసించే మూడు గ్రెనేడియను ద్వీపాలు ప్రభావితమైనప్పటికీ ఇది నేరుగా కారియాకౌ ద్వీపం మీదుగా ప్రయాణించింది. దీనివల్ల మొత్తం వినాశనం, టైరెలు బే, కారియాకౌ మడ అడవులలోని అనేక నాళాలు (నీరు, ఒడ్డున రెండూ) నష్టం, నాశనం. పెటిటు మార్టినికు కూడా ప్రధాన ద్వీపమైన గ్రెనడాలో, ప్రధానంగా ద్వీపం విండ్‌వార్డు, ఉత్తర భాగాలలో చాలా పరిమిత నష్టంతో గణనీయమైన నష్టాన్ని చవిచూశాడు. 2004 సెప్టెంబరు 7 న గ్రెనడాను ఇవాను హరికేను కూడా ప్రభావితం చేసింది.<ref>{{Cite web |url=https://www.theguardian.com/environment/2004/sep/09/naturaldisasters.climatechange |title=Guardian Newspaper website, ''Hurricane Ivan Devastates Grenada'', article dated September 9, 2004 |website=[[TheGuardian.com]] |access-date=7 February 2025 |archive-date=7 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240607055935/https://www.theguardian.com/environment/2004/sep/09/naturaldisasters.climatechange |url-status=live }}</ref> ఇది తీవ్రమైన నష్టం, ముప్పై తొమ్మిది మరణాలకు కారణమైంది. 2005 జూలై 14 న ఎమిలీ హరికేను ఇది జూలై 16 న ఎక్కువ కరేబియను ప్రాంతం మీద వర్గం 5 హరికేను‌గా నిలిచింది. ఎమిలీ హరికేను కారియాకౌలో, గ్రెనడాకు ఉత్తరాన తీవ్రమైన నష్టాన్ని కలిగించింది. ఇది ఇవాను హరికేను చేత సాపేక్షంగా తేలికగా ప్రభావితమైంది; గ్రెనడాను అప్పటి నుండి చాలాసార్లు ఉష్ణమండల తుఫాను గడియారంలో ఉంచాల్సి వచ్చింది. <ref name=G /> ఇవాను నుండి అధికారికంగా కోలుకోవడానికి ఐదేళ్ళు పట్టింది. అయినప్పటికీ రికవరీ దశాబ్దాలుగా కొనసాగింది (ఉదా., సెయింటు జార్జి ఆంగ్లికను చర్చి, సెయింటు ఆండ్రూసు ప్రెస్బిటేరియను చర్చి (స్కాట్సు కిర్కు) 2021 లో పునరుద్ధరించబడ్డాయి).<ref name="Reliefweb">{{Citation |title=Grenada: Dealing with the aftermath of Hurricane Ivan - Grenada |vauthors=((Reliefweb)) |year=2009 |url=https://reliefweb.int/report/grenada/grenada-dealing-aftermath-hurricane-ivan |access-date=20 October 2024 |archive-date=27 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230927160513/https://reliefweb.int/report/grenada/grenada-dealing-aftermath-hurricane-ivan |url-status=live }}</ref> 2024 జూలై 1 న బెరిలు హరికేను గ్రెనాడాలోకి దూసుకెళ్లింది. ఇది దేశవ్యాప్తంగా ప్రభావం చూపింది. కాని ముఖ్యంగా కారియాకౌ, పెటిటు మార్టినిక్లో, ప్రాంతాలలో తుఫాను కేంద్రీకరించింది.<ref name= "WaPo">{{Cite news |date=1 July 2024 |last=Cappucci |first=Matthew |title=Caribbean island of Carriacou 'flattened' after Hurricane Beryl makes landfall |url=https://www.washingtonpost.com/weather/2024/07/01/hurricane-beryl-impacts-landfall-path/ |newspaper=[[The Washington Post]] |url-access=subscription |access-date=1 July 2024 |archive-date=1 July 2024 |archive-url=https://archive.today/20240701172306/https://www.washingtonpost.com/weather/2024/07/01/hurricane-beryl-impacts-landfall-path/ |url-status=live }}</ref> ఉష్ణమండల తుఫాను నుండి వర్గం 4 హరికేను‌కు కేవలం 48 గంటల వ్యవధిలో వేగంగా తీవ్రతరం కావడం కారణంగా బెరిలు తుఫాను అంతర్జాతీయ దృష్టిని ఆకర్షించింది.<ref name="Sci Am">{{cite magazine |last=Thompson |first=Andrea |date=1 July 2024 |title=Hurricane Beryl's Unprecedented Intensification Is an "Omen" for the Rest of the Season |url=https://www.scientificamerican.com/article/why-hurricane-beryl-underwent-unprecedented-rapid-intensification/ |magazine=[[Scientific American]] |access-date=1 July 2024 |archive-date=1 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240701232242/https://www.scientificamerican.com/article/why-hurricane-beryl-underwent-unprecedented-rapid-intensification/ |url-status=live }}</ref> === జంతుజాలం === ప్రధాన వ్యాసం: గ్రెనడా క్షీరదాల జాబితా కరేబియన్ మాదిరిగానే, గ్రెనడా పెద్ద జంతువులకు డిపౌరేట్. అయినప్పటికీ స్థానిక ఒపోసమ్సు, అర్మడిల్లోసు పరిచయం చేసిన మోనా కోతులు, ముంగూసెసు సాధారణంగా కనిపుద్తుంటాయి. 2024 జూన్ నాటికి ప్రపంచంలోని పక్షి చెక్‌లిస్టుల ప్రకారం గ్రెనడా అవిఫౌనా మొత్తం 199 జాతులను కలిగి ఉంది. వీటిలో ఒకటి స్థానికంగా ఉంది (గ్రెనడా డోవు). ఒకటి మానవులు (రాక్ పావురం) ప్రవేశపెట్టారు.ఇవి 130 మాత్రమే ఉన్నందున చాలా అరుదు కనిపిస్తుంటాయి.<ref>{{Cite web |title=Grenada bird checklist - Avibase - Bird Checklists of the World |url=https://avibase.bsc-eoc.org/checklist.jsp?lang=EN&p2=1&list=aou&synlang=&region=GD&version=text&lifelist=&highlight=0 |access-date=11 June 2024 |website=avibase.bsc-eoc.org }}</ref> === భూగర్భ శాస్త్రం === ప్రధాన వ్యాసం: గ్రెనడా భూగర్భ శాస్త్రం సుమారు 2 మిలియన్ల సంవత్సరాల క్రితం ప్లియోసిను యుగంలో ఈ రోజుల్లో ఉన్న ప్రాంతం గ్రెనడా ప్రాంతం నిస్సార సముద్రం నుండి జలాంతర్గత అగ్నిపర్వతంగా ఉండేది. ఇటీవలి కాలంలో అగ్నిపర్వత కార్యకలాపాలు ఉనికిలో లేవు. దాని హాటు స్ప్రింగు, అండర్వాటరు అగ్నిపర్వతం కిక్ 'జెన్నీ తప్ప. గ్రెనడా భూభాగం చాలావరకు 1-2 మిలియను సంవత్సరాల క్రితం జరిగిన అగ్నిపర్వత కార్యకలాపాలతో రూపొందించబడింది. గ్రెనడా, రాజధాని సెయింటు జార్జి‌తో సహా గ్రెనాడా ఏర్పడటానికి చాలా తెలియని అగ్నిపర్వతాలు బాధ్యత వహించాయి. ఇప్పుడు అంతరించిపోయిన రెండు అగ్నిపర్వతాలు; ఇప్పుడు క్రేటరు లేక్సు, గ్రాండు ఎటాంగు సరస్సు, అంటోనియను సరస్సు, గ్రెనడా ఏర్పడటానికి దోహదం చేసాయని భావిస్తున్నారు. == రాజకీయాలు == ప్రధాన వ్యాసం: గ్రెనడా రాజకీయాలు గ్రెనడా అనేది 3వ చార్లెసు దేశాధినేతగా ఉన్న ఒక రాజ్యాంగ రాచరికం. స్థానికంగా గవర్నరు జనరలు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తాడు. ].<ref name="CIA World Factbook - Grenada"/><ref name="Encyclopedia Britannica - Grenada"/> [9][24] కార్యనిర్వాహక అధికారం ప్రభుత్వ అధిపతి, ప్రధాన మంత్రి వద్ద ఉంటుంది. గవర్నరు జనరలు పాత్ర ప్రధానంగా లాంఛనప్రాయంగా ఉంటుంది. అయితే ప్రధాన మంత్రిగా సాధారణంగా పార్లమెంటులో అతిపెద్ద పార్టీ నాయకుడు ఉంటాడు.<ref name="CIA World Factbook - Grenada"/> గ్రెనడా పార్లమెంటులో సెనేటు (13 మంది సభ్యులు), ప్రతినిధుల సభ (15 మంది సభ్యులు) ఉంటాయి. ప్రభుత్వం, ప్రతిపక్షం గవర్నరు జనరలు‌కు సెనేటర్ల నియామకాలను సిఫార్సు చేస్తాయి. అయితే జనాభా ఐదు సంవత్సరాల కాలానికి ప్రతినిధులను ఎన్నుకుంటుంది.<ref name="CIA World Factbook - Grenada"/> గ్రెనడా బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థను నిర్వహిస్తుంది. అతిపెద్ద పార్టీలు సెంటరు-రైటు న్యూ నేషనలు పార్టీ (ఎన్‌ఎన్‌పి), సెంటరు-లెఫ్టు నేషనలు డెమోక్రటికు కాంగ్రెసు (ఎన్‌ఎన్‌పి).<ref name="CIA World Factbook - Grenada"/>. ఫిబ్రవరి 2013లో, పాలక నేషనలు డెమోక్రటికు కాంగ్రెసు (ఎన్‌ఎన్‌పి) ఎన్నికల్లో ఓడిపోయింది. ప్రతిపక్ష న్యూ నేషనలు పార్టీ (ఎన్‌ఎన్‌పి) సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో మొత్తం 15 సీట్లను గెలుచుకుంది. 1995 - 2008 మధ్య మూడు పర్యాయాలు ప్రధానమంత్రిగా పనిచేసిన ఎన్‌ఎన్‌పి నాయకుడు కీత్ మిచెలు తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చారు.<ref>{{cite news |title=Grenada opposition wins clean sweep in general election |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-21526209 |work=BBC News |date=20 February 2013 |archive-date=26 June 2022 |access-date=13 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220626100259/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-21526209 |url-status=live }}</ref> తదనంతరం మిచెలు 2018లో ఎన్‌ఎన్‌పిని ప్రతినిధుల సభలోని 15 సీట్లను గెలుచుకునేలా నడిపించారు. ఈ ఘనతను సాధించిన మూడు ప్రత్యేక సందర్భాలను గుర్తు చేసుకున్నారు. 2021 నవంబరులో ప్రధాన మంత్రి కీతు మిచెలు రాజ్యాంగబద్ధంగా 2023 జూన్ లోపు జరగాల్సిన రాబోయే సార్వత్రిక ఎన్నికలు తనకు చివరి ఎన్నికలు అని అన్నారు.<ref>{{cite news |title=PM Mitchell: Upcoming general elections will be fascinating {{!}} NOW Grenada |url=https://www.nowgrenada.com/2021/11/pm-mitchell-upcoming-general-elections-will-be-fascinating/ |date=2 November 2021 |access-date=13 December 2021 |archive-date=21 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421101455/https://www.nowgrenada.com/2021/11/pm-mitchell-upcoming-general-elections-will-be-fascinating/ |url-status=dead }}</ref> రాజ్యాంగ అవసరాల కంటే ఒక సంవత్సరం ముందుగానే పార్లమెంటును రద్దు చేయాలని మిచెలు 2022 మే 16న గవర్నరు జనరలు‌కు సలహా ఇచ్చారు. <ref>{{cite news |title=UPDATE: Election bell rung, PM Mitchell going after historic 6th term |url=https://caribbean.loopnews.com/content/update-election-bell-rung-pm-mitchell-going-after-historic-6th-term |access-date=15 October 2024 |work=Loop |date=15 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220618112337/https://caribbean.loopnews.com/content/update-election-bell-rung-pm-mitchell-going-after-historic-6th-term |archive-date=18 June 2022 |url-status=live }}</ref> తదనంతరం న్యూ నేషనలు పార్టీ 2022 ఎన్నికల్లో నేషనలు డెమోక్రటికు కాంగ్రెసు చేతిలో ఓడిపోయింది, ఎన్‌డిసి, ఎన్‌ఎన్‌పికి 9 సీట్లు గెలుచుకుంది. ఎన్నికలకు ఒక సంవత్సరం కంటే తక్కువ సమయంలోనే నేషనల్ డెమోక్రటిక్ కాంగ్రెస్ నాయకుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించి, ఎన్నడూ ఎన్నికైన పదవిని నిర్వహించని రాజకీయ కొత్త వ్యక్తి డికాన్ మిచెల్, తరువాత ప్రధానమంత్రిగా నియమితులయ్యారు. === విదేశీ సంబంధాలు=== మరిన్ని సమాచారం: గ్రెనడా విదేశీ సంబంధాలు గ్రెనడా కరేబియను కమ్యూనిటీ (కారికోం), తూర్పు కరేబియను రాజ్యాల సంస్థ (ఒఇసిఎస్) రెండింటిలోనూ పూర్తి, పాల్గొనే సభ్యుడు. <ref name="CIA World Factbook - Grenada"/> === కామన్వెల్తు === గ్రెనడా, కరేబియను ప్రాంతంలోని చాలా ప్రాంతాలతో పాటు, కామన్వెల్త్ దేశాలలో సభ్యురాలు. ఈ సంస్థ ప్రధానంగా మాజీ బ్రిటిషు కాలనీలను కలిగి ఉంది. దాని సభ్యుల మధ్య అంతర్జాతీయ సంబంధాలను పెంపొందించడం మీద దృష్టి పెడుతుంది. ==== అమెరికను రాష్ట్రాల సంస్థ (ఒఎఎస్)==== ఒఎఎస్ చార్టరు‌ను ఆమోదించిన, సంస్థలో సభ్యురాలు అయిన 35 రాష్ట్రాలలో గ్రెనడా ఒకటి. <ref>{{cite web |url=http://www.oas.org/en/member_states/default.asp |title=Member States |date=August 2009 |publisher=OAS |access-date=18 May 2017 |archive-date=20 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150520053344/http://www.oas.org/en/member_states/default.asp |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.oas.org/en/sla/dil/inter_american_treaties_A-41_charter_OAS.asp |title=SLA :: Department of International Law (DIL) :: Inter-American Treaties |date=August 2009 |publisher=OAS |access-date=18 May 2017 |archive-date=19 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819030544/http://www.oas.org/en/sla/dil/inter_american_treaties_A-41_charter_OAS.asp |url-status=live }}</ref> ఒఎఎస్ వెబ్‌సైటు ప్రకారం 1975లో గ్రెనడా ఇంటరు-అమెరికను వ్యవస్థలోకి ప్రవేశించింది. <ref>{{cite web |url=http://www.oas.org/en/member_states/member_state.asp?sCode=GRE |title=Member State :: Grenada |date=August 2009 |publisher=OAS |access-date=18 May 2017 |archive-date=22 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220822135230/http://www.oas.org/en/member_states/member_state.asp?sCode=GRE |url-status=live }}</ref> ==== ద్వంద్వ పన్నుల ఉపశమనం (కారికోం) ఒప్పందం ==== 1994 జూలై 6న బార్బడోసు‌లోని సెయింటు మైఖేలు‌లోని షెర్బోర్ను కాన్ఫరెన్సు సెంటరు‌లో, జార్జి బ్రిజాను గ్రెనడా ప్రభుత్వం తరపున డబులు టాక్సేషను ఉపశమనం (కారికోం) ఒప్పందం మీద సంతకం చేశారు. <ref>{{cite web |url=http://www.ird.gov.tt/Media/Default/IRDTreaties/DTT-Caricom--1994.pdf |title=The double taxation relief (Caricom) order, 1994 |access-date=26 December 2016 |archive-date=7 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160507154606/http://ird.gov.tt/Media/Default/IRDTreaties/DTT-Caricom--1994.pdf |url-status=live }}</ref> ఈ ఒప్పందం పన్నులు, నివాసం, పన్ను అధికార పరిధి, మూలధన లాభాలు, వ్యాపార లాభాలు, వడ్డీ, డివిడెండు‌లు, రాయల్టీలు, ఇతర ప్రాంతాలు వంటి అంశాలను కవరు చేసింది. ==== ఫాక్టా ==== 2014 జూన్ 30, గ్రెనడా అధికారికంగా యునైటెడు స్టేట్సు ఆఫ్ అమెరికాతో మోడల్ 1 ఒప్పందం మీద సంతకం చేసింది. ఇది విదేశీ ఖాతా పన్ను వర్తింపు చట్టం (ఫాక్టా)ని అనుమతిస్తుంది. <ref>{{cite web |url=https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |title=Foreign Account Tax Compliance Act (FATCA) |publisher=Treasury.gov |access-date=18 May 2017 |archive-date=13 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170113122755/https://www.treasury.gov/resource-center/tax-policy/treaties/Pages/FATCA.aspx |url-status=live }}</ref> ==== ఆల్బా ==== 2014 డిసెంబరులో గ్రెనడా బొలివేరియను అలయన్సు ఫర్ ది పీపుల్సు ఆఫ్ అవరు అమెరికా (ఆల్బా)లో పూర్తి సభ్యుడిగా చేరింది. [[క్యూబా]], [[వెనిజులా]] రెండింటితో గ్రెనడా సంవత్సరాలుగా కలిగి ఉన్న సహకారానికి సభ్యత్వం సహజ పొడిగింపు అని ప్రధాన మంత్రి మిచెలు అన్నారు. <ref>{{cite web |date=15 December 2014 |title=Grenada Joins ALBA |url=https://www.nowgrenada.com/2014/12/grenada-joins-alba/ |access-date=13 April 2022 |website=Now Grenada |archive-date=13 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211213090318/https://www.nowgrenada.com/2014/12/grenada-joins-alba/ |url-status=live }}</ref> === సైనిక === గ్రెనడాకు స్టాండింగు మిలిటరీ లేదు. సాధారణ సైనిక విధులను రాయలు గ్రెనడా పోలీసు ఫోర్సు (ఆర్‌జిఎస్‌పి), రాయలు గ్రెనడా కోస్టు గార్డు‌లకు వదిలివేస్తుంది. <ref name="CIA World Factbook - Grenada"/> ఆర్‌జిఎస్‌పి స్పెషలు సర్వీసెసు యూనిటు (ఎస్‌ఎస్‌యు) అనేది యుద్ధ యూనిఫాం‌లతో కూడిన పారామిలిటరీ దళం, ఇది తూర్పు కరేబియను (1983లో యునైటెడు స్టేట్సు గ్రెనడా దండయాత్రలో పాల్గొన్న) సైనిక రక్షణ సంస్థ అయిన ప్రాంతీయ భద్రతా వ్యవస్థ (ఆర్‌ఎస్‌ఎస్)లో పాల్గొంటుంది.<ref>{{Citation |vauthors=((RGFP)) |year=2023 |title=Special Services Unit (SSU) |url=https://www.rgpf.gd/index.php/departments/special-services-unit-ssu |access-date=6 October 2023 |archive-date=17 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231017173922/https://www.rgpf.gd/index.php/departments/special-services-unit-ssu |url-status=live }}</ref> 2019లో గ్రెనడా అణ్వాయుధాల నిషేధం మీద యుఎన్ ఒప్పందం మీద సంతకం చేసింది. <ref>{{cite web |url=https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVI-9&chapter=26&clang=_en |title=Chapter XXVI: Disarmament&nbsp;– No. 9 Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons |publisher=United Nations Treaty Collection |date=7 July 2017 |access-date=18 October 2019 |archive-date=6 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806220546/https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVI-9&chapter=26&clang=_en |url-status=live }}</ref> == పరిపాలనా విభాగాలు == గ్రెనడా 6 పారిషెసులుగా విభజించబడింది.<ref name="CIA World Factbook - Grenada"/> ఈ ప్రాంతాన్ని కారికౌ, పెట్టీ మార్టినిక్యూ అని పిలువబడుతుంది. ఇది డిపెండెసీ హోదాగా గుర్తించబడుతుంది.<ref name="CIA World Factbook - Grenada"/> == మానవ హక్కులు == ప్రధాన వ్యాసం: గ్రెనడాలో ఎల్‌జిబిటి హక్కులు గ్రెనడాలో స్వలింగ సంపర్కం చట్టవిరుద్ధం. దానికి జైలు శిక్ష విధించబడుతుంది. <ref>{{cite web |title=State-Sponsored Homophobia 2019 |url=https://ilga.org/downloads/ILGA_World_State_Sponsored_Homophobia_report_global_legislation_overview_update_December_2019.pdf |website=International Lesbian Gay Bisexual Trans and Intersex Association |date=December 2019 |access-date=25 June 2021 |archive-date=1 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601085217/https://ilga.org/downloads/ILGA_World_State_Sponsored_Homophobia_report_global_legislation_overview_update_December_2019.pdf |url-status=live }}</ref> 2023లో దేశం ఫ్రీడం రేటింగు‌లలో 100కి 89 స్కోరు చేసింది.<ref name="freedomhouse"/> == ఆర్థిక వ్యవస్థ == ప్రధాన వ్యాసం: గ్రెనడా ఆర్థిక వ్యవస్థ గ్రెనడా ఒక చిన్న ఆర్థిక వ్యవస్థను కలిగి ఉంది, దీనిలో పర్యాటకం ప్రధానంగా విదేశీ మారక ద్రవ్యాన్ని సంపాదిస్తుంది. <ref name="CIA World Factbook - Grenada"/> పెరుగుతున్న ఆర్థిక లోటు, బాహ్య ఖాతా బ్యాలెన్సు క్షీణత వంటి ప్రధాన స్వల్పకాలిక ఆందోళనలు ఉన్నాయి. గ్రెనడా తూర్పు కరేబియను రాష్ట్రాల సంస్థ (ఒఇసిఎస్) లోని ఏడుగురు ఇతర సభ్యులతో ఒక సాధారణ కేంద్ర బ్యాంకు, సాధారణ కరెన్సీ (తూర్పు కరేబియను డాలరు)ను ఉపయోగించుక్ంటుంది.<ref name="CIA World Factbook - Grenada"/><ref>{{cite web |url=http://www.oecs.org/ |title=Welcome to the OECS |publisher=Oecs.org |access-date=28 June 2010 |archive-date=6 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210106145319/https://www.oecs.org/ |url-status=live }}</ref> గ్రెనడా భారీ బాహ్య రుణ సమస్యతో బాధపడుతోంది, ప్రభుత్వ రుణ సేవా చెల్లింపులు 2017లో మొత్తం ఆదాయంలో దాదాపు 25% ఉంది; 126 అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల అధ్యయనంలో గ్రెనడా దిగువ నుండి తొమ్మిదవ స్థానంలో ఉంది. <ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2018/mar/18/developing-countries-risk-from-us-rate-rise-jubilee-debt-campaign-warns |title=Developing countries at risk from US rate rise, debt charity warns |date=18 March 2018 |last=Elliott |first=Larry |access-date=19 March 2018 |archive-date=4 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204131112/https://www.theguardian.com/business/2018/mar/18/developing-countries-risk-from-us-rate-rise-jubilee-debt-campaign-warns |url-status=live }} Jubilee Debt Campaign study</ref> === వ్యవసాయం - ఎగుమతులు === [[File:Myris fragr Fr 080112-3294 ltn.jpg|thumb|జాజికాయ పండ్లను తెరిచారు, జాపత్రి కోసం ఉపయోగించే విత్తనం, ఎర్రటి ఆరిలు‌ను చూపుతున్నారు.]] గ్రెనడా అనేక రకాల సుగంధ ద్రవ్యాలను ఎగుమతి చేస్తుంది. ముఖ్యంగా జాజికాయ దాని అగ్ర ఎగుమతిగా జాతీయ జెండా మీద చిత్రీకరించబడింది. జాపత్రి, <ref>{{cite web |title=Nutmeg, mace and cardamons (HS: 0908) Product Trade, Exporters and Importers |url=https://oec.world/en/profile/hs92/20908/ |access-date=12 June 2020 |website=oec.world |language=en |archive-date=1 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801055152/https://oec.world/en/profile/hs92/20908/ |url-status=live }}</ref><ref name="britannica.com"/> ఇతర ప్రధాన ఎగుమతులలో అరటిపండ్లు, కోకో, పండ్లు, కూరగాయలు, దుస్తులు, చాక్లెట్లు, చేపలు ఉన్నాయి. <ref name="CIA World Factbook - Grenada"/> === జాజికాయ పరిశ్రమ === 2003 నవంబరులో విడుదలైన ఒక కేస్ స్టడీ ప్రకారం ,<ref>{{cite journal |last1=Singh |first1=Ranjit H. |title=THE NUTMEG AND SPICE INDUSTRY IN GRENADA: INNOVATIONS AND COMPETITIVENESS - A Case Study |pages=7, 10, 12, 25 |url=https://www.researchgate.net/publication/275771715 |journal=ResearchGate |access-date=11 March 2024 }}</ref>గ్రెనడాలోని జాజికాయ పరిశ్రమ దేశానికి విదేశీ మారక ద్రవ్య ఆదాయానికి ప్రధాన వనరును అందించింది. జనాభాలో గణనీయమైన భాగానికి జీవనోపాధిగా పనిచేసింది. గ్రెనడా జాజికాయ ఉత్పత్తిదారులలో ఎక్కువ మంది చిన్నస్థాయి ఉత్పత్తిదారులు (ఉదా. 74.2% పెంపకందారులు సంవత్సరానికి 500 పౌండ్ల అమ్మకాల పరిమాణాలను కలిగి ఉన్నారు. ఇది మొత్తం ఉత్పత్తిలో 21.77% వాటా) ఉన్నారు. కేవలం 3.3% పెంపకందారులు మాత్రమే సంవత్సరానికి 2500 పౌండ్ల కంటే ఎక్కువ అమ్మకాలను (మొత్తం ఉత్పత్తిలో 40% వాటా) కలిగి ఉన్నారు. అధ్యయనం విడుదలైన సమయంలో గ్రెనడాలోని జాజికాయ ఉత్పత్తిలో ఎక్కువ భాగం నాలుగు కంపెనీల నుండి తీసుకోబడింది: * గ్రెనడా కో-ఆపరేటివు జాజికాయ సంఘం (జిసిఎన్ఎ) ; * వెస్టు ఇండియా స్పైసెసు (గతంలో డబల్యూ & డబల్యూ స్పైసెసు, సెయింటు బెర్నార్డు కుటుంబం కొనుగోలు చేసిన తర్వాత 2011లో పేరు మార్చబడింది. 2015లో తిరిగి అమ్మబడినప్పటికీ పేరుమాత్రం కొనసాగించబడింది);<ref>{{cite web |last1=Collins |first1=L Simeon |title=Agro-processing in Grenada and its future |url=https://nowgrenada.com/2024/02/agroprocessing-in-grenada-and-its-future/ |website=nowgrenada |date=19 February 2024 |access-date=11 March 2024 |archive-date=11 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240311231901/https://nowgrenada.com/2024/02/agroprocessing-in-grenada-and-its-future/ |url-status=live }}</ref> * నోయెల్విల్లే లిమిటెడ్; * డి లా గ్రెనడా ఇండస్ట్రీసు. === పర్యాటకం === గ్రెనడా ఆర్థిక వ్యవస్థకు పర్యాటకం ప్రధాన ఆధారం. <ref name="CIA World Factbook - Grenada"/>సాంప్రదాయ సముద్రతీరం వాటరు-స్పోర్ట్సు(జల క్రీడలు) టూరిజం ఎక్కువగా సెయింటు జార్జి విమానాశ్రయం తీరప్రాంతం చుట్టూ ఉన్న నైరుతి ప్రాంతంలో కేంద్రీకృతమై ఉంది. ప్రస్తుతం పర్యావరణ పర్యాటకం ప్రాముఖ్యత పెరుగుతోంది. గ్రెనడా దాని తీరప్రాంతం చుట్టూ అనేక సముద్రతీరాలను కలిగి ఉంది. వీటిలో సెయింటు జార్జి‌లోని 3 కి.మీ (1.9 మైళ్ళు) పొడవైన గ్రాండు అన్సే సముద్రతీరం ఉంది. దీనిని తరచుగా ప్రపంచంలోని ఉత్తమ సముద్రతీరాలలో ఒకటిగా వర్ణిస్తారు. <ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/core/Slideshow/slideshowContentFrameFragXL.jhtml?xml=/travel/slideshow/bestbeaches/pixbestbeaches1.xml&site= |archive-url=https://archive.today/20130421064550/http://www.telegraph.co.uk/core/Slideshow/slideshowContentFrameFragXL.jhtml?xml=/travel/slideshow/bestbeaches/pixbestbeaches1.xml&site= |url-status=dead |archive-date=21 April 2013 |title=The 10 Best Beaches in the World |location=London |work=The Daily Telegraph }}</ref> గ్రెనడాలోని అనేక జలపాతాలు కూడా పర్యాటకులలో ప్రసిద్ధి చెందాయి. సెయింటు జార్జి‌కు దగ్గరగా ఉన్నవి అన్నండేలు జలపాతాలు; మరికొన్నింటిలో మౌంటు కార్మెలు, కాంకర్డు, టఫ్టను హాలు, సెయింటు మార్గరెట్సు కూడా సెవెను సిస్టర్సు అని కూడా పిలుస్తారు. <ref>{{cite web |url=http://www.cruise-panorama.com/grenada-the-number-one-of-popular-cruise-destinations/ |title=Top 10 Things to Do in Grenada |author=Cruisemanic |work=Cruise Panorama |date=14 June 2021 |access-date=7 March 2015 |archive-date=30 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330034815/https://cruise-panorama.com/grenada-the-number-one-of-popular-cruise-destinations/ |url-status=live }}</ref> [[File:Grand Anse Beach Grenada.jpg|thumb| గ్రాండు అన్సే బీచు, సెయింటు జార్జి]] ఆగస్టులో గ్రెనడా కార్నివాలు స్పైసు మాసు,<ref>{{Cite web |title=Spicemas Corporation |url=https://spicemasgrenada.com/ |access-date=30 August 2024 |language=en-US |archive-date=29 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240829213629/https://spicemasgrenada.com/ |url-status=live }}</ref> ఏప్రిలు‌లో కారియాకౌ మెరూను, స్ట్రింగు బ్యాండు మ్యూజికు ఫెస్టివలు, <ref name="grenadagrenadines">{{cite web |url=http://www.grenadagrenadines.com/plan/events/carriacou-maroon-string-band-music-festival/ |title=11th Carriacou Maroon & String Band Music Festival {{!}} Events {{!}} Plan Your Vacation |website=www.grenadagrenadines.com |access-date=25 November 2019 |archive-date=27 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227125541/http://www.grenadagrenadines.com/plan/events/carriacou-maroon-string-band-music-festival/ |url-status=dead }}</ref> వార్షిక బడ్జెటు మెరైను స్పైసు ఐలాండు బిలు ఫిషు టోర్నమెంటు,<ref>{{cite web |url=http://www.grenadagrenadines.com/plan/events/spice-island-billfish-tournament/ |title=51st Annual Budget Marine Spice Island Billfish Tournament {{!}} Events {{!}} Plan Your Vacation |website=www.grenadagrenadines.com |access-date=25 November 2019 |archive-date=27 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227060849/http://www.grenadagrenadines.com/plan/events/spice-island-billfish-tournament/ |url-status=dead }}</ref> ఐలాండు వాటరు వరల్డు సెయిలింగు వీకు,<ref name="grenadasailingweek.com">{{cite web |url=http://grenadasailingweek.com/taking-part/event-schedule/ |title=Event Schedule |date=27 February 2018 |website=Grenada Sailing Week |language=en-US |access-date=25 November 2019 |archive-date=3 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191003112254/http://grenadasailingweek.com/taking-part/event-schedule/ |url-status=live }}</ref> గ్రెనడా సెయిలింగు ఫెస్టివలు వర్కు బోటు రెగట్టా వంటి అనేక పండుగలు కూడా పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తాయి. <ref>{{cite web |url=https://pressmare.it/en/media/seahorse-magazine/2021-09-17/grenada-secret-gem-of-caribbean-a-must-see-sailing-destina-33752 |title=Grenada, secret gem of Caribbean, a must-see sailing destination |date=17 September 2021 |publisher=Seahorse Magazine |website=pressmare.it }}</ref> == విద్య == ప్రధాన వ్యాసం: గ్రెనడాలో విద్య గ్రెనడాలో విద్యలో కిండరు గార్టెను, ప్రీ-ప్రైమరీ స్కూలు, ప్రాథమిక పాఠశాల, మాధ్యమిక పాఠశాల, తృతీయ విద్య ఉన్నాయి. ప్రభుత్వం 2016లో తన బడ్జెటు‌లో 10.3% విద్య మీద ఖర్చు చేసింది. ఇది ప్రపంచంలోనే మూడవ అత్యధిక రేటు. <ref name="CIA World Factbook - Grenada"/> అక్షరాస్యత రేట్లు చాలా ఎక్కువగా ఉన్నాయి. జనాభాలో 98.6% మంది చదవడం, వ్రాయడం చేయగలరు. <ref name="CIA World Factbook - Grenada"/> సెయింటు జార్జి విశ్వవిద్యాలయం (ఎస్‌జియు) గ్రెనడాలో ఒక ప్రఖ్యాత అంతర్జాతీయ విశ్వవిద్యాలయం ఉంది. ఇది వైద్యం, పశువైద్య వైద్యం, ప్రజారోగ్యం, ఇతర ఆరోగ్య శాస్త్రాలలో ప్రత్యేకత కలిగి ఉంది. 1976లో స్థాపించబడిన ఎస్‌జియు వైద్య విద్యలో ప్రపంచ నాయకుడిగా మారింది. ఇది 150 కి పైగా దేశాల నుండి విద్యార్థులను ఆకర్షించే విభిన్న కార్యక్రమాలను అందిస్తోంది. == రవాణా == ఫ్రధాన వ్యాసం;గ్రెనడాలో రవాణా === విమాన ప్రయాణం === మారిసు బిషపు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం దేశంలోని ప్రధాన విమానాశ్రయం. <ref name="CIA World Factbook - Grenada"/> దేశాన్ని ఇతర కరేబియను దీవులు, యునైటెడు స్టేట్సు, [[కెనడా]], యూరపు‌లతో కలుపుతుంది. కారియాకౌలో లారిస్టను విమానాశ్రయం అని పిలువబడే విమానాశ్రయం కూడా ఉంది. <ref name="Encyclopedia Britannica - Grenada"/> === బస్సులు === ఈ ద్వీపంలో మొత్తం 44 మార్గాలతో 9 జోను‌లను నడుపుతున్న సెమీ-ఆర్గనైజ్డు బస్సు వ్యవస్థ ఉంది. <ref>{{Cite web |last=Grenada |title=Transport system |url=https://www.grenadapublictransportplan.com/index.php/transport-system/ |access-date=30 August 2024 |website=Public Transport Plan for Grenada |language=en-US |archive-date=30 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240830185216/https://www.grenadapublictransportplan.com/index.php/transport-system/ |url-status=dead }}</ref> బస్సులు ప్రైవేటు యాజమాన్యంలోనివి, అధిక-వాల్యూం (సాధారణంగా 17) ప్రయాణీకుల వాహనాలు, ఇవి వాహనం విండు‌షీల్డు మీద పెద్ద, వృత్తాకార, జోను నంబరు స్టిక్కరు‌ను ప్రదర్శిస్తాయి. సాధారణంగా ఉదయం 8 గంటల నుండి రాత్రి 8 గంటల వరకు నడుస్తాయి. ప్రతి సెగ్మెంటు‌కు ఒక వ్యక్తికి ఖర్చు $2.50 ఎక్స్‌సిడి (తూర్పు కరేబియను డాలరు)ఉంటుంది. రుసుము ప్రధాన ప్రయాణీకుల స్థలంలో, మొదటి వరుసలో (వారు స్లైడింగు డోరు తెరవగలరు) లేదా ముందు ప్రయాణీకుల సీటులో కూర్చునే "కండక్టరు"కి చెల్లించబడుతుంది. ఈ కండక్టరు ఎక్కడ ఆపాలో చెప్పవచ్చు లేదా వాహనం పైకప్పు లేదా గోడ మీద (రింగు ధరించని చేతితో) కొట్టడం ద్వారా ఆపమని అభ్యర్థించవచ్చు. ప్రయాణిస్తున్న బస్సు హారను మోగించడం లేదా కండక్టరు కిటికీలోంచి నడిచి వెళ్తున్న వ్యక్తికి రైడు పట్ల ఆసక్తి ఉందో లేదో తెలుసుకోవడానికి అరుస్తూ ఉండటం అసాధారణం కాదు. గ్రెనడాలోని కారియాకో ద్వీపంలో ప్రత్యేక 3 జోను/రూటు వ్యవస్థ ఉంది. === టాక్సీలు === ద్వీపం అంతటా టాక్సీలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. విండు‌షీల్డు‌లో టాక్సీ స్టిక్కరు ప్రదర్శించబడుతుంది. ఉబెరు లేదా లిఫ్టు మాదిరిగానే గ్రెనడా-అభివృద్ధి చేసిన రైడు-షేరింగు సర్వీసు అయిన హేలపు కూడా ద్వీపంలోని ప్రధాన పర్యాటక ప్రాంతాలకు అందుబాటులో ఉన్నాయి. == గణాంకాలు == ప్రధాన వ్యాసం: గ్రెనడా జనాభా మరిన్ని సమాచారం: ఆఫ్రో-గ్రెనడియన్లు, ఇండో-గ్రెనడియన్లు, గ్రెనడాలోని నగరాల జాబితా దూరంలో కనిపించే ఇతర గ్రెనడైను దీవులతో కారియాకో, దృశ్యం. గ్రెనడియన్లలో ఎక్కువ మంది (82%) ప్రధానంగా బానిసలుగా ఉన్న ఆఫ్రికన్ల నుండి వచ్చారు.[9][24] 17వ శతాబ్దంలో ద్వీపం మీద ఫ్రెంచి వలసరాజ్యం విజయవంతంగా కొనసాగిన తర్వాత స్థానిక జనాభాలో కొద్దిమంది మాత్రమే మిగిలి ఉన్నారు. 1857 - 1885 మధ్య [[భారతదేశం]] నుండి ఒప్పంద కార్మికుల వారసులలో కొద్ది శాతం మంది గ్రెనడాకు తీసుకురాబడ్డారు. ప్రధానంగా బీహారు, ఉత్తరప్రదేశు రాష్ట్రాల నుండి తీసుకునిరాబడ్డారు. ప్రస్తుతం భారత సంతతికి చెందిన గ్రెనడియన్లు జనాభాలో 2.2% ఉన్నారు.[9] ఫ్రెంచి, ఇంగ్లీషు వారసుల చిన్న సమాజం కూడా ఉంది.[24] మిగిలిన జనాభా మిశ్రమ సంతతికి చెందినవారు (13%).[6] అనేక కరేబియను దీవుల మాదిరిగానే గ్రెనడా కూడా పెద్ద మొత్తంలో వలసలకు లోనవుతుంది. విదేశాలలో మెరుగైన అవకాశాల కోసం చూస్తున్న యువకుల సంఖ్య అధికంగా ఉంది. గ్రెనడియన్లకు ప్రసిద్ధ వలస కేంద్రాలలో కరేబియను‌లోని మరింత సంపన్న దీవులు (బార్బడోసు వంటివి), ఉత్తర అమెరికా నగరాలు (న్యూయార్కు నగరం, టొరంటో, మాంట్రియలు వంటివి), యునైటెడు కింగ్‌డం (ముఖ్యంగా లండను, యార్కు‌షైరు;[109]యుకెలోని గ్రెనడియన్లను చూడండి), [[ఆస్ట్రేలియా]] ఉన్నాయి. === మతం === {{Pie chart |thumb = right |caption = గ్రెనడాలో మతం (2011 అంచనా)<ref name="CIATONGA"/> |label1 = ప్రొటెస్టంటు |value1 = 49.2 |color1 = DodgerBlue |label2 = రోమను కాథలికు |value2 = 36 |color2 = Purple |label3 = నాస్థికులు |value3 = 5.7 |color3 = black |label4 = పేర్కొనబడలేదు |value4 = 1.3 |color4 = silver |label5 = యెహోవా సాక్షి |value5 = 1.2 |color5 = red |label6 = రాస్తాఫారి |value6 = 1.2 |color6 = yellow |label7 = ఇతర (హిందూ మతం, ఇస్లాం, ఆఫ్రో-అమెరికను మతాలు, జుడాయిజంతో సహా) |value7 = 5.5 |color7 = grey }} గణాంకాలు 2011 అంచనాలు <ref name="CIATONGA">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/grenada/ |title=Central America and Caribbean :: GRENADA |date=19 October 2021 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=15 January 2021 |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811231159/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/grenada/ |url-status=live }}</ref> * ప్రొటెస్టంటు 49.2%; ఇందులో ఉన్నాయి. ** పెంటెకోస్టలు 17.2% ** సెవెంతు డే అడ్వెంటిస్టు 13.2% ** ఆంగ్లికను 8.5% ** బాప్టిస్టు 3.2% ** దేవుని చర్చి 2.4% ** ఎవాంజెలికలు 1.9% ** మెథడిస్టు 1.6% ** ఇతర 1.2% * రోమను కాథలిక్కులు 36% * నాస్థికులు 5.7% * పేర్కొనబడలేదు 1.3% * యెహోవా సాక్షి 1.2% * రాస్తఫారి 1.2% * ఇతర (హిందూ మతం, ఇస్లాం, ఆఫ్రో-అమెరికను మతాలు, జుడాయిజంతో సహా) 5.5% 2022లో ఫ్రీడం హౌసు సంస్థ గ్రెనడాకు మత స్వేచ్ఛ కోసం నాలుగులో నాలుగు స్కోరు‌లను అందించింది. <ref name="freedomhouse">[https://freedomhouse.org/country/grenada/freedom-world/2022 Freedom House, "Grenada: Freedom in the World 2022 Country Report", retrieved 19 December 2023] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231006215345/https://freedomhouse.org/country/grenada/freedom-world/2022 |date=6 October 2023 }}.</ref> === భాషలు === ఇంగ్లీషు దేశం అధికారిక భాషగా ఉంది. <ref name="CIA World Factbook - Grenada"/> కానీ ప్రాథమికంగా మాట్లాడే భాష రెండు క్రియోలు భాషలలో ఒకటి (గ్రెనేడియను క్రియోలు ఇంగ్లీషు, తక్కువగా, తరచుగా గ్రెనేడియను క్రియోలు ఫ్రెంచి) (కొన్నిసార్లు 'పాటోయిసు' అని పిలుస్తారు) ఇది దేశం ఆఫ్రికను, యూరోపియను, స్థానిక వారసత్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. క్రియోల్సు‌లో ఫ్రెంచి, ఇంగ్లీషు వంటి వివిధ ఆఫ్రికను భాషల అంశాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |url=https://uil.unesco.org/document/featuring-caribbean-grenadas-plan-make-quality-training-accessible-all |title=Featuring the Caribbean: Grenada's plan to make quality training accessible to all |date=10 March 2017 |publisher=UNESCO Institute for Lifelong Learning |website=unesco.org |access-date=19 October 2022 |archive-date=29 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929035040/https://uil.unesco.org/document/featuring-caribbean-grenadas-plan-make-quality-training-accessible-all |url-status=dead }}</ref> ఉత్తరాన ఉన్న చిన్న గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మాత్రమే గ్రెనేడియను క్రియోలు ఫ్రెంచి మాట్లాడబడుతుంది.<ref>[https://uwispace.sta.uwi.edu/server/api/core/bitstreams/94ae7a20-ebca-4efd-bc74-136c3c65d928/content University of the West Indies website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241208124312/https://uwispace.sta.uwi.edu/server/api/core/bitstreams/94ae7a20-ebca-4efd-bc74-136c3c65d928/content |date=8 December 2024 }} ''Are They Dying? The Case of Some French-lexifier Creoles'', by Jo-Anne Ferreira and David Holbrook (2001), page 9]</ref> ఇండో-గ్రెనేడియను సమాజ వారసులలో కొన్ని హిందుస్తానీ పదాలు ఇప్పటికీ మాట్లాడబడుతున్నాయి. స్థానిక భాషలు ఇనేరి, కరీనా (కరీబు). === సంస్కృతి === ప్రధాన వ్యాసాలు: గ్రెనేడా సంస్కృతి, గ్రెనేడా సంగీతం [[File:GrenadaCarnival1965FeatheredHeaddresses.jpg|thumb| 1965లో ఒక కార్నివాలు]] ద్వీప సంస్కృతి చాలా మంది గ్రెనేడియన్ల ఆఫ్రికను మూలాలచే బాగా ప్రభావితమైంది. బ్రిటిషు వారి ఆధ్వర్యంలో వలస పాలనలో దేశం సుదీర్ఘ కొనసాగిన అనుభవంతో గ్రెనేడియను సంస్కృతి మీద ఫ్రెంచి ప్రభావం కొన్ని ఇతర కరేబియను దీవుల కంటే చాలా తక్కువగా కనిపిస్తుంది. అయునప్పటికీ ఫ్రెంచి‌లో ఇంటిపేర్లు, స్థలల పేర్లు ఇప్పటికీ ఉన్నాయి. రోజువారీ భాష ఫ్రెంచి పదాలు, స్థానిక క్రియోలు లేదా పటోయిసు‌తో ముడిపడి ఉంది. .<ref name="CIA World Factbook - Grenada"/> న్యూ ఓర్లీన్సు‌లో కనిపించే వాటికి సమానమైన బాగా రుచికరంగా ఉండే మసాలా ఆహారం, వంట శైలులలో బలమైన ఫ్రెంచి ప్రభావం కనిపిస్తుంది. 1700ల నుండి కొన్ని ఫ్రెంచి వాస్తుశిల్పం మనుగడలో ఉంది. ముఖ్యంగా ద్వీపం వంటకాలలో భారతీయ, కరీబు అమెరిన్డియను ప్రభావం కూడా కనిపిస్తుంది. ఆయిలు డౌను, స్టూ, జాతీయ వంటకంగా పరిగణించబడుతుంది. <ref name="Gov.gd">{{cite web |url=http://www.gov.gd/articles/grenada_oil_down.html |title=Oil down – National Dish of Grenada |publisher=Gov.gd |date=5 March 2010 |access-date=19 March 2012 |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226023149/https://www.gov.gd/articles/grenada_oil_down.html%20 |url-status=live }}</ref> ఈ పేరు కొబ్బరి పాలలో పాలు మొత్తం పీల్చుకునే వరకు ఉడికించిన వంటకాన్ని సూచిస్తుంది. కుండ అడుగున కొంచెం కొబ్బరి నూనె ఉంటుంది. ప్రారంభ వంటకాల తయారీకి సాల్టెడు పిగు‌టెయిలు, పిగ్సు ఫుటు (ట్రాటర్సు), సాల్టు బీఫు, చికెను, పిండితో తయారు చేసిన డంప్లింగ్సు, బ్రెడు‌ఫ్రూటు, గ్రీను బనానా, యాం, బంగాళాదుంపలు వంటి ఆహార పదార్థాల మిశ్రమం అవసరం. ఆవిరిని నిలుపుకోవడానికి, అదనపు రుచిని జోడించడానికి కల్లాలూ ఆకులను కొన్నిసార్లు ఉపయోగిస్తారు. <ref name="Gov.gd"/> సోకా, కాలిప్సో, కైసో, [[రెగె]] అనేవి ప్రసిద్ధ సంగీత శైలులు ఉన్నాయి. ఇవి గ్రెనడా వార్షిక కార్నివాలు‌లో ప్లే చేయబడతాయి. సంవత్సరాలుగా గ్రెనడియను యువతలో రాప్ సంగీతం ప్రాచుర్యం పొందింది. అనేక మంది యువ రాపర్లు ద్వీపం భూగర్భ రాప్ సన్నివేశంలో ఉద్భవించారు. జూకు కూడా నెమ్మదిగా ద్వీపంలోకి పరిచయం చేయబడుతోంది. గ్రెనడియను సంస్కృతిలో ఒక ముఖ్యమైన అంశం కథ చెప్పే సంప్రదాయం. జానపద కథలు ఆఫ్రికను ఫ్రెంచి ప్రభావాలను కలిగి ఉన్నాయి. మోసగాడు అయిన అనన్సీ అనే సాలీడు పాత్ర పశ్చిమ ఆఫ్రికాలో ఉద్భవించింది. ఇతర ద్వీపాలలో కూడా ప్రబలంగా ఉంది. ఫ్రెంచి ప్రభావాన్ని లా డయాబ్లెస్సే అనే బాగా దుస్తులు ధరించిన షీ-డెవిలు, లూగారూ ("లూప్-గారౌ" నుండి) అనే తోడేలులో చూడవచ్చు. == క్రీడలు == === ఒలింపిక్సు === ప్రధాన వ్యాసం: ఒలింపిక్సు‌లో గ్రెనడా [[File:Kirani James Daegu 2011.jpg|thumb|right|upright| కిరానీ జేమ్సు, ప్రముఖ గ్రెనడా స్ప్రింటరు]] 1984లో లాస్ ఏంజిల్సు‌లో జరిగిన వేసవి ఒలింపిక్సు నుండి గ్రెనడా ప్రతి వేసవి ఒలింపిక్సు‌లో పోటీ పడుతోంది. 2012 లండను‌లో జరిగిన వేసవి ఒలింపిక్సు‌లో పురుషుల 400 మీటర్లలో కిరానీ జేమ్సు గ్రెనడా తరపున మొదటి ఒలింపికు బంగారు పతకాన్ని, రియో ​​డి జనీరోలో 2016 జరిగిన వేసవి ఒలింపిక్సు‌లో పురుషుల 400 మీటర్లలో రజత పతకాన్ని<ref>{{cite web |title=Ambassador Kirani James brings home Olympic silver medal for Grenada {{!}} One Young World |url=https://www.oneyoungworld.com/news-item/ambassador-kirani-james-brings-home-olympic-silver-medal-grenada |access-date=28 July 2021 |website=www.oneyoungworld.com |archive-date=19 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210719151736/https://www.oneyoungworld.com/news-item/ambassador-kirani-james-brings-home-olympic-silver-medal-grenada |url-status=live }}</ref> టోక్యోలో జరిగిన 2020 వేసవి ఒలింపిక్సు‌లో పురుషుల 400 మీటర్లలో కాంస్య పతకాన్ని గెలుచుకున్నారు. <ref>{{cite web |title=Kirani JAMES |url=https://olympics.com/en/athletes/kirani-james |access-date=28 July 2021 |website=Olympics.com |archive-date=5 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220605051013/https://olympics.com/en/athletes/kirani-james |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=GRENADA LOVES 400M |url=https://spikes.worldathletics.org/post/grenada-loves-400m-spikes#:~:text=Athletic%20affection,the%20nation's%20most%20popular%20sports. |website=World Athletics |date=9 August 2016 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207121520/https://spikes.worldathletics.org/post/grenada-loves-400m-spikes#:~:text=Athletic%20affection,the%20nation's%20most%20popular%20sports. |url-status=live }}</ref> ఫ్రాన్సు‌లో జరిగిన 2024 వేసవి ఒలింపిక్సు‌లో ఆండర్సను పీటర్సు, లిండను విక్టరు వరుసగా పురుషుల జావెలిను త్రో, డెకాథ్లాను‌లో కాంస్య పతకాలను గెలుచుకున్నారు.<ref>{{Cite web |last=DeShong |first=Dillon |date=8 August 2024 |title=Grenada's Anderson Peters takes bronze in men's javelin at Paris 2024 |url=https://caribbean.loopnews.com/content/grenadas-anderson-peters-takes-bronze-mens-javelin-paris-2024 |access-date=11 November 2024 |website=Loop News |language=en }}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Hoopes |first=Tom |date=6 August 2024 |title=Always a Raven: Medalist's Journey From Kansas College to Paris Olympics |url=https://media.benedictine.edu/always-a-raven-medalists-journey-from-kansas-college-to-paris-olympics |access-date=11 November 2024 |website=Benedictine College Media & Culture |language=en-US }}</ref> === క్రికెట్టు === ఇవి కూడా చూడండి: వెస్టిండీసు విండు‌వార్డు దీవులలో క్రికెటు జట్టు కరేబియను‌లోని ఇతర దీవుల మాదిరిగానే క్రికెట్టు జాతీయ, అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన క్రీడగా గ్రెనేడియను సంస్కృతిలో అంతర్భాగంగా ఉంది. గ్రెనడా జాతీయ క్రికెట్టు జట్టు ప్రాంతీయ దేశీయ క్రికెట్టు‌లో విండు‌వార్డు దీవుల క్రికెట్టు జట్టులో భాగంగా ఉంటుంది; అయితే ఇది చిన్న ప్రాంతీయ మ్యాచు‌లలో ప్రత్యేక సంస్థగా ఆడుతుంది.<ref>{{cite web |url=https://cricketarchive.com/Archive/Teams/1/1853/Other_Matches.html |title=Other Matches played by Grenada |publisher=CricketArchive |access-date=9 August 2014 |archive-date=7 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107164655/https://cricketarchive.com/Archive/Teams/1/1853/Other_Matches.html |url-status=dead }}</ref> అలాగే గతంలో స్టాను‌ఫోర్డు 20/20లో ట్వంటీ20 క్రికెట్టు ఆడింది. <ref>{{cite web |url=https://cricketarchive.com/Archive/Teams/1/1853/Twenty20_Matches.html |title=Twenty20 Matches played by Grenada |publisher=CricketArchive |access-date=9 August 2014 |archive-date=10 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140810065553/http://cricketarchive.com/Archive/Teams/1/1853/Twenty20_Matches.html |url-status=live }}</ref> సెయింటు జార్జి‌లోని గ్రెనడా నేషనలు క్రికెట్టు స్టేడియం దేశీయ, అంతర్జాతీయ క్రికెట్టు మ్యాచు‌లను నిర్వహిస్తుంది. ప్రాంతీయ ఫస్టు క్లాసు క్రికెట్టు పోటీలలో అత్యధిక పరుగులు చేసిన రికార్డును కలిగి ఉన్న డెవాను స్మితు హెర్మిటేజు అనే చిన్న పట్టణంలో జన్మించాడు. .<ref>{{Cite web |date=28 February 2019 |title=PAVILION NAMED IN HONOUR OF DEVON SMITH |url=https://www.windiescricket.com/news/pavilion-named-honour-devon-smith/ |access-date=11 November 2024 |website=[[WICB|Windies Cricket]] |archive-date=11 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111201817/https://www.windiescricket.com/news/pavilion-named-honour-devon-smith/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=McDonald |first=Michelle L. |date=20 April 2015 |title=Devon Smith On Verge Of Creating History In Grenada |url=https://www.cricketinterviews.com/devon-smith-on-verge-of-creating-history-in-grenada-audio/ |access-date=11 November 2024 |website=Cricket Interviews |language=en-US |archive-date=11 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111201816/https://www.cricketinterviews.com/devon-smith-on-verge-of-creating-history-in-grenada-audio/ |url-status=live }}</ref> టి20 ప్రపంచ కప్పు విజేత ఆల్‌రౌండరు అఫీ ఫ్లెచరు కూడా సెయింటు ఆండ్రూసు‌లోని లా ఫిల్లెటు‌లో పుట్టి పెరిగాడు. <ref>{{Cite web |last=Corion |first=Kimron |date=31 January 2017 |title=Afy Fletcher |url=http://iamgrenadian.com/stories/afy-fletcher/ |access-date=11 November 2024 |website=I Am Grenadian |language=en-US |archive-date=11 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111201743/http://iamgrenadian.com/stories/afy-fletcher/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=11 November 2024 |title=Female Cricketer Afy Fletcher recognised as a sports icon {{!}} NOW Grenada |url=https://nowgrenada.com/2024/11/female-cricketer-afy-fletcher-recognised-as-a-sports-icon/ |access-date=11 November 2024 |language=en-GB }}</ref> 2007 ఏప్రిలులో గ్రెనడా (అనేక ఇతర కరేబియను రాజ్యాలతో కలిసి) 2007 క్రికెట్టు ప్రపంచ కప్పు‌ను సంయుక్తంగా నిర్వహించింది. ఈ ద్వీపం ప్రధాన మంత్రి క్రికెట్టు మీద కారికోం ప్రతినిధిగా ఉన్నారు. ఆయన ఈ ప్రాంతానికి ప్రపంచ కప్పు ఆటలను తీసుకురావడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు. హరికేను ఇవాను తర్వాత పీపుల్సు రిపబ్లికు ఆఫ్ చైనా (పిఆర్‌సి) ప్రభుత్వం కొత్త $40 మిలియన్ల జాతీయ స్టేడియం కోసం చెల్లించింది. దానిని నిర్మించడానికి మరమ్మతు చేయడానికి 300 మందికి పైగా కార్మికులకు సహాయం అందించింది. <ref>{{cite news |agency=Associated Press |title=Grenada: Bandleader Loses Job in Chinese Anthem Gaffe |date=8 February 2007 |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2007/02/08/world/americas/08briefs-grenadagaffe.html |access-date=5 August 2008 |archive-date=16 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090416023034/http://www.nytimes.com/2007/02/08/world/americas/08briefs-grenadagaffe.html |url-status=live }}</ref> ప్రారంభోత్సవంలో పిఆర్‌సి గీతానికి బదులుగా అనుకోకుండా రిపబ్లికు ఆఫ్ చైనా (ఆర్‌ఒసి, తైవాను) గీతం వినిపించబడింది. దీని ఫలితంగా ఉన్నతాధికారుల తొలగింపు జరిగింది.<ref>{{cite web |date=5 February 2007 |title=Grenada Goofs: Anthem Mix Up |url=https://www.bbc.co.uk/caribbean/news/story/2007/02/070205_grendiplomatic2.shtml |access-date=28 June 2010 |website=BBCCaribbean.com |archive-date=2 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101202081402/http://www.bbc.co.uk/caribbean/news/story/2007/02/070205_grendiplomatic2.shtml |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |author=Scott Conroy |url=https://www.cbsnews.com/news/taiwan-anthem-played-for-china-officials/ |title=Taiwan Anthem Played For China Officials |work=CBS News |date=3 February 2007 |access-date=28 June 2010 |archive-date=25 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131225040716/http://www.cbsnews.com/news/taiwan-anthem-played-for-china-officials/ |url-status=live }}</ref> === ఫుట్‌బాల్ === ఇవి కూడా చూడండి: గ్రెనడా జాతీయ ఫుట్‌బాల్ జట్టు ఫుట్‌బాల్ (సాకర్) కూడా గ్రెనడాలో చాలా ప్రజాదరణ పొందిన క్రీడ. <ref>{{cite web |title=Famous Soccer Players from Grenada |url=https://www.ranker.com/list/famous-soccer-players-from-grenada/reference |website=Ranker |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207121654/https://www.ranker.com/list/famous-soccer-players-from-grenada/reference |url-status=live }}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:ఉత్తర అమెరికా దేశాలు]] [[వర్గం:కరిబియన్ దేశాలు]] [[వర్గం:ద్వీప దేశాలు]] [[వర్గం:కామన్వెల్తు దేశాలు]] <references /> == ఇతర మూలాలు == <references group="lower-alpha" /> sbqg99rmrk98kxcwhyxzandgmjpfqfc 0 249722 4956519 4894328 2026-09-12T05:43:17Z Raghurama Raju 1957 146551 వ్యాకరణం స్థిరం 4956519 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = సాయిపల్లవి | image= Sai Pallavi at Mca-pre-release-event.jpg | birth_date = {{Birth date and age|1992|05|09}}<ref name=starsunfolded.com>{{cite web|title=Sai Pallavi (Actress)|url=https://starsunfolded.com/sai-pallavi/|website=starsunfolded.com|accessdate=2 January 2018}}</ref><ref name=wikibiopic.com>{{cite web|title=Sai Pallavi From Dancer to Actress|url=https://www.wikibiopic.com/sai-pallavi/|website=wikibiopic.com|accessdate=6 September 2019|archive-date=6 సెప్టెంబరు 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190906081003/https://www.wikibiopic.com/sai-pallavi/|url-status=dead}}</ref> <ref name=wikifolder.com>{{cite web|title=Sai Pallavi South Actress|url=https://wikifolder.com/sai-pallavi-actress/|website=wikifolder.com|accessdate=2 March 2020|archive-date=2 మార్చి 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200302120924/https://wikifolder.com/sai-pallavi-actress/|url-status=dead}}</ref> | birth_place = కోటగిరి, తమిళనాడు<ref name="eenadu interview"/> | education = వైద్య విద్య | alma_mater = టిబిలిసి స్టేట్ మెడికల్ కళాశాల, [[జార్జియా (దేశం)|జార్జియా]] | occupation = నటి | father = సెంతామరై కన్నన్ | mother = రాధామణి | relatives = పూజా క‌న్న‌న్ (కవల సోదరి)<ref name="హ్యాపీ మూడ్‌లో సాయిప‌ల్ల‌వి..సందేశం హ‌ల్‌చ‌ల్‌">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=హ్యాపీ మూడ్‌లో సాయిప‌ల్ల‌వి..సందేశం హ‌ల్‌చ‌ల్‌ |url=https://www.ntnews.com/cinema/its-proud-time-for-sai-pallavi-336843 |accessdate=20 June 2022 |date=3 December 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220620185559/https://www.ntnews.com/cinema/its-proud-time-for-sai-pallavi-336843 |archivedate=20 June 2022 |language=te}}</ref> }} '''సాయిపల్లవి''' సినీ నటి.<ref name="eenadu interview">{{Cite web|url=http://www.eenadu.net/magazines/sunday-magazine/sunday-magazineinner.aspx?catfullstory=20827|title=నా కోసం అందులో వెతక్కండి|date=25 March 2018|accessdate=26 March 2018|website=eenadu.net|publisher=ఈనాడు|last=తలారి|first=విజయ్ కుమార్|location=హైదరాబాదు|language=తెలుగు|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180325185244/http://www.eenadu.net/magazines/sunday-magazine/sunday-magazineinner.aspx?catfullstory=20827|archivedate=2018-03-25}}</ref><ref name="మొటిమలుంటే ఏంటంట?">{{cite web|title=మొటిమలుంటే ఏంటంట?|url=http://www.eenadu.net/special-pages/hai/hai-inner.aspx?catfullstory=18279|website=eenadu.net|publisher=ఈనాడు|accessdate=1 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231213158/http://www.eenadu.net/special-pages/hai/hai-inner.aspx?catfullstory=18279|archive-date=31 December 2017|url-status=dead}}</ref> తమిళ, తెలుగు, మలయాళ చిత్రాల్లో నటించింది.<ref name="‘లేడీ పవర్‌స్టార్‌’ ట్యాగ్‌పై సాయిపల్లవి కామెంట్స్‌">{{cite news |last1=Eenadu |title=‘లేడీ పవర్‌స్టార్‌’ ట్యాగ్‌పై సాయిపల్లవి కామెంట్స్‌ |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/sai-pallavi-responded-on-lady-powerstar-tag/0201/122119715 |accessdate=20 June 2022 |work= |date=20 June 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220620185125/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/sai-pallavi-responded-on-lady-powerstar-tag/0201/122119715 |archivedate=20 June 2022 |language=te}}</ref> కళారంగంలో విశేష కృషి సేవలకుగాను త‌మిళ‌నాడు ప్ర‌భుత్వం అందించే '[[కళైమామణి|కలైమామణి]]' అవార్డును 2025లో 2021 సంవత్సరానికిగానూ సాయి పల్లవి అందుకుంది.<ref name="సాయిప‌ల్ల‌వికి కలైమామణి అవార్డును ప్ర‌క‌టించిన త‌మిళ‌నాడు ప్ర‌భుత్వం">{{cite news |last1= |title=సాయిప‌ల్ల‌వికి కలైమామణి అవార్డును ప్ర‌క‌టించిన త‌మిళ‌నాడు ప్ర‌భుత్వం |url=https://www.ntnews.com/cinema/sj-suryah-sai-pallavi-vikram-prabhu-wins-kalaimamani-award-2153633 |accessdate=24 September 2025 |work= |publisher=NT News |date=24 September 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250924151159/https://www.ntnews.com/cinema/sj-suryah-sai-pallavi-vikram-prabhu-wins-kalaimamani-award-2153633 |archivedate=24 September 2025 |language=te}}</ref><ref name="Kalaimamani Awards: Anirudh Ravichander, Sai Pallavi, S.J. Suryah & Manikandan to be honoured for the years 2021-2023">{{cite news |last1= |first1= |title=Kalaimamani Awards: Anirudh Ravichander, Sai Pallavi, S.J. Suryah & Manikandan to be honoured for the years 2021-2023 |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/sai-pallavi-sj-suryah-and-anirudh-to-receive-kalaimamani-awards/article70087501.ece |accessdate=24 September 2025 |publisher=The Hindu |date=24 September 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250924151436/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/sai-pallavi-sj-suryah-and-anirudh-to-receive-kalaimamani-awards/article70087501.ece |archivedate=24 September 2025 |language=en-IN}}</ref><ref name="నటి సాయిపల్లవికి కలైమామణి పురస్కారం">{{cite news |title=నటి సాయిపల్లవికి కలైమామణి పురస్కారం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/tn-cm-stalin-presents-kalaimamani-awards-to-sai-pallavi/0299/125187087 |accessdate=12 October 2025 |work= |publisher=Eenadu |date=12 October 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251012042409/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/tn-cm-stalin-presents-kalaimamani-awards-to-sai-pallavi/0299/125187087 |archivedate=12 October 2025 |language=te}}</ref> == నేపథ్యం == సాయిపల్లవి ది [[తమిళనాడు]]లోని ఊటీకి సమీపంలో ఉన్న కోత్తగిరి అనే చిన్న గ్రామం. బడుగ గిరిజన కుటుంబంలో జన్మించారు తల్లి రాధామణి [[పుట్టపర్తి శాయిబాబా|పుట్టపర్తి సాయిబాబా]] భక్తురాలు కావడంతో ఆమె పేరులో సాయి చేర్చింది. ఈమె మంచి నర్తకి కూడా. తండ్రి సెంతామరై కస్టమ్స్ అధికారి. ఈమె, చెల్లెలు [[పూజ కన్నన్‌]] కవల పిల్లలు. అక్కడికి దగ్గర్లోని [[కోయంబత్తూరు]]లో [[పాఠశాల]] విద్యనభ్యసించింది. [[తల్లి]] ప్రభావంతో ఈమెకు డ్యాన్సు అంటే చిన్నప్పటి నుంచి ఆసక్తి ఉండేది. పాఠశాల స్థాయి నుంచి బెరుకు లేకుండా వేదికల మీద నాట్యం చేసేది. ఈమె ఎనిమిదో తరగతిలో ఉండగా ఆమె నాట్యం చూసిన ఓ దర్శకుడు ''ధూం ధాం'' అనే తమిళ సినిమాలో కథానాయిక [[కంగనా రనౌత్]] పక్కన చిన్న పాత్రలో అవకాశమిచ్చాడు. తర్వాత [[మీరా జాస్మిన్]] క్లాస్ మేట్ గా ''కస్తూరి మాన్'' అనే మరో సినిమాలో నటించింది. [[ఈటీవీ]]లో ఢీ లాంటి కొన్ని డ్యాన్సు కార్యక్రమాల్లో పాల్గొనింది. తండ్రి ఈమె ముందు బాగా చదువుకోవాలనే ఉద్దేశంతో [[జార్జియా (దేశం)|జార్జియా]] లో వైద్యవిద్య నభ్యసించడానికి పంపించాడు. == సినిమా == వైద్యవిద్య నాలుగు సంవత్సరాలు పూర్తి కాగానే తమిళ దర్శకుడు అల్ఫోన్సో ఈమెను [[ప్రేమమ్]] చిత్రంలో నటించమని అడిగాడు. అలా ఈమె సినీ రంగ ప్రవేశం జరిగింది. తర్వాత [[శేఖర్ కమ్ముల]] దర్శకత్వంలో వచ్చిన [[ఫిదా (సినిమా)|ఫిదా]] సినిమాలో కథానాయిక భానుమతి పాత్ర పోషించింది. ఈ సినిమా కోసం తెలుగు నేర్చుకుని స్వంతంగా డబ్బింగ్ చెప్పుకుంది. తర్వాత [[నానీ (నటుడు)|నాని]] సరసన ఎం. సి. ఏ చిత్రంలో నటించింది.<ref name=timesofindia.indiatimes.com>{{cite web|last1=ఎస్. ఆర్|first1=షాజిని|title=MCA Box Office Collections: Nani-Sai Pallavi starrer joins $ 1 M club|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/box-office/mca-box-office-collections-nani-sai-pallavi-starrer-joins-1-m-club/articleshow/62315514.cms|website=timesofindia.indiatimes.com|publisher=టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా|accessdate=2 January 2018}}</ref> == మీడియాలో == విజయ్ దళపతి [[జి.ఓ.ఎ.టి]] చిత్రంలో విజయ్ నటనను సాయి పల్లవి ప్రశంసించింది.<ref>{{cite web | title=Sai Pallavi appreciated Vijay Thalapathy The GOAT (Greatest of all time) film for its emotions and actions | website=YouTube | date=2024-03-06 | url=https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=ITQMsaLtG1U | access-date=2024-09-09}}</ref> == నటించిన చిత్రాలు == {| class="wikitable sortable" ! scope="col" | సంవత్సరం ! scope="col" | సినిమా ! scope="col" | పాత్ర ! scope="col" | భాషా ! scope="col" class="unsortable" | ఇతర విషయాలు ! scope="col" class="unsortable" |మూలాలు |- | 2005 || ''కస్తూరి మాన్'' || కాలేజీ అమ్మాయి || [[తమిళ్]] || గుర్తింపు లేని పాత్ర || style="text-align:center;" |<ref name="Sai Pallavi's uncredited roles">{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/actor-sai-pallavi-make-her-sandalwood-debut-soon-99429|title=Actor Sai Pallavi to make her Sandalwood debut soon|website=The News Minute|date=3 April 2019|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | 2008 || ''ధామ్ ధూమ్'' || శెంబా బంధువు<ref name="అలనాటి బాలలు.... ఈనాటి భామలు">{{cite news |last1=Mana Telangana |title=అలనాటి బాలలు.... ఈనాటి భామలు |url=https://www.manatelangana.news/keerthi-suresh-became-heroine-from-child-actress/ |accessdate=21 June 2022 |work= |date=29 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220621102820/https://www.manatelangana.news/keerthi-suresh-became-heroine-from-child-actress/ |archivedate=21 June 2022}}</ref> |తమిళ్ |గుర్తింపు లేని పాత్ర|| style="text-align:center;" | |- | 2015 || ''ప్రేమమ్'' || మలర్ || [[మలయాళం]]|| | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/malar-premam-becomes-fan-favourite-sai-pallavis-dancing-videos-go-viral-634893|title=Malar of 'Premam' Becomes Fan Favourite|website=International Business Times|date=6 June 2015|access-date=26 April 2020}}</ref> |- |2016 || ''కాళి'' || అంజలి |[[మలయాళం]] | || style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/kali-5-reasons-watch-dulquer-salmaan-sai-pallavi-starrer-671875|title='Kali': 5 reasons to watch Dulquer Salmaan-Sai Pallavi starrer|website=International Business Times|date=28 March 2016|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | rowspan="2" | 2017 || ''[[ఫిదా]]'' || భానుమతి || [[తెలుగు]] || | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://telanganatoday.com/sai-pallavi-overwhelmed-response-for-fidaa|title=Sai Pallavi overwhelmed with response for Fidaa|website=Telangana Today|date=27 July 2017|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | ''[[మిడిల్ క్లాస్ అబ్బాయి]]'' || పల్లవి "చిన్ని" |తెలుగు|| | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/i-you-very-much-will-you-marry-me-cheeky-sai-pallavi-mca-71533|title='I like you very much, will you marry me?', a cheeky Sai Pallavi in 'MCA'|website=The News Minute|date=13 November 2017|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | rowspan="4" | 2018 || ''దియా'' || rowspan="2" | తులసి || [[తమిళ్]]|| rowspan="2"| ద్విభాషాచిత్రం|| తొలి తమిళ చిత్రం rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/sai-pallavis-long-delayed-diya-which-marks-her-tamil-debut-finally-gets-release-date-80109|title=Sai Pallavi's long delayed 'Diya'/'Kanam', finally gets release date|website=The News Minute|date=24 April 2018|access-date=26 April 2020}}</ref> |- |''[[కణం (2018 సినిమా)|కణం]]'' || తెలుగు |- | ''[[పడి పడి లేచే మనసు]]'' || వైశాలి చెరుకూరి |[[తెలుగు]]|| || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2018/dec/10/sai-pallavi-battles-memory-loss-in--padi-padi-leche-manasu-9154.html|title=Sai Pallavi battles memory loss in Padi Padi Leche Manasu|website=Cinema Express|date=10 December 2018|access-date=26 April 2020|archive-date=16 డిసెంబరు 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216163440/https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2018/dec/10/sai-pallavi-battles-memory-loss-in--padi-padi-leche-manasu-9154.html|url-status=dead}}</ref> |- | ''మారి 2'' || ఆనంది మారియప్పన్ || తమిళ్ || || style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/araathu-aanandhi-sai-pallavis-look-maari-2-revealed-91191|title='Araathu Aanandhi': Sai Pallavi's look in 'Maari 2' revealed|website=The News Minute|date=7 November 2018|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | rowspan="2" | 2019 || '' అథిరన్'' || నిత్య || మలయాళం || తెలుగులో [[అనుకోని అతిథి]]|| style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/sai-pallavi-on-working-with-fahadh-faasil-in-her-upcoming-film-athiran-and-setting-boundaries-as-an-actor-6427881.html|title=Sai Pallavi on working with Fahadh Faasil in her upcoming film Athiran and setting boundaries as an actor|website=Firstpost|date=11 April 2019|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | ''[[ఎన్.జి.కె. (2019 సినిమా)|ఎన్.జి.కె]]'' || గీత కుమారి || తమిళ్, [[తెలుగు]] || || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/sai-pallavi-on-working-with-director-selvaraghavan-in-ngk-and-sharing-screen-space-with-suriya-6752421.html|title=Sai Pallavi on working with director Selvaraghavan in NGK, and sharing screen space with Suriya|website=Firstpost|date=4 June 2019|access-date=26 April 2020}}</ref> |- |2020|| ''పావ కధైగల్''||సుమతి |తమిళ్ ||ఆంథోలోజి ఫిలిం ; సెగ్మెంట్ ''ఓర్ ఇరవు''|| style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/tracing-the-culture-of-anthologies-in-tamil-cinema-from-penn-to-paava-kathaigal-8937461.html/amp|title= Tracing the culture of anthologies in Tamil cinema, from Penn to Paava Kathaigal|website=First Post|date=21 October 2020|access-date=27 November 2020}}</ref> |- | rowspan="2" |2021 |''[[లవ్ స్టోరీ (2020 సినిమా)|లవ్ స్టోరీ]]'' |మౌనిక రాణి |[[తెలుగు]] | | style="text-align:center;" |<ref name="తెలంగాణలో స్థిరపడాలనుంది">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=తెలంగాణలో స్థిరపడాలనుంది |url=https://www.ntnews.com/cinema/sai-pallavi-wants-to-settle-in-telangana-215705 |accessdate=20 June 2022 |date=23 September 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220620190016/https://www.ntnews.com/cinema/sai-pallavi-wants-to-settle-in-telangana-215705 |archivedate=20 June 2022 |language=te}}</ref> |- | ''[[శ్యామ్‌ సింగరాయ్‌]]'' || రోజి (మైత్రేయి) |తెలుగు || || style="text-align:center;" |<ref name="శ్యామ్ సింగరాయ్ నుంచి సాయి పల్లవి లుక్ రిలీజ్">{{cite news |last1=Andhrajyothy |title=శ్యామ్ సింగరాయ్ నుంచి సాయి పల్లవి లుక్ రిలీజ్ |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/sai-pallavi-look-released-from-shyam-singh-roy-chj-grk-1921050910510934 |accessdate=9 May 2021 |date=9 May 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509055551/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/sai-pallavi-look-released-from-shyam-singh-roy-chj-grk-1921050910510934 |archivedate=9 May 2021 |work= |url-status=live }}</ref><ref name="శ్యామ్ సింగ‌రాయ్ ప్రీరిలీజ్ వేడుక‌ల్లో ఎందుకు ఏడ్చిందో చెప్పిన సాయిప‌ల్ల‌వి">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=శ్యామ్ సింగ‌రాయ్ ప్రీరిలీజ్ వేడుక‌ల్లో ఎందుకు ఏడ్చిందో చెప్పిన సాయిప‌ల్ల‌వి |url=https://www.ntnews.com/news/sai-pallavi-interview-about-shyam-singha-roy-movie-368049 |accessdate=20 June 2022 |date=22 December 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220620190142/https://www.ntnews.com/news/sai-pallavi-interview-about-shyam-singha-roy-movie-368049 |archivedate=20 June 2022 |language=te}}</ref> |- | rowspan="2" |2022 |[[విరాట పర్వం (సినిమా)|విరాట పర్వం]] || వెన్నెల |[[తెలుగు]]|| || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|date=14 April 2021|title=Sai Pallavi and Rana Daggubati's 'Virata Parvam' release postponed|url=https://www.thenewsminute.com/article/sai-pallavi-and-rana-daggubatis-virata-parvam-release-postponed-147127|access-date=15 April 2021|website=The News Minute|language=en}}</ref> |- | ''[[గార్గి (2022 తెలుగు సినిమా)|గార్గి]]'' | గార్గి | తెలుగు, తమిళం, కన్నడ|| || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |title=Sai Pallavi announces new film titled Gargi on her 30th birthday |work=India Today |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/sai-pallavi-announces-new-film-titled-gargi-on-her-30th-birthday-see-first-look-posters-1947119-2022-05-09 |access-date=9 May 2022}}</ref> |- |2024 |[[అమరన్]] | | తమిళం & [[తెలుగు]]|| || style="text-align:center;" | |- |2025 |''[[తండేల్]]'' | |[[తెలుగు]] | | |} == అవార్డులు , నామినేషన్లు == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !అవార్డు !వర్గం !సినిమా !ఫలితం ! class="unsortable" |మూలాలు |- | rowspan="5" |2015 |ఆసియా విజన్ అవార్డులు |నటనలో కొత్త సంచలనం - స్త్రీ | rowspan="5" |''ప్రేమమ్'' |{{Won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2015-ennu-ninte-moideen-pathemari-premam-win-maximum-awards-655399|title=Asiavision movie awards 2015|website=International Business Times|date=18 November 2015|access-date=26 April 2020}}</ref> |- |ఏషియానెట్ ఫిల్మ్ అవార్డ్స్ |ప్రత్యేక జ్యూరీ అవార్డు | {{Won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/18th-asianet-film-awards-vikram-trisha-prithviraj-mohanlal-nivin-pauly-bag-awards-full-666090|title=18th Asianet Film Awards|website=International Business Times|date=18 February 2016|access-date=26 April 2020}}</ref> |- |63వ ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డ్స్ సౌత్ |ఉత్తమ మహిళా అరంగేట్రం - మలయాళం | {{Won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/news/winners-of-the-63rd-britannia-filmfare-awards-south-13996.html|title=Winners of the 63rd Britannia Filmfare Awards (South)|website=Filmfare|date=18 June 2016|access-date=26 April 2020}}</ref> |- |5వ సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డ్స్ |ఉత్తమ మహిళా అరంగేట్రం - మలయాళం | {{Won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/siima-awards-2016-live-updates-winners-list-photos-684968|title=SIIMA Awards 2016 Winners' list|website=International Business Times|date=2 July 2016|access-date=26 April 2020}}</ref> |- |[[వనిత ఫిల్మ్ అవార్డ్స్]] |ఉత్తమ నూతన నటి - నటి | {{Won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/vanitha-film-awards-2016-prithviraj-best-actor-parvathy-bags-best-actress-award-full-winners-667201|title=Vanitha Film Awards 2016|website=International Business Times|date=16 February 2016|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | rowspan="4" |2017 |ఏషియానెట్ ఫిల్మ్ అవార్డ్స్ |అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన నటి | rowspan="4" |''కలి'' | {{Won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/19th-asianet-film-awards-was-it-pulimurugans-success-meet-nivin-pauly-gets-trolled-netizens-715835|title=19th Asianet Film Awards|website=International Business Times|date=13 February 2017|access-date=26 April 2020}}</ref> |- |64వ ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డ్స్ సౌత్ |ఉత్తమ నటి - మలయాళం | {{Nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-64th-jio-filmfare-awards-south-21257.html|title=Nominations for the 64th Jio Filmfare Awards (South)|website=Filmfare|date=8 June 2017|access-date=26 April 2020}}</ref> |- |6వ సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డ్స్ |ఉత్తమ నటి - మలయాళం | {{Nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://www.ibtimes.co.in/siima-awards-2017-nominations-malayalam-maheshinte-prathikaram-leads-check-date-venue-ticket-728836|title=SIIMA Awards 2017 Malayalam Nominations|website=International Business Times|date=31 May 2017|access-date=26 April 2020}}</ref> |- |CPC సినీ అవార్డులు |ఉత్తమ నటి | {{won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/cinema-paradiso-club-vinayakan-maheshinte-prathikaaram.html|title=CPC cine awards 2016|website=Malayala Manorama|date=10 February 2017|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | rowspan="2" |2018 |65వ ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డ్స్ సౌత్ |ఉత్తమ నటి - తెలుగు | rowspan="2" |''[[ఫిదా]]'' | {{Won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/winners-65th-jio-filmfare-awards-south-2018/articleshow/64617904.cms|title=Winners: 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018|website=The Times of India|date=17 June 2018|access-date=26 April 2020}}</ref> |- |7వ సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డ్స్ |ఉత్తమ నటి - తెలుగు | {{Nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://www.ibtimes.co.in/siima-awards-2018-telugu-kannada-nomination-list-out-date-place-7th-edition-revealed-777016|title=SIIMA Awards 2018 – Telugu, Kannada nomination list out|website=International Business Times|date=5 August 2018|access-date=26 April 2020}}</ref> |- |2019 |66వ ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డ్స్ సౌత్ |ఉత్తమ నటి - తమిళం |''మారి 2'' |{{Nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|date=10 December 2019|title=Nominations for the 66th Filmfare Awards (South) 2019|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-66th-filmfare-awards-south-2019_-37931.html|access-date=9 May 2020|website=Filmfare}}</ref> |- |2021 |10వ సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డ్స్ |సహాయ పాత్రలో ఉత్తమ నటి |''పావ కదైగల్'' | {{Nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|date=28 August 2021|title=Dhanush, Manju Warrier, Chetan Kumar, others: SIIMA Awards announces nominees|url=https://www.thenewsminute.com/article/dhanush-manju-warrier-chetan-kumar-others-siima-awards-announces-nominees-154502|access-date=6 September 2021|website=The News Minute|language=en}}</ref> |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమనటి పురస్కారం (తెలుగు)}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]] fm4psxz28saxzvada792lvftwz3f54p 4956523 4956519 2026-09-12T05:50:25Z Raghurama Raju 1957 146551 /* నేపథ్యం */ Punctuation and space between the words / letters etc., changed suitably. 4956523 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = సాయిపల్లవి | image= Sai Pallavi at Mca-pre-release-event.jpg | birth_date = {{Birth date and age|1992|05|09}}<ref name=starsunfolded.com>{{cite web|title=Sai Pallavi (Actress)|url=https://starsunfolded.com/sai-pallavi/|website=starsunfolded.com|accessdate=2 January 2018}}</ref><ref name=wikibiopic.com>{{cite web|title=Sai Pallavi From Dancer to Actress|url=https://www.wikibiopic.com/sai-pallavi/|website=wikibiopic.com|accessdate=6 September 2019|archive-date=6 సెప్టెంబరు 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190906081003/https://www.wikibiopic.com/sai-pallavi/|url-status=dead}}</ref> <ref name=wikifolder.com>{{cite web|title=Sai Pallavi South Actress|url=https://wikifolder.com/sai-pallavi-actress/|website=wikifolder.com|accessdate=2 March 2020|archive-date=2 మార్చి 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200302120924/https://wikifolder.com/sai-pallavi-actress/|url-status=dead}}</ref> | birth_place = కోటగిరి, తమిళనాడు<ref name="eenadu interview"/> | education = వైద్య విద్య | alma_mater = టిబిలిసి స్టేట్ మెడికల్ కళాశాల, [[జార్జియా (దేశం)|జార్జియా]] | occupation = నటి | father = సెంతామరై కన్నన్ | mother = రాధామణి | relatives = పూజా క‌న్న‌న్ (కవల సోదరి)<ref name="హ్యాపీ మూడ్‌లో సాయిప‌ల్ల‌వి..సందేశం హ‌ల్‌చ‌ల్‌">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=హ్యాపీ మూడ్‌లో సాయిప‌ల్ల‌వి..సందేశం హ‌ల్‌చ‌ల్‌ |url=https://www.ntnews.com/cinema/its-proud-time-for-sai-pallavi-336843 |accessdate=20 June 2022 |date=3 December 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220620185559/https://www.ntnews.com/cinema/its-proud-time-for-sai-pallavi-336843 |archivedate=20 June 2022 |language=te}}</ref> }} '''సాయిపల్లవి''' సినీ నటి.<ref name="eenadu interview">{{Cite web|url=http://www.eenadu.net/magazines/sunday-magazine/sunday-magazineinner.aspx?catfullstory=20827|title=నా కోసం అందులో వెతక్కండి|date=25 March 2018|accessdate=26 March 2018|website=eenadu.net|publisher=ఈనాడు|last=తలారి|first=విజయ్ కుమార్|location=హైదరాబాదు|language=తెలుగు|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180325185244/http://www.eenadu.net/magazines/sunday-magazine/sunday-magazineinner.aspx?catfullstory=20827|archivedate=2018-03-25}}</ref><ref name="మొటిమలుంటే ఏంటంట?">{{cite web|title=మొటిమలుంటే ఏంటంట?|url=http://www.eenadu.net/special-pages/hai/hai-inner.aspx?catfullstory=18279|website=eenadu.net|publisher=ఈనాడు|accessdate=1 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231213158/http://www.eenadu.net/special-pages/hai/hai-inner.aspx?catfullstory=18279|archive-date=31 December 2017|url-status=dead}}</ref> తమిళ, తెలుగు, మలయాళ చిత్రాల్లో నటించింది.<ref name="‘లేడీ పవర్‌స్టార్‌’ ట్యాగ్‌పై సాయిపల్లవి కామెంట్స్‌">{{cite news |last1=Eenadu |title=‘లేడీ పవర్‌స్టార్‌’ ట్యాగ్‌పై సాయిపల్లవి కామెంట్స్‌ |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/sai-pallavi-responded-on-lady-powerstar-tag/0201/122119715 |accessdate=20 June 2022 |work= |date=20 June 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220620185125/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/sai-pallavi-responded-on-lady-powerstar-tag/0201/122119715 |archivedate=20 June 2022 |language=te}}</ref> కళారంగంలో విశేష కృషి సేవలకుగాను త‌మిళ‌నాడు ప్ర‌భుత్వం అందించే '[[కళైమామణి|కలైమామణి]]' అవార్డును 2025లో 2021 సంవత్సరానికిగానూ సాయి పల్లవి అందుకుంది.<ref name="సాయిప‌ల్ల‌వికి కలైమామణి అవార్డును ప్ర‌క‌టించిన త‌మిళ‌నాడు ప్ర‌భుత్వం">{{cite news |last1= |title=సాయిప‌ల్ల‌వికి కలైమామణి అవార్డును ప్ర‌క‌టించిన త‌మిళ‌నాడు ప్ర‌భుత్వం |url=https://www.ntnews.com/cinema/sj-suryah-sai-pallavi-vikram-prabhu-wins-kalaimamani-award-2153633 |accessdate=24 September 2025 |work= |publisher=NT News |date=24 September 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250924151159/https://www.ntnews.com/cinema/sj-suryah-sai-pallavi-vikram-prabhu-wins-kalaimamani-award-2153633 |archivedate=24 September 2025 |language=te}}</ref><ref name="Kalaimamani Awards: Anirudh Ravichander, Sai Pallavi, S.J. Suryah & Manikandan to be honoured for the years 2021-2023">{{cite news |last1= |first1= |title=Kalaimamani Awards: Anirudh Ravichander, Sai Pallavi, S.J. Suryah & Manikandan to be honoured for the years 2021-2023 |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/sai-pallavi-sj-suryah-and-anirudh-to-receive-kalaimamani-awards/article70087501.ece |accessdate=24 September 2025 |publisher=The Hindu |date=24 September 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250924151436/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/sai-pallavi-sj-suryah-and-anirudh-to-receive-kalaimamani-awards/article70087501.ece |archivedate=24 September 2025 |language=en-IN}}</ref><ref name="నటి సాయిపల్లవికి కలైమామణి పురస్కారం">{{cite news |title=నటి సాయిపల్లవికి కలైమామణి పురస్కారం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/tn-cm-stalin-presents-kalaimamani-awards-to-sai-pallavi/0299/125187087 |accessdate=12 October 2025 |work= |publisher=Eenadu |date=12 October 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251012042409/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/tn-cm-stalin-presents-kalaimamani-awards-to-sai-pallavi/0299/125187087 |archivedate=12 October 2025 |language=te}}</ref> == నేపథ్యం == సాయిపల్లవిది [[తమిళనాడు]]లోని ఊటీకి సమీపంలో ఉన్న కోత్తగిరి అనే చిన్న గ్రామం. ఆమె బడుగు గిరిజన కుటుంబంలో జన్మించారు . తల్లి రాధామణి [[పుట్టపర్తి శాయిబాబా|పుట్టపర్తి సాయిబాబా]] భక్తురాలు కావడంతో ఆమె పేరులో సాయి చేర్చింది. ఈమె మంచి నర్తకి కూడా. తండ్రి సెంతామరై కస్టమ్స్ అధికారి. ఈమె, చెల్లెలు [[పూజ కన్నన్‌]] కవల పిల్లలు. అక్కడికి దగ్గర్లోని [[కోయంబత్తూరు]]లో [[పాఠశాల]] విద్యనభ్యసించింది. [[తల్లి]] ప్రభావంతో ఈమెకు డ్యాన్సు అంటే చిన్నప్పటి నుంచి ఆసక్తి ఉండేది. పాఠశాల స్థాయి నుంచి బెరుకు లేకుండా వేదికల మీద నాట్యం చేసేది. ఈమె ఎనిమిదో తరగతిలో ఉండగా ఆమె నాట్యం చూసిన ఓ దర్శకుడు ''ధూం ధాం'' అనే తమిళ సినిమాలో కథానాయిక [[కంగనా రనౌత్]] పక్కన చిన్న పాత్రలో అవకాశమిచ్చాడు. తర్వాత [[మీరా జాస్మిన్]] క్లాస్ మేట్ గా ''కస్తూరి మాన్'' అనే మరో సినిమాలో నటించింది. [[ఈటీవీ]]లో ఢీ లాంటి కొన్ని డ్యాన్సు కార్యక్రమాల్లో పాల్గొనింది. తండ్రి ఈమె ముందు బాగా చదువుకోవాలనే ఉద్దేశంతో [[జార్జియా (దేశం)|జార్జియా]] లో వైద్యవిద్య నభ్యసించడానికి పంపించాడు. == సినిమా == వైద్యవిద్య నాలుగు సంవత్సరాలు పూర్తి కాగానే తమిళ దర్శకుడు అల్ఫోన్సో ఈమెను [[ప్రేమమ్]] చిత్రంలో నటించమని అడిగాడు. అలా ఈమె సినీ రంగ ప్రవేశం జరిగింది. తర్వాత [[శేఖర్ కమ్ముల]] దర్శకత్వంలో వచ్చిన [[ఫిదా (సినిమా)|ఫిదా]] సినిమాలో కథానాయిక భానుమతి పాత్ర పోషించింది. ఈ సినిమా కోసం తెలుగు నేర్చుకుని స్వంతంగా డబ్బింగ్ చెప్పుకుంది. తర్వాత [[నానీ (నటుడు)|నాని]] సరసన ఎం. సి. ఏ చిత్రంలో నటించింది.<ref name=timesofindia.indiatimes.com>{{cite web|last1=ఎస్. ఆర్|first1=షాజిని|title=MCA Box Office Collections: Nani-Sai Pallavi starrer joins $ 1 M club|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/box-office/mca-box-office-collections-nani-sai-pallavi-starrer-joins-1-m-club/articleshow/62315514.cms|website=timesofindia.indiatimes.com|publisher=టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా|accessdate=2 January 2018}}</ref> == మీడియాలో == విజయ్ దళపతి [[జి.ఓ.ఎ.టి]] చిత్రంలో విజయ్ నటనను సాయి పల్లవి ప్రశంసించింది.<ref>{{cite web | title=Sai Pallavi appreciated Vijay Thalapathy The GOAT (Greatest of all time) film for its emotions and actions | website=YouTube | date=2024-03-06 | url=https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=ITQMsaLtG1U | access-date=2024-09-09}}</ref> == నటించిన చిత్రాలు == {| class="wikitable sortable" ! scope="col" | సంవత్సరం ! scope="col" | సినిమా ! scope="col" | పాత్ర ! scope="col" | భాషా ! scope="col" class="unsortable" | ఇతర విషయాలు ! scope="col" class="unsortable" |మూలాలు |- | 2005 || ''కస్తూరి మాన్'' || కాలేజీ అమ్మాయి || [[తమిళ్]] || గుర్తింపు లేని పాత్ర || style="text-align:center;" |<ref name="Sai Pallavi's uncredited roles">{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/actor-sai-pallavi-make-her-sandalwood-debut-soon-99429|title=Actor Sai Pallavi to make her Sandalwood debut soon|website=The News Minute|date=3 April 2019|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | 2008 || ''ధామ్ ధూమ్'' || శెంబా బంధువు<ref name="అలనాటి బాలలు.... ఈనాటి భామలు">{{cite news |last1=Mana Telangana |title=అలనాటి బాలలు.... ఈనాటి భామలు |url=https://www.manatelangana.news/keerthi-suresh-became-heroine-from-child-actress/ |accessdate=21 June 2022 |work= |date=29 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220621102820/https://www.manatelangana.news/keerthi-suresh-became-heroine-from-child-actress/ |archivedate=21 June 2022}}</ref> |తమిళ్ |గుర్తింపు లేని పాత్ర|| style="text-align:center;" | |- | 2015 || ''ప్రేమమ్'' || మలర్ || [[మలయాళం]]|| | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/malar-premam-becomes-fan-favourite-sai-pallavis-dancing-videos-go-viral-634893|title=Malar of 'Premam' Becomes Fan Favourite|website=International Business Times|date=6 June 2015|access-date=26 April 2020}}</ref> |- |2016 || ''కాళి'' || అంజలి |[[మలయాళం]] | || style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/kali-5-reasons-watch-dulquer-salmaan-sai-pallavi-starrer-671875|title='Kali': 5 reasons to watch Dulquer Salmaan-Sai Pallavi starrer|website=International Business Times|date=28 March 2016|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | rowspan="2" | 2017 || ''[[ఫిదా]]'' || భానుమతి || [[తెలుగు]] || | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://telanganatoday.com/sai-pallavi-overwhelmed-response-for-fidaa|title=Sai Pallavi overwhelmed with response for Fidaa|website=Telangana Today|date=27 July 2017|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | ''[[మిడిల్ క్లాస్ అబ్బాయి]]'' || పల్లవి "చిన్ని" |తెలుగు|| | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/i-you-very-much-will-you-marry-me-cheeky-sai-pallavi-mca-71533|title='I like you very much, will you marry me?', a cheeky Sai Pallavi in 'MCA'|website=The News Minute|date=13 November 2017|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | rowspan="4" | 2018 || ''దియా'' || rowspan="2" | తులసి || [[తమిళ్]]|| rowspan="2"| ద్విభాషాచిత్రం|| తొలి తమిళ చిత్రం rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/sai-pallavis-long-delayed-diya-which-marks-her-tamil-debut-finally-gets-release-date-80109|title=Sai Pallavi's long delayed 'Diya'/'Kanam', finally gets release date|website=The News Minute|date=24 April 2018|access-date=26 April 2020}}</ref> |- |''[[కణం (2018 సినిమా)|కణం]]'' || తెలుగు |- | ''[[పడి పడి లేచే మనసు]]'' || వైశాలి చెరుకూరి |[[తెలుగు]]|| || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2018/dec/10/sai-pallavi-battles-memory-loss-in--padi-padi-leche-manasu-9154.html|title=Sai Pallavi battles memory loss in Padi Padi Leche Manasu|website=Cinema Express|date=10 December 2018|access-date=26 April 2020|archive-date=16 డిసెంబరు 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216163440/https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2018/dec/10/sai-pallavi-battles-memory-loss-in--padi-padi-leche-manasu-9154.html|url-status=dead}}</ref> |- | ''మారి 2'' || ఆనంది మారియప్పన్ || తమిళ్ || || style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/araathu-aanandhi-sai-pallavis-look-maari-2-revealed-91191|title='Araathu Aanandhi': Sai Pallavi's look in 'Maari 2' revealed|website=The News Minute|date=7 November 2018|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | rowspan="2" | 2019 || '' అథిరన్'' || నిత్య || మలయాళం || తెలుగులో [[అనుకోని అతిథి]]|| style="text-align:center;" | <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/sai-pallavi-on-working-with-fahadh-faasil-in-her-upcoming-film-athiran-and-setting-boundaries-as-an-actor-6427881.html|title=Sai Pallavi on working with Fahadh Faasil in her upcoming film Athiran and setting boundaries as an actor|website=Firstpost|date=11 April 2019|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | ''[[ఎన్.జి.కె. (2019 సినిమా)|ఎన్.జి.కె]]'' || గీత కుమారి || తమిళ్, [[తెలుగు]] || || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/sai-pallavi-on-working-with-director-selvaraghavan-in-ngk-and-sharing-screen-space-with-suriya-6752421.html|title=Sai Pallavi on working with director Selvaraghavan in NGK, and sharing screen space with Suriya|website=Firstpost|date=4 June 2019|access-date=26 April 2020}}</ref> |- |2020|| ''పావ కధైగల్''||సుమతి |తమిళ్ ||ఆంథోలోజి ఫిలిం ; సెగ్మెంట్ ''ఓర్ ఇరవు''|| style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/tracing-the-culture-of-anthologies-in-tamil-cinema-from-penn-to-paava-kathaigal-8937461.html/amp|title= Tracing the culture of anthologies in Tamil cinema, from Penn to Paava Kathaigal|website=First Post|date=21 October 2020|access-date=27 November 2020}}</ref> |- | rowspan="2" |2021 |''[[లవ్ స్టోరీ (2020 సినిమా)|లవ్ స్టోరీ]]'' |మౌనిక రాణి |[[తెలుగు]] | | style="text-align:center;" |<ref name="తెలంగాణలో స్థిరపడాలనుంది">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=తెలంగాణలో స్థిరపడాలనుంది |url=https://www.ntnews.com/cinema/sai-pallavi-wants-to-settle-in-telangana-215705 |accessdate=20 June 2022 |date=23 September 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220620190016/https://www.ntnews.com/cinema/sai-pallavi-wants-to-settle-in-telangana-215705 |archivedate=20 June 2022 |language=te}}</ref> |- | ''[[శ్యామ్‌ సింగరాయ్‌]]'' || రోజి (మైత్రేయి) |తెలుగు || || style="text-align:center;" |<ref name="శ్యామ్ సింగరాయ్ నుంచి సాయి పల్లవి లుక్ రిలీజ్">{{cite news |last1=Andhrajyothy |title=శ్యామ్ సింగరాయ్ నుంచి సాయి పల్లవి లుక్ రిలీజ్ |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/sai-pallavi-look-released-from-shyam-singh-roy-chj-grk-1921050910510934 |accessdate=9 May 2021 |date=9 May 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509055551/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/sai-pallavi-look-released-from-shyam-singh-roy-chj-grk-1921050910510934 |archivedate=9 May 2021 |work= |url-status=live }}</ref><ref name="శ్యామ్ సింగ‌రాయ్ ప్రీరిలీజ్ వేడుక‌ల్లో ఎందుకు ఏడ్చిందో చెప్పిన సాయిప‌ల్ల‌వి">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=శ్యామ్ సింగ‌రాయ్ ప్రీరిలీజ్ వేడుక‌ల్లో ఎందుకు ఏడ్చిందో చెప్పిన సాయిప‌ల్ల‌వి |url=https://www.ntnews.com/news/sai-pallavi-interview-about-shyam-singha-roy-movie-368049 |accessdate=20 June 2022 |date=22 December 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220620190142/https://www.ntnews.com/news/sai-pallavi-interview-about-shyam-singha-roy-movie-368049 |archivedate=20 June 2022 |language=te}}</ref> |- | rowspan="2" |2022 |[[విరాట పర్వం (సినిమా)|విరాట పర్వం]] || వెన్నెల |[[తెలుగు]]|| || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|date=14 April 2021|title=Sai Pallavi and Rana Daggubati's 'Virata Parvam' release postponed|url=https://www.thenewsminute.com/article/sai-pallavi-and-rana-daggubatis-virata-parvam-release-postponed-147127|access-date=15 April 2021|website=The News Minute|language=en}}</ref> |- | ''[[గార్గి (2022 తెలుగు సినిమా)|గార్గి]]'' | గార్గి | తెలుగు, తమిళం, కన్నడ|| || style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |title=Sai Pallavi announces new film titled Gargi on her 30th birthday |work=India Today |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/sai-pallavi-announces-new-film-titled-gargi-on-her-30th-birthday-see-first-look-posters-1947119-2022-05-09 |access-date=9 May 2022}}</ref> |- |2024 |[[అమరన్]] | | తమిళం & [[తెలుగు]]|| || style="text-align:center;" | |- |2025 |''[[తండేల్]]'' | |[[తెలుగు]] | | |} == అవార్డులు , నామినేషన్లు == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !అవార్డు !వర్గం !సినిమా !ఫలితం ! class="unsortable" |మూలాలు |- | rowspan="5" |2015 |ఆసియా విజన్ అవార్డులు |నటనలో కొత్త సంచలనం - స్త్రీ | rowspan="5" |''ప్రేమమ్'' |{{Won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2015-ennu-ninte-moideen-pathemari-premam-win-maximum-awards-655399|title=Asiavision movie awards 2015|website=International Business Times|date=18 November 2015|access-date=26 April 2020}}</ref> |- |ఏషియానెట్ ఫిల్మ్ అవార్డ్స్ |ప్రత్యేక జ్యూరీ అవార్డు | {{Won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/18th-asianet-film-awards-vikram-trisha-prithviraj-mohanlal-nivin-pauly-bag-awards-full-666090|title=18th Asianet Film Awards|website=International Business Times|date=18 February 2016|access-date=26 April 2020}}</ref> |- |63వ ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డ్స్ సౌత్ |ఉత్తమ మహిళా అరంగేట్రం - మలయాళం | {{Won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/news/winners-of-the-63rd-britannia-filmfare-awards-south-13996.html|title=Winners of the 63rd Britannia Filmfare Awards (South)|website=Filmfare|date=18 June 2016|access-date=26 April 2020}}</ref> |- |5వ సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డ్స్ |ఉత్తమ మహిళా అరంగేట్రం - మలయాళం | {{Won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/siima-awards-2016-live-updates-winners-list-photos-684968|title=SIIMA Awards 2016 Winners' list|website=International Business Times|date=2 July 2016|access-date=26 April 2020}}</ref> |- |[[వనిత ఫిల్మ్ అవార్డ్స్]] |ఉత్తమ నూతన నటి - నటి | {{Won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/vanitha-film-awards-2016-prithviraj-best-actor-parvathy-bags-best-actress-award-full-winners-667201|title=Vanitha Film Awards 2016|website=International Business Times|date=16 February 2016|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | rowspan="4" |2017 |ఏషియానెట్ ఫిల్మ్ అవార్డ్స్ |అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన నటి | rowspan="4" |''కలి'' | {{Won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/19th-asianet-film-awards-was-it-pulimurugans-success-meet-nivin-pauly-gets-trolled-netizens-715835|title=19th Asianet Film Awards|website=International Business Times|date=13 February 2017|access-date=26 April 2020}}</ref> |- |64వ ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డ్స్ సౌత్ |ఉత్తమ నటి - మలయాళం | {{Nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-64th-jio-filmfare-awards-south-21257.html|title=Nominations for the 64th Jio Filmfare Awards (South)|website=Filmfare|date=8 June 2017|access-date=26 April 2020}}</ref> |- |6వ సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డ్స్ |ఉత్తమ నటి - మలయాళం | {{Nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://www.ibtimes.co.in/siima-awards-2017-nominations-malayalam-maheshinte-prathikaram-leads-check-date-venue-ticket-728836|title=SIIMA Awards 2017 Malayalam Nominations|website=International Business Times|date=31 May 2017|access-date=26 April 2020}}</ref> |- |CPC సినీ అవార్డులు |ఉత్తమ నటి | {{won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/cinema-paradiso-club-vinayakan-maheshinte-prathikaaram.html|title=CPC cine awards 2016|website=Malayala Manorama|date=10 February 2017|access-date=26 April 2020}}</ref> |- | rowspan="2" |2018 |65వ ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డ్స్ సౌత్ |ఉత్తమ నటి - తెలుగు | rowspan="2" |''[[ఫిదా]]'' | {{Won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/winners-65th-jio-filmfare-awards-south-2018/articleshow/64617904.cms|title=Winners: 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018|website=The Times of India|date=17 June 2018|access-date=26 April 2020}}</ref> |- |7వ సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డ్స్ |ఉత్తమ నటి - తెలుగు | {{Nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://www.ibtimes.co.in/siima-awards-2018-telugu-kannada-nomination-list-out-date-place-7th-edition-revealed-777016|title=SIIMA Awards 2018 – Telugu, Kannada nomination list out|website=International Business Times|date=5 August 2018|access-date=26 April 2020}}</ref> |- |2019 |66వ ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డ్స్ సౌత్ |ఉత్తమ నటి - తమిళం |''మారి 2'' |{{Nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|date=10 December 2019|title=Nominations for the 66th Filmfare Awards (South) 2019|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-66th-filmfare-awards-south-2019_-37931.html|access-date=9 May 2020|website=Filmfare}}</ref> |- |2021 |10వ సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డ్స్ |సహాయ పాత్రలో ఉత్తమ నటి |''పావ కదైగల్'' | {{Nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|date=28 August 2021|title=Dhanush, Manju Warrier, Chetan Kumar, others: SIIMA Awards announces nominees|url=https://www.thenewsminute.com/article/dhanush-manju-warrier-chetan-kumar-others-siima-awards-announces-nominees-154502|access-date=6 September 2021|website=The News Minute|language=en}}</ref> |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమనటి పురస్కారం (తెలుగు)}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]] bcheyo0fr3lr5yrluubm00jauop3fl6 0 254075 4956510 4829995 2026-09-12T04:19:18Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956510 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ఆర్. కృష్ణమూర్తి | image = KalkiPhotograph.png | imagesize = | alt = | caption = ఆర్.కృష్ణమూర్తి | pseudonym = కల్కి {{lang-ta|கல்கி}} | birth_name = రామస్వామి అయ్యర్ కృష్ణమూర్తి | birth_date = {{Birth date|df=yes|1899|09|09}} | birth_place = పూతమంగళం, (మానల్మేడు దగ్గర) | death_date = {{death date and age|df=yes|1954|12|05|1899|09|09}} | death_place = [[చెన్నై]], భారతదేశము | occupation = జర్నలిస్టు, విమర్శకుడు , రచయిత. | nationality = భారతీయుడు | education = ఉన్నత పాఠశాల | alma_mater = నేషనల్ హైస్కూలు, తిరుచ్చి | period = 1899–1954 | genre = చారిత్రాత్మక కల్పన, సాంఘిక కల్పన | notableworks = పొన్నియిన్ సెల్వన్, శివగామియిన్ శబ్దం | children = కల్కి రాజేంద్రన్ <br />& ఆనంది రామచంద్రన్ | spouse = కళ్యాణి | awards = "అలాయ్ ఒసాయ్" కు సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం. }} '''రామస్వామి అయ్యర్ కృష్ణమూర్తి ''' (1899 [[సెప్టెంబర్ 9|సెప్టెంబరు 9]] – 1954 [[డిసెంబర్ 5|డిసెంబరు 5]]), "కల్కి" కలం పేరుతో సుపరిచితుడు. అతడు తమిళ రచయిత, జర్నలిస్టు, రచయిత, విమర్శకుడు, భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుదు. ఆయనకు [[విష్ణువు|మహావిష్ణువు]] 10 వ అవతారంగా భావిస్తున్న [[కల్క్యావతారము|కల్కి]] పేరును పెట్టారు.<ref>{{cite book|last=Room|first=Adrian|title=Dictionary of Pseudonyms: 13,000 assumed names and their origins|url=https://books.google.com/books?id=eSIhzKnNUf4C&lpg=PA254|accessdate=15 April 2013|year=2010|edition=5|publisher=Macfarland|location=Jefferson, North Carolina|isbn=978-0-7864-4373-4 |page=254}}</ref> అతడి రచనలలో 120 లఘు కథలు, 10 నవలలు, 3 చారిత్రిక ప్రేమ కథలు, సంపాదకీయాలు, రాజకీయ రచనలు ఉన్నాయి. అనేక వందల సంఖ్యలో సినిమా, సంగీత సమీక్షలున్నాయి. ==ప్రారంభ జీవితం== అతడి తండ్రి రామస్వామి అయ్యర్. అతని తండ్రి మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ లోని పాత [[తంజావూరు]] జిల్లాకు చెందిన పుట్టమంగళం జిల్లాలో అకౌంటెంట్ గా పనిచేసేవాడు. అతడు ప్రాథమిక విద్యను తన స్వంత గ్రామంలో, ఉన్నత విద్యను మాయావరం లోని మ్యునిసిపల్ హైస్కూల్ లో 1921లో పూర్తి చేసాడు. పాఠశాల విద్యను పూర్తి చేసిన తరువాత 1921 లో [[మహాత్మా గాంధీ]] ఆధ్వర్యంలో జరుగుతున్న [[సహాయ నిరాకరణోద్యమం|సహాయనిరాకరణోద్యమం]]లో పాల్గొన్నాడు.<ref name="Frontline">{{cite web|url=http://www.frontlineonnet.com/fl1621/16210810.htm|title=Renaissance man|last1=Viswanathan|first1=S.|date=9 October 1999|work=Frontline|publisher=The Hindu group|accessdate=14 April 2013}}</ref><ref name="Anandhi">{{cite web|url=http://www.chennaibest.com/cityresources/Books_and_Hobbies/kalki.asp|title=Kalki – the man behind the legend: An intimate portrait by his daughter K. Anandhi|last1=Anandhi|first1=K.|work=ChennaiBest.com|publisher=Indias-Best.Com Pvt Ltd|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=15 ఏప్రిల్ 2018|archive-date=14 ఏప్రిల్ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130414005117/http://chennaibest.com/cityresources/Books_and_Hobbies/kalki.asp}}</ref> ==జీవితం== 1923 లో అతడు "నవశక్తి" పత్రికకు సబ్-ఎడిటర్ గా చేరాడు. ఆ పత్రిక ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, తమిళ పండితుడు "[[తిరు. వి. కళ్యాణసుందరం]]" ద్వారా నడుపబడుతుండేది. కృష్ణమూర్తి రాసిన మొదటి పుస్తకం 1928 లో ప్రచురింపబడింది. 1928 లో నవశక్తిని వదలి [[చక్రవర్తి రాజగోపాలాచారి|రాజగోపాలచారి]]తో కలసి సేలం జిల్లాలోని తిరుచెన్‌గొడెలోగల [[మహాత్మా గాంధీ|మహాత్మాగాంధీ]] ఆశ్రమంలో గడిపాడు. అచట తమిళ జర్నల్ "విమోచనం"కు ఎడిటింగ్ చేసేవాడు. 1931 లో అతడు మరల ఆరు నెలల పాటు జైలు శిక్ష అనుభవించాడు. తరువాత సంవత్సరం ఎస్.ఎస్.వాసన్ ద్వారా నడుపబడుతున్న "ఆనంద వికటన్" అనే హాస్య వార పత్రికలో చేరాడు. అతడు "కల్కి", "రా.కి", "తమిళ్ తెన్ని", "కర్ణాటకం" వంతి కలం పేర్లతో రాసేవాడు. వికటన్ పత్రిక అతడు రాసిన అనేక లఘు కథలు, నవలలను ప్రచురించింది. 1941లో అతడు "ఆనంద వికటన్"ను వదలి మరల స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో పాల్గొన్నాడు. జైలు శిక్ష అనుభవించాడు. జైల నుండి విడుదలైన తరువాత మూడు నెలల తరువాత "కల్కి" పేరుతో పత్రికను ప్రారంభించాడు. ఈ పత్రికకు అతడు 1954, డిసెంబరు 5 న తాను మరణించే వరకు సంపాదకునిగా కొనసాగాడు. చారిత్రాత్మక కల్పనా రచనలలో కృష్ణమూర్తి సాధించిన విజయం అసాధారణమైనది. అక్షరాస్యత స్థాయి తక్కువగా ఉన్న సమయంలో ఆంగ్లంలో చదువుకున్న తమిళులు తమిళంలో ఉన్న రచనపై ఆకర్షితులైనారు. దీని ఫలితంగా "కల్కి" యొక్క సర్క్యులేషన్ 71,000 కాపీలను చేరినది. ఇది దేశంలో అత్యధిక సర్క్యులేషన్ గల వార పత్రికగా గుర్తింపు పొందింది. కల్కి [[ఎం.ఎస్.సుబ్బలక్ష్మి]] నటించిన సినిమా "మీరా"కు కథ, సంభాషణలు రాసాడు. ఆతడు గాంధీజీ రాసిన "మై ఎక్స్‌పెరిమెంట్స్ విత్ ట్రూత్"ను తమిళంలో అనువదించి "సత్య సోతానై"గా ప్రచురించాడు. ==నవలలు== కల్కి "ఆలాయ్ ఓసయ్" నవలను 1948-49 లలో కల్కి పత్రికలో సీరియల్ రూపంలో ప్రచురించాడు. దీనిని 1963 లో పుస్తకంగా ప్రచురించాడు. ఈ నవలకు 1956లో సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం లభించింది. ఈ నవలలో భారత సమాజంలో వివిధ ఒడిదుడుకులను తెలియజేయడం ద్వారా ఆ కాలంలో ప్రజలపై ప్రభావం చూపింది. అతని ఇతర నవలలు "త్యాగ భూమి", "కల్వనిన్ కడలి". ఈ రెండూ కూడా సినిమాలుగా నిర్మిపబడ్డాయి. త్యాగభూమిలో [[ఉప్పు సత్యాగ్రహం]], మహిళా హక్కులు, [[అంటరానితనం|అస్కృశ్యత]]ను గూర్చి తెలియజేసాడు. ఈ నవల "ఆనంద వికటన్" పత్రికలో సీరియల్ గా ప్రచురితమైనైది. అదే కాలంలో సినిమాగా కూడా నిర్మితమైంది. కల్కి రాసిన అన్ని నవలలు మొదట సీరియల్ రూపంలోను తరువాత పుస్తకం రూపంలోను వచ్చాయి. ==గౌరవాలు== [[File:Kalki Krishnamurthy 1999 stamp of India.jpg|right|thumb|150px|తపాలా స్టాంపుపై కల్కి]] * కల్కికి గుర్తింపుగా పోస్టల్ స్టాంపును శతజయంతి ఉత్సవాల సందర్భంగా తమిళనాడు ప్రభుత్వం విడుదల చేసింది. * 1953లో ఇండియన్ ఫైన్ ఆర్ట్స్ నుండి "సంగీత కళాశిఖామణి" పురస్కారం లభించింది. ==మరణం == అతడు 1954 డిసెంబరు 5 న తన 55వ యేట టి.బి వ్యాధితో మరణించాడు. కల్కి పత్రిక 1954 డిసెంబరు 5 న ప్రచురించిన ప్రత్యేక సంచికలో శారదాదేవి గురించి అతడు రాసిన చివరి సంపాదకీయం ప్రచురింపబడింది.<ref>{{Cite web |url=http://www.chennaimath.org/category/media/magazines/sri-ramakrishna-vijayam |title=Sri Ramakrishna Vijayam December 2014 page 36,37 |access-date=2018-04-15 |website= |archive-date=2016-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106001341/http://www.chennaimath.org/category/media/magazines/sri-ramakrishna-vijayam |url-status=dead }}</ref> ==మూలాలు== {{reflist}} ==బయటి లింకులు== {{wikiquote}} *[http://ta.wikisource.org/wiki/பொன்னியின்_செல்வன் Kalki's ''Ponniyin Selvan'' (Tamil)] Wikisource (Unicode) *[http://www.chennailibrary.com/kalki/kalki.html Kalki's novels online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180420215425/http://www.chennailibrary.com/kalki/kalki.html |date=2018-04-20 }}, Chennailibrary.com (in Tamil) *[http://ponniyinselvan.in/tag/novel-characters ''Ponniyin Selvan'' Facts and Fiction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200221121304/http://ponniyinselvan.in/tag/novel-characters |date=2020-02-21 }}, ponniyinselvan.in *[https://web.archive.org/web/20190328110157/http://sivakamiyinsabadham.litintrans.com/ English translation by Nandini Vijayaraghavan of ''Sivakamiyin Sabadham''] [[వర్గం:తమిళ రచయితలు]] [[వర్గం:1899 జననాలు]] [[వర్గం:1954 మరణాలు]] [[వర్గం:భారత స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు]] j9b99f6j2saubvspz9ywpuico98q7jr 0 254974 4956354 4682858 2026-09-11T16:01:00Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956354 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Eastman Kodak Company | logo = Logo_of_the_Eastman_Kodak_Company_(1971-1987).svg | type = [[Public company|Public]] | traded_as = {{NYSE|KODK}} | industry = {{Unbulleted list|[[Graphic arts]]|Imaging technology|[[final good|Consumer products]]}} | predecessor = The Eastman Dry Plate Company | founded = {{Start date and age|1888|09|04}}<ref name="foundingdate" /> | founder = {{Unbulleted list|[[George Eastman]]|[[Henry A. Strong]]}} | location = [[Rochester, New York|Rochester]], [[New York (state)|New York]], [[United States|U.S.]] | area_served = Worldwide | key_people = {{Unbulleted list|[[Jeff Clarke (businessman)|Jeffrey J. Clarke]] {{Small|([[Chief executive officer|CEO]])}}|James V. Continenza {{Small|([[Chairman]])}}}} | products = Digital imaging, photographic materials, equipment and services | revenue = {{decrease}} {{US$|1.798 billion|link=yes}} {{Small|(2015)}}<ref name = 10K>{{Cite web | year = 2015 | url = http://secfilings.nasdaq.com/filingFrameset.asp?FilingID=11295525&RcvdDate=4/1/2016&CoName=EASTMAN%20KODAK%20CO&FormType=10-K/A&View=html | place = US | title = Eastman Kodak Company | publisher = Securities and Exchange Commission | access-date = 2018-04-26 | archive-date = 2019-02-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190202113834/http://secfilings.nasdaq.com/filingFrameset.asp?FilingID=11295525&RcvdDate=4%2F1%2F2016&CoName=EASTMAN%20KODAK%20CO&FormType=10-K%2FA&View=html | url-status = dead }}</ref> | operating_income = {{decrease}} {{US$|2 million}} {{Small|(2015)}}<ref name=10K /> | net_income = {{decrease}} -{{US$|16 million}} {{Small|(2016)}}<ref name=10K /> | assets = {{decrease}} {{US$|2.138 billion}} {{Small|(2015)}}<ref name=10K /> | equity = {{decrease}} {{US$|103 million}} {{Small|(2015)}}<ref name=10K /> | num_employees = 6,100 {{Small|(2017)}}<ref>{{Cite web |url=http://files.shareholder.com/downloads/EK/4036710520x0x931960/431DF6B9-6BE0-4414-ACCD-EE404879B193/Kodak_Investor_Deck_v170307_1545et.pdf |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2018-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170309060458/http://files.shareholder.com/downloads/EK/4036710520x0x931960/431DF6B9-6BE0-4414-ACCD-EE404879B193/Kodak_Investor_Deck_v170307_1545et.pdf |archive-date=2017-03-09 |url-status=dead }}</ref> | homepage = {{URL|http://www.kodak.com/corp/default.htm|www.kodak.com}} }} [[File:GeorgeEastman2.jpg|thumb|upright|ఈస్ట్‌మన్‌ కొడాక్ వ్యవస్థాపకుడు '''జార్జి ఈస్ట్‌మన్‌''']] '''ఈస్ట్‌మన్‌ కొడాక్‌ కంపెనీ''' లేదా '''కొడాక్ ''' (ఆంగ్లం: [[:en:Kodak|'''Kodak''']]) ఛాయాచిత్రాలకు సంబంధించిన ఉత్పత్తులను రూపొందించే ఒక అమెరికన్ సంస్థ. దీని ప్రధాన కేంద్రం [[న్యూయార్క్]] లోని [[రాచెస్టర్, న్యూయార్క్|రాచెస్టర్]]<nowiki>లో</nowiki> ఉంది. ప్యాకింగు, ముద్రణ, గ్రాఫిక్స్, ఇతర వ్యాపార సంబంధిత సేవలను అందించటంలో కొడాక్ కు చరిత్రలో ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. సాఫ్టువేర్ వంటి ఇతర విభాగాలలో కొడాక్ ఉన్ననూ, [[ఫిలిం|ఫోటోగ్రఫిక్ ఫిలిం]] ఉత్పత్తిలో కొడాక్ పేరొందిన సంస్థగా ప్రజల మనసులలో ముద్రించబడింది. [[జార్జి ఈస్ట్‌మన్‌]], హెన్రీ ఏ. స్ట్రాంగ్ లు కలసి 1888 సెప్టెంబరు 4 న కొడాక్ సంస్థను ప్రారంభించారు. 20వ శతాబ్దంలో ఎక్కువ భాగం ఫోటోగ్రఫిక్ ఫిలింను కొడాక్ శాసించింది. అప్పట్లో కొడాక్ ఫిలింలో ఎంతగా వేళ్ళూనుకుపోయిందంటే, ఏదయినా ఒక ముఖ్య ఘట్టాన్ని నమోదు చేయటాన్ని కొడాక్ మొమెంట్ (కొడాక్ క్షణం) అని వ్యవహరించటం పరిపాటిగా ఉండేది. 1990 లో [[డిజిటల్ ఫోటోగ్రఫి]]కి పెరుగుతోన్న ఆదరణతో, కొడాక్ ఈ మార్పుకు పరివర్తన చెందలేకపోవటంతో సంస్థను ఆర్థిక ఇబ్బందులు చుట్టుముట్టాయి. దీనితో కొడాక్ డిజిటల్ ఫోటోగ్రఫి, డిజిటల్ ప్రింటింగ్ ల పై దృష్టి కేంద్రీకరించింది. జనవరి 2012 లో సంస్థను దివాళా తీయకుండా ఆదుకోవాలని కోర్టులో దావా వేసింది. ఫిబ్రవరి 2012లో డిజిటల్ కెమెరాలు, పాకెట్ [[వీడియో కెమెరా|వీడియో]] కెమెరాలు వంటి వాటి ఉత్పత్తులు ఆపివేసి, కేవలం కార్పొరేట్ డిజిటల్ ఇమేజింగ్ విపణిపై దృష్టి కేంద్రీకరించబోతోన్నట్లు ప్రకటించింది. ఆగస్టు 2012లో కొడాక్ దివాళా తీయకుండా ఉండే క్రమంలో తమ ఫోటోగ్రాఫిక్ ఫిలిం, వాణిజ్య స్కానర్ లు, కియోస్క్ కార్యకలాపాలను విక్రయిస్తున్నామని మోషన్ పిక్చర్ ఫిలిం కార్యకలాపాలు మాత్రం విక్రయించబోమని తెలిపింది. జనవరి 2013లో కోర్టు కొడాక్ దివాళా తీయకుండా ఉండటానికై నిధులను మంజూరు చేస్తూ తీర్పునిచ్చింది. తమ పేటెంటులలో చాలా వాటిని $525,000,000 ఇతర సంస్థలకు విక్రయించింది. 3 [[సెప్టెంబరు]] 2013 నాటికి పాత బకాయిలను చెల్లించి పలు వ్యాపారాల నుండి నిష్క్రమించటంతో దివాళా కోరల నుండి బయటపడింది. == చరిత్ర == === పూర్వాపరాలు === ఏప్రిల్ 1880 లోనే జార్జి ఈస్ట్‌మన్‌ రోచెస్టర్ లో ఒక గదిని అద్దెకు తీసుకొని అప్పటి తరం కెమెరాలకు కావలసిన డ్రై ప్లేట్ లను వాణిజ్య విక్రయాలకై రూపొందించటం మొదలు పెట్టాడు. జనవరి 1881లో హెన్రీ ఏ స్ట్రాంగ్ అనే వ్యాపారవేత్త భాగస్వామిగా ఈస్ట్‌మన్‌ డ్రై ప్లేట్ కంపెనీని స్థాపించారు. రోచెస్టర్ లో బ్యాంకులో తాను చేస్తున్న ఉద్యోగానికి ఈస్ట్‌మన్‌ రాజీనామా చేసి, పూర్తి స్థాయిలో ఈస్ట్‌మన్‌ డ్రై ప్లేట్ కంపెనీలోనే పనిచేయటం ప్రారంభించాడు. 1884 లో స్ట్రాంగ్ తో భాగస్వామ్యం పూర్తయింది. పధ్నాలుగు మంది వాటాదారులతో ఈస్ట్‌మన్‌ డ్రై ప్లేట్ అండ్ ఫిలిం కంపెనీ ఏర్పడింది. కేవలం నిపుణులకే పరిమితం కాకుండా, సామాన్యులు కూడా ఉపయోగించే కెమెరాలను ఈస్ట్‌మన్‌ డ్రై ప్లేట్ అండ్ ఫిలిం కంపెనీ తయారు చేసింది. 1885లో జార్జి ఈస్ట్‌మన్‌ డేవిడ్ హూస్టన్ నుండి ఫిలిం చుట్ట యొక్క పేటెంటులను కొనుగోలు చేసి దానికి మరిన్ని మెరుగులు దిద్దారు. ఈ మెరుగులే తర్వాత మోషన్ పిక్చర్ ఫిలిం తయారు చేయటానికి దారులు వేశాయి. [[File:George_Eastman_(F._Church_1890).jpg|thumb|upright|1890లో కొడాక్ రూపొందించిన కొడాక్ 2 కెమెరాతో జార్జి ఈస్ట్‌మన్‌ (ఫ్రెడరిక్ చర్చ్ ఈ ఫోటోను తీసారు)]] <gallery> File:Camera_Kodak_Disc_4000_with_disc_film.jpg| డిస్క్ ఫిలిం File:Kodacolor_II_film_C_126-20_126_film_cartridge_(1).jpg| కోడాకలర్ 126 ఫిలిం </gallery> === స్థాపన === అక్షరం K అంటే ఈస్ట్‌మన్‌కు బాగా ఇష్టం. "ఈ అక్షరంలో చాలా బలం ఉన్నటు అనిపిస్తుంది. ఎందుకో అది మనసును తాకుతున్నట్లు ఉంటుంది" అని ఈస్ట్‌మన్‌ అనేవారు. తన తల్లితో కలిసి Kodak అనే బ్రాండును సృష్టించారు. చిన్నగా, పలకటానికి సులువుగా వేరే ఏ పేరుకు సామ్యం లేకుండా వేరే దేనికి అర్థం ఆపాదించకుండా ఉండాలనే తాను తన సంస్థకు ఆ పేరును ఎంచుకొన్నానని తెలిపేవారు. 1888 లో ఈస్ట్‌మన్‌ కొడాక్ ప్రారంభమైంది. మొట్టమొదటి కొడాక్ కెమెరా రూపు దిద్దుకొంది. 2.5 ఇంచిల వ్యాసం గల, 100 ఫ్రేముల ఫిలిం చుట్టను తనలో ఇముడ్చుకోగల ఫిక్స్డ్ ఫోకస్ కెమెరా అది. ఈ కెమెరా ఔత్సాహిక ఫోటోగ్రఫర్లకు అనుగుణంగా తీర్చిదిద్దబడింది. దీనికి ముందు ఫోటోగ్రఫీ, పరికరాలు, ప్రక్రియ చాలా భారీగా ఉండి, ఫోటోగ్రఫీని ఒక శాస్త్రాన్ని తలపింపజేసేది. కానీ ఈ కెమెరాతో ఫోటోగ్రఫీ ఒక వినోద సాధనం అయింది. మొదటి ఫిలిం చుట్ట కాగితం ముడి పదార్థంగా చేయబడగా, తర్వాతి పారదర్శక చుట్టలు సెల్యులోజ్ తో చేయబడ్డవి. మొదటి తరం ఫిలిం ల లోడింగ్/అన్ లోడింగ్, డార్క్ రూంలలోనే చేయబడేవి. తర్వాత వచ్చిన కార్ట్రిడ్జ్ సిస్టంతో వెలుపల కూడా ఫిలింను లోడ్ చేయగల సౌలభ్యం కలిగింది. అప్పటి నుండి పలు కెమెరాలు, ఫిలిం, ఫోటోగ్రఫిక్ రసాయనాలు, ఫోటోగ్రఫిక్ కాగితాన్ని సామాన్యుడు సైతం కొనగలిగే స్థాయిలో అందుబాటులోకి తెచ్చి వాటిపై భారీ లాభాలను అర్జించింది. 1976వ సంవత్సరం నాటికి [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల]]లో ఫిలిం విక్రయాలలో 90%, కెమెరా విక్రయాలలో 85% కొడాక్ యే ఉంది. <gallery> ఫైలు:Brownie2 overview3.jpg| బ్రౌనీ 2 కెమెరా File:Kodak_Retina_Ib_with_EV.jpg| రెటీనా కెమెరా File:Kodak_Instamatic_104.jpg| ఇన్స్టామెటిక్ కెమెరా File:Kodak_EK100.jpg| ఈకే 100 (ఇన్స్టంట్ కెమెరా) </gallery> === విస్తరణ === 1891 లో రెండవ శ్రేణి కెమెరాలను కొడాక్ రూపొందించింది. 1892 లో You Press the Button, We Do the Rest (మీరు కేవలం మీట నొక్కండి, మిగితాది మాకు వదిలెయ్యండి) అనే ఉపశీర్షికతో వాణిజ్య ప్రకటనను నడిపింది. మొట్టమొదటి ఫోల్డింగ్ కెమెరాను కొడాక్ రూపొందించింది. 1895లో కోటు జేబులో ఇమిడిపోయేంత చిన్న కాంపాక్ట్ కెమెరాను కొడాక్ రూపొందించింది. దీని వెల $5 మాత్రమే. <gallery> ఫైలు:You press the button, we do the rest (Kodak).jpg| నవంబరు 1889 లో ప్రచురించబడ్డ కొడాక్ వాణిజ్య ప్రకటన File:Kodak_pocket_camera_advertisement_1900.JPG| 1900లో కోటు జేబులో పట్టే కొడాక్ కెమెరా గురించిన ఒక వాణిజ్య ప్రకటన ఫైలు:Folding_Pocket_Kodak_Camera_ad_1900.jpg| అదే సంవత్సరం, అదే కెమెరా గురించిన మరొక వాణిజ్య ప్రకటన </gallery> === 19వ శతాబ్దం === 1900లో మొదటి బ్రౌనీ కెమెరాను కొడాక్ రూపొందించింది. 1972లో జార్జి ఈస్ట్‌మన్‌, తనను తానే తుపాకీతో కాల్చుకొని ఆత్మాహుతికి పాల్పడ్డాడు. 1935లో కొడాక్రోం పేరుతో స్లైడ్ (రివర్సిబుల్) ఫిలింను కొడాక్ విడుదల చేసింది. 1934 నుండి 1956 వరకు కొడాక్, రెటీనా పేరుతో 35 ఎం ఎం కెమెరాలను విడుదల చేసింది. 1975 లో కొడాక్ డిజిటల్ కెమెరాను రూపొందించింది. 1986 లో కొడాక్ ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి మెగాపిక్సెల్ సెన్సర్ ను రూపొందించింది. === ఫూజీఫిలిం తో వైరం === జపనీసు ప్రత్యర్థి [[ఫూజీఫిల్మ్]] అమెరికా విపణి లోకి సరసమైన ధరలతో ప్రవేశించిననూ, కొడాక్ తమ వినియోగదారులపై ఆత్మస్థైర్యాన్ని ఒదులుకోలేదు. 1984 లో [[లాస్ ఏంజలెస్]]లో జరిగిన [[ఒలింపిక్స్]]కు స్పాన్షర్షిప్ హక్కులను కొడాక్ వదులుకోవటం, ఫూజీఫిల్ం ఆ అవకాశాన్ని అందిపుచ్చుకోవటంతో ఫూజీఫిల్ం తన స్థానాన్ని పదిలపరచుకొంది. అమెరికాలో ఒక కార్మాగారాన్ని నెలకొల్పి, దుందుడుకు విపణీకరణ వ్యూహాలతో, తక్కువ ధరలకే ఫిలిం/ఇతర ఫోటోగ్రఫిక్ సామాగ్రిని సరఫరా చేయటంతో కొడాక్ కు గట్టి పోటీ ఇచ్చింది. 1990లో ఫూజీ షేర్ 10% ఉండగా, 1997 నాటికి అది 17% అయ్యింది. వెల్వియా, ప్రోవియాల వంటి ట్రాన్స్పరెన్సీ (స్లైడ్) ఫిలింలతో ఫూజీ నిపుణుల మనసులను సైతం దోచుకొంది. కొడాక్ యొక్క కొడాక్రోం వీటికి పోటీగా ఉన్ననూ, కొడాక్రోం ఫిలిం సంవర్థన చేయటానికి ప్రత్యేకమైన సామాగ్రి కావలసి వచ్చేది. కానీ ఫూజీఫిల్ం సంవర్థన సులభంగా, తక్కువ ధరలతో కూడుకొని ఉండటం వలన ఫూజీఫిలిం సర్వత్రా వ్యాపించింది. అధిక వేగం గల ఫిలిం లలో కూడా బిగుతుగా ఉండే ఫిలిం గ్రెయిన్ తో ఫూజీ అందరి మన్ననలను పొందినది. మే 1995 లో కొడాక్ అమెరికా వాణిజ్య విభాగంలోని వాణిజ్య చట్టంలోని సెక్షను 301 క్రింద ఫూజీఫిల్ం పై దావా వేసింది. [[జపాన్]]లో మనలేక ఫూజీ అమెరికాలో ఆమోదయోగ్యం కాని పద్ధతులను అమలులోకి తెచ్చి అమెరికాలో తమ ఆదాయనికి గండి కొడుతోందని కొడాక్ అభియోగాలు మోపింది. [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] దీనిని ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ దృష్టికి తీసుకెళ్ళింది. 1998 జనవరి 30 లో ఈ అభియోగాలన్నీ నిరాధారమైనవిగా ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ కొట్టివేసింది. 1996లో పోలిస్తే 1997 లో కొడాక్ లాభాలు క్షీణించినవి. తన ప్రత్యర్థులను కొడాక్ సరిగా అంచనా వేయలేకపోయిందని వాణిజ్య విమర్శకులు పెదవి విరిచారు. 1970ల నుండి కొడాక్, ఫూజీలు డిజిటల్ ఫోటోగ్రఫీని గుర్తించినను, విభిన్నతయే ఈ సమస్యకు పూరణమని గమనించినను దీనిన్ సాధించటంలో మాత్రం ఫూజీయే ముందు వరుసలో నిలిచింది. === డిజిటల్ పయనం === 1975 లోనే కొడాక్ మొట్టమొదటి డిజిటల్ కెమెరాను రూపొందించిననూ, ఫిలిం వ్యాపారానికి ఇది గొడ్డలిపెట్టు అవుతుందనే భయంతో కొడాక్ దానిని బయటికి పొక్కనివ్వలేదు. అప్పటికే కొడాక్ డిజిటల్ విప్లవాన్ని ఎదుర్కొనటానికి రంగం సిద్ధం చేసుకొంది. 1996 లో తమ డిజిటల్ కెమెరాలు అయిన డిసి శ్రేణి కెమెరాలను విడుదల చేసింది. ఈ సమకాలీన సాంకేతికతల నుండి కొడాక్ అసలు వ్యాపారానికి ఎటువంటి ముప్పు వాటిల్లలేదు. కొడాక్ ఉద్యోగులు ఫిలిం లేని ప్రపంచాన్ని కనీసం నామమాత్రానికి కూడా ఊహించలేకపోవటంతో ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలకు ద్వారాలు తెరుచుకోలేదు. క్రమంగా వినియోగదారులు డిజిటల్ కెమెరాలను అందించే సోనీ ఉత్పత్తుల వైపు మొగ్గు చూపటం ప్రారంభించారు. 2001 లో కొడాక్ అమ్మకాలు పడిపోయినందుకు 11 సెప్టెంబరు దాడులను ఆపాదించుకొన్నది. ఫూజీ చేసినట్లే దుందుడుకు విపణీకరణ వ్యూహాలతో డిజిటల్ విప్లవానికి అడ్డుకట్ట వేయవచ్చని కొడాక్ ఉద్యోగులు ఊహాగానాలు చేశారు. ఈజీషేర్ శ్రేణి డిజిటల్ కెమెరాలతో కొడాక్ డిజిటల్ ఫోటోగ్రఫీ వైపుకు అడుగులు వేసింది. అపరిమిత వనరులను వెచ్చించి మహిళలు డిజిటల్ ఫోటోలను తీయటంలో ఉత్సుకత చూపినను, వాటిని కంప్యూటర్ లలోకి మార్చటంలో పడుతున్న ఇబ్బందులను గుర్తించింది. ఇది కొడాక్ కు ఎడారిలో ఒయాసిస్ గా ఉపయోగపడినది. డిజిటల్ ఫోటోలను కంప్యూటర్ లో చూచుకొనటానికి పలు ఉపకరణాలను కొడాక్ రూపొందించి. 2005 నాటికి కొడాక్ కెమెరా అమ్మకాలలో 40% వృద్ధి సాధించింది. వృద్ధిలో ముందంజలో ఉన్ననూ, డిజిటల్ కెమెరాల వ్యాప్తిలో వేగాన్ని అంచనా వేయటంలో కొడాక్ వెనుకంజ వేసింది. 2000 నాటికి లాభాలను తగ్గించుకొని అధిక సంస్థలు డిజిటల్ ఫోటోగ్రఫీలోకి ప్రవేశించినవి. 2001లో కొడాక్ అమెరికాలోని డిజిటల్ కెమెరా అమ్మకాలలో (సోనీ తర్వాత) రెండవ స్థానంలో నిలిచింది. సంస్థలోని డిజిటల్, ఫిలిం విభాగాల మధ్య అంతర్గత కలహాలు కూడా ఉండేవి. 2005 నాటికి అధిక లాభాలను అర్జించే ఫిలిం విభాగం లాభాలు 18% క్షీణించినవి. తక్కువ లాభాలకే మెరుగైన ఉత్పత్తులు తయారు చేయగలిగే ఆసియాలోని ప్రత్యర్థులు కొడాక్ ను వెనుకకు నెట్టేశాయి. 1999 నాటికి 27% మార్కెట్ షేర్ గల కొడాక్, 2003 నాటికి 15%తో సరిపెట్టుకొంది. 2007లో 9.6%, 2010కి 7% లకు కొడాక్ మార్కెట్ షేర్ పడిపోయింది. కెనాన్, నికాన్, సోనీలు మార్కెట్ ల పై పెత్తనం చెలాయించటం మొదలైంది. 2000 వ దశాబ్దం ద్వితీయార్థంలో మొబైల్ ఫోన్ల లోనే కెమెరాలు రావటంతో డిజిటల్ కెమెరాలు కూడా సగటు మనిషికి దూరమైపోయాయి. <gallery> File:Kodak_DC220_zoom_front.jpg| కొడాక్ డిసి220, ఒక కాంపాక్టు డిజిటల్ కెమెరా File:Kodak_EasyShare_CX7530.jpg| ఈజీషేర్ శ్రేణిలో ఒక మోడల్ File:Kodak_DCS_560_Front.jpg| కొడాక్ డిసిఎస్ 560 File:Kodak_DCS_760_1912.jpg| కొడాక్ డిసిఎస్ 760 </gallery> === సరిక్రొత్త వ్యూహం === కొడాక్ తయారీ రంగం మొత్తం ఔట్ సోర్స్ చేయబడటంతో 27,000 ఉద్యోగాలను తొలగించవేయబడ్డాయి. డిజిటల్ సాంకేతికలలోను, లాభాలాను అర్జించే సేవలలోను కొడాక్ పెట్టుబడులను మొదలుపెట్టింది. కాలక్రమేణా తగ్గుతోన్న ఫిలిం అమ్మకాలకు సమతౌల్యంగా ముద్రణలలో వినియోగించే సిరాలలో కొడాక్ పెట్టుబడులను పెట్టింది. హ్యూలెట్ ప్యాకార్డ్ అవలంబిస్తున్న విపణీకరణ వ్యూహానికి భిన్నంగా కొడాక్ ప్రింటర్లు అధిక ధర కలిగియున్ననూ సిరాలు మాత్రం తక్కువ ధరలకే లభించాయి. 2011 నాటికి ఈ ప్రింటర్లు/సిరా లాభాలనార్జించే దిశలో పయనించినను ప్రింటౌట్ల అవసరం తగ్గటంతో కొందరు వాణిజ్య విమర్శకులు ఇవి పెద్దగా లాభాలను అర్జించవని అభిప్రాయపడ్డారు. ఇంట్లోనే ఫోటోలను ప్రింటు చేసుకొనే ప్రింటర్లు, ప్రింటర్లు/సిరాలు, సాఫ్టువేరు, ప్యాకేజింగ్ వంటి రంగాలలో ప్రవేశించడం ద్వారా 2013 లో ఫలితాలు ఆశాజనకంగా కనబడ్డాయి. 2012 వీటి అమ్మకాలు తగ్గు ముఖం పట్టటంతో కొడాక్ ఈ వ్యాపారాల నుండి కూడా నిష్క్రమించింది. జనవరి 2015 లో క్రొత్త విభాగాలను ప్రారంభిస్తున్నట్లు కొడాక్ ప్రకటించింది. ప్రింట్ సిస్టంస్, ఎంటర్ప్రైజ్ ఇంక్ జెట్ సిస్టంస్, మైక్రో త్రీ-డీ ప్రింటింగ్ మరియ్యు ప్యాకేజింగ్, సాఫ్టువేరు, వినియోగదారుని అవసరాలు, ఫిలిం. == ఉత్పత్తులు == === సంవర్థన ప్రక్రియలో నూతన శకం === 1900లో రూపొందించిన కొడాక్ డెవలపింగ్ మషీన్ ఫిలిం సంవర్థనను కేవలం డార్క్ రూంలోనే చేసే అవసరం తప్పించింది. తర్వాత దీనినే మరింత సరళీకరించి ద కొడాక్ ఫిలిం ట్యాంక్ గా వ్యవహరించారు. === స్టిల్ ఫిలిం కెమెరాలు === మొదటి తరం కొడాక్ కెమెరాలు బాక్స్ కెమెరాలుగా ఉండి ఫిక్స్డ్ ఫోకస్ తో కూడి ఉండేవి. వివిధ పరిమాణాలలో ఉండే వీటికి, వీటి కటకాలకు అనేక ఉపకరణాలను కొడాక్ రూపొందించింది. 13 జనవరి 2004 న కొడాక్ డిస్పోజబుల్ కెమెరాలను తప్పితే మిగతా అన్ని ఫిలిం కెమెరాలను అమెరికా, కెనడా, పశ్చిమ ఐరోపాలలో ఆపివేస్తున్నట్లు, కానీ ఫిలిం కెమెరాలను భారతదేశం, ల్యాటిన్ అమెరికా, తూర్పు ఐరోపా, చైనాలలో కొనసాగిస్తున్నట్లు తెలిపింది. 2005 నాటికి కొడాక్ అడ్వాన్స్డ్ ఫోటో సిస్టం సాంకేతికను వాడే రూపొందించటం ఆపేసింది. తమ అన్ని కెమెరాలకు సంబంధించిన లైసెన్సులను 2005, 2006 సంవత్సరాలలో వివిటార్ కు అమ్మివేసింది. 2007 తర్వాత కొడాక్ ఏ ఒక్క ఫిలిం కెమెరాను రూపొందించలేదు. === ఇన్స్టంట్ కెమెరాలు === 1963 నుండి 1969 వరకు పోలరాయిడ్ కెమెరాలకు కొడాక్ యే ఇన్స్టంట్ ఫిలింను సమకూర్చేది. కానీ దాని తర్వాత పోలరాయిడ్ తమ ఫిలింను తామే రూపొందించుకొంది. 9 జనవరి 1986 న పోలరాయిడ్ కార్పొరేషన్ లో పేటెంట్ యుద్ధం కోల్పోయిన తర్వాత, కొడాక్ తమ [[ఇన్స్టంట్ కెమెరా]]లు అయిన కొడామాటిక్, కలర్ బస్ట్ కెమెరాలను రూపొందించటం మానేసింది. దీనికి గాను, కొడాక్ పోలరాయిడ్ కు $909,457,567 ను చెల్లించుకొంది. === డిజిటల్ , వీడియో కెమెరాలు === కొడాక్ యొక్క మొదటి తరం డిజిటల్ కెమెరాలను జపాన్ కు చెందిన చినాన్ ఇండస్ట్రీస్ రూపొందించేది. 2004 లో కొడాక్ జపాన్ చినాన్ ను కొనివేసింది. 1990ల నుండి 2000ల వరకు కొడాక్ డిసిఎస్ పేరుతో కొడాక్ [[డిజిటల్ ఎస్ ఎల్ ఆర్ కెమెరా]] (మొదటి తరం డి ఎస్ ఎల్ ఆర్) లను డిజిటల్ కెమెరా బ్యాక్ లను రూపొందించింది. నికాన్, కేనాన్ లు రూపొందించిన 35ఎంఎం [[ఎస్ ఎల్ ఆర్ కెమెరా]]లకు ఈ బ్యాక్ (వెనుకభాగాన్ని) అమరిస్తే డిజిటల్ ఫోటోలు తీయటానికి సాధ్యపడేది. 2005 నాటికి వీటిని రూపొందించటం మానేసింది. 2006లో తమ కెమెరాలన్నింటినీ ఫ్లెక్స్ట్రానిక్స్ సంస్థ తయారు చేస్తుందని ప్రకటించింది. === ఫోటోగ్రఫిక్ ఫిలిం అండ్ పేపర్ === ఇప్పటికీ కొడాక్ ఫోటోగ్రఫిక్ ఫిలిం, పేపర్ ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ==== బ్లాక్ అండ్ వైట్ నెగిటివ్ ఫిలిం ==== <gallery> ఫైలు:110 film cartridge.JPG| వెరిక్రోం 110 ఫిలిం చుట్ట ఫైలు:Kodak_Verichrome_Pan_620_Film_Ex_1957.jpg| వెరిక్రోం 620 ఫిలిం చుట్ట ఫైలు:Kodak Plus-X film.jpg| ప్లస్ ఎక్స్ ప్యాన్ ఫైలు:Kodak T-max 3200.jpg| టి మ్యాక్స్ ఫైలు:Trixsmall.jpg| ట్రై ఎక్స్ </gallery> ==== కలర్ నెగిటివ్ ఫిలిం ==== <gallery> ఫైలు:Kodak Ektar 100 135 film cartridge (01).jpg| ఏక్తార్ ఫైలు:Kodak Portra 160 135 film cartridge (02).jpg| పోర్ట్రా File:Kodak_UltraMax_35mm_ISO_400_36_exposures.jpg| అల్ట్రామ్యాక్స్ </gallery> ==== కలర్ స్లైడ్ (రివర్సబుల్) ఫిలిం ==== <gallery> ఫైలు:Kodak Elitechrome 100 Professional - Film for colour slides.jpg| ఇలైట్ క్రోం ఫైలు:High Speed Ektachrome 1970s 35mm Film.jpg| ఏక్తా క్రోం ఫైలు:Kodachrome 64.jpg| కోడా క్రోం </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అనలాగ్ ఫోటోగ్రఫీ]] * [[ఎస్ ఎల్ ఆర్ కెమెరా]] {{ఫిలిం తయారీదార్లు}} == మూలాలు == <references /> {{DEFAULTSORT:ఈస్ట్‌మన్ కొడాక్}} [[వర్గం:సంస్థలు]] [[వర్గం:ఫోటోగ్రఫీ]] [[వర్గం:ఫిలిం]] aqhzvilk3jx4jpihwf2meru3d5az3sq 0 268298 4956512 4891552 2026-09-12T04:35:48Z యర్రా రామారావు 28161 4956512 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''కనిగిరి మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[మార్కాపురం జిల్లా]]కు చెందిన మండలం. == మండల గణాంకాలు == === 2001 గణాంకాలు === 2001 భారత జనాభా గణాంకాలు ప్రకారం మండలం లోని జనాభా - మొత్తం 82,491 - అందులో పురుషుల సంఖ్య 42,139 -స్త్రీల సంఖ్య 40,352. అక్షరాస్యత రేటు మొత్తం 58.24% - పురుషుల సంఖ్య 71.56% -స్త్రీల సంఖ్య 44.35%. === 2011 గణాంకాలు === మండల పరిథిలో మొత్తం జనాభా 92,466. వీరిలో 47,355 మంది పురుషులు, 45,111 మంది మహిళలు. మండలంలో మొత్తం 21,421 కుటుంబాలు నివసిస్తున్నాయి. సగటు లింగ నిష్పత్తి 953. మండలంలో 0-6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లల జనాభా 11007, ఇది మొత్తం జనాభాలో 12%. 0-6 సంవత్సరాల మధ్య వయస్సు గల 5703 మంది మగ పిల్లలు ఉండగా, మిగలిన 5304 మంది ఆడ పిల్లలు ఉన్నారు. మండలంలోని బాలల లింగ నిష్పత్తి 930, ఇది మండల సగటు లింగ నిష్పత్తి (953) కంటే తక్కువ. మండల మొత్తం అక్షరాస్యత రేటు 65.64%. పురుషుల అక్షరాస్యత రేటు 67.35%, స్త్రీల అక్షరాస్యత రేటు 47.83%.<ref>{{Cite web|title=Kanigiri Mandal Population, Religion, Caste Prakasam district, Andhra Pradesh - Census India|url=https://www.censusindia.co.in/subdistrict/kanigiri-mandal-prakasam-andhra-pradesh-5136|access-date=2025-12-31|website=www.censusindia.co.in|language=en-US}}{{Dead link|date=మార్చి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == మండలం లోని పట్టణాలు == * [[కనిగిరి]] == మండలంలోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === #[[గానుగపెంట (కనిగిరి మండలం)|గానుగపెంట]] # [[చళ్లగిరిగల]] # [[దిరిసవంచ]] # [[యడవల్లి (కనిగిరి)|యడవల్లి]] # [[పశ్చిమ కోడిగుడ్లపాడు]] # [[పునుగోడు]] # [[పేరం గుడిపల్లి]] # [[పోలవరం (కనిగిరి)|పోలవరం]] # [[కలగట్ల]] # [[కృష్ణాపురం (కనిగిరి)|కృష్ణాపురం]] # [[కాంచీపురం (కనిగిరి)|కాంచీపురం]] # [[తుమ్మగుంట (కనిగిరి)|తుమ్మగుంట]] # [[చాకిరాల]] # [[శంకవరం (కనిగిరి మండలం)|శంకవరం]] # [[గుడిపాడు (కనిగిరి మండలం)|గుడిపాడు]] # [[గురవాజీపేట]] # [[గోసులవీడు]] # [[తాళ్లూరు (కనిగిరి)|తాళ్లూరు]] # [[హాజీస్‌పురం]] # [[చిన ఇర్లపాడు]] # [[చినాలవలపాడు]] # [[చీర్లదిన్నె]] # [[నిమ్మ మహేశ్వరపురం]] # [[రాచగుండ్లపాడు]] # [[తక్కెళ్లపాడు]] # [[జమ్మలమడక (కనిగిరి)|జమ్మలమడక]] # [[బడుగులేరు]] # [[బల్లిపల్లి]] # [[బాలవెంకటపురం]] # [[బొమ్మిరెడ్డిపల్లి (కనిగిరి)|బొమ్మిరెడ్డిపల్లి]] # [[వంగపాడు]] # [[విజయగోపాలపురం (కనిగిరి)|విజయగోపాలపురం]] # [[విశ్వనాధపురం (కనిగిరి)|విశ్వనాధపురం]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[నేలటూరి గొల్లపల్లి]] * [[బొటికర్లపాడు]] * [[పాలూరివారిపల్లి]] * [[కంచర్లవారిపల్లె]] * [[కమ్మవారిపల్లి (కనిగిరి)|కమ్మవారిపల్లి]] * చింతలపాలెం == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{మార్కాపురం జిల్లా మండలాలు}} 2r7rlmuccvpkesxlz3xhuydab81h2b0 0 268692 4956673 4339725 2026-09-12T09:48:27Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:వ్యాధులు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:గుండె జబ్బులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956673 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = హృదయ కండరముల వాపు | image = Viral myocarditis (1).JPG | caption = హృదయ విపరీతమైన ఆరంభంతో బాధపడుతున్న వ్యక్తిలో శస్త్రచికిత్సలో మయోకార్డిటిస్ యొక్క సూక్ష్మదర్శిని చిత్రం| field = [[కార్డియాలజీ]] | synonyms = తాపజనక కార్డియోమియోపతి | symptoms = శ్వాస, ఛాతీ నొప్పి, వ్యాయామం చేయడానికి సామర్ధ్యం తగ్గింది, క్రమం లేని హృదయ స్పందన <ref name=NEJM2009/> | complications = హృదయ స్పందన విపరీతమైన కార్డియోమియోపతి కారణంగా, గుండె స్ధంబన<ref name=NEJM2009/> | onset = | duration = కొన్ని గంటలు<ref name=NEJM2009>{{cite journal|last1=Cooper LT|first1=Jr|title=Myocarditis.|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2009-04-09_360_15/page/1526|journal=The New England Journal of Medicine|date=9 April 2009|volume=360|issue=15|pages=1526–38|pmid=19357408|doi=10.1056/nejmra0800028}}</ref> | types = | causes = సాధారణంగా వైరల్ సంక్రమణ, బ్యాక్టీరియల్ అంటువ్యాధులు, కొన్ని మందులు, టాక్సిన్స్, స్వయం ప్రతిరక్షక రుగ్మతలు<ref name=NEJM2009/><ref name=Kin2012/> | risks = | diagnosis = ఎలెక్ట్రొకార్డియోగ్రామ్, రక్త ట్రోపోనిన్, గుండె మాగ్నెటిక్ రెసొనెన్స్ ఇమేజింగ్ | గుండె MRI, గుండె బయాప్సీ<ref name=NEJM2009/><ref name=Kin2012/> | differential = | prevention = | treatment = మందులు, ఇంప్లాంటబుల్ కార్డియాక్ డిఫిబ్రిలేటర్, గుండె మార్పిడి<ref name=NEJM2009/><ref name=Kin2012>{{cite journal|last1=Kindermann|first1=I|last2=Barth|first2=C|last3=Mahfoud|first3=F|last4=Ukena|first4=C|last5=Lenski|first5=M|last6=Yilmaz|first6=A|last7=Klingel|first7=K|last8=Kandolf|first8=R|last9=Sechtem|first9=U|last10=Cooper|first10=LT|last11=Böhm|first11=M|title=Update on myocarditis.|journal=Journal of the American College of Cardiology|date=28 February 2012|volume=59|issue=9|pages=779–92|pmid=22361396|doi=10.1016/j.jacc.2011.09.074}}</ref> | medication = ACE ఇన్హిబిటర్లు, బీటా బ్లాకర్స్, డైయూటిక్స్, కార్టికోస్టెరాయిడ్స్, ఇంట్రావెనస్ ఇమ్యునోగ్లోబులిన్<ref name=NEJM2009/><ref name=Kin2012/> | prognosis = | frequency = 2.5 మిలియన్ కార్డియోమియోపతితో (2015)<ref name=GBD2015Pre>{{cite journal|last1=GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence|first1=|title=గ్లోబల్ ,రీజినల్ ,అండ్ నేషనల్ ఇన్సిడెన్స్ ,ప్రేవలెన్స్ ,అండ్ ఇయర్స్ లివెద్ విత్ దిసబిలిత్య్ ఫర్ 310 దిసీజ్స్ అండ్ ఇంజురిఎస్ , 1990-2015: ఆ సిస్టమాటిక్బ ఎనాలిసిస్ ఫర్ గ్లోబల్ బర్డెన్ డిసీస్ స్టడీ 2015|journal=Lancet|date=8 October 2016|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|pmid=27733282|pmc=5055577|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6}}</ref> | deaths = 354,000 కార్డియోమియోపతిలో (2015)<ref name=GBD2015De>{{cite journal|last1=GBD 2015 Mortality and Causes of Death|first1=|title=గ్లోబల్ , రీజినల్ , అండ్ నేషనల్ లైఫ్ ఎక్సపెక్టాన్సీ ,అల్ -చౌసె మోర్టాలిటీ ,అండ్ చౌసె-స్పెసిఫిక్ మోర్టాలిటీ ఫర్ 249 చౌసెస్ అఫ్ డెత్ , 1980-2015: ఆ సిస్టమాటిక్బ ఎనాలిసిస్ ఫర్ గ్లోబల్ బర్డెన్ డిసీస్ స్టడీ 2015|journal=Lancet|date=8 October 2016|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|pmid=27733281|pmc=5388903|doi=10.1016/S0140-6736(16)31012-1}}</ref> }} మయోకార్డిటిస్, ఇన్ఫ్లమేటరీ కార్డియోమియోపతి అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది గుండె కండరాల యొక్క వాపు. శ్వాస, ఛాతీ నొప్పి, వ్యాయామం సామర్ధ్యం తగ్గింది, ఒక క్రమం లేని హృదయ స్పందన దేని లక్షణాలు. సమస్యల వ్యవధి గంటల నుండి నెలల వరకు మారుతుంది.విస్తరించిన కార్డియోమియోపతి లేదా గుండె స్ధంబన కారణంగా గుండె వైఫల్యం సంభవించవచ్చు.<ref name=NEJM2009/> మయోకార్డిటిస్ చాలా తరచుగా వైరల్ సంక్రమణ కారణంగా ఉంది. ఇతర కారణాలు బ్యాక్టీరియల్ అంటువ్యాధులు, కొన్ని మందులు, టాక్సిన్స్, స్వయం ప్రతిరక్షక రుగ్మతలు. చికిత్స తీవ్రత, కారణం రెండింటిపై ఆధారపడి ఉంటుంది.&nbsp;ACE ఇన్హిబిటర్స్, బీటా బ్లాకర్స్, మూత్రవిసర్జన వంటి మందులు తరచూ ఉపయోగిస్తారు. రికవరీ సమయంలో ఎటువంటి వ్యాయామం లేదు.&nbsp;కార్టికోస్టెరాయిడ్స్ లేదా ఇంట్రావెనస్ ఇమ్యునోగ్లోబులిన్ (IVIG) కొన్ని సందర్భాల్లో ఉపయోగకరం కావచ్చు.&nbsp;తీవ్రమైన సందర్భాల్లో ఒక లోపల అమర్చే గుండె డిఫిబ్రిలేటర్ లేదా గుండె మార్పిడి సిఫార్సు చేయవచ్చు. 2013 లో, తీవ్రమైన మయోకార్డిటిస్ సుమారు 1.5 మిలియన్ కేసులు సంభవించాయి.&nbsp; ఎక్కువ&nbsp;అన్ని వయసుల ప్రజలు ప్రభావితం అయితే, యువత&nbsp; తరచుగా ప్రభావితమవుతారు .<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-nIpAgAAQBAJ&pg=PA135|title=సెల్యూలర్ అండ్ మొలెచులర్ పాతోబియాలోజి అఫ్ కార్డియోవాస్క్యూలర్ డిసీస్ |last=Willis|first=Monte|last2=Homeister|first2=Jonathon W.|last3=Stone|first3=James R.|date=2013|publisher=Academic Press|isbn=9780124055254|page=135|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20171105195029/https://books.google.com/books?id=-nIpAgAAQBAJ&pg=PA135|archive-date=2017-11-05|url-status=live}}</ref>&nbsp;ఆడవారి కంటే ఇది పురుషుల్లో ఎక్కువగా ఉంటుంది.&nbsp;చాలా కేసులు మృదువుగా ఉంటాయి.&nbsp;2015 లో కార్డియోమయోపతీ, మయోకార్డిటిస్తో సహా, 1990 లో 294,000 నుండి 354,000 మంది మరణించారు.==సంకేతాలు== * సంబంధం ఉన్న సంకేతాలు, లక్షణాలు వేర్వేరుగా ఉంటాయి, మయోకార్డియమ్ యొక్క నిజమైన వాపుకు లేదా గుండె కండరాల బలహీనతకు మంటకు ద్వితీయంగా ఉంటుంది.మయోకార్డిటి యొక్క సంకేతాలు, లక్షణాలు క్రింది విధంగా ఉన్నాయి: * ఛాతీ నొప్పి (తరచుగా పాత్రలో "కత్తిపోటు" గా వర్ణించబడింది) * రక్త ప్రసారం స్తంభించి గుండె వైఫల్యం (వాపు, ఊపిరి, కాలేయ రద్దీకి దారితీస్తుంది) * పుల్లలు (అసాధారణ హృదయం లయలు కారణంగా) * ఆకస్మిక మరణం (యువకులలో, హఠాత్తుగా మరణించిన అన్ని కేసుల్లో హృదయ స్పందన 20% వరకు ఉంటుంది) * జ్వరం (ముఖ్యంగా సంక్రమణ, ఉదా. రుమాటిక్ జ్వరంలో) * చిన్నపిల్లలలోని లక్షణాలు సాధారణమైన అనారోగ్యం, పేలవమైన ఆకలి, కడుపు నొప్పి, దీర్ఘకాల దగ్గు.&nbsp;తరువాత అనారోగ్యం యొక్క దశలు శ్వాస సంబంధమైన పనితో శ్వాస సంబంధిత లక్షణాలతో ముడిపడివుంటాయి, తరచుగా ఆస్తమా. మయోకార్డిటిస్ తరచుగా వైరల్ అనారోగ్యం కారణంగా ఉండటం వలన, అనేకమంది రోగులు జ్వరం, దద్దుర్లు, అతిసారం, ఉమ్మడి నొప్పులు, సులభంగా అలసిపోవటంతో సహా ఇటీవల వైరల్ సంక్రమణకు అనుగుణంగా ఉన్న లక్షణాల చరిత్రను అందిస్తారు. మయోకార్డిటిస్ తరచుగా పెర్సికార్టిస్తో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది, మయోకార్డిటిస్, పెరికార్డిటిస్తో సూచించే సంకేతాలను, లక్షణాలతో ఉన్న మయోకార్డిటిస్తో చాలామంది ఉన్నారు. == కారణాలు == మయోకార్డిటిస్ యొక్క అనేక కారణాలు గుర్తించబడ్డాయి, కానీ తరచుగా ఒక కారణం కనుగొనబడలేదు.&nbsp;క్రింద పేర్కొన్న అనేక కారణాలు, ముఖ్యంగా ప్రోటోజోవా, శిలీంధ్రాలు, పరాన్నజీవులు, అలెర్జీ, ఆటోఇమ్యూన్ డిజార్డర్స్, ఔషధాల వంటి వాటికి కూడా ఇసినోఫిలిక్ మయోకార్డిటిస్ కారణాలు. === అంటువ్యాధులు === * వైరల్ (అడెనోవైరస్, పారోవైరస్ B19, కాక్స్సాకీ వైరస్, రుబెల్లా వైరస్, పోలియో వైరస్, ఎప్స్టీన్-బార్ వైరస్, హెపటైటిస్ సి)<br /><ref>{{Cite book|url=https://books.google.ca/books?id=W2u-vNQ4Wy8C&pg=PA197|title=ప్రాక్టికల్ కార్డియోవాస్క్యూలర్ పాథాలజీ ,2 ఎడిషన్ |last=Sheppard|first=Mary|date=2011|publisher=CRC Press|isbn=9780340981931|page=197|language=en}}</ref> * ప్రోటోజొవాన్ (ట్రయాపానోమా క్రజ్జీ చాగస్ వ్యాధి, [[టాక్సోప్లాస్మా]] గాంండిని కలిగించడం) * బాక్టీరియల్ (బ్రూసెల్ల, కోరిన్బాక్టీరియం డైఫెట్రియా, గోనొకాకస్, హేమోఫిలస్ ఇన్ఫ్లుఎంజా, యాక్టినిమిసెస్, ట్రాపోర్మియా వైపిల్లి, విబ్రియో కోలెరె, బోర్రాలియా బర్గ్డోర్ఫెర్రి, లెప్టోస్పిరోసిస్, రిట్ టిట్సియా, మైకోప్లాస్మా న్యుమోనియే) * [[పరాన్నజీవనం|ఫంగల్ (ఆస్పెర్గిల్లస్)]] * పారాసిటిక్ (అస్కార్స్, ఎకినోకాకస్ గ్రనులోసస్, పరాగోనియస్ వెస్టెర్మాని, స్కిస్టోస్మామా, టెన్యాయ సోలియం, త్రిచినెల్లా స్పైసిస్, విసెరల్ లార్వా మిగ్రాంస్, వూచ్రేరియా బాన్క్రోఫ్టి) రోగనిరోధక శక్తి లేని రోగులలో బ్యాక్టీరియల్ మయోకార్డిటిస్ అరుదు. === నిరోదక === * అలెర్జీ (ఎసిటజోలామైడ్, అమిట్రియాలిటీ) * గుండె మార్పిడి తర్వాత తిరస్కారం * ఆటోమాజిజన్స్ (స్క్లెరోడెర్మా, దైహిక ల్యూపస్ ఎరిథెమటోసస్, సార్కోయిడోసిస్, పాజియానైటిస్తో ఇసినోఫిలిక్ గ్రాన్యులోమాటోసిస్ వంటి దైహిక వాస్కులైటిస్, పాలీయానైటిస్, కవాసాకి వ్యాధితో గ్రానోలోమాటోసిస్) * టాక్సిన్లు (ఆర్సెనిక్, టాక్సిక్ షాక్ సిండ్రోమ్ టాక్సిన్, కార్బన్ మోనాక్సైడ్, లేదా పాము విషం)&nbsp; * భారీ లోహాలు (రాగి లేదా ఇనుము) === భౌతిక ఎజెంట్ === * ఎలెక్ట్రిక్ షాక్, హైపెపైరెక్సియా, రేడియేషన్ == సాంక్రమిక రోగ విజ్ఞానం == మయోకార్డిటిస్ యొక్క ఖచ్చితమైన సంభవం తెలియదు.&nbsp;అయితే, సాధారణ శస్త్రచికిత్సల క్రమంలో, రోగులలో 1-9% మయోకార్డియల్ వాపుకు రుజువును కలిగి ఉన్నారు.యువకులలో, 20% వరకు ఆకస్మిక మరణం అన్ని సందర్భాలలో మయోకార్డిటిస్ కారణంగా ఉంటాయి. HIV రోగులలో, మయోకార్డిటిస్ అనేది 50% లేదా అంతకన్నా ఎక్కువ ప్రాబల్యంతో, శవపరీక్షలో అత్యంత సాధారణమైన కార్డియాక్ రోగలక్షణ ఫలితాలు. == మూలాలు == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:మయోకార్డిటిస్}} [[వర్గం:గుండె జబ్బులు]] pr8z5ex8nth4m0yzrg4ihk9b3ex3kfx 0 272651 4956585 4918876 2026-09-12T06:51:39Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:1626 deaths]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:1626 మరణాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956585 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Ruqaiya Sultan Begum | title = [[Shahzadi]] of the [[Mughal Empire]] | image = | caption = | succession = [[Empress consort]] of the [[Mughal Empire]] Padshah Begum | reign = {{circa}} 1557 &ndash; 1605 | predecessor = [[Bega Begum]] | successor = [[Saliha Banu Begum]] | birth_date = {{circa}} 1542 | birth_place =[[Kabul]], [[Mughal Empire]] (modern day [[Afghanistan]]) | death_date = {{death date and age|1626|1|19|1542|df=yes}}<ref name=Gulbadan>{{cite book|last=[[Gulbadan Begum]], Annette Susannah Beveridge|title=Humayun Nama|year=1902|publisher=Sang-e-Meel Publications|page=274}}</ref> | death_place = [[Agra]], [[Mughal Empire]] (modern day [[India]]) | burial_place = [[Gardens of Babur]], [[Kabul]] | consort = yes | spouse = [[Akbar]] | house = [[Timurid dynasty|Timurid]] ''(by birth)'' | father = [[Hindal Mirza]] | mother = [[Hindal Mirza#Marriage and private life|Sultanam Begum]] | religion = [[Islam]] | image_size = 270px }} మొఘలు చక్రవర్టినిగా 1557 నుండి 1605 వరకు మొదటి భార్యగా " రుకైయా సుల్తాన్ బేగం " మొఘలు చరిత్రలో ప్రాధాన్యత వహించింది.<ref>{{cite book|last=Burke|first=S. M.|title=Akbar, the greatest Mogul|year=1989|publisher=Munshiram Manoharlal Publishers|pages=142}}</ref> [[అక్బర్]] చక్రవర్తికి పట్టమహిషిగా ఉంది.<ref name="Thackston1999p437">{{cite book |last=Jahangir, Emperor of Hindustan |date=1999 |title=The Jahangirnama: Memoirs of Jahangir, Emperor of India |url=https://archive.org/details/jahangirnamamemo00jaha |translator-last=Thackston |translator-first=Wheeler M. |translator-link=Wheeler Thackston |publisher=Oxford University Press |page=[https://archive.org/details/jahangirnamamemo00jaha/page/437 437] |isbn=978-0-19-512718-8 |quote=Ruqayya-Sultan Begam, the daughter of Mirza Hindal and wife of His Majesty Arsh-Ashyani [Akbar], had passed away in Akbarabad. She was His Majesty's chief wife. Since she did not have children, when Shahjahan was born His Majesty Arsh-Ashyani entrusted that "unique pearl of the caliphate" to the begam's care, and she undertook to raise the prince. She departed this life at the age of eighty-four.}}</ref><ref name=Tuzuk /><ref>{{cite book|last=Lal|first=Ruby|title=Domesticity and power in the early Mughal world|url=https://archive.org/details/domesticitypower0000lalr|year=2005|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521850223|page=[https://archive.org/details/domesticitypower0000lalr/page/205 205]}}</ref> రుకైయా సుల్తాన్ బేగం (ప్రత్యామ్నాయ స్పెల్లింగ్: రుక్యాయ, రుకీయ్యా) మూడవ మొఘల్ చక్రవర్తి అక్బర్ యాభై సంవత్సరాల పదవీకాలం వరకు మొఘలు సామ్రాజ్యానికి ఆమె సుదీర్ఘమైన సేవలను అందించింది.<ref name="Empress">Her tenure, from {{circa}} 1557 to 27 October 1605, was 48 years</ref> రుక్యయ తన భర్తకు మొదట బంధువు, పుట్టినప్పటికి ఒక మొఘలు యువరాణి. ఆమె తండ్రి హిండాల్ మిర్జా, అక్బరు తండ్రి హుమాయును తమ్ముడు. ఆమె తొమ్మిది సంవత్సరాల వయస్సులో అక్బరుతో నిశ్చితార్ధం 14 సంవత్సరాల వయసులో వివాహం చేసుకున్నప్పటికీ. ఆమె వివాహం అంతంతమాత్రంగానే ఉండిపోయింది. తరువాతి కాలంలో రుకైయా అక్బర్ అభిమాన మనవడు ఖుర్రం (భవిష్యత్ చక్రవర్తి షాజహాన్) ను దాదాపు దత్తత తీసుకుని సంరక్షింది. అక్బర్ పట్టమహిషిగా రుకైయా అతనిపై గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపింది. తన భర్త, సవతి కుమారుడు జహంగీర్ మధ్య 16 సంవత్సరాల ప్రారంభంలో తండ్రి-కొడుకు సంబంధం పుల్లనిదిగా విషమించినప్పుడు వారిరువురి మధ్య సంబంధాన్ని పునరుద్ధరించడంలో ఒక కీలక పాత్ర పోషించింది, చివరికి మొఘల్ సింహాసనాన్ని జహంగీరును చేర్చింది.<ref name="Faruqui4">{{cite book|last=Faruqui|first=Munis D.|title=Princes of the Mughal Empire, 1504-1719|year=2012|url=https://archive.org/details/princesofmughale0000faru|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781107022171|page=[https://archive.org/details/princesofmughale0000faru/page/148 148]}}</ref> ఆమె దత్తు కుమారుడు, [[షాజహాన్]] ఒక వారసత్వ పోరాటం తర్వాత సింహాసనాన్ని అధిష్టించడానికి కేవలం ఒక సంవత్సరం ముందు మరణించింది. ==కుటుంబం, వారసత్వం== [[File:Dust Muhammad 1550.jpg|150px|thumb|right|Hindal Mirza, presents young [[Akbar]]'s portrait to [[Humayun]], during Akbar's circumcision celebrations in [[Kabul]], c. 1546 AD<ref>{{cite web|last=Laura E. Parodi and Bruce Wannell|title=The Earliest Datable Mughal Painting|url=http://www.asianart.com/articles/parodi/index.html|publisher=Asianart.com|accessdate=7 June 2013|date=November 18, 2011}}</ref>]] రుక్రైయా సుల్తాన్ బేగం మొఘల్ యువరాణిగా తైమూరు రాజవంశంలో జన్మించింది. మొఘల్ యువరాజు హిందాలు మిర్జా ఏకైక కుమార్తె. ఆయన మొదటి మొఘల్ చక్రవర్తి [[బాబర్]] భార్య దిల్దార్ బేగం చిన్న కుమారుడు.<ref>{{cite book|last=Balabanlilar|first=Lisa|title=Imperial identity in the Mughal Empire : Memory and Dynastic politics in Early Modern South and Central Asia|publisher=I.B. Tauris|location=London|page=112|isbn=978-1-84885-726-1}}</ref> రుకయాతల్లి సుల్తానం బేగం ముహమ్మద్ ముస్జా ఖ్వాజా కుమార్తె. ఆమె మహది ఖ్వాజా చెల్లెలు. మహది ఖ్వాజా బాబర్ చక్రవర్తి బావ.<ref>{{cite book|last=Faruqui|first=Munis D.|title=The Princes of the Mughal Empire, 1504-1719|url=https://archive.org/details/princesofmughale0000faru|year=2012|publisher=Cambridge University Press|isbn=1107022177|page=[https://archive.org/details/princesofmughale0000faru/page/251 251]}}</ref> రుకైయాకు ఇస్లామిక్ ముహమ్మదు కుమార్తె రుకైయా బైంట్ ముహమ్మద్ పేరు పెట్టారు.<ref name="Gulbadan" /> రుకైయా పెదనాన మొఘల్ చక్రవర్తి హుమయూన్ (తరువాత ఆమె మామగారు అయ్యాడు), ఆమె అత్త ఇంపీరియల్ యువరాణి హుమయూన్-నామా (బుక్ ఆఫ్ హుమాయున్) రచయిత గుల్బాడాన్ బేగం.<ref>{{cite book|last1=Alam|first1=Muzaffar|title=The languages of political islam : India 1200 - 1800|url=https://archive.org/details/languagesofpolit0000alam_l8f8|date=2004|publisher=Hurst|location=London|isbn=9781850657095|page=[https://archive.org/details/languagesofpolit0000alam_l8f8/page/126 126]}}</ref> బాబర్ చక్రవర్తి మనుమరాలిగా ఉన్న రుక్యయ మిరన్ షాహీ పుట్టినప్పటి<ref name="Gulbadan" />నుండి ఆమె భర్త అక్బరును ఇష్టపడుతూ ఉంది. ఆమె మద్య ఆసియన్ ఉన్నత రాజవంశానికి చెందిన మహిళ.<ref name="Findly, p. 11">[[#refFindly|Findly]], p. 11</ref><ref name="Berndl">{{cite book | publisher = University of Michigan | pages = 318–320|url=https://books.google.com/books?id=cn0RAQAAMAAJ|isbn=978-0-521-52291-5 | last = Berndl | first = Klaus | title = National Geographic visual history of the world | year = 2005 }}</ref> అందువలన రుకయా అక్బరుకు సమాన హోదా కలిగిన మొఘల్ వంశస్థురాలిగా అక్బరు పట్టమహిషిగా ఉంది. ==అక్బరుతో వివాహం == 1551 నవంబరు 20 న హిందూల్ మీర్జా, హుమాయున్ కోసం వారి అర్ధ సోదరుడు కమ్రాన్ మిర్జా దళాల మీద పోరాడుతూ మరణించాడు. ఆయన తన పట్ల అవిధేయత ప్రదర్శించినప్పటికీ హుమయూన్ తన చిన్న సోదరుని మరణం గురించి దుఃఖంతో బాధపడ్డాడు. తన సోదరుడు చక్రవర్తి సేవలో అమరవీరుడుగా పడిపోయినందుకు సోదరుడు దీవించినలు అందుకుంటాడని అమీరులు హుమాయూనును ఓదార్చారు.<ref name=Erskine/> హుమాయూను ఆయన సోదరుని జ్ఞాపకార్థం తొమ్మిది ఏళ్ల కుమార్తె రుకైయాకు తన కుమారుడు అక్బరునితో నిశ్చితార్ధం చేసి గౌరవించాడు. అక్బరు మొదటిగా గజ్ని ప్రావింసులో వైస్రాయిగా నియమించబడ్డాడు. వారి నిశ్చితార్ధం ఆఫ్గనిస్తానులోని కాబూల్లో జరిగింది.<ref>{{cite book|last1=Mehta|first1=Jaswant Lal|title=Advanced Study in the History of Medieval India|date=1986|publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd|page=189|isbn=8120710150}}</ref><ref name=Ferishta>{{cite book|last=Ferishta|first=Mahomed Kasim|title=History of the Rise of the Mahomedan Power in India, Till the Year AD 1612|year=2013|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781108055550|page=169}}</ref> వారి నిశ్చితార్ధంలో హుమయూన్ జంటకు సంపద, సైన్యం, హిందాలు, గజ్ని జాగీరులకు అక్బరు వైస్రాయిగా నియమితుడయ్యాడు. రుకైయా తండ్రి సైన్యం కూడా అక్బరుకు స్వాధీనం చేయబడింది.<ref name=Ferishta/><ref name=Erskine>{{cite book|last=Erskine|first=William|title=A History of India Under the Two First Sovereigns of the House of Taimur, Báber and Humáyun, Volume 2|year=1854|publisher=Longman, Brown, Green, and Longmans|isbn=9781108046206|page=403, 404}}</ref> 1556 లో హుమాయున్ మరణం తరువాత రాజకీయ అనిశ్చితి సమయంలో, రుకైయా చక్రవర్తి కుటుంబానికి చెందిన ఇతర మహిళా సభ్యులు కాబూల్లో ఉన్నారు.<ref>{{cite book|last1=Gulbadan|first1=Begam|editor1-last=Beveridge|editor1-first=Annette|title=The History of Humayun (Humayun-Nama)|date=1902|publisher=Billing and Sons Ltd., Guildford|page=56-57|language=en}}</ref> 1557 లో సికందర్ షా ఓడించి మొఘలులకు అప్పగించిన కొంతకాలం తర్వాత. రుకైయా తన అత్తగారు హమీదా బాను బేగంతో భారతదేశంలోకి వచ్చి పంజాబులో ఉన్న అక్బరుతో చేరింది. ఆమె అత్త గుల్బాడాన్ బేగం, చక్రవర్తి కుటుంబంలోని అనేక మంది మహిళా సభ్యులు ఆమెను వెన్నంటి భారతదేశం వచ్చారు. అక్బరుతో రుకైయా వివాహం 14 సంవత్సరాల వయసులో పంజాబులోని జలంధరు సమీపంలో గంభీరంగా జరిగింది. అదే సమయంలో ఆమె 18 సంవత్సరాల మొదటి బంధువు [[సలీమా సుల్తాన్ బేగం]] అక్బరు ప్రతినిధి వృద్ధుడైన బైరం ఖానును వివాహం చేసుకున్నది.<ref name=Eraly>{{cite book|last=Eraly|first=Abraham|title=Emperors of the Peacock Throne : the saga of the great Mughals|url=https://archive.org/details/emperorsofpeacoc0000eral|year=2000|publisher=Penguin books|isbn=9780141001432|pages=[https://archive.org/details/emperorsofpeacoc0000eral/page/122 123], 272}}</ref>పంజాబులో నాలుగు నెలల పాటు విశ్రాంతి తీసుకున్న తరువాత చక్రవర్తి కుటుంబం ఢిల్లీకి బయలుదేరింది. చివరికి మొఘలులు భారతదేశంలో స్థిరపడటానికి సిద్ధం అయ్యారు.<ref name=Eraly/> ==చక్రవర్తిని == [[File:Anup Talao 04.jpg|200px|thumbnail|[[Fatehpur Sikri]]: Hujra-I-Anup Talao or the Turkish Sultana House, a pleasure pavilion attached to a pond, was used by Empress Ruqaiya]] 1556 లో తన భర్త సింహాసనాన్ని అధిరోహించిన తరువాత పద్నాలుగు సంవత్సరాల వయస్సులో రుకైయా మొఘలు సామ్రాజ్యం చక్రవర్తిని అయింది. ఆమె వివాహజీవితం సంతానరహితంగా మిగిలిపోయినప్పటికీ ఆమె అక్బరు అభిమాన మనవడు ప్రిన్సు ఖుర్రం (భవిష్యత్తు చక్రవర్తి షాజహాన్ ) విద్యను రుకైయా పర్యవేక్షించింది. ఆమె తన భర్త వలె కాక బాగా విద్యావంతురాలు.<ref name= Schimmel>{{cite book|last=Robinson|first=Annemarie Schimmel|title=The Empire of the Great Mughals : history, art and culture|url=https://archive.org/details/empireofgreatmug00anne|year=2005|publisher=Sang-E-Meel Pub|isbn=9781861891853|pages=[https://archive.org/details/empireofgreatmug00anne/page/n152 149]|edition=Revised}}</ref> రుకైయా రాకుమారుని దత్తు తీసుకోవడం అంతఃపురంలో ఆమె శక్తి, అధికారాలను తెలియజేస్తుంది. మొఘలు అంతఃపుర మహిళలలో ఆమె విశేషాధికారం కలిగి ఉంది. ఇది మొఘలు అంతఃపుర మహిళలకు వారు వారి పిల్లల సంరక్షణ వహించడానికి అధికారం లేదని తెలియజేస్తుంది.<ref name="Findly, p. 97">[[#refFindly|Findly]], p. 97</ref> అఖుర్రం జన్మించడానికి కొంతసమయం ముందు జ్యోతిష్కులు ఆయన భవిష్యత్తు చక్రవర్తి ఔతాడని రుకైయాబేగంకు చెబుతారు. అందువలన జన్మించడానికి ముందే సంతానానికి సాంరాజ్యప్రాధాన్యత లభించింది. 1592 లో జన్మించిన ఖుర్రం ఆరురోజుల ప్రాయంలోనే ఆయన తల్లి జగత్ గోసైనీ నుండి తీసుకుని రుకైయాకు అప్పగించాలని అఆదేశించి అక్బరు తన భార్య రుకైయా కోరికను తీర్చాడు. రుకైయా సంరక్షణలో ఖుర్రం సంరక్షణ జరగాలని ఆదేశించడంతో భవిష్యత్తు చకేవర్తిని సంరక్షించాలన్న రుకైయా కోరిక నెరవేరింది.<ref name="Faruqui3">{{cite book|last=Faruqui|first=Munis D.|title=Princes of the Mughal Empire, 1504-1719|year=2012|url=https://archive.org/details/princesofmughale0000faru|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781107022171|page=[https://archive.org/details/princesofmughale0000faru/page/71 71]}}</ref><ref>{{cite book|last=Rahman|first=Tariq|title=Language, ideology and power : language learning among the Muslims of Pakistan and North India|url=https://archive.org/details/languageideology0000rahm|year=2002|publisher=Oxford University Press|page=[https://archive.org/details/languageideology0000rahm/page/483 483]|isbn=9780195796445}}</ref> అక్బరు ఖుర్రంతో ఏర్పరుచుకున్న సంబంధంతో సమానమైన అనుబంధం రుకైయా, ఖుర్రంలు పంచుకున్నారు. జహంగీరు మాటలలో "ఎల్లప్పుడూ ఆయన [ఖుర్రామ్] నాకు [జహంగీరు] ను సిఫార్సు చేశాడు. ఇతర పిల్లలకు అతనికీ మధ్య ఎలాంటి పోలిక లేదని చెబుతూ ఆయన (అక్బర్) తన నిజమైన బిడ్డగా గుర్తించబడ్డాడు.<ref name="Findly, p. 50">[[#refFindly|Findly]], p. 50</ref> జుహాంగిర్ కూడా తన కుమారుడైన ఖుర్రంను రుకైయా ప్రేమించినట్లు తన జ్ఞాపకాలలో పేర్కొన్నాడు. "ఆమెకు స్వంత కుమారుడిగా ఉంటే ప్రేమించినదాని కంటే అధికంగా ఖుర్రంను ప్రేమించింది " అని పేర్కొన్నాడు.<ref name=Tuzuk>{{cite book|last=[[Jahangir]]|title=The Tūzuk-i-Jahāngīrī: or, Memoirs of Jāhāngīr, Volumes 1-2|year=1968|publisher=Munshiram Manoharlal|page=48|editor=Henry Beveridge|quote=She was Akbar's first and principal wife, but bore him no children. She long survived him.}}</ref> " అయనకు 14 సంవత్సరాలు ముగిసేవరకు ఖుర్రం రుకైయాతో ఉండిపోయాడు. 1605 లో అక్బరు మరణించిన తరువాత యువ యువరాజు తన తండ్రి ఇంటికి తిరిగి వెళ్ళటానికి అనుమతించబడ్డాడు. తరువాత ఆయన తనకు జన్మ ఇచ్చిన తల్లికి తల్లికి దగ్గరగా జీవితం గడిపాడు. <ref name="Faruqui3"/> తరువాత, రుకయా ఖుర్రం మొదటి కుమార్తె పర్హెజ్ బాను బేగం సంరక్షణ బాధ్యత వహించింది.<ref name=Sarker07>{{cite book|last1=Sarker|first1=Kobita|title=Shah Jahan and his paradise on earth : the story of Shah Jahan's creations in Agra and Shahjahanabad in the golden days of the Mughals|date=2007|publisher=K.P. Bagchi & Co.|location=Kolkata|isbn=9788170743002|page=10, 187|edition=1. publ.}}</ref> ఆమె జహంగీరు మొదటి భార్య సఫావిడ్ యువరాణి [[కందహరి బేగం]]కు జన్మించింది.<ref name="Findly, p. 98">[[#refFindly|Findly]], p. 98</ref> పిల్లలను లేనప్పటికీ రుకైయా తన భర్తచే ఎక్కువగా గౌరవించబడింది. ఆమె 1557 లో వివాహం చేసుకుని 1605 లో మరణించే వరకు పట్టమహిషిగా ఉంది. రుకైయా అంతఃపురంలో పెద్దరికంతో <ref name="Findly, p. 32">[[#refFindly|Findly]], p. 32</ref> ఆమె భర్త పాలనలో, అతని వారసుడి (జహంగీర్ ) పాలనలో గౌరవించబడింది.<ref>{{cite book|last=Nath|first=Renuka|title=Notable Mughal and Hindu Women in the 16th and 17th Centuries A. D.|year=1957|publisher=Inter- India publications|pages=58}}</ref> ఆమె ఉన్నతమైన వంశం కారణంగా మీర్జా హిందాలు కుమార్తె ఒక మొఘలు యువరాణి అక్బరు మొదటి, ప్రధాన భార్యగా గౌరవించబడింది.<ref name="Findly, p. 32"/> చక్రవర్తిని న్యాయస్థానంలో రాజకీయాల్లో చురుకుగా పాల్గొని అక్బరు వద్ద గణనీయమైన విశేషాధికారాలను అనుభవించింది. 1600 లలో తండ్రి-కొడుకుసంబంధంలో చీలిక ఏర్పడినప్పుడు ఆమె, సలీమాబేగంతో కలిసి ఆమె భర్త అక్బరు, సవతి కుమారుడు సలీం (జహంగీర్) మధ్య ఒప్పందం కుదరడానికి చర్చలు సాగించడంలో ఆమె కీలకమైన పాత్ర వహించింది. ఒప్పంద ఫలితంగా చివరకు మొఘల్ సింహాసనానికి సలీం చేపట్టడానికి మార్గం సుగమం చేయడానికి ఈ చర్చలు సహాయపడ్డాయి.<ref name="Faruqui4"/> 1601 లో సలీం అలహాబాదులో ఒక స్వతంత్ర న్యాయస్థానాన్ని ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా అతని తండ్రి ఇంకా సజీవంగా ఉన్నప్పుడు "సలీం షా"గా చక్రవర్తి బిరుదును తీసుకుని అక్బరుకు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేశాడు.<ref name="Findly, p. 20">[[#refFindly|Findly]], p. 20</ref> అక్బరు విశ్వాసకులు సలహాదారుడు, అబూల్ ఫజ్ల్ హత్యకు [[జహంగీరు]] కూడా ప్రణాళిక వేసాడు.<ref>{{cite book|last1=Richards|first1=J.F.|title=Mughal empire|date=1995|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, Eng.|isbn=9780521566032|page=55|edition=Transferred to digital print.}}</ref> ఈ పరిస్థితి ఎంతో క్లిష్టమైనది, అక్బరుకు చాలా ఆందోళన కలిగించింది. సలీం కొరకు ఎవ్వరూ అభ్యర్ధన వేయలేదు. చివరకు ఆయనకు రుకైయా సుల్తాన్ బేగం, [[సాలిమా సుల్తాన్ బేగం]] సహాయంగా ఉండి [[జహంగీరు]] కొరకు క్షమాపణ కోసం వేడుకున్నారు. అక్బరు వారి కోరికను మన్నించాడు. సలీం చక్రవర్తి ముందు హాజరు కావడానికి అనుమతించబడ్డాడు. అతని సవతి తల్లులు, ఆయన నాయనమ్మ హమిదా బాను బేగం ప్రయత్నాల ద్వారా 1603 లో రాకుమారుడు చివరికి క్షమించ బడ్డాడు.<ref name="Findly, p. 20">[[#refFindly|Findly]], p. 20</ref> అక్బరు ఎల్లప్పుడూ తప్పు చేసినవారిని క్షమించలేదు. కొన్నిసార్లు అతని నిర్ణయాలు తిరిగి వెనుకకు తీసుకోలేదు. ఒకసారి రుకైయా ఆమె అత్తగారు హమీదా బాను బేగం కలిసి లాహోర్లో షియాను హత్య చేసిన ఒక సున్నీ ముస్లిం కొరకు క్షమాపణ కోరినప్పుడు అది నిరాకరించబడింది. అది పూర్తిగా మతపరమైన మూఢవిశ్వాసం కారణంగా జరిగింది.<ref>Mukherjee, p.130</ref>జహంగీరు పాలనలో ఖన్-ఇ-అజాం, మిర్జా అజీజ్ కోకా కోసం క్షమాభిక్షను పొందడానికి రుకైయా, సలీమా సుల్తాన్ బేగం కీలక పాత్ర పోషించారు. <ref name="Findly, p. 122">[[#refFindly|Findly]], p. 122</ref> జమున నదికి సమీపంలో ఉన్న ఆగ్రాలోని ఫతేపూర్ సిక్రిలోని తనస్వంత ప్రదేశం రుకైయాకు ఆగ్రాలో కోట వెలుప జమునా నదీ తీరంలో రాజభవనం ఉంది. మొఘల్ యువరాణికి ఇచ్చిన ప్రత్యేక హక్కు తన మొట్ట మొదటి రాజభవనం కాకుండా, చల్రవర్తినిగా కొన్ని సార్లు అధిక గౌరవంతో ఇవ్వబడింది రుకైయాకు రెండూ ఉన్నాయి. <ref>{{cite book|last=Lal|first=K.S.|title=The Mughal Harem|url=https://archive.org/details/mughalharem0000lalk|year=1988|publisher=Aditya Prakashan|isbn=9788185179032|page=[https://archive.org/details/mughalharem0000lalk/page/45 45]}}</ref><ref>{{cite book|last=Misra|first=Rekha|title=Women in Mughal India, 1526-1748 A.D.|year=1967|publisher=Munshiram Manoharlal|page=76}}</ref> ===భతృహీన చక్రవర్తిని === 1607 లో కాబూలులో బాబరు గార్డెంసుకు రుకైయా యాత్రా స్థలాలను నిర్వహించి మొట్టమొదటిసారిగా ఆమె తండ్రి హిందేలు మీర్జా సమాధిని సందర్శించింది. అలాగే ఆమె ఇతర పూర్వీకుల స్మారకాలను దర్శించింది.<ref name="Findly, p. 121">[[#refFindly|Findly]], p. 121</ref> ఆమెతో పాటు జహంగీరు, రాకుమారుడు ఖుర్రం ఉన్నారు.<ref name="Sarker07" /> అదే సంవత్సరంలో బర్ద్వాను జాగిర్దారు షేరు ఆఫ్ఘను ఖాను మరణించాడు. అతని భార్య అయిన మెహర్-ఉన్-నిసా (తరువాత చక్రవర్తిని నూర్ జహాన్) తన విధవరాలైన సవతి తల్లి రుకైయాకు సేవకురాలిగా ఉండడానికి ఆగ్రాకు పిలిపించాడు.<ref name="Shujauddin" /> తన మరణానికి ముందు షేర్ ఆఫ్ఘను నిర్వహించిన ప్రమాదకరమైన రాజకీయ సంబంధాల కారణంగా అతని కుటుంబం గొప్ప ప్రమాదంలో ఉన్న కారణంగా రక్షణ కోసం మెహర్-ఉన్-నిసా ఆగ్రాలోని మొఘలు రాజసభలో ఉండవలసిన అవసరం ఉంది. చక్రవర్తి [[అక్బరు]] ప్రధాన భార్య అయిన రుకైయా హరంలో అత్యంత గౌరవనీయ మహిళగా ఉండటం మొఘలు రాజసభలో మెహర్-అన్-నిసాకు అవసరమైన రక్షణ కల్పించే అత్యంత సామర్థ్యం ఆమెకు ఉంది.<ref name="Findly, p. 32"/> మెహర్-అన్-నిసా తన కుమార్తెతో రుకైయా సేవలోకి తీసుకురాబడింది. ఆమె తన తండ్రి మిర్జా గిహాస్ బేగ్ వంటి తన బంధువులు రాససభలో ఉన్నప్పటికీ ఆమె భర్తచేతలు ఆమెను అవమానకరమైన పరిస్థితిలో పడవేసాయి.<ref name="Findly, p. 87">[[#refFindly|Findly]], p. 87</ref>అందువలన ఆమె రుకైయాల సంరక్షణలో ఉంది. తరువాత మెహ్ర్-ఉన్-నిసాకు తన తల్లిదండ్రులతో సమయాన్ని గడపడానికి అవకాశం లభించింది. అలాగే చక్రవర్తి మహిళలు నివసించిన రాజసౌధాలలో ప్రవేశించడానికి ఆమెకు అవకాశం లభించింది.<ref name="Findly, p. 32"/> మెహర్-అన్-నిసా ఆమె కుమార్తె లడ్లి బేగం, నాలుగు సంవత్సరాలపాటు చక్రవర్తినికి సేవకురాలిగా సేవలు చేస్తూ చక్రవర్తి ఉంపుడుగత్తె అనుగ్రహం కొరకు ఉత్సాహంగా కృషి చేసింది.<ref name=Shujauddin>{{cite book|last=Mohammad Shujauddin, Razia Shujauddin|title=The Life and Times of Noor Jahan|year=1967|publisher=Caravan Book House|pages=25}}</ref> రుకైయా, మెహర్-అన్-నిసా మధ్య అధికరించిన సంబంధం చాలా మృదువైనదిగా కనబడుతుంది. తరువాతి ఆమె రికైయా కుమార్తెగా భావించబడింది. డచ్ వ్యాపారి, యాత్రా రచయిత పీటర్ వాన్ డెన్ బ్రోకే, అతని హిందూస్థాన్ క్రానికలులో వారి సంబంధాన్ని వివరించాడు: "ఈ బేగం రుకైతా మెహర్-అన్-నిస్సా ([[నూర్జహాన్]]) పట్ల గొప్ప ప్రేమను కలిగి ఉంది; ఆమె ఇతరులందరి కంటే అధికంగా ఆమెను ప్రేమించి ఆమెను సదా తన సమీపంలో ఉంచుకుంది. ""<ref name="Findly, p. 32"/> ==మరణం== [[File:Garden of Babur By Dani.jpg|thumb|right|150px|Inside the [[Gardens of Babur]], located in [[Kabul]], [[Afghanistan]]]] రుక్యయ్య 1626 లో ఆగ్రాలో ఎనభై నాలుగు సంవత్సరాల వయస్సులో మరణించింది. ఆమె తన భర్త మరణించిన తరువాత దాదాపు 20 సంవత్సరాల కంటే అధికంగా జీవించింది. ఆఫ్గనిస్తానులోని కాబూల్లోని బాబర్ గార్డెన్స్ (బాగ్-ఇ-బాబర్) లో ఆమె పదిహేనవ అంతస్థులో ఆమె శరీరం ఖననం చేయబడింది. బాబరు గార్డెన్సు ఆమె తాత చక్రవర్తి బాబరు ఆఖరి విశ్రాంతి స్థలం. అలాగే ఆమె తండ్రి హిందలు మీర్జా సమాధి అక్కడ ఉన్నాయి. ఐదవ మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆజ్ఞలచే ఆమె సమాధి అక్కడ నిర్మించబడింది.<ref>{{cite book|last=Ruggles|first=Fairchild |authorlink=D. Fairchild Ruggles|title=Islamic Gardens and Landscapes|year=2011|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=9780812207286|pages=194}}</ref>జహన్గీర్ తన జ్ఞాపకాలలో రుకైయా గురించి ప్రేమగా మాట్లాడతాడు. ఆమె మరణాన్ని నమోదు చేసుకుంటూ అక్బరు పట్టమహిషిగా ఆమె ఉన్నత స్థాయిని గమనించాడు.<ref>{{cite book|last=[[Jahangir]]|title=The Tūzuk-i-Jahāngīrī: or, Memoirs of Jāhāngīr, Volumes 1-2|year=1968|publisher=Munshiram Manoharlal|page=48|editor=Henry Beveridge|quote=A garden in Agra had been left by Shah Quli Khan Mahram, and as he had no heirs I handed it over to Ruqayya Sultan Begam, the daughter of Hindal Mirza, who had been the honoured wife of my father. My father had given my son Khurram into her charge, and she loved him a thousand times more than if he had been her own.|chapter=Gift to Ruqayya Begam}}</ref><ref name="Thackston1999p437" /> ==ప్రబల సంప్రదాయంలో == * హరిల్ద్ లాంబు చారిత్రక నవల నూర్ మహల్ (1935) లో రుకైయా ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుంది.<ref>{{cite book|last1=Lamb|first1=Harold|title=Nur Mahal|url=https://archive.org/details/nurmahal0000haro_i8m9|date=1935|publisher=Doubleday, Doran & Co.|isbn=978-1299983229}}</ref> * ఇందూ సుందరేసన్ అవార్డు గెలుచుకున్న చారిత్రాత్మక నవల ది ట్వంటీత్ వైఫ్ (2002)<ref>{{cite book|last1=Sundaresan|first1=Indu|title=Twentieth wife : a novel|url=https://archive.org/details/twentiethwife00sund_0|date=2002|publisher=Washington Square Press|location=New York|isbn=9780743428187|page=[https://archive.org/details/twentiethwife00sund_0/page/12 12]|edition=Paperback}}</ref> దాని సీక్వెల్ ది ఫీస్ట్ ఆఫ్ రోజెస్ (2003) లో రుకైయా ప్రధాన పాత్ర.<ref>{{cite book|last1=Sundaresan|first1=Indu|title=The Feast of Roses: A Novel|url=https://archive.org/details/feastofrosesnove00sund|date=2003|publisher=Simon and Schuster|isbn=9780743481960|language=en}}</ref> * తనుశ్రీ పోడరు చారిత్రక నవల నూర్ జహాన్ డాటర్ (2005) లో రుకైయా కీలక పాత్ర.<ref>{{cite book|last1=Podder|first1=Tanushree|title=Nur Jahan's daughter|url=https://archive.org/details/nurjahansdaughte0000podd|date=2005|publisher=Rupa & Co.|location=New Delhi|isbn=8129107228}}</ref> * జీవి TV లకినా టాండను చిత్రీకరణలో ప్రదర్శించబడిన కాల్పనిక నాటకం జోదా అక్బరులో ఒక రుకైయా పాత్ర వ్యూహాత్మకంగా చిత్రీకరించబడింది.<ref>{{cite news|last1=Maheshwri|first1=Neha|title=Lavina Tandon replaces Smilie Suri in Jodha Akbar? - Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Lavina-Tandon-replaces-Smilie-Suri-in-Jodha-Akbar/articleshow/21018429.cms|accessdate=14 March 2017|work=The Times of India|date=July 11, 2013}}</ref> * దీనికా అమిన్ " ఎపిక్" ఛానల్ విమర్శాత్మకంగా ప్రశంసలు పొందిన చారిత్రక డ్రామా సియాసత్ (ది ట్వంటీత్ వైఫ్ ఆధారంగా) లో రుకైయా ప్రధాన పాత్రను పోషించింది.<ref>{{cite news|last1=Agarwal|first1=Stuti|title=Malikaa's cast revealed|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Malikaas-cast-revealed/articleshow/20908883.cms|accessdate=1 April 2017|work=The Times of India|date=July 4, 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=Characters|url=http://www.epicchannel.com/show/siyaasat|publisher=epicchannel.com|access-date=2019-01-20|website=|archive-date=2018-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180211052506/http://www.epicchannel.com/show/siyaasat|url-status=dead}}</ref> * సోనీ టివి. చారిత్రాత్మక నాటకం భారత్ కా వీర్ పుత్రా - మహారాణా ప్రతాప్ నాటకంలో టీనేజరు రుకైయా పాత్ర పూరిటి అగర్వాల్ చేత చిత్రీకరించబడింది.<ref>{{cite news|last1=Maheshwri|first1=Neha|title=Lavina Tandon and Poorti Agarwal: Two Ruqaiyas on TV - Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Lavina-Tandon-and-Poorti-Agarwal-Two-Ruqaiyas-on-TV/articleshow/39299473.cms|accessdate=22 March 2017|work=The Times of India}}</ref> తరువాత యువతిగా ఫలాక్ నాజ్ చేత చిత్రీకరించబడింది.<ref>{{cite news|last1=Tiwari|first1=Vijaya|title=Maharana Pratap: Krip Suri and Falak Naaz as grown-up Akbar-Rukaiya in the show|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Maharana-Pratap-Krip-Suri-and-Falak-Naaz-as-grown-up-Akbar-Rukaiya-in-the-show/articleshow/44813499.cms|accessdate=30 July 2016|work=The Times of India|date=14 October 2014}}</ref> * వైష్ణవ రావు రుగయా మేజికు చారిత్రక నాటకం అక్బరు - రాఖ్ సే తక్తు తక్ కాఫరులో చిత్రీకరించారు. * త్యాన్నేమ్ షేక్ వయాకామ్ 18'స్ కలర్స్ కల్పిత చారిత్రక నాటకం దస్తాన్-ఈ-మొహబ్బత్: సలీం అనార్కలిలో రుకైయా పాత్ర ఉంది. ==References== {{Reflist}} ==Bibliography== * <cite id=refFindly>Findly, Ellison Banks (1993). ''Nur Jahan: Empress of Mughal India''. Oxford University Press. {{ISBN|9780195360608}}.</cite> {{DEFAULTSORT:Ruqaiya Sultan Begum}} [[Category:Mughal empresses]] [[Category:1542 births]] [[వర్గం:1626 మరణాలు]] [[Category:Mughal princesses]] [[Category:Timurid princesses]] [[Category:Indian Muslims]] [[Category:Akbar]] [[Category:16th-century Indian women]] [[Category:17th-century Indian women]] nahz4a3dvqusiek9wkruul00346lfwo 0 291219 4956589 4339396 2026-09-12T06:56:48Z స్వరలాసిక 13980 4956589 wikitext text/x-wiki [[File:Neck_stiffness.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Neck_stiffness.jpg|కుడి|thumb|మెదడు వాపు వ్యాధి 1911-12 లలో వ్యాధి లక్షణాలు: మెడ బిగుసుకొని పోవుట ]] '''మెదడు వాపు (మెనింజైటిస్)''' అనేది [[మెదడు]], వెన్నుపూసను కప్పి ఉంచే రక్షిత పొరల యొక్క తీవ్రమైన వాపు, దీనిని సమిష్టిగా మెనింజెస్ అని పిలుస్తారు.<ref name=":0">Sáez-Llorens X, McCracken GH (June 2003). "Bacterial meningitis in children". ''Lancet''. '''361''' (9375): 2139–48. doi:10.1016/S0140-6736(03)13693-8. <nowiki>PMID 12826449</nowiki>.</ref> జ్వరం, తలనొప్పి, మెడ బిగుసుకుపోవటం అనేవి దీని యొక్క సర్వసాధారణ లక్షణాలు. ఇతర లక్షణాలలో గందరగోళం లేదా స్మారక స్థితిలో మార్పు, వాంతులు, కాంతిని లేదా పెద్ద శబ్దాలను భరించలేకపోవడం అనేవి ఉంటాయి.<ref name=":1">"[http://www.cdc.gov/meningitis/bacterial.html Bacterial Meningitis]". ''CDC''. April 1, 2014. Retrieved 5 March 2016.</ref> చిన్నపిల్లలలో తరచుగా చిరాకు, నిద్రమత్తు లేదా ఆహారంపై తక్కువ ఆసక్తి చూపటం వంటి నిర్ధిష్టత లేని లక్షణాలు మాత్రమే కనబడతాయి.దద్దుర్లు ఉంటే, అది మెదడు వాపుకు ప్రత్యేక కారణంగా సూచించబడవచ్చు; ఉదాహరణకు, మెనింగోకాకల్ బ్యాక్టీరియా వల్ల వచ్చే మెదడు వాపు, దద్దుర్లుతో కూడిన లక్షణాన్ని కలిగియుండవచ్చు.<ref name=":0" /><ref name=":2">van de Beek D, de Gans J, Tunkel AR, Wijdicks EF (January 2006). "Community-acquired bacterial meningitis in adults". ''The New England Journal of Medicine''. '''354''' (1): 44–53. doi:10.1056/NEJMra052116. <nowiki>PMID 16394301</nowiki>.</ref> వైరసులు, బ్యాక్టీరియా లేదా ఇతర సూక్ష్మజీవులతో ఇన్ఫెక్షన్ వల్ల వాపు సంభవించవచ్చు, సాధారణంగా కొన్ని రకాల మందుల ద్వారా తక్కువసార్లు ఈ ఇన్ఫెక్షన్ సంభవించవచ్చు.<ref>Ginsberg L (March 2004). "[http://jnnp.bmj.com/content/75/suppl_1/i16.full.pdf Difficult and recurrent meningitis]" (PDF). ''Journal of Neurology, Neurosurgery, and Psychiatry''. 75 Suppl 1 (90001): i16–21. doi:10.1136/jnnp.2003.034272. PMC 1765649. <nowiki>PMID 14978146</nowiki>.</ref> మెదడు, వెన్నుపూసకు సమీపంలో వాపు ఉన్న కారణంగా మెదడు వాపు వ్యాధి ప్రాణాంతకమవుతుంది; అందువల్ల, ఈ పరిస్థితి అత్యవసర వైద్య పరిస్థితిగా వర్గీకరించబడింది.<ref name=":0" /><ref name=":3">Tunkel AR; Hartman BJ; Kaplan SL; et al. (November 2004). "[http://cid.oxfordjournals.org/content/39/9/1267.full.pdf Practice guidelines for the management of bacterial meningitis]" (PDF). ''Clinical Infectious Diseases''. '''39''' (9): 1267–84. doi:10.1086/425368. <nowiki>PMID 15494903</nowiki>.</ref> కటి పంక్చర్ మెదడువాపును నిర్ధారిస్తుంది లేదా మినహాయిస్తుంది.<ref name=":1" /> మెదడు, వెన్నుపామును ఆవరించియుండే ద్రవం  (సిఎస్ఎఫ్) యొక్క నమూనాను సేకరించడానికి వెన్నెముక మార్గంలోకి ఒక సూది చొప్పించబడుతుంది. సిఎస్ఎఫ్‌ను వైద్య ప్రయోగశాలలో పరీక్షిస్తారు.<ref name=":3" /> మెనింజోకాకల్, [[గవదబిళ్ళలు]], న్యుమోకాకల్, హిబ్ వ్యాక్సిన్లతో వ్యాధి నిరోధక శక్తిని కలిగించుట ద్వారా కొన్ని రకాల మెదడు వాపులు నివారించబడతాయి.<ref name=":0" /> కొన్ని రకాల మెదడు వాపులకు గణనీయంగా గురయ్యే వారికి యాంటీబయాటిక్స్ ఇవ్వడం కూడా ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది.<ref name=":1" /> తీవ్రమైన మెదడువాపు ఇచ్చే మొదటి చికిత్సలో తక్షణం యాంటీబయాటిక్స్ ఇవ్వటం, కొన్నిసార్లు యాంటీవైరల్ మందులు ఇవ్వడం జరుగుతుంది.<ref name=":1" /><ref>"[http://www.cdc.gov/meningitis/viral.html Viral Meningitis]". ''CDC''. November 26, 2014. Retrieved 5 March 2016.</ref> అతి ఎక్కువ వాపు ద్వారా వచ్చే సమస్యలను నివారించడానికి కూడా కార్టికోస్టెరాయిడ్స్‌ను ఉపయోగించవచ్చు.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> మెదడువాపుకు ప్రత్యేకించి వెంటనే చికిత్స చేయకపోతే అది చెవిటితనం, మూర్ఛ, [[హైడ్రోసెఫాలస్]]  (మెదడులో ద్రవం పేరుకుపోవటం) లేదా మానసిక ప్రక్రియలలో లోపాల వంటి తీవ్రమైన దీర్ఘకాలిక పరిణామాలకు దారితీస్తుంది.<ref name=":0" /><ref name=":2" /> 2013 లో మెనింజైటిస్ సుమారు 16 మిలియన్ల మందిలో సంభవించింది.<ref>Global Burden of Disease Study 2013, Collaborators (22 August 2015). "Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 301 acute and chronic diseases and injuries in 188 countries, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013". ''Lancet''. '''386''' (9995): 743–800. <nowiki>PMID 26063472</nowiki>.</ref> దీని ఫలితంగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా 1990 లో 464,000 మరణాలు సంభవించగా, ఈ సంవత్సరం అది తగ్గి 303,000 మరణాలు సంభవించాయి. <ref>GBD 2013 Mortality and Causes of Death, Collaborators (17 December 2014). "[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4340604 Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990–2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013]". ''Lancet''. '''385''' (9963): 117–71. doi:10.1016/S0140-6736(14)61682-2. PMC 4340604. <nowiki>PMID 25530442</nowiki>.</ref>తగిన చికిత్సతో బాక్టీరియల్ మెనింజైటిస్‌లో మరణించే ప్రమాదం 15% కన్నా తక్కువగా ఉంది.<ref name=":1" /> మెనింజైటిస్ బెల్ట్ అని పిలువబడే ఉప-సహారా ఆఫ్రికాలో ప్రతి సంవత్సరం డిసెంబర్, జూన్ మధ్య బ్యాక్టీరియా మెదడు వాపు విజృంభణ జరుగుతుంది.<ref>"[http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs141/en/ Meningococcal meningitis Fact sheet N°141]". ''WHO''. November 2015. Retrieved 5 March 2016.</ref> ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో కూడా కొంత విజృంభణ సంభవించవచ్చు. మెనింజైటిస్ అనే పదం గ్రీకు నుండి "మెమ్బ్రేన్", మెడికల్ ప్రత్యయం -ఇటిస్, "ఇన్ఫ్లమేషన్" నుండి వచ్చింది.<ref>''[https://books.google.ca/books?id=_QGaoiFCIDMC&pg=PT4755 Mosby's pocket dictionary of medicine, nursing & health professions]'' (6th. ed.). St. Louis, Mo.: Mosby/Elsevier. 2010. p. traumatic meningitis. ISBN <bdi>9780323066044</bdi>.</ref><ref>Liddell HG, Scott R (1940). "μήνιγξ". ''[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dmh%3Dnigc A Greek-English Lexicon]''. Oxford: Clarendon Press.</ref> == మూలాలు == <references /> == వెలుపలి లంకెలు == [[వర్గం:వ్యాధులు]] ch6p2megp3q1pyipm9dm01h4ji4koyh 0 293684 4956573 4919214 2026-09-12T06:35:43Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:1220 deaths]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:1220 మరణాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956573 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}} {{Use dmy dates|date=February 2016}} {{Use Indian English|date=February 2016}} {{Infobox royalty | succession = [[Hoysala Empire|Hoysala King]] | reign = {{circa|1173|1220 CE}} | predecessor = [[Narasimha I]] | successor = [[Vira Narasimha II]] | spouse = Cholamahadevi | dynasty = [[Hoysala Empire|Hoysala]] | father = | issue = [[Vira Narasimha II]], Somaladevi }} [[File:Profile of Amrutesvara temple at Amruthapura in Chikkamagaluru district.JPG|upright|thumb|200px|Amruteshwara temple at Amruthapura, c.1196]] [[File:Profile of Veeranarayana Temple in Belavadi.jpg|thumb|upright|200px|Veeranarayana Temple in Belavadi, c.1200]] [[File:Profile of Kedareshwara Temple in Halebidu1.jpg|thumb|upright|200px|The Kedareshwara temple at Halebidu, c.1200]] [[File:Nageshvara (near) and Chennakeshava (far) temples at Mosale.JPG|thumb|upright|200px|Nageshvara (near) and Chennakeshava (far) temples at Mosale, c.1200]] [[File:Old Kannada inscription (1196 AD) in the Amrutesvara temple at Amruthapura.JPG|thumb|right|upright|Old Kannada inscription (c.1196 AD) from the rule of Veera Ballala II in the Amrutesvara temple at Amruthapura]] [[File:Old Kannada inscription dated Shaka 1116 (c.1193 AD) of Hoysala empire King Veera Ballala II.JPG|thumb|upright|Old Kannada inscription (c.1193 AD) of Hoysala empire King Veera Ballala II from Bagali, Karnataka]] రెండవ వీర బల్లాలా (కన్నడం:ವೀರ ಬಲ್ಲಾಳ) (r. సా.శ.1173–1220) హొయసల సామ్రాజ్యంలో అత్యంత ప్రసిద్ధ చక్రవర్తి. దేవగిరి, దక్షిణ కాలచురిలు, మదురై పాండ్యులు, క్షీణిస్తున్న పశ్చిమ చాళుక్య సామ్రాజ్యం, తంజావూరులోని క్షీణిస్తున్న చోళులకు వ్యతిరేకంగా ఆయన సాధించిన విజయాలు హొయసలను వారి శక్తి శిఖరాగ్రానికి తీసుకువెళ్ళాయి.<ref name="proof">Kamath (1980), pp.126-127</ref><ref name="chopra">Chopra, Ravindran and Subrahmanian (2003), part I, pp.154-155</ref><ref name="sastri">Sastri (1955), p.193</ref><ref name="sen2">{{Cite book |last=Sen |first=Sailendra |title=A Textbook of Medieval Indian History |publisher=Primus Books |year=2013 |isbn=978-9-38060-734-4 |pages=58–60}}</ref> చరిత్రకారుడు చౌరాసియా 12 వ శతాబ్దం చివరి నాటికి రెండవ బల్లాలా విజయాలు హొయసలను దక్కను అత్యంత శక్తివంతమైన రాజవంశంగా మార్చాయి.<ref name="deccan">Radhey Shyam Chaurasia, p.248, ''History of Ancient India: Earliest Times to 1000 A. D.'', Atlantic Publishers (2002), New Delhi, {{ISBN|978-81-269-0027-5}}</ref> చరిత్రకారుడు డెరెటు అభిప్రాయం ఆధారంగా రెండవ బల్లాలా "హొయశిల రాజులలో అత్యుత్తమమైన పాలకుడు" రెండవ బల్లాలాను విష్ణువర్ధన రాజుతో పోల్చడంలో చరిత్రకారుడు విలియం కోయెల్హో వ్రాస్తూ "ఆయన తన తాతతో కీర్తి సంపాదించడంలో పోటీపడ్డాడు".<ref name="hangal">Kamath (1980), p.126</ref> ఆయన ఆస్థానం జైన కవులు జన్నా, నేమిచంద్ర, బ్రాహ్మణ కవి రుద్రభట్టతో సహా మధ్యయుగ కన్నడ భాషా కవులలో చాలా మందితో అలంకరించబడింది.<ref name="rudra">Kamath (1980), p.127</ref><ref name="nemi">E.P. Rice (1921), p.43</ref> చరిత్రకారులు చోప్రా, ఇతరుల అభిప్రాయం ఆధారంగా హొయసల రాజ్యం సైఖ్యపరచబడి "హొయసల సామ్రాజ్యం" యుగాన్ని ప్రారంభించి స్వతంత్ర సామ్రాజ్యంగా అయ్యింది.<ref name="independent">Chopra, Ravindran and Subrahmanian (2003), part I, p.154</ref> ఆయన నిర్మాణ వారసత్వంలో అనేక దేవాలయాలు అలంకరించబడడం, కేదరేశ్వర ఆలయం, వీర నారాయణ ఆలయం, అమృతేశ్వర ఆలయం ఉన్నాయి.<ref name="rudra"/> ఆయన కుమారుడు యువరాజు [[రెండవ వీర నరసింహ]], ఆయన భార్య పట్టమహిషి రాణి ఉమదేవి ఆయనకు యుద్ధంలో, పరిపాలనా విషయాలలో బాగా మద్దతు లభించింది. అతని మరొక రాణి చోళమహదేవి చోళ యువరాణి. ఆయన కుమార్తె సోమలదేవి చోళ చక్రవర్తి [[మూడవ కులోత్తుంగ చోళుడు]] " తో వివాహం జరిగింది. <ref name="rudra"/> ==పొరుగు రాజ్యాలతో యుద్ధాలు == సి.లో హొయసల సింహాసనం మీద రెండవ బల్లాలా అధిరోహించాడు. సా.శ. 1173 ముందు తన బలహీనమైన తండ్రి మొదటి నరసింహ మీద చెంగల్వాలు, కొంగల్వాలు వంటి కొంతమంది మాల్నాడు ముఖ్యుల సహాయంతో చేసిన తిరుగుబాటు విజయవంతం అయింది. తరువాత ఆయన అదే ముఖ్యులు తనకు వ్యతిరేకంగా లేరని నిర్ధారించుకున్నాడు.<ref name="hangal"/> 12 వ శతాబ్దం చివరలో బలహీనపడుతున్న చాళుక్య సింహాసనం ప్రధాన సామంతులైన యాదవులు, హొయసలు, కలాచురీల మధ్య వివాదానికి దారితీసింది. సా.శ.1168 లో కలాచురి రాజు రెండవ బిజ్జల చాళుక్య రాజధాని బసవకళ్యాణ (అప్పటి కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని ఆధునిక [[బీదరు జిల్లా]]లో కల్యాణి అని పిలుస్తారు) పై నియంత్రణ సాధించారు. చరిత్రకారుడు కామతు అభిప్రాయం ఆధారంగా c.సా.శ. 1171 లో ప్రతిష్ఠాత్మక బల్లాలా ఉచ్చాంగి కుటుంబానికి చెందిన పాండ్య రాజు కవదేవ మీద సాధించి మొదటి విజయాన్ని రుచి చూశాడు. దీని తరువాత సి సా.శ.1178 లో హంగలును స్వాధీనం చేసుకున్నారు. సి .1179 లో బెల్వోలా -300 మీద దాడి చేయడానికి ఆయన చేసిన ప్రయత్నంలో హంగలును స్వాధీనం చేసుకున్న కలాచురి సైన్యాధ్యక్షుడు శంకమ చేతిలో ఓటమికి దారితీసింది. చోప్రా, ఇతరుల అభిప్రాయం ఆధారంగా 1179 లో హొయసల భూభాగంలోకి కలచురీ దండయాత్ర ఫలితంగా రెండవ బల్లాలా నామమాత్రంగా కలాచూరీల అధీనతను అంగీకరించి, చాళుక్యులకు వ్యతిరేకంగా వారి వ్యూహాలలో కలాచురీకి సహాయం చేయడానికి అంగీకరించాడు.<ref name="hangal">Kamath (1980), p.126</ref><ref name="independent"/><ref name="bill"/> ఏదేమైనా, c.సా.శ.1183 నాటికి రెండవ బిజ్జల కుమారులు అసమర్ధ పాలన కారణంగా కలాచూరీలు తీవ్రంగా క్షీణించారు. చివరి చాళుక్య వంశస్త్యుడు నాలుగవ సోమేశ్వర కలాచురి సైన్యాధ్యక్షుడు బ్రహ్మ సహాయంతో తన రాజధాని బసవకళ్యాళి మీద తిరిగి నియంత్రణ తిరిగి సాధించాడు. కృష్ణ-తుంగభద్ర దోయాబు ప్రాంతంలోని భూభాగాలకు ఇప్పుడు అసలు వివాదం యాదవ రాజు ఐదవ భిల్లమ, హొయసల చక్రవర్తి రెండవ బల్లాలా మధ్య ఉంది.<ref name="bill">Sastri (1955), p.180</ref> సి సా.శ.1189 నాటికి బసవకాల్యాణను ఐదవ భిల్లామా ఓడించాడు. అయినప్పటికీ రత్తాలు, బనావాసి, కదంబాలు, శిలాహర వంటి చాళుక్య సామంతుల నుండి గుర్తింపు పొందలేకపోయాడు. ఈ అనిశ్చితిని సద్వినియోగం చేసుకొని రెండవ బల్లాలా బహిష్కరించబడిన చాళుక్య రాజు నాలుగవ సోమేశ్వరకు వ్యతిరేకంగా బనావాసికి అనేక దడయాత్రలు చేశాడు. c.సా.శ.1190 నాటికి ఆయనను ఓడించాడు. C.సా.శ.1191 లో హొయసల చక్రవర్తి ఐదవ యాదవ భిల్లమకు వ్యతిరేకంగా సోరటూరు, లక్కుండి (ఆధునిక గడగ్ జిల్లాలో) క్లిష్టమైన యుద్ధాలలో పైచేయి సాధించాడు. అక్కడ ఆయన తన లాభాలను పదిలం చేసుకోవడానికి ఎక్కువ సమయం అక్కడ గడిపినట్లు తెలుస్తుంది. అందువలన రెండవ బల్లాల హొయసల సామ్రాజ్యం ఉత్తర సరిహద్దులను మలప్రభా నది, కృష్ణ నదుల వరకు పరిమితం చేసాడు.<ref name="bill"/> C.సా.శ.1192 నాటికి రెండవ బల్లాలా మొత్తం ఆధునిక కర్ణాటక ప్రాంతం మీద తనను తాను చక్రవర్తిగా పట్టాభిషేకం చేసుకున్నాడు. అతని నాటి c.సా.శ.1196 వ్రాతపూర్వక ఆధారాలు బనావాసి, హంగలు, హలాషి, నోలంబవాడి (నోలంబా రాజవంశం), బాగలుకోట, గుల్బర్గా (యెల్బుర్గి) వంటి అనేక చిన్న పాలక కుటుంబాల మీద విజయం సాధించినట్లు పేర్కొంది. C.సా.శ.1212 తరువాత ఆయన తుంగభద్ర నదికి ఉత్తరాన ఉన్న ఈ భూభాగాలన్నింటినీ యాదవ రాజు రెండవ సింఘానా చేతిలో కోల్పోయాడు.<ref name="rudra">Kamath (1980), p.127</ref> ==చోళులతో సంబంధాలు == సా.శ.1216 లో మరవర్మను సుందర పాండ్య మదురై వద్ద సింహాసనాన్ని అధిష్టించారు. చోళ చక్రవర్తి మూడవ కులోతుంగ చోళుడు తన అన్నయ్య [[జాతవర్మను కులశేఖరుడు]]ని అవమానించినందుకు ప్రతీకారం తీర్చుకోవడానికి చోళ భూభాగం మీద దాడి చేసి, కులోత్తుంగను బహిష్కరించాడు. మూడవ కులోత్తుంగ హొయసల సహాయం కోరాడు.<ref name="choda">Kamath (1980), p.129</ref><ref name="kaka">Sastri (1955), pp.193-194</ref><ref name="sen">Sen 1999, p.499</ref><ref name="thapa">Thapar (2003), p.368</ref><ref name="chop">Chopra, Ravindran and Subrahmanian (2003) p155, part1</ref> పాండ్యులను తిప్పికొట్టి చోళ రాజ్యాన్ని తిరిగి స్థాపించడంలో విజయం సాధించడానికి యువరాజు రెండవ నరసింహ నాయకత్వంలో రెండవ బల్లాలా వెంటనే తన బలగాలను పంపాడు. ఈ విజయంతో రెండవ బల్లాలా చోళరాజ్యప్రతిష్ఠచార్య ("చోళ రాజ్యం స్థాపకుడు"), హొయసల చక్రవర్తి ("హొయసల చక్రవర్తి"), దక్షిణా చక్రవర్తి ("దక్షిణ చక్రవర్తి") వంటి సామ్రాజ్య బిరుదులను స్వీకరించాడు. శ్రీరంగం (మధ్య తమిళనాడు) చుట్టూ ఉన్న గొప్ప కావేరి మైదాన ప్రాంతాలను నియంత్రించి ఆయన తన ప్రత్యక్ష పరిధిలోకి తీసుకువచ్చాడు. తెలుగు చోళూలు, వారి అధిపతులైన కాకతీయ రాజవంశంతో శత్రుత్వం కొనసాగించడానికి హొయసల సైన్యం కంచిలో నిలబడి ఉంది. <ref name="choda"/><ref name="kaka"/><ref name="sen"/><ref name="thapa"/><ref name="chop"/> చరిత్రకారుడు జాన్ కీ మాటల్లో చెప్పాలంటే "కన్నడ మాట్లాడే దక్కను అంతటా క్లుప్తంగా హొయసలు ఉంటే. తూర్పు కనుమల క్రింద ఉన్న పచ్చని భూములలో మధ్యవర్తులను ఉంచవచ్చు".<ref name="lands">Keay (2000), p.252</ref> ==నిర్మాణ కళలో ఆసక్తి == రెండవ వీర బల్లాలా గొప్ప కన్నడ సాహిత్యానికి పోషకుడు. 13 వ శతాబ్దంలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన కన్నడ కవులలో ఒకరైన జన్నా, ఆయన ఆస్థానాన్ని అలంకరించాడు. రెండవ భల్లాల కవిచక్రవర్తి ("కవులలో చక్రవర్తి") బిరుదుతో సత్కరించాడు. ఆయన అత్యంత ముఖ్యమైన రచన, గొప్ప కవిత్వం యశోధర చరిత్రే (c.1209) జైన సిద్ధాంతాలతో వ్యవహరిస్తుంది.<ref name="class">Sastri (1955), pp. 358–359</ref><ref name="class1">Kamath (1980), p. 133</ref> నెమిచంద్ర రెండవ భల్లాల, ఖోలాపూరు శిలాహర రాజు లక్ష్మణ ఇద్దరికీ ఆస్థాన కవి. ఆయన కన్నడలో లభించిన తొలి శృంగార వాస్తవ కల్పన అయిన లీలవతి ప్రబంధ (సుమారు c.సా.శ.1170), రెండవ బల్లాలా మంత్రి నెమినాథపురాణా అని పిలువబడే అసంపూర్తిగా ఉన్న జైన ఇతిహాసం రాశారు.<ref name="nemi"/><ref name="romance">Sastri (1955), p.358</ref> 12 వ శతాబ్దం చివరలో ప్రసిద్ధ బ్రాహ్మణ రచయిత రుద్రభట్ట రాజు, ఆయన మంత్రులలో ఒకరు పోషించారు. ఆయన కన్నడ భాషలో లభించిన తొలి వైష్ణవ ఇతిహాసం c.సా.శ. 1180 లో జగన్నాథ విజయ రచించాడు. చేశాడు.<ref name="epic">Narasimhacharya (1988), p20</ref><ref name="bhatta">Sastri (1955), p.364</ref> రెండవ బల్లాలా పాలనలో ఆలయ నిర్మాణం విస్తరణ వెసర నిర్మాణానికి కట్టుబడి ఉంది. ఈ శైలి మొదట పాశ్చాత్య చాళుక్యులచే ప్రాచుర్యం పొందింది.<ref name="ves">Kamath (1980), p. 134</ref> ఆయన పాలనలో నిర్మించిన కొన్ని ప్రసిద్ధ దేవాలయాలు హలేబిడులోని కేదరేశ్వర ఆలయం, బెలవాడిలోని వీర నారాయణ ఆలయం, అమృతుపురలోని అమృతేశ్వర ఆలయం, మోసలేలోని చెన్నకేశవ, నాగేశ్వర దేవాలయాల జంట సమితి ప్రధానమైనవి.<ref name="rudra"/><ref name="nara">Foekema (1996), p.53</ref><ref name="twin">Foekema (1996), p.82</ref> ==మూలాలు== {{reflist}} ==వనరులు== *{{cite book |last1= Chopra|first1= P.N.|last2= Ravindran|first2= T.K.|last3=Subrahmanian|first3= N|title= History of South India (Ancient, Medieval and Modern) Part 1|origyear=2003|year=2003|publisher= Chand Publications|location=New Delhi|isbn= 81-219-0153-7}} *{{cite book |last= Kamath|first= Suryanath U.|title= A concise history of Karnataka: from pre-historic times to the present|origyear=1980|year= 2001|publisher= Jupiter books|location= Bangalore|oclc= 7796041 |lccn= 80905179}} *{{cite book |last= Sen|first= Sailendra Nath |title= Ancient Indian History and Civilization |origyear=1999|year=1999|publisher= New Age Publishers|location=|isbn=81-224-1198-3}} *{{cite book |last= Sastri|first= K.A. Nilakanta|title= A history of South India from prehistoric times to the fall of Vijayanagar|origyear=1955|year=2002|publisher= Indian Branch, Oxford University Press|location= New Delhi|isbn= 0-19-560686-8}} *{{cite book |last=Majumdar|first=Ramesh Chandra|title=Ancient India|url=https://archive.org/details/ancientindia0000maju|origyear=1952|year=1977|publisher= Motilal Banarsidass|location= New Delhi|isbn= 81-208-0436-8}} *{{cite book |last= Thapar|first= Romila|title= The Penguin History of Early India|url= https://archive.org/details/penguinhistoryof0000romi|origyear=2003|year= 2003|publisher= Penguin Books|location= New Delhi|isbn= 0-14-302989-4}} * {{cite book |last=Foekema|first=Gerard |title= A Complete Guide To Hoysala Temples|origyear=1996|year=1996|publisher= Abhinav|location= New Delhi|isbn=81-7017-345-0}} *{{cite book |last= Narasimhacharya|first= R|title= History of Kannada Literature|url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.489059|origyear=1988|year=1988|publisher= Asian Educational Services|location= New Delhi, Madras|isbn= 81-206-0303-6}} *{{cite book |last= Rice|first= E.P.|title= A History of Kanarese Literature|origyear=1921|year=1982|publisher= Asian Educational Services|location= New Delhi|isbn= 81-206-0063-0}} *{{cite book |last= Keay|first= John|title= India: A History|url= https://archive.org/details/indiahistoryfrom0000unse|origyear=2000|year=2000|publisher= Grove Publications|location= New York|isbn= 0-8021-3797-0}} ==వెలుపలి లింకులు== *[http://www.ourkarnataka.com/history.htm History of Karnataka, Arthikaje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061104095148/http://www.ourkarnataka.com/history.htm |date=2006-11-04 }} {{S-start}} {{Succession box|title=[[:en:Hoysala|హొయశిల]]|before=[[:en:Narasimha I|మొదటి నరసింహ]]|after=[[:en:Vira Narasimha II|రెండవ వీర నరసింహ]] |years=1173–1220}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Ballala 02}} [[వర్గం:1220 మరణాలు]] [[వర్గం:Hoysala kings]] [[వర్గం:హిందూ రాజులు]] [[వర్గం:Year of birth unknown]] [[వర్గం:13th-century Indian monarchs]] o3dwal49bg63nkn5vxejt6l05y98tjz 0 318618 4956299 3400654 2026-09-11T13:02:36Z Balajijagadesh 22965 replace with free image 4956299 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = సాలమన్ పాపయ్య | father = ఎ.సుందరం | image = {{CSS image crop | Image = The President, Shri Ram Nath Kovind presenting the Padma Shri Award to Prof. Sundaram Solomon Pappaiah.jpg | bSize = 600 | cWidth = 220 | cHeight = 285 | oTop = 124 | oLeft = 20 | Location = center }} | imagesize = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1936|02|22}} | birth_place = [[మదురై]], [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటీషు ఇండియా]] | alma mater = ది అమెరికన్ కాలేజ్ ఇన్ మదురై (బి.ఎ.), త్యాగరాజర్ కాలేజ్ (ఎం.ఎ.) | occupation = [[తమిళ భాష|తమిళ]] ప్రొఫెసర్ <br>(1961-1991) <br> ది అమెరికన్ కాలేజ్<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.nilacharal.com/category/celebrities/|title=Celebrities Archives|access-date=2021-01-30|website=|archive-date=2021-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126164407/https://www.nilacharal.com/category/celebrities/|url-status=dead}}</ref> | awards = {{plainlist| * [[కళైమామణి]] (2000) * [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] (2021) }} }} '''సాలమన్ పాపయ్య''' (తమిళం:சாலமன் பாப்பையா) (జననం 22 ఫిబ్రవరి 1936) సన్ టి.వి.లో రెండు దశాబ్దాలకు పైగా ప్రసారమవుతున్న "పట్టిమంద్రం" (చర్చా కార్యక్రమం) టాక్ షో ద్వారా సుపరిచితుడు. ఇతడు ఇంతవరకు 12 వేలకుపైగా ప్రజలకుపయోగపడే సామాజిక అంశాలపై చర్చాకార్యక్రమాలు నిర్వహించాడు.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/Mesmerising-the-masses/article16817129.ece|title=Mesmerising the masses|first=T.|last=Saravanan|date=26 February 2010|via=www.thehindu.com}}</ref> ఇతడు తమిళ సాహిత్యాన్ని 60 సంవత్సరాలుగా ప్రచారం చేస్తూ గొప్ప తమిళ విద్వాంసులలో ఒకడిగా పేరుపొందాడు. ఇతడు తమిళభాషను ఉచ్చరించే తీరు ప్రపంచాన్ని ఆకట్టుకుంది. ఇతనికి భారతదేశపు నాలుగవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] 2021వ సంవత్సరంలో లభించింది. <ref name=Padma>{{cite web|url=http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=57307 |title=PIB Press Release: This Year's Padma Awards announced |publisher=Pib.nic.in |access-date=2011-02-02}}</ref><ref>{{cite news| url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/shinzo-abe-tarun-gogoi-ram-vilas-paswan-among-padma-award-winners-complete-list/articleshow/80453596.cms |title=Shinzo Abe, Tarun Gogoi, Ram Vilas Paswan among Padma Award winners: Complete list |publisher=[[The Times of India]] |date=25 January 2021 |access-date=25 January 2021}}</ref> ==ప్రారంభ జీవితం== పాపయ్య ఎ.సుందరం,ఎస్.పక్కియమ్మ దంపతులకు 12 మంది సంతానంలో తొమ్మిదవ వాడిగా జన్మించాడు. ఇతని తండ్రి మిల్లు కార్మికుడు. పేదరికం వల్ల ఇతడు స్నేహితుల సహాయంతో చదువును కొనసాగించాడు. అమెరికన్ కాలేజీ హైయ్యర్ సెకండరీ స్కూలుకు చెందిన డ్రాయింగ్ మాస్టర్ అరసు ఇతనికి మెళకువలు నేర్పించాడు. ప్రొఫెసర్ జ్యోతి ముత్తు ఇతనికి తమిళభాషపట్ల మమకారాన్ని పెంపొందించింది. ఇతడు త్యాగరాజర్ కాలేజీలో ఎం.ఎ. తమిళం మొట్టమొదటి బ్యాచ్‌లో చేరి ఎం.ఎ.పట్టాను పొందాడు. 1960లో ఇతడు అమెరికన్ కాలేజీ లెక్చరర్‌గా పనిచేస్తున్నప్పుడు ప్రజా ఉద్యమాలలో పాల్గొన్నాడు. ఇతడు అమెరికన్ కాలేజీ తమిళ విభాగానికి అధిపతిగా ఎదిగాడు. అనేక వేదికల ద్వారా ఇతడు తన సాహిత్య పరిజ్ఞానాన్ని ప్రజలకు అందించాడు. "పట్టి మంద్రం" ద్వారా ప్రజలలో సామాజిక చైతన్యాన్ని పెంపొందించాడు. ఇతడు కాలేజీ చదివే రోజులలో కొన్ని నాటకాలను వ్రాసి దర్శకత్వం వహించాడు.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/archive/|title=Archive News|website=The Hindu}}</ref> ఇతడు తమిళభాషలో ఐదు గ్రంథాలను రచించాడు. ==పురస్కారాలు, బిరుదులు== * 2000వ సంవత్సరంలో తమిళనాడు ప్రభుత్వం ద్వారా [[కళైమామణి]] పురస్కారం.<ref>{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2000/10/09/stories/04092234.htm |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2021-01-30 |website= |archive-date=2013-01-25 |archive-url=https://archive.today/20130125130446/http://www.hinduonnet.com/2000/10/09/stories/04092234.htm |url-status=dead }}</ref> * 2010లో అన్నామలై విశ్వవిద్యాలయం ద్వారా "ముత్తమిళ్ పెరరిజ్ఞర్ అవార్డు".<ref name="auto"/> * "తమిళ్ అరిజ్ఞర్", "అయల్ కళై అరిజ్ఞర్" బిరుదులు.<ref name="auto1"/> * 2021లో భారత ప్రభుత్వంచే [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]]. ==నటన== పాపయ్య ఈ క్రింది సినిమాలలో నటించాడు. *పుదు వరుషం (1992) *[[బాయ్స్]] (2003) *[[శివాజీ (2007 సినిమా)|శివాజీ]] (2007) ==వ్యక్తిగత జీవితం== సాలమన్ పాపయ్య మదురై జిల్లా, తిరుమంగళం తాలూకా సతన్‌గుడి గ్రామంలో జన్మించాడు. ఇతడు తన భార్య జయాబాయితో కలిసి [[మదురై]]లో నివసిస్తున్నాడు. వీరికి ఒక కుమారుడు, ఒక కుమార్తె ఉన్నారు.<ref name="auto1"/> ==మూలాలు== {{reflist}} ==బయటి లింకులు== *{{IMDb name|2696441}} {{authority control}} [[Category:1936 జననాలు]] [[Category:తమిళ నటులు]] [[Category:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:తమిళ పండితులు]] [[వర్గం:భారతీయ పాత్రికేయులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు పాత్రికేయులు]] [[వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కారం పొందిన తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు]] dha1tfz4umzo1h5g06tnxsglp4odqf7 4956304 4956299 2026-09-11T13:17:18Z VGMax 70263 4956304 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = సాలమన్ పాపయ్య | father = ఎ.సుందరం | image = Prof. Sundaram Solomon Pappaiah (cropped).jpg | imagesize = | birth_date = {{Birth date|1936|02|22|mf=y}} | birth_place = [[మదురై]], [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటీషు ఇండియా]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|2026|09|11|1936|02|22}} | death_place = మదురై | education = ది అమెరికన్ కాలేజ్ ఇన్ మదురై (బి.ఎ.), త్యాగరాజర్ కాలేజ్ (ఎం.ఎ.) | occupation = [[తమిళ భాష|తమిళ]] ప్రొఫెసర్ <br>(1961-1991) <br> ది అమెరికన్ కాలేజ్<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.nilacharal.com/category/celebrities/|title=Celebrities Archives|access-date=2021-01-30|website=|archive-date=2021-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126164407/https://www.nilacharal.com/category/celebrities/|url-status=dead}}</ref> | awards = {{plainlist| * [[కళైమామణి]] (2000) * [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] (2021) }} }} '''సాలమన్ పాపయ్య''' (తమిళం:சாலமன் பாப்பையா) (జననం 22 ఫిబ్రవరి 1936) సన్ టి.వి.లో రెండు దశాబ్దాలకు పైగా ప్రసారమవుతున్న "పట్టిమంద్రం" (చర్చా కార్యక్రమం) టాక్ షో ద్వారా సుపరిచితుడు. ఇతడు ఇంతవరకు 12 వేలకుపైగా ప్రజలకుపయోగపడే సామాజిక అంశాలపై చర్చాకార్యక్రమాలు నిర్వహించాడు.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/Mesmerising-the-masses/article16817129.ece|title=Mesmerising the masses|first=T.|last=Saravanan|date=26 February 2010|via=www.thehindu.com}}</ref> ఇతడు తమిళ సాహిత్యాన్ని 60 సంవత్సరాలుగా ప్రచారం చేస్తూ గొప్ప తమిళ విద్వాంసులలో ఒకడిగా పేరుపొందాడు. ఇతడు తమిళభాషను ఉచ్చరించే తీరు ప్రపంచాన్ని ఆకట్టుకుంది. ఇతనికి భారతదేశపు నాలుగవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] 2021వ సంవత్సరంలో లభించింది. <ref name=Padma>{{cite web|url=http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=57307 |title=PIB Press Release: This Year's Padma Awards announced |publisher=Pib.nic.in |access-date=2011-02-02}}</ref><ref>{{cite news| url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/shinzo-abe-tarun-gogoi-ram-vilas-paswan-among-padma-award-winners-complete-list/articleshow/80453596.cms |title=Shinzo Abe, Tarun Gogoi, Ram Vilas Paswan among Padma Award winners: Complete list |publisher=[[The Times of India]] |date=25 January 2021 |access-date=25 January 2021}}</ref> ==ప్రారంభ జీవితం== పాపయ్య ఎ.సుందరం,ఎస్.పక్కియమ్మ దంపతులకు 12 మంది సంతానంలో తొమ్మిదవ వాడిగా జన్మించాడు. ఇతని తండ్రి మిల్లు కార్మికుడు. పేదరికం వల్ల ఇతడు స్నేహితుల సహాయంతో చదువును కొనసాగించాడు. అమెరికన్ కాలేజీ హైయ్యర్ సెకండరీ స్కూలుకు చెందిన డ్రాయింగ్ మాస్టర్ అరసు ఇతనికి మెళకువలు నేర్పించాడు. ప్రొఫెసర్ జ్యోతి ముత్తు ఇతనికి తమిళభాషపట్ల మమకారాన్ని పెంపొందించింది. ఇతడు త్యాగరాజర్ కాలేజీలో ఎం.ఎ. తమిళం మొట్టమొదటి బ్యాచ్‌లో చేరి ఎం.ఎ.పట్టాను పొందాడు. 1960లో ఇతడు అమెరికన్ కాలేజీ లెక్చరర్‌గా పనిచేస్తున్నప్పుడు ప్రజా ఉద్యమాలలో పాల్గొన్నాడు. ఇతడు అమెరికన్ కాలేజీ తమిళ విభాగానికి అధిపతిగా ఎదిగాడు. అనేక వేదికల ద్వారా ఇతడు తన సాహిత్య పరిజ్ఞానాన్ని ప్రజలకు అందించాడు. "పట్టి మంద్రం" ద్వారా ప్రజలలో సామాజిక చైతన్యాన్ని పెంపొందించాడు. ఇతడు కాలేజీ చదివే రోజులలో కొన్ని నాటకాలను వ్రాసి దర్శకత్వం వహించాడు.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/archive/|title=Archive News|website=The Hindu}}</ref> ఇతడు తమిళభాషలో ఐదు గ్రంథాలను రచించాడు. ==పురస్కారాలు, బిరుదులు== * 2000వ సంవత్సరంలో తమిళనాడు ప్రభుత్వం ద్వారా [[కళైమామణి]] పురస్కారం.<ref>{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2000/10/09/stories/04092234.htm |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2021-01-30 |website= |archive-date=2013-01-25 |archive-url=https://archive.today/20130125130446/http://www.hinduonnet.com/2000/10/09/stories/04092234.htm |url-status=dead }}</ref> * 2010లో అన్నామలై విశ్వవిద్యాలయం ద్వారా "ముత్తమిళ్ పెరరిజ్ఞర్ అవార్డు".<ref name="auto"/> * "తమిళ్ అరిజ్ఞర్", "అయల్ కళై అరిజ్ఞర్" బిరుదులు.<ref name="auto1"/> * 2021లో భారత ప్రభుత్వంచే [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]]. ==నటన== పాపయ్య ఈ క్రింది సినిమాలలో నటించాడు. *పుదు వరుషం (1992) *[[బాయ్స్]] (2003) *[[శివాజీ (2007 సినిమా)|శివాజీ]] (2007) ==వ్యక్తిగత జీవితం== సాలమన్ పాపయ్య మదురై జిల్లా, తిరుమంగళం తాలూకా సతన్‌గుడి గ్రామంలో జన్మించాడు. ఇతడు తన భార్య జయాబాయితో కలిసి [[మదురై]]లో నివసిస్తున్నాడు. వీరికి ఒక కుమారుడు, ఒక కుమార్తె ఉన్నారు.<ref name="auto1"/> ==మూలాలు== {{reflist}} ==బయటి లింకులు== *{{IMDb name|2696441}} {{authority control}} [[Category:1936 జననాలు]] [[Category:తమిళ నటులు]] [[Category:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:తమిళ పండితులు]] [[వర్గం:భారతీయ పాత్రికేయులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు పాత్రికేయులు]] [[వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కారం పొందిన తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు]] 64p0yhktrv15cpqfzlo63df6ha9ggg4 4956477 4956304 2026-09-12T01:08:00Z Muralikrishna m 106628 4956477 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = సాలమన్ పాపయ్య | father = ఎ.సుందరం | image = Prof. Sundaram Solomon Pappaiah (cropped).jpg | imagesize = | birth_date = {{Birth date|1936|02|22|mf=y}} | birth_place = [[మదురై]], [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటీషు ఇండియా]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|2026|09|11|1936|02|22}} | death_place = మదురై | education = ది అమెరికన్ కాలేజ్ ఇన్ మదురై (బి.ఎ.), త్యాగరాజర్ కాలేజ్ (ఎం.ఎ.) | occupation = [[తమిళ భాష|తమిళ]] ప్రొఫెసర్ <br>(1961-1991) <br> ది అమెరికన్ కాలేజ్<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.nilacharal.com/category/celebrities/|title=Celebrities Archives|access-date=2021-01-30|website=|archive-date=2021-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126164407/https://www.nilacharal.com/category/celebrities/|url-status=dead}}</ref> | awards = {{plainlist| * [[కళైమామణి]] (2000) * [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] (2021) }} }} '''సాలమన్ పాపయ్య''' (తమిళం:சாலமன் பாப்பையா; 1936 ఫిబ్రవరి 22 - 2026 సెప్టెంబరు 11) సన్ టి.వి.లో రెండు దశాబ్దాలకు పైగా ప్రసారమవుతున్న "పట్టిమంద్రం" (చర్చా కార్యక్రమం) టాక్ షో ద్వారా సుపరిచితుడు. ఇతడు ఇంతవరకు 12 వేలకుపైగా ప్రజలకుపయోగపడే సామాజిక అంశాలపై చర్చాకార్యక్రమాలు నిర్వహించాడు.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/Mesmerising-the-masses/article16817129.ece|title=Mesmerising the masses|first=T.|last=Saravanan|date=26 February 2010|via=www.thehindu.com}}</ref> ఇతడు తమిళ సాహిత్యాన్ని 60 సంవత్సరాలుగా ప్రచారం చేస్తూ గొప్ప తమిళ విద్వాంసులలో ఒకడిగా పేరుపొందాడు. ఇతడు తమిళభాషను ఉచ్చరించే తీరు ప్రపంచాన్ని ఆకట్టుకుంది. ఇతనికి భారతదేశపు నాలుగవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] 2021వ సంవత్సరంలో లభించింది. <ref name=Padma>{{cite web|url=http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=57307 |title=PIB Press Release: This Year's Padma Awards announced |publisher=Pib.nic.in |access-date=2011-02-02}}</ref><ref>{{cite news| url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/shinzo-abe-tarun-gogoi-ram-vilas-paswan-among-padma-award-winners-complete-list/articleshow/80453596.cms |title=Shinzo Abe, Tarun Gogoi, Ram Vilas Paswan among Padma Award winners: Complete list |publisher=[[The Times of India]] |date=25 January 2021 |access-date=25 January 2021}}</ref> ==ప్రారంభ జీవితం== పాపయ్య ఎ.సుందరం,ఎస్.పక్కియమ్మ దంపతులకు 12 మంది సంతానంలో తొమ్మిదవ వాడిగా జన్మించాడు. ఇతని తండ్రి మిల్లు కార్మికుడు. పేదరికం వల్ల ఇతడు స్నేహితుల సహాయంతో చదువును కొనసాగించాడు. అమెరికన్ కాలేజీ హైయ్యర్ సెకండరీ స్కూలుకు చెందిన డ్రాయింగ్ మాస్టర్ అరసు ఇతనికి మెళకువలు నేర్పించాడు. ప్రొఫెసర్ జ్యోతి ముత్తు ఇతనికి తమిళభాషపట్ల మమకారాన్ని పెంపొందించింది. ఇతడు త్యాగరాజర్ కాలేజీలో ఎం.ఎ. తమిళం మొట్టమొదటి బ్యాచ్‌లో చేరి ఎం.ఎ.పట్టాను పొందాడు. 1960లో ఇతడు అమెరికన్ కాలేజీ లెక్చరర్‌గా పనిచేస్తున్నప్పుడు ప్రజా ఉద్యమాలలో పాల్గొన్నాడు. ఇతడు అమెరికన్ కాలేజీ తమిళ విభాగానికి అధిపతిగా ఎదిగాడు. అనేక వేదికల ద్వారా ఇతడు తన సాహిత్య పరిజ్ఞానాన్ని ప్రజలకు అందించాడు. "పట్టి మంద్రం" ద్వారా ప్రజలలో సామాజిక చైతన్యాన్ని పెంపొందించాడు. ఇతడు కాలేజీ చదివే రోజులలో కొన్ని నాటకాలను వ్రాసి దర్శకత్వం వహించాడు.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/archive/|title=Archive News|website=The Hindu}}</ref> ఇతడు తమిళభాషలో ఐదు గ్రంథాలను రచించాడు. ==పురస్కారాలు, బిరుదులు== * 2000వ సంవత్సరంలో తమిళనాడు ప్రభుత్వం ద్వారా [[కళైమామణి]] పురస్కారం.<ref>{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2000/10/09/stories/04092234.htm |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2021-01-30 |website= |archive-date=2013-01-25 |archive-url=https://archive.today/20130125130446/http://www.hinduonnet.com/2000/10/09/stories/04092234.htm |url-status=dead }}</ref> * 2010లో అన్నామలై విశ్వవిద్యాలయం ద్వారా "ముత్తమిళ్ పెరరిజ్ఞర్ అవార్డు".<ref name="auto"/> * "తమిళ్ అరిజ్ఞర్", "అయల్ కళై అరిజ్ఞర్" బిరుదులు.<ref name="auto1"/> * 2021లో భారత ప్రభుత్వంచే [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]]. ==నటన== పాపయ్య ఈ క్రింది సినిమాలలో నటించాడు. *పుదు వరుషం (1992) *[[బాయ్స్]] (2003) *[[శివాజీ (2007 సినిమా)|శివాజీ]] (2007) ==వ్యక్తిగత జీవితం== సాలమన్ పాపయ్య మదురై జిల్లా, తిరుమంగళం తాలూకా సతన్‌గుడి గ్రామంలో జన్మించాడు. ఇతడు తన భార్య జయాబాయితో కలిసి [[మదురై]]లో నివసిస్తున్నాడు. వీరికి ఒక కుమారుడు, ఒక కుమార్తె ఉన్నారు.<ref name="auto1"/> ==మూలాలు== {{reflist}} ==బయటి లింకులు== *{{IMDb name|2696441}} {{authority control}} [[Category:1936 జననాలు]] [[Category:తమిళ నటులు]] [[Category:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:తమిళ పండితులు]] [[వర్గం:భారతీయ పాత్రికేయులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు పాత్రికేయులు]] [[వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కారం పొందిన తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు]] 1tsvispt9v2g3khu8o95edcm2ylu8v9 4956478 4956477 2026-09-12T01:09:29Z Muralikrishna m 106628 4956478 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = సాలమన్ పాపయ్య | father = ఎ.సుందరం | image = Prof. Sundaram Solomon Pappaiah (cropped).jpg | imagesize = | birth_date = {{Birth date|1936|02|22|mf=y}} | birth_place = [[మదురై]], [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటీషు ఇండియా]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|2026|09|11|1936|02|22}} | death_place = మదురై | education = ది అమెరికన్ కాలేజ్ ఇన్ మదురై (బి.ఎ.), త్యాగరాజర్ కాలేజ్ (ఎం.ఎ.) | occupation = [[తమిళ భాష|తమిళ]] ప్రొఫెసర్ <br>(1961-1991) <br> ది అమెరికన్ కాలేజ్<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.nilacharal.com/category/celebrities/|title=Celebrities Archives|access-date=2021-01-30|website=|archive-date=2021-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126164407/https://www.nilacharal.com/category/celebrities/|url-status=dead}}</ref> | awards = {{plainlist| * [[కళైమామణి]] (2000) * [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] (2021) }} }} '''సాలమన్ పాపయ్య''' (తమిళం:சாலமன் பாப்பையா; 1936 ఫిబ్రవరి 22 - 2026 సెప్టెంబరు 11) సన్ టి.వి.లో రెండు దశాబ్దాలకు పైగా ప్రసారమవుతున్న "పట్టిమంద్రం" (చర్చా కార్యక్రమం) టాక్ షో ద్వారా సుపరిచితుడు. ఇతడు ఇంతవరకు 12 వేలకుపైగా ప్రజలకుపయోగపడే సామాజిక అంశాలపై చర్చాకార్యక్రమాలు నిర్వహించాడు.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/Mesmerising-the-masses/article16817129.ece|title=Mesmerising the masses|first=T.|last=Saravanan|date=26 February 2010|via=www.thehindu.com}}</ref> ఇతడు తమిళ సాహిత్యాన్ని 60 సంవత్సరాలుగా ప్రచారం చేస్తూ గొప్ప తమిళ విద్వాంసులలో ఒకడిగా పేరుపొందాడు. ఇతడు తమిళభాషను ఉచ్చరించే తీరు ప్రపంచాన్ని ఆకట్టుకుంది. ఇతనికి భారతదేశపు నాలుగవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] 2021వ సంవత్సరంలో లభించింది. <ref name=Padma>{{cite web|url=http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=57307 |title=PIB Press Release: This Year's Padma Awards announced |publisher=Pib.nic.in |access-date=2011-02-02}}</ref><ref>{{cite news| url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/shinzo-abe-tarun-gogoi-ram-vilas-paswan-among-padma-award-winners-complete-list/articleshow/80453596.cms |title=Shinzo Abe, Tarun Gogoi, Ram Vilas Paswan among Padma Award winners: Complete list |publisher=[[The Times of India]] |date=25 January 2021 |access-date=25 January 2021}}</ref> ==ప్రారంభ జీవితం== పాపయ్య ఎ.సుందరం,ఎస్.పక్కియమ్మ దంపతులకు 12 మంది సంతానంలో తొమ్మిదవ వాడిగా జన్మించాడు. ఇతని తండ్రి మిల్లు కార్మికుడు. పేదరికం వల్ల ఇతడు స్నేహితుల సహాయంతో చదువును కొనసాగించాడు. అమెరికన్ కాలేజీ హైయ్యర్ సెకండరీ స్కూలుకు చెందిన డ్రాయింగ్ మాస్టర్ అరసు ఇతనికి మెళకువలు నేర్పించాడు. ప్రొఫెసర్ జ్యోతి ముత్తు ఇతనికి తమిళభాషపట్ల మమకారాన్ని పెంపొందించింది. ఇతడు త్యాగరాజర్ కాలేజీలో ఎం.ఎ. తమిళం మొట్టమొదటి బ్యాచ్‌లో చేరి ఎం.ఎ.పట్టాను పొందాడు. 1960లో ఇతడు అమెరికన్ కాలేజీ లెక్చరర్‌గా పనిచేస్తున్నప్పుడు ప్రజా ఉద్యమాలలో పాల్గొన్నాడు. ఇతడు అమెరికన్ కాలేజీ తమిళ విభాగానికి అధిపతిగా ఎదిగాడు. అనేక వేదికల ద్వారా ఇతడు తన సాహిత్య పరిజ్ఞానాన్ని ప్రజలకు అందించాడు. "పట్టి మంద్రం" ద్వారా ప్రజలలో సామాజిక చైతన్యాన్ని పెంపొందించాడు. ఇతడు కాలేజీ చదివే రోజులలో కొన్ని నాటకాలను వ్రాసి దర్శకత్వం వహించాడు.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/archive/|title=Archive News|website=The Hindu}}</ref> ఇతడు తమిళభాషలో ఐదు గ్రంథాలను రచించాడు. ==పురస్కారాలు, బిరుదులు== * 2000వ సంవత్సరంలో తమిళనాడు ప్రభుత్వం ద్వారా [[కళైమామణి]] పురస్కారం.<ref>{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2000/10/09/stories/04092234.htm |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2021-01-30 |website= |archive-date=2013-01-25 |archive-url=https://archive.today/20130125130446/http://www.hinduonnet.com/2000/10/09/stories/04092234.htm |url-status=dead }}</ref> * 2010లో అన్నామలై విశ్వవిద్యాలయం ద్వారా "ముత్తమిళ్ పెరరిజ్ఞర్ అవార్డు".<ref name="auto"/> * "తమిళ్ అరిజ్ఞర్", "అయల్ కళై అరిజ్ఞర్" బిరుదులు.<ref name="auto1"/> * 2021లో భారత ప్రభుత్వంచే [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]]. ==నటన== పాపయ్య ఈ క్రింది సినిమాలలో నటించాడు. *పుదు వరుషం (1992) *[[బాయ్స్]] (2003) *[[శివాజీ (2007 సినిమా)|శివాజీ]] (2007) ==వ్యక్తిగత జీవితం== సాలమన్ పాపయ్య మదురై జిల్లా, తిరుమంగళం తాలూకా సతన్‌గుడి గ్రామంలో జన్మించాడు. ఇతడు తన భార్య జయాబాయితో కలిసి [[మదురై]]లో నివసిస్తున్నాడు. వీరికి ఒక కుమారుడు, ఒక కుమార్తె ఉన్నారు.<ref name="auto1"/> ==మూలాలు== {{reflist}} ==బయటి లింకులు== *{{IMDb name|2696441}} {{authority control}} [[Category:1936 జననాలు]] [[Category:తమిళ నటులు]] [[వర్గం:తమిళ పండితులు]] [[వర్గం:భారతీయ పాత్రికేయులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు పాత్రికేయులు]] [[వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కారం పొందిన తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు]] [[Category:2026 మరణాలు]] snfmcey7rtoyzp08scpuf2jwmc8yitu 4956479 4956478 2026-09-12T01:15:54Z Muralikrishna m 106628 4956479 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = సాలమన్ పాపయ్య | father = ఎ.సుందరం | image = Prof. Sundaram Solomon Pappaiah (cropped).jpg | imagesize = | birth_date = {{Birth date|1936|02|22|mf=y}} | birth_place = [[మదురై]], [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటీషు ఇండియా]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|2026|09|11|1936|02|22}} | death_place = మదురై | education = ది అమెరికన్ కాలేజ్ ఇన్ మదురై (బి.ఎ.), త్యాగరాజర్ కాలేజ్ (ఎం.ఎ.) | occupation = [[తమిళ భాష|తమిళ]] ప్రొఫెసర్ <br>(1961-1991) <br> ది అమెరికన్ కాలేజ్<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.nilacharal.com/category/celebrities/|title=Celebrities Archives|access-date=2021-01-30|website=|archive-date=2021-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126164407/https://www.nilacharal.com/category/celebrities/|url-status=dead}}</ref> | awards = {{plainlist| * [[కళైమామణి]] (2000) * [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] (2021) }} }} '''సాలమన్ పాపయ్య''' (తమిళం:சாலமன் பாப்பையா; 1936 ఫిబ్రవరి 22 - 2026 సెప్టెంబరు 11) సన్ టి.వి.లో రెండు దశాబ్దాలకు పైగా ప్రసారమవుతున్న "పట్టిమంద్రం" (చర్చా కార్యక్రమం) టాక్ షో ద్వారా సుపరిచితుడు. ఇతడు ఇంతవరకు 12 వేలకుపైగా ప్రజలకుపయోగపడే సామాజిక అంశాలపై చర్చాకార్యక్రమాలు నిర్వహించాడు.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/Mesmerising-the-masses/article16817129.ece|title=Mesmerising the masses|first=T.|last=Saravanan|date=26 February 2010|via=www.thehindu.com}}</ref> ఇతడు తమిళ సాహిత్యాన్ని 60 సంవత్సరాలుగా ప్రచారం చేస్తూ గొప్ప తమిళ విద్వాంసులలో ఒకడిగా పేరుపొందాడు. ఇతడు తమిళభాషను ఉచ్చరించే తీరు ప్రపంచాన్ని ఆకట్టుకుంది. ఇతనికి భారతదేశపు నాలుగవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] 2021వ సంవత్సరంలో లభించింది. <ref name=Padma>{{cite web|url=http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=57307 |title=PIB Press Release: This Year's Padma Awards announced |publisher=Pib.nic.in |access-date=2011-02-02}}</ref><ref>{{cite news| url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/shinzo-abe-tarun-gogoi-ram-vilas-paswan-among-padma-award-winners-complete-list/articleshow/80453596.cms |title=Shinzo Abe, Tarun Gogoi, Ram Vilas Paswan among Padma Award winners: Complete list |publisher=[[The Times of India]] |date=25 January 2021 |access-date=25 January 2021}}</ref> ==ప్రారంభ జీవితం== పాపయ్య ఎ.సుందరం,ఎస్.పక్కియమ్మ దంపతులకు 12 మంది సంతానంలో తొమ్మిదవ వాడిగా జన్మించాడు. ఇతని తండ్రి మిల్లు కార్మికుడు. పేదరికం వల్ల ఇతడు స్నేహితుల సహాయంతో చదువును కొనసాగించాడు. అమెరికన్ కాలేజీ హైయ్యర్ సెకండరీ స్కూలుకు చెందిన డ్రాయింగ్ మాస్టర్ అరసు ఇతనికి మెళకువలు నేర్పించాడు. ప్రొఫెసర్ జ్యోతి ముత్తు ఇతనికి తమిళభాషపట్ల మమకారాన్ని పెంపొందించింది. ఇతడు త్యాగరాజర్ కాలేజీలో ఎం.ఎ. తమిళం మొట్టమొదటి బ్యాచ్‌లో చేరి ఎం.ఎ.పట్టాను పొందాడు. 1960లో ఇతడు అమెరికన్ కాలేజీ లెక్చరర్‌గా పనిచేస్తున్నప్పుడు ప్రజా ఉద్యమాలలో పాల్గొన్నాడు. ఇతడు అమెరికన్ కాలేజీ తమిళ విభాగానికి అధిపతిగా ఎదిగాడు. అనేక వేదికల ద్వారా ఇతడు తన సాహిత్య పరిజ్ఞానాన్ని ప్రజలకు అందించాడు. "పట్టి మంద్రం" ద్వారా ప్రజలలో సామాజిక చైతన్యాన్ని పెంపొందించాడు. ఇతడు కాలేజీ చదివే రోజులలో కొన్ని నాటకాలను వ్రాసి దర్శకత్వం వహించాడు.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/archive/|title=Archive News|website=The Hindu}}</ref> ఇతడు తమిళభాషలో ఐదు గ్రంథాలను రచించాడు. ==పురస్కారాలు, బిరుదులు== * 2000వ సంవత్సరంలో తమిళనాడు ప్రభుత్వం ద్వారా [[కళైమామణి]] పురస్కారం.<ref>{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2000/10/09/stories/04092234.htm |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2021-01-30 |website= |archive-date=2013-01-25 |archive-url=https://archive.today/20130125130446/http://www.hinduonnet.com/2000/10/09/stories/04092234.htm |url-status=dead }}</ref> * 2010లో అన్నామలై విశ్వవిద్యాలయం ద్వారా "ముత్తమిళ్ పెరరిజ్ఞర్ అవార్డు".<ref name="auto"/> * "తమిళ్ అరిజ్ఞర్", "అయల్ కళై అరిజ్ఞర్" బిరుదులు.<ref name="auto1"/> * 2021లో భారత ప్రభుత్వంచే [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]]. ==నటన== పాపయ్య ఈ క్రింది సినిమాలలో నటించాడు. *పుదు వరుషం (1992) *[[బాయ్స్]] (2003) *[[శివాజీ (2007 సినిమా)|శివాజీ]] (2007) ==వ్యక్తిగత జీవితం== సాలమన్ పాపయ్య మదురై జిల్లా, తిరుమంగళం తాలూకా సతన్‌గుడి గ్రామంలో జన్మించాడు. ఇతడు తన భార్య జయాబాయితో కలిసి [[మదురై]]లో నివసిస్తున్నాడు. వీరికి ఒక కుమారుడు, ఒక కుమార్తె ఉన్నారు.<ref name="auto1"/> == మరణం == వృద్ధాప్య సంబంధిత అనారోగ్యం కారణంగా, 2026 సెప్టెంబరు 11న మధురైలోని ఒక ప్రైవేట్ ఆసుపత్రిలో 90 ఏళ్ల వయసులో పాపయ్య మరణించాడు.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/madurai/tamil-scholar-solomon-pappaiah-dies-at-90-in-madurai/articleshow/134055331.cms|title=Tamil scholar Solomon Pappaiah dies at 90 in Madurai|date=11 September 2026|work=The Times of India|access-date=11 September 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.dtnext.in/news/tamilnadu/tamil-scholar-and-debate-moderator-solomon-pappaiah-passes-away-in-madurai|title=Tamil scholar and debate moderator Solomon Pappaiah passes away in Madurai|date=11 September 2026|work=DT Next|access-date=11 September 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/solomon-pappaiah-veteran-tamil-scholar-and-orator-passes-away-at-90-in-madurai/article71455573.ece|title=Solomon Pappaiah, veteran Tamil scholar and orator, passes away|date=11 September 2026|work=The Hindu|access-date=11 September 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://vijayachronicle.com/story/actor-journalist-solomon-pappaiah-dies-at-90|title=Actor Journalist Solomon pappaiah dies at 90|date=11 September 2026|work=Vijaya Chronicle|access-date=11 September 2026}}</ref> కాగా, ఆయన భార్య 2025 జనవరి 12న మరణించింది.<ref>{{cite news|url=https://www.lotustimes.org/2025/01/12/solomon-pappaiahs-wife-passes-away-in-madurai-minister-ptr-pays-homage-and-respects/|title=Solomon Pappaiah’s wife passes away in Madurai, Minister PTR pays homage and respects|date=12 January 2025|work=Lotus Times|access-date=10 September 2025}}</ref> ==మూలాలు== {{reflist}} ==బయటి లింకులు== *{{IMDb name|2696441}} {{authority control}} [[Category:1936 జననాలు]] [[Category:తమిళ నటులు]] [[వర్గం:తమిళ పండితులు]] [[వర్గం:భారతీయ పాత్రికేయులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు పాత్రికేయులు]] [[వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కారం పొందిన తమిళనాడు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు]] [[Category:2026 మరణాలు]] 0ed705gb3d562fxk55wrmmhld2rf3zn 0 321405 4956285 4690093 2026-09-11T11:59:21Z Kopparthi janardhan1965 124192 సాంకేతిక వర్గం 4956285 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = నేనుసైతం<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/12/02/stories/2003120200140400.htm|title=In his fathers footsteps|work=The Hindu|access-date=2021-03-19|archive-date=2004-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20040117223527/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/12/02/stories/2003120200140400.htm|url-status=dead}}</ref> | image = Nenu Saitham Movie Poster.jpg | director = [[ధవళ సత్యం]] | producer = [[మాదాల రవి]] | writer = [[ఎం.వి.ఎస్.హరనాథరావు]] | starring = {{Plainlist| * [[మాదాల రవి]] * [[గుర్లిన్ చోప్రా]]<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/gurleen-chopra-to-play-a-daredevil-cop-in-rowdy-police/articleshow/63642771.cms|title=Gurleen Chopra|publisher=Times Of India}}</ref> * [[జయప్రకాష్ రెడ్డి]] * [[చంద్రమోహన్]] }} | music = టి.వి.యస్. రాజు<ref name=" Audio Lable"/> | studio = భరత్ ప్రొడక్షన్స్ | released = 18 జూన్ 2004 | country = భారతదేశం | runtime = 140 నిముషాలు | language = తెలుగు }} '''నేనుసైతం''', 2004 జూన్ 18న విడుదలైన [[తెలుగు సినిమా]].<ref>{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/nenusaitham-preview-telugu-movie-7145|title=Nenu Saitham Preview|publisher=Indiaglitz|access-date=2021-03-19|archive-date=2021-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20210731214811/https://www.indiaglitz.com/nenusaitham-preview-telugu-movie-7145|url-status=dead}}</ref> భారత్ ప్రొడక్షన్స్ బ్యానరులో [[ధవళ సత్యం]] దర్శకత్వం వహించిన ఈ సినిమాలో [[మాదాల రవి]],<ref>{{Cite web|url=https://www.123telugu.com/mnews/madala-ravi-open-to-mainstream-roles.html|title=Madala Ravi open to mainstream roles|publisher=123Telugu}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://businessoftollywood.com/madala-ravi-comeback-to-tollywood/|title=Madala Ravi comeback to Tollywood|publisher=businessoftollywood}}</ref> [[గుర్లిన్ చోప్రా]], [[మాదాల రంగారావు]], [[చంద్రమోహన్]] నటించగా, టి.వి.యస్. రాజు సంగీతం సమకూర్చాడు. == నటవర్గం == {{Div col|colwidth=25em|gap=2em}} * [[మాదాల రవి]]<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/thehindu/mp/2004/06/07/stories/2004060700960300.htm|title=Nenu Saitham... Bliss... Rs.30|website=The Hindu}}</ref> * [[గుర్లిన్ చోప్రా]] * [[మాదాల రంగారావు]] * [[చంద్రమోహన్]] * [[జయప్రకాశ్ రెడ్డి]] * [[నర్రా వెంకటేశ్వర రావు]] * హరిప్రసాద్ * [[జీవా]] * [[రఘునాథ రెడ్డి]] * [[వినోద్ (నటుడు)|వినోద్]] * [[ఉత్తేజ్]] * టి.వి.యస్. రాజు * పూసల * వైఎస్ కృష్ణేశ్వరరావు * చిత్రం భాష * [[ప్రగతి (నటి)|ప్రగతి]] * [[తెలంగాణ శకుంతల]] * [[బెంగుళూరు పద్మ]] {{div col end}} == సాంకేతిక వర్గం == * దర్శకుడు: ధవళ సత్యం * రచన: యం.వి.ఎస్.హరనాధరావు * సంగీతం: టి.వి.ఎస్.రాజ్ * గీత రచయితలు: సుద్దాల అశోక్ తేజ, వేటూరి సుందరరామమూర్తి, అదృష్టదీపక్, ధవళ సత్యం, సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి * నేపథ్య గాయకులు: శ్రీపతి పండితారాధ్యుల చరణ్, బాలసుబ్రహ్మణ్యం, మనో, నిష్మా, కౌసల్య * నిర్మాత: మాదాల రవి * నిర్మాణ సంస్థ: భారత్ ప్రొడక్షన్స్ * విడుదల: 18:06:2004. == స్పందన == వాణిజ్యపరంగా విజయవంతమైన ఈ సినిమా [[మాదాల రవి]] తొలి నటనకు అవార్డులు కూడా వచ్చాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.nowrunning.com/movie/1466/telugu/nenu-saitham/index.htm|title=NENU SAITHAM MOVIE REVIEW|publisher=Now Running}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thecinebay.com/movie/index/id/6208?ed=Tolly|title=Nenu Saitham: The Cine Bay|publisher=The Cine Bay|access-date=2021-03-19|archive-date=2021-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804133753/https://www.thecinebay.com/movie/index/id/6208?ed=Tolly|url-status=dead}}</ref> == పాటలు == {{Infobox album |Name=నేనుసైతం |Type=సినిమా |Artist=టి.వి.యస్. రాజు |Cover= |Alt= |Released=2004 |Recorded= |Venue= |Studio= |Genre=పాటలు |Length=34:39 |Label=లహరి మ్యూజిక్<ref name=" Audio Lable">{{cite news|url=https://www.jiosaavn.com/album/nenu-saitham/06YjmIHMk,0_|title=Listen to Nenu Saitham Soundtrack on Saavn|access-date=2021-03-19|archive-date=2021-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20210806020549/https://www.jiosaavn.com/album/nenu-saitham/06YjmIHMk,0_|url-status=dead}}</ref> |Producer= }} ఈ సినిమాకి టి.వి.యస్. రాజు సంగీతం సమకూర్చగా, డా. [[సి. నారాయణరెడ్డి]], [[వేటూరి సుందరరామ్మూర్తి|వేటూరి]], [[సుద్దాల అశోక్ తేజ]], అదృష్ట దీపక్, ధవళ సత్యం తదితరులు పాటలు రాశాడు. [[ఎస్.పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం]], [[మనో]], [[ఎస్. పి. చరణ్]], [[కౌసల్య (గాయని)|కౌసల్య]], నిష్మ మొదలైన గాయకులు పాటలు పాడారు. లాహరి మ్యూజిక్ కంపెనీ ద్వారా పాటలు విడుదలయ్యాయి. {{Track listing | collapsed = | headline = | extra_column = | total_length = 34:39 | all_writing = | all_lyrics = | all_music = | title1 = హైదరాబాదు సేల్ | lyrics1 = | extra1 = | length1 = 4:56 | title2 = నాదిరిదిన్నారే | lyrics2 = | extra2 = | length2 = 4:54 | title3 = అష్దం కాదు | lyrics3 = | extra3 = | length3 = 3:50 | title4 = ఎక్కడికని పోతున్నారు | lyrics4 = | extra4 = | length4 = 5:29 | title5 = ఆహా జబర్దస్తు | lyrics5 = | extra5 = | length5 = 4:32 | title6 = వేదన ఎందుకు | lyrics6 = | extra6 = | length6 = 4:46 | title7 = వేదన ఎందుకు | lyrics7 = | extra7 = | length7 = 6:12 }} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == ఇతర లంకెలు == * {{IMDb title|10457422|title=నేనుసైతం}} [[వర్గం:2004 తెలుగు సినిమాలు]] [[వర్గం:చంద్రమోహన్ నటించిన సినిమాలు]] lhfi5e985ro1s7bimariupgywkujk1m 2 330589 4956791 4956248 2026-09-12T11:38:42Z Kalasagary 107518 /* ప్రపంచ చిత్రకారులు-అనువాదాలు 2 */ 4956791 wikitext text/x-wiki {{Userboxtop| నా గురించి}} {{Babel|te|en-2}} {{చిత్రలేఖనం}} {{యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-2 సభ్యులు}} {{Userboxbottom}} ==పరిచయం== నమస్తే నా పేరు [[కళాసాగర్ యల్లపు]], నేను చిత్రకారుడను, కార్టూనిస్టును, [[రచయిత]]ను. నేను తెలుగు వికీపీడియా లో [[2020]] నుండి వ్యాసాలు రాస్తున్నాను. పుట్టింది [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లా [[మంచిలి]] గ్రామం, [[డిసెంబరు]] 10 న,[[1971]] లో. తల్లిదండ్రులు యల్లపు నరసింహమూర్తి, లక్ష్మీకాంతం. పెయింటింగ్ లోను, జర్నలిజంలోనూ డిప్లొమా చేసి, 1993 సం. నుండి [[విజయవాడ]]లో స్థిరపడి వివిధ పబ్లికేషన్స్ లోనూ, పత్రికల్లోనూ చిత్రకారుడిగా, ఇలస్ట్రేటర్ గా పనిచేశాను. ప్రస్తుతం [[విజయవాడ]]లో ఒక సాఫ్ట్ వేర్ కంపెనీలో యూజర్ ఇంటర్ ఫేస్ డిజైనర్ (User Interface Designer)గా పని చేస్తున్నాను.    ==నా కార్యకలాపాలు== [[2001]] సం.లో ఆంధ్రా ఆర్టిస్టు, స్కల్ఫ్టర్స్ అండ్ కార్టూనిస్టు అసోసియేషన్ (AASCA)ను స్థాపించి, రాష్ట్రంలో నున్న సుమారు 500 మంది చిత్రకారుల, శిల్పుల, కార్టూనిస్టుల పరిచయాలతో 'ఆంధ్రకళాదర్శిని-1', 'ఆంధ్రకళాదర్శిని-2 లను ప్రచురించాను. ఈ పుస్తకాలు కళాకారుల మధ్య సత్సంబంధాలు నెలకొల్పడానికి, వారికి గుర్తింపురావడానికి ఎంతో తోడ్పడ్డాయి. [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] చిత్ర, శిల్ప కళాచరిత్రను తెలియజేసే 'తెలుగు చిత్రకళా వైభవం' పేరుతో 40 నిమిషాల వీడియో డాక్యుమెంటరీని, రంగుల రారాజు [[వడ్డాది పాపయ్య]] గారి చిత్రాలతో, జీవితచరిత్రను తెలియజేసే డాక్యుమెంటరీ సి.డి.ని రూపొందించాను. 165 మంది తెలుగు కార్టూనిస్టుల పరిచయాలతో-కార్టూన్లతో 2021లో '[[కొంటెబొమ్మల బ్రహ్మలు]]' పుస్తకాన్ని ప్రచురించాను. 'ఆస్కా' వ్యవస్థాపక కార్యదర్శిగా ఉంటూ రాష్ట్రస్థాయిలో అనేక పెయింటింగ్, కార్టూన్ పోటీలు, ప్రదర్శనలు, వర్కుషాప్లు నిర్వహించాను. [[2002]] సంవత్సరం [[విజయవాడ]]లో [[జయదేవ్]] గారు ముఖ్య అతిధిగా 'కార్టూన్ మేళా' ను నిర్వహించాను. [[విజయవాడ]] ఆర్ట్ సొసైటి కి ఉపాధ్యక్షులుగా 2022 నుండి [[2024]] వరకు వున్నాను. [[వడ్డాది పాపయ్య]] శతజయంతి ఉత్సవాలు: [[2021]] సం.లో వపా శతజయంతి (1921-2021) వేడుకలు [[విశాఖపట్నం]], [[విజయవాడ]]లలో నిర్వహించి, ఈ సందర్భంగా వపా చిత్రకళా ప్రదర్శనతో పాటు నేను, చలపతిరావు సంపాదకత్వం వహించిన 'వపాకు వందనం' రంగుల బొమ్మలతో ప్రచురించిన శతజయంతి ప్రత్యేక సంచికను ఆవిష్కరించాము. ఆర్ట్ ఆఫ్ [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] (Art of Andhra Pradesh book-కాపీ టేబుల్ బుక్): [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] చెందిన చిత్రకారులు, శిల్పులు, గ్రాఫిక్ ఆర్టిస్టులు, సినీ పోస్టర్ డిజైన్ ఆర్టిస్టులు, ఇలస్ట్రేటర్స్, ఆర్ట్ & క్రాఫ్ట్ హస్తకళాకారుల కృషిని మనకు అందించారు. ఇందులో 300 మంది కళాకారుల సమగ్ర జీవిత చిత్రణతో పాటు, మన సంస్కృతిని ప్రతిబింబించే చిత్రాలు ఎంపిక చేసి A4 సైజులో ఆర్ట్ పేపర్ పై రంగుల్లో ప్రచురించిన పుస్తకానికి సంపాదకత్వం వహించాను.   ==64కళలు.కాం (www.64kalalu.com) == ప్రపంచంలో ఏ ప్రాంతం నుంచైనా ఇంటర్నెట్ లో చదువుకునేందుకు, కళాకారులను ప్రోత్సహించేందుకు 64కళలు డాట్ కామ్ (సకల కళల సమాహారం) అంతర్జాల పత్రిక (https://64kalalu.com/) పేరుతో వెబ్ మేగజైను [[నవంబర్]], 2010సం.లో ప్రారంభించాను. <ref>[https://64kalalu.com/ 64 కళలు సకల కళల సమాహారం వెబ్ మేగజైన్]</ref>. ఈ వెబ్ మేగజైనుకు సంపాదకులుగా పుష్కరకాలంగా పత్రికను నిర్వహిస్తున్నాను. ఇందులో కళారంగానికి సంబంధించిన సకలకళల సమాచారం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఇది పూర్తి ఉచితం. ఇంటర్నెట్ సౌకర్యం ఉన్న ప్రతీవారు చదువుకోవచ్చు.   ప్రముఖ పత్రికలలో కళారంగాలపై, కళాకారుల గురించి వందలాది వ్యాసాలు రాశాను. 2006 సం.లో [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] 'పొగాకు వ్యతిరేక దినోత్సవం' సందర్భంగా నిర్వహించిన అంతర్జాతీయ కార్టూన్ పోటీలలో “బెస్ట్ కార్టూనిస్ట్” అవార్డు అందుకున్నాను. అనేక చిత్రకళా ప్రదర్శలలోనూ, సెమినార్లలోనూ పాల్గొని ఎన్నో బహుమతులు అందుకున్నాను. [[చిత్రకళ]], కార్టూన్ కళలపై [[ఆకాశవాణి]] లోను, [[దూరదర్శన్ (టివి ఛానల్)|దూరదర్శన్]] లోను పలు ప్రసంగాలు, ఇంటర్వ్యూలు నిర్వహించాను. అనేక పెయింటింగ్, కార్టూన్ పోటీలకు న్యాయనిర్ణేతగా వ్యవహరించాను. [[2010]] సం.లో కోనసీమ చిత్రకళాపరిషత్, [[అమలాపురం]] వారి రజతోత్సవాలలో 'చిత్రకళా వైజయంతి' పురస్కారం అందుకున్నాను. ==తెవికి లో నా వ్యాసాలు== '''చిత్రకారులు''' 1. [[కౌతా రామమోహన శాస్త్రి]] ‎ 2. [[గుర్రం మల్లయ్య]] 3. [[పన్నూరు శ్రీపతి]] ‎ 4. [[కౌతా ఆనందమోహనశాస్త్రి|కౌతా ఆనంద మోహన శాస్త్రి]] 5. [[వేలూరి రాధాకృష్ణ]] 6. [[మజ్జి రామారావు]] 7. [[వేముల కామేశ్వరరావు]] 8. [[జింకా రామారావు]] 9. [[పిలకా లక్ష్మీ నరసింహమూర్తి]] 10. [[మాదేటి రాజాజి]] 11. [[పల్లా పర్సినాయుడు]] 12. [[రాయన గిరిధర్ గౌడ్]] 13. [[బొండా జగన్మోహనరావు]] 14. [[సురేష్ కడలి]] 15. [[రమేష్ గురజాల|రమేష్ గుర్జాల]] 16. [[మంచెం సుబ్రమణ్యేశ్వర రావు]] 17. [[బి.ఏ. రెడ్డి చిత్రకారుడు]] 18. [[దార్ల నాగేశ్వరరావు]] 19. [[దాసి సుదర్శన్]] 20. [[గంగాధర్ చిత్రకారుడు]] 21. [[వి. రమేష్]] 22. [[టి. వెంకన్న]] 23. [[పి. సాల్మన్ రాజు]] 24. [[ఉల్చి చిత్రకారుడు]] 25. [[రెడ్దప్ప నాయుడు]] 26. [[వి.వి. భగీరథి]] 27. [[పి.ఎస్. చంద్రశేఖర్]] 28. [[అంకాల వెంకట సుబ్బారావు]] 29. [[మారేమండ శ్రీనివాసరావు]] 30. [[ఉండ్రు ఆశీర్వాదం]] 31. [[మహమ్మద్ ఒస్మాన్ ఖాన్]] 32. [[కవితా దేవుస్కర్]] 33. [[వెల్లటూరి పూర్ణానంద శర్మ]] 34. [[పణితపు నాగేశ్వరరావు]] 35. [[కొండిపర్తి శేషగిరిరావు]] 36. [[గేదెల అప్పారావు]] 37. [[పొట్లూరి హనుమంతరావు]] 38. [[కాళ్ళ సత్యనారాయణ]] 40. [[సింగంపల్లి సత్యనారాయణ]] 41. [[బి.కె.ఎస్. వర్మ]] 42. [[దేవీప్రసాద్ చిత్రకారుడు]] 43. [[కూరెళ్ల శ్రీనివాస్]] 44. [[ఆత్మకూరు రామకృష్ణ]] 45. [[మహారాజ సాయాజీరావు యూనివర్సిటీ అఫ్ బరోడా]] 46. [[గూగుల్ ఆర్ట్స్ & కల్చర్]] 47. [[దేవరాజ్ దాకోజీ]] 48. [[వడ్లమాని మధుసూదనరావు]] 49. [[ఆదిత్య చారి]] 50. [[ఎస్. ఎమ్. పండిట్]] 51. [[నికోలస్ రోరిక్]] 52. [[జయంత్ మండా]] '''శిల్పకారులు''' 1. [[శ్రీనాథ రత్నశిల్పి వుడయార్]] 2. [[దేవు శంకర్]] 3. [[గవ్వ రవీంద్ర రెడ్డి]] 4. [[డి.యన్.వి. ప్రసాద్]] 5. [[అక్కల మంగయ్య]] 6. [[సుబోధ్ గుప్తా]] 7. [[ఎం.వి. రమణారెడ్డి (శిల్పి)]] '''కార్టూనిస్టులు''' 1. [[కార్టూనిస్ట్ పాప]] ‎2. [[సుభాని (కార్టూనిస్ట్)]] 3. [[సురేంద్ర (కార్టూనిస్ట్)]] 4. [[భగవాన్ రెడ్డి]]. 5. [[బొమ్మన్ కార్టూనిస్ట్]] 6. [[నాగిశెట్టి (కార్టూనిస్ట్)]] 7. [[కార్టూనిస్ట్ అరుణ్]] 8. [[వర్చస్వి కార్టూనిస్ట్]] '''నాటక రంగం''' 1. [[మన్నె శ్రీనివాసరావు|మన్నే శ్రీనివాసరావు]] 2. [[బి.సి. కృష్ణ (నటుడు)]] 3. [[శేషయ్యగారిపల్లి అంజనప్ప]] 4. [[కోనేటి సుబ్బరాజు]] 5. [[వి.యస్. రాఘవాచారి]] 6. [[పి.వి.ఎన్. కృష్ణ]] 7. [[గుమ్మడి గోపాలకృష్ణ]] 8. [[వాడ్రేవు సుందరరావు]] '''ఇతరులు''' 1. [[మువ్వల పెరుమాళ్ళు]] 2. [[డాక్టర్ జంధ్యాల శంకర్]] 3. [[సింగంపల్లి అశోక్ కుమార్]] 4. [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ఆటోనగర్ పారిశ్రామిక వాడ]] 5. [[తుమ్మలపల్లి వారి క్షేత్రయ్య కళాక్షేత్రం]] 6. [[సిద్ధార్థ కళాపీఠము]] 7. [[కిరణ్ ప్రభ]] 8. [[నాగళ్ళ గురుప్రసాదరావు]] 9. [[రావి రంగారావు]] 10. [[అబ్దుల్ రజాహుస్సేన్]] 11. [[కొప్పర్తి రాంబాబు]] 12. [[ఎం.ఆర్.వి. సత్యనారాయణ మూర్తి]] 13. [[జాన్సన్ చోరగుడి]] 14. [[వై.సి.వి. రెడ్డి]] 15. [[చెన్నాప్రగడ శర్మ]] 16. [[యం.సి. దాసు]] 17. [[బెజవాడ మెడికల్ అసోసియేషన్]] 18. [[జి.వి.ఆర్. ప్రభుత్వ సంగీత నృత్య కళాశాల]] 19. [[పాల్ మాక్సిమ్ నర్స్]] 20. [[వేమూరి బలరామ్]] 21. [[ఎం.ఎన్. రావు]] 22. [[రేడియో భానుమతి]] 23. [[డాక్టర్ మారు]] 24. [[లగడపాటి సంగయ్య]] 25. [[పూలబాల వెంకటప్రసాద్]] 26. [[జహంగీర్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ]] 27. [[చిత్రాడ కిషోర్ కుమార్]] ==తెలుగు పుస్తక పరిచయాలు== 1. [[మానసార వాస్తుశాస్త్రం]] 2. [[ఆంధ్ర చిత్రకళా సంరక్షకుడు]] 3. [[శిల్ప, చిత్రకళ పరిణామం]] 4. [[దక్షిణాంధ్ర దారిదీపాలు]] 5. [[అగమ్యగమ్యాలు]] 6. [[ఆంధ్రగీతి-తెలుగు భాషా జాగృతి]] 7. [[హాస్యం శరణం గచ్ఛామి]] 8. [[మ్యూరల్స్ ఆఫ్ శ్రీకూర్మం టెంపుల్]] 9. [[చిత్రకళా తపస్వి రాజా రవివర్మ]] 10. [[ఈ జీవితానికి ఇది చాలు]] 11. [[టు ద పాయింట్ (సుభాని కార్టూన్స్)]] 12. [[ఆధునిక కవిత్వం-వైచిత్రీ ప్రియత్వం]] 13. [[కళాప్రపంచం (వ్యాస సంపుటి)]] ==అనువాదాలు == 1. [[బికాష్ భట్టాచార్జీ]] 2. [[సీవీ రాజు]] 3. [[ఆర్. సి. మెహతా]] 4. [[ఎన్. ఎస్. బెంద్రే]] 5. [[జ్యోతి భట్]] 6. [[రతన్ పరిమూ]] 7. [[మణీంద్ర అగ్రవాల్]] 8. [[ఓమ్ ప్రకాష్ అగర్వాల్]] 9. [[పరేష్ మైతీ]] 10. [[మాథుర్ సవానీ]] 11. [[లక్ష్మణ్ మహాదేవ్ చితాలే]] 12. [[బ్రహ్మదేవ్ రామ్ పండిట్]] 13. [[రాజేంద్ర టికు]] 14. [[బిమన్ బిహారీ దాస్]] 15. [[ఎస్. నరసింహ స్వామి]] 16. [[కె. ఎమ్. చెరియన్ (జర్నలిస్ట్)]] 17. [[లలిత కళా అకాడమీ]] 18. [[సోమనాథ్ హోరె]] 19. [[రాంకింకర్ బైజ్]] 20. [[ఎం.ఆర్. అచ్రేకర్]] 21. [[ధనరాజ్ భగత్]] 22. [[అచ్యుత్ కన్విందే]] 23. [[కైలాష్ చంద్ర మెహర్]] 24. [[ఎస్. షకీర్ అలీ]] 25. [[ముత్తయ్య స్థపతి]] 26. [[ఆలిస్ బోనర్]] 27. [[చింతామణి కర్]] 28. [[సుధీర్ రంజన్ ఖస్తగీర్]] 29. [[లక్ష్మణ్ పాయ్]] 30. [[శంఖో చౌధురి]] 31. [[అపూర్బా కిషోర్ బిర్]] 32. [[రాజ్ బిసారియా]] 33. [[తయబ్ మెహతా]] 34. [[డోరతీ చాకో]] 35. [[సుకుమార్ సేన్ (చరిత్రకారుడు)]] 36. [[బెన్ కింగ్స్‌లీ]] 37. [[నర్మదా ప్రసాద్ గుప్తా]] 38. [[జార్జ్ యో]] 39. [[ఖ్వాజా అహ్మద్ అబ్బాస్]] 40. [[జ్ఞాన చంద్ర ఘోష్]] 41. [[సదనం పి. వి. బాలకృష్ణన్]] 42. [[హబీబ్ రెహమాన్]] 43. [[లాల్జీ సింగ్]] 44. [[అశోక్ రాజగోపాల్]] 45. [[నీలకంఠ దాస్]] 46. [[సురీందర్ కుమార్ సామ]] 47. [[నరేష్ సోహల్]] 48. [[సర్వజ్ఞ సింగ్ కటియార్]] 49. [[లక్ష్మీ ప్రసాద్ సిహారే]] 50. [[అరూన్ పురీ]] 51. [[హృదయనాథ్ మంగేష్కర్]] 52. [[దల్వీర్ భండారీ]] 53. [[జుబిన్ మెహతా]] 54. [[బలరామ్ భార్గవ]] 55. [[ఆనంద్ స్వరూప్ ఆర్య]] 56. [[జోసెఫ్ హెచ్. పెరీరా]] 57. [[సరోజ్ గుప్తా]] 58. [[ఉస్తాద్ మొయినుద్దీన్ ఖాన్]] 59. [[మనోరంజన్ దాస్]] 60. [[గురుప్రసాద్ మహాపాత్ర]] 61. [[పి నారాయణ కురుప్]] 62. [[రామ్ సహాయ్ పాండే]] 63. [[తుషార్ కాంతి ఘోష్]] 64. [[కార్మెల్ బెర్క్‌సన్]] 65. [[మధుకర్ కేశవ్ ధవలీకర్]] 66. [[అర్మిడా ఫెర్నాండెజ్]] 67. [[ఎం. ఎస్. కృష్ణన్]] 68. [[వివేకానంద ముఖోపాధ్యాయ]] 69. [[ప్రతిభా సత్పతి]] 70. [[పద్మజ ఫెనానీ జోగ్లేకర్]] 71. [[మహారాజ్ కిషన్ భాన్]] 72. [[రోనెన్ సేన్]] 73. [[జతిన్ దాస్]] 74. [[రంగసామి ఎల్. కశ్యప్]] 75. [[హెచ్. సి. వర్మ]] 76. [[ఎన్. నారాయణ్ గాడ్బోలే]] 77. [[కైలాష్ సింగ్ శంఖాలా]] 78. [[నీలాంబర్ పంత్]] 79. [[హరి శంకర్ సింఘానియా]] 80. [[ఎబర్‌హార్డ్ ఫిషర్ (కళా చరిత్రకారుడు)]] 81. [[టి. ఎన్. మనోహరన్]] 82. [[మన్మోహన్ మహాపాత్రా]] 83. [[జాయ్ మైఖేల్]] 84. [[అస్తాద్ దేబూ]] 85. [[శ్రీనివాస్ వినాయక్ ఖలే]] 86. [[ప్రసాద్ సావ్కర్]] 87. [[మధు పండిట్ దాస]] 88. [[ఎ. సి. ఎన్. నంబియార్]] 89 [[పోథన్ జోసెఫ్]] 90. [[మను పరేఖ్]] 91. [[బువాంగి సైలో]] 92. [[గౌరవ్ ఖన్నా (బ్యాడ్మింటన్)]] 93. [[కె. విజయరాఘవన్]] 94. [[రవివర్మ మార్తాండ వర్మ]] 95. [[కృష్ణ కన్హాయి]] 96. [[కె. విజయ్ కుమార్]] 97. [[రమాకాంత్ శుక్లా]] 98. [[పెపిటా సేథ్]] 99. [[కళామండలం శివన్ నంబూద్రి]] 100. [[కెకూ ఎం. గాంధీ]] 101. [[కళామండలం శివన్ నంబూద్రి]] 102. [[సాకర్ ఖాన్ మంగనియర్]] 103. [[పి.కె. అయ్యంగార్]] 104. [[సురేంద్రనాథ్ కర్]] 105. [[భగవతి చరణ్ వర్మ]] 106. [[డోరతీ చాకో]] 107. [[మేరీ క్లబ్‌వాలా జాదవ్]] 108. [[డోరతీ చాకో]] 109. [[హరి మాధవ్ ముఖోపాధ్యాయ]] 110. [[ఇందు భూషణ్ సిన్హా]] 111. [[ఇమ్రాన్ షా (రచయిత)]] 112. [[ముజఫర్ అలీ]] 113. [[ఆద్య రంగాచార్య]] 114. [[ఆనంద శంకర్ రే]] 115. [[సూర్యదేవ్ సింగ్ బరేత్]] 116. [[నీలాంబర్ దేవ్ శర్మ]] 117. [[జితేంద్ర అభిషేకీ]] 118. [[కె. ఎన్. దండాయుధపాణి పిళ్ళై]] 120. [[జ్ఞాన్ చతుర్వేది]] 121. [[ఆదర్శ్ సేన్ ఆనంద్]] 122. [[జుగల్ కిషోర్ (వైద్యుడు)]] 123. [[బన్సీ కౌల్]] 124. [[యేషే డోర్జీ తోంగ్చి]] 125 [[కె. మాంగీ సింగ్]] 126. [[థాను పద్మనాభన్]] 127. [[అనిల్ కె. రాజవంశీ]] 128. [[జితేంద్ర హరిపాల్]] 129. [[రాజ్‌కుమార్ సింఘాజిత్ సింగ్]] 130. [[కృష్ణస్వామి స్వామినాథన్]] 131. [[అజయ్ వి. భట్]] 132 [[హర్భజన్ సింగ్ (పర్వతారోహకుడు)]] 133. [[కర్సన్‌భాయ్ పటేల్]] 134. [[శంకరనారాయణ మీనన్]] 135. [[అశోక్ చక్రధర్]] 136. [[పుష్పబెన్ మెహతా]] 137. [[ప్రహ్లాద్ చంద్ర తాసా]] (పద్మ భూషణ్) 138. [[నారాయణ పురుషోత్తమ మల్లయ్య]] 139. [[మహ్మద్ అమీన్ (చరిత్రకారుడు)]] 140. [[డాడీ పుదుంజీ]] 141. [[సంజయ్ గోవింద్ ధండే]] 142. [[సయ్యద్ ఇ. హస్నైన్]] 143. [[ధర్మ వీర]] 144. [[మహేష్ శర్మ (సామాజిక కార్యకర్త)]] 145. [[రాజేంద్ర కుమార్]] 146. [[అనురాగ్ ఆనంద్]] ==ప్రపంచ చిత్రకారులు-అనువాదాలు 2== 146.[[రెంబ్రాండ్]] 147. [[ఎఫ్.ఎన్. సౌజా]] 148. [[జార్జియో వసారి]] 149. [[రాఫెల్ (చిత్రకారుడు)]] 150. [[కిరణ్ నాడార్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్]] 151. [[అబనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] 152. [[గగనేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] 153. [[ముకుల్ చంద్ర దే]] 154. [[బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] 155. [[అసిత్ కుమార్ హల్దార్]] 156. [[సమీర్ మండల్]] 157. [[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్ అండ్ క్రాఫ్ట్]] 158. [[కిసోరీ రాయ్]] 159. [[శక్తి బర్మన్]] 160. [[జహర్ దాస్‌గుప్తా]] 161. [[రాయల్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] 162. [[జార్జ్ క్లాసెన్]] 163. [[ఆల్బ్‌రెక్ట్ డ్యూరర్]] 164. [[జామియా మిలియా ఇస్లామియా]] 165. [[గుస్తావ్ క్లిమ్ట్]] 166. [[డియెగో వెలాజ్‌క్వెజ్]] 167. [[జోహన్నెస్ వెర్మీర్]] 168. [[ది కిస్ (క్లిమ్ట్)]] 169. [[లాస్ మెనినాస్]] 170. [[గర్ల్ విత్ ఎ పెర్ల్ ఇయర్రింగ్]] 171. [[బ్రోంజినో]] 172. [[సాండ్రో బొటిసెల్లి]] 173. [[రాబర్టో కావల్లి]] 174. [[టిటియాన్]] 175. [[డొనాటెల్లో]] 176. [[మాసాసియో]] 177. [[వాసుదేవ్ కామత్]] 178. [[బాంబే ప్రోగ్రెసివ్ ఆర్టిస్ట్స్ గ్రూప్]] 179. [[చోళమండల్ ఆర్టిస్ట్స్ విలేజ్]] 180. [[కలకత్తా గ్రూప్]] 181. [[ప్రదోష్ దాస్‌గుప్తా]] 182. [[ఇండియన్ రాడికల్ పెయింటర్స్ అండ్ స్కల్ప్టర్స్ అసోసియేషన్]] 183. [[అగస్టే రోడిన్]] 184. [[కె. పి. కృష్ణకుమార్]] 185. [[ది థింకర్]] 186. [[కర్రీ బార్కర్]] 187. [[అబ్సెషన్ (2025 సినిమా)|అబ్సెషన్]] 188. [[ధీరజ్ చౌదరి]] 189. [[రాబిన్ మండల్]] 190. [[కె. కె. మీనన్]] 191. [[హిమ్మత్ షా]] 192. [[ఎస్. నందగోపాల్]] 193. [[చామరాజేంద్ర అకాడమీ ఆఫ్ విజువల్ ఆర్ట్స్]] 194. [[ది ఫోర్ ఎలిమెంట్స్ (ఆర్కింబోల్డో)]] 195. [[రాజీవ్ మల్హోత్రా]] 196. [[కునాల్ కమ్రా]] 197. [[గియుసేప్ ఆర్కింబోల్డో]] 198. [[ఫ్యోడర్ అలెక్సీవ్]] 199. [[ఇవాన్ ఐవాజోవ్‌స్కై]] 200. [[సైలోజ్ ముఖర్జీ]] 201. [[లూకా సినోరెల్లి]] 202. [[మానవ్ గుప్తా]] 203. [[అమిత్ దత్]] 204. [[అశ్విని భట్]] 205. [[అతుల్ డోడియా]] 206. [[కె. పి. థామస్]] 207. [[కరుణ సుక్క]] 208. [[హెన్రీ మాటిస్]] 209. [[రూబెన్స్ పీల్]] 210. [[పీటర్ బ్లూమ్]] 211. [[ఫ్రెడ్ కబోటీ]] 212. [[పీటర్ వౌల్కోస్]] 213. [[అమెరికా శిల్పకళ]] 214. [[హెర్మన్ రోజ్]] 215. [[బోరిస్ వల్లెజో]] 216. [[బెంజమిన్ వెస్ట్]] 217. [[జాన్ వెస్లీ జార్విస్]] 218. [[ఇటాలియన్ కళ]] 219. [[పెర్లే ఫైన్]] 220. [[విలియం రష్ (శిల్పి)]] 221. [[రెంబ్రాండ్ పీల్]] 222. [[సెఫాస్ థాంసన్]] 223. [[వాషింగ్టన్ ఆల్‌స్టన్]] 235. [[ఎడ్వర్డ్ హిక్స్]] 236. [[సాల్వటర్ ముండి]] 237. [[జాన్ నీగల్]] 238. [[బాస్ ఓటిస్]] 239. [[జార్జ్ క్యాట్లిన్]] 240. [[జేమ్స్ పీల్]] 241. [[జాన్ హెస్సెలియస్]] 242. [[జేమ్స్ బోమన్]] 243. [[రాఫెల్ పీల్]] 244. [[డిజిటల్ ఆర్ట్]] 245. [[గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్]] 246. [[థామస్ స్మిత్]] 247. [[చార్లెస్ డి లా ఫోస్]] 248. [[జాన్ లూయిస్ క్రిమ్మెల్]] 249. [[ఎడ్వర్డ్ సావేజ్]] ==గూగుల్ ఎడిటథాన్-4 అనువాదాలు== 1. [[భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి]] 2. [[గ్రీకు పురాణాలు]] 3. [[ఫ్లోరెన్స్]] 4. [[లాటిన్ లిపి]] 5. [[అపోలో]] 6. [[సాంచి]] 7. [[సౌందర్యశాస్త్రం]] 8. [[సంక్రాతి]] 9. [[అంతర్జాతీయ ప్రామాణీకరణ సంస్థ]] 10. [[నారింజ రంగు]] 11. [[చోళ రాజ్య దేవాలయాలు]] 12. [[హోకుసాయి]] 13. [[దీర్ఘచతురస్రం]] 14. [[భారతీయులు]] 15. [[అశోకుడి శాసనాలు]] 16. [[ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ వాస్తు సంగ్రహాలయం]] 17. [[మాయాదేవి (బుద్ధుని తల్లి)]] 18. [[వేలిముద్ర]] 19. [[ఇంద్రాణి]] 20. [[జాజికాయ]] 21. [[కొచ్చి అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] 22. [[సిందూరం]] 23. [[కంప్యూటింగ్]] 24. [[గ్రామీ అవార్డులు]] 25. [[ఇంగ్లీష్ వింగ్లిష్]] 26. [[తైల చిత్రలేఖనం]] 27. [[సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీరింగ్]] 28. [[రసము (సాహిత్యం)]] 29. [[ఆనందబజార్ పత్రిక]] 30. [[రాతప్రతి]] 31. [[అహ్మదాబాద్ విమానాశ్రయం]] 32. [[ఓడరేవు]] 33. [[అంతర్జాతీయ పౌర విమానయాన సంస్థ]] 34. [[కంపాలా]] 35. [[అకాడమీ]] 36. [[దేవదాస్ (1955 సినిమా)]] 37. [[నాట్యగత్తె విగ్రహం]] 38. [[మెట్ల బావి]] 39. [[పౌరసత్వం]] 40. [[సెలవుదినం]] 41. [[టోక్యో విశ్వవిద్యాలయం]] 42. [[ప్రపంచ బిలియనీర్ల జాబితా]] 43. [[విజువల్ స్టూడియో]] 44. [[సోనీ మొబైల్]] 45. [[బి.హెచ్.ఇ.ఎల్]] 46. [[మెట్ గాలా]] 47. [[మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్]] 48. [[గూగుల్ న్యూస్]] 49. [[ఫిల్మ్ ఫేర్]] 50. [[గూగుల్ అల్లో]] 51. [[డిప్లొమా]] 52. [[ఫోటో జర్నలిజం]] 53. [[కాల ప్రయాణం]] 54. [[సుజుకి]] 55. [[ఫిలిప్స్]] 56. [[భారత్ ఎలక్ట్రానిక్స్ లిమిటెడ్]] 57. [[ఆన్‌లైన్ ప్రకటనలు]] 58. [[పింట్రెస్ట్]] 59. [[వడ్రంగం]] 60. [[వక్రరేఖ]] 61. [[రవీంద్ర సంగీతం]] 62. [[టైమ్స్ నౌ]] 63. [[ఎల్లో జర్నలిజం]] 64. [[భారతీయ మహిళా బ్యాంకు]] 65. [[ఆర్ (ప్రోగ్రామింగ్ భాష)]] 66. [[దృశ్య వర్ణపటం]] 67. [[పడుకగది]] 68. [[క్రీడా మైదానం]] 69. [[వ్యవస్థ]] 70. [[డాటా సైన్స్]] 71. [[డిస్కవరీ ఛానల్]] 72. [[ఐఐటీ పాట్నా]] 73. [[హిందూ మతంలో బుద్ధుడు]] 74. [[కోల్‌కతా మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్]] 75. [[నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఇండియా]] 76. [[భారతీయ మ్యూజియం]] 77. [[ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ వాస్తు సంగ్రహాలయం]] 78. [[బ్రిటిష్ మ్యూజియం]] 79. [[అమెరికన్ మ్యూజియం ఆఫ్ నేచురల్ హిస్టరీ]] 80. [[విక్టోరియా - ఆల్బర్ట్ మ్యూజియం]] 81. [[సైన్స్ మ్యూజియం, లండన్]] 82. [[స్టేట్ హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం]] 83. [[నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ చైనా]] 84. [[మ్యూజియం ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ ఇండస్ట్రీ]] 85. [[జర్మన్ మ్యూజియం ఆఫ్ టెక్నాలజీ]] 86. [[నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్]] 87. [[మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, బోస్టన్]] 88. [[కాపిటల్ మ్యూజియం]] 89. [[వియన్నా టెక్నికల్ మ్యూజియం]] 90. [[జెఫ్రీ హింటన్]] 91. [[చలనచిత్ర నిర్మాణం]] 92. [[సాల్ట్ లేక్ స్టేడియం]] 93. [[యూరాలజీ]] 94. [[యష్ రాజ్ ఫిల్మ్స్]] 95. [[హెచ్.బి.ఓ]] 96. [[చరిత్ర రచన]] 97. [[ఐరోపా చరిత్ర]] 98. [[ఎల్.ఈ.డి]] 99. [[సి. శివరామ మూర్తి]] 100. [[ఫిజియోథెరపీ]] 101. [[సంకేత పదం]] 102. [[జిప్ కోడ్]] 103. [[అంధేరీ]] 104. [[ఖగోళ శాస్త్రవేత్త]] 105. [[రాజ్ షమాని]] 106. [[గౌరవ్ చౌదరి (యూట్యూబర్)]] 107. [[శృతి గొట్టిపాటి]] 108. [[బని థాని]] 109. [[త్రీ గర్ల్స్ పెయింటింగ్]] 110. [[పాల్ గాగిన్]] 111. [[కె.సి.ఎస్. పణికర్]] 112. [[5-మినిట్ క్రాఫ్ట్స్]] 113. [[నీతి శాస్త్రం]] 114. [[భారతి ఖేర్]] 115. [[జోగేన్ చౌధురి]] ==గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 అనువాదాలు== 1. [[కుతుబ్ మీనార్ కాంప్లెక్స్]] 2. [[కాశ్మీర్ సుల్తానేట్]] 3. [[తెనాలిరామన్ (సినిమా)]] 4. [[ప్రాచీన కమ్యూనిజం]] 5. [[సూరదాస్]] 6. [[బార సంస్కృతి]] 7. [[ఖాన్ జహాన్ అలీ]] 8. [[పర్షియన్ యుద్ధ ఏనుగులు]] 9. [[కుముదేందు ముని]] 10. [[రామ్‌గంగ యుద్ధం]] 11. [[నందన యుద్ధం]] 12. [[మధుర విజయం]] 13. [[సోమపుర మహావిహారం]] 14. [[సాయపనేని నాయకులు]] 15. [[పండిత విహారం]] 16. [[జినసేనుడు]] 18. [[రామ కులశేఖర]] 19. [[కబీర్ పంత్]] 20. [[కాంస్య శిల్పం]] 21. [[హొయసల సాహిత్యం]] 22. [[రవిదాసియా]] 23. [[ధర్మ రాజా]] 24. [[బౌద్ధమతం, జైనమతం]] 26. [[బౌద్ధ ఆధునికవాదం]] 27. [[అసురుల జాబితా]] 28. [[నిజమైన బుద్ధ పాఠశాల]] 29. [[వేద సంస్కృతం]] 30. [[లిటిల్ బుద్ధ]] 31. [[బౌద్ధమతంలో మహిళలు]] 32. [[దేశాల వారీగా బౌద్ధమతం]] 33. [[బౌద్ధమతం, కులం]] 34. [[వుడెన్ ఫిష్]] 35. [[బౌద్ధ కళ]] 36. [[వివాహంపై బౌద్ధ దృక్పథం]] 37. [[ప్రపంచ బౌద్ధ సదస్సు]] 38. [[పగోడా]] 39. [[శ్రీలంకలోని స్థూపాలు]] 40. [[కంబోడియాలోని స్థూపాలు]] 41. [[బౌద్ధ సాహిత్యం]] 42. [[నేపాల్‌లోని స్థూపాలు]] 43. [[ఛేనా]] 44. [[అస్సాం టీ]] 45. [[బాంబే క్రికెట్ క్లబ్]] 46. [[అప్పం]] 47. [[బౌద్ధ జాతీయవాదం]] 48. [[సహజ]] 49. [[ప్రాణ విముక్తి]] 50. [[టిబెట్ కేంద్రం]] 51. [[బౌద్ధమతం శరీరం]] 52. [[కుర్కురే]] 53. [[ఖుదిరామ్ దాస్]] 54. [[నైలా కబీర్]] 55. [[ఉస్మాన్ సిరాజుద్దీన్]] 56. [[డార్జిలింగ్ సంస్కృతి]] 57. [[కలకత్తా రివర్‌సైడ్]] 58. [[మౌర్య కళ]] 59. [[గుప్త కళ]] 60. [[ఇండో-గ్రీక్ కళ]] 61. [[ఇందిరా గాంధీ నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ ఆర్ట్స్]] 62. [[పీకాక్ కింగ్]] 63. [[సింధు లోయ నాగరికత మతం]] 64. [[భారతదేశ స్వర్ణయుగం]] 65. [[రామాయణం 3392 AD]] 66. [[గుజరాత్ వాతావరణం]] 67. [[భారత కాలమానం]] 68. [[భారతీయ ప్రకృతి చరిత్ర]] 69. [[ఢిల్లీ వాతావరణం]] 70. [[రాజస్థానీ ప్రజలు]] 71. [[దక్షిణ భారతదేశ భౌగోళికం]] 72. [[ఉత్తర కర్ణాటక]] 73. [[తీరప్రాంత భారతదేశం]] 74. [[రెడ్ కారిడార్]] ..... 75. [[రాణి సరాయ్ యుద్ధం]] 76. [[బాలాపూర్ యుద్ధం]] 77. [[షాజహాన్ పాలనలో గుజరాత్]] 78. [[బాలాజీ విశ్వనాథ్]] 79. [[మొఘల్ రాజవంశం]] 80. [[మొదటి లోహ్‌గఢ్ యుద్ధం]] 81. [[ప్రాచీన గ్రీసు, భారతదేశం మధ్య సంబంధాలు]] 82. [[మూషిక రాజవంశం]] 83. [[ఆంగ్లో-హిందూ చట్టం]] 84. [[ఇండో-రోమన్ వాణిజ్య సంబంధాలు]] 85. [[ఇండో-మెసొపొటేమియా సంబంధాలు]] 86. [[తమిళ సాహిత్యంలో రామాయణం]] 87. [[భారతదేశంలో ఇనుప యుగం]] 88. [[మంత్ర-రాక్ నృత్యం]] 89. [[ప్రాచీన తక్షశిల విశ్వవిద్యాలయం]] 90. [[అరికమేడు]] 91. [[గాంధార రాజ్యం]] 92. [[హంస సందేశం]] 93. [[సుమతినాథుడు]] 94. [[శశిరేఖా పరిణయం]] 95. [[హిందూమతంలో దేవుడు, లింగభేదం]] 96. [[అద్భుత రామాయణం]] 97. [[తొలి పాండ్యుల సమాజం]] 98. [[నమస్తే యోగా]] 99. [[రామాయణంః ది లెజెండ్ ఆఫ్ ప్రిన్స్ రామ]] 100. [[అశోకుని ధమ్మం విధానం]] 101. [[సిద్ధార్థ (నవల)]] 102. [[చెంకుట్టువన్]] 103. [[కట్టైకూత్తు]] 104. [[తెరుకూత్తు]] 105. [[దేవీ-చంద్రగుప్తం]] 106. [[నాలుక, పెదవుల లోగో]] 107. [[కావి రంగు కుండల సంస్కృతి]] 108. [[ప్రాచీన వీణ]] 109. [[క్లే సంస్కృత లైబ్రరీ]] 110. [[కర్ణభారం]] 111. [[మధుర సింహ శిఖరం]] 112. [[ధర్మరాజిక స్థూపం]] 113. [[అంధ యుగ్ (పద్య నాటకం)]] ==నా ప్రమేయం ఉన్న తెవికీ పేజీల జాబితా== 1. [[దామెర్ల రామారావు]] 2. [[వడ్డాది పాపయ్య]] 3. [[విజయ్ రామ్]] 4. [[సిరందాసు వెంకట రామారావు]] 5. [[మాధవపెద్ది గోఖలే]] 6. [[వాసిరెడ్డి వేణుగోపాల్]] 7. [[నాగసూరి వేణుగోపాల్]] 8. [[సి.ఎస్.ఎన్. పట్నాయక్]] 9. [[అంట్యాకుల పైడిరాజు]] 10. [[మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి]] 11. [[సి.ఎన్.వెంకటరావు]] 12. [[బాపు]] 13. [[కొసనా ఈశ్వరరావు]] 14. [[బాలి (చిత్రకారుడు)]] 15. [[మళ్ళ జ్యోతిర్మయి]] 16. [[జయదేవ్]] 17. [[సత్యమూర్తి]] 18. [[శంకు]] 19. [[తులసీరాం]] 20. [[గీతా సుబ్బారావు]] 21. [[కొత్తపల్లి సరళాదేవి]] 22. [[భారతీయ చిత్రకళ]] 23. [[నందిని గౌడ్]] 24. [[అయినాల మల్లేశ్వరరావు]] 25. [[గోపరాజు సమరం]] 26. [[గుర్రం మల్లయ్య]] 27. [[పాకాల తిరుమల్ రెడ్డి]] 28. [[కాపు రాజయ్య]] 29. [[గణపతి స్థపతి]] 29. [[వేలు ఆనందాచారి]] 30. [[కణ్వశ్రీ]] 31. [[మోహన్ (చిత్రకారుడు)]] 32. [[ఆకాశవాణి కేంద్రం, విజయవాడ]] 33. [[నందలాల్ బోస్]] ఫోటోలు చేర్చిన వ్యాసాలు : 1. [[చొక్కాపు వెంకటరమణ]] 2. [[అంట్యాకుల పైడిరాజు]] 3. [[కళాధర్]] 4. [[గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్]] 5. [[యద్దనపూడి సులోచనారాణి]] 6. [[బలభద్రపాత్రుని రమణి]] 7. [[పెళ్లకూరు జయప్రద]] 8. [[కె.ఎన్. మల్లీశ్వరి]] 9. [[సి.వి.సర్వేశ్వరశర్మ]] 10. [[శీలా వీర్రాజు]] 11. [[చుండూరి మృణాళిని]] 12. [[గుత్తికొండ సుబ్బారావు]] 13. [[కార్టూనిస్ట్ టీవీ]] 14. [[కొమ్మనాపల్లి గణపతిరావు]] 15. [[కుప్పిలి పద్మ]] 16. [[చిల్లర భవానీదేవి]] 17. [[చంద్ర (కళాకారుడు)]] 18. [[బండి నారాయణస్వామి]] 19. [[కోకా విమలకుమారి]] 20. [[కొండూరు వీరరాఘవాచార్యులు]] 21. [[చింతకింది శ్రీనివాసరావు]] 22. [[శారదా శ్రీనివాసన్]] 23. [[వంగూరి చిట్టెన్ రాజు]] 24. [[మామిడిపూడి కృష్ణమూర్తి]] 25. [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]] 26. [[బి.ఎన్. శాస్త్రి]] 27. [[నవోదయ రామమోహనరావు]] 28. [[షణ్ముఖి ఆంజనేయ రాజు]] 29. [[గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్]] 30. [[లల్లాదేవి]] ==మూలాలు== {{మూలాల జాబితా}} * https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.386109 * https://archive.org/details/64kalalu-12years ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:అనువాద పరికరాన్ని వాడే వాడుకరులు]] [[వర్గం:తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులు]] {{User IND Citiz}}{{అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యుడు}}{{User Wikipedian For|year=2021|month=06|day=01}} 4ayffou3mx947ncws5vmr2zk2ulrtbs 4956813 4956791 2026-09-12T11:58:21Z Kalasagary 107518 /* ప్రపంచ చిత్రకారులు-అనువాదాలు 2 */ 4956813 wikitext text/x-wiki {{Userboxtop| నా గురించి}} {{Babel|te|en-2}} {{చిత్రలేఖనం}} {{యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-2 సభ్యులు}} {{Userboxbottom}} ==పరిచయం== నమస్తే నా పేరు [[కళాసాగర్ యల్లపు]], నేను చిత్రకారుడను, కార్టూనిస్టును, [[రచయిత]]ను. నేను తెలుగు వికీపీడియా లో [[2020]] నుండి వ్యాసాలు రాస్తున్నాను. పుట్టింది [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లా [[మంచిలి]] గ్రామం, [[డిసెంబరు]] 10 న,[[1971]] లో. తల్లిదండ్రులు యల్లపు నరసింహమూర్తి, లక్ష్మీకాంతం. పెయింటింగ్ లోను, జర్నలిజంలోనూ డిప్లొమా చేసి, 1993 సం. నుండి [[విజయవాడ]]లో స్థిరపడి వివిధ పబ్లికేషన్స్ లోనూ, పత్రికల్లోనూ చిత్రకారుడిగా, ఇలస్ట్రేటర్ గా పనిచేశాను. ప్రస్తుతం [[విజయవాడ]]లో ఒక సాఫ్ట్ వేర్ కంపెనీలో యూజర్ ఇంటర్ ఫేస్ డిజైనర్ (User Interface Designer)గా పని చేస్తున్నాను.    ==నా కార్యకలాపాలు== [[2001]] సం.లో ఆంధ్రా ఆర్టిస్టు, స్కల్ఫ్టర్స్ అండ్ కార్టూనిస్టు అసోసియేషన్ (AASCA)ను స్థాపించి, రాష్ట్రంలో నున్న సుమారు 500 మంది చిత్రకారుల, శిల్పుల, కార్టూనిస్టుల పరిచయాలతో 'ఆంధ్రకళాదర్శిని-1', 'ఆంధ్రకళాదర్శిని-2 లను ప్రచురించాను. ఈ పుస్తకాలు కళాకారుల మధ్య సత్సంబంధాలు నెలకొల్పడానికి, వారికి గుర్తింపురావడానికి ఎంతో తోడ్పడ్డాయి. [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] చిత్ర, శిల్ప కళాచరిత్రను తెలియజేసే 'తెలుగు చిత్రకళా వైభవం' పేరుతో 40 నిమిషాల వీడియో డాక్యుమెంటరీని, రంగుల రారాజు [[వడ్డాది పాపయ్య]] గారి చిత్రాలతో, జీవితచరిత్రను తెలియజేసే డాక్యుమెంటరీ సి.డి.ని రూపొందించాను. 165 మంది తెలుగు కార్టూనిస్టుల పరిచయాలతో-కార్టూన్లతో 2021లో '[[కొంటెబొమ్మల బ్రహ్మలు]]' పుస్తకాన్ని ప్రచురించాను. 'ఆస్కా' వ్యవస్థాపక కార్యదర్శిగా ఉంటూ రాష్ట్రస్థాయిలో అనేక పెయింటింగ్, కార్టూన్ పోటీలు, ప్రదర్శనలు, వర్కుషాప్లు నిర్వహించాను. [[2002]] సంవత్సరం [[విజయవాడ]]లో [[జయదేవ్]] గారు ముఖ్య అతిధిగా 'కార్టూన్ మేళా' ను నిర్వహించాను. [[విజయవాడ]] ఆర్ట్ సొసైటి కి ఉపాధ్యక్షులుగా 2022 నుండి [[2024]] వరకు వున్నాను. [[వడ్డాది పాపయ్య]] శతజయంతి ఉత్సవాలు: [[2021]] సం.లో వపా శతజయంతి (1921-2021) వేడుకలు [[విశాఖపట్నం]], [[విజయవాడ]]లలో నిర్వహించి, ఈ సందర్భంగా వపా చిత్రకళా ప్రదర్శనతో పాటు నేను, చలపతిరావు సంపాదకత్వం వహించిన 'వపాకు వందనం' రంగుల బొమ్మలతో ప్రచురించిన శతజయంతి ప్రత్యేక సంచికను ఆవిష్కరించాము. ఆర్ట్ ఆఫ్ [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] (Art of Andhra Pradesh book-కాపీ టేబుల్ బుక్): [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] చెందిన చిత్రకారులు, శిల్పులు, గ్రాఫిక్ ఆర్టిస్టులు, సినీ పోస్టర్ డిజైన్ ఆర్టిస్టులు, ఇలస్ట్రేటర్స్, ఆర్ట్ & క్రాఫ్ట్ హస్తకళాకారుల కృషిని మనకు అందించారు. ఇందులో 300 మంది కళాకారుల సమగ్ర జీవిత చిత్రణతో పాటు, మన సంస్కృతిని ప్రతిబింబించే చిత్రాలు ఎంపిక చేసి A4 సైజులో ఆర్ట్ పేపర్ పై రంగుల్లో ప్రచురించిన పుస్తకానికి సంపాదకత్వం వహించాను.   ==64కళలు.కాం (www.64kalalu.com) == ప్రపంచంలో ఏ ప్రాంతం నుంచైనా ఇంటర్నెట్ లో చదువుకునేందుకు, కళాకారులను ప్రోత్సహించేందుకు 64కళలు డాట్ కామ్ (సకల కళల సమాహారం) అంతర్జాల పత్రిక (https://64kalalu.com/) పేరుతో వెబ్ మేగజైను [[నవంబర్]], 2010సం.లో ప్రారంభించాను. <ref>[https://64kalalu.com/ 64 కళలు సకల కళల సమాహారం వెబ్ మేగజైన్]</ref>. ఈ వెబ్ మేగజైనుకు సంపాదకులుగా పుష్కరకాలంగా పత్రికను నిర్వహిస్తున్నాను. ఇందులో కళారంగానికి సంబంధించిన సకలకళల సమాచారం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఇది పూర్తి ఉచితం. ఇంటర్నెట్ సౌకర్యం ఉన్న ప్రతీవారు చదువుకోవచ్చు.   ప్రముఖ పత్రికలలో కళారంగాలపై, కళాకారుల గురించి వందలాది వ్యాసాలు రాశాను. 2006 సం.లో [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] 'పొగాకు వ్యతిరేక దినోత్సవం' సందర్భంగా నిర్వహించిన అంతర్జాతీయ కార్టూన్ పోటీలలో “బెస్ట్ కార్టూనిస్ట్” అవార్డు అందుకున్నాను. అనేక చిత్రకళా ప్రదర్శలలోనూ, సెమినార్లలోనూ పాల్గొని ఎన్నో బహుమతులు అందుకున్నాను. [[చిత్రకళ]], కార్టూన్ కళలపై [[ఆకాశవాణి]] లోను, [[దూరదర్శన్ (టివి ఛానల్)|దూరదర్శన్]] లోను పలు ప్రసంగాలు, ఇంటర్వ్యూలు నిర్వహించాను. అనేక పెయింటింగ్, కార్టూన్ పోటీలకు న్యాయనిర్ణేతగా వ్యవహరించాను. [[2010]] సం.లో కోనసీమ చిత్రకళాపరిషత్, [[అమలాపురం]] వారి రజతోత్సవాలలో 'చిత్రకళా వైజయంతి' పురస్కారం అందుకున్నాను. ==తెవికి లో నా వ్యాసాలు== '''చిత్రకారులు''' 1. [[కౌతా రామమోహన శాస్త్రి]] ‎ 2. [[గుర్రం మల్లయ్య]] 3. [[పన్నూరు శ్రీపతి]] ‎ 4. [[కౌతా ఆనందమోహనశాస్త్రి|కౌతా ఆనంద మోహన శాస్త్రి]] 5. [[వేలూరి రాధాకృష్ణ]] 6. [[మజ్జి రామారావు]] 7. [[వేముల కామేశ్వరరావు]] 8. [[జింకా రామారావు]] 9. [[పిలకా లక్ష్మీ నరసింహమూర్తి]] 10. [[మాదేటి రాజాజి]] 11. [[పల్లా పర్సినాయుడు]] 12. [[రాయన గిరిధర్ గౌడ్]] 13. [[బొండా జగన్మోహనరావు]] 14. [[సురేష్ కడలి]] 15. [[రమేష్ గురజాల|రమేష్ గుర్జాల]] 16. [[మంచెం సుబ్రమణ్యేశ్వర రావు]] 17. [[బి.ఏ. రెడ్డి చిత్రకారుడు]] 18. [[దార్ల నాగేశ్వరరావు]] 19. [[దాసి సుదర్శన్]] 20. [[గంగాధర్ చిత్రకారుడు]] 21. [[వి. రమేష్]] 22. [[టి. వెంకన్న]] 23. [[పి. సాల్మన్ రాజు]] 24. [[ఉల్చి చిత్రకారుడు]] 25. [[రెడ్దప్ప నాయుడు]] 26. [[వి.వి. భగీరథి]] 27. [[పి.ఎస్. చంద్రశేఖర్]] 28. [[అంకాల వెంకట సుబ్బారావు]] 29. [[మారేమండ శ్రీనివాసరావు]] 30. [[ఉండ్రు ఆశీర్వాదం]] 31. [[మహమ్మద్ ఒస్మాన్ ఖాన్]] 32. [[కవితా దేవుస్కర్]] 33. [[వెల్లటూరి పూర్ణానంద శర్మ]] 34. [[పణితపు నాగేశ్వరరావు]] 35. [[కొండిపర్తి శేషగిరిరావు]] 36. [[గేదెల అప్పారావు]] 37. [[పొట్లూరి హనుమంతరావు]] 38. [[కాళ్ళ సత్యనారాయణ]] 40. [[సింగంపల్లి సత్యనారాయణ]] 41. [[బి.కె.ఎస్. వర్మ]] 42. [[దేవీప్రసాద్ చిత్రకారుడు]] 43. [[కూరెళ్ల శ్రీనివాస్]] 44. [[ఆత్మకూరు రామకృష్ణ]] 45. [[మహారాజ సాయాజీరావు యూనివర్సిటీ అఫ్ బరోడా]] 46. [[గూగుల్ ఆర్ట్స్ & కల్చర్]] 47. [[దేవరాజ్ దాకోజీ]] 48. [[వడ్లమాని మధుసూదనరావు]] 49. [[ఆదిత్య చారి]] 50. [[ఎస్. ఎమ్. పండిట్]] 51. [[నికోలస్ రోరిక్]] 52. [[జయంత్ మండా]] '''శిల్పకారులు''' 1. [[శ్రీనాథ రత్నశిల్పి వుడయార్]] 2. [[దేవు శంకర్]] 3. [[గవ్వ రవీంద్ర రెడ్డి]] 4. [[డి.యన్.వి. ప్రసాద్]] 5. [[అక్కల మంగయ్య]] 6. [[సుబోధ్ గుప్తా]] 7. [[ఎం.వి. రమణారెడ్డి (శిల్పి)]] '''కార్టూనిస్టులు''' 1. [[కార్టూనిస్ట్ పాప]] ‎2. [[సుభాని (కార్టూనిస్ట్)]] 3. [[సురేంద్ర (కార్టూనిస్ట్)]] 4. [[భగవాన్ రెడ్డి]]. 5. [[బొమ్మన్ కార్టూనిస్ట్]] 6. [[నాగిశెట్టి (కార్టూనిస్ట్)]] 7. [[కార్టూనిస్ట్ అరుణ్]] 8. [[వర్చస్వి కార్టూనిస్ట్]] '''నాటక రంగం''' 1. [[మన్నె శ్రీనివాసరావు|మన్నే శ్రీనివాసరావు]] 2. [[బి.సి. కృష్ణ (నటుడు)]] 3. [[శేషయ్యగారిపల్లి అంజనప్ప]] 4. [[కోనేటి సుబ్బరాజు]] 5. [[వి.యస్. రాఘవాచారి]] 6. [[పి.వి.ఎన్. కృష్ణ]] 7. [[గుమ్మడి గోపాలకృష్ణ]] 8. [[వాడ్రేవు సుందరరావు]] '''ఇతరులు''' 1. [[మువ్వల పెరుమాళ్ళు]] 2. [[డాక్టర్ జంధ్యాల శంకర్]] 3. [[సింగంపల్లి అశోక్ కుమార్]] 4. [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ఆటోనగర్ పారిశ్రామిక వాడ]] 5. [[తుమ్మలపల్లి వారి క్షేత్రయ్య కళాక్షేత్రం]] 6. [[సిద్ధార్థ కళాపీఠము]] 7. [[కిరణ్ ప్రభ]] 8. [[నాగళ్ళ గురుప్రసాదరావు]] 9. [[రావి రంగారావు]] 10. [[అబ్దుల్ రజాహుస్సేన్]] 11. [[కొప్పర్తి రాంబాబు]] 12. [[ఎం.ఆర్.వి. సత్యనారాయణ మూర్తి]] 13. [[జాన్సన్ చోరగుడి]] 14. [[వై.సి.వి. రెడ్డి]] 15. [[చెన్నాప్రగడ శర్మ]] 16. [[యం.సి. దాసు]] 17. [[బెజవాడ మెడికల్ అసోసియేషన్]] 18. [[జి.వి.ఆర్. ప్రభుత్వ సంగీత నృత్య కళాశాల]] 19. [[పాల్ మాక్సిమ్ నర్స్]] 20. [[వేమూరి బలరామ్]] 21. [[ఎం.ఎన్. రావు]] 22. [[రేడియో భానుమతి]] 23. [[డాక్టర్ మారు]] 24. [[లగడపాటి సంగయ్య]] 25. [[పూలబాల వెంకటప్రసాద్]] 26. [[జహంగీర్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ]] 27. [[చిత్రాడ కిషోర్ కుమార్]] ==తెలుగు పుస్తక పరిచయాలు== 1. [[మానసార వాస్తుశాస్త్రం]] 2. [[ఆంధ్ర చిత్రకళా సంరక్షకుడు]] 3. [[శిల్ప, చిత్రకళ పరిణామం]] 4. [[దక్షిణాంధ్ర దారిదీపాలు]] 5. [[అగమ్యగమ్యాలు]] 6. [[ఆంధ్రగీతి-తెలుగు భాషా జాగృతి]] 7. [[హాస్యం శరణం గచ్ఛామి]] 8. [[మ్యూరల్స్ ఆఫ్ శ్రీకూర్మం టెంపుల్]] 9. [[చిత్రకళా తపస్వి రాజా రవివర్మ]] 10. [[ఈ జీవితానికి ఇది చాలు]] 11. [[టు ద పాయింట్ (సుభాని కార్టూన్స్)]] 12. [[ఆధునిక కవిత్వం-వైచిత్రీ ప్రియత్వం]] 13. [[కళాప్రపంచం (వ్యాస సంపుటి)]] ==అనువాదాలు == 1. [[బికాష్ భట్టాచార్జీ]] 2. [[సీవీ రాజు]] 3. [[ఆర్. సి. మెహతా]] 4. [[ఎన్. ఎస్. బెంద్రే]] 5. [[జ్యోతి భట్]] 6. [[రతన్ పరిమూ]] 7. [[మణీంద్ర అగ్రవాల్]] 8. [[ఓమ్ ప్రకాష్ అగర్వాల్]] 9. [[పరేష్ మైతీ]] 10. [[మాథుర్ సవానీ]] 11. [[లక్ష్మణ్ మహాదేవ్ చితాలే]] 12. [[బ్రహ్మదేవ్ రామ్ పండిట్]] 13. [[రాజేంద్ర టికు]] 14. [[బిమన్ బిహారీ దాస్]] 15. [[ఎస్. నరసింహ స్వామి]] 16. [[కె. ఎమ్. చెరియన్ (జర్నలిస్ట్)]] 17. [[లలిత కళా అకాడమీ]] 18. [[సోమనాథ్ హోరె]] 19. [[రాంకింకర్ బైజ్]] 20. [[ఎం.ఆర్. అచ్రేకర్]] 21. [[ధనరాజ్ భగత్]] 22. [[అచ్యుత్ కన్విందే]] 23. [[కైలాష్ చంద్ర మెహర్]] 24. [[ఎస్. షకీర్ అలీ]] 25. [[ముత్తయ్య స్థపతి]] 26. [[ఆలిస్ బోనర్]] 27. [[చింతామణి కర్]] 28. [[సుధీర్ రంజన్ ఖస్తగీర్]] 29. [[లక్ష్మణ్ పాయ్]] 30. [[శంఖో చౌధురి]] 31. [[అపూర్బా కిషోర్ బిర్]] 32. [[రాజ్ బిసారియా]] 33. [[తయబ్ మెహతా]] 34. [[డోరతీ చాకో]] 35. [[సుకుమార్ సేన్ (చరిత్రకారుడు)]] 36. [[బెన్ కింగ్స్‌లీ]] 37. [[నర్మదా ప్రసాద్ గుప్తా]] 38. [[జార్జ్ యో]] 39. [[ఖ్వాజా అహ్మద్ అబ్బాస్]] 40. [[జ్ఞాన చంద్ర ఘోష్]] 41. [[సదనం పి. వి. బాలకృష్ణన్]] 42. [[హబీబ్ రెహమాన్]] 43. [[లాల్జీ సింగ్]] 44. [[అశోక్ రాజగోపాల్]] 45. [[నీలకంఠ దాస్]] 46. [[సురీందర్ కుమార్ సామ]] 47. [[నరేష్ సోహల్]] 48. [[సర్వజ్ఞ సింగ్ కటియార్]] 49. [[లక్ష్మీ ప్రసాద్ సిహారే]] 50. [[అరూన్ పురీ]] 51. [[హృదయనాథ్ మంగేష్కర్]] 52. [[దల్వీర్ భండారీ]] 53. [[జుబిన్ మెహతా]] 54. [[బలరామ్ భార్గవ]] 55. [[ఆనంద్ స్వరూప్ ఆర్య]] 56. [[జోసెఫ్ హెచ్. పెరీరా]] 57. [[సరోజ్ గుప్తా]] 58. [[ఉస్తాద్ మొయినుద్దీన్ ఖాన్]] 59. [[మనోరంజన్ దాస్]] 60. [[గురుప్రసాద్ మహాపాత్ర]] 61. [[పి నారాయణ కురుప్]] 62. [[రామ్ సహాయ్ పాండే]] 63. [[తుషార్ కాంతి ఘోష్]] 64. [[కార్మెల్ బెర్క్‌సన్]] 65. [[మధుకర్ కేశవ్ ధవలీకర్]] 66. [[అర్మిడా ఫెర్నాండెజ్]] 67. [[ఎం. ఎస్. కృష్ణన్]] 68. [[వివేకానంద ముఖోపాధ్యాయ]] 69. [[ప్రతిభా సత్పతి]] 70. [[పద్మజ ఫెనానీ జోగ్లేకర్]] 71. [[మహారాజ్ కిషన్ భాన్]] 72. [[రోనెన్ సేన్]] 73. [[జతిన్ దాస్]] 74. [[రంగసామి ఎల్. కశ్యప్]] 75. [[హెచ్. సి. వర్మ]] 76. [[ఎన్. నారాయణ్ గాడ్బోలే]] 77. [[కైలాష్ సింగ్ శంఖాలా]] 78. [[నీలాంబర్ పంత్]] 79. [[హరి శంకర్ సింఘానియా]] 80. [[ఎబర్‌హార్డ్ ఫిషర్ (కళా చరిత్రకారుడు)]] 81. [[టి. ఎన్. మనోహరన్]] 82. [[మన్మోహన్ మహాపాత్రా]] 83. [[జాయ్ మైఖేల్]] 84. [[అస్తాద్ దేబూ]] 85. [[శ్రీనివాస్ వినాయక్ ఖలే]] 86. [[ప్రసాద్ సావ్కర్]] 87. [[మధు పండిట్ దాస]] 88. [[ఎ. సి. ఎన్. నంబియార్]] 89 [[పోథన్ జోసెఫ్]] 90. [[మను పరేఖ్]] 91. [[బువాంగి సైలో]] 92. [[గౌరవ్ ఖన్నా (బ్యాడ్మింటన్)]] 93. [[కె. విజయరాఘవన్]] 94. [[రవివర్మ మార్తాండ వర్మ]] 95. [[కృష్ణ కన్హాయి]] 96. [[కె. విజయ్ కుమార్]] 97. [[రమాకాంత్ శుక్లా]] 98. [[పెపిటా సేథ్]] 99. [[కళామండలం శివన్ నంబూద్రి]] 100. [[కెకూ ఎం. గాంధీ]] 101. [[కళామండలం శివన్ నంబూద్రి]] 102. [[సాకర్ ఖాన్ మంగనియర్]] 103. [[పి.కె. అయ్యంగార్]] 104. [[సురేంద్రనాథ్ కర్]] 105. [[భగవతి చరణ్ వర్మ]] 106. [[డోరతీ చాకో]] 107. [[మేరీ క్లబ్‌వాలా జాదవ్]] 108. [[డోరతీ చాకో]] 109. [[హరి మాధవ్ ముఖోపాధ్యాయ]] 110. [[ఇందు భూషణ్ సిన్హా]] 111. [[ఇమ్రాన్ షా (రచయిత)]] 112. [[ముజఫర్ అలీ]] 113. [[ఆద్య రంగాచార్య]] 114. [[ఆనంద శంకర్ రే]] 115. [[సూర్యదేవ్ సింగ్ బరేత్]] 116. [[నీలాంబర్ దేవ్ శర్మ]] 117. [[జితేంద్ర అభిషేకీ]] 118. [[కె. ఎన్. దండాయుధపాణి పిళ్ళై]] 120. [[జ్ఞాన్ చతుర్వేది]] 121. [[ఆదర్శ్ సేన్ ఆనంద్]] 122. [[జుగల్ కిషోర్ (వైద్యుడు)]] 123. [[బన్సీ కౌల్]] 124. [[యేషే డోర్జీ తోంగ్చి]] 125 [[కె. మాంగీ సింగ్]] 126. [[థాను పద్మనాభన్]] 127. [[అనిల్ కె. రాజవంశీ]] 128. [[జితేంద్ర హరిపాల్]] 129. [[రాజ్‌కుమార్ సింఘాజిత్ సింగ్]] 130. [[కృష్ణస్వామి స్వామినాథన్]] 131. [[అజయ్ వి. భట్]] 132 [[హర్భజన్ సింగ్ (పర్వతారోహకుడు)]] 133. [[కర్సన్‌భాయ్ పటేల్]] 134. [[శంకరనారాయణ మీనన్]] 135. [[అశోక్ చక్రధర్]] 136. [[పుష్పబెన్ మెహతా]] 137. [[ప్రహ్లాద్ చంద్ర తాసా]] (పద్మ భూషణ్) 138. [[నారాయణ పురుషోత్తమ మల్లయ్య]] 139. [[మహ్మద్ అమీన్ (చరిత్రకారుడు)]] 140. [[డాడీ పుదుంజీ]] 141. [[సంజయ్ గోవింద్ ధండే]] 142. [[సయ్యద్ ఇ. హస్నైన్]] 143. [[ధర్మ వీర]] 144. [[మహేష్ శర్మ (సామాజిక కార్యకర్త)]] 145. [[రాజేంద్ర కుమార్]] 146. [[అనురాగ్ ఆనంద్]] ==ప్రపంచ చిత్రకారులు-అనువాదాలు 2== 146.[[రెంబ్రాండ్]] 147. [[ఎఫ్.ఎన్. సౌజా]] 148. [[జార్జియో వసారి]] 149. [[రాఫెల్ (చిత్రకారుడు)]] 150. [[కిరణ్ నాడార్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్]] 151. [[అబనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] 152. [[గగనేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] 153. [[ముకుల్ చంద్ర దే]] 154. [[బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] 155. [[అసిత్ కుమార్ హల్దార్]] 156. [[సమీర్ మండల్]] 157. [[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్ అండ్ క్రాఫ్ట్]] 158. [[కిసోరీ రాయ్]] 159. [[శక్తి బర్మన్]] 160. [[జహర్ దాస్‌గుప్తా]] 161. [[రాయల్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] 162. [[జార్జ్ క్లాసెన్]] 163. [[ఆల్బ్‌రెక్ట్ డ్యూరర్]] 164. [[జామియా మిలియా ఇస్లామియా]] 165. [[గుస్తావ్ క్లిమ్ట్]] 166. [[డియెగో వెలాజ్‌క్వెజ్]] 167. [[జోహన్నెస్ వెర్మీర్]] 168. [[ది కిస్ (క్లిమ్ట్)]] 169. [[లాస్ మెనినాస్]] 170. [[గర్ల్ విత్ ఎ పెర్ల్ ఇయర్రింగ్]] 171. [[బ్రోంజినో]] 172. [[సాండ్రో బొటిసెల్లి]] 173. [[రాబర్టో కావల్లి]] 174. [[టిటియాన్]] 175. [[డొనాటెల్లో]] 176. [[మాసాసియో]] 177. [[వాసుదేవ్ కామత్]] 178. [[బాంబే ప్రోగ్రెసివ్ ఆర్టిస్ట్స్ గ్రూప్]] 179. [[చోళమండల్ ఆర్టిస్ట్స్ విలేజ్]] 180. [[కలకత్తా గ్రూప్]] 181. [[ప్రదోష్ దాస్‌గుప్తా]] 182. [[ఇండియన్ రాడికల్ పెయింటర్స్ అండ్ స్కల్ప్టర్స్ అసోసియేషన్]] 183. [[అగస్టే రోడిన్]] 184. [[కె. పి. కృష్ణకుమార్]] 185. [[ది థింకర్]] 186. [[కర్రీ బార్కర్]] 187. [[అబ్సెషన్ (2025 సినిమా)|అబ్సెషన్]] 188. [[ధీరజ్ చౌదరి]] 189. [[రాబిన్ మండల్]] 190. [[కె. కె. మీనన్]] 191. [[హిమ్మత్ షా]] 192. [[ఎస్. నందగోపాల్]] 193. [[చామరాజేంద్ర అకాడమీ ఆఫ్ విజువల్ ఆర్ట్స్]] 194. [[ది ఫోర్ ఎలిమెంట్స్ (ఆర్కింబోల్డో)]] 195. [[రాజీవ్ మల్హోత్రా]] 196. [[కునాల్ కమ్రా]] 197. [[గియుసేప్ ఆర్కింబోల్డో]] 198. [[ఫ్యోడర్ అలెక్సీవ్]] 199. [[ఇవాన్ ఐవాజోవ్‌స్కై]] 200. [[సైలోజ్ ముఖర్జీ]] 201. [[లూకా సినోరెల్లి]] 202. [[మానవ్ గుప్తా]] 203. [[అమిత్ దత్]] 204. [[అశ్విని భట్]] 205. [[అతుల్ డోడియా]] 206. [[కె. పి. థామస్]] 207. [[కరుణ సుక్క]] 208. [[హెన్రీ మాటిస్]] 209. [[రూబెన్స్ పీల్]] 210. [[పీటర్ బ్లూమ్]] 211. [[ఫ్రెడ్ కబోటీ]] 212. [[పీటర్ వౌల్కోస్]] 213. [[అమెరికా శిల్పకళ]] 214. [[హెర్మన్ రోజ్]] 215. [[బోరిస్ వల్లెజో]] 216. [[బెంజమిన్ వెస్ట్]] 217. [[జాన్ వెస్లీ జార్విస్]] 218. [[ఇటాలియన్ కళ]] 219. [[పెర్లే ఫైన్]] 220. [[విలియం రష్ (శిల్పి)]] 221. [[రెంబ్రాండ్ పీల్]] 222. [[సెఫాస్ థాంసన్]] 223. [[వాషింగ్టన్ ఆల్‌స్టన్]] 235. [[ఎడ్వర్డ్ హిక్స్]] 236. [[సాల్వటర్ ముండి]] 237. [[జాన్ నీగల్]] 238. [[బాస్ ఓటిస్]] 239. [[జార్జ్ క్యాట్లిన్]] 240. [[జేమ్స్ పీల్]] 241. [[జాన్ హెస్సెలియస్]] 242. [[జేమ్స్ బోమన్]] 243. [[రాఫెల్ పీల్]] 244. [[డిజిటల్ ఆర్ట్]] 245. [[గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్]] 246. [[థామస్ స్మిత్]] 247. [[చార్లెస్ డి లా ఫోస్]] 248. [[జాన్ లూయిస్ క్రిమ్మెల్]] 249. [[ఎడ్వర్డ్ సావేజ్]] 250. [[జాన్ వాండర్లిన్]] ==గూగుల్ ఎడిటథాన్-4 అనువాదాలు== 1. [[భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి]] 2. [[గ్రీకు పురాణాలు]] 3. [[ఫ్లోరెన్స్]] 4. [[లాటిన్ లిపి]] 5. [[అపోలో]] 6. [[సాంచి]] 7. [[సౌందర్యశాస్త్రం]] 8. [[సంక్రాతి]] 9. [[అంతర్జాతీయ ప్రామాణీకరణ సంస్థ]] 10. [[నారింజ రంగు]] 11. [[చోళ రాజ్య దేవాలయాలు]] 12. [[హోకుసాయి]] 13. [[దీర్ఘచతురస్రం]] 14. [[భారతీయులు]] 15. [[అశోకుడి శాసనాలు]] 16. [[ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ వాస్తు సంగ్రహాలయం]] 17. [[మాయాదేవి (బుద్ధుని తల్లి)]] 18. [[వేలిముద్ర]] 19. [[ఇంద్రాణి]] 20. [[జాజికాయ]] 21. [[కొచ్చి అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] 22. [[సిందూరం]] 23. [[కంప్యూటింగ్]] 24. [[గ్రామీ అవార్డులు]] 25. [[ఇంగ్లీష్ వింగ్లిష్]] 26. [[తైల చిత్రలేఖనం]] 27. [[సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీరింగ్]] 28. [[రసము (సాహిత్యం)]] 29. [[ఆనందబజార్ పత్రిక]] 30. [[రాతప్రతి]] 31. [[అహ్మదాబాద్ విమానాశ్రయం]] 32. [[ఓడరేవు]] 33. [[అంతర్జాతీయ పౌర విమానయాన సంస్థ]] 34. [[కంపాలా]] 35. [[అకాడమీ]] 36. [[దేవదాస్ (1955 సినిమా)]] 37. [[నాట్యగత్తె విగ్రహం]] 38. [[మెట్ల బావి]] 39. [[పౌరసత్వం]] 40. [[సెలవుదినం]] 41. [[టోక్యో విశ్వవిద్యాలయం]] 42. [[ప్రపంచ బిలియనీర్ల జాబితా]] 43. [[విజువల్ స్టూడియో]] 44. [[సోనీ మొబైల్]] 45. [[బి.హెచ్.ఇ.ఎల్]] 46. [[మెట్ గాలా]] 47. [[మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్]] 48. [[గూగుల్ న్యూస్]] 49. [[ఫిల్మ్ ఫేర్]] 50. [[గూగుల్ అల్లో]] 51. [[డిప్లొమా]] 52. [[ఫోటో జర్నలిజం]] 53. [[కాల ప్రయాణం]] 54. [[సుజుకి]] 55. [[ఫిలిప్స్]] 56. [[భారత్ ఎలక్ట్రానిక్స్ లిమిటెడ్]] 57. [[ఆన్‌లైన్ ప్రకటనలు]] 58. [[పింట్రెస్ట్]] 59. [[వడ్రంగం]] 60. [[వక్రరేఖ]] 61. [[రవీంద్ర సంగీతం]] 62. [[టైమ్స్ నౌ]] 63. [[ఎల్లో జర్నలిజం]] 64. [[భారతీయ మహిళా బ్యాంకు]] 65. [[ఆర్ (ప్రోగ్రామింగ్ భాష)]] 66. [[దృశ్య వర్ణపటం]] 67. [[పడుకగది]] 68. [[క్రీడా మైదానం]] 69. [[వ్యవస్థ]] 70. [[డాటా సైన్స్]] 71. [[డిస్కవరీ ఛానల్]] 72. [[ఐఐటీ పాట్నా]] 73. [[హిందూ మతంలో బుద్ధుడు]] 74. [[కోల్‌కతా మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్]] 75. [[నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఇండియా]] 76. [[భారతీయ మ్యూజియం]] 77. [[ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ వాస్తు సంగ్రహాలయం]] 78. [[బ్రిటిష్ మ్యూజియం]] 79. [[అమెరికన్ మ్యూజియం ఆఫ్ నేచురల్ హిస్టరీ]] 80. [[విక్టోరియా - ఆల్బర్ట్ మ్యూజియం]] 81. [[సైన్స్ మ్యూజియం, లండన్]] 82. [[స్టేట్ హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం]] 83. [[నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ చైనా]] 84. [[మ్యూజియం ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ ఇండస్ట్రీ]] 85. [[జర్మన్ మ్యూజియం ఆఫ్ టెక్నాలజీ]] 86. [[నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్]] 87. [[మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, బోస్టన్]] 88. [[కాపిటల్ మ్యూజియం]] 89. [[వియన్నా టెక్నికల్ మ్యూజియం]] 90. [[జెఫ్రీ హింటన్]] 91. [[చలనచిత్ర నిర్మాణం]] 92. [[సాల్ట్ లేక్ స్టేడియం]] 93. [[యూరాలజీ]] 94. [[యష్ రాజ్ ఫిల్మ్స్]] 95. [[హెచ్.బి.ఓ]] 96. [[చరిత్ర రచన]] 97. [[ఐరోపా చరిత్ర]] 98. [[ఎల్.ఈ.డి]] 99. [[సి. శివరామ మూర్తి]] 100. [[ఫిజియోథెరపీ]] 101. [[సంకేత పదం]] 102. [[జిప్ కోడ్]] 103. [[అంధేరీ]] 104. [[ఖగోళ శాస్త్రవేత్త]] 105. [[రాజ్ షమాని]] 106. [[గౌరవ్ చౌదరి (యూట్యూబర్)]] 107. [[శృతి గొట్టిపాటి]] 108. [[బని థాని]] 109. [[త్రీ గర్ల్స్ పెయింటింగ్]] 110. [[పాల్ గాగిన్]] 111. [[కె.సి.ఎస్. పణికర్]] 112. [[5-మినిట్ క్రాఫ్ట్స్]] 113. [[నీతి శాస్త్రం]] 114. [[భారతి ఖేర్]] 115. [[జోగేన్ చౌధురి]] ==గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 అనువాదాలు== 1. [[కుతుబ్ మీనార్ కాంప్లెక్స్]] 2. [[కాశ్మీర్ సుల్తానేట్]] 3. [[తెనాలిరామన్ (సినిమా)]] 4. [[ప్రాచీన కమ్యూనిజం]] 5. [[సూరదాస్]] 6. [[బార సంస్కృతి]] 7. [[ఖాన్ జహాన్ అలీ]] 8. [[పర్షియన్ యుద్ధ ఏనుగులు]] 9. [[కుముదేందు ముని]] 10. [[రామ్‌గంగ యుద్ధం]] 11. [[నందన యుద్ధం]] 12. [[మధుర విజయం]] 13. [[సోమపుర మహావిహారం]] 14. [[సాయపనేని నాయకులు]] 15. [[పండిత విహారం]] 16. [[జినసేనుడు]] 18. [[రామ కులశేఖర]] 19. [[కబీర్ పంత్]] 20. [[కాంస్య శిల్పం]] 21. [[హొయసల సాహిత్యం]] 22. [[రవిదాసియా]] 23. [[ధర్మ రాజా]] 24. [[బౌద్ధమతం, జైనమతం]] 26. [[బౌద్ధ ఆధునికవాదం]] 27. [[అసురుల జాబితా]] 28. [[నిజమైన బుద్ధ పాఠశాల]] 29. [[వేద సంస్కృతం]] 30. [[లిటిల్ బుద్ధ]] 31. [[బౌద్ధమతంలో మహిళలు]] 32. [[దేశాల వారీగా బౌద్ధమతం]] 33. [[బౌద్ధమతం, కులం]] 34. [[వుడెన్ ఫిష్]] 35. [[బౌద్ధ కళ]] 36. [[వివాహంపై బౌద్ధ దృక్పథం]] 37. [[ప్రపంచ బౌద్ధ సదస్సు]] 38. [[పగోడా]] 39. [[శ్రీలంకలోని స్థూపాలు]] 40. [[కంబోడియాలోని స్థూపాలు]] 41. [[బౌద్ధ సాహిత్యం]] 42. [[నేపాల్‌లోని స్థూపాలు]] 43. [[ఛేనా]] 44. [[అస్సాం టీ]] 45. [[బాంబే క్రికెట్ క్లబ్]] 46. [[అప్పం]] 47. [[బౌద్ధ జాతీయవాదం]] 48. [[సహజ]] 49. [[ప్రాణ విముక్తి]] 50. [[టిబెట్ కేంద్రం]] 51. [[బౌద్ధమతం శరీరం]] 52. [[కుర్కురే]] 53. [[ఖుదిరామ్ దాస్]] 54. [[నైలా కబీర్]] 55. [[ఉస్మాన్ సిరాజుద్దీన్]] 56. [[డార్జిలింగ్ సంస్కృతి]] 57. [[కలకత్తా రివర్‌సైడ్]] 58. [[మౌర్య కళ]] 59. [[గుప్త కళ]] 60. [[ఇండో-గ్రీక్ కళ]] 61. [[ఇందిరా గాంధీ నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ ఆర్ట్స్]] 62. [[పీకాక్ కింగ్]] 63. [[సింధు లోయ నాగరికత మతం]] 64. [[భారతదేశ స్వర్ణయుగం]] 65. [[రామాయణం 3392 AD]] 66. [[గుజరాత్ వాతావరణం]] 67. [[భారత కాలమానం]] 68. [[భారతీయ ప్రకృతి చరిత్ర]] 69. [[ఢిల్లీ వాతావరణం]] 70. [[రాజస్థానీ ప్రజలు]] 71. [[దక్షిణ భారతదేశ భౌగోళికం]] 72. [[ఉత్తర కర్ణాటక]] 73. [[తీరప్రాంత భారతదేశం]] 74. [[రెడ్ కారిడార్]] ..... 75. [[రాణి సరాయ్ యుద్ధం]] 76. [[బాలాపూర్ యుద్ధం]] 77. [[షాజహాన్ పాలనలో గుజరాత్]] 78. [[బాలాజీ విశ్వనాథ్]] 79. [[మొఘల్ రాజవంశం]] 80. [[మొదటి లోహ్‌గఢ్ యుద్ధం]] 81. [[ప్రాచీన గ్రీసు, భారతదేశం మధ్య సంబంధాలు]] 82. [[మూషిక రాజవంశం]] 83. [[ఆంగ్లో-హిందూ చట్టం]] 84. [[ఇండో-రోమన్ వాణిజ్య సంబంధాలు]] 85. [[ఇండో-మెసొపొటేమియా సంబంధాలు]] 86. [[తమిళ సాహిత్యంలో రామాయణం]] 87. [[భారతదేశంలో ఇనుప యుగం]] 88. [[మంత్ర-రాక్ నృత్యం]] 89. [[ప్రాచీన తక్షశిల విశ్వవిద్యాలయం]] 90. [[అరికమేడు]] 91. [[గాంధార రాజ్యం]] 92. [[హంస సందేశం]] 93. [[సుమతినాథుడు]] 94. [[శశిరేఖా పరిణయం]] 95. [[హిందూమతంలో దేవుడు, లింగభేదం]] 96. [[అద్భుత రామాయణం]] 97. [[తొలి పాండ్యుల సమాజం]] 98. [[నమస్తే యోగా]] 99. [[రామాయణంః ది లెజెండ్ ఆఫ్ ప్రిన్స్ రామ]] 100. [[అశోకుని ధమ్మం విధానం]] 101. [[సిద్ధార్థ (నవల)]] 102. [[చెంకుట్టువన్]] 103. [[కట్టైకూత్తు]] 104. [[తెరుకూత్తు]] 105. [[దేవీ-చంద్రగుప్తం]] 106. [[నాలుక, పెదవుల లోగో]] 107. [[కావి రంగు కుండల సంస్కృతి]] 108. [[ప్రాచీన వీణ]] 109. [[క్లే సంస్కృత లైబ్రరీ]] 110. [[కర్ణభారం]] 111. [[మధుర సింహ శిఖరం]] 112. [[ధర్మరాజిక స్థూపం]] 113. [[అంధ యుగ్ (పద్య నాటకం)]] ==నా ప్రమేయం ఉన్న తెవికీ పేజీల జాబితా== 1. [[దామెర్ల రామారావు]] 2. [[వడ్డాది పాపయ్య]] 3. [[విజయ్ రామ్]] 4. [[సిరందాసు వెంకట రామారావు]] 5. [[మాధవపెద్ది గోఖలే]] 6. [[వాసిరెడ్డి వేణుగోపాల్]] 7. [[నాగసూరి వేణుగోపాల్]] 8. [[సి.ఎస్.ఎన్. పట్నాయక్]] 9. [[అంట్యాకుల పైడిరాజు]] 10. [[మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి]] 11. [[సి.ఎన్.వెంకటరావు]] 12. [[బాపు]] 13. [[కొసనా ఈశ్వరరావు]] 14. [[బాలి (చిత్రకారుడు)]] 15. [[మళ్ళ జ్యోతిర్మయి]] 16. [[జయదేవ్]] 17. [[సత్యమూర్తి]] 18. [[శంకు]] 19. [[తులసీరాం]] 20. [[గీతా సుబ్బారావు]] 21. [[కొత్తపల్లి సరళాదేవి]] 22. [[భారతీయ చిత్రకళ]] 23. [[నందిని గౌడ్]] 24. [[అయినాల మల్లేశ్వరరావు]] 25. [[గోపరాజు సమరం]] 26. [[గుర్రం మల్లయ్య]] 27. [[పాకాల తిరుమల్ రెడ్డి]] 28. [[కాపు రాజయ్య]] 29. [[గణపతి స్థపతి]] 29. [[వేలు ఆనందాచారి]] 30. [[కణ్వశ్రీ]] 31. [[మోహన్ (చిత్రకారుడు)]] 32. [[ఆకాశవాణి కేంద్రం, విజయవాడ]] 33. [[నందలాల్ బోస్]] ఫోటోలు చేర్చిన వ్యాసాలు : 1. [[చొక్కాపు వెంకటరమణ]] 2. [[అంట్యాకుల పైడిరాజు]] 3. [[కళాధర్]] 4. [[గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్]] 5. [[యద్దనపూడి సులోచనారాణి]] 6. [[బలభద్రపాత్రుని రమణి]] 7. [[పెళ్లకూరు జయప్రద]] 8. [[కె.ఎన్. మల్లీశ్వరి]] 9. [[సి.వి.సర్వేశ్వరశర్మ]] 10. [[శీలా వీర్రాజు]] 11. [[చుండూరి మృణాళిని]] 12. [[గుత్తికొండ సుబ్బారావు]] 13. [[కార్టూనిస్ట్ టీవీ]] 14. [[కొమ్మనాపల్లి గణపతిరావు]] 15. [[కుప్పిలి పద్మ]] 16. [[చిల్లర భవానీదేవి]] 17. [[చంద్ర (కళాకారుడు)]] 18. [[బండి నారాయణస్వామి]] 19. [[కోకా విమలకుమారి]] 20. [[కొండూరు వీరరాఘవాచార్యులు]] 21. [[చింతకింది శ్రీనివాసరావు]] 22. [[శారదా శ్రీనివాసన్]] 23. [[వంగూరి చిట్టెన్ రాజు]] 24. [[మామిడిపూడి కృష్ణమూర్తి]] 25. [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]] 26. [[బి.ఎన్. శాస్త్రి]] 27. [[నవోదయ రామమోహనరావు]] 28. [[షణ్ముఖి ఆంజనేయ రాజు]] 29. [[గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్]] 30. [[లల్లాదేవి]] ==మూలాలు== {{మూలాల జాబితా}} * https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.386109 * https://archive.org/details/64kalalu-12years ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:అనువాద పరికరాన్ని వాడే వాడుకరులు]] [[వర్గం:తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులు]] {{User IND Citiz}}{{అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యుడు}}{{User Wikipedian For|year=2021|month=06|day=01}} ouybww74ep8srizngx9om7yvwezbdd8 0 334749 4956421 4496689 2026-09-11T17:22:31Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956421 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}} {{Infobox lake | name = ఉప్వాన్ సరస్సు | image = Upvan Lake - Night View.JPG | caption = | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = థానే, [[మహారాష్ట్ర]] | coords = {{coord|19|13|17.61|N|72|57|21.65|E|type:waterbody_region:IN|display=inline,title}} | lake_type = | inflow = |pushpin_map=Maharashtra | outflow = | catchment = | basin_countries = [[భారతదేశం]] | length = | width = | area = {{convert|0.06|km2|abbr=on}} | depth = | max-depth = | volume = | residence_time = | shore = | elevation = | islands = | cities = | frozen = }} '''ఉప్వాన్''' లేదా '''ఉపవాన్ సరస్సు''' [[భారత దేశం|భారతదేశం]]<nowiki/>లోని [[మహారాష్ట్ర]]<nowiki/>లో గల థానేలో ఉంది. ఇక్కడ అనేక సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు జరుగుతాయి. ఇక్కడ జరిగే [[గణేష్ మండపం|గణేష్ ఉత్సవాల]] నిమజ్జన కార్యక్రమం అందరిని ఆకట్టుకుంటుంది.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/thane/Two-youngsters-drowned-at-Upvan-Lake-Thane/articleshow/48320086.cms|title=Two youngsters drowned at Upvan Lake, Thane|work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://sanskrutiartsfestival.com/|title=Sanskruti Arts Festival|work=sanskrutiartsfestival.com}}</ref> ==చరిత్ర== ఈ సరస్సును జెకె సింఘానియ నీటి సరఫరా కోసం స్థాపించి, పునర్నిర్మించారు. సింఘానియా ఉప్వాన్ సరస్సు వద్ద [[వినాయక నిమజ్జనమ్|వినాయకుని]] ఆలయాన్ని కూడా నిర్మించాడు.<ref>{{cite web|url=http://www.mumbaimirror.com/mumbai/others/Thane-cops-crack-down-on-couples/articleshow/15696555.cms|title=Thane cops crack down on couples|work=Mumbai Mirror}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==భౌగోళికం== ఈ సరస్సు గవాంద్ బాగ్, శివాయ్ నగర్, గణేష్ నగర్, వసంత్ విహార్, వర్తక్ నగర్ సమీపంలో ఉంది. థానేలో నివసించే వ్యక్తులకు ఇది ఒక వినోద ప్రదేశం. ఇది థానేలోని అతిపెద్ద సరస్సులలో ఒకటి. దీని చుట్టూ యూర్ హిల్స్, పోఖ్రాన్- II ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. నగరంలోని పర్యావరణ అనుకూల సరస్సులలో ఇది ఒకటి.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/thane/Plans-on-for-a-pollution-free-Upvan-Lake/articleshow/5104130.cms|title=Plans on for a pollution-free Upvan Lake|work=The Times of India}}</ref> ==ప్రత్యేకత== ఉప్వాన్ సరస్సు థానేలో 'ప్రేమికుల స్వర్గం' గా పరిగణించబడుతుంది. ఉప్వాన్ సరస్సు పోఖ్రాన్ I, పోఖ్రాన్ II రహదారుల జంక్షన్‌ని ఏర్పరుస్తుంది. ఒకప్పుడు, మొత్తం థానే నగరానికి ఇది ఒక ప్రధాన నీటి వనరుగా ఉండేది. ఉప్వాన్ సరస్సు ఇప్పుడు ప్రధానంగా వినోదం కోసం ఉపయోగించబడుతుంది. థానే మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ మేయర్ అధికారిక నివాసం సరస్సు ప్రక్కనే ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://thanemirror.com/2015/11/17/thousands-of-devotees-celebrating-chhath-puja-flock-to-upvan-lake/|title=Thousands Of Devotees Celebrating Chhath Puja Flock To Upvan Lake|work=THANE MIRROR|access-date=2021-09-11|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031740/http://thanemirror.com/2015/11/17/thousands-of-devotees-celebrating-chhath-puja-flock-to-upvan-lake/|url-status=dead}}</ref> ==ఉత్సవాలు== సాంకృతి కళల ఉత్సవం [[2015]] సమయంలో ఉప్వాన్ సరస్సు చక్కగా అలంకరించబడింది. పండుగ సమయాలో 50,000 మందికి పైగా ప్రజలు సరస్సును సందర్శిస్తారు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thane/record-turnout-over-50k-visit-upvan-on-day-3-of-arts-fest/articleshow/62499870.cms|title=Record turnout: Over 50,000 visit Upvan on Day 3 of Arts Fest|work=The Times of India|access-date=2018-12-01}}</ref> ==మూలాలు== <references /> [[వర్గం:సరస్సులు]] [[వర్గం:నీటి వనరులు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర]] 4ub9ikf1trniz7e2ask39b1imhohrdy 0 338619 4956295 4882988 2026-09-11T12:51:39Z Raghurama Raju 1957 146551 /* వ్యక్తిగత జీవితం */ అక్షర దోషం స్థిరం 4956295 wikitext text/x-wiki {{infobox person | name = అజయ్ ఘోష్ |image = Ajay Ashok.jpg | birth_place = [[వేటపాలెం మండలం|వేటపాలెం]], [[ప్రకాశం జిల్లా]] (ప్రస్తుతం [[బాపట్ల జిల్లా]]),[[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]] | nationality = {{IND}} | occupation = నటుడు |parents = పత్తిపాటి ఆదినారాయణ, రామసీతమ్మ<ref name="మ్యూజిక్‌ షాపు మూర్తిగా లీడ్‌ రోల్‌లో …">{{cite news |last1=Prajasakti |title=మ్యూజిక్‌ షాపు మూర్తిగా లీడ్‌ రోల్‌లో … |url=https://prajasakti.com/features/in-the-lead-role-as-the-figure-of-music-shop/ |accessdate=26 December 2023 |date=24 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231226054733/https://prajasakti.com/features/in-the-lead-role-as-the-figure-of-music-shop/ |archivedate=26 December 2023}}</ref> | children = చంద్రశేఖర్ ఆజాద్, భగత్ సింగ్ | years_active = 2010 - ప్రస్తుతం }} '''అజయ్‌ ఘోష్''' తెలుగు సినిమా నటుడు. ఆయన 2010లో విడుదలైన [[ప్రస్థానం]] సినిమా ద్వారా సినీరంగంలోకి అడుగుపెట్టాడు.<ref name="‘మ్యూజిక్ షాప్ మూర్తి’గా యంగ్ హీరోయిన్‌తో అజయ్ ఘోష్.. పోస్టర్ వైరల్">{{cite news |last1=Andhrajyothy |title=‘మ్యూజిక్ షాప్ మూర్తి’గా యంగ్ హీరోయిన్‌తో అజయ్ ఘోష్.. పోస్టర్ వైరల్ |url=https://www.chitrajyothy.com/2024/cinema-news/ajay-ghosh-and-chandini-chowdary-starring-music-shop-murthy-first-look-out-kbk-50712.html |accessdate=4 February 2024 |work= |date=4 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240204125728/https://www.chitrajyothy.com/2024/cinema-news/ajay-ghosh-and-chandini-chowdary-starring-music-shop-murthy-first-look-out-kbk-50712.html |archivedate=4 February 2024 |language=te}}</ref><ref name="వద్దన్నా ఆ వేషం వేయించారు">{{cite news |last1=Andhrajyothy |title=వద్దన్నా ఆ వేషం వేయించారు |url=https://www.andhrajyothy.com/2024/navya/actor-ajay-ghosh-i-did-that-character-through-the-directors-force-1253150.html |accessdate=12 May 2024 |date=12 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240512100154/https://www.andhrajyothy.com/2024/navya/actor-ajay-ghosh-i-did-that-character-through-the-directors-force-1253150.html |archivedate=12 May 2024 |language=te}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == పత్తిపాటి అజయ్ ఘోష్ ఒక [[హిందూ]] kapu balija కుటుంబంలో [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[బాపట్ల జిల్లా]] లోని [[వేటపాలెం]] గ్రామంలో జన్మించారు.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://infovibe.net/ajay-ghosh-age-height-biography/|title=Ajay Ghosh Age, Height, Wife, Family, and Biography|first=Zeeshan|last=gill|date=5 October 2023|website=Your Guide To Celebrity News, Trends, Education, Jobs, Fashion, Health, & Wellness}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://telugu.samayam.com/telugu-movies/cinema-news/2016-oscar-nominated-tamil-film-visaranai-is-releasing-in-telugu-as-vicharana/articleshow/67831100.cms|title=Vicharana Movie: ఆస్కార్ నామినేట్ తమిళ్ మూవీ తెలుగులో.. 'విచారణ'|website=Samayam Telugu|access-date=25 October 2020|archive-date=31 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031144654/https://telugu.samayam.com/telugu-movies/cinema-news/2016-oscar-nominated-tamil-film-visaranai-is-releasing-in-telugu-as-vicharana/articleshow/67831100.cms|url-status=live}}</ref> అతని తండ్రి కమ్యూనిస్టు వాదిగా ఉండి, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు అజోయ్ ఘోష్ అభిమానిగా ఉండేవారు. అందుకే తన కుమారుడికి ఆయన పేరును పెట్టారు.<ref name="auto"/> అజయ్ ఘోష్‌కు ఇద్దరు సహోదరులు ఉన్నారు. వారికి కూడా స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల పేర్లనే పెట్టారు.<ref name="auto"/> అజయ్ ఘోష్ భార్య పేరు సంభాలక్ష్మి. ఈ దంపతులకు ఇద్దరు కుమారులు ఉన్నారు; వారి పేర్లు దావులూరి భగత్ సింగ్ దావులూరి రామాంజనేయులు.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=SFRZll3gC5o|title=అజయ్ ఘోష్ బయోగ్రఫీ // Ajay Ghosh Biography // Ajay Ghosh Realstory|via=www.youtube.com}}</ref> == వృత్తి జీవితం == స్టేజ్ నటుడిగా సిటీ కేబుల్ (బాపట్ల)లో వార్తా వాచకుడిగా కొంతకాలం పనిచేసిన తర్వాత, అజయ్ ఘోష్ [[దూరదర్శన్]] తెలుగులో ప్రసారమైన "సిరి" దినసరి సీరియల్ ద్వారా నటన రంగంలోకి ప్రవేశించారు. అనంతరం ఫీచర్ చిత్రాలలో నటిస్తూ, దర్శకుడు [[వెట్రిమారన్]] తెరకెక్కించిన ''విశారణై'' (2016) సినిమాతో ఆయనకు బ్రేక్‌థ్రూ లభించింది.<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/working-with-vetrimaaran-was-inspiring-ajay-ghosh/|title=Working with Vetrimaaran was inspiring: Ajay Ghosh|date=7 April 2015|newspaper=The Indian Express|agency=Indo-Asian News Service|accessdate=26 July 2020|archive-date=15 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161015190541/http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/working-with-vetrimaaran-was-inspiring-ajay-ghosh/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/john-vijay-to-vijay-yesudas-10-actors-who-played-the-bad-cops-in-tamil-cinema/photostory/76687156.cms|title=John Vijay to Vijay Yesudas: 10 actors who played the bad cops in Tamil cinema|date=29 June 2020|website=The Times of India|access-date=8 November 2020|archive-date=12 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012083729/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/john-vijay-to-vijay-yesudas-10-actors-who-played-the-bad-cops-in-tamil-cinema/photostory/76687156.cms|url-status=live}}</ref> ==నటించిన సినిమాలు== ;తెలుగు సినిమాలు {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం ! పేరు !పాత్ర !మూ |- |2010 |''[[ప్రస్థానం]]'' | | |- |2012 |''రంజాన్'' | | |- | rowspan="2" |2014 |''[[ఆటోనగర్ సూర్య]]'' |గిరి అనుచరుడు | |- |''[[రన్ రాజా రన్]]'' |మునుస్వామి | |- |2015 |''[[జ్యోతిలక్ష్మీ (2015 సినిమా)|జ్యోతి లక్ష్మి]]'' |నారాయణ్ పట్వారీ | |- | rowspan="6" |2016 |''[[ఎక్స్‌ప్రెస్ రాజా]]'' |అజయ్ ఘోష్ | |- |''[[కుందనపుబొమ్మ]]'' | | |- |''[[సెల్ఫీ రాజా]]'' | | |- |''[[ఇజం]]'' |రిపోర్టర్ | |- |''[[నందిని నర్సింగ్‌హోం|నందిని నర్సింగ్ హోమ్]]'' |రత్న బాబు | |- |''[[సప్తగిరి ఎక్స్‌ప్రెస్ (సినిమా)|సప్తగిరి ఎక్స్‌ప్రెస్]]'' | | |- | rowspan="5" |2017 |''[[ఎగిసే తారాజువ్వలు]]'' | | |- |''[[ఆకతాయి (2017 సినిమా)|ఆకతాయి]]'' |బీకు | |- |''[[బాహుబలి 2: ది కన్ క్లూజన్|బాహుబలి 2]]'' |దోపిడీదారుడు |<ref name="Working with SS Rajamouli in Baahubali was like going to a film school: Ajay Ghosh2">{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/working-with-ss-rajamouli-in-baahubali-was-like-going-to-a-film-school-ajay-ghosh/story-UjnkJWAJm789lnlwCwRqCI.html|title=Working with SS Rajamouli in Baahubali was like going to a film school: Ajay Ghosh|last1=Hindustan Times|date=16 April 2017|work=|accessdate=10 November 2021|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201028205902/https://www.hindustantimes.com/regional-movies/working-with-ss-rajamouli-in-baahubali-was-like-going-to-a-film-school-ajay-ghosh/story-UjnkJWAJm789lnlwCwRqCI.html|archivedate=28 October 2020|language=en}}</ref> |- |''[[వెంకటాపురం (2017 సినిమా)|వెంకటాపురం]]'' |పోలీసు అధికారి | |- |''[[లండ‌న్ బాబులు]]'' | | |- | rowspan="6" |2018 |''[[భాగమతి (2018 సినిమా)|భాగమతి]]'' |జోస్ | |- |''[[రంగస్థలం (సినిమా)|రంగస్థలం]]'' |శేషు నాయుడు | |- |''[[శంభో శంకర]]'' | | |- |''[[అంతకు మించి (2018 సినిమా)|అంతకు మించి]]'' |క్షుద్రవాది | |- |''[[మూడు పువ్వులు ఆరు కాయలు (2018 సినిమా)|మూడు పువ్వులు ఆరు కాయలు]]'' | | |- |''[[వాడేనా]]'' | | |- | rowspan="7" |2019 |''[[మిఠాయి (2019 సినిమా)|మిఠాయి]]'' |బాస్ | |- |''[[బ్రోచేవారెవరురా (2019 సినిమా)|బ్రోచేవారెవరురా]]'' |కిడ్నాపర్ | |- |''[[ఏదైనా జరగొచ్చు (2019 సినిమా)|ఏదైనా జరగొచ్చు]]'' |హిజ్రత్ | |- |''[[ఉండిపోరాదే]]'' | | |- |''[[రాజు గారి గది 3]]'' |గరుడరాజ పిళ్ళై | |- |''[[మథనం]]'' | | |- |''[[మత్తు వదలరా (2019 సినిమా)|మత్తు వదలరా]]'' |ఇంటి యజమాని | |- | rowspan="2" |2020 |''[[ఉత్తర (2020 సినిమా)|ఉత్తర]]'' | | |- |''[[ఒరేయ్ బుజ్జిగా]]'' | | |- | rowspan="8" |2021 |''[[బంగారు బుల్లోడు (2021 సినిమా)|బంగారు బుల్లోడు]]'' |పోలీస్ ఇన్స్పెక్టర్ | |- |''జై సేన'' | | |- |''[[అక్షర (2021 సినిమా)|అక్షర]]'' |పిండి తాత | |- |''[[షాదీ ముబారక్ (సినిమా)|షాదీ ముబారక్]]'' | | |- |''[[రాజ రాజ చోర]]'' |సుబ్రహ్మణ్యం | |- |''[[మంచి రోజులు వ‌చ్చాయి]]'' |తిరుమలశెట్టి "గుండు" గోపాలం |<ref name="టాలెంటెడ్ యాక్ట‌ర్ కు మారుతి ఛాన్స్">{{cite news|url=https://www.ntnews.com/cinema/tollywood-director-maruthi-give-chance-to-talented-actor-123829/|title=టాలెంటెడ్ యాక్ట‌ర్ కు మారుతి ఛాన్స్|last1=Namasthe Telangana|date=16 June 2021|work=|accessdate=10 November 2021|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211110173934/https://www.ntnews.com/cinema/tollywood-director-maruthi-give-chance-to-talented-actor-123829/|archivedate=10 November 2021}}</ref> |- |[[భగత్‌సింగ్‌ నగర్‌]] | | |- |[[పుష్ప]] |కొండా రెడ్డి | |- | rowspan="2" |2022 |''[[సురాపానం (సినిమా)|సురాపానం]]'' |మల్లన్న | |- |[[రాజయోగం (2022 సినిమా)|రాజయోగం]] |రాధ | |- | rowspan="10" |2023 |[[వీర సింహా రెడ్డి]] |అడ్డిబాకుల పెద్ది రెడ్డి | |- |[[ఆర్గానిక్ మామ హైబ్రీడ్ అల్లుడు]] |గాజుల గంగారావు | |- |[[దోచేవారెవరురా]] | | |- |''[[నిరీక్షణ (2023 తెలుగు సినిమా)|నిరీక్షణ]]'' |అశోక్ |డబ్బింగ్ వెర్షన్ మాత్రమే విడుదలైంది |- |[[బెదురులంక 2012]] |భూషణం | |- |[[రుద్రమాంబపురం]] | | |- |[[డెడ్‌లైన్]] | | |- |[[అన్వేషి]] | | |- |[[నా..నీ ప్రేమకథ]] | | |- |''[[మంగళవారం (2023 సినిమా)|మంగళవారం]]'' |కాశి రాజు | |- | rowspan="12" |2024 |''[[గుంటూరు కారం]]'' |హరి దాస్ | |- |[[హ్యాపీ ఎండింగ్]] | | |- |[[ఈగల్]] |ఎమ్మెల్యే సోమేశ్వర్ రెడ్డి | |- |[[ఫ్యామిలీ స్టార్]] | | |- |[[కిస్మత్]] |జనార్ధన్ | |- |[[ప్రతినిధి 2]] |ఆర్థిక మంత్రి గజేంద్ర | |- |[[మ్యూజిక్ షాప్ మూర్తి]] |"మ్యూజిక్ షాప్" మూర్తి అలియాస్ DJ మూర్తి |ప్రధాన పాత్ర |- |[[రాఘవరెడ్డి]] | | |- |[[భరతనాట్యం (2024 సినిమా)|భరతనాట్యం]] | | |- |[[గ్యాంగ్స్ ఆఫ్ గోదావరి]] | | |- |[[తలకోన (2024 సినిమా)|తలకోన]] | | |- |''[[సరిపోదా శనివారం]]'' |నారాయణ ప్రభ | |- | rowspan="6" |2025 |[[గేమ్ ఛేంజర్]] |బియ్యం భీమారావు | |- |[[డియర్ ఉమ]] | | |- |[[పాంచ్ మినార్]] | | |- |[[వీరరాజు 1991]] | | |- |[[పోలీస్ వారి హెచ్చరిక]] | |<ref name="అజయ్ ఘోష్ ప్రధాన పాత్రలో 'పోలీస్ వారి హెచ్చరిక' - అనాథ బాలలకు ప్రేమ పంచకపోతే?">{{cite news|url=https://telugu.abplive.com/entertainment/cinema/ajay-ghosh-plays-main-lead-in-police-vari-hecharika-movie-telugu-news-128677|title=అజయ్ ఘోష్ ప్రధాన పాత్రలో 'పోలీస్ వారి హెచ్చరిక' - అనాథ బాలలకు ప్రేమ పంచకపోతే?|last1=|first1=|date=18 November 2023|accessdate=30 August 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250830101143/https://telugu.abplive.com/entertainment/cinema/ajay-ghosh-plays-main-lead-in-police-vari-hecharika-movie-telugu-news-128677|archivedate=30 August 2025|publisher=ABP Desam|language=te}}</ref> |- |[[మాస్ జాతర]] | | |- | rowspan="4" |2026 |''[[భర్త మహాశయులకు విజ్ఞప్తి]]'' |గిరి అనుచరుడు | |- |''[[హే బల్‌వంత్]] '' | | |- |''[[పాపం ప్రతాప్]] '' | | |- |[[మరీచిక]] | | |} === తమిళ సినిమాలు === {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం ! పేరు !పాత్ర !మూ |- |2016 |''విసారణై'' |విశ్వేశ్వర రావు |<ref name="Working with Vetrimaaran was inspiring: Ajay Ghosh">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/working-with-vetrimaaran-was-inspiring-ajay-ghosh/|title=Working with Vetrimaaran was inspiring: Ajay Ghosh|last1=The Indian Express|date=7 April 2015|work=|accessdate=10 November 2021|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161015190541/http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/working-with-vetrimaaran-was-inspiring-ajay-ghosh/|archivedate=15 October 2016|language=en}}</ref> |- |2017 |''బాహుబలి 2: ది కన్‌క్లూజన్'' |దోపిడీదారుడు |<ref name="'Visaaranai' villain Ajay Ghosh to play a dacoit in 'Baahubali 2'">{{cite news|url=https://www.news18.com/news/movies/visaaranai-villain-ajay-ghosh-to-play-a-dacoit-in-baahubali-2-1200851.html|title='Visaaranai' villain Ajay Ghosh to play a dacoit in 'Baahubali 2'|last1=News18|date=9 February 2016|work=|accessdate=10 November 2021|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211110174539/https://www.news18.com/news/movies/visaaranai-villain-ajay-ghosh-to-play-a-dacoit-in-baahubali-2-1200851.html|archivedate=10 November 2021|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2018 |''భాగమతి'' |జోస్ | |- |''మారి 2'' |సింగయ్య | |- | rowspan="3" |2019 |''నాట్పే తునై'' |దీనదయాళన్ | |- |''కాంచన 3'' |ఎ. నటరాజన్ | |- |''మెయి'' |కరుణాకరన్ | |- |2020 |''మూకుతి అమ్మన్'' |భగవతి బాబా | |- |2023 |''[[రుద్రుడు|రుద్రన్]]'' | | |- |2025 |''ఫీనిక్స్'' | | |- |2025 |[[రివాల్వర్ రీటా]] | | |} === ఇతర భాషా చిత్రాలు === {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం ! పేరు !పాత్ర !భాష !మూ |- |2017 |''[[కరియా 2]]'' | | rowspan="2" |కన్నడ | |- |2021 |''గోవిందా గోవిందా'' |తిరుపతి | |- |2025 |''జాట్'' |రామ్ సుబ్బా రెడ్డి |హిందీ | |} === టెలివిజన్ === * ''భజన బ్యాచ్'' (2019) ==రచయితగా== * యన్‌.వి.ఎల్‌ ఆర్ట్స్‌ ప్రొడక్షన్ - 1<ref name="రచయితగా అజయ్‌ ఘోష్‌">{{cite news |last1=Andrajyothy |title=రచయితగా అజయ్‌ ఘోష్‌ |url=https://m.andhrajyothy.com/telugunews/ajay-ghosh-as-the-author-1921071903364486 |accessdate=10 November 2021 |work= |date=19 July 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211110175713/https://m.andhrajyothy.com/telugunews/ajay-ghosh-as-the-author-1921071903364486 |archivedate=10 November 2021 |language=te |url-status=live }}</ref> == పురస్కారాలు == * 2019: [[సైమా ఉత్తమ హాస్యనటుడు - తెలుగు|సైమా ఉత్తమ హాస్యనటుడు]] - [[రాజు గారి గది 3]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== *[https://www.imdb.com/name/nm4886752/ ఐ.ఎమ్.డి.బి.లో అజయ్ ఘోష్ పేజీ.] {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]] ozkw88whl4g1atifroff3usjl5gk2vl 4956300 4956295 2026-09-11T13:05:41Z Raghurama Raju 1957 146551 /* వ్యక్తిగత జీవితం */ మాటిమాటికి లోని, లోని అంటే తెలుగు భాష అందం చెడుతుందని ఒక లోనిని తొలగించాను. 4956300 wikitext text/x-wiki {{infobox person | name = అజయ్ ఘోష్ |image = Ajay Ashok.jpg | birth_place = [[వేటపాలెం మండలం|వేటపాలెం]], [[ప్రకాశం జిల్లా]] (ప్రస్తుతం [[బాపట్ల జిల్లా]]),[[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]] | nationality = {{IND}} | occupation = నటుడు |parents = పత్తిపాటి ఆదినారాయణ, రామసీతమ్మ<ref name="మ్యూజిక్‌ షాపు మూర్తిగా లీడ్‌ రోల్‌లో …">{{cite news |last1=Prajasakti |title=మ్యూజిక్‌ షాపు మూర్తిగా లీడ్‌ రోల్‌లో … |url=https://prajasakti.com/features/in-the-lead-role-as-the-figure-of-music-shop/ |accessdate=26 December 2023 |date=24 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231226054733/https://prajasakti.com/features/in-the-lead-role-as-the-figure-of-music-shop/ |archivedate=26 December 2023}}</ref> | children = చంద్రశేఖర్ ఆజాద్, భగత్ సింగ్ | years_active = 2010 - ప్రస్తుతం }} '''అజయ్‌ ఘోష్''' తెలుగు సినిమా నటుడు. ఆయన 2010లో విడుదలైన [[ప్రస్థానం]] సినిమా ద్వారా సినీరంగంలోకి అడుగుపెట్టాడు.<ref name="‘మ్యూజిక్ షాప్ మూర్తి’గా యంగ్ హీరోయిన్‌తో అజయ్ ఘోష్.. పోస్టర్ వైరల్">{{cite news |last1=Andhrajyothy |title=‘మ్యూజిక్ షాప్ మూర్తి’గా యంగ్ హీరోయిన్‌తో అజయ్ ఘోష్.. పోస్టర్ వైరల్ |url=https://www.chitrajyothy.com/2024/cinema-news/ajay-ghosh-and-chandini-chowdary-starring-music-shop-murthy-first-look-out-kbk-50712.html |accessdate=4 February 2024 |work= |date=4 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240204125728/https://www.chitrajyothy.com/2024/cinema-news/ajay-ghosh-and-chandini-chowdary-starring-music-shop-murthy-first-look-out-kbk-50712.html |archivedate=4 February 2024 |language=te}}</ref><ref name="వద్దన్నా ఆ వేషం వేయించారు">{{cite news |last1=Andhrajyothy |title=వద్దన్నా ఆ వేషం వేయించారు |url=https://www.andhrajyothy.com/2024/navya/actor-ajay-ghosh-i-did-that-character-through-the-directors-force-1253150.html |accessdate=12 May 2024 |date=12 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240512100154/https://www.andhrajyothy.com/2024/navya/actor-ajay-ghosh-i-did-that-character-through-the-directors-force-1253150.html |archivedate=12 May 2024 |language=te}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == పత్తిపాటి అజయ్ ఘోష్ 1965 లో ఒక [[హిందూ]] కాపు బలిజ కుటుంబంలో [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[బాపట్ల జిల్లా]] [[వేటపాలెం]] గ్రామంలో జన్మించారు.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://infovibe.net/ajay-ghosh-age-height-biography/|title=Ajay Ghosh Age, Height, Wife, Family, and Biography|first=Zeeshan|last=gill|date=5 October 2023|website=Your Guide To Celebrity News, Trends, Education, Jobs, Fashion, Health, & Wellness}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://telugu.samayam.com/telugu-movies/cinema-news/2016-oscar-nominated-tamil-film-visaranai-is-releasing-in-telugu-as-vicharana/articleshow/67831100.cms|title=Vicharana Movie: ఆస్కార్ నామినేట్ తమిళ్ మూవీ తెలుగులో.. 'విచారణ'|website=Samayam Telugu|access-date=25 October 2020|archive-date=31 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031144654/https://telugu.samayam.com/telugu-movies/cinema-news/2016-oscar-nominated-tamil-film-visaranai-is-releasing-in-telugu-as-vicharana/articleshow/67831100.cms|url-status=live}}</ref> అతని తండ్రి కమ్యూనిస్టు వాదిగా ఉండి, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు అజోయ్ ఘోష్ అభిమానిగా ఉండేవారు. అందుకే తన కుమారుడికి ఆయన పేరును పెట్టారు.<ref name="auto"/> అజయ్ ఘోష్‌కు ఇద్దరు సహోదరులు ఉన్నారు. వారికి కూడా స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల పేర్లనే పెట్టారు.<ref name="auto"/> అజయ్ ఘోష్ భార్య పేరు సంభాలక్ష్మి. ఈ దంపతులకు ఇద్దరు కుమారులు ఉన్నారు; వారి పేర్లు దావులూరి భగత్ సింగ్ దావులూరి రామాంజనేయులు.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=SFRZll3gC5o|title=అజయ్ ఘోష్ బయోగ్రఫీ // Ajay Ghosh Biography // Ajay Ghosh Realstory|via=www.youtube.com}}</ref> == వృత్తి జీవితం == స్టేజ్ నటుడిగా సిటీ కేబుల్ (బాపట్ల)లో వార్తా వాచకుడిగా కొంతకాలం పనిచేసిన తర్వాత, అజయ్ ఘోష్ [[దూరదర్శన్]] తెలుగులో ప్రసారమైన "సిరి" దినసరి సీరియల్ ద్వారా నటన రంగంలోకి ప్రవేశించారు. అనంతరం ఫీచర్ చిత్రాలలో నటిస్తూ, దర్శకుడు [[వెట్రిమారన్]] తెరకెక్కించిన ''విశారణై'' (2016) సినిమాతో ఆయనకు బ్రేక్‌థ్రూ లభించింది.<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/working-with-vetrimaaran-was-inspiring-ajay-ghosh/|title=Working with Vetrimaaran was inspiring: Ajay Ghosh|date=7 April 2015|newspaper=The Indian Express|agency=Indo-Asian News Service|accessdate=26 July 2020|archive-date=15 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161015190541/http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/working-with-vetrimaaran-was-inspiring-ajay-ghosh/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/john-vijay-to-vijay-yesudas-10-actors-who-played-the-bad-cops-in-tamil-cinema/photostory/76687156.cms|title=John Vijay to Vijay Yesudas: 10 actors who played the bad cops in Tamil cinema|date=29 June 2020|website=The Times of India|access-date=8 November 2020|archive-date=12 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012083729/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/john-vijay-to-vijay-yesudas-10-actors-who-played-the-bad-cops-in-tamil-cinema/photostory/76687156.cms|url-status=live}}</ref> ==నటించిన సినిమాలు== ;తెలుగు సినిమాలు {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం ! పేరు !పాత్ర !మూ |- |2010 |''[[ప్రస్థానం]]'' | | |- |2012 |''రంజాన్'' | | |- | rowspan="2" |2014 |''[[ఆటోనగర్ సూర్య]]'' |గిరి అనుచరుడు | |- |''[[రన్ రాజా రన్]]'' |మునుస్వామి | |- |2015 |''[[జ్యోతిలక్ష్మీ (2015 సినిమా)|జ్యోతి లక్ష్మి]]'' |నారాయణ్ పట్వారీ | |- | rowspan="6" |2016 |''[[ఎక్స్‌ప్రెస్ రాజా]]'' |అజయ్ ఘోష్ | |- |''[[కుందనపుబొమ్మ]]'' | | |- |''[[సెల్ఫీ రాజా]]'' | | |- |''[[ఇజం]]'' |రిపోర్టర్ | |- |''[[నందిని నర్సింగ్‌హోం|నందిని నర్సింగ్ హోమ్]]'' |రత్న బాబు | |- |''[[సప్తగిరి ఎక్స్‌ప్రెస్ (సినిమా)|సప్తగిరి ఎక్స్‌ప్రెస్]]'' | | |- | rowspan="5" |2017 |''[[ఎగిసే తారాజువ్వలు]]'' | | |- |''[[ఆకతాయి (2017 సినిమా)|ఆకతాయి]]'' |బీకు | |- |''[[బాహుబలి 2: ది కన్ క్లూజన్|బాహుబలి 2]]'' |దోపిడీదారుడు |<ref name="Working with SS Rajamouli in Baahubali was like going to a film school: Ajay Ghosh2">{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/working-with-ss-rajamouli-in-baahubali-was-like-going-to-a-film-school-ajay-ghosh/story-UjnkJWAJm789lnlwCwRqCI.html|title=Working with SS Rajamouli in Baahubali was like going to a film school: Ajay Ghosh|last1=Hindustan Times|date=16 April 2017|work=|accessdate=10 November 2021|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201028205902/https://www.hindustantimes.com/regional-movies/working-with-ss-rajamouli-in-baahubali-was-like-going-to-a-film-school-ajay-ghosh/story-UjnkJWAJm789lnlwCwRqCI.html|archivedate=28 October 2020|language=en}}</ref> |- |''[[వెంకటాపురం (2017 సినిమా)|వెంకటాపురం]]'' |పోలీసు అధికారి | |- |''[[లండ‌న్ బాబులు]]'' | | |- | rowspan="6" |2018 |''[[భాగమతి (2018 సినిమా)|భాగమతి]]'' |జోస్ | |- |''[[రంగస్థలం (సినిమా)|రంగస్థలం]]'' |శేషు నాయుడు | |- |''[[శంభో శంకర]]'' | | |- |''[[అంతకు మించి (2018 సినిమా)|అంతకు మించి]]'' |క్షుద్రవాది | |- |''[[మూడు పువ్వులు ఆరు కాయలు (2018 సినిమా)|మూడు పువ్వులు ఆరు కాయలు]]'' | | |- |''[[వాడేనా]]'' | | |- | rowspan="7" |2019 |''[[మిఠాయి (2019 సినిమా)|మిఠాయి]]'' |బాస్ | |- |''[[బ్రోచేవారెవరురా (2019 సినిమా)|బ్రోచేవారెవరురా]]'' |కిడ్నాపర్ | |- |''[[ఏదైనా జరగొచ్చు (2019 సినిమా)|ఏదైనా జరగొచ్చు]]'' |హిజ్రత్ | |- |''[[ఉండిపోరాదే]]'' | | |- |''[[రాజు గారి గది 3]]'' |గరుడరాజ పిళ్ళై | |- |''[[మథనం]]'' | | |- |''[[మత్తు వదలరా (2019 సినిమా)|మత్తు వదలరా]]'' |ఇంటి యజమాని | |- | rowspan="2" |2020 |''[[ఉత్తర (2020 సినిమా)|ఉత్తర]]'' | | |- |''[[ఒరేయ్ బుజ్జిగా]]'' | | |- | rowspan="8" |2021 |''[[బంగారు బుల్లోడు (2021 సినిమా)|బంగారు బుల్లోడు]]'' |పోలీస్ ఇన్స్పెక్టర్ | |- |''జై సేన'' | | |- |''[[అక్షర (2021 సినిమా)|అక్షర]]'' |పిండి తాత | |- |''[[షాదీ ముబారక్ (సినిమా)|షాదీ ముబారక్]]'' | | |- |''[[రాజ రాజ చోర]]'' |సుబ్రహ్మణ్యం | |- |''[[మంచి రోజులు వ‌చ్చాయి]]'' |తిరుమలశెట్టి "గుండు" గోపాలం |<ref name="టాలెంటెడ్ యాక్ట‌ర్ కు మారుతి ఛాన్స్">{{cite news|url=https://www.ntnews.com/cinema/tollywood-director-maruthi-give-chance-to-talented-actor-123829/|title=టాలెంటెడ్ యాక్ట‌ర్ కు మారుతి ఛాన్స్|last1=Namasthe Telangana|date=16 June 2021|work=|accessdate=10 November 2021|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211110173934/https://www.ntnews.com/cinema/tollywood-director-maruthi-give-chance-to-talented-actor-123829/|archivedate=10 November 2021}}</ref> |- |[[భగత్‌సింగ్‌ నగర్‌]] | | |- |[[పుష్ప]] |కొండా రెడ్డి | |- | rowspan="2" |2022 |''[[సురాపానం (సినిమా)|సురాపానం]]'' |మల్లన్న | |- |[[రాజయోగం (2022 సినిమా)|రాజయోగం]] |రాధ | |- | rowspan="10" |2023 |[[వీర సింహా రెడ్డి]] |అడ్డిబాకుల పెద్ది రెడ్డి | |- |[[ఆర్గానిక్ మామ హైబ్రీడ్ అల్లుడు]] |గాజుల గంగారావు | |- |[[దోచేవారెవరురా]] | | |- |''[[నిరీక్షణ (2023 తెలుగు సినిమా)|నిరీక్షణ]]'' |అశోక్ |డబ్బింగ్ వెర్షన్ మాత్రమే విడుదలైంది |- |[[బెదురులంక 2012]] |భూషణం | |- |[[రుద్రమాంబపురం]] | | |- |[[డెడ్‌లైన్]] | | |- |[[అన్వేషి]] | | |- |[[నా..నీ ప్రేమకథ]] | | |- |''[[మంగళవారం (2023 సినిమా)|మంగళవారం]]'' |కాశి రాజు | |- | rowspan="12" |2024 |''[[గుంటూరు కారం]]'' |హరి దాస్ | |- |[[హ్యాపీ ఎండింగ్]] | | |- |[[ఈగల్]] |ఎమ్మెల్యే సోమేశ్వర్ రెడ్డి | |- |[[ఫ్యామిలీ స్టార్]] | | |- |[[కిస్మత్]] |జనార్ధన్ | |- |[[ప్రతినిధి 2]] |ఆర్థిక మంత్రి గజేంద్ర | |- |[[మ్యూజిక్ షాప్ మూర్తి]] |"మ్యూజిక్ షాప్" మూర్తి అలియాస్ DJ మూర్తి |ప్రధాన పాత్ర |- |[[రాఘవరెడ్డి]] | | |- |[[భరతనాట్యం (2024 సినిమా)|భరతనాట్యం]] | | |- |[[గ్యాంగ్స్ ఆఫ్ గోదావరి]] | | |- |[[తలకోన (2024 సినిమా)|తలకోన]] | | |- |''[[సరిపోదా శనివారం]]'' |నారాయణ ప్రభ | |- | rowspan="6" |2025 |[[గేమ్ ఛేంజర్]] |బియ్యం భీమారావు | |- |[[డియర్ ఉమ]] | | |- |[[పాంచ్ మినార్]] | | |- |[[వీరరాజు 1991]] | | |- |[[పోలీస్ వారి హెచ్చరిక]] | |<ref name="అజయ్ ఘోష్ ప్రధాన పాత్రలో 'పోలీస్ వారి హెచ్చరిక' - అనాథ బాలలకు ప్రేమ పంచకపోతే?">{{cite news|url=https://telugu.abplive.com/entertainment/cinema/ajay-ghosh-plays-main-lead-in-police-vari-hecharika-movie-telugu-news-128677|title=అజయ్ ఘోష్ ప్రధాన పాత్రలో 'పోలీస్ వారి హెచ్చరిక' - అనాథ బాలలకు ప్రేమ పంచకపోతే?|last1=|first1=|date=18 November 2023|accessdate=30 August 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250830101143/https://telugu.abplive.com/entertainment/cinema/ajay-ghosh-plays-main-lead-in-police-vari-hecharika-movie-telugu-news-128677|archivedate=30 August 2025|publisher=ABP Desam|language=te}}</ref> |- |[[మాస్ జాతర]] | | |- | rowspan="4" |2026 |''[[భర్త మహాశయులకు విజ్ఞప్తి]]'' |గిరి అనుచరుడు | |- |''[[హే బల్‌వంత్]] '' | | |- |''[[పాపం ప్రతాప్]] '' | | |- |[[మరీచిక]] | | |} === తమిళ సినిమాలు === {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం ! పేరు !పాత్ర !మూ |- |2016 |''విసారణై'' |విశ్వేశ్వర రావు |<ref name="Working with Vetrimaaran was inspiring: Ajay Ghosh">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/working-with-vetrimaaran-was-inspiring-ajay-ghosh/|title=Working with Vetrimaaran was inspiring: Ajay Ghosh|last1=The Indian Express|date=7 April 2015|work=|accessdate=10 November 2021|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161015190541/http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/working-with-vetrimaaran-was-inspiring-ajay-ghosh/|archivedate=15 October 2016|language=en}}</ref> |- |2017 |''బాహుబలి 2: ది కన్‌క్లూజన్'' |దోపిడీదారుడు |<ref name="'Visaaranai' villain Ajay Ghosh to play a dacoit in 'Baahubali 2'">{{cite news|url=https://www.news18.com/news/movies/visaaranai-villain-ajay-ghosh-to-play-a-dacoit-in-baahubali-2-1200851.html|title='Visaaranai' villain Ajay Ghosh to play a dacoit in 'Baahubali 2'|last1=News18|date=9 February 2016|work=|accessdate=10 November 2021|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211110174539/https://www.news18.com/news/movies/visaaranai-villain-ajay-ghosh-to-play-a-dacoit-in-baahubali-2-1200851.html|archivedate=10 November 2021|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2018 |''భాగమతి'' |జోస్ | |- |''మారి 2'' |సింగయ్య | |- | rowspan="3" |2019 |''నాట్పే తునై'' |దీనదయాళన్ | |- |''కాంచన 3'' |ఎ. నటరాజన్ | |- |''మెయి'' |కరుణాకరన్ | |- |2020 |''మూకుతి అమ్మన్'' |భగవతి బాబా | |- |2023 |''[[రుద్రుడు|రుద్రన్]]'' | | |- |2025 |''ఫీనిక్స్'' | | |- |2025 |[[రివాల్వర్ రీటా]] | | |} === ఇతర భాషా చిత్రాలు === {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం ! పేరు !పాత్ర !భాష !మూ |- |2017 |''[[కరియా 2]]'' | | rowspan="2" |కన్నడ | |- |2021 |''గోవిందా గోవిందా'' |తిరుపతి | |- |2025 |''జాట్'' |రామ్ సుబ్బా రెడ్డి |హిందీ | |} === టెలివిజన్ === * ''భజన బ్యాచ్'' (2019) ==రచయితగా== * యన్‌.వి.ఎల్‌ ఆర్ట్స్‌ ప్రొడక్షన్ - 1<ref name="రచయితగా అజయ్‌ ఘోష్‌">{{cite news |last1=Andrajyothy |title=రచయితగా అజయ్‌ ఘోష్‌ |url=https://m.andhrajyothy.com/telugunews/ajay-ghosh-as-the-author-1921071903364486 |accessdate=10 November 2021 |work= |date=19 July 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211110175713/https://m.andhrajyothy.com/telugunews/ajay-ghosh-as-the-author-1921071903364486 |archivedate=10 November 2021 |language=te |url-status=live }}</ref> == పురస్కారాలు == * 2019: [[సైమా ఉత్తమ హాస్యనటుడు - తెలుగు|సైమా ఉత్తమ హాస్యనటుడు]] - [[రాజు గారి గది 3]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== *[https://www.imdb.com/name/nm4886752/ ఐ.ఎమ్.డి.బి.లో అజయ్ ఘోష్ పేజీ.] {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]] 53s6aadluykagut23ovj7v5rctx9xct 0 339405 4956291 4212291 2026-09-11T12:25:08Z Kopparthi janardhan1965 124192 సాంకేతిక వర్గం 4956291 wikitext text/x-wiki {{సినిమా | name = శాంతి సందేశం | year = 2004 | image = Santhi sandesam.jpg | caption = సినిమా పోస్టర్ | director = [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి.చంద్రశేఖర రెడ్డి]] | producer = శాఖమూరి మల్లికార్జునరావు | writer = [[త్రిపురనేని మహారథి]] | starring = [[ఘట్టమనేని కృష్ణ|కృష్ణ]]<br />[[రవళి]] | music = [[వందేమాతరం శ్రీనివాస్]] | cinematography = మేకా రామకృష్ణ | editing = ఆదిరాల రవితేజ | studio = పద్మాలయా టెలీ ఫిల్మ్స్ | released = 9 జూలై 2004 | runtime = 140 నిమిషాలు | country = భారతదేశం | language = తెలుగు | budget = | gross = }} '''శాంతి సందేశం''' పద్మాలయా టెలీ ఫిల్మ్స్ బ్యానర్‌పై శాఖమూరి మల్లికార్జునరావు నిర్మించిన తెలుగు సినిమా. ఇది [[2004]], [[జూలై 9]]వ తేదీన విడుదలయ్యింది.<ref name="indiancine.ma">{{cite web |last1=వెబ్ మాస్టర్ |title=Shanthi Sandesam |url=https://indiancine.ma/BILH/info |website=indiancine.ma |accessdate=21 November 2021}}</ref> దీనిలో కృష్ణ, రవళి, సుమన్, వినోద్ కుమార్, రంగనాథ్ మొదలైనవారు నటించారు. ==నటీనటులు== {{colbegin}} * [[ఘట్టమనేని కృష్ణ|కృష్ణ]] * [[సుమన్ (నటుడు)|సుమన్]] * [[వినోద్ కుమార్]] * [[రంగనాథ్]] * [[శరత్ బాబు]] * [[జి.వి. నారాయణరావు]] * హరిప్రసాద్ * [[ప్రసాద్ బాబు]] * మహర్షి * [[నరసింహ రాజు]] * వినోద్ * [[జె.వి.రమణమూర్తి]] * [[జయప్రకాశ్ రెడ్డి]] * [[ఎ. వి. ఎస్]] * [[రఘునాథ రెడ్డి]] * [[వల్లం నరసింహారావు]] * గోవిందరావు * బాలాజి * త్రిపురనేని చిట్టిబాబు * [[రవళి]] * [[సుధ (నటి)|సుధ]] * [[జయలలిత (నటి)|జయలలిత]] * [[అభినయశ్రీ]] * రజిత * రాగిణి * శృతి మంజుల * విమలశ్రీ {{colend}} ==సాంకేతికవర్గం== * దర్శకత్వం: [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి.చంద్రశేఖర రెడ్డి]] * నిర్మాత: శాఖమూరి మల్లికార్జునరావు * సంగీతం: [[వందేమాతరం శ్రీనివాస్]] * రచన: త్రిపురనేని మహారధి * గీత రచయితలు: సుద్దాల అశోక్ తేజ, వేటూరి సుందరరామమూర్తి, గోరటి వెంకన్న, సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి * నేపథ్య గాయకులు: వందేమాతరం శ్రీనివాస్, అనురాధ శ్రీరామ్,ఉష, శ్రీపతి పండితారాధ్యుల బాలసుబ్రహ్మణ్యం * ఫోటోగ్రఫి: మేకా రామకృష్ణ * కూర్పు: ఆధిరాల రవితేజ * నిర్మాణ సంస్థ: పద్మాలయా టెలి ఫిలింస్ * విడుదల: 09:07:2004. ==పాటలు== {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! క్ర.సం. !! పాట !! పాడిన వారు !! రచన |- | 1 || కనివిని ఎరుగని కరుణకు నీవే ఆకారం తండ్రీ నీవే ఆధారం తండ్రీ || [[వందేమాతరం శ్రీనివాస్]], [[ఉష (గాయని)|ఉష]] || [[సుద్దాల అశోక్ తేజ]] |- | 2 || చిన్నారి బాలల్లారా || [[ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం]] || [[సి.నారాయణరెడ్డి]] |- | 3 || రక్షకుడా ఓ రక్షకుడా || ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం || సుద్దాల అశోక్ తేజ |- | 4 || కరుణా సాగర || వందేమాతరం శ్రీనివాస్ || [[గోరటి వెంకన్న]] |- | 5 || జిల్లో జిల్లో జిల్లాయిలే || [[అనురాధ శ్రీరామ్]] || [[వేటూరి సుందరరామ్మూర్తి]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటిలింకులు== * {{imdb title|id=tt13255870}} [[వర్గం:బైబిల్ ఆధార సినిమాలు]] [[వర్గం:ఘట్టమనేని కృష్ణ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:సుమన్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:వినోద్ కుమార్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:రంగనాథ్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:శరత్ బాబు నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:జయప్రకాశ్ రెడ్డి నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ఎ.వి.ఎస్. నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:సుధ నటించిన సినిమాలు]] 5h5wifl45qyhic93mkta6glsud2s62f 0 339760 4956292 4074403 2026-09-11T12:33:57Z Kopparthi janardhan1965 124192 /* సాంకేతిక వర్గం */ 4956292 wikitext text/x-wiki {{సినిమా |name = సి.బి.ఐ.ఆఫీసర్ |year = 2004 |image = CBI officer.jpg |caption = సినిమా పోస్టర్ |starring = [[ఘట్టమనేని కృష్ణ|కృష్ణ]], <br>[[విజయ నరేష్|నరేష్]], <br>మధూలిక, <br>[[గుండు హనుమంతరావు]], <br>[[హేమసుందర్]] |story = |screenplay = |director = డి.రంగారావు |dialogues = |lyrics = |producer = డి.రంగారావు |distributor = |released = 28 ఫిబ్రవరి 2004 |runtime = |language = తెలుగు |music = సురేష్ |playback_singer = |choreography = |cinematography = |editing = |production_company = అయ్యప్ప ఆర్ట్స్ |awards = |budget = |imdb_id = }} '''సి.బి.ఐ.ఆఫీసర్''' అయ్యప్ప ఆర్ట్స్ బ్యానర్‌పై డి.రంగారావు స్వీయ దర్శకత్వంలో నిర్మించిన తెలుగు సినిమా. [[2004]], [[ఫిబ్రవరి 28]]న విడుదలైన ఈ సినిమాలో [[ఘట్టమనేని కృష్ణ|కృష్ణ]], [[విజయ నరేష్|నరేష్]], మధూలిక తదితరులు నటించారు.<ref name="indiancine.ma">{{cite web |last1=వెబ్ మాస్టర్ |title=C B I Offcer (D. Rangarao) |url=https://indiancine.ma/BICT/info |website=indiancine.ma |accessdate=24 November 2021}}</ref> ==నటీనటులు== * [[ఘట్టమనేని కృష్ణ]] * [[విజయ నరేష్|నరేష్]] * శ్రీకాంత్ (గోవా ఫేమ్‌) * మధూలిక * డి.కృష్ణ * లక్ష్మీపతి * [[గుండు హనుమంతరావు]] * బి.రమ్యశ్రీ * విజయరాణి * [[హేమసుందర్]] * * * * బితా ==సాంకేతిక వర్గం== * దర్శకుడు, నిర్మాత: డి.రంగారావు * సంగీతం: సురేష్ * నిర్మాణ సంస్థ: అయ్యప్ప ఆర్ట్స్ * విడుదల: 28:02:2004. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:ఘట్టమనేని కృష్ణ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:గుండు హనుమంతరావు నటించిన సినిమాలు]] n594kd5bvlw239iawx0jqp10ucb5n00 0 341084 4956422 4149417 2026-09-11T17:23:06Z Raghurama Raju 1957 146551 /* జననం, విద్యాభాస్యం */ After reading the Wikipedia English version 4956422 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician | name = ద్రోణంరాజు సత్యనారాయణ | birth_name = | caption = | image = | birth_date = 19 డిసెంబర్ 1933 | birth_place = [[చిన్నముసిడివాడ]], [[పెందుర్తి మండలం]], [[విశాఖపట్నం జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం | residence = విశాఖపట్నం | death_date = 2006 | death_place = | office = ఎంపీ | constituency = [[విశాఖపట్నం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | termstart = 1977 నుండి 1980 | predecessor = [[పి.వి.జి.రాజు]] | successor = కె.అప్పలస్వామి | party = [[కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | parents = | spouse = సావిత్రి | children = [[ద్రోణంరాజు శ్రీనివాస్]] | date = | year = | source = | occupation = రాజకీయ నాయకుడు }} '''ద్రోణంరాజు సత్యనారాయణ''' ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన ఒకసారి [[విశాఖపట్నం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|విశాఖపట్నం లోక్‌సభకు]], రెండుసార్లు రాజ్యసభకు, ఒకసారి పెందుర్తి అసెంబ్లీ సభ్యునిగా, జిల్లా పరిషత్ చైర్మన్‌గా వివిధ హోదాల్లో పనిచేశాడు.<ref name="ఉత్తరాంధ్ర రాజకీయ శిఖరం ద్రోణంరాజు">{{cite news |last1=Sakshi |title=ఉత్తరాంధ్ర రాజకీయ శిఖరం ద్రోణంరాజు |url=https://m.sakshi.com/news/opinion/dronam-raju-northern-political-summit-196104 |accessdate=14 December 2021 |work= |date=18 December 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211214165145/https://m.sakshi.com/news/opinion/dronam-raju-northern-political-summit-196104 |archivedate=14 December 2021 |language=te}}</ref> ==జననం, విద్యాభాస్యం== ద్రోణంరాజు సత్యనారాయణ 1933 డిసెంబరు 19లో [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం]], [[విశాఖపట్నం జిల్లా]], [[పెందుర్తి మండలం]], [[చిన్నముసిడివాడ]] గ్రామంలో జన్మించాడు. ఆయన విజయనగరం మహారాజా కాలేజీ నుండి డిగ్రీ పూర్తి చేశాడు. వారి తండ్రిగారు అప్పల నరసింహం . ==రాజకీయ జీవితం== ద్రోణంరాజు సత్యనారాయణ కాంగ్రెస్ పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి 1952 నుండి 1970 వరకు [[చిన్నముసిడివాడ]] సర్పంచ్‌గా రాజకీయ జీవితం ప్రారంభించాడు. ఆయన 1977లో జరిగిన పార్లమెంట్ ఎన్నికల్లో [[విశాఖపట్నం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] నుండి పోటీ చేసి ఎంపీగా గెలిచాడు. ద్రోణంరాజు సత్యనారాయణ విశాఖ అర్బన్‌ డెవలప్‌మెంట్‌ అథారిటీ (వుడా) ఆవిర్భావం తర్వాత తొలి చైర్మన్‌గా 1979లో నియమితులయ్యాడు. సత్యనారాయణ 1980లో [[పెందుర్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెందుర్తి నియోజకవర్గం]]కు జరిగిన ఉప ఎన్నికలో కాంగ్రెస్ తరపున నుండి పోటీ చేసి గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా అసెంబ్లీకి ఎన్నికై, 1983లో జరిగిన ఎన్నికల్లో ఓడిపోయాడు. ద్రోణంరాజు సత్యనారాయణ తరువాత [[విశాఖపట్నం జిల్లా]], పరిషత్ చైర్మన్‌గా, 1988లో రాజ్యసభకు తొలిసారి, తిరిగి 1993లో రెండోసారి రాజ్యసభకు ఎన్నికయ్యాడు. ఆయన రాజకీయాల్లోనే కాకుండా విశాఖ జిల్లా, రాష్ట్ర గ్రామోద్యోగుల సంఘం నేతగా మంచి గుర్తింపునందుకున్నాడు.<ref name="Dronamraju Satyanarayana , Visakhapatnam">{{cite news |last1=Loksabha |title=Dronamraju Satyanarayana , Visakhapatnam |url=http://loksabhaph.nic.in/writereaddata/biodata_1_12/2567.htm |accessdate=14 December 2021 |work= |date=2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211214165644/http://loksabhaph.nic.in/writereaddata/biodata_1_12/2567.htm |archivedate=14 December 2021}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3ToZyozxBCM|title= I News లో ద్రోణంరాజు సత్యనారాయణ పై ప్రసారమైన కధనం}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (1983)]] [[వర్గం:1933 జననాలు]] [[వర్గం:విశాఖపట్నం జిల్లా నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:విశాఖపట్నం జిల్లా నుండి ఎన్నికైన శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:2006 మరణాలు]] [[వర్గం:విశాఖపట్నం వ్యక్తులు]] hetsb8b41k1tkgcb25zfyng85uldyvv 2 343069 4956706 3792987 2026-09-12T10:54:30Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:తెలంగాణ వ్యక్తులు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956706 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = సంపత్ బొప్ప | birth_name = సంపత్ బొప్ప | caption = | image = | birth_date = 21 జులై 1994 | birth_place = [[పస్రా నాగారం ]] , [[గోవిందరావుపేట మండలం ]], [[వరంగల్ జిల్లా]] , [[తెలంగాణ రాష్ట్రం]] | residence = దిల్‍సుఖ్‍నగర్, హైదరాబాద్ | yearsactive = 2012 - ప్రస్తుతం | death_date = | death_place = | parents = | spouse = | children = | occupation = ఎడిటర్, సామజిక సేవకుడు, [[నటుడు]] | alma_mater = కాకతీయ యూనివర్సిటీ [[వరంగల్ జిల్లా]] }} '''సంపత్ బొప్ప''' తెలుగు లఘుచిత్ర ఎడిటర్, రచయిత మరియు దర్శకులు . పలు లఘు చిత్రాలకు ఎడిటర్ గా పనిచేసారు. సంపత్ బొప్ప 2015 లో తొలిసారిగా [[మహేష్ 3rd క్లాస్ ]] అనే ఒక స్కూల్  డ్రాప్ అవుట్ కథతో లఘు చిత్రానికి దర్శకత్వం చేసారు, దానికి గాను ఆంధ్ర యూనివర్సిటీ 2015 లో జరిగిన షార్ట్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివెల్ లో అవార్డు అందుకున్నారు. ==జననం, విద్యాభాస్యం== సంపత్ బొప్ప వరంగల్ జిల్లాలో జన్మించారు. వరంగల్ జిల్లా లోనే పాఠశాల విద్య, గ్రాడ్యుయేషన్ విద్యను పూర్తి చేసారు. ఇప్పుడు M.Sc ని అంబెడ్కర్ ఓపెన్ యూనివర్సిటీలో చేస్తున్నారు. == సినిమా రంగం== 2012 లో ఇంటర్ పూర్తయిన తరవాత రావడం.  ప్రస్తుతం లఘు చిత్రాలకు రచన సహకారం చేస్తూ, కెమెరా, ఎడిటింగ్ లో పలు లఘు చిత్రాలకు సేవలందించారు. ==వృత్తి జీవితం== ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1994 జననాలు]] [[వర్గం: వరంగల్ జిల్లా వ్యక్తులు]] __STATICREDIRECT__ __NOEDITSECTION__ 97pskv4h1iaq7aimh8f4mhvr61wbpnm 4956709 4956706 2026-09-12T10:54:49Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:వరంగల్ జిల్లా వ్యక్తులు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956709 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = సంపత్ బొప్ప | birth_name = సంపత్ బొప్ప | caption = | image = | birth_date = 21 జులై 1994 | birth_place = [[పస్రా నాగారం ]] , [[గోవిందరావుపేట మండలం ]], [[వరంగల్ జిల్లా]] , [[తెలంగాణ రాష్ట్రం]] | residence = దిల్‍సుఖ్‍నగర్, హైదరాబాద్ | yearsactive = 2012 - ప్రస్తుతం | death_date = | death_place = | parents = | spouse = | children = | occupation = ఎడిటర్, సామజిక సేవకుడు, [[నటుడు]] | alma_mater = కాకతీయ యూనివర్సిటీ [[వరంగల్ జిల్లా]] }} '''సంపత్ బొప్ప''' తెలుగు లఘుచిత్ర ఎడిటర్, రచయిత మరియు దర్శకులు . పలు లఘు చిత్రాలకు ఎడిటర్ గా పనిచేసారు. సంపత్ బొప్ప 2015 లో తొలిసారిగా [[మహేష్ 3rd క్లాస్ ]] అనే ఒక స్కూల్  డ్రాప్ అవుట్ కథతో లఘు చిత్రానికి దర్శకత్వం చేసారు, దానికి గాను ఆంధ్ర యూనివర్సిటీ 2015 లో జరిగిన షార్ట్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివెల్ లో అవార్డు అందుకున్నారు. ==జననం, విద్యాభాస్యం== సంపత్ బొప్ప వరంగల్ జిల్లాలో జన్మించారు. వరంగల్ జిల్లా లోనే పాఠశాల విద్య, గ్రాడ్యుయేషన్ విద్యను పూర్తి చేసారు. ఇప్పుడు M.Sc ని అంబెడ్కర్ ఓపెన్ యూనివర్సిటీలో చేస్తున్నారు. == సినిమా రంగం== 2012 లో ఇంటర్ పూర్తయిన తరవాత రావడం.  ప్రస్తుతం లఘు చిత్రాలకు రచన సహకారం చేస్తూ, కెమెరా, ఎడిటింగ్ లో పలు లఘు చిత్రాలకు సేవలందించారు. ==వృత్తి జీవితం== ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1994 జననాలు]] __STATICREDIRECT__ __NOEDITSECTION__ 8g6dpzpf6qqtjhqgmc7fmqcyn84ys83 4956710 4956709 2026-09-12T10:55:01Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:1994 జననాలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956710 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = సంపత్ బొప్ప | birth_name = సంపత్ బొప్ప | caption = | image = | birth_date = 21 జులై 1994 | birth_place = [[పస్రా నాగారం ]] , [[గోవిందరావుపేట మండలం ]], [[వరంగల్ జిల్లా]] , [[తెలంగాణ రాష్ట్రం]] | residence = దిల్‍సుఖ్‍నగర్, హైదరాబాద్ | yearsactive = 2012 - ప్రస్తుతం | death_date = | death_place = | parents = | spouse = | children = | occupation = ఎడిటర్, సామజిక సేవకుడు, [[నటుడు]] | alma_mater = కాకతీయ యూనివర్సిటీ [[వరంగల్ జిల్లా]] }} '''సంపత్ బొప్ప''' తెలుగు లఘుచిత్ర ఎడిటర్, రచయిత మరియు దర్శకులు . పలు లఘు చిత్రాలకు ఎడిటర్ గా పనిచేసారు. సంపత్ బొప్ప 2015 లో తొలిసారిగా [[మహేష్ 3rd క్లాస్ ]] అనే ఒక స్కూల్  డ్రాప్ అవుట్ కథతో లఘు చిత్రానికి దర్శకత్వం చేసారు, దానికి గాను ఆంధ్ర యూనివర్సిటీ 2015 లో జరిగిన షార్ట్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివెల్ లో అవార్డు అందుకున్నారు. ==జననం, విద్యాభాస్యం== సంపత్ బొప్ప వరంగల్ జిల్లాలో జన్మించారు. వరంగల్ జిల్లా లోనే పాఠశాల విద్య, గ్రాడ్యుయేషన్ విద్యను పూర్తి చేసారు. ఇప్పుడు M.Sc ని అంబెడ్కర్ ఓపెన్ యూనివర్సిటీలో చేస్తున్నారు. == సినిమా రంగం== 2012 లో ఇంటర్ పూర్తయిన తరవాత రావడం.  ప్రస్తుతం లఘు చిత్రాలకు రచన సహకారం చేస్తూ, కెమెరా, ఎడిటింగ్ లో పలు లఘు చిత్రాలకు సేవలందించారు. ==వృత్తి జీవితం== ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} __STATICREDIRECT__ __NOEDITSECTION__ e59kzg9tk57lj6rah4j2oy7926tncth 0 348008 4956716 4938964 2026-09-12T10:59:27Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 వ్యాసం విస్తరణ 4956716 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని జిల్లా, భారతదేశం}} {{Use dmy dates|date=January 2022}} {{Use Indian English|date=January 2022}} {{Infobox settlement | name = శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా | settlement_type = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] ([[ఆంధ్రప్రదేశ్]]) | image_skyline = Shiva's Bull at Lepakshi (Lepakshi Nandi).jpg | image_caption = [[లేపాక్షి]] వద్ద నంది | image_map = Sri Sathya Sai in Andhra Pradesh (India).svg | mapframe = yes | mapframe-zoom = 7 | mapframe-wikidata = yes | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = {{Flag icon image|Emblem of Andhra Pradesh.svg}} [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ ప్రాంతాలు|ప్రాంతం]] | subdivision_name2 = [[రాయలసీమ]] | named_for = [[సత్యసాయి బాబా]] | coordinates = {{coord|14.16|77.81|display=title,inline}} | coor_pinpoint = పుట్టపర్తి | seat_type = ప్రధాన కార్యాలయం | seat = [[పుట్టపర్తి]] | seat1_type = అతిపెద్ద నగరం | seat1 = [[హిందూపురం]] | parts_type = పరిపాలనా విభాగాలు | parts = {{bulleted list| | [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్ల జాబితా|5 రెవెన్యూ డివిజన్లు]] | [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాల జాబితా|32 మండలాలు]] | 467 [[గ్రామాలు]] }} | native_name = | government_footnotes = | government_type = | governing_body = | leader_party = | leader_title = [[జిల్లా కలెక్టర్]] | leader_name = శ్యామ్ ప్రసాద్,{{small| I.A.S. }}<ref>{{Cite web | title=Sri Sathyasai District {{!}} Welcome to Sri Sathyasai District {{!}} India | url=https://srisathyasai.ap.gov.in | access-date=2025-08-29 | website=srisathyasai.ap.gov.in}}</ref> | leader_title1 = [[లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు|లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | leader_name1 = [[హిందూపురం (లోక్‌సభ నియోజకవర్గం)|హిందూపురం]] | leader_title2= [[లోక్‌సభ సభ్యుడు|ఎంపీ]] | leader_name2= [[బి. కె. పార్థసారథి]] | leader_title3 = [[శాసనసభ|శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] | leader_name3 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|07]] | total_type = మొత్తం | area_total_km2 = 8925 | area_footnotes = <ref name="demographics"/> {{sfn|CPO|2022|p=12}} | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name="demographics"/> | population_total = 1840043 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset = +05:30 | website = {{URL|https://srisathyasai.ap.gov.in/}} | established_title = ఏర్పాటు | established_date = 4 ఏప్రిల్ 2022 | founder = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] }} '''శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా''' అనేది భారతీయ రాష్ట్రమైన [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని ఒక [[జిల్లా]]. దీని ప్రధాన కార్యాలయం [[పుట్టపర్తి]]లో ఉంది. ఇది 2022 ఏప్రిల్ 4న పూర్వపు [[అనంతపురం జిల్లా]]లోని కొన్ని భాగాలతో ఏర్పాటైంది. == పేరు వెనుక చరిత్ర == [[File:Sathya_Sai_Baba_2013_stamp_of_India.jpg|left|150px|[[శ్రీ సత్యసాయి బాబా]]]] ఈ జిల్లాకు భారతీయ ఆధ్యాత్మిక గురువు [[శ్రీ సత్యసాయి బాబా]] పేరు పెట్టారు. ఆయన పాఠశాలలు, విశ్వవిద్యాలయం, ఉచిత ఆరోగ్య సంరక్షణ సంస్థలు, తాగునీటి ప్రాజెక్టులను నిర్మించడం ద్వారా రాయలసీమ ప్రాంత మౌలిక సదుపాయాల మెరుగుదలకు సహకరించారు. == చరిత్ర == శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా పూర్వపు [[అనంతపురం జిల్లా]]లోని [[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్|ధర్మవరం]], [[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజన్|పెనుకొండ]], [[కదిరి రెవెన్యూ డివిజన్|కదిరి]] రెవెన్యూ డివిజన్ల నుండి 2022 ఏప్రిల్ 4న ఏర్పాటైంది. ఈ ఏర్పాటులో భాగంగా కొత్తగా [[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజన్]] సృష్టించబడింది.<ref>{{Cite web |date=30 March 2022 |title=New districts to come into force on April 4 |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-to-come-into-force-on-april-4/article65274658.ece |access-date=31 March 2022 |website=[[The Hindu]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=31 March 2022 |title=కొత్త జిల్లా తాజా స్వరూపం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/general/2501/122062849 |access-date=31 March 2022 |website=[[Eenadu.net]] |language=te}}</ref> 2025 డిసెంబరు 31న ఈ జిల్లాలో [[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజన్]] ఏర్పాటైంది. == భౌగోళిక శాస్త్రం == ఈ జిల్లాకు ఉత్తరాన [[అనంతపురం జిల్లా]], తూర్పున [[అన్నమయ్య జిల్లా]], [[కడప జిల్లా]], పశ్చిమ, నైరుతి దిశలలో [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[చిత్రదుర్గ జిల్లా]], [[తుమకూరు జిల్లా]], [[చిక్కబళ్ళాపురం జిల్లా]]లు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. {{sfn|CPO|2022|p=1}} మల్లప్పకొండ, పెనుకొండ, మడకశిర, నాగసముద్రం ప్రధాన కొండ వరుసలు. ఇవి జిల్లాలోని సాగుకు పనికిరాని, నివాసయోగ్యం కాని ప్రాంతాలుగా ఉన్నాయి.{{sfn|CPO|2022|p=2-4}} పెన్నా, చిత్రావతి, జయమంగళ, మద్దిలేరు, పాపాఘ్ని, వందమానేరు, తడకలేరు, పండమేరు ప్రధాన నదులు.{{sfn|CPO|2022|p=4-5}} ఈ జిల్లా సగటున సుమారు 1760 అడుగుల ఎత్తులో ఉంది, ఇది సంవత్సరం పొడవునా అనుకూలమైన వాతావరణాన్ని అందిస్తుంది. సాధారణ వర్షపాతం 590.9 මිమీ, ఇందులో 60.3% నైరుతి రుతుపవనాల కాలంలో నమోదవుతుంది.{{sfn|CPO|2022|p=5}} మార్చి, ఏప్రిల్, మే నెలలు వేడిగా ఉంటాయి, ఈ సమయంలో సాధారణ గరిష్ట ఉష్ణోగ్రత 37.6 °C నుండి 39.2 °C వరకు ఉంటుంది. డిసెంబరు, జనవరి నెలలు చల్లగా ఉంటాయి, సాధారణ కనిష్ట ఉష్ణోగ్రత 17.5 °C నుండి 17.7 °C వరకు ఉంటుంది.{{sfn|CPO|2022|p=6}} జిల్లాలో ఎక్కువగా ఎర్ర నేలలు ఉన్నాయి.{{sfn|CPO|2022|p=6}} === ఖనిజ వనరులు === జిల్లాలో బంగారం, వజ్రం, క్వార్ట్జ్, గ్రానైట్, పైరోఫిలైట్, రోడ్డు మెటల్, గ్రావెల్ లభిస్తాయి.{{sfn|CPO|2022|p=7-8}} == జనాభా వివరాలు == {{bar box |title=2011 జనగణన ప్రకారం శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో మతాలు<ref name="religion">{{Cite web|date=2011|title=Population by Religion - Andhra Pradesh|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11363/download/14476/DDW28C-01%20MDDS.XLS|website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=మతం |right1=శాతం |float=right |bars= {{bar percent|[[హిందూమతం]]|darkorange|87.89}} {{bar percent|[[ఇస్లాం]]|green|11.47}} {{bar percent|ఇతర లేదా చెప్పలేదు|black|0.64}} |caption=మతాల విస్తరణ }} 2011 జనగణన ప్రకారం, జిల్లా జనాభా 1,840,043, ఇందులో 392,357 (21.32%) మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 975 మంది స్త్రీల లింగ నిష్పత్తి ఉంది. షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలు వరుసగా 2,48,993 (13.53%), 83,966 (4.56%) మంది ఉన్నారు.<ref name="demographics">{{cite web |title=District Census Hand Book – Anantapur |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/160/download/290/DH_2011_2822_PART_A_DCHB_ANANTAPUR.pdf|website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>{{rp|78–83}} {{Pie chart |caption = 2011 జనగణన ప్రకారం శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా భాషలు<ref name="language"/> |label1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] |value1 = 78.47 |color1 = steelblue |label2 = [[ఉర్దూ]] |value2 = 11.03 |color2 = green |label3 = [[కన్నడ]] |value3 = 7.08 |color3 = darkslateblue |label4 = [[లంబాడీ]] |value4 = 2.67 |color4 = khaki |label5 = ఇతర భాషలు |value5 = 0.75 |color5 = grey |thumb=right}} 2011 జనగణన ప్రకారం, జనాభాలో 78.47% మంది తెలుగు, 11.03% మంది ఉర్దూ, 7.08% మంది కన్నడ, 2.67% మంది లంబాడీ తమ మొదటి భాషగా మాట్లాడేవారు.<ref name="language">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Andhra Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10193/download/13305/DDW-C16-STMT-MDDS-2800.XLSX |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == రాజకీయం == జిల్లాలో ఒక పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గం, ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి. పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గం [[హిందూపురం (లోక్‌సభ నియోజకవర్గం)|హిందూపురం]]. దీని పరిధిలోకి వచ్చే శాసనసభ నియోజకవర్గాలు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి.<ref>{{cite web|url=http://ceoandhra.nic.in/Right%20to%20Infn.Act/annex1.htm|title=District-wise Assembly-Constituencies|work=ceoandhra.nic.in}}</ref> {|class="wikitable sortable" !width="50px" style="font-size:75%"|నియోజకవర్గం సంఖ్య !పేరు !style="font-size:75%"|కేటాయింపు<br/>([[దళితులు|SC]]/[[ఆదివాసీలు|ST]]/లేవు) !పార్లమెంట్ |- |156 |[[మడకశిర శాసనసభ నియోజకవర్గం|మడకశిర]] |[[దళితులు|SC]] | rowspan="6" |[[హిందూపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హిందూపురం]] |- |157 |[[హిందూపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|హిందూపురం]] |లేవు |- |158 |[[పెనుకొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెనుకొండ]] |లేవు |- |159 |[[పుట్టపర్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుట్టపర్తి]] |లేవు |- |160 |[[ధర్మవరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధర్మవరం]] |లేవు |- |161 |[[కదిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిరి]] |లేవు |} == పరిపాలనా విభాగాలు == [[File:Sri Sathya Sai.png|alt=Puttaparthy District, Hindupuram District|thumb|శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా శాటిలైట్ వీక్షణ]] జిల్లా 5 రెవెన్యూ డివిజన్లుగా విభజించబడింది: [[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్|ధర్మవరం]], [[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజన్|మడకశిర]], [[కదిరి రెవెన్యూ డివిజన్|కదిరి]], [[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజన్|పెనుకొండ]], [[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజన్|పుట్టపర్తి]]. ఇవి మొత్తం 32 మండలాలుగా విభజించబడ్డాయి, ఒక్కో దానికి సబ్ కలెక్టర్ నేతృత్వం వహిస్తారు. === మండలాలు === 5 రెవెన్యూ డివిజన్లుగా విభజించబడిన శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలోని 32 మండలాల జాబితా క్రింద ఇవ్వబడింది.<ref>{{Cite web |date=2022-04-03 |title=New AP Map: Check Out Biggest and Smallest Districts in Andhra Pradesh |url=https://english.sakshi.com/news/andhrapradesh/heres-how-new-ap-map-looks-after-districts-reorganization-153041 |access-date=2022-05-03 |website=Sakshi Post |language=en}}</ref> {{Div col|colwidth=18em}} #[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్]] ## [[బత్తలపల్లె మండలం|బత్తలపల్లె]] ## [[చెన్నే కొత్తపల్లె మండలం|చెన్నే కొత్తపల్లె]] ## [[ధర్మవరం మండలం|ధర్మవరం]] ## [[కనగానపల్లె మండలం|కనగానపల్లె]] ## [[ముడిగుబ్బ మండలం|ముడిగుబ్బ]] ## [[రామగిరి మండలం|రామగిరి]] ## [[తాడిమర్రి మండలం|తాడిమర్రి]] #[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజన్]] ## [[గాండ్లపెంట మండలం|గాండ్లపెంట]] ## [[కదిరి మండలం|కదిరి]] ## [[నల్లచెరువు మండలం|నల్లచెరువు]] ## [[నంబులపూలకుంట మండలం|నంబులపూలకుంట]] ## [[తలుపుల మండలం|తలుపుల]] ## [[తనకల్లు మండలం|తనకల్లు]] #[[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజన్]] ## [[అగళి మండలం|అగళి]] ## [[అమరాపురం మండలం|అమరాపురం]] ## [[గుడిబండ మండలం|గుడిబండ]] ## [[మడకశిర మండలం|మడకశిర]] ## [[రొళ్ల మండలం|రొళ్ల]] #[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజన్]] ## [[చిలమత్తూరు మండలం|చిలమత్తూరు]] ## [[గోరంట్ల మండలం|గోరంట్ల]] ## [[హిందూపురం మండలం|హిందూపురం]] ## [[లేపాక్షి మండలం|లేపాక్షి]] ## [[పరిగి మండలం|పరిగి]] ## [[పెనుకొండ మండలం|పెనుకొండ]] ## [[రొద్దం మండలం|రొద్దం]] ## [[సోమందేపల్లె మండలం|సోమందేపల్లె]] #[[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజన్]] ## [[ఆమడగూరు మండలం|ఆమడగూరు]] ## [[బుక్కపట్నం మండలం|బుక్కపట్నం]] ## [[కొత్తచెరువు మండలం|కొత్తచెరువు]] ## [[నల్లమాడ మండలం|నల్లమాడ]] ## [[ఓబులదేవరచెరువు మండలం|ఓబులదేవరచెరువు]] ## [[పుట్టపర్తి మండలం|పుట్టపర్తి]] {{Div col end}} == నగరాలు, పట్టణాలు == హిందూపురం 1.5 లక్షలకు పైగా జనాభాతో జిల్లాలో అతిపెద్ద నగరం, జిల్లాలో ప్రధాన ఆర్థిక కేంద్రం. జిల్లాలో హిందూపురం, ధర్మవరం, కదిరి వద్ద మూడు పురపాలక సంఘాలు (మునిసిపాలిటీలు), పుట్టపర్తి, పెనుకొండ, మడకశిర వద్ద మూడు నగర పంచాయతీలు ఉన్నాయి. {{sfn|CPO|2022|p=2}} {|class="wikitable sortable" |+ శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలోని నగరాలు/పట్టణాల జాబితా !నగరం/పట్టణం !! హోదా !!రెవెన్యూ డివిజన్ !! జనాభా |- | [[హిందూపురం]] | మునిసిపాలిటీ | పెనుకొండ | 1,51,677 |- | [[ధర్మవరం]] | మునిసిపాలిటీ | ధర్మవరం | 1,21,874 |- | [[కదిరి]] | మునిసిపాలిటీ | కదిరి | 1,12,283 |- | [[పుట్టపర్తి]] | మునిసిపాలిటీ | పుట్టపర్తి | 68,657 |- | [[పెనుకొండ]] | నగర పంచాయతీ | పెనుకొండ | 27,382 |- | [[మడకశిర]] | నగర పంచాయతీ | మడకశిర | 21,464 |} == ఆర్థిక వ్యవస్థ == కియా, బర్గర్ పెయింట్స్, టెక్స్‌పోర్ట్ పరిశ్రమలు జిల్లాలోని ప్రధాన పరిశ్రమలు. కియా ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ పెనుకొండ మండలం యర్రమంచి గ్రామంలోని 536 ఎకరాల ఫ్యాక్టరీలో ఆటోమొబైల్స్‌ను తయారు చేస్తుంది. ఇది రూ. 7948.00 కోట్ల మూలధన పెట్టుబడితో 2019లో వాణిజ్య కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది. ఈ ప్లాంట్ వార్షిక సామర్థ్యం 3,50,000 యూనిట్లు. ఇది 18000 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది. బర్గర్ పెయింట్స్ ఇండియా లిమిటెడ్ హిందూపురంలో పెయింట్ తయారీ యూనిట్‌ను కలిగి ఉంది. ఇది 385 కోట్లు పెట్టుబడి పెట్టింది. ఇది 2016లో కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది. ఇది 1554 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది. హిందూపురం మండలంలోని గొల్లాపురంలో ఉన్న టెక్స్‌పోర్ట్ ఇండస్ట్రీస్ నేసిన, అల్లిన దుస్తుల వస్త్రాన్ని తయారు చేస్తుంది. టెక్స్‌పోర్ట్ ఇండస్ట్రీస్ క్యాజువల్, స్పోర్ట్స్‌వేర్‌లను రూపకల్పన చేసి తయారు చేస్తుంది. ఇది రూ. 70 కోట్ల పెట్టుబడితో సమీకృత మిల్లును కలిగి ఉంది. ఇది నవంబర్ 2017లో కార్యకలాపాలను ప్రారంభించినప్పుడు 250 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది.{{Sfn|CPO|2022|p=8-9}} == విద్య == 2019-20 నాటికి, 40 డిగ్రీ కళాశాలలు, 6 బి.ఎడ్ కళాశాలలు, 5 పాలిటెక్నిక్‌లు, 2 ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు, 15 ఐటీఐలు, 5 ఎంబీఏ, 5 ఎంసిఏ కళాశాలలు ఉన్నాయి.{{Sfn|CPO|2022|p=15}} పుట్టపర్తి ప్రధాన కార్యాలయంతో పాటు కర్ణాటకలోని అనంతపురం, కాడుగోడి, ముద్దేనహళ్ళిలలో అదనపు క్యాంపస్‌లు కలిగిన శ్రీ సత్యసాయి ఉన్నత విద్యాలయం (SSSIHL) డిగ్రీ విశ్వవిద్యాలయం, వివిధ కోర్సులలో విద్యార్థులకు ఉచిత విద్యను అందిస్తోంది, ఇది 2021 నాటికి 40 సంవత్సరాల సేవను పూర్తి చేసుకుంది.<ref>{{Cite web |url=https://www.sssihl.edu.in/about-us/history-timeline/ |title=History & Timeline |access-date=2023-04-24 |website=SSSIHL}}</ref> పాలసముద్రంలో 134 ఎకరాల్లో ఉన్న [[B.E.S.T Innovation University]] ప్రైవేట్ విశ్వవిద్యాలయం వివిధ కోర్సులను అందిస్తోంది. == రవాణా == === రహదారి === [[జాతీయ రహదారి 42 (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 42]], [[జాతీయ రహదారి 44 (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 44]], [[జాతీయ రహదారి 342 (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 342]], [[జాతీయ రహదారి 716G (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 716G]], [[జాతీయ రహదారి 544E (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 544E]] జిల్లా గుండా వెళుతున్నాయి. === రైలు === ధర్మవరం జిల్లాలో ప్రధాన రైల్వే జంక్షన్. [[గుంతకల్లు-బెంగళూరు రైలు మార్గం|బెంగళూరు-గుంతకల్లు రైలు మార్గం]], గుంతకల్లు-తిరుపతి మార్గం జిల్లా గుండా వెళుతున్నాయి.<ref>{{Cite web |url=https://scr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,291,353,1864 |title=Guntakal division map |access-date=2023-04-23 |website=South central railway}}</ref> === విమాన === [[పుట్టపర్తి విమానాశ్రయం]] [[శ్రీ సత్యసాయి ఉన్నత వైద్య విజ్ఞాన సంస్థ, పుట్టపర్తి]] అత్యవసర ప్రయోజనాల కోసం, పట్టణాన్ని సందర్శించే ప్రముఖుల కోసం సేవలు అందిస్తుంది.<ref>{{cite news |title=Puttaparthi airport to facilitate emergency landings; security to be beefed up |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/250721/puttaparthi-airport-to-facilitate-emergency-landings-security-to-be-b.html |access-date=10 August 2021 |agency=DECCAN CHRONICLE |date=25 Jul 2021}}</ref> అతిసమీపంలోని అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం బెంగళూరు శివారు ప్రాంతమైన [[దేవనహళ్ళి]]లోని [[కెంపేగౌడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]], ఇది పుట్టపర్తి నుండి సుమారు 119 కి.మీ, జిల్లాలోని అతిపెద్ద వాణిజ్య పట్టణమైన హిందూపురం నుండి 84 కి.మీ దూరంలో ఉంది. === ఓడరేవు === [[అదానీ పోర్ట్స్ & SEZ]] నిర్వహించే [[కృష్ణపట్నం పోర్టు]] (KPCL) జిల్లా నుండి 360 కి.మీ దూరంలో ఉంది. == పర్యాటక ఆకర్షణలు == జిల్లాలో అనేక ఆధ్యాత్మిక, మతపరమైన, చారిత్రక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి.{{Sfn|CPO|2022|p=9-11}} [[File:Kadiri 03.jpg|right|thumb|శ్రీ ఖాద్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం, [[కదిరి]]]] * [[కదిరి]]: కదిరిలోని శ్రీ ఖాద్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం విష్ణువుకు అంకితం చేయబడింది. విష్ణువు పూజ కొరకు ఈ దేవుడిని భృగు మహర్షికి అప్పగించాడని ప్రతీతి. * [[ప్రశాంతి నిలయం]]: శ్రీ సత్యసాయి బాబా స్థాపించిన ఆసుపత్రి, అనేక సంస్థలు. * [[లేపాక్షి]]: విజయనగర సామ్రాజ్య కాలం నాటి వీరభద్ర స్వామి ఆలయం * [[మడకశిర కోట]], 15వ శతాబ్దం నాటి చారిత్రక కోట * తిమ్మమ్మ మర్రిమాను, గుత్తిబయలు: 5 ఎకరాల్లో విస్తరించిన మర్రిచెట్టు. * [[కదిరి]] వద్ద బట్రేపల్లి జలపాతం * [[పెనుకొండ]] వద్ద స్థిరపడిన సూఫీ సన్యాసి [[బాబా ఫకృద్దీన్]] సమాధి. == ప్రముఖ వ్యక్తులు == ప్రపంచవ్యాప్తంగా భక్తులను కలిగిన 20వ శతాబ్దపు భారతీయ గురువు [[సత్యసాయి బాబా]] పుట్టపర్తిలో జన్మించారు. ఆయన పాఠశాలలు, విశ్వవిద్యాలయం, ఉచిత ఆరోగ్య సంరక్షణ సంస్థలు, తాగునీటి ప్రాజెక్టులను నిర్మించడం ద్వారా రాయలసీమ ప్రాంత మౌలిక సదుపాయాల మెరుగుదలకు సహకరించారు. == మూలాలు == {{Reflist}} == पुस्तకాలు == {{Cite book|url=https://cdn.s3waas.gov.in/s3647bba344396e7c8170902bcf2e15551/uploads/2022/04/2022041684.pdf|title=Handbook of statistics - 2020 Sri Sathya Sai District |author=CPO|year=2022|access-date=2023-03-07}} == బాహ్య లింకులు == {{Sister project links| wikt=no | commons=Category:Sri Sathya Sai district | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=Q110714863}} * [https://overpass-turbo.eu/map.html?Q=%2F*%0AShow%20Mandals%20with%20English%20labels%20for%20Andhra%20Pradesh%0A*%2F%0A%5Bout%3Ajson%5D%5Btimeout%3A25%5D%3B%0Aarea%5Bname%3D%22Andhra%20Pradesh%22%5D-%3E.b%3B%0Arel(area.b)%5Bname%3D%22Sri%20Sathya%20Sai%22%5D%3B%0Amap_to_area%20-%3E%20.searchArea%3B%0A(%0A%20%20relation%5B%22admin_level%22%3D%226%22%5D(area.searchArea)%3B%0A)%3B%0A%2F%2F%20print%20results%0Aout%20body%20geom%3B%0A%0A%0A%0A%0A%0A%7B%7Bstyle%3A%20%0A%20%20node%2Cway%2Crelation%20%7B%0A%20%20%20%20text%3Aeval(%27tag(%22name%22)%27)%3B%0A%7D%0A%20%7D%7D శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా మండలాలు - ఓవర్‌పాస్ టర్బో OSM ఇంటరాక్టివ్ మ్యాప్] {{Sri Sathya Sai district}} {{Andhra Pradesh}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:2022లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఏర్పాటు చేసినవి]] [[వర్గం:శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా| ]] 7b55khc0jdmjte0evep8z9ap0kqccny 4956719 4956716 2026-09-12T11:01:21Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* గణాంకాలు */ 4956719 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని జిల్లా, భారతదేశం}} {{Use dmy dates|date=January 2022}} {{Use Indian English|date=January 2022}} {{Infobox settlement | name = శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా | settlement_type = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] ([[ఆంధ్రప్రదేశ్]]) | image_skyline = Shiva's Bull at Lepakshi (Lepakshi Nandi).jpg | image_caption = [[లేపాక్షి]] వద్ద నంది | image_map = Sri Sathya Sai in Andhra Pradesh (India).svg | mapframe = yes | mapframe-zoom = 7 | mapframe-wikidata = yes | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = {{Flag icon image|Emblem of Andhra Pradesh.svg}} [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ ప్రాంతాలు|ప్రాంతం]] | subdivision_name2 = [[రాయలసీమ]] | named_for = [[సత్యసాయి బాబా]] | coordinates = {{coord|14.16|77.81|display=title,inline}} | coor_pinpoint = పుట్టపర్తి | seat_type = ప్రధాన కార్యాలయం | seat = [[పుట్టపర్తి]] | seat1_type = అతిపెద్ద నగరం | seat1 = [[హిందూపురం]] | parts_type = పరిపాలనా విభాగాలు | parts = {{bulleted list| | [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్ల జాబితా|5 రెవెన్యూ డివిజన్లు]] | [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాల జాబితా|32 మండలాలు]] | 467 [[గ్రామాలు]] }} | native_name = | government_footnotes = | government_type = | governing_body = | leader_party = | leader_title = [[జిల్లా కలెక్టర్]] | leader_name = శ్యామ్ ప్రసాద్,{{small| I.A.S. }}<ref>{{Cite web | title=Sri Sathyasai District {{!}} Welcome to Sri Sathyasai District {{!}} India | url=https://srisathyasai.ap.gov.in | access-date=2025-08-29 | website=srisathyasai.ap.gov.in}}</ref> | leader_title1 = [[లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు|లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | leader_name1 = [[హిందూపురం (లోక్‌సభ నియోజకవర్గం)|హిందూపురం]] | leader_title2= [[లోక్‌సభ సభ్యుడు|ఎంపీ]] | leader_name2= [[బి. కె. పార్థసారథి]] | leader_title3 = [[శాసనసభ|శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] | leader_name3 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|07]] | total_type = మొత్తం | area_total_km2 = 8925 | area_footnotes = <ref name="demographics"/> {{sfn|CPO|2022|p=12}} | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name="demographics"/> | population_total = 1840043 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset = +05:30 | website = {{URL|https://srisathyasai.ap.gov.in/}} | established_title = ఏర్పాటు | established_date = 4 ఏప్రిల్ 2022 | founder = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] }} '''శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా''' అనేది భారతీయ రాష్ట్రమైన [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని ఒక [[జిల్లా]]. దీని ప్రధాన కార్యాలయం [[పుట్టపర్తి]]లో ఉంది. ఇది 2022 ఏప్రిల్ 4న పూర్వపు [[అనంతపురం జిల్లా]]లోని కొన్ని భాగాలతో ఏర్పాటైంది. == పేరు వెనుక చరిత్ర == [[File:Sathya_Sai_Baba_2013_stamp_of_India.jpg|left|150px|[[శ్రీ సత్యసాయి బాబా]]]] ఈ జిల్లాకు భారతీయ ఆధ్యాత్మిక గురువు [[శ్రీ సత్యసాయి బాబా]] పేరు పెట్టారు. ఆయన పాఠశాలలు, విశ్వవిద్యాలయం, ఉచిత ఆరోగ్య సంరక్షణ సంస్థలు, తాగునీటి ప్రాజెక్టులను నిర్మించడం ద్వారా రాయలసీమ ప్రాంత మౌలిక సదుపాయాల మెరుగుదలకు సహకరించారు. == చరిత్ర == శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా పూర్వపు [[అనంతపురం జిల్లా]]లోని [[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్|ధర్మవరం]], [[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజన్|పెనుకొండ]], [[కదిరి రెవెన్యూ డివిజన్|కదిరి]] రెవెన్యూ డివిజన్ల నుండి 2022 ఏప్రిల్ 4న ఏర్పాటైంది. ఈ ఏర్పాటులో భాగంగా కొత్తగా [[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజన్]] సృష్టించబడింది.<ref>{{Cite web |date=30 March 2022 |title=New districts to come into force on April 4 |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-to-come-into-force-on-april-4/article65274658.ece |access-date=31 March 2022 |website=[[The Hindu]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=31 March 2022 |title=కొత్త జిల్లా తాజా స్వరూపం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/general/2501/122062849 |access-date=31 March 2022 |website=[[Eenadu.net]] |language=te}}</ref> 2025 డిసెంబరు 31న ఈ జిల్లాలో [[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజన్]] ఏర్పాటైంది. == భౌగోళిక శాస్త్రం == ఈ జిల్లాకు ఉత్తరాన [[అనంతపురం జిల్లా]], తూర్పున [[అన్నమయ్య జిల్లా]], [[కడప జిల్లా]], పశ్చిమ, నైరుతి దిశలలో [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[చిత్రదుర్గ జిల్లా]], [[తుమకూరు జిల్లా]], [[చిక్కబళ్ళాపురం జిల్లా]]లు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. {{sfn|CPO|2022|p=1}} మల్లప్పకొండ, పెనుకొండ, మడకశిర, నాగసముద్రం ప్రధాన కొండ వరుసలు. ఇవి జిల్లాలోని సాగుకు పనికిరాని, నివాసయోగ్యం కాని ప్రాంతాలుగా ఉన్నాయి.{{sfn|CPO|2022|p=2-4}} పెన్నా, చిత్రావతి, జయమంగళ, మద్దిలేరు, పాపాఘ్ని, వందమానేరు, తడకలేరు, పండమేరు ప్రధాన నదులు.{{sfn|CPO|2022|p=4-5}} ఈ జిల్లా సగటున సుమారు 1760 అడుగుల ఎత్తులో ఉంది, ఇది సంవత్సరం పొడవునా అనుకూలమైన వాతావరణాన్ని అందిస్తుంది. సాధారణ వర్షపాతం 590.9 මිమీ, ఇందులో 60.3% నైరుతి రుతుపవనాల కాలంలో నమోదవుతుంది.{{sfn|CPO|2022|p=5}} మార్చి, ఏప్రిల్, మే నెలలు వేడిగా ఉంటాయి, ఈ సమయంలో సాధారణ గరిష్ట ఉష్ణోగ్రత 37.6 °C నుండి 39.2 °C వరకు ఉంటుంది. డిసెంబరు, జనవరి నెలలు చల్లగా ఉంటాయి, సాధారణ కనిష్ట ఉష్ణోగ్రత 17.5 °C నుండి 17.7 °C వరకు ఉంటుంది.{{sfn|CPO|2022|p=6}} జిల్లాలో ఎక్కువగా ఎర్ర నేలలు ఉన్నాయి.{{sfn|CPO|2022|p=6}} === ఖనిజ వనరులు === జిల్లాలో బంగారం, వజ్రం, క్వార్ట్జ్, గ్రానైట్, పైరోఫిలైట్, రోడ్డు మెటల్, గ్రావెల్ లభిస్తాయి.{{sfn|CPO|2022|p=7-8}} == జనాభా వివరాలు == {{bar box |title=2011 జనగణన ప్రకారం శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో మతాలు<ref name="religion">{{Cite web|date=2011|title=Population by Religion - Andhra Pradesh|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11363/download/14476/DDW28C-01%20MDDS.XLS|website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=మతం |right1=శాతం |float=right |bars= {{bar percent|[[హిందూమతం]]|darkorange|87.89}} {{bar percent|[[ఇస్లాం]]|green|11.47}} {{bar percent|ఇతర లేదా చెప్పలేదు|black|0.64}} |caption=మతాల విస్తరణ }} 2011 జనగణన ప్రకారం, జిల్లా జనాభా 1,840,043, ఇందులో 392,357 (21.32%) మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 975 మంది స్త్రీల లింగ నిష్పత్తి ఉంది. షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలు వరుసగా 2,48,993 (13.53%), 83,966 (4.56%) మంది ఉన్నారు.<ref name="demographics">{{cite web |title=District Census Hand Book – Anantapur |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/160/download/290/DH_2011_2822_PART_A_DCHB_ANANTAPUR.pdf|website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>{{rp|78–83}} {{Pie chart |caption = 2011 జనగణన ప్రకారం శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా భాషలు<ref name="language"/> |label1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] |value1 = 78.47 |color1 = steelblue |label2 = [[ఉర్దూ]] |value2 = 11.03 |color2 = green |label3 = [[కన్నడ]] |value3 = 7.08 |color3 = darkslateblue |label4 = [[లంబాడీ]] |value4 = 2.67 |color4 = khaki |label5 = ఇతర భాషలు |value5 = 0.75 |color5 = grey |thumb=right}} 2011 జనగణన ప్రకారం, జనాభాలో 78.47% మంది తెలుగు, 11.03% మంది ఉర్దూ, 7.08% మంది కన్నడ, 2.67% మంది లంబాడీ తమ మొదటి భాషగా మాట్లాడేవారు.<ref name="language">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Andhra Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10193/download/13305/DDW-C16-STMT-MDDS-2800.XLSX |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == రాజకీయం == జిల్లాలో ఒక పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గం, ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి. పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గం [[హిందూపురం (లోక్‌సభ నియోజకవర్గం)|హిందూపురం]]. దీని పరిధిలోకి వచ్చే శాసనసభ నియోజకవర్గాలు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి.<ref>{{cite web|url=http://ceoandhra.nic.in/Right%20to%20Infn.Act/annex1.htm|title=District-wise Assembly-Constituencies|work=ceoandhra.nic.in}}</ref> {|class="wikitable sortable" !width="50px" style="font-size:75%"|నియోజకవర్గం సంఖ్య !పేరు !style="font-size:75%"|కేటాయింపు<br/>([[దళితులు|SC]]/[[ఆదివాసీలు|ST]]/లేవు) !పార్లమెంట్ |- |156 |[[మడకశిర శాసనసభ నియోజకవర్గం|మడకశిర]] |[[దళితులు|SC]] | rowspan="6" |[[హిందూపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హిందూపురం]] |- |157 |[[హిందూపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|హిందూపురం]] |లేవు |- |158 |[[పెనుకొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెనుకొండ]] |లేవు |- |159 |[[పుట్టపర్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుట్టపర్తి]] |లేవు |- |160 |[[ధర్మవరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధర్మవరం]] |లేవు |- |161 |[[కదిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిరి]] |లేవు |} == పరిపాలనా విభాగాలు == [[File:Sri Sathya Sai.png|alt=Puttaparthy District, Hindupuram District|thumb|శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా శాటిలైట్ వీక్షణ]] జిల్లా 5 రెవెన్యూ డివిజన్లుగా విభజించబడింది: [[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్|ధర్మవరం]], [[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజన్|మడకశిర]], [[కదిరి రెవెన్యూ డివిజన్|కదిరి]], [[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజన్|పెనుకొండ]], [[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజన్|పుట్టపర్తి]]. ఇవి మొత్తం 32 మండలాలుగా విభజించబడ్డాయి, ఒక్కో దానికి సబ్ కలెక్టర్ నేతృత్వం వహిస్తారు. === మండలాలు === 5 రెవెన్యూ డివిజన్లుగా విభజించబడిన శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలోని 32 మండలాల జాబితా క్రింద ఇవ్వబడింది.<ref>{{Cite web |date=2022-04-03 |title=New AP Map: Check Out Biggest and Smallest Districts in Andhra Pradesh |url=https://english.sakshi.com/news/andhrapradesh/heres-how-new-ap-map-looks-after-districts-reorganization-153041 |access-date=2022-05-03 |website=Sakshi Post |language=en}}</ref> {{Div col|colwidth=18em}} #[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్]] ## [[బత్తలపల్లె మండలం|బత్తలపల్లె]] ## [[చెన్నే కొత్తపల్లె మండలం|చెన్నే కొత్తపల్లె]] ## [[ధర్మవరం మండలం|ధర్మవరం]] ## [[కనగానపల్లె మండలం|కనగానపల్లె]] ## [[ముడిగుబ్బ మండలం|ముడిగుబ్బ]] ## [[రామగిరి మండలం|రామగిరి]] ## [[తాడిమర్రి మండలం|తాడిమర్రి]] #[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజన్]] ## [[గాండ్లపెంట మండలం|గాండ్లపెంట]] ## [[కదిరి మండలం|కదిరి]] ## [[నల్లచెరువు మండలం|నల్లచెరువు]] ## [[నంబులపూలకుంట మండలం|నంబులపూలకుంట]] ## [[తలుపుల మండలం|తలుపుల]] ## [[తనకల్లు మండలం|తనకల్లు]] #[[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజన్]] ## [[అగళి మండలం|అగళి]] ## [[అమరాపురం మండలం|అమరాపురం]] ## [[గుడిబండ మండలం|గుడిబండ]] ## [[మడకశిర మండలం|మడకశిర]] ## [[రొళ్ల మండలం|రొళ్ల]] #[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజన్]] ## [[చిలమత్తూరు మండలం|చిలమత్తూరు]] ## [[గోరంట్ల మండలం|గోరంట్ల]] ## [[హిందూపురం మండలం|హిందూపురం]] ## [[లేపాక్షి మండలం|లేపాక్షి]] ## [[పరిగి మండలం|పరిగి]] ## [[పెనుకొండ మండలం|పెనుకొండ]] ## [[రొద్దం మండలం|రొద్దం]] ## [[సోమందేపల్లె మండలం|సోమందేపల్లె]] #[[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజన్]] ## [[ఆమడగూరు మండలం|ఆమడగూరు]] ## [[బుక్కపట్నం మండలం|బుక్కపట్నం]] ## [[కొత్తచెరువు మండలం|కొత్తచెరువు]] ## [[నల్లమాడ మండలం|నల్లమాడ]] ## [[ఓబులదేవరచెరువు మండలం|ఓబులదేవరచెరువు]] ## [[పుట్టపర్తి మండలం|పుట్టపర్తి]] {{Div col end}} == నగరాలు, పట్టణాలు == హిందూపురం 1.5 లక్షలకు పైగా జనాభాతో జిల్లాలో అతిపెద్ద నగరం, జిల్లాలో ప్రధాన ఆర్థిక కేంద్రం. జిల్లాలో హిందూపురం, ధర్మవరం, కదిరి వద్ద మూడు పురపాలక సంఘాలు (మునిసిపాలిటీలు), పుట్టపర్తి, పెనుకొండ, మడకశిర వద్ద మూడు నగర పంచాయతీలు ఉన్నాయి. {{sfn|CPO|2022|p=2}} {|class="wikitable sortable" |+ శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలోని నగరాలు/పట్టణాల జాబితా !నగరం/పట్టణం !! హోదా !!రెవెన్యూ డివిజన్ !! జనాభా |- | [[హిందూపురం]] | మునిసిపాలిటీ | పెనుకొండ | 1,51,677 |- | [[ధర్మవరం]] | మునిసిపాలిటీ | ధర్మవరం | 1,21,874 |- | [[కదిరి]] | మునిసిపాలిటీ | కదిరి | 1,12,283 |- | [[పుట్టపర్తి]] | మునిసిపాలిటీ | పుట్టపర్తి | 68,657 |- | [[పెనుకొండ]] | నగర పంచాయతీ | పెనుకొండ | 27,382 |- | [[మడకశిర]] | నగర పంచాయతీ | మడకశిర | 21,464 |} == ఆర్థిక వ్యవస్థ == కియా, బర్గర్ పెయింట్స్, టెక్స్‌పోర్ట్ పరిశ్రమలు జిల్లాలోని ప్రధాన పరిశ్రమలు. కియా ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ పెనుకొండ మండలం యర్రమంచి గ్రామంలోని 536 ఎకరాల ఫ్యాక్టరీలో ఆటోమొబైల్స్‌ను తయారు చేస్తుంది. ఇది రూ. 7948.00 కోట్ల మూలధన పెట్టుబడితో 2019లో వాణిజ్య కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది. ఈ ప్లాంట్ వార్షిక సామర్థ్యం 3,50,000 యూనిట్లు. ఇది 18000 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది. బర్గర్ పెయింట్స్ ఇండియా లిమిటెడ్ హిందూపురంలో పెయింట్ తయారీ యూనిట్‌ను కలిగి ఉంది. ఇది 385 కోట్లు పెట్టుబడి పెట్టింది. ఇది 2016లో కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది. ఇది 1554 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది. హిందూపురం మండలంలోని గొల్లాపురంలో ఉన్న టెక్స్‌పోర్ట్ ఇండస్ట్రీస్ నేసిన, అల్లిన దుస్తుల వస్త్రాన్ని తయారు చేస్తుంది. టెక్స్‌పోర్ట్ ఇండస్ట్రీస్ క్యాజువల్, స్పోర్ట్స్‌వేర్‌లను రూపకల్పన చేసి తయారు చేస్తుంది. ఇది రూ. 70 కోట్ల పెట్టుబడితో సమీకృత మిల్లును కలిగి ఉంది. ఇది నవంబర్ 2017లో కార్యకలాపాలను ప్రారంభించినప్పుడు 250 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది.{{Sfn|CPO|2022|p=8-9}} == విద్య == 2019-20 నాటికి, 40 డిగ్రీ కళాశాలలు, 6 బి.ఎడ్ కళాశాలలు, 5 పాలిటెక్నిక్‌లు, 2 ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు, 15 ఐటీఐలు, 5 ఎంబీఏ, 5 ఎంసిఏ కళాశాలలు ఉన్నాయి.{{Sfn|CPO|2022|p=15}} పుట్టపర్తి ప్రధాన కార్యాలయంతో పాటు కర్ణాటకలోని అనంతపురం, కాడుగోడి, ముద్దేనహళ్ళిలలో అదనపు క్యాంపస్‌లు కలిగిన శ్రీ సత్యసాయి ఉన్నత విద్యాలయం (SSSIHL) డిగ్రీ విశ్వవిద్యాలయం, వివిధ కోర్సులలో విద్యార్థులకు ఉచిత విద్యను అందిస్తోంది, ఇది 2021 నాటికి 40 సంవత్సరాల సేవను పూర్తి చేసుకుంది.<ref>{{Cite web |url=https://www.sssihl.edu.in/about-us/history-timeline/ |title=History & Timeline |access-date=2023-04-24 |website=SSSIHL}}</ref> పాలసముద్రంలో 134 ఎకరాల్లో ఉన్న [[B.E.S.T Innovation University]] ప్రైవేట్ విశ్వవిద్యాలయం వివిధ కోర్సులను అందిస్తోంది. == రవాణా == === రహదారి === [[జాతీయ రహదారి 42 (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 42]], [[జాతీయ రహదారి 44 (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 44]], [[జాతీయ రహదారి 342 (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 342]], [[జాతీయ రహదారి 716G (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 716G]], [[జాతీయ రహదారి 544E (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 544E]] జిల్లా గుండా వెళుతున్నాయి. === రైలు === ధర్మవరం జిల్లాలో ప్రధాన రైల్వే జంక్షన్. [[గుంతకల్లు-బెంగళూరు రైలు మార్గం|బెంగళూరు-గుంతకల్లు రైలు మార్గం]], గుంతకల్లు-తిరుపతి మార్గం జిల్లా గుండా వెళుతున్నాయి.<ref>{{Cite web |url=https://scr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,291,353,1864 |title=Guntakal division map |access-date=2023-04-23 |website=South central railway}}</ref> === విమాన === [[పుట్టపర్తి విమానాశ్రయం]] [[శ్రీ సత్యసాయి ఉన్నత వైద్య విజ్ఞాన సంస్థ, పుట్టపర్తి]] అత్యవసర ప్రయోజనాల కోసం, పట్టణాన్ని సందర్శించే ప్రముఖుల కోసం సేవలు అందిస్తుంది.<ref>{{cite news |title=Puttaparthi airport to facilitate emergency landings; security to be beefed up |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/250721/puttaparthi-airport-to-facilitate-emergency-landings-security-to-be-b.html |access-date=10 August 2021 |agency=DECCAN CHRONICLE |date=25 Jul 2021}}</ref> అతిసమీపంలోని అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం బెంగళూరు శివారు ప్రాంతమైన [[దేవనహళ్ళి]]లోని [[కెంపేగౌడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]], ఇది పుట్టపర్తి నుండి సుమారు 119 కి.మీ, జిల్లాలోని అతిపెద్ద వాణిజ్య పట్టణమైన హిందూపురం నుండి 84 కి.మీ దూరంలో ఉంది. === ఓడరేవు === [[అదానీ పోర్ట్స్ & SEZ]] నిర్వహించే [[కృష్ణపట్నం పోర్టు]] (KPCL) జిల్లా నుండి 360 కి.మీ దూరంలో ఉంది. == పర్యాటక ఆకర్షణలు == జిల్లాలో అనేక ఆధ్యాత్మిక, మతపరమైన, చారిత్రక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి.{{Sfn|CPO|2022|p=9-11}} [[File:Kadiri 03.jpg|right|thumb|శ్రీ ఖాద్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం, [[కదిరి]]]] * [[కదిరి]]: కదిరిలోని శ్రీ ఖాద్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం విష్ణువుకు అంకితం చేయబడింది. విష్ణువు పూజ కొరకు ఈ దేవుడిని భృగు మహర్షికి అప్పగించాడని ప్రతీతి. * [[ప్రశాంతి నిలయం]]: శ్రీ సత్యసాయి బాబా స్థాపించిన ఆసుపత్రి, అనేక సంస్థలు. * [[లేపాక్షి]]: విజయనగర సామ్రాజ్య కాలం నాటి వీరభద్ర స్వామి ఆలయం * [[మడకశిర కోట]], 15వ శతాబ్దం నాటి చారిత్రక కోట * తిమ్మమ్మ మర్రిమాను, గుత్తిబయలు: 5 ఎకరాల్లో విస్తరించిన మర్రిచెట్టు. * [[కదిరి]] వద్ద బట్రేపల్లి జలపాతం * [[పెనుకొండ]] వద్ద స్థిరపడిన సూఫీ సన్యాసి [[బాబా ఫకృద్దీన్]] సమాధి. == ప్రముఖ వ్యక్తులు == ప్రపంచవ్యాప్తంగా భక్తులను కలిగిన 20వ శతాబ్దపు భారతీయ గురువు [[సత్యసాయి బాబా]] పుట్టపర్తిలో జన్మించారు. ఆయన పాఠశాలలు, విశ్వవిద్యాలయం, ఉచిత ఆరోగ్య సంరక్షణ సంస్థలు, తాగునీటి ప్రాజెక్టులను నిర్మించడం ద్వారా రాయలసీమ ప్రాంత మౌలిక సదుపాయాల మెరుగుదలకు సహకరించారు. == మూలాలు == {{Reflist}} == గణాంకాలు == {{Cite book|url=https://cdn.s3waas.gov.in/s3647bba344396e7c8170902bcf2e15551/uploads/2022/04/2022041684.pdf|title=Handbook of statistics - 2020 Sri Sathya Sai District |author=CPO|year=2022|access-date=2023-03-07}} == బాహ్య లింకులు == {{Sister project links| wikt=no | commons=Category:Sri Sathya Sai district | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=Q110714863}} * [https://overpass-turbo.eu/map.html?Q=%2F*%0AShow%20Mandals%20with%20English%20labels%20for%20Andhra%20Pradesh%0A*%2F%0A%5Bout%3Ajson%5D%5Btimeout%3A25%5D%3B%0Aarea%5Bname%3D%22Andhra%20Pradesh%22%5D-%3E.b%3B%0Arel(area.b)%5Bname%3D%22Sri%20Sathya%20Sai%22%5D%3B%0Amap_to_area%20-%3E%20.searchArea%3B%0A(%0A%20%20relation%5B%22admin_level%22%3D%226%22%5D(area.searchArea)%3B%0A)%3B%0A%2F%2F%20print%20results%0Aout%20body%20geom%3B%0A%0A%0A%0A%0A%0A%7B%7Bstyle%3A%20%0A%20%20node%2Cway%2Crelation%20%7B%0A%20%20%20%20text%3Aeval(%27tag(%22name%22)%27)%3B%0A%7D%0A%20%7D%7D శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా మండలాలు - ఓవర్‌పాస్ టర్బో OSM ఇంటరాక్టివ్ మ్యాప్] {{Sri Sathya Sai district}} {{Andhra Pradesh}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:2022లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఏర్పాటు చేసినవి]] [[వర్గం:శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా| ]] 4pm69m8nazy58giznsdy95xydanv0zq 4956722 4956719 2026-09-12T11:01:42Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4956722 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని జిల్లా, భారతదేశం}} {{Use dmy dates|date=January 2022}} {{Use Indian English|date=January 2022}} {{Infobox settlement | name = శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా | settlement_type = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] ([[ఆంధ్రప్రదేశ్]]) | image_skyline = Shiva's Bull at Lepakshi (Lepakshi Nandi).jpg | image_caption = [[లేపాక్షి]] వద్ద నంది | image_map = Sri Sathya Sai in Andhra Pradesh (India).svg | mapframe = yes | mapframe-zoom = 7 | mapframe-wikidata = yes | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = {{Flag icon image|Emblem of Andhra Pradesh.svg}} [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ ప్రాంతాలు|ప్రాంతం]] | subdivision_name2 = [[రాయలసీమ]] | named_for = [[సత్యసాయి బాబా]] | coordinates = {{coord|14.16|77.81|display=title,inline}} | coor_pinpoint = పుట్టపర్తి | seat_type = ప్రధాన కార్యాలయం | seat = [[పుట్టపర్తి]] | seat1_type = అతిపెద్ద నగరం | seat1 = [[హిందూపురం]] | parts_type = పరిపాలనా విభాగాలు | parts = {{bulleted list| | [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్ల జాబితా|5 రెవెన్యూ డివిజన్లు]] | [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాల జాబితా|32 మండలాలు]] | 467 [[గ్రామాలు]] }} | native_name = | government_footnotes = | government_type = | governing_body = | leader_party = | leader_title = [[జిల్లా కలెక్టర్]] | leader_name = శ్యామ్ ప్రసాద్,{{small| I.A.S. }}<ref>{{Cite web | title=Sri Sathyasai District {{!}} Welcome to Sri Sathyasai District {{!}} India | url=https://srisathyasai.ap.gov.in | access-date=2025-08-29 | website=srisathyasai.ap.gov.in}}</ref> | leader_title1 = [[లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు|లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | leader_name1 = [[హిందూపురం (లోక్‌సభ నియోజకవర్గం)|హిందూపురం]] | leader_title2= [[లోక్‌సభ సభ్యుడు|ఎంపీ]] | leader_name2= [[బి. కె. పార్థసారథి]] | leader_title3 = [[శాసనసభ|శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] | leader_name3 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|07]] | total_type = మొత్తం | area_total_km2 = 8925 | area_footnotes = <ref name="demographics"/> {{sfn|CPO|2022|p=12}} | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name="demographics"/> | population_total = 1840043 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset = +05:30 | website = {{URL|https://srisathyasai.ap.gov.in/}} | established_title = ఏర్పాటు | established_date = 4 ఏప్రిల్ 2022 | founder = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] }} '''శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా''' అనేది భారతీయ రాష్ట్రమైన [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని ఒక [[జిల్లా]]. దీని ప్రధాన కార్యాలయం [[పుట్టపర్తి]]లో ఉంది. ఇది 2022 ఏప్రిల్ 4న పూర్వపు [[అనంతపురం జిల్లా]]లోని కొన్ని భాగాలతో ఏర్పాటైంది. == పేరు వెనుక చరిత్ర == [[File:Sathya_Sai_Baba_2013_stamp_of_India.jpg|left|150px|[[శ్రీ సత్యసాయి బాబా]]]] ఈ జిల్లాకు భారతీయ ఆధ్యాత్మిక గురువు [[శ్రీ సత్యసాయి బాబా]] పేరు పెట్టారు. ఆయన పాఠశాలలు, విశ్వవిద్యాలయం, ఉచిత ఆరోగ్య సంరక్షణ సంస్థలు, తాగునీటి ప్రాజెక్టులను నిర్మించడం ద్వారా రాయలసీమ ప్రాంత మౌలిక సదుపాయాల మెరుగుదలకు సహకరించారు. == చరిత్ర == శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా పూర్వపు [[అనంతపురం జిల్లా]]లోని [[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్|ధర్మవరం]], [[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజన్|పెనుకొండ]], [[కదిరి రెవెన్యూ డివిజన్|కదిరి]] రెవెన్యూ డివిజన్ల నుండి 2022 ఏప్రిల్ 4న ఏర్పాటైంది. ఈ ఏర్పాటులో భాగంగా కొత్తగా [[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజన్]] సృష్టించబడింది.<ref>{{Cite web |date=30 March 2022 |title=New districts to come into force on April 4 |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-to-come-into-force-on-april-4/article65274658.ece |access-date=31 March 2022 |website=[[The Hindu]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=31 March 2022 |title=కొత్త జిల్లా తాజా స్వరూపం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/general/2501/122062849 |access-date=31 March 2022 |website=[[Eenadu.net]] |language=te}}</ref> 2025 డిసెంబరు 31న ఈ జిల్లాలో [[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజన్]] ఏర్పాటైంది. == భౌగోళిక శాస్త్రం == ఈ జిల్లాకు ఉత్తరాన [[అనంతపురం జిల్లా]], తూర్పున [[అన్నమయ్య జిల్లా]], [[కడప జిల్లా]], పశ్చిమ, నైరుతి దిశలలో [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[చిత్రదుర్గ జిల్లా]], [[తుమకూరు జిల్లా]], [[చిక్కబళ్ళాపురం జిల్లా]]లు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. {{sfn|CPO|2022|p=1}} మల్లప్పకొండ, పెనుకొండ, మడకశిర, నాగసముద్రం ప్రధాన కొండ వరుసలు. ఇవి జిల్లాలోని సాగుకు పనికిరాని, నివాసయోగ్యం కాని ప్రాంతాలుగా ఉన్నాయి.{{sfn|CPO|2022|p=2-4}} పెన్నా, చిత్రావతి, జయమంగళ, మద్దిలేరు, పాపాఘ్ని, వందమానేరు, తడకలేరు, పండమేరు ప్రధాన నదులు.{{sfn|CPO|2022|p=4-5}} ఈ జిల్లా సగటున సుమారు 1760 అడుగుల ఎత్తులో ఉంది, ఇది సంవత్సరం పొడవునా అనుకూలమైన వాతావరణాన్ని అందిస్తుంది. సాధారణ వర్షపాతం 590.9 මිమీ, ఇందులో 60.3% నైరుతి రుతుపవనాల కాలంలో నమోదవుతుంది.{{sfn|CPO|2022|p=5}} మార్చి, ఏప్రిల్, మే నెలలు వేడిగా ఉంటాయి, ఈ సమయంలో సాధారణ గరిష్ట ఉష్ణోగ్రత 37.6 °C నుండి 39.2 °C వరకు ఉంటుంది. డిసెంబరు, జనవరి నెలలు చల్లగా ఉంటాయి, సాధారణ కనిష్ట ఉష్ణోగ్రత 17.5 °C నుండి 17.7 °C వరకు ఉంటుంది.{{sfn|CPO|2022|p=6}} జిల్లాలో ఎక్కువగా ఎర్ర నేలలు ఉన్నాయి.{{sfn|CPO|2022|p=6}} === ఖనిజ వనరులు === జిల్లాలో బంగారం, వజ్రం, క్వార్ట్జ్, గ్రానైట్, పైరోఫిలైట్, రోడ్డు మెటల్, గ్రావెల్ లభిస్తాయి.{{sfn|CPO|2022|p=7-8}} == జనాభా వివరాలు == {{bar box |title=2011 జనగణన ప్రకారం శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో మతాలు<ref name="religion">{{Cite web|date=2011|title=Population by Religion - Andhra Pradesh|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11363/download/14476/DDW28C-01%20MDDS.XLS|website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=మతం |right1=శాతం |float=right |bars= {{bar percent|[[హిందూమతం]]|darkorange|87.89}} {{bar percent|[[ఇస్లాం]]|green|11.47}} {{bar percent|ఇతర లేదా చెప్పలేదు|black|0.64}} |caption=మతాల విస్తరణ }} 2011 జనగణన ప్రకారం, జిల్లా జనాభా 1,840,043, ఇందులో 392,357 (21.32%) మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 975 మంది స్త్రీల లింగ నిష్పత్తి ఉంది. షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలు వరుసగా 2,48,993 (13.53%), 83,966 (4.56%) మంది ఉన్నారు.<ref name="demographics">{{cite web |title=District Census Hand Book – Anantapur |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/160/download/290/DH_2011_2822_PART_A_DCHB_ANANTAPUR.pdf|website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>{{rp|78–83}} {{Pie chart |caption = 2011 జనగణన ప్రకారం శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా భాషలు<ref name="language"/> |label1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] |value1 = 78.47 |color1 = steelblue |label2 = [[ఉర్దూ]] |value2 = 11.03 |color2 = green |label3 = [[కన్నడ]] |value3 = 7.08 |color3 = darkslateblue |label4 = [[లంబాడీ]] |value4 = 2.67 |color4 = khaki |label5 = ఇతర భాషలు |value5 = 0.75 |color5 = grey |thumb=right}} 2011 జనగణన ప్రకారం, జనాభాలో 78.47% మంది తెలుగు, 11.03% మంది ఉర్దూ, 7.08% మంది కన్నడ, 2.67% మంది లంబాడీ తమ మొదటి భాషగా మాట్లాడేవారు.<ref name="language">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Andhra Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10193/download/13305/DDW-C16-STMT-MDDS-2800.XLSX |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == రాజకీయం == జిల్లాలో ఒక పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గం, ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి. పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గం [[హిందూపురం (లోక్‌సభ నియోజకవర్గం)|హిందూపురం]]. దీని పరిధిలోకి వచ్చే శాసనసభ నియోజకవర్గాలు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి.<ref>{{cite web|url=http://ceoandhra.nic.in/Right%20to%20Infn.Act/annex1.htm|title=District-wise Assembly-Constituencies|work=ceoandhra.nic.in}}</ref> {|class="wikitable sortable" !width="50px" style="font-size:75%"|నియోజకవర్గం సంఖ్య !పేరు !style="font-size:75%"|కేటాయింపు<br/>([[దళితులు|SC]]/[[ఆదివాసీలు|ST]]/లేవు) !పార్లమెంట్ |- |156 |[[మడకశిర శాసనసభ నియోజకవర్గం|మడకశిర]] |[[దళితులు|SC]] | rowspan="6" |[[హిందూపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హిందూపురం]] |- |157 |[[హిందూపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|హిందూపురం]] |లేవు |- |158 |[[పెనుకొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెనుకొండ]] |లేవు |- |159 |[[పుట్టపర్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుట్టపర్తి]] |లేవు |- |160 |[[ధర్మవరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధర్మవరం]] |లేవు |- |161 |[[కదిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిరి]] |లేవు |} == పరిపాలనా విభాగాలు == [[File:Sri Sathya Sai.png|alt=Puttaparthy District, Hindupuram District|thumb|శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా శాటిలైట్ వీక్షణ]] జిల్లా 5 రెవెన్యూ డివిజన్లుగా విభజించబడింది: [[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్|ధర్మవరం]], [[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజన్|మడకశిర]], [[కదిరి రెవెన్యూ డివిజన్|కదిరి]], [[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజన్|పెనుకొండ]], [[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజన్|పుట్టపర్తి]]. ఇవి మొత్తం 32 మండలాలుగా విభజించబడ్డాయి, ఒక్కో దానికి సబ్ కలెక్టర్ నేతృత్వం వహిస్తారు. === మండలాలు === 5 రెవెన్యూ డివిజన్లుగా విభజించబడిన శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలోని 32 మండలాల జాబితా క్రింద ఇవ్వబడింది.<ref>{{Cite web |date=2022-04-03 |title=New AP Map: Check Out Biggest and Smallest Districts in Andhra Pradesh |url=https://english.sakshi.com/news/andhrapradesh/heres-how-new-ap-map-looks-after-districts-reorganization-153041 |access-date=2022-05-03 |website=Sakshi Post |language=en}}</ref> {{Div col|colwidth=18em}} #[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్]] ## [[బత్తలపల్లె మండలం|బత్తలపల్లె]] ## [[చెన్నే కొత్తపల్లె మండలం|చెన్నే కొత్తపల్లె]] ## [[ధర్మవరం మండలం|ధర్మవరం]] ## [[కనగానపల్లె మండలం|కనగానపల్లె]] ## [[ముడిగుబ్బ మండలం|ముడిగుబ్బ]] ## [[రామగిరి మండలం|రామగిరి]] ## [[తాడిమర్రి మండలం|తాడిమర్రి]] #[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజన్]] ## [[గాండ్లపెంట మండలం|గాండ్లపెంట]] ## [[కదిరి మండలం|కదిరి]] ## [[నల్లచెరువు మండలం|నల్లచెరువు]] ## [[నంబులపూలకుంట మండలం|నంబులపూలకుంట]] ## [[తలుపుల మండలం|తలుపుల]] ## [[తనకల్లు మండలం|తనకల్లు]] #[[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజన్]] ## [[అగళి మండలం|అగళి]] ## [[అమరాపురం మండలం|అమరాపురం]] ## [[గుడిబండ మండలం|గుడిబండ]] ## [[మడకశిర మండలం|మడకశిర]] ## [[రొళ్ల మండలం|రొళ్ల]] #[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజన్]] ## [[చిలమత్తూరు మండలం|చిలమత్తూరు]] ## [[గోరంట్ల మండలం|గోరంట్ల]] ## [[హిందూపురం మండలం|హిందూపురం]] ## [[లేపాక్షి మండలం|లేపాక్షి]] ## [[పరిగి మండలం|పరిగి]] ## [[పెనుకొండ మండలం|పెనుకొండ]] ## [[రొద్దం మండలం|రొద్దం]] ## [[సోమందేపల్లె మండలం|సోమందేపల్లె]] #[[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజన్]] ## [[ఆమడగూరు మండలం|ఆమడగూరు]] ## [[బుక్కపట్నం మండలం|బుక్కపట్నం]] ## [[కొత్తచెరువు మండలం|కొత్తచెరువు]] ## [[నల్లమాడ మండలం|నల్లమాడ]] ## [[ఓబులదేవరచెరువు మండలం|ఓబులదేవరచెరువు]] ## [[పుట్టపర్తి మండలం|పుట్టపర్తి]] {{Div col end}} == నగరాలు, పట్టణాలు == హిందూపురం 1.5 లక్షలకు పైగా జనాభాతో జిల్లాలో అతిపెద్ద నగరం, జిల్లాలో ప్రధాన ఆర్థిక కేంద్రం. జిల్లాలో హిందూపురం, ధర్మవరం, కదిరి వద్ద మూడు పురపాలక సంఘాలు (మునిసిపాలిటీలు), పుట్టపర్తి, పెనుకొండ, మడకశిర వద్ద మూడు నగర పంచాయతీలు ఉన్నాయి. {{sfn|CPO|2022|p=2}} {|class="wikitable sortable" |+ శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలోని నగరాలు/పట్టణాల జాబితా !నగరం/పట్టణం !! హోదా !!రెవెన్యూ డివిజన్ !! జనాభా |- | [[హిందూపురం]] | మునిసిపాలిటీ | పెనుకొండ | 1,51,677 |- | [[ధర్మవరం]] | మునిసిపాలిటీ | ధర్మవరం | 1,21,874 |- | [[కదిరి]] | మునిసిపాలిటీ | కదిరి | 1,12,283 |- | [[పుట్టపర్తి]] | మునిసిపాలిటీ | పుట్టపర్తి | 68,657 |- | [[పెనుకొండ]] | నగర పంచాయతీ | పెనుకొండ | 27,382 |- | [[మడకశిర]] | నగర పంచాయతీ | మడకశిర | 21,464 |} == ఆర్థిక వ్యవస్థ == కియా, బర్గర్ పెయింట్స్, టెక్స్‌పోర్ట్ పరిశ్రమలు జిల్లాలోని ప్రధాన పరిశ్రమలు. కియా ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ పెనుకొండ మండలం యర్రమంచి గ్రామంలోని 536 ఎకరాల ఫ్యాక్టరీలో ఆటోమొబైల్స్‌ను తయారు చేస్తుంది. ఇది రూ. 7948.00 కోట్ల మూలధన పెట్టుబడితో 2019లో వాణిజ్య కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది. ఈ ప్లాంట్ వార్షిక సామర్థ్యం 3,50,000 యూనిట్లు. ఇది 18000 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది. బర్గర్ పెయింట్స్ ఇండియా లిమిటెడ్ హిందూపురంలో పెయింట్ తయారీ యూనిట్‌ను కలిగి ఉంది. ఇది 385 కోట్లు పెట్టుబడి పెట్టింది. ఇది 2016లో కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది. ఇది 1554 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది. హిందూపురం మండలంలోని గొల్లాపురంలో ఉన్న టెక్స్‌పోర్ట్ ఇండస్ట్రీస్ నేసిన, అల్లిన దుస్తుల వస్త్రాన్ని తయారు చేస్తుంది. టెక్స్‌పోర్ట్ ఇండస్ట్రీస్ క్యాజువల్, స్పోర్ట్స్‌వేర్‌లను రూపకల్పన చేసి తయారు చేస్తుంది. ఇది రూ. 70 కోట్ల పెట్టుబడితో సమీకృత మిల్లును కలిగి ఉంది. ఇది నవంబర్ 2017లో కార్యకలాపాలను ప్రారంభించినప్పుడు 250 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది.{{Sfn|CPO|2022|p=8-9}} == విద్య == 2019-20 నాటికి, 40 డిగ్రీ కళాశాలలు, 6 బి.ఎడ్ కళాశాలలు, 5 పాలిటెక్నిక్‌లు, 2 ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు, 15 ఐటీఐలు, 5 ఎంబీఏ, 5 ఎంసిఏ కళాశాలలు ఉన్నాయి.{{Sfn|CPO|2022|p=15}} పుట్టపర్తి ప్రధాన కార్యాలయంతో పాటు కర్ణాటకలోని అనంతపురం, కాడుగోడి, ముద్దేనహళ్ళిలలో అదనపు క్యాంపస్‌లు కలిగిన శ్రీ సత్యసాయి ఉన్నత విద్యాలయం (SSSIHL) డిగ్రీ విశ్వవిద్యాలయం, వివిధ కోర్సులలో విద్యార్థులకు ఉచిత విద్యను అందిస్తోంది, ఇది 2021 నాటికి 40 సంవత్సరాల సేవను పూర్తి చేసుకుంది.<ref>{{Cite web |url=https://www.sssihl.edu.in/about-us/history-timeline/ |title=History & Timeline |access-date=2023-04-24 |website=SSSIHL}}</ref> పాలసముద్రంలో 134 ఎకరాల్లో ఉన్న [[B.E.S.T Innovation University]] ప్రైవేట్ విశ్వవిద్యాలయం వివిధ కోర్సులను అందిస్తోంది. == రవాణా == === రహదారి === [[జాతీయ రహదారి 42 (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 42]], [[జాతీయ రహదారి 44 (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 44]], [[జాతీయ రహదారి 342 (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 342]], [[జాతీయ రహదారి 716G (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 716G]], [[జాతీయ రహదారి 544E (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 544E]] జిల్లా గుండా వెళుతున్నాయి. === రైలు === ధర్మవరం జిల్లాలో ప్రధాన రైల్వే జంక్షన్. [[గుంతకల్లు-బెంగళూరు రైలు మార్గం|బెంగళూరు-గుంతకల్లు రైలు మార్గం]], గుంతకల్లు-తిరుపతి మార్గం జిల్లా గుండా వెళుతున్నాయి.<ref>{{Cite web |url=https://scr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,291,353,1864 |title=Guntakal division map |access-date=2023-04-23 |website=South central railway}}</ref> === విమాన === [[పుట్టపర్తి విమానాశ్రయం]] [[శ్రీ సత్యసాయి ఉన్నత వైద్య విజ్ఞాన సంస్థ, పుట్టపర్తి]] అత్యవసర ప్రయోజనాల కోసం, పట్టణాన్ని సందర్శించే ప్రముఖుల కోసం సేవలు అందిస్తుంది.<ref>{{cite news |title=Puttaparthi airport to facilitate emergency landings; security to be beefed up |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/250721/puttaparthi-airport-to-facilitate-emergency-landings-security-to-be-b.html |access-date=10 August 2021 |agency=DECCAN CHRONICLE |date=25 Jul 2021}}</ref> అతిసమీపంలోని అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం బెంగళూరు శివారు ప్రాంతమైన [[దేవనహళ్ళి]]లోని [[కెంపేగౌడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]], ఇది పుట్టపర్తి నుండి సుమారు 119 కి.మీ, జిల్లాలోని అతిపెద్ద వాణిజ్య పట్టణమైన హిందూపురం నుండి 84 కి.మీ దూరంలో ఉంది. === ఓడరేవు === [[అదానీ పోర్ట్స్ & SEZ]] నిర్వహించే [[కృష్ణపట్నం పోర్టు]] (KPCL) జిల్లా నుండి 360 కి.మీ దూరంలో ఉంది. == పర్యాటక ఆకర్షణలు == జిల్లాలో అనేక ఆధ్యాత్మిక, మతపరమైన, చారిత్రక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి.{{Sfn|CPO|2022|p=9-11}} [[File:Kadiri 03.jpg|right|thumb|శ్రీ ఖాద్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం, [[కదిరి]]]] * [[కదిరి]]: కదిరిలోని శ్రీ ఖాద్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం విష్ణువుకు అంకితం చేయబడింది. విష్ణువు పూజ కొరకు ఈ దేవుడిని భృగు మహర్షికి అప్పగించాడని ప్రతీతి. * [[ప్రశాంతి నిలయం]]: శ్రీ సత్యసాయి బాబా స్థాపించిన ఆసుపత్రి, అనేక సంస్థలు. * [[లేపాక్షి]]: విజయనగర సామ్రాజ్య కాలం నాటి వీరభద్ర స్వామి ఆలయం * [[మడకశిర కోట]], 15వ శతాబ్దం నాటి చారిత్రక కోట * తిమ్మమ్మ మర్రిమాను, గుత్తిబయలు: 5 ఎకరాల్లో విస్తరించిన మర్రిచెట్టు. * [[కదిరి]] వద్ద బట్రేపల్లి జలపాతం * [[పెనుకొండ]] వద్ద స్థిరపడిన సూఫీ సన్యాసి [[బాబా ఫకృద్దీన్]] సమాధి. == ప్రముఖ వ్యక్తులు == ప్రపంచవ్యాప్తంగా భక్తులను కలిగిన 20వ శతాబ్దపు భారతీయ గురువు [[సత్యసాయి బాబా]] పుట్టపర్తిలో జన్మించారు. ఆయన పాఠశాలలు, విశ్వవిద్యాలయం, ఉచిత ఆరోగ్య సంరక్షణ సంస్థలు, తాగునీటి ప్రాజెక్టులను నిర్మించడం ద్వారా రాయలసీమ ప్రాంత మౌలిక సదుపాయాల మెరుగుదలకు సహకరించారు. == మూలాలు == {{Reflist}} {{Cite book|url=https://cdn.s3waas.gov.in/s3647bba344396e7c8170902bcf2e15551/uploads/2022/04/2022041684.pdf|title=Handbook of statistics - 2020 Sri Sathya Sai District |author=CPO|year=2022|access-date=2023-03-07}} == బాహ్య లింకులు == {{Sister project links| wikt=no | commons=Category:Sri Sathya Sai district | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=Q110714863}} * [https://overpass-turbo.eu/map.html?Q=%2F*%0AShow%20Mandals%20with%20English%20labels%20for%20Andhra%20Pradesh%0A*%2F%0A%5Bout%3Ajson%5D%5Btimeout%3A25%5D%3B%0Aarea%5Bname%3D%22Andhra%20Pradesh%22%5D-%3E.b%3B%0Arel(area.b)%5Bname%3D%22Sri%20Sathya%20Sai%22%5D%3B%0Amap_to_area%20-%3E%20.searchArea%3B%0A(%0A%20%20relation%5B%22admin_level%22%3D%226%22%5D(area.searchArea)%3B%0A)%3B%0A%2F%2F%20print%20results%0Aout%20body%20geom%3B%0A%0A%0A%0A%0A%0A%7B%7Bstyle%3A%20%0A%20%20node%2Cway%2Crelation%20%7B%0A%20%20%20%20text%3Aeval(%27tag(%22name%22)%27)%3B%0A%7D%0A%20%7D%7D శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా మండలాలు - ఓవర్‌పాస్ టర్బో OSM ఇంటరాక్టివ్ మ్యాప్] {{Sri Sathya Sai district}} {{Andhra Pradesh}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:2022లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఏర్పాటు చేసినవి]] [[వర్గం:శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా| ]] ctrz0sj2ho0ayg5bmdr45l6gkib0c8p 4956725 4956722 2026-09-12T11:02:43Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* బాహ్య లింకులు */ 4956725 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని జిల్లా, భారతదేశం}} {{Use dmy dates|date=January 2022}} {{Use Indian English|date=January 2022}} {{Infobox settlement | name = శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా | settlement_type = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] ([[ఆంధ్రప్రదేశ్]]) | image_skyline = Shiva's Bull at Lepakshi (Lepakshi Nandi).jpg | image_caption = [[లేపాక్షి]] వద్ద నంది | image_map = Sri Sathya Sai in Andhra Pradesh (India).svg | mapframe = yes | mapframe-zoom = 7 | mapframe-wikidata = yes | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = {{Flag icon image|Emblem of Andhra Pradesh.svg}} [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ ప్రాంతాలు|ప్రాంతం]] | subdivision_name2 = [[రాయలసీమ]] | named_for = [[సత్యసాయి బాబా]] | coordinates = {{coord|14.16|77.81|display=title,inline}} | coor_pinpoint = పుట్టపర్తి | seat_type = ప్రధాన కార్యాలయం | seat = [[పుట్టపర్తి]] | seat1_type = అతిపెద్ద నగరం | seat1 = [[హిందూపురం]] | parts_type = పరిపాలనా విభాగాలు | parts = {{bulleted list| | [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్ల జాబితా|5 రెవెన్యూ డివిజన్లు]] | [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాల జాబితా|32 మండలాలు]] | 467 [[గ్రామాలు]] }} | native_name = | government_footnotes = | government_type = | governing_body = | leader_party = | leader_title = [[జిల్లా కలెక్టర్]] | leader_name = శ్యామ్ ప్రసాద్,{{small| I.A.S. }}<ref>{{Cite web | title=Sri Sathyasai District {{!}} Welcome to Sri Sathyasai District {{!}} India | url=https://srisathyasai.ap.gov.in | access-date=2025-08-29 | website=srisathyasai.ap.gov.in}}</ref> | leader_title1 = [[లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు|లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | leader_name1 = [[హిందూపురం (లోక్‌సభ నియోజకవర్గం)|హిందూపురం]] | leader_title2= [[లోక్‌సభ సభ్యుడు|ఎంపీ]] | leader_name2= [[బి. కె. పార్థసారథి]] | leader_title3 = [[శాసనసభ|శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] | leader_name3 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|07]] | total_type = మొత్తం | area_total_km2 = 8925 | area_footnotes = <ref name="demographics"/> {{sfn|CPO|2022|p=12}} | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name="demographics"/> | population_total = 1840043 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset = +05:30 | website = {{URL|https://srisathyasai.ap.gov.in/}} | established_title = ఏర్పాటు | established_date = 4 ఏప్రిల్ 2022 | founder = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] }} '''శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా''' అనేది భారతీయ రాష్ట్రమైన [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని ఒక [[జిల్లా]]. దీని ప్రధాన కార్యాలయం [[పుట్టపర్తి]]లో ఉంది. ఇది 2022 ఏప్రిల్ 4న పూర్వపు [[అనంతపురం జిల్లా]]లోని కొన్ని భాగాలతో ఏర్పాటైంది. == పేరు వెనుక చరిత్ర == [[File:Sathya_Sai_Baba_2013_stamp_of_India.jpg|left|150px|[[శ్రీ సత్యసాయి బాబా]]]] ఈ జిల్లాకు భారతీయ ఆధ్యాత్మిక గురువు [[శ్రీ సత్యసాయి బాబా]] పేరు పెట్టారు. ఆయన పాఠశాలలు, విశ్వవిద్యాలయం, ఉచిత ఆరోగ్య సంరక్షణ సంస్థలు, తాగునీటి ప్రాజెక్టులను నిర్మించడం ద్వారా రాయలసీమ ప్రాంత మౌలిక సదుపాయాల మెరుగుదలకు సహకరించారు. == చరిత్ర == శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా పూర్వపు [[అనంతపురం జిల్లా]]లోని [[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్|ధర్మవరం]], [[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజన్|పెనుకొండ]], [[కదిరి రెవెన్యూ డివిజన్|కదిరి]] రెవెన్యూ డివిజన్ల నుండి 2022 ఏప్రిల్ 4న ఏర్పాటైంది. ఈ ఏర్పాటులో భాగంగా కొత్తగా [[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజన్]] సృష్టించబడింది.<ref>{{Cite web |date=30 March 2022 |title=New districts to come into force on April 4 |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-to-come-into-force-on-april-4/article65274658.ece |access-date=31 March 2022 |website=[[The Hindu]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=31 March 2022 |title=కొత్త జిల్లా తాజా స్వరూపం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/general/2501/122062849 |access-date=31 March 2022 |website=[[Eenadu.net]] |language=te}}</ref> 2025 డిసెంబరు 31న ఈ జిల్లాలో [[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజన్]] ఏర్పాటైంది. == భౌగోళిక శాస్త్రం == ఈ జిల్లాకు ఉత్తరాన [[అనంతపురం జిల్లా]], తూర్పున [[అన్నమయ్య జిల్లా]], [[కడప జిల్లా]], పశ్చిమ, నైరుతి దిశలలో [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[చిత్రదుర్గ జిల్లా]], [[తుమకూరు జిల్లా]], [[చిక్కబళ్ళాపురం జిల్లా]]లు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. {{sfn|CPO|2022|p=1}} మల్లప్పకొండ, పెనుకొండ, మడకశిర, నాగసముద్రం ప్రధాన కొండ వరుసలు. ఇవి జిల్లాలోని సాగుకు పనికిరాని, నివాసయోగ్యం కాని ప్రాంతాలుగా ఉన్నాయి.{{sfn|CPO|2022|p=2-4}} పెన్నా, చిత్రావతి, జయమంగళ, మద్దిలేరు, పాపాఘ్ని, వందమానేరు, తడకలేరు, పండమేరు ప్రధాన నదులు.{{sfn|CPO|2022|p=4-5}} ఈ జిల్లా సగటున సుమారు 1760 అడుగుల ఎత్తులో ఉంది, ఇది సంవత్సరం పొడవునా అనుకూలమైన వాతావరణాన్ని అందిస్తుంది. సాధారణ వర్షపాతం 590.9 මිమీ, ఇందులో 60.3% నైరుతి రుతుపవనాల కాలంలో నమోదవుతుంది.{{sfn|CPO|2022|p=5}} మార్చి, ఏప్రిల్, మే నెలలు వేడిగా ఉంటాయి, ఈ సమయంలో సాధారణ గరిష్ట ఉష్ణోగ్రత 37.6 °C నుండి 39.2 °C వరకు ఉంటుంది. డిసెంబరు, జనవరి నెలలు చల్లగా ఉంటాయి, సాధారణ కనిష్ట ఉష్ణోగ్రత 17.5 °C నుండి 17.7 °C వరకు ఉంటుంది.{{sfn|CPO|2022|p=6}} జిల్లాలో ఎక్కువగా ఎర్ర నేలలు ఉన్నాయి.{{sfn|CPO|2022|p=6}} === ఖనిజ వనరులు === జిల్లాలో బంగారం, వజ్రం, క్వార్ట్జ్, గ్రానైట్, పైరోఫిలైట్, రోడ్డు మెటల్, గ్రావెల్ లభిస్తాయి.{{sfn|CPO|2022|p=7-8}} == జనాభా వివరాలు == {{bar box |title=2011 జనగణన ప్రకారం శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో మతాలు<ref name="religion">{{Cite web|date=2011|title=Population by Religion - Andhra Pradesh|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11363/download/14476/DDW28C-01%20MDDS.XLS|website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=మతం |right1=శాతం |float=right |bars= {{bar percent|[[హిందూమతం]]|darkorange|87.89}} {{bar percent|[[ఇస్లాం]]|green|11.47}} {{bar percent|ఇతర లేదా చెప్పలేదు|black|0.64}} |caption=మతాల విస్తరణ }} 2011 జనగణన ప్రకారం, జిల్లా జనాభా 1,840,043, ఇందులో 392,357 (21.32%) మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 975 మంది స్త్రీల లింగ నిష్పత్తి ఉంది. షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలు వరుసగా 2,48,993 (13.53%), 83,966 (4.56%) మంది ఉన్నారు.<ref name="demographics">{{cite web |title=District Census Hand Book – Anantapur |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/160/download/290/DH_2011_2822_PART_A_DCHB_ANANTAPUR.pdf|website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>{{rp|78–83}} {{Pie chart |caption = 2011 జనగణన ప్రకారం శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా భాషలు<ref name="language"/> |label1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] |value1 = 78.47 |color1 = steelblue |label2 = [[ఉర్దూ]] |value2 = 11.03 |color2 = green |label3 = [[కన్నడ]] |value3 = 7.08 |color3 = darkslateblue |label4 = [[లంబాడీ]] |value4 = 2.67 |color4 = khaki |label5 = ఇతర భాషలు |value5 = 0.75 |color5 = grey |thumb=right}} 2011 జనగణన ప్రకారం, జనాభాలో 78.47% మంది తెలుగు, 11.03% మంది ఉర్దూ, 7.08% మంది కన్నడ, 2.67% మంది లంబాడీ తమ మొదటి భాషగా మాట్లాడేవారు.<ref name="language">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Andhra Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10193/download/13305/DDW-C16-STMT-MDDS-2800.XLSX |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == రాజకీయం == జిల్లాలో ఒక పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గం, ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి. పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గం [[హిందూపురం (లోక్‌సభ నియోజకవర్గం)|హిందూపురం]]. దీని పరిధిలోకి వచ్చే శాసనసభ నియోజకవర్గాలు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి.<ref>{{cite web|url=http://ceoandhra.nic.in/Right%20to%20Infn.Act/annex1.htm|title=District-wise Assembly-Constituencies|work=ceoandhra.nic.in}}</ref> {|class="wikitable sortable" !width="50px" style="font-size:75%"|నియోజకవర్గం సంఖ్య !పేరు !style="font-size:75%"|కేటాయింపు<br/>([[దళితులు|SC]]/[[ఆదివాసీలు|ST]]/లేవు) !పార్లమెంట్ |- |156 |[[మడకశిర శాసనసభ నియోజకవర్గం|మడకశిర]] |[[దళితులు|SC]] | rowspan="6" |[[హిందూపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హిందూపురం]] |- |157 |[[హిందూపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|హిందూపురం]] |లేవు |- |158 |[[పెనుకొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెనుకొండ]] |లేవు |- |159 |[[పుట్టపర్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుట్టపర్తి]] |లేవు |- |160 |[[ధర్మవరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధర్మవరం]] |లేవు |- |161 |[[కదిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిరి]] |లేవు |} == పరిపాలనా విభాగాలు == [[File:Sri Sathya Sai.png|alt=Puttaparthy District, Hindupuram District|thumb|శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా శాటిలైట్ వీక్షణ]] జిల్లా 5 రెవెన్యూ డివిజన్లుగా విభజించబడింది: [[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్|ధర్మవరం]], [[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజన్|మడకశిర]], [[కదిరి రెవెన్యూ డివిజన్|కదిరి]], [[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజన్|పెనుకొండ]], [[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజన్|పుట్టపర్తి]]. ఇవి మొత్తం 32 మండలాలుగా విభజించబడ్డాయి, ఒక్కో దానికి సబ్ కలెక్టర్ నేతృత్వం వహిస్తారు. === మండలాలు === 5 రెవెన్యూ డివిజన్లుగా విభజించబడిన శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలోని 32 మండలాల జాబితా క్రింద ఇవ్వబడింది.<ref>{{Cite web |date=2022-04-03 |title=New AP Map: Check Out Biggest and Smallest Districts in Andhra Pradesh |url=https://english.sakshi.com/news/andhrapradesh/heres-how-new-ap-map-looks-after-districts-reorganization-153041 |access-date=2022-05-03 |website=Sakshi Post |language=en}}</ref> {{Div col|colwidth=18em}} #[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్]] ## [[బత్తలపల్లె మండలం|బత్తలపల్లె]] ## [[చెన్నే కొత్తపల్లె మండలం|చెన్నే కొత్తపల్లె]] ## [[ధర్మవరం మండలం|ధర్మవరం]] ## [[కనగానపల్లె మండలం|కనగానపల్లె]] ## [[ముడిగుబ్బ మండలం|ముడిగుబ్బ]] ## [[రామగిరి మండలం|రామగిరి]] ## [[తాడిమర్రి మండలం|తాడిమర్రి]] #[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజన్]] ## [[గాండ్లపెంట మండలం|గాండ్లపెంట]] ## [[కదిరి మండలం|కదిరి]] ## [[నల్లచెరువు మండలం|నల్లచెరువు]] ## [[నంబులపూలకుంట మండలం|నంబులపూలకుంట]] ## [[తలుపుల మండలం|తలుపుల]] ## [[తనకల్లు మండలం|తనకల్లు]] #[[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజన్]] ## [[అగళి మండలం|అగళి]] ## [[అమరాపురం మండలం|అమరాపురం]] ## [[గుడిబండ మండలం|గుడిబండ]] ## [[మడకశిర మండలం|మడకశిర]] ## [[రొళ్ల మండలం|రొళ్ల]] #[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజన్]] ## [[చిలమత్తూరు మండలం|చిలమత్తూరు]] ## [[గోరంట్ల మండలం|గోరంట్ల]] ## [[హిందూపురం మండలం|హిందూపురం]] ## [[లేపాక్షి మండలం|లేపాక్షి]] ## [[పరిగి మండలం|పరిగి]] ## [[పెనుకొండ మండలం|పెనుకొండ]] ## [[రొద్దం మండలం|రొద్దం]] ## [[సోమందేపల్లె మండలం|సోమందేపల్లె]] #[[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజన్]] ## [[ఆమడగూరు మండలం|ఆమడగూరు]] ## [[బుక్కపట్నం మండలం|బుక్కపట్నం]] ## [[కొత్తచెరువు మండలం|కొత్తచెరువు]] ## [[నల్లమాడ మండలం|నల్లమాడ]] ## [[ఓబులదేవరచెరువు మండలం|ఓబులదేవరచెరువు]] ## [[పుట్టపర్తి మండలం|పుట్టపర్తి]] {{Div col end}} == నగరాలు, పట్టణాలు == హిందూపురం 1.5 లక్షలకు పైగా జనాభాతో జిల్లాలో అతిపెద్ద నగరం, జిల్లాలో ప్రధాన ఆర్థిక కేంద్రం. జిల్లాలో హిందూపురం, ధర్మవరం, కదిరి వద్ద మూడు పురపాలక సంఘాలు (మునిసిపాలిటీలు), పుట్టపర్తి, పెనుకొండ, మడకశిర వద్ద మూడు నగర పంచాయతీలు ఉన్నాయి. {{sfn|CPO|2022|p=2}} {|class="wikitable sortable" |+ శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలోని నగరాలు/పట్టణాల జాబితా !నగరం/పట్టణం !! హోదా !!రెవెన్యూ డివిజన్ !! జనాభా |- | [[హిందూపురం]] | మునిసిపాలిటీ | పెనుకొండ | 1,51,677 |- | [[ధర్మవరం]] | మునిసిపాలిటీ | ధర్మవరం | 1,21,874 |- | [[కదిరి]] | మునిసిపాలిటీ | కదిరి | 1,12,283 |- | [[పుట్టపర్తి]] | మునిసిపాలిటీ | పుట్టపర్తి | 68,657 |- | [[పెనుకొండ]] | నగర పంచాయతీ | పెనుకొండ | 27,382 |- | [[మడకశిర]] | నగర పంచాయతీ | మడకశిర | 21,464 |} == ఆర్థిక వ్యవస్థ == కియా, బర్గర్ పెయింట్స్, టెక్స్‌పోర్ట్ పరిశ్రమలు జిల్లాలోని ప్రధాన పరిశ్రమలు. కియా ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ పెనుకొండ మండలం యర్రమంచి గ్రామంలోని 536 ఎకరాల ఫ్యాక్టరీలో ఆటోమొబైల్స్‌ను తయారు చేస్తుంది. ఇది రూ. 7948.00 కోట్ల మూలధన పెట్టుబడితో 2019లో వాణిజ్య కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది. ఈ ప్లాంట్ వార్షిక సామర్థ్యం 3,50,000 యూనిట్లు. ఇది 18000 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది. బర్గర్ పెయింట్స్ ఇండియా లిమిటెడ్ హిందూపురంలో పెయింట్ తయారీ యూనిట్‌ను కలిగి ఉంది. ఇది 385 కోట్లు పెట్టుబడి పెట్టింది. ఇది 2016లో కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది. ఇది 1554 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది. హిందూపురం మండలంలోని గొల్లాపురంలో ఉన్న టెక్స్‌పోర్ట్ ఇండస్ట్రీస్ నేసిన, అల్లిన దుస్తుల వస్త్రాన్ని తయారు చేస్తుంది. టెక్స్‌పోర్ట్ ఇండస్ట్రీస్ క్యాజువల్, స్పోర్ట్స్‌వేర్‌లను రూపకల్పన చేసి తయారు చేస్తుంది. ఇది రూ. 70 కోట్ల పెట్టుబడితో సమీకృత మిల్లును కలిగి ఉంది. ఇది నవంబర్ 2017లో కార్యకలాపాలను ప్రారంభించినప్పుడు 250 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది.{{Sfn|CPO|2022|p=8-9}} == విద్య == 2019-20 నాటికి, 40 డిగ్రీ కళాశాలలు, 6 బి.ఎడ్ కళాశాలలు, 5 పాలిటెక్నిక్‌లు, 2 ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు, 15 ఐటీఐలు, 5 ఎంబీఏ, 5 ఎంసిఏ కళాశాలలు ఉన్నాయి.{{Sfn|CPO|2022|p=15}} పుట్టపర్తి ప్రధాన కార్యాలయంతో పాటు కర్ణాటకలోని అనంతపురం, కాడుగోడి, ముద్దేనహళ్ళిలలో అదనపు క్యాంపస్‌లు కలిగిన శ్రీ సత్యసాయి ఉన్నత విద్యాలయం (SSSIHL) డిగ్రీ విశ్వవిద్యాలయం, వివిధ కోర్సులలో విద్యార్థులకు ఉచిత విద్యను అందిస్తోంది, ఇది 2021 నాటికి 40 సంవత్సరాల సేవను పూర్తి చేసుకుంది.<ref>{{Cite web |url=https://www.sssihl.edu.in/about-us/history-timeline/ |title=History & Timeline |access-date=2023-04-24 |website=SSSIHL}}</ref> పాలసముద్రంలో 134 ఎకరాల్లో ఉన్న [[B.E.S.T Innovation University]] ప్రైవేట్ విశ్వవిద్యాలయం వివిధ కోర్సులను అందిస్తోంది. == రవాణా == === రహదారి === [[జాతీయ రహదారి 42 (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 42]], [[జాతీయ రహదారి 44 (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 44]], [[జాతీయ రహదారి 342 (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 342]], [[జాతీయ రహదారి 716G (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 716G]], [[జాతీయ రహదారి 544E (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 544E]] జిల్లా గుండా వెళుతున్నాయి. === రైలు === ధర్మవరం జిల్లాలో ప్రధాన రైల్వే జంక్షన్. [[గుంతకల్లు-బెంగళూరు రైలు మార్గం|బెంగళూరు-గుంతకల్లు రైలు మార్గం]], గుంతకల్లు-తిరుపతి మార్గం జిల్లా గుండా వెళుతున్నాయి.<ref>{{Cite web |url=https://scr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,291,353,1864 |title=Guntakal division map |access-date=2023-04-23 |website=South central railway}}</ref> === విమాన === [[పుట్టపర్తి విమానాశ్రయం]] [[శ్రీ సత్యసాయి ఉన్నత వైద్య విజ్ఞాన సంస్థ, పుట్టపర్తి]] అత్యవసర ప్రయోజనాల కోసం, పట్టణాన్ని సందర్శించే ప్రముఖుల కోసం సేవలు అందిస్తుంది.<ref>{{cite news |title=Puttaparthi airport to facilitate emergency landings; security to be beefed up |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/250721/puttaparthi-airport-to-facilitate-emergency-landings-security-to-be-b.html |access-date=10 August 2021 |agency=DECCAN CHRONICLE |date=25 Jul 2021}}</ref> అతిసమీపంలోని అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం బెంగళూరు శివారు ప్రాంతమైన [[దేవనహళ్ళి]]లోని [[కెంపేగౌడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]], ఇది పుట్టపర్తి నుండి సుమారు 119 కి.మీ, జిల్లాలోని అతిపెద్ద వాణిజ్య పట్టణమైన హిందూపురం నుండి 84 కి.మీ దూరంలో ఉంది. === ఓడరేవు === [[అదానీ పోర్ట్స్ & SEZ]] నిర్వహించే [[కృష్ణపట్నం పోర్టు]] (KPCL) జిల్లా నుండి 360 కి.మీ దూరంలో ఉంది. == పర్యాటక ఆకర్షణలు == జిల్లాలో అనేక ఆధ్యాత్మిక, మతపరమైన, చారిత్రక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి.{{Sfn|CPO|2022|p=9-11}} [[File:Kadiri 03.jpg|right|thumb|శ్రీ ఖాద్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం, [[కదిరి]]]] * [[కదిరి]]: కదిరిలోని శ్రీ ఖాద్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం విష్ణువుకు అంకితం చేయబడింది. విష్ణువు పూజ కొరకు ఈ దేవుడిని భృగు మహర్షికి అప్పగించాడని ప్రతీతి. * [[ప్రశాంతి నిలయం]]: శ్రీ సత్యసాయి బాబా స్థాపించిన ఆసుపత్రి, అనేక సంస్థలు. * [[లేపాక్షి]]: విజయనగర సామ్రాజ్య కాలం నాటి వీరభద్ర స్వామి ఆలయం * [[మడకశిర కోట]], 15వ శతాబ్దం నాటి చారిత్రక కోట * తిమ్మమ్మ మర్రిమాను, గుత్తిబయలు: 5 ఎకరాల్లో విస్తరించిన మర్రిచెట్టు. * [[కదిరి]] వద్ద బట్రేపల్లి జలపాతం * [[పెనుకొండ]] వద్ద స్థిరపడిన సూఫీ సన్యాసి [[బాబా ఫకృద్దీన్]] సమాధి. == ప్రముఖ వ్యక్తులు == ప్రపంచవ్యాప్తంగా భక్తులను కలిగిన 20వ శతాబ్దపు భారతీయ గురువు [[సత్యసాయి బాబా]] పుట్టపర్తిలో జన్మించారు. ఆయన పాఠశాలలు, విశ్వవిద్యాలయం, ఉచిత ఆరోగ్య సంరక్షణ సంస్థలు, తాగునీటి ప్రాజెక్టులను నిర్మించడం ద్వారా రాయలసీమ ప్రాంత మౌలిక సదుపాయాల మెరుగుదలకు సహకరించారు. == మూలాలు == {{Reflist}} {{Cite book|url=https://cdn.s3waas.gov.in/s3647bba344396e7c8170902bcf2e15551/uploads/2022/04/2022041684.pdf|title=Handbook of statistics - 2020 Sri Sathya Sai District |author=CPO|year=2022|access-date=2023-03-07}} == బాహ్య లింకులు == {{Sister project links| wikt=no | commons=Category:Sri Sathya Sai district | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=Q110714863}} * [https://overpass-turbo.eu/map.html?Q=%2F*%0AShow%20Mandals%20with%20English%20labels%20for%20Andhra%20Pradesh%0A*%2F%0A%5Bout%3Ajson%5D%5Btimeout%3A25%5D%3B%0Aarea%5Bname%3D%22Andhra%20Pradesh%22%5D-%3E.b%3B%0Arel(area.b)%5Bname%3D%22Sri%20Sathya%20Sai%22%5D%3B%0Amap_to_area%20-%3E%20.searchArea%3B%0A(%0A%20%20relation%5B%22admin_level%22%3D%226%22%5D(area.searchArea)%3B%0A)%3B%0A%2F%2F%20print%20results%0Aout%20body%20geom%3B%0A%0A%0A%0A%0A%0A%7B%7Bstyle%3A%20%0A%20%20node%2Cway%2Crelation%20%7B%0A%20%20%20%20text%3Aeval(%27tag(%22name%22)%27)%3B%0A%7D%0A%20%7D%7D శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా మండలాలు - ఓవర్‌పాస్ టర్బో OSM ఇంటరాక్టివ్ మ్యాప్] {{ఆంధ్రప్రదేశ్}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:2022లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఏర్పాటు చేసినవి]] [[వర్గం:శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా| ]] d237aejxb7sg8w5zszz5xal10zbiw3a 4956735 4956725 2026-09-12T11:05:37Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4956735 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని జిల్లా, భారతదేశం}} {{Use dmy dates|date=January 2022}} {{Use Indian English|date=January 2022}} {{Infobox settlement | name = శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా | settlement_type = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] ([[ఆంధ్రప్రదేశ్]]) | image_skyline = Shiva's Bull at Lepakshi (Lepakshi Nandi).jpg | image_caption = [[లేపాక్షి]] వద్ద నంది | image_map = Sri Sathya Sai in Andhra Pradesh (India).svg | mapframe = yes | mapframe-zoom = 7 | mapframe-wikidata = yes | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = {{Flag icon image|Emblem of Andhra Pradesh.svg}} [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ ప్రాంతాలు|ప్రాంతం]] | subdivision_name2 = [[రాయలసీమ]] | named_for = [[సత్యసాయి బాబా]] | coordinates = {{coord|14.16|77.81|display=title,inline}} | coor_pinpoint = పుట్టపర్తి | seat_type = ప్రధాన కార్యాలయం | seat = [[పుట్టపర్తి]] | seat1_type = అతిపెద్ద నగరం | seat1 = [[హిందూపురం]] | parts_type = పరిపాలనా విభాగాలు | parts = {{bulleted list| | [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్ల జాబితా|5 రెవెన్యూ డివిజన్లు]] | [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాల జాబితా|32 మండలాలు]] | 467 [[గ్రామాలు]] }} | native_name = | government_footnotes = | government_type = | governing_body = | leader_party = | leader_title = [[జిల్లా కలెక్టర్]] | leader_name = శ్యామ్ ప్రసాద్,{{small| I.A.S. }}<ref>{{Cite web | title=Sri Sathyasai District {{!}} Welcome to Sri Sathyasai District {{!}} India | url=https://srisathyasai.ap.gov.in | access-date=2025-08-29 | website=srisathyasai.ap.gov.in}}</ref> | leader_title1 = [[లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు|లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | leader_name1 = [[హిందూపురం (లోక్‌సభ నియోజకవర్గం)|హిందూపురం]] | leader_title2= [[లోక్‌సభ సభ్యుడు|ఎంపీ]] | leader_name2= [[బి. కె. పార్థసారథి]] | leader_title3 = [[శాసనసభ|శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] | leader_name3 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|07]] | total_type = మొత్తం | area_total_km2 = 8925 | area_footnotes = <ref name="demographics"/> {{sfn|CPO|2022|p=12}} | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name="demographics"/> | population_total = 1840043 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset = +05:30 | website = {{URL|https://srisathyasai.ap.gov.in/}} | established_title = ఏర్పాటు | established_date = 4 ఏప్రిల్ 2022 | founder = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] }} '''శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా''' అనేది భారతీయ రాష్ట్రమైన [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని ఒక [[జిల్లా]]. దీని ప్రధాన కార్యాలయం [[పుట్టపర్తి]]లో ఉంది. ఇది 2022 ఏప్రిల్ 4న పూర్వపు [[అనంతపురం జిల్లా]]లోని కొన్ని భాగాలతో ఏర్పాటైంది. == పేరు వెనుక చరిత్ర == [[File:Sathya_Sai_Baba_2013_stamp_of_India.jpg|left|150px|[[శ్రీ సత్యసాయి బాబా]]]] ఈ జిల్లాకు భారతీయ ఆధ్యాత్మిక గురువు [[శ్రీ సత్యసాయి బాబా]] పేరు పెట్టారు. ఆయన పాఠశాలలు, విశ్వవిద్యాలయం, ఉచిత ఆరోగ్య సంరక్షణ సంస్థలు, తాగునీటి ప్రాజెక్టులను నిర్మించడం ద్వారా రాయలసీమ ప్రాంత మౌలిక సదుపాయాల మెరుగుదలకు సహకరించారు. == చరిత్ర == శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా పూర్వపు [[అనంతపురం జిల్లా]]లోని [[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్|ధర్మవరం]], [[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజన్|పెనుకొండ]], [[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను|కదిరి]] రెవెన్యూ డివిజన్ల నుండి 2022 ఏప్రిల్ 4న ఏర్పాటైంది. ఈ ఏర్పాటులో భాగంగా కొత్తగా [[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను|పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజన్]] సృష్టించబడింది.<ref>{{Cite web |date=30 March 2022 |title=New districts to come into force on April 4 |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-to-come-into-force-on-april-4/article65274658.ece |access-date=31 March 2022 |website=[[The Hindu]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=31 March 2022 |title=కొత్త జిల్లా తాజా స్వరూపం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/general/2501/122062849 |access-date=31 March 2022 |website=[[Eenadu.net]] |language=te}}</ref> 2025 డిసెంబరు 31న ఈ జిల్లాలో [[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను|మడకశిర రెవెన్యూ డివిజన్]] ఏర్పాటైంది. == భౌగోళిక శాస్త్రం == ఈ జిల్లాకు ఉత్తరాన [[అనంతపురం జిల్లా]], తూర్పున [[అన్నమయ్య జిల్లా]], [[కడప జిల్లా]], పశ్చిమ, నైరుతి దిశలలో [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[చిత్రదుర్గ జిల్లా]], [[తుమకూరు జిల్లా]], చిక్కబళ్ళాపురం జిల్లాలు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. {{sfn|CPO|2022|p=1}} మల్లప్పకొండ, పెనుకొండ, మడకశిర, నాగసముద్రం ప్రధాన కొండ వరుసలు. ఇవి జిల్లాలోని సాగుకు పనికిరాని, నివాసయోగ్యం కాని ప్రాంతాలుగా ఉన్నాయి.{{sfn|CPO|2022|p=2-4}} పెన్నా, చిత్రావతి, జయమంగళ, మద్దిలేరు, పాపాఘ్ని, వందమానేరు, తడకలేరు, పండమేరు ప్రధాన నదులు.{{sfn|CPO|2022|p=4-5}} ఈ జిల్లా సగటున సుమారు 1760 అడుగుల ఎత్తులో ఉంది, ఇది సంవత్సరం పొడవునా అనుకూలమైన వాతావరణాన్ని అందిస్తుంది. సాధారణ వర్షపాతం 590.9 මිమీ, ఇందులో 60.3% నైరుతి రుతుపవనాల కాలంలో నమోదవుతుంది.{{sfn|CPO|2022|p=5}} మార్చి, ఏప్రిల్, మే నెలలు వేడిగా ఉంటాయి, ఈ సమయంలో సాధారణ గరిష్ట ఉష్ణోగ్రత 37.6 °C నుండి 39.2 °C వరకు ఉంటుంది. డిసెంబరు, జనవరి నెలలు చల్లగా ఉంటాయి, సాధారణ కనిష్ట ఉష్ణోగ్రత 17.5 °C నుండి 17.7 °C వరకు ఉంటుంది.{{sfn|CPO|2022|p=6}} జిల్లాలో ఎక్కువగా ఎర్ర నేలలు ఉన్నాయి.{{sfn|CPO|2022|p=6}} === ఖనిజ వనరులు === జిల్లాలో బంగారం, వజ్రం, క్వార్ట్జ్, గ్రానైట్, పైరోఫిలైట్, రోడ్డు మెటల్, గ్రావెల్ లభిస్తాయి.{{sfn|CPO|2022|p=7-8}} == జనాభా వివరాలు == {{bar box |title=2011 జనగణన ప్రకారం శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో మతాలు<ref name="religion">{{Cite web|date=2011|title=Population by Religion - Andhra Pradesh|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11363/download/14476/DDW28C-01%20MDDS.XLS|website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=మతం |right1=శాతం |float=right |bars= {{bar percent|[[హిందూమతం]]|darkorange|87.89}} {{bar percent|[[ఇస్లాం]]|green|11.47}} {{bar percent|ఇతర లేదా చెప్పలేదు|black|0.64}} |caption=మతాల విస్తరణ }} 2011 జనగణన ప్రకారం, జిల్లా జనాభా 1,840,043, ఇందులో 392,357 (21.32%) మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 975 మంది స్త్రీల లింగ నిష్పత్తి ఉంది. షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలు వరుసగా 2,48,993 (13.53%), 83,966 (4.56%) మంది ఉన్నారు.<ref name="demographics">{{cite web |title=District Census Hand Book – Anantapur |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/160/download/290/DH_2011_2822_PART_A_DCHB_ANANTAPUR.pdf|website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>{{rp|78–83}} {{Pie chart |caption = 2011 జనగణన ప్రకారం శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా భాషలు<ref name="language"/> |label1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] |value1 = 78.47 |color1 = steelblue |label2 = [[ఉర్దూ]] |value2 = 11.03 |color2 = green |label3 = [[కన్నడ]] |value3 = 7.08 |color3 = darkslateblue |label4 = [[లంబాడీ]] |value4 = 2.67 |color4 = khaki |label5 = ఇతర భాషలు |value5 = 0.75 |color5 = grey |thumb=right}} 2011 జనగణన ప్రకారం, జనాభాలో 78.47% మంది తెలుగు, 11.03% మంది ఉర్దూ, 7.08% మంది కన్నడ, 2.67% మంది లంబాడీ తమ మొదటి భాషగా మాట్లాడేవారు.<ref name="language">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Andhra Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10193/download/13305/DDW-C16-STMT-MDDS-2800.XLSX |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == రాజకీయం == జిల్లాలో ఒక పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గం, ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి. పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గం హిందూపురం. దీని పరిధిలోకి వచ్చే శాసనసభ నియోజకవర్గాలు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి.<ref>{{cite web|url=http://ceoandhra.nic.in/Right%20to%20Infn.Act/annex1.htm|title=District-wise Assembly-Constituencies|work=ceoandhra.nic.in}}</ref> {|class="wikitable sortable" !width="50px" style="font-size:75%"|నియోజకవర్గం సంఖ్య !పేరు !style="font-size:75%"|కేటాయింపు<br/>([[దళితులు|SC]]/[[ఆదివాసీలు|ST]]/లేవు) !పార్లమెంట్ |- |156 |[[మడకశిర శాసనసభ నియోజకవర్గం|మడకశిర]] |[[దళితులు|SC]] | rowspan="6" |[[హిందూపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హిందూపురం]] |- |157 |[[హిందూపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|హిందూపురం]] |లేవు |- |158 |[[పెనుకొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెనుకొండ]] |లేవు |- |159 |[[పుట్టపర్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుట్టపర్తి]] |లేవు |- |160 |[[ధర్మవరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధర్మవరం]] |లేవు |- |161 |[[కదిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిరి]] |లేవు |} == పరిపాలనా విభాగాలు == [[File:Sri Sathya Sai.png|alt=Puttaparthy District, Hindupuram District|thumb|శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా శాటిలైట్ వీక్షణ]] జిల్లా 5 రెవెన్యూ డివిజన్లుగా విభజించబడింది: [[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్|ధర్మవరం]], [[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను|మడకశిర]], [[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను|కదిరి]], [[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజన్|పెనుకొండ]], [[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను|పుట్టపర్తి]]. ఇవి మొత్తం 32 మండలాలుగా విభజించబడ్డాయి, ఒక్కో దానికి సబ్ కలెక్టర్ నేతృత్వం వహిస్తారు. === మండలాలు === 5 రెవెన్యూ డివిజన్లుగా విభజించబడిన శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలోని 32 మండలాల జాబితా క్రింద ఇవ్వబడింది.<ref>{{Cite web |date=2022-04-03 |title=New AP Map: Check Out Biggest and Smallest Districts in Andhra Pradesh |url=https://english.sakshi.com/news/andhrapradesh/heres-how-new-ap-map-looks-after-districts-reorganization-153041 |access-date=2022-05-03 |website=Sakshi Post |language=en}}</ref> {{Div col|colwidth=18em}} #[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్]] ## [[బత్తలపల్లె మండలం|బత్తలపల్లె]] ## [[చెన్నే కొత్తపల్లె మండలం|చెన్నే కొత్తపల్లె]] ## [[ధర్మవరం మండలం|ధర్మవరం]] ## [[కనగానపల్లె మండలం|కనగానపల్లె]] ## [[ముదిగుబ్బ మండలం|ముడిగుబ్బ]] ## [[రామగిరి మండలం|రామగిరి]] ## [[తాడిమర్రి మండలం|తాడిమర్రి]] #[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[గాండ్లపెంట మండలం|గాండ్లపెంట]] ## [[కదిరి మండలం|కదిరి]] ## [[నల్లచెరువు మండలం|నల్లచెరువు]] ## [[నంబులపూలకుంట మండలం|నంబులపూలకుంట]] ## [[తలుపుల మండలం|తలుపుల]] ## [[తనకల్లు మండలం|తనకల్లు]] #[[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[అగళి మండలం|అగళి]] ## [[అమరాపురం మండలం|అమరాపురం]] ## [[గుడిబండ మండలం|గుడిబండ]] ## [[మడకశిర మండలం|మడకశిర]] ## [[రొళ్ల మండలం|రొళ్ల]] #[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[చిలమత్తూరు మండలం|చిలమత్తూరు]] ## [[గోరంట్ల మండలం|గోరంట్ల]] ## [[హిందూపురం మండలం|హిందూపురం]] ## [[లేపాక్షి మండలం|లేపాక్షి]] ## [[పరిగి మండలం|పరిగి]] ## [[పెనుకొండ మండలం|పెనుకొండ]] ## [[రొద్దం మండలం|రొద్దం]] ## [[సోమందేపల్లె మండలం|సోమందేపల్లె]] #[[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[ఆమడగూరు మండలం|ఆమడగూరు]] ## [[బుక్కపట్నం మండలం|బుక్కపట్నం]] ## [[కొత్తచెరువు మండలం|కొత్తచెరువు]] ## [[నల్లమాడ మండలం|నల్లమాడ]] ## [[ఓబులదేవరచెరువు మండలం|ఓబులదేవరచెరువు]] ## [[పుట్టపర్తి మండలం|పుట్టపర్తి]] {{Div col end}} == నగరాలు, పట్టణాలు == హిందూపురం 1.5 లక్షలకు పైగా జనాభాతో జిల్లాలో అతిపెద్ద నగరం, జిల్లాలో ప్రధాన ఆర్థిక కేంద్రం. జిల్లాలో హిందూపురం, ధర్మవరం, కదిరి వద్ద మూడు పురపాలక సంఘాలు (మునిసిపాలిటీలు), పుట్టపర్తి, పెనుకొండ, మడకశిర వద్ద మూడు నగర పంచాయతీలు ఉన్నాయి. {{sfn|CPO|2022|p=2}} {|class="wikitable sortable" |+ శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలోని నగరాలు/పట్టణాల జాబితా !నగరం/పట్టణం !! హోదా !!రెవెన్యూ డివిజన్ !! జనాభా |- | [[హిందూపురం]] | మునిసిపాలిటీ | పెనుకొండ | 1,51,677 |- | [[ధర్మవరం]] | మునిసిపాలిటీ | ధర్మవరం | 1,21,874 |- | [[కదిరి]] | మునిసిపాలిటీ | కదిరి | 1,12,283 |- | [[పుట్టపర్తి]] | మునిసిపాలిటీ | పుట్టపర్తి | 68,657 |- | [[పెనుకొండ]] | నగర పంచాయతీ | పెనుకొండ | 27,382 |- | [[మడకశిర]] | నగర పంచాయతీ | మడకశిర | 21,464 |} == ఆర్థిక వ్యవస్థ == కియా, బర్గర్ పెయింట్స్, టెక్స్‌పోర్ట్ పరిశ్రమలు జిల్లాలోని ప్రధాన పరిశ్రమలు. కియా ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ పెనుకొండ మండలం యర్రమంచి గ్రామంలోని 536 ఎకరాల ఫ్యాక్టరీలో ఆటోమొబైల్స్‌ను తయారు చేస్తుంది. ఇది రూ. 7948.00 కోట్ల మూలధన పెట్టుబడితో 2019లో వాణిజ్య కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది. ఈ ప్లాంట్ వార్షిక సామర్థ్యం 3,50,000 యూనిట్లు. ఇది 18000 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది. బర్గర్ పెయింట్స్ ఇండియా లిమిటెడ్ హిందూపురంలో పెయింట్ తయారీ యూనిట్‌ను కలిగి ఉంది. ఇది 385 కోట్లు పెట్టుబడి పెట్టింది. ఇది 2016లో కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది. ఇది 1554 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది. హిందూపురం మండలంలోని గొల్లాపురంలో ఉన్న టెక్స్‌పోర్ట్ ఇండస్ట్రీస్ నేసిన, అల్లిన దుస్తుల వస్త్రాన్ని తయారు చేస్తుంది. టెక్స్‌పోర్ట్ ఇండస్ట్రీస్ క్యాజువల్, స్పోర్ట్స్‌వేర్‌లను రూపకల్పన చేసి తయారు చేస్తుంది. ఇది రూ. 70 కోట్ల పెట్టుబడితో సమీకృత మిల్లును కలిగి ఉంది. ఇది నవంబర్ 2017లో కార్యకలాపాలను ప్రారంభించినప్పుడు 250 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది.{{Sfn|CPO|2022|p=8-9}} == విద్య == 2019-20 నాటికి, 40 డిగ్రీ కళాశాలలు, 6 బి.ఎడ్ కళాశాలలు, 5 పాలిటెక్నిక్‌లు, 2 ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు, 15 ఐటీఐలు, 5 ఎంబీఏ, 5 ఎంసిఏ కళాశాలలు ఉన్నాయి.{{Sfn|CPO|2022|p=15}} పుట్టపర్తి ప్రధాన కార్యాలయంతో పాటు కర్ణాటకలోని అనంతపురం, కాడుగోడి, ముద్దేనహళ్ళిలలో అదనపు క్యాంపస్‌లు కలిగిన శ్రీ సత్యసాయి ఉన్నత విద్యాలయం (SSSIHL) డిగ్రీ విశ్వవిద్యాలయం, వివిధ కోర్సులలో విద్యార్థులకు ఉచిత విద్యను అందిస్తోంది, ఇది 2021 నాటికి 40 సంవత్సరాల సేవను పూర్తి చేసుకుంది.<ref>{{Cite web |url=https://www.sssihl.edu.in/about-us/history-timeline/ |title=History & Timeline |access-date=2023-04-24 |website=SSSIHL}}</ref> పాలసముద్రంలో 134 ఎకరాల్లో ఉన్న [[B.E.S.T Innovation University]] ప్రైవేట్ విశ్వవిద్యాలయం వివిధ కోర్సులను అందిస్తోంది. == రవాణా == === రహదారి === [[జాతీయ రహదారి 42 (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 42]], [[జాతీయ రహదారి 44 (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 44]], [[జాతీయ రహదారి 342 (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 342]], [[జాతీయ రహదారి 716G (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 716G]], [[జాతీయ రహదారి 544E (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 544E]] జిల్లా గుండా వెళుతున్నాయి. === రైలు === ధర్మవరం జిల్లాలో ప్రధాన రైల్వే జంక్షన్. [[గుంతకల్లు-బెంగళూరు రైలు మార్గం|బెంగళూరు-గుంతకల్లు రైలు మార్గం]], గుంతకల్లు-తిరుపతి మార్గం జిల్లా గుండా వెళుతున్నాయి.<ref>{{Cite web |url=https://scr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,291,353,1864 |title=Guntakal division map |access-date=2023-04-23 |website=South central railway}}</ref> === విమాన === [[పుట్టపర్తి విమానాశ్రయం]] [[శ్రీ సత్యసాయి ఉన్నత వైద్య విజ్ఞాన సంస్థ, పుట్టపర్తి]] అత్యవసర ప్రయోజనాల కోసం, పట్టణాన్ని సందర్శించే ప్రముఖుల కోసం సేవలు అందిస్తుంది.<ref>{{cite news |title=Puttaparthi airport to facilitate emergency landings; security to be beefed up |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/250721/puttaparthi-airport-to-facilitate-emergency-landings-security-to-be-b.html |access-date=10 August 2021 |agency=DECCAN CHRONICLE |date=25 Jul 2021}}</ref> అతిసమీపంలోని అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం బెంగళూరు శివారు ప్రాంతమైన [[దేవనహళ్ళి]]లోని [[కెంపేగౌడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]], ఇది పుట్టపర్తి నుండి సుమారు 119 కి.మీ, జిల్లాలోని అతిపెద్ద వాణిజ్య పట్టణమైన హిందూపురం నుండి 84 కి.మీ దూరంలో ఉంది. === ఓడరేవు === [[అదానీ పోర్ట్స్ & SEZ]] నిర్వహించే [[కృష్ణపట్నం పోర్టు]] (KPCL) జిల్లా నుండి 360 కి.మీ దూరంలో ఉంది. == పర్యాటక ఆకర్షణలు == జిల్లాలో అనేక ఆధ్యాత్మిక, మతపరమైన, చారిత్రక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి.{{Sfn|CPO|2022|p=9-11}} [[File:Kadiri 03.jpg|right|thumb|శ్రీ ఖాద్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం, [[కదిరి]]]] * [[కదిరి]]: కదిరిలోని శ్రీ ఖాద్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం విష్ణువుకు అంకితం చేయబడింది. విష్ణువు పూజ కొరకు ఈ దేవుడిని భృగు మహర్షికి అప్పగించాడని ప్రతీతి. * [[ప్రశాంతి నిలయం]]: శ్రీ సత్యసాయి బాబా స్థాపించిన ఆసుపత్రి, అనేక సంస్థలు. * [[లేపాక్షి]]: విజయనగర సామ్రాజ్య కాలం నాటి వీరభద్ర స్వామి ఆలయం * [[మడకశిర కోట]], 15వ శతాబ్దం నాటి చారిత్రక కోట * తిమ్మమ్మ మర్రిమాను, గుత్తిబయలు: 5 ఎకరాల్లో విస్తరించిన మర్రిచెట్టు. * [[కదిరి]] వద్ద బట్రేపల్లి జలపాతం * [[పెనుకొండ]] వద్ద స్థిరపడిన సూఫీ సన్యాసి [[బాబా ఫకృద్దీన్]] సమాధి. == ప్రముఖ వ్యక్తులు == ప్రపంచవ్యాప్తంగా భక్తులను కలిగిన 20వ శతాబ్దపు భారతీయ గురువు [[సత్యసాయి బాబా]] పుట్టపర్తిలో జన్మించారు. ఆయన పాఠశాలలు, విశ్వవిద్యాలయం, ఉచిత ఆరోగ్య సంరక్షణ సంస్థలు, తాగునీటి ప్రాజెక్టులను నిర్మించడం ద్వారా రాయలసీమ ప్రాంత మౌలిక సదుపాయాల మెరుగుదలకు సహకరించారు. == మూలాలు == {{Reflist}} {{Cite book|url=https://cdn.s3waas.gov.in/s3647bba344396e7c8170902bcf2e15551/uploads/2022/04/2022041684.pdf|title=Handbook of statistics - 2020 Sri Sathya Sai District |author=CPO|year=2022|access-date=2023-03-07}} == బాహ్య లింకులు == {{Sister project links| wikt=no | commons=Category:Sri Sathya Sai district | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=Q110714863}} * [https://overpass-turbo.eu/map.html?Q=%2F*%0AShow%20Mandals%20with%20English%20labels%20for%20Andhra%20Pradesh%0A*%2F%0A%5Bout%3Ajson%5D%5Btimeout%3A25%5D%3B%0Aarea%5Bname%3D%22Andhra%20Pradesh%22%5D-%3E.b%3B%0Arel(area.b)%5Bname%3D%22Sri%20Sathya%20Sai%22%5D%3B%0Amap_to_area%20-%3E%20.searchArea%3B%0A(%0A%20%20relation%5B%22admin_level%22%3D%226%22%5D(area.searchArea)%3B%0A)%3B%0A%2F%2F%20print%20results%0Aout%20body%20geom%3B%0A%0A%0A%0A%0A%0A%7B%7Bstyle%3A%20%0A%20%20node%2Cway%2Crelation%20%7B%0A%20%20%20%20text%3Aeval(%27tag(%22name%22)%27)%3B%0A%7D%0A%20%7D%7D శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా మండలాలు - ఓవర్‌పాస్ టర్బో OSM ఇంటరాక్టివ్ మ్యాప్] {{ఆంధ్రప్రదేశ్}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:2022లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఏర్పాటు చేసినవి]] [[వర్గం:శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా| ]] s1gpyqjsq9dzhrkfciqsrhghp8ohrgk 4956737 4956735 2026-09-12T11:06:38Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* విద్య */ 4956737 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని జిల్లా, భారతదేశం}} {{Use dmy dates|date=January 2022}} {{Use Indian English|date=January 2022}} {{Infobox settlement | name = శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా | settlement_type = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] ([[ఆంధ్రప్రదేశ్]]) | image_skyline = Shiva's Bull at Lepakshi (Lepakshi Nandi).jpg | image_caption = [[లేపాక్షి]] వద్ద నంది | image_map = Sri Sathya Sai in Andhra Pradesh (India).svg | mapframe = yes | mapframe-zoom = 7 | mapframe-wikidata = yes | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = {{Flag icon image|Emblem of Andhra Pradesh.svg}} [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ ప్రాంతాలు|ప్రాంతం]] | subdivision_name2 = [[రాయలసీమ]] | named_for = [[సత్యసాయి బాబా]] | coordinates = {{coord|14.16|77.81|display=title,inline}} | coor_pinpoint = పుట్టపర్తి | seat_type = ప్రధాన కార్యాలయం | seat = [[పుట్టపర్తి]] | seat1_type = అతిపెద్ద నగరం | seat1 = [[హిందూపురం]] | parts_type = పరిపాలనా విభాగాలు | parts = {{bulleted list| | [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్ల జాబితా|5 రెవెన్యూ డివిజన్లు]] | [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాల జాబితా|32 మండలాలు]] | 467 [[గ్రామాలు]] }} | native_name = | government_footnotes = | government_type = | governing_body = | leader_party = | leader_title = [[జిల్లా కలెక్టర్]] | leader_name = శ్యామ్ ప్రసాద్,{{small| I.A.S. }}<ref>{{Cite web | title=Sri Sathyasai District {{!}} Welcome to Sri Sathyasai District {{!}} India | url=https://srisathyasai.ap.gov.in | access-date=2025-08-29 | website=srisathyasai.ap.gov.in}}</ref> | leader_title1 = [[లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు|లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | leader_name1 = [[హిందూపురం (లోక్‌సభ నియోజకవర్గం)|హిందూపురం]] | leader_title2= [[లోక్‌సభ సభ్యుడు|ఎంపీ]] | leader_name2= [[బి. కె. పార్థసారథి]] | leader_title3 = [[శాసనసభ|శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] | leader_name3 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|07]] | total_type = మొత్తం | area_total_km2 = 8925 | area_footnotes = <ref name="demographics"/> {{sfn|CPO|2022|p=12}} | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name="demographics"/> | population_total = 1840043 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset = +05:30 | website = {{URL|https://srisathyasai.ap.gov.in/}} | established_title = ఏర్పాటు | established_date = 4 ఏప్రిల్ 2022 | founder = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] }} '''శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా''' అనేది భారతీయ రాష్ట్రమైన [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని ఒక [[జిల్లా]]. దీని ప్రధాన కార్యాలయం [[పుట్టపర్తి]]లో ఉంది. ఇది 2022 ఏప్రిల్ 4న పూర్వపు [[అనంతపురం జిల్లా]]లోని కొన్ని భాగాలతో ఏర్పాటైంది. == పేరు వెనుక చరిత్ర == [[File:Sathya_Sai_Baba_2013_stamp_of_India.jpg|left|150px|[[శ్రీ సత్యసాయి బాబా]]]] ఈ జిల్లాకు భారతీయ ఆధ్యాత్మిక గురువు [[శ్రీ సత్యసాయి బాబా]] పేరు పెట్టారు. ఆయన పాఠశాలలు, విశ్వవిద్యాలయం, ఉచిత ఆరోగ్య సంరక్షణ సంస్థలు, తాగునీటి ప్రాజెక్టులను నిర్మించడం ద్వారా రాయలసీమ ప్రాంత మౌలిక సదుపాయాల మెరుగుదలకు సహకరించారు. == చరిత్ర == శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా పూర్వపు [[అనంతపురం జిల్లా]]లోని [[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్|ధర్మవరం]], [[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజన్|పెనుకొండ]], [[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను|కదిరి]] రెవెన్యూ డివిజన్ల నుండి 2022 ఏప్రిల్ 4న ఏర్పాటైంది. ఈ ఏర్పాటులో భాగంగా కొత్తగా [[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను|పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజన్]] సృష్టించబడింది.<ref>{{Cite web |date=30 March 2022 |title=New districts to come into force on April 4 |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-to-come-into-force-on-april-4/article65274658.ece |access-date=31 March 2022 |website=[[The Hindu]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=31 March 2022 |title=కొత్త జిల్లా తాజా స్వరూపం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/general/2501/122062849 |access-date=31 March 2022 |website=[[Eenadu.net]] |language=te}}</ref> 2025 డిసెంబరు 31న ఈ జిల్లాలో [[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను|మడకశిర రెవెన్యూ డివిజన్]] ఏర్పాటైంది. == భౌగోళిక శాస్త్రం == ఈ జిల్లాకు ఉత్తరాన [[అనంతపురం జిల్లా]], తూర్పున [[అన్నమయ్య జిల్లా]], [[కడప జిల్లా]], పశ్చిమ, నైరుతి దిశలలో [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[చిత్రదుర్గ జిల్లా]], [[తుమకూరు జిల్లా]], చిక్కబళ్ళాపురం జిల్లాలు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. {{sfn|CPO|2022|p=1}} మల్లప్పకొండ, పెనుకొండ, మడకశిర, నాగసముద్రం ప్రధాన కొండ వరుసలు. ఇవి జిల్లాలోని సాగుకు పనికిరాని, నివాసయోగ్యం కాని ప్రాంతాలుగా ఉన్నాయి.{{sfn|CPO|2022|p=2-4}} పెన్నా, చిత్రావతి, జయమంగళ, మద్దిలేరు, పాపాఘ్ని, వందమానేరు, తడకలేరు, పండమేరు ప్రధాన నదులు.{{sfn|CPO|2022|p=4-5}} ఈ జిల్లా సగటున సుమారు 1760 అడుగుల ఎత్తులో ఉంది, ఇది సంవత్సరం పొడవునా అనుకూలమైన వాతావరణాన్ని అందిస్తుంది. సాధారణ వర్షపాతం 590.9 මිమీ, ఇందులో 60.3% నైరుతి రుతుపవనాల కాలంలో నమోదవుతుంది.{{sfn|CPO|2022|p=5}} మార్చి, ఏప్రిల్, మే నెలలు వేడిగా ఉంటాయి, ఈ సమయంలో సాధారణ గరిష్ట ఉష్ణోగ్రత 37.6 °C నుండి 39.2 °C వరకు ఉంటుంది. డిసెంబరు, జనవరి నెలలు చల్లగా ఉంటాయి, సాధారణ కనిష్ట ఉష్ణోగ్రత 17.5 °C నుండి 17.7 °C వరకు ఉంటుంది.{{sfn|CPO|2022|p=6}} జిల్లాలో ఎక్కువగా ఎర్ర నేలలు ఉన్నాయి.{{sfn|CPO|2022|p=6}} === ఖనిజ వనరులు === జిల్లాలో బంగారం, వజ్రం, క్వార్ట్జ్, గ్రానైట్, పైరోఫిలైట్, రోడ్డు మెటల్, గ్రావెల్ లభిస్తాయి.{{sfn|CPO|2022|p=7-8}} == జనాభా వివరాలు == {{bar box |title=2011 జనగణన ప్రకారం శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో మతాలు<ref name="religion">{{Cite web|date=2011|title=Population by Religion - Andhra Pradesh|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11363/download/14476/DDW28C-01%20MDDS.XLS|website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=మతం |right1=శాతం |float=right |bars= {{bar percent|[[హిందూమతం]]|darkorange|87.89}} {{bar percent|[[ఇస్లాం]]|green|11.47}} {{bar percent|ఇతర లేదా చెప్పలేదు|black|0.64}} |caption=మతాల విస్తరణ }} 2011 జనగణన ప్రకారం, జిల్లా జనాభా 1,840,043, ఇందులో 392,357 (21.32%) మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 975 మంది స్త్రీల లింగ నిష్పత్తి ఉంది. షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలు వరుసగా 2,48,993 (13.53%), 83,966 (4.56%) మంది ఉన్నారు.<ref name="demographics">{{cite web |title=District Census Hand Book – Anantapur |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/160/download/290/DH_2011_2822_PART_A_DCHB_ANANTAPUR.pdf|website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>{{rp|78–83}} {{Pie chart |caption = 2011 జనగణన ప్రకారం శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా భాషలు<ref name="language"/> |label1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] |value1 = 78.47 |color1 = steelblue |label2 = [[ఉర్దూ]] |value2 = 11.03 |color2 = green |label3 = [[కన్నడ]] |value3 = 7.08 |color3 = darkslateblue |label4 = [[లంబాడీ]] |value4 = 2.67 |color4 = khaki |label5 = ఇతర భాషలు |value5 = 0.75 |color5 = grey |thumb=right}} 2011 జనగణన ప్రకారం, జనాభాలో 78.47% మంది తెలుగు, 11.03% మంది ఉర్దూ, 7.08% మంది కన్నడ, 2.67% మంది లంబాడీ తమ మొదటి భాషగా మాట్లాడేవారు.<ref name="language">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Andhra Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10193/download/13305/DDW-C16-STMT-MDDS-2800.XLSX |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == రాజకీయం == జిల్లాలో ఒక పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గం, ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి. పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గం హిందూపురం. దీని పరిధిలోకి వచ్చే శాసనసభ నియోజకవర్గాలు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి.<ref>{{cite web|url=http://ceoandhra.nic.in/Right%20to%20Infn.Act/annex1.htm|title=District-wise Assembly-Constituencies|work=ceoandhra.nic.in}}</ref> {|class="wikitable sortable" !width="50px" style="font-size:75%"|నియోజకవర్గం సంఖ్య !పేరు !style="font-size:75%"|కేటాయింపు<br/>([[దళితులు|SC]]/[[ఆదివాసీలు|ST]]/లేవు) !పార్లమెంట్ |- |156 |[[మడకశిర శాసనసభ నియోజకవర్గం|మడకశిర]] |[[దళితులు|SC]] | rowspan="6" |[[హిందూపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హిందూపురం]] |- |157 |[[హిందూపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|హిందూపురం]] |లేవు |- |158 |[[పెనుకొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెనుకొండ]] |లేవు |- |159 |[[పుట్టపర్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుట్టపర్తి]] |లేవు |- |160 |[[ధర్మవరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధర్మవరం]] |లేవు |- |161 |[[కదిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిరి]] |లేవు |} == పరిపాలనా విభాగాలు == [[File:Sri Sathya Sai.png|alt=Puttaparthy District, Hindupuram District|thumb|శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా శాటిలైట్ వీక్షణ]] జిల్లా 5 రెవెన్యూ డివిజన్లుగా విభజించబడింది: [[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్|ధర్మవరం]], [[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను|మడకశిర]], [[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను|కదిరి]], [[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజన్|పెనుకొండ]], [[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను|పుట్టపర్తి]]. ఇవి మొత్తం 32 మండలాలుగా విభజించబడ్డాయి, ఒక్కో దానికి సబ్ కలెక్టర్ నేతృత్వం వహిస్తారు. === మండలాలు === 5 రెవెన్యూ డివిజన్లుగా విభజించబడిన శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలోని 32 మండలాల జాబితా క్రింద ఇవ్వబడింది.<ref>{{Cite web |date=2022-04-03 |title=New AP Map: Check Out Biggest and Smallest Districts in Andhra Pradesh |url=https://english.sakshi.com/news/andhrapradesh/heres-how-new-ap-map-looks-after-districts-reorganization-153041 |access-date=2022-05-03 |website=Sakshi Post |language=en}}</ref> {{Div col|colwidth=18em}} #[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్]] ## [[బత్తలపల్లె మండలం|బత్తలపల్లె]] ## [[చెన్నే కొత్తపల్లె మండలం|చెన్నే కొత్తపల్లె]] ## [[ధర్మవరం మండలం|ధర్మవరం]] ## [[కనగానపల్లె మండలం|కనగానపల్లె]] ## [[ముదిగుబ్బ మండలం|ముడిగుబ్బ]] ## [[రామగిరి మండలం|రామగిరి]] ## [[తాడిమర్రి మండలం|తాడిమర్రి]] #[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[గాండ్లపెంట మండలం|గాండ్లపెంట]] ## [[కదిరి మండలం|కదిరి]] ## [[నల్లచెరువు మండలం|నల్లచెరువు]] ## [[నంబులపూలకుంట మండలం|నంబులపూలకుంట]] ## [[తలుపుల మండలం|తలుపుల]] ## [[తనకల్లు మండలం|తనకల్లు]] #[[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[అగళి మండలం|అగళి]] ## [[అమరాపురం మండలం|అమరాపురం]] ## [[గుడిబండ మండలం|గుడిబండ]] ## [[మడకశిర మండలం|మడకశిర]] ## [[రొళ్ల మండలం|రొళ్ల]] #[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[చిలమత్తూరు మండలం|చిలమత్తూరు]] ## [[గోరంట్ల మండలం|గోరంట్ల]] ## [[హిందూపురం మండలం|హిందూపురం]] ## [[లేపాక్షి మండలం|లేపాక్షి]] ## [[పరిగి మండలం|పరిగి]] ## [[పెనుకొండ మండలం|పెనుకొండ]] ## [[రొద్దం మండలం|రొద్దం]] ## [[సోమందేపల్లె మండలం|సోమందేపల్లె]] #[[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[ఆమడగూరు మండలం|ఆమడగూరు]] ## [[బుక్కపట్నం మండలం|బుక్కపట్నం]] ## [[కొత్తచెరువు మండలం|కొత్తచెరువు]] ## [[నల్లమాడ మండలం|నల్లమాడ]] ## [[ఓబులదేవరచెరువు మండలం|ఓబులదేవరచెరువు]] ## [[పుట్టపర్తి మండలం|పుట్టపర్తి]] {{Div col end}} == నగరాలు, పట్టణాలు == హిందూపురం 1.5 లక్షలకు పైగా జనాభాతో జిల్లాలో అతిపెద్ద నగరం, జిల్లాలో ప్రధాన ఆర్థిక కేంద్రం. జిల్లాలో హిందూపురం, ధర్మవరం, కదిరి వద్ద మూడు పురపాలక సంఘాలు (మునిసిపాలిటీలు), పుట్టపర్తి, పెనుకొండ, మడకశిర వద్ద మూడు నగర పంచాయతీలు ఉన్నాయి. {{sfn|CPO|2022|p=2}} {|class="wikitable sortable" |+ శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలోని నగరాలు/పట్టణాల జాబితా !నగరం/పట్టణం !! హోదా !!రెవెన్యూ డివిజన్ !! జనాభా |- | [[హిందూపురం]] | మునిసిపాలిటీ | పెనుకొండ | 1,51,677 |- | [[ధర్మవరం]] | మునిసిపాలిటీ | ధర్మవరం | 1,21,874 |- | [[కదిరి]] | మునిసిపాలిటీ | కదిరి | 1,12,283 |- | [[పుట్టపర్తి]] | మునిసిపాలిటీ | పుట్టపర్తి | 68,657 |- | [[పెనుకొండ]] | నగర పంచాయతీ | పెనుకొండ | 27,382 |- | [[మడకశిర]] | నగర పంచాయతీ | మడకశిర | 21,464 |} == ఆర్థిక వ్యవస్థ == కియా, బర్గర్ పెయింట్స్, టెక్స్‌పోర్ట్ పరిశ్రమలు జిల్లాలోని ప్రధాన పరిశ్రమలు. కియా ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ పెనుకొండ మండలం యర్రమంచి గ్రామంలోని 536 ఎకరాల ఫ్యాక్టరీలో ఆటోమొబైల్స్‌ను తయారు చేస్తుంది. ఇది రూ. 7948.00 కోట్ల మూలధన పెట్టుబడితో 2019లో వాణిజ్య కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది. ఈ ప్లాంట్ వార్షిక సామర్థ్యం 3,50,000 యూనిట్లు. ఇది 18000 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది. బర్గర్ పెయింట్స్ ఇండియా లిమిటెడ్ హిందూపురంలో పెయింట్ తయారీ యూనిట్‌ను కలిగి ఉంది. ఇది 385 కోట్లు పెట్టుబడి పెట్టింది. ఇది 2016లో కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది. ఇది 1554 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది. హిందూపురం మండలంలోని గొల్లాపురంలో ఉన్న టెక్స్‌పోర్ట్ ఇండస్ట్రీస్ నేసిన, అల్లిన దుస్తుల వస్త్రాన్ని తయారు చేస్తుంది. టెక్స్‌పోర్ట్ ఇండస్ట్రీస్ క్యాజువల్, స్పోర్ట్స్‌వేర్‌లను రూపకల్పన చేసి తయారు చేస్తుంది. ఇది రూ. 70 కోట్ల పెట్టుబడితో సమీకృత మిల్లును కలిగి ఉంది. ఇది నవంబర్ 2017లో కార్యకలాపాలను ప్రారంభించినప్పుడు 250 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది.{{Sfn|CPO|2022|p=8-9}} == విద్య == 2019-20 నాటికి, 40 డిగ్రీ కళాశాలలు, 6 బి.ఎడ్ కళాశాలలు, 5 పాలిటెక్నిక్‌లు, 2 ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు, 15 ఐటీఐలు, 5 ఎంబీఏ, 5 ఎంసిఏ కళాశాలలు ఉన్నాయి.{{Sfn|CPO|2022|p=15}} పుట్టపర్తి ప్రధాన కార్యాలయంతో పాటు కర్ణాటకలోని అనంతపురం, కాడుగోడి, ముద్దేనహళ్ళిలలో అదనపు క్యాంపస్‌లు కలిగిన శ్రీ సత్యసాయి ఉన్నత విద్యాలయం (SSSIHL) డిగ్రీ విశ్వవిద్యాలయం, వివిధ కోర్సులలో విద్యార్థులకు ఉచిత విద్యను అందిస్తోంది, ఇది 2021 నాటికి 40 సంవత్సరాల సేవను పూర్తి చేసుకుంది.<ref>{{Cite web |url=https://www.sssihl.edu.in/about-us/history-timeline/ |title=History & Timeline |access-date=2023-04-24 |website=SSSIHL}}</ref> పాలసముద్రంలో 134 ఎకరాల్లో ఉన్న B.E.S.T Innovation University ప్రైవేట్ విశ్వవిద్యాలయం వివిధ కోర్సులను అందిస్తోంది. == రవాణా == === రహదారి === [[జాతీయ రహదారి 42 (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 42]], [[జాతీయ రహదారి 44 (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 44]], [[జాతీయ రహదారి 342 (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 342]], [[జాతీయ రహదారి 716G (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 716G]], [[జాతీయ రహదారి 544E (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 544E]] జిల్లా గుండా వెళుతున్నాయి. === రైలు === ధర్మవరం జిల్లాలో ప్రధాన రైల్వే జంక్షన్. [[గుంతకల్లు-బెంగళూరు రైలు మార్గం|బెంగళూరు-గుంతకల్లు రైలు మార్గం]], గుంతకల్లు-తిరుపతి మార్గం జిల్లా గుండా వెళుతున్నాయి.<ref>{{Cite web |url=https://scr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,291,353,1864 |title=Guntakal division map |access-date=2023-04-23 |website=South central railway}}</ref> === విమాన === [[పుట్టపర్తి విమానాశ్రయం]] [[శ్రీ సత్యసాయి ఉన్నత వైద్య విజ్ఞాన సంస్థ, పుట్టపర్తి]] అత్యవసర ప్రయోజనాల కోసం, పట్టణాన్ని సందర్శించే ప్రముఖుల కోసం సేవలు అందిస్తుంది.<ref>{{cite news |title=Puttaparthi airport to facilitate emergency landings; security to be beefed up |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/250721/puttaparthi-airport-to-facilitate-emergency-landings-security-to-be-b.html |access-date=10 August 2021 |agency=DECCAN CHRONICLE |date=25 Jul 2021}}</ref> అతిసమీపంలోని అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం బెంగళూరు శివారు ప్రాంతమైన [[దేవనహళ్ళి]]లోని [[కెంపేగౌడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]], ఇది పుట్టపర్తి నుండి సుమారు 119 కి.మీ, జిల్లాలోని అతిపెద్ద వాణిజ్య పట్టణమైన హిందూపురం నుండి 84 కి.మీ దూరంలో ఉంది. === ఓడరేవు === [[అదానీ పోర్ట్స్ & SEZ]] నిర్వహించే [[కృష్ణపట్నం పోర్టు]] (KPCL) జిల్లా నుండి 360 కి.మీ దూరంలో ఉంది. == పర్యాటక ఆకర్షణలు == జిల్లాలో అనేక ఆధ్యాత్మిక, మతపరమైన, చారిత్రక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి.{{Sfn|CPO|2022|p=9-11}} [[File:Kadiri 03.jpg|right|thumb|శ్రీ ఖాద్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం, [[కదిరి]]]] * [[కదిరి]]: కదిరిలోని శ్రీ ఖాద్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం విష్ణువుకు అంకితం చేయబడింది. విష్ణువు పూజ కొరకు ఈ దేవుడిని భృగు మహర్షికి అప్పగించాడని ప్రతీతి. * [[ప్రశాంతి నిలయం]]: శ్రీ సత్యసాయి బాబా స్థాపించిన ఆసుపత్రి, అనేక సంస్థలు. * [[లేపాక్షి]]: విజయనగర సామ్రాజ్య కాలం నాటి వీరభద్ర స్వామి ఆలయం * [[మడకశిర కోట]], 15వ శతాబ్దం నాటి చారిత్రక కోట * తిమ్మమ్మ మర్రిమాను, గుత్తిబయలు: 5 ఎకరాల్లో విస్తరించిన మర్రిచెట్టు. * [[కదిరి]] వద్ద బట్రేపల్లి జలపాతం * [[పెనుకొండ]] వద్ద స్థిరపడిన సూఫీ సన్యాసి [[బాబా ఫకృద్దీన్]] సమాధి. == ప్రముఖ వ్యక్తులు == ప్రపంచవ్యాప్తంగా భక్తులను కలిగిన 20వ శతాబ్దపు భారతీయ గురువు [[సత్యసాయి బాబా]] పుట్టపర్తిలో జన్మించారు. ఆయన పాఠశాలలు, విశ్వవిద్యాలయం, ఉచిత ఆరోగ్య సంరక్షణ సంస్థలు, తాగునీటి ప్రాజెక్టులను నిర్మించడం ద్వారా రాయలసీమ ప్రాంత మౌలిక సదుపాయాల మెరుగుదలకు సహకరించారు. == మూలాలు == {{Reflist}} {{Cite book|url=https://cdn.s3waas.gov.in/s3647bba344396e7c8170902bcf2e15551/uploads/2022/04/2022041684.pdf|title=Handbook of statistics - 2020 Sri Sathya Sai District |author=CPO|year=2022|access-date=2023-03-07}} == బాహ్య లింకులు == {{Sister project links| wikt=no | commons=Category:Sri Sathya Sai district | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=Q110714863}} * [https://overpass-turbo.eu/map.html?Q=%2F*%0AShow%20Mandals%20with%20English%20labels%20for%20Andhra%20Pradesh%0A*%2F%0A%5Bout%3Ajson%5D%5Btimeout%3A25%5D%3B%0Aarea%5Bname%3D%22Andhra%20Pradesh%22%5D-%3E.b%3B%0Arel(area.b)%5Bname%3D%22Sri%20Sathya%20Sai%22%5D%3B%0Amap_to_area%20-%3E%20.searchArea%3B%0A(%0A%20%20relation%5B%22admin_level%22%3D%226%22%5D(area.searchArea)%3B%0A)%3B%0A%2F%2F%20print%20results%0Aout%20body%20geom%3B%0A%0A%0A%0A%0A%0A%7B%7Bstyle%3A%20%0A%20%20node%2Cway%2Crelation%20%7B%0A%20%20%20%20text%3Aeval(%27tag(%22name%22)%27)%3B%0A%7D%0A%20%7D%7D శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా మండలాలు - ఓవర్‌పాస్ టర్బో OSM ఇంటరాక్టివ్ మ్యాప్] {{ఆంధ్రప్రదేశ్}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:2022లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఏర్పాటు చేసినవి]] [[వర్గం:శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా| ]] fbch356lqclh5v9yohsloiaazakwbap 4956739 4956737 2026-09-12T11:07:34Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* రవాణా */ 4956739 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని జిల్లా, భారతదేశం}} {{Use dmy dates|date=January 2022}} {{Use Indian English|date=January 2022}} {{Infobox settlement | name = శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా | settlement_type = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] ([[ఆంధ్రప్రదేశ్]]) | image_skyline = Shiva's Bull at Lepakshi (Lepakshi Nandi).jpg | image_caption = [[లేపాక్షి]] వద్ద నంది | image_map = Sri Sathya Sai in Andhra Pradesh (India).svg | mapframe = yes | mapframe-zoom = 7 | mapframe-wikidata = yes | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = {{Flag icon image|Emblem of Andhra Pradesh.svg}} [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ ప్రాంతాలు|ప్రాంతం]] | subdivision_name2 = [[రాయలసీమ]] | named_for = [[సత్యసాయి బాబా]] | coordinates = {{coord|14.16|77.81|display=title,inline}} | coor_pinpoint = పుట్టపర్తి | seat_type = ప్రధాన కార్యాలయం | seat = [[పుట్టపర్తి]] | seat1_type = అతిపెద్ద నగరం | seat1 = [[హిందూపురం]] | parts_type = పరిపాలనా విభాగాలు | parts = {{bulleted list| | [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్ల జాబితా|5 రెవెన్యూ డివిజన్లు]] | [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాల జాబితా|32 మండలాలు]] | 467 [[గ్రామాలు]] }} | native_name = | government_footnotes = | government_type = | governing_body = | leader_party = | leader_title = [[జిల్లా కలెక్టర్]] | leader_name = శ్యామ్ ప్రసాద్,{{small| I.A.S. }}<ref>{{Cite web | title=Sri Sathyasai District {{!}} Welcome to Sri Sathyasai District {{!}} India | url=https://srisathyasai.ap.gov.in | access-date=2025-08-29 | website=srisathyasai.ap.gov.in}}</ref> | leader_title1 = [[లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు|లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | leader_name1 = [[హిందూపురం (లోక్‌సభ నియోజకవర్గం)|హిందూపురం]] | leader_title2= [[లోక్‌సభ సభ్యుడు|ఎంపీ]] | leader_name2= [[బి. కె. పార్థసారథి]] | leader_title3 = [[శాసనసభ|శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] | leader_name3 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|07]] | total_type = మొత్తం | area_total_km2 = 8925 | area_footnotes = <ref name="demographics"/> {{sfn|CPO|2022|p=12}} | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name="demographics"/> | population_total = 1840043 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset = +05:30 | website = {{URL|https://srisathyasai.ap.gov.in/}} | established_title = ఏర్పాటు | established_date = 4 ఏప్రిల్ 2022 | founder = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] }} '''శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా''' అనేది భారతీయ రాష్ట్రమైన [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని ఒక [[జిల్లా]]. దీని ప్రధాన కార్యాలయం [[పుట్టపర్తి]]లో ఉంది. ఇది 2022 ఏప్రిల్ 4న పూర్వపు [[అనంతపురం జిల్లా]]లోని కొన్ని భాగాలతో ఏర్పాటైంది. == పేరు వెనుక చరిత్ర == [[File:Sathya_Sai_Baba_2013_stamp_of_India.jpg|left|150px|[[శ్రీ సత్యసాయి బాబా]]]] ఈ జిల్లాకు భారతీయ ఆధ్యాత్మిక గురువు [[శ్రీ సత్యసాయి బాబా]] పేరు పెట్టారు. ఆయన పాఠశాలలు, విశ్వవిద్యాలయం, ఉచిత ఆరోగ్య సంరక్షణ సంస్థలు, తాగునీటి ప్రాజెక్టులను నిర్మించడం ద్వారా రాయలసీమ ప్రాంత మౌలిక సదుపాయాల మెరుగుదలకు సహకరించారు. == చరిత్ర == శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా పూర్వపు [[అనంతపురం జిల్లా]]లోని [[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్|ధర్మవరం]], [[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజన్|పెనుకొండ]], [[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను|కదిరి]] రెవెన్యూ డివిజన్ల నుండి 2022 ఏప్రిల్ 4న ఏర్పాటైంది. ఈ ఏర్పాటులో భాగంగా కొత్తగా [[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను|పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజన్]] సృష్టించబడింది.<ref>{{Cite web |date=30 March 2022 |title=New districts to come into force on April 4 |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-to-come-into-force-on-april-4/article65274658.ece |access-date=31 March 2022 |website=[[The Hindu]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=31 March 2022 |title=కొత్త జిల్లా తాజా స్వరూపం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/general/2501/122062849 |access-date=31 March 2022 |website=[[Eenadu.net]] |language=te}}</ref> 2025 డిసెంబరు 31న ఈ జిల్లాలో [[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను|మడకశిర రెవెన్యూ డివిజన్]] ఏర్పాటైంది. == భౌగోళిక శాస్త్రం == ఈ జిల్లాకు ఉత్తరాన [[అనంతపురం జిల్లా]], తూర్పున [[అన్నమయ్య జిల్లా]], [[కడప జిల్లా]], పశ్చిమ, నైరుతి దిశలలో [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[చిత్రదుర్గ జిల్లా]], [[తుమకూరు జిల్లా]], చిక్కబళ్ళాపురం జిల్లాలు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. {{sfn|CPO|2022|p=1}} మల్లప్పకొండ, పెనుకొండ, మడకశిర, నాగసముద్రం ప్రధాన కొండ వరుసలు. ఇవి జిల్లాలోని సాగుకు పనికిరాని, నివాసయోగ్యం కాని ప్రాంతాలుగా ఉన్నాయి.{{sfn|CPO|2022|p=2-4}} పెన్నా, చిత్రావతి, జయమంగళ, మద్దిలేరు, పాపాఘ్ని, వందమానేరు, తడకలేరు, పండమేరు ప్రధాన నదులు.{{sfn|CPO|2022|p=4-5}} ఈ జిల్లా సగటున సుమారు 1760 అడుగుల ఎత్తులో ఉంది, ఇది సంవత్సరం పొడవునా అనుకూలమైన వాతావరణాన్ని అందిస్తుంది. సాధారణ వర్షపాతం 590.9 මිమీ, ఇందులో 60.3% నైరుతి రుతుపవనాల కాలంలో నమోదవుతుంది.{{sfn|CPO|2022|p=5}} మార్చి, ఏప్రిల్, మే నెలలు వేడిగా ఉంటాయి, ఈ సమయంలో సాధారణ గరిష్ట ఉష్ణోగ్రత 37.6 °C నుండి 39.2 °C వరకు ఉంటుంది. డిసెంబరు, జనవరి నెలలు చల్లగా ఉంటాయి, సాధారణ కనిష్ట ఉష్ణోగ్రత 17.5 °C నుండి 17.7 °C వరకు ఉంటుంది.{{sfn|CPO|2022|p=6}} జిల్లాలో ఎక్కువగా ఎర్ర నేలలు ఉన్నాయి.{{sfn|CPO|2022|p=6}} === ఖనిజ వనరులు === జిల్లాలో బంగారం, వజ్రం, క్వార్ట్జ్, గ్రానైట్, పైరోఫిలైట్, రోడ్డు మెటల్, గ్రావెల్ లభిస్తాయి.{{sfn|CPO|2022|p=7-8}} == జనాభా వివరాలు == {{bar box |title=2011 జనగణన ప్రకారం శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో మతాలు<ref name="religion">{{Cite web|date=2011|title=Population by Religion - Andhra Pradesh|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11363/download/14476/DDW28C-01%20MDDS.XLS|website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=మతం |right1=శాతం |float=right |bars= {{bar percent|[[హిందూమతం]]|darkorange|87.89}} {{bar percent|[[ఇస్లాం]]|green|11.47}} {{bar percent|ఇతర లేదా చెప్పలేదు|black|0.64}} |caption=మతాల విస్తరణ }} 2011 జనగణన ప్రకారం, జిల్లా జనాభా 1,840,043, ఇందులో 392,357 (21.32%) మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 975 మంది స్త్రీల లింగ నిష్పత్తి ఉంది. షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలు వరుసగా 2,48,993 (13.53%), 83,966 (4.56%) మంది ఉన్నారు.<ref name="demographics">{{cite web |title=District Census Hand Book – Anantapur |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/160/download/290/DH_2011_2822_PART_A_DCHB_ANANTAPUR.pdf|website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>{{rp|78–83}} {{Pie chart |caption = 2011 జనగణన ప్రకారం శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా భాషలు<ref name="language"/> |label1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] |value1 = 78.47 |color1 = steelblue |label2 = [[ఉర్దూ]] |value2 = 11.03 |color2 = green |label3 = [[కన్నడ]] |value3 = 7.08 |color3 = darkslateblue |label4 = [[లంబాడీ]] |value4 = 2.67 |color4 = khaki |label5 = ఇతర భాషలు |value5 = 0.75 |color5 = grey |thumb=right}} 2011 జనగణన ప్రకారం, జనాభాలో 78.47% మంది తెలుగు, 11.03% మంది ఉర్దూ, 7.08% మంది కన్నడ, 2.67% మంది లంబాడీ తమ మొదటి భాషగా మాట్లాడేవారు.<ref name="language">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Andhra Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10193/download/13305/DDW-C16-STMT-MDDS-2800.XLSX |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == రాజకీయం == జిల్లాలో ఒక పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గం, ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి. పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గం హిందూపురం. దీని పరిధిలోకి వచ్చే శాసనసభ నియోజకవర్గాలు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి.<ref>{{cite web|url=http://ceoandhra.nic.in/Right%20to%20Infn.Act/annex1.htm|title=District-wise Assembly-Constituencies|work=ceoandhra.nic.in}}</ref> {|class="wikitable sortable" !width="50px" style="font-size:75%"|నియోజకవర్గం సంఖ్య !పేరు !style="font-size:75%"|కేటాయింపు<br/>([[దళితులు|SC]]/[[ఆదివాసీలు|ST]]/లేవు) !పార్లమెంట్ |- |156 |[[మడకశిర శాసనసభ నియోజకవర్గం|మడకశిర]] |[[దళితులు|SC]] | rowspan="6" |[[హిందూపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హిందూపురం]] |- |157 |[[హిందూపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|హిందూపురం]] |లేవు |- |158 |[[పెనుకొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెనుకొండ]] |లేవు |- |159 |[[పుట్టపర్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుట్టపర్తి]] |లేవు |- |160 |[[ధర్మవరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధర్మవరం]] |లేవు |- |161 |[[కదిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిరి]] |లేవు |} == పరిపాలనా విభాగాలు == [[File:Sri Sathya Sai.png|alt=Puttaparthy District, Hindupuram District|thumb|శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా శాటిలైట్ వీక్షణ]] జిల్లా 5 రెవెన్యూ డివిజన్లుగా విభజించబడింది: [[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్|ధర్మవరం]], [[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను|మడకశిర]], [[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను|కదిరి]], [[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజన్|పెనుకొండ]], [[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను|పుట్టపర్తి]]. ఇవి మొత్తం 32 మండలాలుగా విభజించబడ్డాయి, ఒక్కో దానికి సబ్ కలెక్టర్ నేతృత్వం వహిస్తారు. === మండలాలు === 5 రెవెన్యూ డివిజన్లుగా విభజించబడిన శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలోని 32 మండలాల జాబితా క్రింద ఇవ్వబడింది.<ref>{{Cite web |date=2022-04-03 |title=New AP Map: Check Out Biggest and Smallest Districts in Andhra Pradesh |url=https://english.sakshi.com/news/andhrapradesh/heres-how-new-ap-map-looks-after-districts-reorganization-153041 |access-date=2022-05-03 |website=Sakshi Post |language=en}}</ref> {{Div col|colwidth=18em}} #[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్]] ## [[బత్తలపల్లె మండలం|బత్తలపల్లె]] ## [[చెన్నే కొత్తపల్లె మండలం|చెన్నే కొత్తపల్లె]] ## [[ధర్మవరం మండలం|ధర్మవరం]] ## [[కనగానపల్లె మండలం|కనగానపల్లె]] ## [[ముదిగుబ్బ మండలం|ముడిగుబ్బ]] ## [[రామగిరి మండలం|రామగిరి]] ## [[తాడిమర్రి మండలం|తాడిమర్రి]] #[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[గాండ్లపెంట మండలం|గాండ్లపెంట]] ## [[కదిరి మండలం|కదిరి]] ## [[నల్లచెరువు మండలం|నల్లచెరువు]] ## [[నంబులపూలకుంట మండలం|నంబులపూలకుంట]] ## [[తలుపుల మండలం|తలుపుల]] ## [[తనకల్లు మండలం|తనకల్లు]] #[[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[అగళి మండలం|అగళి]] ## [[అమరాపురం మండలం|అమరాపురం]] ## [[గుడిబండ మండలం|గుడిబండ]] ## [[మడకశిర మండలం|మడకశిర]] ## [[రొళ్ల మండలం|రొళ్ల]] #[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[చిలమత్తూరు మండలం|చిలమత్తూరు]] ## [[గోరంట్ల మండలం|గోరంట్ల]] ## [[హిందూపురం మండలం|హిందూపురం]] ## [[లేపాక్షి మండలం|లేపాక్షి]] ## [[పరిగి మండలం|పరిగి]] ## [[పెనుకొండ మండలం|పెనుకొండ]] ## [[రొద్దం మండలం|రొద్దం]] ## [[సోమందేపల్లె మండలం|సోమందేపల్లె]] #[[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[ఆమడగూరు మండలం|ఆమడగూరు]] ## [[బుక్కపట్నం మండలం|బుక్కపట్నం]] ## [[కొత్తచెరువు మండలం|కొత్తచెరువు]] ## [[నల్లమాడ మండలం|నల్లమాడ]] ## [[ఓబులదేవరచెరువు మండలం|ఓబులదేవరచెరువు]] ## [[పుట్టపర్తి మండలం|పుట్టపర్తి]] {{Div col end}} == నగరాలు, పట్టణాలు == హిందూపురం 1.5 లక్షలకు పైగా జనాభాతో జిల్లాలో అతిపెద్ద నగరం, జిల్లాలో ప్రధాన ఆర్థిక కేంద్రం. జిల్లాలో హిందూపురం, ధర్మవరం, కదిరి వద్ద మూడు పురపాలక సంఘాలు (మునిసిపాలిటీలు), పుట్టపర్తి, పెనుకొండ, మడకశిర వద్ద మూడు నగర పంచాయతీలు ఉన్నాయి. {{sfn|CPO|2022|p=2}} {|class="wikitable sortable" |+ శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలోని నగరాలు/పట్టణాల జాబితా !నగరం/పట్టణం !! హోదా !!రెవెన్యూ డివిజన్ !! జనాభా |- | [[హిందూపురం]] | మునిసిపాలిటీ | పెనుకొండ | 1,51,677 |- | [[ధర్మవరం]] | మునిసిపాలిటీ | ధర్మవరం | 1,21,874 |- | [[కదిరి]] | మునిసిపాలిటీ | కదిరి | 1,12,283 |- | [[పుట్టపర్తి]] | మునిసిపాలిటీ | పుట్టపర్తి | 68,657 |- | [[పెనుకొండ]] | నగర పంచాయతీ | పెనుకొండ | 27,382 |- | [[మడకశిర]] | నగర పంచాయతీ | మడకశిర | 21,464 |} == ఆర్థిక వ్యవస్థ == కియా, బర్గర్ పెయింట్స్, టెక్స్‌పోర్ట్ పరిశ్రమలు జిల్లాలోని ప్రధాన పరిశ్రమలు. కియా ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ పెనుకొండ మండలం యర్రమంచి గ్రామంలోని 536 ఎకరాల ఫ్యాక్టరీలో ఆటోమొబైల్స్‌ను తయారు చేస్తుంది. ఇది రూ. 7948.00 కోట్ల మూలధన పెట్టుబడితో 2019లో వాణిజ్య కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది. ఈ ప్లాంట్ వార్షిక సామర్థ్యం 3,50,000 యూనిట్లు. ఇది 18000 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది. బర్గర్ పెయింట్స్ ఇండియా లిమిటెడ్ హిందూపురంలో పెయింట్ తయారీ యూనిట్‌ను కలిగి ఉంది. ఇది 385 కోట్లు పెట్టుబడి పెట్టింది. ఇది 2016లో కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది. ఇది 1554 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది. హిందూపురం మండలంలోని గొల్లాపురంలో ఉన్న టెక్స్‌పోర్ట్ ఇండస్ట్రీస్ నేసిన, అల్లిన దుస్తుల వస్త్రాన్ని తయారు చేస్తుంది. టెక్స్‌పోర్ట్ ఇండస్ట్రీస్ క్యాజువల్, స్పోర్ట్స్‌వేర్‌లను రూపకల్పన చేసి తయారు చేస్తుంది. ఇది రూ. 70 కోట్ల పెట్టుబడితో సమీకృత మిల్లును కలిగి ఉంది. ఇది నవంబర్ 2017లో కార్యకలాపాలను ప్రారంభించినప్పుడు 250 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది.{{Sfn|CPO|2022|p=8-9}} == విద్య == 2019-20 నాటికి, 40 డిగ్రీ కళాశాలలు, 6 బి.ఎడ్ కళాశాలలు, 5 పాలిటెక్నిక్‌లు, 2 ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు, 15 ఐటీఐలు, 5 ఎంబీఏ, 5 ఎంసిఏ కళాశాలలు ఉన్నాయి.{{Sfn|CPO|2022|p=15}} పుట్టపర్తి ప్రధాన కార్యాలయంతో పాటు కర్ణాటకలోని అనంతపురం, కాడుగోడి, ముద్దేనహళ్ళిలలో అదనపు క్యాంపస్‌లు కలిగిన శ్రీ సత్యసాయి ఉన్నత విద్యాలయం (SSSIHL) డిగ్రీ విశ్వవిద్యాలయం, వివిధ కోర్సులలో విద్యార్థులకు ఉచిత విద్యను అందిస్తోంది, ఇది 2021 నాటికి 40 సంవత్సరాల సేవను పూర్తి చేసుకుంది.<ref>{{Cite web |url=https://www.sssihl.edu.in/about-us/history-timeline/ |title=History & Timeline |access-date=2023-04-24 |website=SSSIHL}}</ref> పాలసముద్రంలో 134 ఎకరాల్లో ఉన్న B.E.S.T Innovation University ప్రైవేట్ విశ్వవిద్యాలయం వివిధ కోర్సులను అందిస్తోంది. == రవాణా == === రహదారి === [[జాతీయ రహదారి 42 (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 42]], [[జాతీయ రహదారి 44 (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 44]], ఎన్‌హెచ్ 342, ఎన్‌హెచ్ 716G, ఎన్‌హెచ్ 544E జిల్లా గుండా వెళుతున్నాయి. === రైలు === ధర్మవరం జిల్లాలో ప్రధాన రైల్వే జంక్షన్. బెంగళూరు-గుంతకల్లు రైలు మార్గం, గుంతకల్లు-తిరుపతి మార్గం జిల్లా గుండా వెళుతున్నాయి.<ref>{{Cite web |url=https://scr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,291,353,1864 |title=Guntakal division map |access-date=2023-04-23 |website=South central railway}}</ref> === విమాన === పుట్టపర్తి విమానాశ్రయం శ్రీ సత్యసాయి ఉన్నత వైద్య విజ్ఞాన సంస్థ, పుట్టపర్తి అత్యవసర ప్రయోజనాల కోసం, పట్టణాన్ని సందర్శించే ప్రముఖుల కోసం సేవలు అందిస్తుంది.<ref>{{cite news |title=Puttaparthi airport to facilitate emergency landings; security to be beefed up |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/250721/puttaparthi-airport-to-facilitate-emergency-landings-security-to-be-b.html |access-date=10 August 2021 |agency=DECCAN CHRONICLE |date=25 Jul 2021}}</ref> అతిసమీపంలోని అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం బెంగళూరు శివారు ప్రాంతమైన [[దేవనహళ్ళి]]లోని [[కెంపేగౌడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]], ఇది పుట్టపర్తి నుండి సుమారు 119 కి.మీ, జిల్లాలోని అతిపెద్ద వాణిజ్య పట్టణమైన హిందూపురం నుండి 84 కి.మీ దూరంలో ఉంది. === ఓడరేవు === అదానీ పోర్ట్స్ & SEZ నిర్వహించే కృష్ణపట్నం పోర్టు (KPCL) జిల్లా నుండి 360 కి.మీ దూరంలో ఉంది. == పర్యాటక ఆకర్షణలు == జిల్లాలో అనేక ఆధ్యాత్మిక, మతపరమైన, చారిత్రక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి.{{Sfn|CPO|2022|p=9-11}} [[File:Kadiri 03.jpg|right|thumb|శ్రీ ఖాద్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం, [[కదిరి]]]] * [[కదిరి]]: కదిరిలోని శ్రీ ఖాద్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం విష్ణువుకు అంకితం చేయబడింది. విష్ణువు పూజ కొరకు ఈ దేవుడిని భృగు మహర్షికి అప్పగించాడని ప్రతీతి. * [[ప్రశాంతి నిలయం]]: శ్రీ సత్యసాయి బాబా స్థాపించిన ఆసుపత్రి, అనేక సంస్థలు. * [[లేపాక్షి]]: విజయనగర సామ్రాజ్య కాలం నాటి వీరభద్ర స్వామి ఆలయం * [[మడకశిర కోట]], 15వ శతాబ్దం నాటి చారిత్రక కోట * తిమ్మమ్మ మర్రిమాను, గుత్తిబయలు: 5 ఎకరాల్లో విస్తరించిన మర్రిచెట్టు. * [[కదిరి]] వద్ద బట్రేపల్లి జలపాతం * [[పెనుకొండ]] వద్ద స్థిరపడిన సూఫీ సన్యాసి [[బాబా ఫకృద్దీన్]] సమాధి. == ప్రముఖ వ్యక్తులు == ప్రపంచవ్యాప్తంగా భక్తులను కలిగిన 20వ శతాబ్దపు భారతీయ గురువు [[సత్యసాయి బాబా]] పుట్టపర్తిలో జన్మించారు. ఆయన పాఠశాలలు, విశ్వవిద్యాలయం, ఉచిత ఆరోగ్య సంరక్షణ సంస్థలు, తాగునీటి ప్రాజెక్టులను నిర్మించడం ద్వారా రాయలసీమ ప్రాంత మౌలిక సదుపాయాల మెరుగుదలకు సహకరించారు. == మూలాలు == {{Reflist}} {{Cite book|url=https://cdn.s3waas.gov.in/s3647bba344396e7c8170902bcf2e15551/uploads/2022/04/2022041684.pdf|title=Handbook of statistics - 2020 Sri Sathya Sai District |author=CPO|year=2022|access-date=2023-03-07}} == బాహ్య లింకులు == {{Sister project links| wikt=no | commons=Category:Sri Sathya Sai district | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=Q110714863}} * [https://overpass-turbo.eu/map.html?Q=%2F*%0AShow%20Mandals%20with%20English%20labels%20for%20Andhra%20Pradesh%0A*%2F%0A%5Bout%3Ajson%5D%5Btimeout%3A25%5D%3B%0Aarea%5Bname%3D%22Andhra%20Pradesh%22%5D-%3E.b%3B%0Arel(area.b)%5Bname%3D%22Sri%20Sathya%20Sai%22%5D%3B%0Amap_to_area%20-%3E%20.searchArea%3B%0A(%0A%20%20relation%5B%22admin_level%22%3D%226%22%5D(area.searchArea)%3B%0A)%3B%0A%2F%2F%20print%20results%0Aout%20body%20geom%3B%0A%0A%0A%0A%0A%0A%7B%7Bstyle%3A%20%0A%20%20node%2Cway%2Crelation%20%7B%0A%20%20%20%20text%3Aeval(%27tag(%22name%22)%27)%3B%0A%7D%0A%20%7D%7D శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా మండలాలు - ఓవర్‌పాస్ టర్బో OSM ఇంటరాక్టివ్ మ్యాప్] {{ఆంధ్రప్రదేశ్}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:2022లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఏర్పాటు చేసినవి]] [[వర్గం:శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా| ]] nngdoehyg8omggsnrica8z3p21fb6ha 4956740 4956739 2026-09-12T11:08:17Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* పర్యాటక ఆకర్షణలు */ 4956740 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని జిల్లా, భారతదేశం}} {{Use dmy dates|date=January 2022}} {{Use Indian English|date=January 2022}} {{Infobox settlement | name = శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా | settlement_type = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] ([[ఆంధ్రప్రదేశ్]]) | image_skyline = Shiva's Bull at Lepakshi (Lepakshi Nandi).jpg | image_caption = [[లేపాక్షి]] వద్ద నంది | image_map = Sri Sathya Sai in Andhra Pradesh (India).svg | mapframe = yes | mapframe-zoom = 7 | mapframe-wikidata = yes | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = {{Flag icon image|Emblem of Andhra Pradesh.svg}} [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ ప్రాంతాలు|ప్రాంతం]] | subdivision_name2 = [[రాయలసీమ]] | named_for = [[సత్యసాయి బాబా]] | coordinates = {{coord|14.16|77.81|display=title,inline}} | coor_pinpoint = పుట్టపర్తి | seat_type = ప్రధాన కార్యాలయం | seat = [[పుట్టపర్తి]] | seat1_type = అతిపెద్ద నగరం | seat1 = [[హిందూపురం]] | parts_type = పరిపాలనా విభాగాలు | parts = {{bulleted list| | [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్ల జాబితా|5 రెవెన్యూ డివిజన్లు]] | [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాల జాబితా|32 మండలాలు]] | 467 [[గ్రామాలు]] }} | native_name = | government_footnotes = | government_type = | governing_body = | leader_party = | leader_title = [[జిల్లా కలెక్టర్]] | leader_name = శ్యామ్ ప్రసాద్,{{small| I.A.S. }}<ref>{{Cite web | title=Sri Sathyasai District {{!}} Welcome to Sri Sathyasai District {{!}} India | url=https://srisathyasai.ap.gov.in | access-date=2025-08-29 | website=srisathyasai.ap.gov.in}}</ref> | leader_title1 = [[లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు|లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | leader_name1 = [[హిందూపురం (లోక్‌సభ నియోజకవర్గం)|హిందూపురం]] | leader_title2= [[లోక్‌సభ సభ్యుడు|ఎంపీ]] | leader_name2= [[బి. కె. పార్థసారథి]] | leader_title3 = [[శాసనసభ|శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] | leader_name3 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|07]] | total_type = మొత్తం | area_total_km2 = 8925 | area_footnotes = <ref name="demographics"/> {{sfn|CPO|2022|p=12}} | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name="demographics"/> | population_total = 1840043 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset = +05:30 | website = {{URL|https://srisathyasai.ap.gov.in/}} | established_title = ఏర్పాటు | established_date = 4 ఏప్రిల్ 2022 | founder = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] }} '''శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా''' అనేది భారతీయ రాష్ట్రమైన [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని ఒక [[జిల్లా]]. దీని ప్రధాన కార్యాలయం [[పుట్టపర్తి]]లో ఉంది. ఇది 2022 ఏప్రిల్ 4న పూర్వపు [[అనంతపురం జిల్లా]]లోని కొన్ని భాగాలతో ఏర్పాటైంది. == పేరు వెనుక చరిత్ర == [[File:Sathya_Sai_Baba_2013_stamp_of_India.jpg|left|150px|[[శ్రీ సత్యసాయి బాబా]]]] ఈ జిల్లాకు భారతీయ ఆధ్యాత్మిక గురువు [[శ్రీ సత్యసాయి బాబా]] పేరు పెట్టారు. ఆయన పాఠశాలలు, విశ్వవిద్యాలయం, ఉచిత ఆరోగ్య సంరక్షణ సంస్థలు, తాగునీటి ప్రాజెక్టులను నిర్మించడం ద్వారా రాయలసీమ ప్రాంత మౌలిక సదుపాయాల మెరుగుదలకు సహకరించారు. == చరిత్ర == శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా పూర్వపు [[అనంతపురం జిల్లా]]లోని [[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్|ధర్మవరం]], [[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజన్|పెనుకొండ]], [[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను|కదిరి]] రెవెన్యూ డివిజన్ల నుండి 2022 ఏప్రిల్ 4న ఏర్పాటైంది. ఈ ఏర్పాటులో భాగంగా కొత్తగా [[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను|పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజన్]] సృష్టించబడింది.<ref>{{Cite web |date=30 March 2022 |title=New districts to come into force on April 4 |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-to-come-into-force-on-april-4/article65274658.ece |access-date=31 March 2022 |website=[[The Hindu]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=31 March 2022 |title=కొత్త జిల్లా తాజా స్వరూపం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/general/2501/122062849 |access-date=31 March 2022 |website=[[Eenadu.net]] |language=te}}</ref> 2025 డిసెంబరు 31న ఈ జిల్లాలో [[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను|మడకశిర రెవెన్యూ డివిజన్]] ఏర్పాటైంది. == భౌగోళిక శాస్త్రం == ఈ జిల్లాకు ఉత్తరాన [[అనంతపురం జిల్లా]], తూర్పున [[అన్నమయ్య జిల్లా]], [[కడప జిల్లా]], పశ్చిమ, నైరుతి దిశలలో [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[చిత్రదుర్గ జిల్లా]], [[తుమకూరు జిల్లా]], చిక్కబళ్ళాపురం జిల్లాలు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. {{sfn|CPO|2022|p=1}} మల్లప్పకొండ, పెనుకొండ, మడకశిర, నాగసముద్రం ప్రధాన కొండ వరుసలు. ఇవి జిల్లాలోని సాగుకు పనికిరాని, నివాసయోగ్యం కాని ప్రాంతాలుగా ఉన్నాయి.{{sfn|CPO|2022|p=2-4}} పెన్నా, చిత్రావతి, జయమంగళ, మద్దిలేరు, పాపాఘ్ని, వందమానేరు, తడకలేరు, పండమేరు ప్రధాన నదులు.{{sfn|CPO|2022|p=4-5}} ఈ జిల్లా సగటున సుమారు 1760 అడుగుల ఎత్తులో ఉంది, ఇది సంవత్సరం పొడవునా అనుకూలమైన వాతావరణాన్ని అందిస్తుంది. సాధారణ వర్షపాతం 590.9 මිమీ, ఇందులో 60.3% నైరుతి రుతుపవనాల కాలంలో నమోదవుతుంది.{{sfn|CPO|2022|p=5}} మార్చి, ఏప్రిల్, మే నెలలు వేడిగా ఉంటాయి, ఈ సమయంలో సాధారణ గరిష్ట ఉష్ణోగ్రత 37.6 °C నుండి 39.2 °C వరకు ఉంటుంది. డిసెంబరు, జనవరి నెలలు చల్లగా ఉంటాయి, సాధారణ కనిష్ట ఉష్ణోగ్రత 17.5 °C నుండి 17.7 °C వరకు ఉంటుంది.{{sfn|CPO|2022|p=6}} జిల్లాలో ఎక్కువగా ఎర్ర నేలలు ఉన్నాయి.{{sfn|CPO|2022|p=6}} === ఖనిజ వనరులు === జిల్లాలో బంగారం, వజ్రం, క్వార్ట్జ్, గ్రానైట్, పైరోఫిలైట్, రోడ్డు మెటల్, గ్రావెల్ లభిస్తాయి.{{sfn|CPO|2022|p=7-8}} == జనాభా వివరాలు == {{bar box |title=2011 జనగణన ప్రకారం శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో మతాలు<ref name="religion">{{Cite web|date=2011|title=Population by Religion - Andhra Pradesh|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11363/download/14476/DDW28C-01%20MDDS.XLS|website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=మతం |right1=శాతం |float=right |bars= {{bar percent|[[హిందూమతం]]|darkorange|87.89}} {{bar percent|[[ఇస్లాం]]|green|11.47}} {{bar percent|ఇతర లేదా చెప్పలేదు|black|0.64}} |caption=మతాల విస్తరణ }} 2011 జనగణన ప్రకారం, జిల్లా జనాభా 1,840,043, ఇందులో 392,357 (21.32%) మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 975 మంది స్త్రీల లింగ నిష్పత్తి ఉంది. షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలు వరుసగా 2,48,993 (13.53%), 83,966 (4.56%) మంది ఉన్నారు.<ref name="demographics">{{cite web |title=District Census Hand Book – Anantapur |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/160/download/290/DH_2011_2822_PART_A_DCHB_ANANTAPUR.pdf|website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>{{rp|78–83}} {{Pie chart |caption = 2011 జనగణన ప్రకారం శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా భాషలు<ref name="language"/> |label1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] |value1 = 78.47 |color1 = steelblue |label2 = [[ఉర్దూ]] |value2 = 11.03 |color2 = green |label3 = [[కన్నడ]] |value3 = 7.08 |color3 = darkslateblue |label4 = [[లంబాడీ]] |value4 = 2.67 |color4 = khaki |label5 = ఇతర భాషలు |value5 = 0.75 |color5 = grey |thumb=right}} 2011 జనగణన ప్రకారం, జనాభాలో 78.47% మంది తెలుగు, 11.03% మంది ఉర్దూ, 7.08% మంది కన్నడ, 2.67% మంది లంబాడీ తమ మొదటి భాషగా మాట్లాడేవారు.<ref name="language">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Andhra Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10193/download/13305/DDW-C16-STMT-MDDS-2800.XLSX |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == రాజకీయం == జిల్లాలో ఒక పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గం, ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి. పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గం హిందూపురం. దీని పరిధిలోకి వచ్చే శాసనసభ నియోజకవర్గాలు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి.<ref>{{cite web|url=http://ceoandhra.nic.in/Right%20to%20Infn.Act/annex1.htm|title=District-wise Assembly-Constituencies|work=ceoandhra.nic.in}}</ref> {|class="wikitable sortable" !width="50px" style="font-size:75%"|నియోజకవర్గం సంఖ్య !పేరు !style="font-size:75%"|కేటాయింపు<br/>([[దళితులు|SC]]/[[ఆదివాసీలు|ST]]/లేవు) !పార్లమెంట్ |- |156 |[[మడకశిర శాసనసభ నియోజకవర్గం|మడకశిర]] |[[దళితులు|SC]] | rowspan="6" |[[హిందూపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హిందూపురం]] |- |157 |[[హిందూపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|హిందూపురం]] |లేవు |- |158 |[[పెనుకొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెనుకొండ]] |లేవు |- |159 |[[పుట్టపర్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుట్టపర్తి]] |లేవు |- |160 |[[ధర్మవరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధర్మవరం]] |లేవు |- |161 |[[కదిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిరి]] |లేవు |} == పరిపాలనా విభాగాలు == [[File:Sri Sathya Sai.png|alt=Puttaparthy District, Hindupuram District|thumb|శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా శాటిలైట్ వీక్షణ]] జిల్లా 5 రెవెన్యూ డివిజన్లుగా విభజించబడింది: [[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్|ధర్మవరం]], [[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను|మడకశిర]], [[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను|కదిరి]], [[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజన్|పెనుకొండ]], [[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను|పుట్టపర్తి]]. ఇవి మొత్తం 32 మండలాలుగా విభజించబడ్డాయి, ఒక్కో దానికి సబ్ కలెక్టర్ నేతృత్వం వహిస్తారు. === మండలాలు === 5 రెవెన్యూ డివిజన్లుగా విభజించబడిన శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలోని 32 మండలాల జాబితా క్రింద ఇవ్వబడింది.<ref>{{Cite web |date=2022-04-03 |title=New AP Map: Check Out Biggest and Smallest Districts in Andhra Pradesh |url=https://english.sakshi.com/news/andhrapradesh/heres-how-new-ap-map-looks-after-districts-reorganization-153041 |access-date=2022-05-03 |website=Sakshi Post |language=en}}</ref> {{Div col|colwidth=18em}} #[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్]] ## [[బత్తలపల్లె మండలం|బత్తలపల్లె]] ## [[చెన్నే కొత్తపల్లె మండలం|చెన్నే కొత్తపల్లె]] ## [[ధర్మవరం మండలం|ధర్మవరం]] ## [[కనగానపల్లె మండలం|కనగానపల్లె]] ## [[ముదిగుబ్బ మండలం|ముడిగుబ్బ]] ## [[రామగిరి మండలం|రామగిరి]] ## [[తాడిమర్రి మండలం|తాడిమర్రి]] #[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[గాండ్లపెంట మండలం|గాండ్లపెంట]] ## [[కదిరి మండలం|కదిరి]] ## [[నల్లచెరువు మండలం|నల్లచెరువు]] ## [[నంబులపూలకుంట మండలం|నంబులపూలకుంట]] ## [[తలుపుల మండలం|తలుపుల]] ## [[తనకల్లు మండలం|తనకల్లు]] #[[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[అగళి మండలం|అగళి]] ## [[అమరాపురం మండలం|అమరాపురం]] ## [[గుడిబండ మండలం|గుడిబండ]] ## [[మడకశిర మండలం|మడకశిర]] ## [[రొళ్ల మండలం|రొళ్ల]] #[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[చిలమత్తూరు మండలం|చిలమత్తూరు]] ## [[గోరంట్ల మండలం|గోరంట్ల]] ## [[హిందూపురం మండలం|హిందూపురం]] ## [[లేపాక్షి మండలం|లేపాక్షి]] ## [[పరిగి మండలం|పరిగి]] ## [[పెనుకొండ మండలం|పెనుకొండ]] ## [[రొద్దం మండలం|రొద్దం]] ## [[సోమందేపల్లె మండలం|సోమందేపల్లె]] #[[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[ఆమడగూరు మండలం|ఆమడగూరు]] ## [[బుక్కపట్నం మండలం|బుక్కపట్నం]] ## [[కొత్తచెరువు మండలం|కొత్తచెరువు]] ## [[నల్లమాడ మండలం|నల్లమాడ]] ## [[ఓబులదేవరచెరువు మండలం|ఓబులదేవరచెరువు]] ## [[పుట్టపర్తి మండలం|పుట్టపర్తి]] {{Div col end}} == నగరాలు, పట్టణాలు == హిందూపురం 1.5 లక్షలకు పైగా జనాభాతో జిల్లాలో అతిపెద్ద నగరం, జిల్లాలో ప్రధాన ఆర్థిక కేంద్రం. జిల్లాలో హిందూపురం, ధర్మవరం, కదిరి వద్ద మూడు పురపాలక సంఘాలు (మునిసిపాలిటీలు), పుట్టపర్తి, పెనుకొండ, మడకశిర వద్ద మూడు నగర పంచాయతీలు ఉన్నాయి. {{sfn|CPO|2022|p=2}} {|class="wikitable sortable" |+ శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలోని నగరాలు/పట్టణాల జాబితా !నగరం/పట్టణం !! హోదా !!రెవెన్యూ డివిజన్ !! జనాభా |- | [[హిందూపురం]] | మునిసిపాలిటీ | పెనుకొండ | 1,51,677 |- | [[ధర్మవరం]] | మునిసిపాలిటీ | ధర్మవరం | 1,21,874 |- | [[కదిరి]] | మునిసిపాలిటీ | కదిరి | 1,12,283 |- | [[పుట్టపర్తి]] | మునిసిపాలిటీ | పుట్టపర్తి | 68,657 |- | [[పెనుకొండ]] | నగర పంచాయతీ | పెనుకొండ | 27,382 |- | [[మడకశిర]] | నగర పంచాయతీ | మడకశిర | 21,464 |} == ఆర్థిక వ్యవస్థ == కియా, బర్గర్ పెయింట్స్, టెక్స్‌పోర్ట్ పరిశ్రమలు జిల్లాలోని ప్రధాన పరిశ్రమలు. కియా ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ పెనుకొండ మండలం యర్రమంచి గ్రామంలోని 536 ఎకరాల ఫ్యాక్టరీలో ఆటోమొబైల్స్‌ను తయారు చేస్తుంది. ఇది రూ. 7948.00 కోట్ల మూలధన పెట్టుబడితో 2019లో వాణిజ్య కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది. ఈ ప్లాంట్ వార్షిక సామర్థ్యం 3,50,000 యూనిట్లు. ఇది 18000 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది. బర్గర్ పెయింట్స్ ఇండియా లిమిటెడ్ హిందూపురంలో పెయింట్ తయారీ యూనిట్‌ను కలిగి ఉంది. ఇది 385 కోట్లు పెట్టుబడి పెట్టింది. ఇది 2016లో కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది. ఇది 1554 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది. హిందూపురం మండలంలోని గొల్లాపురంలో ఉన్న టెక్స్‌పోర్ట్ ఇండస్ట్రీస్ నేసిన, అల్లిన దుస్తుల వస్త్రాన్ని తయారు చేస్తుంది. టెక్స్‌పోర్ట్ ఇండస్ట్రీస్ క్యాజువల్, స్పోర్ట్స్‌వేర్‌లను రూపకల్పన చేసి తయారు చేస్తుంది. ఇది రూ. 70 కోట్ల పెట్టుబడితో సమీకృత మిల్లును కలిగి ఉంది. ఇది నవంబర్ 2017లో కార్యకలాపాలను ప్రారంభించినప్పుడు 250 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది.{{Sfn|CPO|2022|p=8-9}} == విద్య == 2019-20 నాటికి, 40 డిగ్రీ కళాశాలలు, 6 బి.ఎడ్ కళాశాలలు, 5 పాలిటెక్నిక్‌లు, 2 ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు, 15 ఐటీఐలు, 5 ఎంబీఏ, 5 ఎంసిఏ కళాశాలలు ఉన్నాయి.{{Sfn|CPO|2022|p=15}} పుట్టపర్తి ప్రధాన కార్యాలయంతో పాటు కర్ణాటకలోని అనంతపురం, కాడుగోడి, ముద్దేనహళ్ళిలలో అదనపు క్యాంపస్‌లు కలిగిన శ్రీ సత్యసాయి ఉన్నత విద్యాలయం (SSSIHL) డిగ్రీ విశ్వవిద్యాలయం, వివిధ కోర్సులలో విద్యార్థులకు ఉచిత విద్యను అందిస్తోంది, ఇది 2021 నాటికి 40 సంవత్సరాల సేవను పూర్తి చేసుకుంది.<ref>{{Cite web |url=https://www.sssihl.edu.in/about-us/history-timeline/ |title=History & Timeline |access-date=2023-04-24 |website=SSSIHL}}</ref> పాలసముద్రంలో 134 ఎకరాల్లో ఉన్న B.E.S.T Innovation University ప్రైవేట్ విశ్వవిద్యాలయం వివిధ కోర్సులను అందిస్తోంది. == రవాణా == === రహదారి === [[జాతీయ రహదారి 42 (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 42]], [[జాతీయ రహదారి 44 (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 44]], ఎన్‌హెచ్ 342, ఎన్‌హెచ్ 716G, ఎన్‌హెచ్ 544E జిల్లా గుండా వెళుతున్నాయి. === రైలు === ధర్మవరం జిల్లాలో ప్రధాన రైల్వే జంక్షన్. బెంగళూరు-గుంతకల్లు రైలు మార్గం, గుంతకల్లు-తిరుపతి మార్గం జిల్లా గుండా వెళుతున్నాయి.<ref>{{Cite web |url=https://scr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,291,353,1864 |title=Guntakal division map |access-date=2023-04-23 |website=South central railway}}</ref> === విమాన === పుట్టపర్తి విమానాశ్రయం శ్రీ సత్యసాయి ఉన్నత వైద్య విజ్ఞాన సంస్థ, పుట్టపర్తి అత్యవసర ప్రయోజనాల కోసం, పట్టణాన్ని సందర్శించే ప్రముఖుల కోసం సేవలు అందిస్తుంది.<ref>{{cite news |title=Puttaparthi airport to facilitate emergency landings; security to be beefed up |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/250721/puttaparthi-airport-to-facilitate-emergency-landings-security-to-be-b.html |access-date=10 August 2021 |agency=DECCAN CHRONICLE |date=25 Jul 2021}}</ref> అతిసమీపంలోని అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం బెంగళూరు శివారు ప్రాంతమైన [[దేవనహళ్ళి]]లోని [[కెంపేగౌడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]], ఇది పుట్టపర్తి నుండి సుమారు 119 కి.మీ, జిల్లాలోని అతిపెద్ద వాణిజ్య పట్టణమైన హిందూపురం నుండి 84 కి.మీ దూరంలో ఉంది. === ఓడరేవు === అదానీ పోర్ట్స్ & SEZ నిర్వహించే కృష్ణపట్నం పోర్టు (KPCL) జిల్లా నుండి 360 కి.మీ దూరంలో ఉంది. == పర్యాటక ఆకర్షణలు == జిల్లాలో అనేక ఆధ్యాత్మిక, మతపరమైన, చారిత్రక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి.{{Sfn|CPO|2022|p=9-11}} [[File:Kadiri 03.jpg|right|thumb|శ్రీ ఖాద్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం, [[కదిరి]]]] * [[కదిరి]]: కదిరిలోని శ్రీ ఖాద్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం విష్ణువుకు అంకితం చేయబడింది. విష్ణువు పూజ కొరకు ఈ దేవుడిని భృగు మహర్షికి అప్పగించాడని ప్రతీతి. * [[ప్రశాంతి నిలయం]]: శ్రీ సత్యసాయి బాబా స్థాపించిన ఆసుపత్రి, అనేక సంస్థలు. * [[లేపాక్షి]]: విజయనగర సామ్రాజ్య కాలం నాటి వీరభద్ర స్వామి ఆలయం * [[మడకశిర కోట]], 15వ శతాబ్దం నాటి చారిత్రక కోట * [[తిమ్మమ్మ మర్రిమాను]], గుత్తిబయలు: 5 ఎకరాల్లో విస్తరించిన మర్రిచెట్టు. * [[కదిరి]] వద్ద [[బట్రేపల్లి జలపాతం]] * [[పెనుకొండ]] వద్ద స్థిరపడిన సూఫీ సన్యాసి [[బాబా ఫకృద్దీన్]] సమాధి. == ప్రముఖ వ్యక్తులు == ప్రపంచవ్యాప్తంగా భక్తులను కలిగిన 20వ శతాబ్దపు భారతీయ గురువు [[సత్యసాయి బాబా]] పుట్టపర్తిలో జన్మించారు. ఆయన పాఠశాలలు, విశ్వవిద్యాలయం, ఉచిత ఆరోగ్య సంరక్షణ సంస్థలు, తాగునీటి ప్రాజెక్టులను నిర్మించడం ద్వారా రాయలసీమ ప్రాంత మౌలిక సదుపాయాల మెరుగుదలకు సహకరించారు. == మూలాలు == {{Reflist}} {{Cite book|url=https://cdn.s3waas.gov.in/s3647bba344396e7c8170902bcf2e15551/uploads/2022/04/2022041684.pdf|title=Handbook of statistics - 2020 Sri Sathya Sai District |author=CPO|year=2022|access-date=2023-03-07}} == బాహ్య లింకులు == {{Sister project links| wikt=no | commons=Category:Sri Sathya Sai district | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=Q110714863}} * [https://overpass-turbo.eu/map.html?Q=%2F*%0AShow%20Mandals%20with%20English%20labels%20for%20Andhra%20Pradesh%0A*%2F%0A%5Bout%3Ajson%5D%5Btimeout%3A25%5D%3B%0Aarea%5Bname%3D%22Andhra%20Pradesh%22%5D-%3E.b%3B%0Arel(area.b)%5Bname%3D%22Sri%20Sathya%20Sai%22%5D%3B%0Amap_to_area%20-%3E%20.searchArea%3B%0A(%0A%20%20relation%5B%22admin_level%22%3D%226%22%5D(area.searchArea)%3B%0A)%3B%0A%2F%2F%20print%20results%0Aout%20body%20geom%3B%0A%0A%0A%0A%0A%0A%7B%7Bstyle%3A%20%0A%20%20node%2Cway%2Crelation%20%7B%0A%20%20%20%20text%3Aeval(%27tag(%22name%22)%27)%3B%0A%7D%0A%20%7D%7D శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా మండలాలు - ఓవర్‌పాస్ టర్బో OSM ఇంటరాక్టివ్ మ్యాప్] {{ఆంధ్రప్రదేశ్}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:2022లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఏర్పాటు చేసినవి]] [[వర్గం:శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా| ]] 6vf5bf2spml1pgwy29mpqa9174fgh95 4956742 4956740 2026-09-12T11:09:46Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4956742 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని జిల్లా, భారతదేశం}} {{Use dmy dates|date=January 2022}} {{Use Indian English|date=January 2022}} {{Infobox settlement | name = శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా | settlement_type = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] ([[ఆంధ్రప్రదేశ్]]) | image_skyline = Shiva's Bull at Lepakshi (Lepakshi Nandi).jpg | image_caption = [[లేపాక్షి]] వద్ద నంది | image_map = Sri Sathya Sai in Andhra Pradesh (India).svg | mapframe = yes | mapframe-zoom = 7 | mapframe-wikidata = yes | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ ప్రాంతాలు|ప్రాంతం]] | subdivision_name2 = [[రాయలసీమ]] | named_for = [[సత్యసాయి బాబా]] | coordinates = {{coord|14.16|77.81|display=title,inline}} | coor_pinpoint = పుట్టపర్తి | seat_type = ప్రధాన కార్యాలయం | seat = [[పుట్టపర్తి]] | seat1_type = అతిపెద్ద నగరం | seat1 = [[హిందూపురం]] | parts_type = పరిపాలనా విభాగాలు | parts = {{bulleted list| | [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్ల జాబితా|5 రెవెన్యూ డివిజన్లు]] | [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాల జాబితా|32 మండలాలు]] | 467 [[గ్రామాలు]] }} | native_name = | government_footnotes = | government_type = | governing_body = | leader_party = | leader_title = [[జిల్లా కలెక్టర్]] | leader_name = శ్యామ్ ప్రసాద్,{{small| I.A.S. }}<ref>{{Cite web | title=Sri Sathyasai District {{!}} Welcome to Sri Sathyasai District {{!}} India | url=https://srisathyasai.ap.gov.in | access-date=2025-08-29 | website=srisathyasai.ap.gov.in}}</ref> | leader_title1 = [[లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు|లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | leader_name1 = [[హిందూపురం (లోక్‌సభ నియోజకవర్గం)|హిందూపురం]] | leader_title2 = [[లోక్‌సభ సభ్యుడు|ఎంపీ]] | leader_name2 = [[బి. కె. పార్థసారథి]] | leader_title3 = [[శాసనసభ|శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] | leader_name3 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|07]] | total_type = మొత్తం | area_total_km2 = 8925 | area_footnotes = <ref name="demographics"/> {{sfn|CPO|2022|p=12}} | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name="demographics"/> | population_total = 1840043 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset = +05:30 | website = {{URL|https://srisathyasai.ap.gov.in/}} | established_title = ఏర్పాటు | established_date = 4 ఏప్రిల్ 2022 | founder = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] }} '''శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా''' అనేది భారతీయ రాష్ట్రమైన [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని ఒక [[జిల్లా]]. దీని ప్రధాన కార్యాలయం [[పుట్టపర్తి]]లో ఉంది. ఇది 2022 ఏప్రిల్ 4న పూర్వపు [[అనంతపురం జిల్లా]]లోని కొన్ని భాగాలతో ఏర్పాటైంది. == పేరు వెనుక చరిత్ర == [[File:Sathya_Sai_Baba_2013_stamp_of_India.jpg|left|150px|[[శ్రీ సత్యసాయి బాబా]]]] ఈ జిల్లాకు భారతీయ ఆధ్యాత్మిక గురువు [[శ్రీ సత్యసాయి బాబా]] పేరు పెట్టారు. ఆయన పాఠశాలలు, విశ్వవిద్యాలయం, ఉచిత ఆరోగ్య సంరక్షణ సంస్థలు, తాగునీటి ప్రాజెక్టులను నిర్మించడం ద్వారా రాయలసీమ ప్రాంత మౌలిక సదుపాయాల మెరుగుదలకు సహకరించారు. == చరిత్ర == శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా పూర్వపు [[అనంతపురం జిల్లా]]లోని [[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్|ధర్మవరం]], [[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజన్|పెనుకొండ]], [[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను|కదిరి]] రెవెన్యూ డివిజన్ల నుండి 2022 ఏప్రిల్ 4న ఏర్పాటైంది. ఈ ఏర్పాటులో భాగంగా కొత్తగా [[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను|పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజన్]] సృష్టించబడింది.<ref>{{Cite web |date=30 March 2022 |title=New districts to come into force on April 4 |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-to-come-into-force-on-april-4/article65274658.ece |access-date=31 March 2022 |website=[[The Hindu]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=31 March 2022 |title=కొత్త జిల్లా తాజా స్వరూపం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/general/2501/122062849 |access-date=31 March 2022 |website=[[Eenadu.net]] |language=te}}</ref> 2025 డిసెంబరు 31న ఈ జిల్లాలో [[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను|మడకశిర రెవెన్యూ డివిజన్]] ఏర్పాటైంది. == భౌగోళిక శాస్త్రం == ఈ జిల్లాకు ఉత్తరాన [[అనంతపురం జిల్లా]], తూర్పున [[అన్నమయ్య జిల్లా]], [[కడప జిల్లా]], పశ్చిమ, నైరుతి దిశలలో [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[చిత్రదుర్గ జిల్లా]], [[తుమకూరు జిల్లా]], చిక్కబళ్ళాపురం జిల్లాలు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. {{sfn|CPO|2022|p=1}} మల్లప్పకొండ, పెనుకొండ, మడకశిర, నాగసముద్రం ప్రధాన కొండ వరుసలు. ఇవి జిల్లాలోని సాగుకు పనికిరాని, నివాసయోగ్యం కాని ప్రాంతాలుగా ఉన్నాయి.{{sfn|CPO|2022|p=2-4}} పెన్నా, చిత్రావతి, జయమంగళ, మద్దిలేరు, పాపాఘ్ని, వందమానేరు, తడకలేరు, పండమేరు ప్రధాన నదులు.{{sfn|CPO|2022|p=4-5}} ఈ జిల్లా సగటున సుమారు 1760 అడుగుల ఎత్తులో ఉంది, ఇది సంవత్సరం పొడవునా అనుకూలమైన వాతావరణాన్ని అందిస్తుంది. సాధారణ వర్షపాతం 590.9 මිమీ, ఇందులో 60.3% నైరుతి రుతుపవనాల కాలంలో నమోదవుతుంది.{{sfn|CPO|2022|p=5}} మార్చి, ఏప్రిల్, మే నెలలు వేడిగా ఉంటాయి, ఈ సమయంలో సాధారణ గరిష్ట ఉష్ణోగ్రత 37.6 °C నుండి 39.2 °C వరకు ఉంటుంది. డిసెంబరు, జనవరి నెలలు చల్లగా ఉంటాయి, సాధారణ కనిష్ట ఉష్ణోగ్రత 17.5 °C నుండి 17.7 °C వరకు ఉంటుంది.{{sfn|CPO|2022|p=6}} జిల్లాలో ఎక్కువగా ఎర్ర నేలలు ఉన్నాయి.{{sfn|CPO|2022|p=6}} === ఖనిజ వనరులు === జిల్లాలో బంగారం, వజ్రం, క్వార్ట్జ్, గ్రానైట్, పైరోఫిలైట్, రోడ్డు మెటల్, గ్రావెల్ లభిస్తాయి.{{sfn|CPO|2022|p=7-8}} == జనాభా వివరాలు == {{bar box |title=2011 జనగణన ప్రకారం శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో మతాలు<ref name="religion">{{Cite web|date=2011|title=Population by Religion - Andhra Pradesh|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11363/download/14476/DDW28C-01%20MDDS.XLS|website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=మతం |right1=శాతం |float=right |bars= {{bar percent|[[హిందూమతం]]|darkorange|87.89}} {{bar percent|[[ఇస్లాం]]|green|11.47}} {{bar percent|ఇతర లేదా చెప్పలేదు|black|0.64}} |caption=మతాల విస్తరణ }} 2011 జనగణన ప్రకారం, జిల్లా జనాభా 1,840,043, ఇందులో 392,357 (21.32%) మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 975 మంది స్త్రీల లింగ నిష్పత్తి ఉంది. షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలు వరుసగా 2,48,993 (13.53%), 83,966 (4.56%) మంది ఉన్నారు.<ref name="demographics">{{cite web |title=District Census Hand Book – Anantapur |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/160/download/290/DH_2011_2822_PART_A_DCHB_ANANTAPUR.pdf|website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>{{rp|78–83}} {{Pie chart |caption = 2011 జనగణన ప్రకారం శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా భాషలు<ref name="language"/> |label1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] |value1 = 78.47 |color1 = steelblue |label2 = [[ఉర్దూ]] |value2 = 11.03 |color2 = green |label3 = [[కన్నడ]] |value3 = 7.08 |color3 = darkslateblue |label4 = [[లంబాడీ]] |value4 = 2.67 |color4 = khaki |label5 = ఇతర భాషలు |value5 = 0.75 |color5 = grey |thumb=right}} 2011 జనగణన ప్రకారం, జనాభాలో 78.47% మంది తెలుగు, 11.03% మంది ఉర్దూ, 7.08% మంది కన్నడ, 2.67% మంది లంబాడీ తమ మొదటి భాషగా మాట్లాడేవారు.<ref name="language">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Andhra Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10193/download/13305/DDW-C16-STMT-MDDS-2800.XLSX |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == రాజకీయం == జిల్లాలో ఒక పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గం, ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి. పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గం హిందూపురం. దీని పరిధిలోకి వచ్చే శాసనసభ నియోజకవర్గాలు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి.<ref>{{cite web|url=http://ceoandhra.nic.in/Right%20to%20Infn.Act/annex1.htm|title=District-wise Assembly-Constituencies|work=ceoandhra.nic.in}}</ref> {|class="wikitable sortable" !width="50px" style="font-size:75%"|నియోజకవర్గం సంఖ్య !పేరు !style="font-size:75%"|కేటాయింపు<br/>([[దళితులు|SC]]/[[ఆదివాసీలు|ST]]/లేవు) !పార్లమెంట్ |- |156 |[[మడకశిర శాసనసభ నియోజకవర్గం|మడకశిర]] |[[దళితులు|SC]] | rowspan="6" |[[హిందూపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హిందూపురం]] |- |157 |[[హిందూపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|హిందూపురం]] |లేవు |- |158 |[[పెనుకొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెనుకొండ]] |లేవు |- |159 |[[పుట్టపర్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుట్టపర్తి]] |లేవు |- |160 |[[ధర్మవరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధర్మవరం]] |లేవు |- |161 |[[కదిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిరి]] |లేవు |} == పరిపాలనా విభాగాలు == [[File:Sri Sathya Sai.png|alt=Puttaparthy District, Hindupuram District|thumb|శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా శాటిలైట్ వీక్షణ]] జిల్లా 5 రెవెన్యూ డివిజన్లుగా విభజించబడింది: [[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్|ధర్మవరం]], [[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను|మడకశిర]], [[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను|కదిరి]], [[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజన్|పెనుకొండ]], [[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను|పుట్టపర్తి]]. ఇవి మొత్తం 32 మండలాలుగా విభజించబడ్డాయి, ఒక్కో దానికి సబ్ కలెక్టర్ నేతృత్వం వహిస్తారు. === మండలాలు === 5 రెవెన్యూ డివిజన్లుగా విభజించబడిన శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలోని 32 మండలాల జాబితా క్రింద ఇవ్వబడింది.<ref>{{Cite web |date=2022-04-03 |title=New AP Map: Check Out Biggest and Smallest Districts in Andhra Pradesh |url=https://english.sakshi.com/news/andhrapradesh/heres-how-new-ap-map-looks-after-districts-reorganization-153041 |access-date=2022-05-03 |website=Sakshi Post |language=en}}</ref> {{Div col|colwidth=18em}} #[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్]] ## [[బత్తలపల్లె మండలం|బత్తలపల్లె]] ## [[చెన్నే కొత్తపల్లె మండలం|చెన్నే కొత్తపల్లె]] ## [[ధర్మవరం మండలం|ధర్మవరం]] ## [[కనగానపల్లె మండలం|కనగానపల్లె]] ## [[ముదిగుబ్బ మండలం|ముడిగుబ్బ]] ## [[రామగిరి మండలం|రామగిరి]] ## [[తాడిమర్రి మండలం|తాడిమర్రి]] #[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[గాండ్లపెంట మండలం|గాండ్లపెంట]] ## [[కదిరి మండలం|కదిరి]] ## [[నల్లచెరువు మండలం|నల్లచెరువు]] ## [[నంబులపూలకుంట మండలం|నంబులపూలకుంట]] ## [[తలుపుల మండలం|తలుపుల]] ## [[తనకల్లు మండలం|తనకల్లు]] #[[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[అగళి మండలం|అగళి]] ## [[అమరాపురం మండలం|అమరాపురం]] ## [[గుడిబండ మండలం|గుడిబండ]] ## [[మడకశిర మండలం|మడకశిర]] ## [[రొళ్ల మండలం|రొళ్ల]] #[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[చిలమత్తూరు మండలం|చిలమత్తూరు]] ## [[గోరంట్ల మండలం|గోరంట్ల]] ## [[హిందూపురం మండలం|హిందూపురం]] ## [[లేపాక్షి మండలం|లేపాక్షి]] ## [[పరిగి మండలం|పరిగి]] ## [[పెనుకొండ మండలం|పెనుకొండ]] ## [[రొద్దం మండలం|రొద్దం]] ## [[సోమందేపల్లె మండలం|సోమందేపల్లె]] #[[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[ఆమడగూరు మండలం|ఆమడగూరు]] ## [[బుక్కపట్నం మండలం|బుక్కపట్నం]] ## [[కొత్తచెరువు మండలం|కొత్తచెరువు]] ## [[నల్లమాడ మండలం|నల్లమాడ]] ## [[ఓబులదేవరచెరువు మండలం|ఓబులదేవరచెరువు]] ## [[పుట్టపర్తి మండలం|పుట్టపర్తి]] {{Div col end}} == నగరాలు, పట్టణాలు == హిందూపురం 1.5 లక్షలకు పైగా జనాభాతో జిల్లాలో అతిపెద్ద నగరం, జిల్లాలో ప్రధాన ఆర్థిక కేంద్రం. జిల్లాలో హిందూపురం, ధర్మవరం, కదిరి వద్ద మూడు పురపాలక సంఘాలు (మునిసిపాలిటీలు), పుట్టపర్తి, పెనుకొండ, మడకశిర వద్ద మూడు నగర పంచాయతీలు ఉన్నాయి. {{sfn|CPO|2022|p=2}} {|class="wikitable sortable" |+ శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలోని నగరాలు/పట్టణాల జాబితా !నగరం/పట్టణం !! హోదా !!రెవెన్యూ డివిజన్ !! జనాభా |- | [[హిందూపురం]] | మునిసిపాలిటీ | పెనుకొండ | 1,51,677 |- | [[ధర్మవరం]] | మునిసిపాలిటీ | ధర్మవరం | 1,21,874 |- | [[కదిరి]] | మునిసిపాలిటీ | కదిరి | 1,12,283 |- | [[పుట్టపర్తి]] | మునిసిపాలిటీ | పుట్టపర్తి | 68,657 |- | [[పెనుకొండ]] | నగర పంచాయతీ | పెనుకొండ | 27,382 |- | [[మడకశిర]] | నగర పంచాయతీ | మడకశిర | 21,464 |} == ఆర్థిక వ్యవస్థ == కియా, బర్గర్ పెయింట్స్, టెక్స్‌పోర్ట్ పరిశ్రమలు జిల్లాలోని ప్రధాన పరిశ్రమలు. కియా ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ పెనుకొండ మండలం యర్రమంచి గ్రామంలోని 536 ఎకరాల ఫ్యాక్టరీలో ఆటోమొబైల్స్‌ను తయారు చేస్తుంది. ఇది రూ. 7948.00 కోట్ల మూలధన పెట్టుబడితో 2019లో వాణిజ్య కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది. ఈ ప్లాంట్ వార్షిక సామర్థ్యం 3,50,000 యూనిట్లు. ఇది 18000 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది. బర్గర్ పెయింట్స్ ఇండియా లిమిటెడ్ హిందూపురంలో పెయింట్ తయారీ యూనిట్‌ను కలిగి ఉంది. ఇది 385 కోట్లు పెట్టుబడి పెట్టింది. ఇది 2016లో కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది. ఇది 1554 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది. హిందూపురం మండలంలోని గొల్లాపురంలో ఉన్న టెక్స్‌పోర్ట్ ఇండస్ట్రీస్ నేసిన, అల్లిన దుస్తుల వస్త్రాన్ని తయారు చేస్తుంది. టెక్స్‌పోర్ట్ ఇండస్ట్రీస్ క్యాజువల్, స్పోర్ట్స్‌వేర్‌లను రూపకల్పన చేసి తయారు చేస్తుంది. ఇది రూ. 70 కోట్ల పెట్టుబడితో సమీకృత మిల్లును కలిగి ఉంది. ఇది నవంబర్ 2017లో కార్యకలాపాలను ప్రారంభించినప్పుడు 250 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది.{{Sfn|CPO|2022|p=8-9}} == విద్య == 2019-20 నాటికి, 40 డిగ్రీ కళాశాలలు, 6 బి.ఎడ్ కళాశాలలు, 5 పాలిటెక్నిక్‌లు, 2 ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు, 15 ఐటీఐలు, 5 ఎంబీఏ, 5 ఎంసిఏ కళాశాలలు ఉన్నాయి.{{Sfn|CPO|2022|p=15}} పుట్టపర్తి ప్రధాన కార్యాలయంతో పాటు కర్ణాటకలోని అనంతపురం, కాడుగోడి, ముద్దేనహళ్ళిలలో అదనపు క్యాంపస్‌లు కలిగిన శ్రీ సత్యసాయి ఉన్నత విద్యాలయం (SSSIHL) డిగ్రీ విశ్వవిద్యాలయం, వివిధ కోర్సులలో విద్యార్థులకు ఉచిత విద్యను అందిస్తోంది, ఇది 2021 నాటికి 40 సంవత్సరాల సేవను పూర్తి చేసుకుంది.<ref>{{Cite web |url=https://www.sssihl.edu.in/about-us/history-timeline/ |title=History & Timeline |access-date=2023-04-24 |website=SSSIHL}}</ref> పాలసముద్రంలో 134 ఎకరాల్లో ఉన్న B.E.S.T Innovation University ప్రైవేట్ విశ్వవిద్యాలయం వివిధ కోర్సులను అందిస్తోంది. == రవాణా == === రహదారి === [[జాతీయ రహదారి 42 (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 42]], [[జాతీయ రహదారి 44 (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 44]], ఎన్‌హెచ్ 342, ఎన్‌హెచ్ 716G, ఎన్‌హెచ్ 544E జిల్లా గుండా వెళుతున్నాయి. === రైలు === ధర్మవరం జిల్లాలో ప్రధాన రైల్వే జంక్షన్. బెంగళూరు-గుంతకల్లు రైలు మార్గం, గుంతకల్లు-తిరుపతి మార్గం జిల్లా గుండా వెళుతున్నాయి.<ref>{{Cite web |url=https://scr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,291,353,1864 |title=Guntakal division map |access-date=2023-04-23 |website=South central railway}}</ref> === విమాన === పుట్టపర్తి విమానాశ్రయం శ్రీ సత్యసాయి ఉన్నత వైద్య విజ్ఞాన సంస్థ, పుట్టపర్తి అత్యవసర ప్రయోజనాల కోసం, పట్టణాన్ని సందర్శించే ప్రముఖుల కోసం సేవలు అందిస్తుంది.<ref>{{cite news |title=Puttaparthi airport to facilitate emergency landings; security to be beefed up |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/250721/puttaparthi-airport-to-facilitate-emergency-landings-security-to-be-b.html |access-date=10 August 2021 |agency=DECCAN CHRONICLE |date=25 Jul 2021}}</ref> అతిసమీపంలోని అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం బెంగళూరు శివారు ప్రాంతమైన [[దేవనహళ్ళి]]లోని [[కెంపేగౌడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]], ఇది పుట్టపర్తి నుండి సుమారు 119 కి.మీ, జిల్లాలోని అతిపెద్ద వాణిజ్య పట్టణమైన హిందూపురం నుండి 84 కి.మీ దూరంలో ఉంది. === ఓడరేవు === అదానీ పోర్ట్స్ & SEZ నిర్వహించే కృష్ణపట్నం పోర్టు (KPCL) జిల్లా నుండి 360 కి.మీ దూరంలో ఉంది. == పర్యాటక ఆకర్షణలు == జిల్లాలో అనేక ఆధ్యాత్మిక, మతపరమైన, చారిత్రక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి.{{Sfn|CPO|2022|p=9-11}} [[File:Kadiri 03.jpg|right|thumb|శ్రీ ఖాద్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం, [[కదిరి]]]] * [[కదిరి]]: కదిరిలోని శ్రీ ఖాద్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం విష్ణువుకు అంకితం చేయబడింది. విష్ణువు పూజ కొరకు ఈ దేవుడిని భృగు మహర్షికి అప్పగించాడని ప్రతీతి. * [[ప్రశాంతి నిలయం]]: శ్రీ సత్యసాయి బాబా స్థాపించిన ఆసుపత్రి, అనేక సంస్థలు. * [[లేపాక్షి]]: విజయనగర సామ్రాజ్య కాలం నాటి వీరభద్ర స్వామి ఆలయం * [[మడకశిర కోట]], 15వ శతాబ్దం నాటి చారిత్రక కోట * [[తిమ్మమ్మ మర్రిమాను]], గుత్తిబయలు: 5 ఎకరాల్లో విస్తరించిన మర్రిచెట్టు. * [[కదిరి]] వద్ద [[బట్రేపల్లి జలపాతం]] * [[పెనుకొండ]] వద్ద స్థిరపడిన సూఫీ సన్యాసి [[బాబా ఫకృద్దీన్]] సమాధి. == ప్రముఖ వ్యక్తులు == ప్రపంచవ్యాప్తంగా భక్తులను కలిగిన 20వ శతాబ్దపు భారతీయ గురువు [[సత్యసాయి బాబా]] పుట్టపర్తిలో జన్మించారు. ఆయన పాఠశాలలు, విశ్వవిద్యాలయం, ఉచిత ఆరోగ్య సంరక్షణ సంస్థలు, తాగునీటి ప్రాజెక్టులను నిర్మించడం ద్వారా రాయలసీమ ప్రాంత మౌలిక సదుపాయాల మెరుగుదలకు సహకరించారు. == మూలాలు == {{Reflist}} {{Cite book|url=https://cdn.s3waas.gov.in/s3647bba344396e7c8170902bcf2e15551/uploads/2022/04/2022041684.pdf|title=Handbook of statistics - 2020 Sri Sathya Sai District |author=CPO|year=2022|access-date=2023-03-07}} == బాహ్య లింకులు == {{Sister project links| wikt=no | commons=Category:Sri Sathya Sai district | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=Q110714863}} * [https://overpass-turbo.eu/map.html?Q=%2F*%0AShow%20Mandals%20with%20English%20labels%20for%20Andhra%20Pradesh%0A*%2F%0A%5Bout%3Ajson%5D%5Btimeout%3A25%5D%3B%0Aarea%5Bname%3D%22Andhra%20Pradesh%22%5D-%3E.b%3B%0Arel(area.b)%5Bname%3D%22Sri%20Sathya%20Sai%22%5D%3B%0Amap_to_area%20-%3E%20.searchArea%3B%0A(%0A%20%20relation%5B%22admin_level%22%3D%226%22%5D(area.searchArea)%3B%0A)%3B%0A%2F%2F%20print%20results%0Aout%20body%20geom%3B%0A%0A%0A%0A%0A%0A%7B%7Bstyle%3A%20%0A%20%20node%2Cway%2Crelation%20%7B%0A%20%20%20%20text%3Aeval(%27tag(%22name%22)%27)%3B%0A%7D%0A%20%7D%7D శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా మండలాలు - ఓవర్‌పాస్ టర్బో OSM ఇంటరాక్టివ్ మ్యాప్] {{ఆంధ్రప్రదేశ్}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:2022లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఏర్పాటు చేసినవి]] [[వర్గం:శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా| ]] gwjo4iu3kqqrxklgkb4op0oq1l2kp8e 4956759 4956742 2026-09-12T11:18:46Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[వర్గం:వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956759 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని జిల్లా, భారతదేశం}} {{Use dmy dates|date=January 2022}} {{Use Indian English|date=January 2022}} {{Infobox settlement | name = శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా | settlement_type = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] ([[ఆంధ్రప్రదేశ్]]) | image_skyline = Shiva's Bull at Lepakshi (Lepakshi Nandi).jpg | image_caption = [[లేపాక్షి]] వద్ద నంది | image_map = Sri Sathya Sai in Andhra Pradesh (India).svg | mapframe = yes | mapframe-zoom = 7 | mapframe-wikidata = yes | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ ప్రాంతాలు|ప్రాంతం]] | subdivision_name2 = [[రాయలసీమ]] | named_for = [[సత్యసాయి బాబా]] | coordinates = {{coord|14.16|77.81|display=title,inline}} | coor_pinpoint = పుట్టపర్తి | seat_type = ప్రధాన కార్యాలయం | seat = [[పుట్టపర్తి]] | seat1_type = అతిపెద్ద నగరం | seat1 = [[హిందూపురం]] | parts_type = పరిపాలనా విభాగాలు | parts = {{bulleted list| | [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్ల జాబితా|5 రెవెన్యూ డివిజన్లు]] | [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాల జాబితా|32 మండలాలు]] | 467 [[గ్రామాలు]] }} | native_name = | government_footnotes = | government_type = | governing_body = | leader_party = | leader_title = [[జిల్లా కలెక్టర్]] | leader_name = శ్యామ్ ప్రసాద్,{{small| I.A.S. }}<ref>{{Cite web | title=Sri Sathyasai District {{!}} Welcome to Sri Sathyasai District {{!}} India | url=https://srisathyasai.ap.gov.in | access-date=2025-08-29 | website=srisathyasai.ap.gov.in}}</ref> | leader_title1 = [[లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు|లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | leader_name1 = [[హిందూపురం (లోక్‌సభ నియోజకవర్గం)|హిందూపురం]] | leader_title2 = [[లోక్‌సభ సభ్యుడు|ఎంపీ]] | leader_name2 = [[బి. కె. పార్థసారథి]] | leader_title3 = [[శాసనసభ|శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] | leader_name3 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|07]] | total_type = మొత్తం | area_total_km2 = 8925 | area_footnotes = <ref name="demographics"/> {{sfn|CPO|2022|p=12}} | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name="demographics"/> | population_total = 1840043 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset = +05:30 | website = {{URL|https://srisathyasai.ap.gov.in/}} | established_title = ఏర్పాటు | established_date = 4 ఏప్రిల్ 2022 | founder = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] }} '''శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా''' అనేది భారతీయ రాష్ట్రమైన [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని ఒక [[జిల్లా]]. దీని ప్రధాన కార్యాలయం [[పుట్టపర్తి]]లో ఉంది. ఇది 2022 ఏప్రిల్ 4న పూర్వపు [[అనంతపురం జిల్లా]]లోని కొన్ని భాగాలతో ఏర్పాటైంది. == పేరు వెనుక చరిత్ర == [[File:Sathya_Sai_Baba_2013_stamp_of_India.jpg|left|150px|[[శ్రీ సత్యసాయి బాబా]]]] ఈ జిల్లాకు భారతీయ ఆధ్యాత్మిక గురువు [[శ్రీ సత్యసాయి బాబా]] పేరు పెట్టారు. ఆయన పాఠశాలలు, విశ్వవిద్యాలయం, ఉచిత ఆరోగ్య సంరక్షణ సంస్థలు, తాగునీటి ప్రాజెక్టులను నిర్మించడం ద్వారా రాయలసీమ ప్రాంత మౌలిక సదుపాయాల మెరుగుదలకు సహకరించారు. == చరిత్ర == శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా పూర్వపు [[అనంతపురం జిల్లా]]లోని [[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్|ధర్మవరం]], [[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజన్|పెనుకొండ]], [[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను|కదిరి]] రెవెన్యూ డివిజన్ల నుండి 2022 ఏప్రిల్ 4న ఏర్పాటైంది. ఈ ఏర్పాటులో భాగంగా కొత్తగా [[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను|పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజన్]] సృష్టించబడింది.<ref>{{Cite web |date=30 March 2022 |title=New districts to come into force on April 4 |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-to-come-into-force-on-april-4/article65274658.ece |access-date=31 March 2022 |website=[[The Hindu]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=31 March 2022 |title=కొత్త జిల్లా తాజా స్వరూపం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/general/2501/122062849 |access-date=31 March 2022 |website=[[Eenadu.net]] |language=te}}</ref> 2025 డిసెంబరు 31న ఈ జిల్లాలో [[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను|మడకశిర రెవెన్యూ డివిజన్]] ఏర్పాటైంది. == భౌగోళిక శాస్త్రం == ఈ జిల్లాకు ఉత్తరాన [[అనంతపురం జిల్లా]], తూర్పున [[అన్నమయ్య జిల్లా]], [[కడప జిల్లా]], పశ్చిమ, నైరుతి దిశలలో [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[చిత్రదుర్గ జిల్లా]], [[తుమకూరు జిల్లా]], చిక్కబళ్ళాపురం జిల్లాలు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. {{sfn|CPO|2022|p=1}} మల్లప్పకొండ, పెనుకొండ, మడకశిర, నాగసముద్రం ప్రధాన కొండ వరుసలు. ఇవి జిల్లాలోని సాగుకు పనికిరాని, నివాసయోగ్యం కాని ప్రాంతాలుగా ఉన్నాయి.{{sfn|CPO|2022|p=2-4}} పెన్నా, చిత్రావతి, జయమంగళ, మద్దిలేరు, పాపాఘ్ని, వందమానేరు, తడకలేరు, పండమేరు ప్రధాన నదులు.{{sfn|CPO|2022|p=4-5}} ఈ జిల్లా సగటున సుమారు 1760 అడుగుల ఎత్తులో ఉంది, ఇది సంవత్సరం పొడవునా అనుకూలమైన వాతావరణాన్ని అందిస్తుంది. సాధారణ వర్షపాతం 590.9 මිమీ, ఇందులో 60.3% నైరుతి రుతుపవనాల కాలంలో నమోదవుతుంది.{{sfn|CPO|2022|p=5}} మార్చి, ఏప్రిల్, మే నెలలు వేడిగా ఉంటాయి, ఈ సమయంలో సాధారణ గరిష్ట ఉష్ణోగ్రత 37.6 °C నుండి 39.2 °C వరకు ఉంటుంది. డిసెంబరు, జనవరి నెలలు చల్లగా ఉంటాయి, సాధారణ కనిష్ట ఉష్ణోగ్రత 17.5 °C నుండి 17.7 °C వరకు ఉంటుంది.{{sfn|CPO|2022|p=6}} జిల్లాలో ఎక్కువగా ఎర్ర నేలలు ఉన్నాయి.{{sfn|CPO|2022|p=6}} === ఖనిజ వనరులు === జిల్లాలో బంగారం, వజ్రం, క్వార్ట్జ్, గ్రానైట్, పైరోఫిలైట్, రోడ్డు మెటల్, గ్రావెల్ లభిస్తాయి.{{sfn|CPO|2022|p=7-8}} == జనాభా వివరాలు == {{bar box |title=2011 జనగణన ప్రకారం శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో మతాలు<ref name="religion">{{Cite web|date=2011|title=Population by Religion - Andhra Pradesh|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11363/download/14476/DDW28C-01%20MDDS.XLS|website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=మతం |right1=శాతం |float=right |bars= {{bar percent|[[హిందూమతం]]|darkorange|87.89}} {{bar percent|[[ఇస్లాం]]|green|11.47}} {{bar percent|ఇతర లేదా చెప్పలేదు|black|0.64}} |caption=మతాల విస్తరణ }} 2011 జనగణన ప్రకారం, జిల్లా జనాభా 1,840,043, ఇందులో 392,357 (21.32%) మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 975 మంది స్త్రీల లింగ నిష్పత్తి ఉంది. షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలు వరుసగా 2,48,993 (13.53%), 83,966 (4.56%) మంది ఉన్నారు.<ref name="demographics">{{cite web |title=District Census Hand Book – Anantapur |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/160/download/290/DH_2011_2822_PART_A_DCHB_ANANTAPUR.pdf|website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>{{rp|78–83}} {{Pie chart |caption = 2011 జనగణన ప్రకారం శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా భాషలు<ref name="language"/> |label1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] |value1 = 78.47 |color1 = steelblue |label2 = [[ఉర్దూ]] |value2 = 11.03 |color2 = green |label3 = [[కన్నడ]] |value3 = 7.08 |color3 = darkslateblue |label4 = [[లంబాడీ]] |value4 = 2.67 |color4 = khaki |label5 = ఇతర భాషలు |value5 = 0.75 |color5 = grey |thumb=right}} 2011 జనగణన ప్రకారం, జనాభాలో 78.47% మంది తెలుగు, 11.03% మంది ఉర్దూ, 7.08% మంది కన్నడ, 2.67% మంది లంబాడీ తమ మొదటి భాషగా మాట్లాడేవారు.<ref name="language">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Andhra Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10193/download/13305/DDW-C16-STMT-MDDS-2800.XLSX |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == రాజకీయం == జిల్లాలో ఒక పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గం, ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి. పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గం హిందూపురం. దీని పరిధిలోకి వచ్చే శాసనసభ నియోజకవర్గాలు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి.<ref>{{cite web|url=http://ceoandhra.nic.in/Right%20to%20Infn.Act/annex1.htm|title=District-wise Assembly-Constituencies|work=ceoandhra.nic.in}}</ref> {|class="wikitable sortable" !width="50px" style="font-size:75%"|నియోజకవర్గం సంఖ్య !పేరు !style="font-size:75%"|కేటాయింపు<br/>([[దళితులు|SC]]/[[ఆదివాసీలు|ST]]/లేవు) !పార్లమెంట్ |- |156 |[[మడకశిర శాసనసభ నియోజకవర్గం|మడకశిర]] |[[దళితులు|SC]] | rowspan="6" |[[హిందూపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హిందూపురం]] |- |157 |[[హిందూపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|హిందూపురం]] |లేవు |- |158 |[[పెనుకొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెనుకొండ]] |లేవు |- |159 |[[పుట్టపర్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుట్టపర్తి]] |లేవు |- |160 |[[ధర్మవరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధర్మవరం]] |లేవు |- |161 |[[కదిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిరి]] |లేవు |} == పరిపాలనా విభాగాలు == [[File:Sri Sathya Sai.png|alt=Puttaparthy District, Hindupuram District|thumb|శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా శాటిలైట్ వీక్షణ]] జిల్లా 5 రెవెన్యూ డివిజన్లుగా విభజించబడింది: [[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్|ధర్మవరం]], [[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను|మడకశిర]], [[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను|కదిరి]], [[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజన్|పెనుకొండ]], [[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను|పుట్టపర్తి]]. ఇవి మొత్తం 32 మండలాలుగా విభజించబడ్డాయి, ఒక్కో దానికి సబ్ కలెక్టర్ నేతృత్వం వహిస్తారు. === మండలాలు === 5 రెవెన్యూ డివిజన్లుగా విభజించబడిన శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలోని 32 మండలాల జాబితా క్రింద ఇవ్వబడింది.<ref>{{Cite web |date=2022-04-03 |title=New AP Map: Check Out Biggest and Smallest Districts in Andhra Pradesh |url=https://english.sakshi.com/news/andhrapradesh/heres-how-new-ap-map-looks-after-districts-reorganization-153041 |access-date=2022-05-03 |website=Sakshi Post |language=en}}</ref> {{Div col|colwidth=18em}} #[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్]] ## [[బత్తలపల్లె మండలం|బత్తలపల్లె]] ## [[చెన్నే కొత్తపల్లె మండలం|చెన్నే కొత్తపల్లె]] ## [[ధర్మవరం మండలం|ధర్మవరం]] ## [[కనగానపల్లె మండలం|కనగానపల్లె]] ## [[ముదిగుబ్బ మండలం|ముడిగుబ్బ]] ## [[రామగిరి మండలం|రామగిరి]] ## [[తాడిమర్రి మండలం|తాడిమర్రి]] #[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[గాండ్లపెంట మండలం|గాండ్లపెంట]] ## [[కదిరి మండలం|కదిరి]] ## [[నల్లచెరువు మండలం|నల్లచెరువు]] ## [[నంబులపూలకుంట మండలం|నంబులపూలకుంట]] ## [[తలుపుల మండలం|తలుపుల]] ## [[తనకల్లు మండలం|తనకల్లు]] #[[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[అగళి మండలం|అగళి]] ## [[అమరాపురం మండలం|అమరాపురం]] ## [[గుడిబండ మండలం|గుడిబండ]] ## [[మడకశిర మండలం|మడకశిర]] ## [[రొళ్ల మండలం|రొళ్ల]] #[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[చిలమత్తూరు మండలం|చిలమత్తూరు]] ## [[గోరంట్ల మండలం|గోరంట్ల]] ## [[హిందూపురం మండలం|హిందూపురం]] ## [[లేపాక్షి మండలం|లేపాక్షి]] ## [[పరిగి మండలం|పరిగి]] ## [[పెనుకొండ మండలం|పెనుకొండ]] ## [[రొద్దం మండలం|రొద్దం]] ## [[సోమందేపల్లె మండలం|సోమందేపల్లె]] #[[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[ఆమడగూరు మండలం|ఆమడగూరు]] ## [[బుక్కపట్నం మండలం|బుక్కపట్నం]] ## [[కొత్తచెరువు మండలం|కొత్తచెరువు]] ## [[నల్లమాడ మండలం|నల్లమాడ]] ## [[ఓబులదేవరచెరువు మండలం|ఓబులదేవరచెరువు]] ## [[పుట్టపర్తి మండలం|పుట్టపర్తి]] {{Div col end}} == నగరాలు, పట్టణాలు == హిందూపురం 1.5 లక్షలకు పైగా జనాభాతో జిల్లాలో అతిపెద్ద నగరం, జిల్లాలో ప్రధాన ఆర్థిక కేంద్రం. జిల్లాలో హిందూపురం, ధర్మవరం, కదిరి వద్ద మూడు పురపాలక సంఘాలు (మునిసిపాలిటీలు), పుట్టపర్తి, పెనుకొండ, మడకశిర వద్ద మూడు నగర పంచాయతీలు ఉన్నాయి. {{sfn|CPO|2022|p=2}} {|class="wikitable sortable" |+ శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలోని నగరాలు/పట్టణాల జాబితా !నగరం/పట్టణం !! హోదా !!రెవెన్యూ డివిజన్ !! జనాభా |- | [[హిందూపురం]] | మునిసిపాలిటీ | పెనుకొండ | 1,51,677 |- | [[ధర్మవరం]] | మునిసిపాలిటీ | ధర్మవరం | 1,21,874 |- | [[కదిరి]] | మునిసిపాలిటీ | కదిరి | 1,12,283 |- | [[పుట్టపర్తి]] | మునిసిపాలిటీ | పుట్టపర్తి | 68,657 |- | [[పెనుకొండ]] | నగర పంచాయతీ | పెనుకొండ | 27,382 |- | [[మడకశిర]] | నగర పంచాయతీ | మడకశిర | 21,464 |} == ఆర్థిక వ్యవస్థ == కియా, బర్గర్ పెయింట్స్, టెక్స్‌పోర్ట్ పరిశ్రమలు జిల్లాలోని ప్రధాన పరిశ్రమలు. కియా ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ పెనుకొండ మండలం యర్రమంచి గ్రామంలోని 536 ఎకరాల ఫ్యాక్టరీలో ఆటోమొబైల్స్‌ను తయారు చేస్తుంది. ఇది రూ. 7948.00 కోట్ల మూలధన పెట్టుబడితో 2019లో వాణిజ్య కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది. ఈ ప్లాంట్ వార్షిక సామర్థ్యం 3,50,000 యూనిట్లు. ఇది 18000 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది. బర్గర్ పెయింట్స్ ఇండియా లిమిటెడ్ హిందూపురంలో పెయింట్ తయారీ యూనిట్‌ను కలిగి ఉంది. ఇది 385 కోట్లు పెట్టుబడి పెట్టింది. ఇది 2016లో కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది. ఇది 1554 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది. హిందూపురం మండలంలోని గొల్లాపురంలో ఉన్న టెక్స్‌పోర్ట్ ఇండస్ట్రీస్ నేసిన, అల్లిన దుస్తుల వస్త్రాన్ని తయారు చేస్తుంది. టెక్స్‌పోర్ట్ ఇండస్ట్రీస్ క్యాజువల్, స్పోర్ట్స్‌వేర్‌లను రూపకల్పన చేసి తయారు చేస్తుంది. ఇది రూ. 70 కోట్ల పెట్టుబడితో సమీకృత మిల్లును కలిగి ఉంది. ఇది నవంబర్ 2017లో కార్యకలాపాలను ప్రారంభించినప్పుడు 250 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది.{{Sfn|CPO|2022|p=8-9}} == విద్య == 2019-20 నాటికి, 40 డిగ్రీ కళాశాలలు, 6 బి.ఎడ్ కళాశాలలు, 5 పాలిటెక్నిక్‌లు, 2 ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు, 15 ఐటీఐలు, 5 ఎంబీఏ, 5 ఎంసిఏ కళాశాలలు ఉన్నాయి.{{Sfn|CPO|2022|p=15}} పుట్టపర్తి ప్రధాన కార్యాలయంతో పాటు కర్ణాటకలోని అనంతపురం, కాడుగోడి, ముద్దేనహళ్ళిలలో అదనపు క్యాంపస్‌లు కలిగిన శ్రీ సత్యసాయి ఉన్నత విద్యాలయం (SSSIHL) డిగ్రీ విశ్వవిద్యాలయం, వివిధ కోర్సులలో విద్యార్థులకు ఉచిత విద్యను అందిస్తోంది, ఇది 2021 నాటికి 40 సంవత్సరాల సేవను పూర్తి చేసుకుంది.<ref>{{Cite web |url=https://www.sssihl.edu.in/about-us/history-timeline/ |title=History & Timeline |access-date=2023-04-24 |website=SSSIHL}}</ref> పాలసముద్రంలో 134 ఎకరాల్లో ఉన్న B.E.S.T Innovation University ప్రైవేట్ విశ్వవిద్యాలయం వివిధ కోర్సులను అందిస్తోంది. == రవాణా == === రహదారి === [[జాతీయ రహదారి 42 (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 42]], [[జాతీయ రహదారి 44 (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 44]], ఎన్‌హెచ్ 342, ఎన్‌హెచ్ 716G, ఎన్‌హెచ్ 544E జిల్లా గుండా వెళుతున్నాయి. === రైలు === ధర్మవరం జిల్లాలో ప్రధాన రైల్వే జంక్షన్. బెంగళూరు-గుంతకల్లు రైలు మార్గం, గుంతకల్లు-తిరుపతి మార్గం జిల్లా గుండా వెళుతున్నాయి.<ref>{{Cite web |url=https://scr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,291,353,1864 |title=Guntakal division map |access-date=2023-04-23 |website=South central railway}}</ref> === విమాన === పుట్టపర్తి విమానాశ్రయం శ్రీ సత్యసాయి ఉన్నత వైద్య విజ్ఞాన సంస్థ, పుట్టపర్తి అత్యవసర ప్రయోజనాల కోసం, పట్టణాన్ని సందర్శించే ప్రముఖుల కోసం సేవలు అందిస్తుంది.<ref>{{cite news |title=Puttaparthi airport to facilitate emergency landings; security to be beefed up |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/250721/puttaparthi-airport-to-facilitate-emergency-landings-security-to-be-b.html |access-date=10 August 2021 |agency=DECCAN CHRONICLE |date=25 Jul 2021}}</ref> అతిసమీపంలోని అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం బెంగళూరు శివారు ప్రాంతమైన [[దేవనహళ్ళి]]లోని [[కెంపేగౌడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]], ఇది పుట్టపర్తి నుండి సుమారు 119 కి.మీ, జిల్లాలోని అతిపెద్ద వాణిజ్య పట్టణమైన హిందూపురం నుండి 84 కి.మీ దూరంలో ఉంది. === ఓడరేవు === అదానీ పోర్ట్స్ & SEZ నిర్వహించే కృష్ణపట్నం పోర్టు (KPCL) జిల్లా నుండి 360 కి.మీ దూరంలో ఉంది. == పర్యాటక ఆకర్షణలు == జిల్లాలో అనేక ఆధ్యాత్మిక, మతపరమైన, చారిత్రక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి.{{Sfn|CPO|2022|p=9-11}} [[File:Kadiri 03.jpg|right|thumb|శ్రీ ఖాద్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం, [[కదిరి]]]] * [[కదిరి]]: కదిరిలోని శ్రీ ఖాద్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం విష్ణువుకు అంకితం చేయబడింది. విష్ణువు పూజ కొరకు ఈ దేవుడిని భృగు మహర్షికి అప్పగించాడని ప్రతీతి. * [[ప్రశాంతి నిలయం]]: శ్రీ సత్యసాయి బాబా స్థాపించిన ఆసుపత్రి, అనేక సంస్థలు. * [[లేపాక్షి]]: విజయనగర సామ్రాజ్య కాలం నాటి వీరభద్ర స్వామి ఆలయం * [[మడకశిర కోట]], 15వ శతాబ్దం నాటి చారిత్రక కోట * [[తిమ్మమ్మ మర్రిమాను]], గుత్తిబయలు: 5 ఎకరాల్లో విస్తరించిన మర్రిచెట్టు. * [[కదిరి]] వద్ద [[బట్రేపల్లి జలపాతం]] * [[పెనుకొండ]] వద్ద స్థిరపడిన సూఫీ సన్యాసి [[బాబా ఫకృద్దీన్]] సమాధి. == ప్రముఖ వ్యక్తులు == ప్రపంచవ్యాప్తంగా భక్తులను కలిగిన 20వ శతాబ్దపు భారతీయ గురువు [[సత్యసాయి బాబా]] పుట్టపర్తిలో జన్మించారు. ఆయన పాఠశాలలు, విశ్వవిద్యాలయం, ఉచిత ఆరోగ్య సంరక్షణ సంస్థలు, తాగునీటి ప్రాజెక్టులను నిర్మించడం ద్వారా రాయలసీమ ప్రాంత మౌలిక సదుపాయాల మెరుగుదలకు సహకరించారు. == మూలాలు == {{Reflist}} {{Cite book|url=https://cdn.s3waas.gov.in/s3647bba344396e7c8170902bcf2e15551/uploads/2022/04/2022041684.pdf|title=Handbook of statistics - 2020 Sri Sathya Sai District |author=CPO|year=2022|access-date=2023-03-07}} == బాహ్య లింకులు == {{Sister project links| wikt=no | commons=Category:Sri Sathya Sai district | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=Q110714863}} * [https://overpass-turbo.eu/map.html?Q=%2F*%0AShow%20Mandals%20with%20English%20labels%20for%20Andhra%20Pradesh%0A*%2F%0A%5Bout%3Ajson%5D%5Btimeout%3A25%5D%3B%0Aarea%5Bname%3D%22Andhra%20Pradesh%22%5D-%3E.b%3B%0Arel(area.b)%5Bname%3D%22Sri%20Sathya%20Sai%22%5D%3B%0Amap_to_area%20-%3E%20.searchArea%3B%0A(%0A%20%20relation%5B%22admin_level%22%3D%226%22%5D(area.searchArea)%3B%0A)%3B%0A%2F%2F%20print%20results%0Aout%20body%20geom%3B%0A%0A%0A%0A%0A%0A%7B%7Bstyle%3A%20%0A%20%20node%2Cway%2Crelation%20%7B%0A%20%20%20%20text%3Aeval(%27tag(%22name%22)%27)%3B%0A%7D%0A%20%7D%7D శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా మండలాలు - ఓవర్‌పాస్ టర్బో OSM ఇంటరాక్టివ్ మ్యాప్] {{ఆంధ్రప్రదేశ్}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:2022లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఏర్పాటు చేసినవి]] [[వర్గం:శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా| ]] [[వర్గం:వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] 8dm5lcfoq7r6138wsdxcylbb42jem6c 0 348696 4956399 4642150 2026-09-11T16:48:01Z DUDIPALLA VIJAYA KUMAR 154088 1994లో బూర్గంపాడు నియోజకవర్గంలో టీడీపీ పోటీ చేయలేదు. సీపీఐకి మద్దతు ఇచ్చింది. 1994 ఎన్నికల్లో ఇక్కడ సీపీఐ నుంచి కుంజా భిక్షం గెలుపొందారు. 4956399 wikitext text/x-wiki {{Update|date=సెప్టెంబరు 2025}}{{Infobox Indian politician | name = తాటి వెంకటేశ్వర్లు | image = | birth_date = 01 జులై 1962 | birth_name = | birth_place = [[సారపాక]], [[బూర్గంపాడు మండలం]], [[భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లా]], [[తెలంగాణ రాష్ట్రం]], [[భారతదేశం]] | residence = | death_date = | death_place = | office = ఎమ్మెల్యే | term_start = 2014 - 2018 |constituency= [[అశ్వరావుపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|అశ్వరావుపేట నియోజకవర్గం]] | 1namedata = | predecessor = |successor = [[మెచ్చా నాగేశ్వరరావు]] |constituency1 = బూర్గంపాడు శాసనసభ నియోజకవర్గం | office1 = ఎమ్మెల్యే | term_start1 = 1999 - 2004 | predecessor1 = |successor1 = | party =[[భారత్ రాష్ట్ర సమితి]] | otherparty =[[File:Indian Election Symbol Ceiling Fan.svg|40px]] [[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]<br>[[File:Indian Election Symbol Cycle.png|40px]][[తెలుగుదేశం పార్టీ]] | parents = తాటి కట్టప్ప | spouse = రత్నకుమారి<ref name="ఎమ్మెల్యే తాటి వెంకటేశ్వర్లు భార్య మృతి">{{cite news |last1=Sakshi |title=ఎమ్మెల్యే తాటి వెంకటేశ్వర్లు భార్య మృతి |url=https://m.sakshi.com/news/telangana/mla-thati-venkateswarlu-wife-dies-254456 |accessdate=16 April 2022 |work= |date=5 July 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220416160334/https://m.sakshi.com/news/telangana/mla-thati-venkateswarlu-wife-dies-254456 |archivedate=16 April 2022 |language=te}}</ref> | children = | relatives = }}'''తాటి వెంకటేశ్వర్లు''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన 2014లో [[అశ్వరావుపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|అశ్వరావుపేట నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా గెలిచాడు.<ref name="తెలంగాణలో విజేతలు">{{cite news |last1=Sakshi |title=తెలంగాణలో విజేతలు |url=https://m.sakshi.com/news/elections-2014/victory-mla-candidates-list-in-telangana-131019 |accessdate=14 April 2022 |work= |date=16 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220414153950/https://m.sakshi.com/news/elections-2014/victory-mla-candidates-list-in-telangana-131019 |archivedate=14 April 2022 |language=te}}</ref> ==జననం, విద్యాభాస్యం== తాటి వెంకటేశ్వర్లు 1962 జూలై 1న [[తెలంగాణ రాష్ట్రం]], [[భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లా]], [[బూర్గంపాడు మండలం]], [[సారపాక]] గ్రామంలో జన్మించాడు. ఆయన జీలుగుమిల్లి గ్రామంలోని ప్రభుత్వ పాఠశాలలో తొమ్మిదో తరగతి వరకు చదువుకున్నాడు. ==రాజకీయ జీవితం== తాటి వెంకటేశ్వర్లు [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] ద్వారా రాజకీయాల్లో వచ్చి పార్టీలో వివిధ హోదాల్లో పనిచేసి తొలిసారి టీడీపీ పార్టీ తరపున 1999లో జరిగిన ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికల్లో [[బూర్గంపాడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|బూర్గంపాడు నియోజకవర్గం]] నుండి పోటీ చేసి ఎమ్మెల్యేగా తొలిసారి అసెంబ్లీకి ఎన్నికయ్యాడు. ఆయన అనంతరం [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]ని వీడి [[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]లో చేరి 2014లో తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్రం ఏర్పడిన తర్వాత వైసీపీ అభ్యర్థిగా [[అశ్వరావుపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|అశ్వరావుపేట నియోజకవర్గం]] నుండి పోటీ చేసి రెండొవసారి శాసనసభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యాడు. తాటి వెంకటేశ్వర్లు అనంతరం జరిగిన రాజకీయ పరిణామాల నేపథ్యంలో [[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]ని విడి [[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి పార్టీ]]లో చేరి 2018లో జరిగిన అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో టిఆర్ఎస్ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] అభ్యర్థి [[మెచ్చా నాగేశ్వరరావు]] చేతిలో ఓడిపోయాడు. తాటి వెంకటేశ్వర్లు తెరాస పార్టీలో తనకు సరైన గుర్తింపు దక్కడం లేదంటూ ఆ పార్టీకి రాజీనామా చేసి 2022 జూన్ 24న గాంధీభవన్ లో పీసీసీ అధ్యక్షుడు రేవంత్ రెడ్డి సమక్షంలో కాంగ్రెస్ పార్టీలో చేరాడు.<ref name="టీఆర్ఎస్ కు మరో షాక్… కాంగ్రెస్ లో చేరిన మాజీ ఎమ్మెల్యే">{{cite news |last1=Hindustantimes Telugu |first1= |title=టీఆర్ఎస్ కు మరో షాక్… కాంగ్రెస్ లో చేరిన మాజీ ఎమ్మెల్యే |url=https://telugu.hindustantimes.com/telangana/ex-mla-thati-venkateswarlu-join-congress-presence-of-revanth-reddy-121656070126583.html |accessdate=13 November 2023 |date=24 June 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231113104135/https://telugu.hindustantimes.com/telangana/ex-mla-thati-venkateswarlu-join-congress-presence-of-revanth-reddy-121656070126583.html |archivedate=13 November 2023 |language=te}}</ref> ఆయన 2023లో అశ్వారావుపేట నియోజకవర్గం నుంచి కాంగ్రెస్ టికెట్ తనకు కేటాయించకపోవడంతో పార్టీకి రాజీనామా చేసి<ref name="టికెట్​ రాకపోవడంతో పార్టీకి రాజీనామా : తాటి వెంకటేశ్వర్లు">{{cite news |last1=V6 Velugu |first1= |title=టికెట్​ రాకపోవడంతో పార్టీకి రాజీనామా : తాటి వెంకటేశ్వర్లు |url=https://www.v6velugu.com/tati-venkateswarlu-says-congress-ticket-not-allotted-to-him-from-aswaraopeta-constituency |accessdate=13 November 2023 |date=9 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231113104548/https://www.v6velugu.com/tati-venkateswarlu-says-congress-ticket-not-allotted-to-him-from-aswaraopeta-constituency |archivedate=13 November 2023 |language=te}}</ref> భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లా దమ్మపేటలో నిర్వహించిన ప్రజా ఆశీర్వాద సభలో ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్‌ సమక్షంలో బీఆర్‌ఎస్‌ పార్టీలో చేరాడు.<ref name="సీఎం కేసీఆర్‌ సమక్షంలో బీఆర్ఎస్‌లో చేరిన మాజీ ఎమ్మెల్యే తాటి వెంకటేశ్వర్లు">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |first1= |title=సీఎం కేసీఆర్‌ సమక్షంలో బీఆర్ఎస్‌లో చేరిన మాజీ ఎమ్మెల్యే తాటి వెంకటేశ్వర్లు |url=https://www.ntnews.com/telangana/former-mla-thati-venkateshwarlu-joined-brs-in-the-presence-of-cm-kcr-1337290 |accessdate=13 November 2023 |work= |date=13 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231113104320/https://www.ntnews.com/telangana/former-mla-thati-venkateshwarlu-joined-brs-in-the-presence-of-cm-kcr-1337290 |archivedate=13 November 2023 |language=te-IN}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1962 జననాలు]] [[వర్గం:తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (1999)]] [[వర్గం:తెలంగాణ శాసన సభ్యులు (2014)]] g7wuhzu1hexyba9xs9wh8uwyvx4n62v 3 352090 4956667 3580492 2026-09-12T09:34:06Z SHB2000 106811 SHB2000, పేజీ [[వాడుకరి చర్చ:TentingZones1]] ను [[వాడుకరి చర్చ:Renamed user 206268f13c0a84ea6292fe953e2c7a58]] కు దారిమార్పు లేకుండా తరలించారు: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/TentingZones1|TentingZones1]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 206268f13c0a84ea6292fe953e2c7a58|Renamed user 206268f13c0a84ea6292fe953e2c7a58]]" 3580492 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">TentingZones1 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> TentingZones1 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * తెలుగు వికీపీడియా పరిచయానికి [[సహాయం:పరిచయం|అంచెలంచెల(step by step) పారస్పరిక (interactive)బోధన]], [[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట (2014 ఈ-పుస్తకం)]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 06:28, 15 జూన్ 2022 (UTC) 94vox16tai3hxaaa9j6eg6b8d3r2rt2 0 354431 4956474 3830010 2026-09-12T01:00:14Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956474 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = కంచి కౌల్ | image = KanchiKaulSangeet.jpg | caption = | other_names = అను | birth_date = | birth_place = | nationality = భారతీయురాలు | occupation = నటి | years active = 2001–2014 | spouse = {{marriage|[[షబీర్ అహ్లువాలియా]]|2011}} | children = 2<ref>{{Cite web|title = TV actor Shabbir Ahluwalia's wife Kanchi Kaul introduces younger son Ivarr, see pic &#124; The Indian Express|date = 10 May 2016|url = http://indianexpress.com/article/entertainment/television/shabbir-ahluwalias-wife-kanchi-kaul-introduces-younger-son-ivarr-see-pic-2792852/| publisher= The Indian Express| accessdate = 2017-02-04}}</ref> }} '''కంచి కౌల్''' (జననం 24 మే 1982) [[భారత దేశం|భారతదేశానికి]] చెందిన టెలివిజన్, సినిమా నటి. ఆమె 2001లో తెలుగు సినిమా [[సంపంగి (సినిమా)|సంపంగి]] ద్వారా సినీరంగంలోకి అడుగుపెట్టి [[తెలుగు]]తో పాటు [[హిందీ]] సినిమాల్లో నటించింది. ==వివాహం== కంచి కౌల్ నటుడు షబ్బీర్ అహ్లువాలియాను 2011లో వివాహం చేసుకుంది.<ref>{{Cite web|title=Shabbir and Kanchi's sangeet ceremony|url=http://indiatoday.intoday.in/gallery/shabbir-ahluwalia-kanchi-kaul-sangeet-ceremony-of-shabbir-and-kanchi-ek-ladki-anjaani-si/4/5914.html|access-date=8 April 2014|publisher=intoday.in}}</ref> <ref>{{Cite web|title=I have the most awesome in-laws: Kanchi Kaul - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/I-have-the-most-awesome-in-laws-Kanchi-Kaul/articleshow/21594933.cms|access-date=2019-08-12|website=The Times of India|language=en}}</ref> వారికి ఇద్దరు కుమారులు ఉన్నారు.<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news-interviews/Shabbir-to-become-a-dad/articleshow/30984259.cms|title=Shabbir to become a dad|last=Lalwani|first=Vickey|date=25 February 2014|work=indiatimes.com|access-date=8 April 2014}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/television/story/kumkum-bhagya-star-shabbir-ahluwalia-and-wife-kanchi-kaul-expecting-second-baby-273302-2015-11-18|title=TV couple Shabbir Ahluwalia and Kanchi Kaul expecting second child|work=India Today|access-date=2019-08-12|agency=Ist|language=en}}</ref> == టెలివిజన్ == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !షో పేరు !పాత్ర !మూలాలు |- |2005-2006 |''ఏక్ లడ్కీ అంజనీ సి'' |అనన్య (అను) సచ్‌దేవ్ / అనన్య (అను) నిఖిల్ సమర్థ్ |<ref>{{Cite web|title=rediff.com: From Ek Ladki Anjaani Si to Bhabhi|url=https://www.rediff.com/movies/2007/nov/05slid1.htm|access-date=2019-08-12|website=www.rediff.com}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Thomas|first=Usha|date=2006-11-02|title=Kanchi was a bully|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-kanchi-was-a-bully-1061683|access-date=2019-08-12|website=DNA India|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Mazumder|first=Ranjib|date=November 27, 2006|title=A new chapter|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/A-new-chapter/articleshow/15658266.cms|access-date=2019-08-12|website=Mumbai Mirror|language=en|archive-date=2019-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812204428/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/A-new-chapter/articleshow/15658266.cms|url-status=dead}}</ref> |- |2007-2008 |''భాభి'' |సుహానా దేవ్ థక్రాల్ | |- |2009 |''మాయకా'' |సోనీ జీత్ ఖురానా |<ref>{{Cite web|date=2009-01-08|title=Kanchi Kaul steps into Maayka|url=https://www.hindustantimes.com/tv/kanchi-kaul-steps-into-maayka/story-C4FKfisw4luxoAHr97zlBK.html|access-date=2019-08-12|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> |- |2013-2014 |''ఏక్ నానద్ కి ఖుషియోం కి చాబీ.'' ''[[ఏక్ నానద్ కి ఖుషియోం కి చాబీ...మేరీ భాభి|.]]'' ''[[ఏక్ నానద్ కి ఖుషియోం కి చాబీ...మేరీ భాభి|.]]'' ''మేరీ భాభి'' |శ్రద్ధా షెర్గిల్ |<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news-interviews/Pregnant-Kanchi-Kaul-to-quit-Meri-Bhabhi/articleshow/31343486.cms|title=Pregnant Kanchi Kaul to quit Meri Bhabhi?|last=Tiwari|first=Vijaya|date=3 March 2014|work=indiatimes.com|access-date=8 April 2014}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Kanchi Kaul makes a comeback - Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/kanchi-kaul-makes-a-comeback/1128135/|access-date=2019-08-12|website=archive.indianexpress.com}}</ref> |} == సినిమాలు == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !సినిమా !పాత్ర !భాష !గమనికలు |- |2001 |''సంపంగి'' |రిజ్వానా, సాల్వార్ |[[తెలుగు]] |తొలి సినిమా |- |2001 |''చెప్పాలని వుంది'' | | | |- |2001 |[[ఫ్యామిలీ సర్కస్|''ఫ్యామిలీ సర్కస్'']] |సుజాత |[[తెలుగు]] | |- |2002 |''[[ఇది మా అశోగ్గాడి లవ్ స్టోరి|ఇది మా అశోక్‌గాడి లవ్‌స్టోరీ]]'' |మహాలక్ష్మి |[[తెలుగు]] | |- |2002 |''[[శివరామరాజు (సినిమా)|శివ రామరాజు]]'' |రాణి | | |- |2004 |''వో తేరా నామ్ థా'' | |[[హిందీ]] | |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb name|1481457}} [[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:హిందీ సినిమా నటీమణులు]] 9xwq0a4129mx3xe9c9hny3w1jvvubsd 0 356118 4956430 4686837 2026-09-11T18:02:26Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956430 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ఊర్మిళ కనిత్కర్ కొఠారే | image = Urmilla Kothare.jpg | caption = 2019లో మహారాష్ట్రాచా ఫేవరెట్ కాన్ అవార్డు వేడుకలో ఊర్మిళ కనిత్కర్ | birth_date = {{birth date and age|1986|5|4|df=y}} | birth_place = [[పూణే]], [[మహారాష్ట్ర]]<ref name="Biography">{{cite web|title=Biography|website = YouTube|url=https://www.youtube.com/watch?v=6pUTJKyWY0Q}}</ref> | occupation = {{hlist|నటి|డ్యాన్సర్|నిర్మాత}} | birth_name = | spouse = {{marriage|ఆదినాథ్ కొఠారే|2011}} | years active = 2006– ప్రస్తుతం | children = 1 }} '''ఊర్మిళ కనిత్కర్''', [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] [[టెలివిజన్]], [[సినిమా నటుడు|సినిమా నటి]], క్లాసికల్ డాన్సర్. ''దునియాదారి'', ''శుభ మంగళ్ సావధాన్'', ''తి సద్ధ్యా కే కర్తే'' వంటి మరాఠీ సినిమాలు, ''మాయికా'', ''మేరా ససురల్'' వంటి హిందీ టీవీ సీరియల్స్,''అసంభవ్'', ఉన్ పాస్, ''గోష్టా ఎకా'' ''లగ్నాచి'' వంటి మరాఠీ సీరియల్స్ లలో తన పాత్రలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. 2014లో వచ్చిన ''[[వెల్‌కమ్ ఒబామా]]'' సినిమాతో [[తెలుగు సినిమా]]రంగంలోకి అడుగుపెట్టింది. == జననం == ఊర్మిళ కనిత్కర్, 1986 మే 4న [[మహారాష్ట్ర]]లోని [[పూణే]] నగరంలో జన్మించింది. == వ్యక్తిగత జీవితం == 2006లో ఊర్మిళ, ఆదినాథ్ కొఠారే ఇద్దరూ ఒకరినొకరు కలుసుకొని, ''శుభ మంగళ్ సావధాన్'' అనే మరాఠీ సినిమాలో కలిసి నటించారు. 2011లో వారిద్దరి వివాహం జరిగింది.<ref>{{Cite web|date=2017-08-11|title=कोठारेंच्या घरी येणार नवा पाहुणा, अशी फुलली होती उर्मिला-आदिनाथची लव्ह स्टोरी|url=https://divyamarathi.bhaskar.com/news/BOL-MB-story-about-marriage-of-urmila-and-adinath-kothare-5668039-PHO.html|access-date=2022-08-19|website=Divya Marathi}}</ref> 2018లో వారికి ఒక పాప (జిజా కొఠారే) జన్మించింది.<ref>{{Cite web|title=Here's what Urmila and Adinath have named their newborn daughter - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/heres-what-urmila-and-adinath-have-named-their-newborn-daughter/articleshow/63367844.cms|access-date=2022-08-19|website=The Times of India|language=en}}</ref> == సినిమాలు == {| class="wikitable" ! సంవత్సరం ! సినిమా ! పాత్ర ! ఇతర వివరాలు |- | rowspan="3" | 2006 | ''శుభ మంగళ్ సావధాన్'' | సుప్రియ | |- | ''సవలీ'' | | |- | ''ఆయ్ షప్పత్..!'' | దేవకి (యువత) | |- | rowspan="2" | 2011 | ''మాలా ఆయ్ వ్హయ్చీ!'' | యశోధ | |- | ''దుబాంగ్'' | | |- | 2013 | ''దునియాదారి'' | మిను | |- | 2013 | ''తోడి ఖట్టి తోడి హట్టి'' | ఐరావతి | |- | 2013 | ''[[వెల్‌కమ్ ఒబామా]]'' | యశోధ | [[తెలుగు]] సినిమా |- | 2014 | ''టైమ్ పాస్'' | స్పృహా | |- | 2014 | ''బావరే ప్రేమ్ హే'' | అనన్య | |- | 2014 | ''అన్వట్'' | మధుర | |- | 2014 | ''ప్యార్ వలి లవ్ స్టోరీ'' | నందిని | |- | 2015 | ''టైంపాస్ 2'' | స్పృహా | |- | 2016 | scope="row" style="text-align:left;" | ''గురు'' | మ్యాంగో డాలీ | |- | 2017 | ''తి సద్ధ్యా కే కర్తే'' | రాధిక | |- | 2017 | ''విత'' | వితాబాయి నారాయణంగావ్కర్ | <ref>http://marathicineyug.com/news/latest-news/1998-urmila-kothare-to-play-vithabai-narayangaonkar-in-upcoming-film-vitha{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 2017 | ''కరార్'' | జయశ్రీ మొకాషి | |- | 2022 | ''ఎక్దా కాయ జలా'' | శృతి | <ref>{{Cite web|title=Urmila Kothare: A lot has changed in TV in the last 12 years - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/urmila-kothare-a-lot-has-changed-in-tv-in-the-last-12-years/articleshow/90824109.cms|access-date=2022-08-19|website=The Times of India|language=en}}</ref> |} == టెలివిజన్ == {| class="wikitable" ! సంవత్సరం ! సీరియల్ ! ఛానల్ ! భాష ! పాత్ర ! మూలాలు |- | 2007-2008 | ''మాయకా'' | జీ టీవీ | [[హిందీ]] | రాజీ ఖురానా | <ref>{{Cite web|last=|first=|last2=|last3=|first3=|title=Blacklisted!|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/blacklisted/articleshow/15719078.cms|access-date=2022-08-19|website=Mumbai Mirror|language=en}}</ref> |- | 2008 | ''మేరా ససురల్'' | సహారా వన్ | [[హిందీ]] | | <ref>{{Cite web|date=Feb 25, 2008|title=At home in sasural|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/at-home-in-sasural/articleshow/15789025.cms|access-date=2022-08-19|website=Mumbai Mirror|language=en|archive-date=2022-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522194942/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/at-home-in-sasural/articleshow/15789025.cms|url-status=dead}}</ref> |- | 2008-2009 | ''అసంభవ'' | జీ మరాఠీ | [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] | శుభ్ర/పార్వతి | |- | 2009 | ''గోష్ట్ ఏక లగ్నాచి'' | స్టార్ ప్రవాహ | [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] | ఆనంది | <ref>{{Cite web|title=Star Pravah tells Goshta Eka Lagnachi|url=https://www.afaqs.com/media-briefs/40837_-star-pravah-tells-goshta-eka-anandichi}}{{Dead link|date=అక్టోబర్ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 2011 | ''వేఘ్'' | సామ్ టీవీ | [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] | | |- | 2018 | ''బ్రీత్ (వెబ్ సిరీస్)'' | [[అమెజాన్ ప్రైమ్ వీడియో]] | [[హిందీ]] | మార్గరెట్ మస్కరెన్హెస్ | <ref>{{Cite web|last=Johri|first=Vikram|title='Breathe' review: R Madhavan, Amit Sadh save Amazon Studios thriller from gasping for air|url=https://scroll.in/reel/866776/breathe-review-r-madhavan-amit-sadh-save-amazon-studios-thriller-from-gasping-for-air|access-date=2022-08-19|website=Scroll.in}}</ref> |- | 2021 | ''సుఖ్ మ్హంజె నక్కీ కే ఆస్తా'' | స్టార్ ప్రవాహ | [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] | అతిధి పాత్ర | |- | 2022–ప్రస్తుతం | ''తుజెచ్ మి గీత్ గాత్ ఆహే'' | స్టార్ ప్రవాహ | [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] | వైదేహి కామత్ | <ref>{{Cite web|last=Marathi|first=TV9|date=2022-04-07|title=उर्मिला कोठारेचं 12 वर्षांनंतर छोट्या पडद्यावर कमबॅक, 'तुझेच मी गीत गात आहे' मालिका लवकरच स्टार प्रवाहवर प्रेक्षकांच्या भेटीला|url=https://www.tv9marathi.com/entertainment/television/marathi-actress-urmila-kothare-new-serial-tujhech-me-geet-gat-ahe-on-star-pravah-680108.html|access-date=2022-08-19|website=TV9 Marathi}}</ref> |- | 2022 | ''రాన్‌బజార్'' | ప్లానెట్ మరాఠీ ఓటిటి | [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] | నిషా | <ref>{{Cite web|title=In front of the look daughter in law of Mahesh Kothare Urmila Kothare in Ranbazar webseries|url=https://zeenews.india.com/marathi/entertainment/in-front-of-the-look-daughter-in-law-of-mahesh-kothare-urmila-kothare-in-ranbazar-webseries/624636/amp|access-date=2022-08-19|website=zeenews.india.com}}</ref> |} == అవార్డులు == === జీ మరాఠీ అవార్డులు === '''నామినేట్ చేయబడింది''' * ఉత్తమ నటి అవార్డు 2007. పాత్ర: శుభ్ర/పార్వతి (అసంభవ)<ref>{{Cite web|title=Zee Marathi Awards 2007|url=http://www.zeemarathi.com/ZMAWinners2007/ZMAwinners2007.pdf|access-date=2022-08-19|archive-date=2008-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20080908061851/http://www.zeemarathi.com/ZMAWinners2007/ZMAwinners2007.pdf|url-status=dead}}</ref> * ఉత్తమ నటి అవార్డు 2008. పాత్ర: శుభ్ర/పార్వతి (అసంభవ)<ref>{{Cite web|title=Zee Marathi Awards 2008|url=http://www.zeemarathi.com/ZEEMarathiAwards2008.aspx?zhid=77|access-date=2022-08-19|archive-date=2009-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306203010/http://zeemarathi.com/ZEEMarathiAwards2008.aspx?zhid=77|url-status=dead}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == * {{IMDb name|2522689}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1986 జననాలు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:హిందీ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:మరాఠీ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర మహిళలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]] dy0zflfdzc7mo9pvq0a45naom2nc8qo 0 363898 4956497 4713546 2026-09-12T02:44:56Z స్వరలాసిక 13980 /* 2025 ఉప ఎన్నిక */ 4956497 wikitext text/x-wiki '''తరన్ తరణ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[పంజాబ్]] రాష్ట్రంలోని 117 నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[ఖదూర్ సాహిబ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]], [[తరన్ తారన్ జిల్లా]] పరిధిలో ఉంది.<ref>{{Cite web|title=List of Punjab Assembly Constituencies|url=http://ceopunjab.nic.in/English/Elections/SE/List%20Of%20AC%20Name.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423033326/http://ceopunjab.nic.in/english/Elections/SE/List%20Of%20AC%20Name.pdf|archive-date=23 April 2016|access-date=19 July 2016}}</ref><ref>{{Cite web|last=Chief Electoral Officer - Punjab|date=19 June 2006|title=List of Parliamentary Constituencies and Assembly Constituencies in the State of Punjab as determined by the delimitation of Parliamentary and Assembly constituency notification dated 19th June, 2006|url=http://ceopunjab.nic.in/English/lpac.aspx|access-date=24 June 2021}}</ref> == ఎన్నికైన శాసనసభ్యుల జాబితా == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !సభ్యుడు ! colspan="2" |పార్టీ |- |[[1997 పంజాబ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1997]] |ప్రేమ్ సింగ్ లాల్పూర్ | rowspan="4" {{party color cell|Shiromani Akali Dal}} | rowspan="4" |[[శిరోమణి అకాలీ దళ్]] |- |[[2002 పంజాబ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2002]] | rowspan="3" |[[హర్మీత్ సింగ్ సంధు]] |- |[[2007 పంజాబ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2007]] |- |2012 |- |[[2017 పంజాబ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2017]]<ref name="Punjab Election Results 2017: List Of Winning Candidates">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/punjab-election-results-2017-list-of-winning-candidates-1668726|title=Punjab Election Results 2017: List Of Winning Candidates|date=11 March 2017|work=|access-date=8 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221108160058/https://www.ndtv.com/india-news/punjab-election-results-2017-list-of-winning-candidates-1668726|archive-date=8 November 2022}}</ref> |ధరమ్‌బీర్ అగ్నిహోత్రి |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |[[2022 పంజాబ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2022]] |కశ్మీర్ సింగ్ సోహల్<ref name="Election Commission of India">{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1921.htm?ac=21|title=Tarn Taran Results 2022|last1=Election Commission of India|date=2022|work=|accessdate=8 November 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221108181220/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS1921.htm?ac=21|archivedate=8 November 2022}}</ref> | rowspan="2" {{party color cell|Aam Aadmi Party}} | rowspan="2" |[[ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ]] |- |[[2025 భారతదేశంలో ఎన్నికలు|2025]]★<ref name="2025 Tarn Taran Assembly constituency By Poll Result">{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/AcResultByeNov2025/candidateswise-S1921.htm|title=2025 Tarn Taran Assembly constituency By Poll Result|date=14 November 2025|work=|access-date=15 November 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115131559/https://results.eci.gov.in/AcResultByeNov2025/candidateswise-S1921.htm|archive-date=15 November 2025|publisher=Election Commission of India|language=en}}</ref> |[[హర్మీత్ సింగ్ సంధు]] |} ★ఉప ఎన్నిక == ఎన్నికల ఫలితాలు == === 2025 ఉప ఎన్నిక === {| class="wikitable" |+పంజాబ్ శాసనసభ ఉప ఎన్నిక 2025 : తర్న్ తరణ్ !పార్టీ !అభ్యర్థి !ఓట్లు !% !±% |- |[[ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ|ఆప్]] !'''[[హర్మీత్ సింగ్ సంధు]]''' |'''42,649''' |'''36.23''' |'''4.22''' |- |[[శిరోమణి అకాలీ దళ్]] !సుఖ్వీందర్ కౌర్ రంధ్వా |30,558 |25.96 |4.1 |- |[[అకాలీదళ్ (వారిస్ పంజాబ్ దే)|స్వతంత్ర]] !మన్దీప్ సింగ్ ఖల్సా |19,620 |16.67 |''కొత్తది'' |- |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] !కరణ్‌బీర్ సింగ్ బుర్జ్ |15,078 |12.81 |7.47 |- |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] !హర్జిత్ సింగ్ సంధు |6,239 |5.3 |4.4 |- |[[నోటా]] !పైవేవీ కాదు |609 |0.52 |0.08 |- ! colspan="2" |మెజారిటీ |12,091 |10.27 |0.12 |- ! colspan="2" |ఓటింగ్ శాతం |117,713 |60.95 |5.05 |- ! colspan="2" |నమోదిత ఓటర్లు |193,742 |} === 2022 ఎన్నికల ఫలితం === {| class="wikitable" | colspan="5" |పంజాబ్ అసెంబ్లీ ఎన్నికలు, 2022: |- |పార్టీ |అభ్యర్థి |ఓట్లు |% |±% |- |[[ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ|ఆప్]] |కశ్మీర్ సింగ్ సోహల్ |52,935 |40.45 |23.15 |- |[[శిరోమణి అకాలీ దళ్]] |[[హర్మీత్ సింగ్ సంధు]] |39,347 |30.06 |4.04 |- |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |ధరంబీర్ అగ్నిహోత్రి |26,535 |20.28 |24.82 |- |శిరోమణి అకాలీ దళ్ (అమృత్‌సర్) |అమృతపాల్ సింగ్ మెహ్రాన్ |6,363 |4.86 |4.06 |- |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |డా. సుఖ్‌మన్‌దీప్ సింగ్ ధిల్లాన్ |1,315 |1 |1 |- |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |నవరత్ సింగ్ షఫీపురా |1,176 |0.9 |0.9 |- |[[నోటా]] |పైవేవీ కాదు | | | |- | colspan="2" |మెజారిటీ |13588 |10.39 | |} === 2017 ఎన్నికల ఫలితం === {| class="wikitable" | colspan="5" |పంజాబ్ అసెంబ్లీ ఎన్నికలు, 2017: తరన్ తరణ్ |- |పార్టీ |అభ్యర్థి |ఓట్లు |% |±% |- |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |ధరంబీర్ అగ్నిహోత్రి |59,794 |45.1 | |- |[[శిరోమణి అకాలీ దళ్]] |[[హర్మీత్ సింగ్ సంధు]] |45,165 |34.1 | |- |[[ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ|ఆప్]] |[[కర్తార్ సింగ్|కర్తార్ సింగ్ పెహల్వాన్]] |22,950 |17.3 | |- |సీపీఐ(ఎం) |సుఖ్‌దేవ్ సింగ్ |1,115 |0.8 | |- |శిరోమణి అకాలీ దళ్ (అమృత్‌సర్) |గుర్జీందర్ సింగ్ |992 |0.8 | |- |[[నోటా]] |పైవేవీ కాదు | | | |- | colspan="2" |మెజారిటీ | | | |- | colspan="2" |పోలింగ్ శాతం | | | |- | colspan="2" |నమోదైన ఓటర్లు |1,83,580 | | |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== {{పంజాబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} [[వర్గం:పంజాబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] 5mrop0res5b1sr42ppa5m5lj4tobf5k 0 364572 4956700 4954256 2026-09-12T10:42:32Z Vjsuseela 35888 4956700 wikitext text/x-wiki [[File:V1 40 years Model List of Essential Medicines.001.png|thumb|upright=1.4|2017లో WHO అత్యవసర ఔషధాల 40వ వార్షికోత్సవ గుర్తింపు చిహ్నం]] మెజారిటీ ప్రజల ఆరోగ్య అవసరాలను తీర్చే మందులను '''అత్యవసరమైన ఔషధాలు''' అంటారు. అందువల్ల, అవి ఎల్లప్పుడూ తగినంత పరిమాణంలో, సరైన రూపంలో, ప్రజలకు అందుబాటులో ఉండే ధరకు (తక్కువ ధరకు) విక్రయాలు జరపాలి. అని ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రకటించింది.<ref name=WHO2003>{{cite web |publisher=[[World Health Organization]] (WHO) |work= Essential Medicines and Health Products Information Portal |url= http://apps.who.int/medicinedocs/en/d/Js4875e/5.2.html |archive-url= https://web.archive.org/web/20140201194528/http://apps.who.int/medicinedocs/en/d/Js4875e/5.2.html |url-status= dead |archive-date= February 1, 2014 |title= The Selection and Use of Essential Medicines (ss 4.2) |series= WHO Technical Report Series |number= 914 |date= 2003 |pages= 132 }}</ref> [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] [[డబ్ల్యూహెచ్ఓ అవసరమైన ఔషధాల జాబితా నమూనా|అత్యవసరమైన ఔషధాల నమూనా]] జాబితాను ప్రచురించింది. దీని నుండి సహాయం తీసుకోవడం, వారి స్థానిక అవసరాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని, ప్రతి దేశం తన స్వంత అత్యవసరమైన ఔషధాల జాబితాను తయారు చేయమని ప్రోత్సహిస్తుంది. ఈ సమయంలో దాదాపు 150 దేశాలు తమ జాబితాను సిద్ధం చేశాయి.<ref name="WHO 2019 child">{{cite web|url=https://apps.who.int/iris/handle/10665/325772 |title=World Health Organization model list of essential medicines for children: 7th list 2019 |date=2019|hdl=10665/325772 }}</ref> ==భారతదేశంలో జాతీయ ఔషధ ధరల విధానం== భారతదేశంలో నేషనల్ డ్రగ్ ప్రైసింగ్ పాలసీ-2012 నోటిఫికేషన్ 2012 డిసెంబరు 7న విడుదలైంది. దాని నిబంధనల ప్రకారం, నేషనల్ లిస్ట్ ఆఫ్ ఎసెన్షియల్ మెడిసిన్స్-2011 కింద పేర్కొన్న ఔషధాల తయారీదారులు దిగుమతిదారులందరూ ధరల నియంత్రణలో ఉన్నాయి. ఈ ఔషధాల గరిష్ఠ రిటైల్ ధర (MRP) ఈ ఔషధాల కోసం ప్రభుత్వం నోటిఫై చేసిన సీలింగ్ ధర (అదనంగా స్థానిక పన్నులు) కంటే సమానంగా లేదా తక్కువగా ఉంటుంది. నేషనల్ లిస్ట్ ఆఫ్ ఎసెన్షియల్ మెడిసిన్స్-2011 614 ఔషధాల ప్రిస్క్రిప్షన్‌లను నిర్దేశించిన బలాలు, మోతాదులలో కలిగి ఉంది. దేశంలోని అత్యధిక జనాభా ఆరోగ్య అవసరాలను తీరుస్తుంది.<ref name=Sey2011>{{cite book|last1=Seyberth|first1=Hannsjörg W.|last2=Rane|first2=Anders|last3=Schwab|first3=Matthias|title=Pediatric Clinical Pharmacology|date=2011|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9783642201950|page=358|url=https://books.google.com/books?id=jM1gob3MeVYC&pg=PA358}}</ref> ==ఔషధ ధరల నియంత్రణ ఉత్తర్వు 2013== భారత ప్రభుత్వం నోటిఫై చేసిన డ్రగ్ ప్రైస్ కంట్రోల్ ఆర్డర్ 2013 జూలై 15 నుంచి అమల్లోకి వచ్చింది. 1995 స్థానంలో దీన్ని తీసుకొచ్చారు. కొత్త ఆర్డర్‌తో, జాతీయ ఔషధ విధానం ప్రకారం, 348 అవసరమైన మందుల ధరలను నియంత్రించే అధికారం లభించింది. మునుపటి ఆర్డర్ ద్వారా కేవలం 74 ఔషధాల ధరలు మాత్రమే నియంత్రించబడ్డాయి.<ref name=Lancet2017>{{cite journal|vauthors=Wirtz VJ, Hogerzeil HV, Gray AL, Bigdeli M, de Joncheere CP, Ewen MA, Gyansa-Lutterodt M, Jing S, Luiza VL, Mbindyo RM, Möller H, Moucheraud C, Pécoul B, Rägo L, Rashidian A, Ross-Degnan D, Stephens PN, Teerawattananon Y, 't Hoen EF, Wagner AK, Yadav P, Reich MR|display-authors=6|title=Essential medicines for universal health coverage.|journal=Lancet|date=28 January 2017|volume=389|issue=10067|pages=403–476|pmid=27832874|doi=10.1016/S0140-6736(16)31599-9|pmc=7159295}}</ref> == ఇది కూడా చూడండి == [[డబ్ల్యూహెచ్ఓ అవసరమైన ఔషధాల జాబితా నమూనా]] ==మూలాలు== <references /> [[వర్గం:ఔషధాలు]] [[వర్గం:వైద్య పరిశోధన]] [[వర్గం:ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రకటించిన అవసరమైన మందులు]] 8lhzq1vksxvy9p4zne3fjxsxo6o6t4i 0 369460 4956712 4231197 2026-09-12T10:58:00Z ~2026-49393-32 154105 /* లోక్‌సభ సాధారణ ఎన్నికల జాబితా */ 4956712 wikitext text/x-wiki భారతదేశ వయోజన పౌరులందరు, వారివారి నియోజకవర్గాలలో నిలబడిన అభ్యర్థుల సమితి నుండి ఓటు వేయడం ద్వారా [[లోక్‌సభ| లోక్‌సభకు]] (హౌస్ ఆఫ్ ది పీపుల్) లేదాదిగువ సభ [[భారత పార్లమెంట్|భారత పార్లమెంటుకు]] సభ్యులు ఎన్నుకుంటారు. ప్రతి వయోజన పౌరుడు వారి నియోజకవర్గంలో మాత్రమే ఓటు వేయగలరు. లోక్‌సభ ఎన్నికల్లో గెలుపొందిన అభ్యర్థులను 'పార్లమెంటు సభ్యుడు' అని పిలుస్తారు. [[భారతదేశ ప్రధానమంత్రి|ప్రధానమంత్రి]] నేతృత్వం లోని [[భారత కేంద్ర మంత్రిమండలి|కేంద్ర మంత్రిమండలి]] సలహా మేరకు [[భారత రాష్ట్రపతి|రాష్ట్రపతి]] పార్లమెంటును రద్దు చేసే వరకు ఐదేళ్ల పాటు వారిస్థానాల్లో కొనసాగుతారు. లోక్‌సభ సభ్యులు [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీ]] లోని [[భారత పార్లమెంట్|సంసద్ భవన్‌లో]] లోక్‌సభ స్పీకర్ అధ్యక్షతన చర్చించి, మెజారిటీ సభ్యుల ఆమోదం ద్వారా కొత్త చట్టాలను రూపొందించడం, భారతదేశ పౌరులందరిపై ప్రభావం చూపే ప్రస్తుత చట్టాలను తొలగించడం లేదా సవరించి మెరుగు పరచడం వంటి విషయాలపై సభ సమావేశమవుతుంది. లోక్‌సభకు సభ్యులను ఎన్నుకునేందుకు ఐదేళ్లకు ఒకసారి ఎన్నికలు జరుగుతాయి.<ref>{{Cite web|title=Terms of the Houses|url=https://eci.gov.in/elections/term-of-houses/|access-date=19 February 2020|publisher=Election Commission of India}}</ref> లోక్‌సభకు మొదటి ఎన్నికలు 1951-52 మధ్యకాలంలో జరిగాయి.<ref>{{Cite web|title=Lok Sabha Results 1951-52|url=http://www.elections.in/parliamentary-constituencies/1951-election-results.html|access-date=23 November 2014|publisher=Election Commission of India}}</ref><ref>{{Cite web|title=Statistical Report on Lok Sabha Elections 1951-52|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1951/VOL_11_51_LS.PDF|access-date=23 November 2014|publisher=Election Commission of India}}</ref><ref>{{Cite web|title=Lok Sabha Elections Stats Summary 1951-52|url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1951/VOL_1_51_LS.PDF|access-date=23 November 2014|publisher=Election Commission of India}}</ref> == లోక్‌సభ సాధారణ ఎన్నికల జాబితా == {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" | ఎన్నికల సంవత్సరం ! scope="col" | లోక్‌సభ ! scope="col" | మొత్తం స్థానాలు ! scope="col" | పోలింగ్ శాతం ! scope="col" colspan="2" | అతిపెద్ద ఏకైక పార్టీ ! scope="col" | ప్రభుత్వ స్థానాలు ! scope="col" | మెజారిటీ ! scope="col" | పార్లమెంటులో శాతం ! scope="col" | నాయకుడు |- ! scope="row" | [[1954 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1954]] | [[1వ లోక్‌సభ]] | 489 | 45.70% | {{Full party name with color|Indian National Congress}} | 364 | 119 | 74.48% | [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ]] |- ! scope="row" | [[1959 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1959]] | [[2వ లోకసభ|2వ లోక్‌సభ]] | rowspan="2" | 494 | 55.42% | {{Full party name with color|Indian National Congress}} | 371 | 123 | 75.10% | [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ]] |- ! scope="row" | [[1964 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1964]] | [[3వ లోక్‌సభ]] | 55.42% | {{Full party name with color|Indian National Congress}} | 361 | 113 | 73.08% | [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ]] (1964లో మరణించాడు.) తరువాత [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]] (1964 - 1966) |- ! scope="row" | [[1969 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1969]] | [[4వ లోకసభ|4వ లోక్‌సభ]] | 520 | 61.04% | {{Full party name with color|Indian National Congress}} | 283 | 22 | 54.42% | [[ఇందిరా గాంధీ]] |- ! scope="row" | [[1974 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1974]] | [[5వ లోకసభ|5వ లోక్‌సభ]] | 518 | 55.27% | {{Full party name with color|Indian National Congress (R)}} | 352 | 92 | 67.95% | [[ఇందిరా గాంధీ]] |- ! scope="row" | [[1979 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1979]] | [[6వ లోక్‌సభ]] | 542 | 60.49% | {{Full party name with color|Janata Party}} | 295 | 23 | 54.98% | [[మొరార్జీ దేశాయి|మొరార్జీ దేశాయ్]] [[చరణ్ సింగ్]] |- ! scope="row" | [[1984 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1984]] | [[8వ లోక్‌సభ]] | 541 | 64.01% |{{Full party name with color|Indian National Congress}} | 414 | 143 | 76.52% | [[రాజీవ్ గాంధీ]] |- ! scope="row" | [[1989 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1989]] | [[9వ లోక్‌సభ]] | 529 | 61.95% | {{Full party name with color|Janata Dal}} | 197 | –68 | 36.86% | [[విశ్వనాధ్ ప్రతాప్ సింగ్|వి. పి. సింగ్]] [[చంద్రశేఖర్]] |- ! scope="row" | [[1994 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1994]] | [[10వ లోక్‌సభ]] | 521 | 55.88% | {{Full party name with color|Indian National Congress}} | 244 | –17 | 46.83% | [[పాములపర్తి వెంకట నరసింహారావు|పి. వి. నరసింహారావు]] |- ! scope="row" | [[1999 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1999]] | [[13వ లోక్‌సభ]] |543 | 59.99% | {{Full party name with color|Bharatiya Janata Party}} | 182 | –90 | 33.39% | [[అటల్ బిహారీ వాజపేయి|అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి]] |- ! scope="row" | [[2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2004]] | [[14వ లోక్‌సభ]] | 543 | 58.07% | {{Full party name with color|Indian National Congress}} | 145 | –127 | 26.70% | [[మన్మోహన్ సింగ్]] |- ! scope="row" | [[2009 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2009]] | [[15వ లోక్‌సభ]] | rowspan="2" | 543 | 58.21% | {{Full party name with color|Indian National Congress}} | 206 | –66 | 37.80% | [[మన్మోహన్ సింగ్]] |- ! scope="row" | [[2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2014]] | [[16వ లోక్‌సభ]] | 66.44% | {{Full party name with color|Bharatiya Janata Party}} | 282 | 10 | 51.74% | [[నరేంద్ర మోదీ]] |- ! scope="row" | [[2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2019]] | [[17వ లోక్‌సభ]] | 543 | 67.40% | {{Full party name with color|Bharatiya Janata Party}} | 303 | 31 | 55.80% | [[నరేంద్ర మోదీ]] |- !scope="row" | [[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2024]] |[[18వ లోక్‌సభ]]<ref>https://www.india.gov.in/spotlight/general-election-results-2024</ref> |543 |66.33% |{{Full party name with color|Bharatiya Janata Party}} |240 | -32 | 44.19% |[[నరేంద్ర మోదీ]] |} ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[లోక్‌సభ]] * [[భారతదేశంలో ఎన్నికలు]] * [[భారత ప్రభుత్వం]] * [[భారత పార్లమెంట్|భారత పార్లమెంటు]] * [[భారత రాష్ట్రపతి ఎన్నికల జాబితా]] * [[భారత ఉపరాష్ట్రపతి ఎన్నికల జాబితా]] * [[రాజ్యసభ ఎన్నికల జాబితా]] * [[భారత రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికల జాబితా]] * [[పార్లమెంట్ సభ్యుడు|పార్లమెంటు సభ్యుడు]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{భారతదేశ ఎన్నికలు}} [[వర్గం:భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు| ]] [[వర్గం:భారతదేశ రాజకీయాలకు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశంలో ఎన్నికలు]] [[వర్గం:భారతదేశ ఎన్నికలకు సంబందించిన జాబితాలు]] dz1yhy2llcxo16j3fsyvrnfumbezzyk 0 370874 4956607 4758100 2026-09-12T07:12:39Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:గుండె]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:గుండె జబ్బులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956607 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical intervention | Name = కార్డియాక్ అరెస్ట్ | Image = US Navy 040421-N-8090G-001 Hospital Corpsman 3rd Class Flowers administers chest compressions to a simulated cardiac arrest victim.jpg | Caption = కార్డియాక్ అరెస్ట్ యొక్క అనుకరణ సమయంలో [[హృదయశ్వాసకోశ పునరుజ్జీవనం|CPR]] నిర్వహించబడుతుంది | DiseasesDB = 2095 | ICD10 = {{ICD10|I|46||i|30}} | ICD9 = {{ICD9|427.5}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = D006323}} [[గుండె]] అకస్మాత్తుగా కొట్టుకోవడం ఆగిపోవడాన్ని '''కార్డియాక్ అరెస్ట్''' అంటారు. కార్డియాక్ అరెస్ట్ ను తెలుగులో '''గుండె స్తంభించిపోవుట''' లేక '''హృదయ స్తంభన''' అంటారు. గుండె అకస్మాత్తుగా కొట్టుకోవడం ఆగిపోయినప్పుడు కార్డియాక్ అరెస్ట్ సంభవిస్తుంది, ఇది [[మెదడు]], ఇతర ముఖ్యమైన అవయవాలకు ఆక్సిజన్‌తో కూడిన [[రక్తం|రక్త]] ప్రసరణ లోపానికి దారితీస్తుంది. ఇది ప్రాణాంతక పరిస్థితి కావచ్చు, గుండెను పునఃప్రారంభించడం, రక్త ప్రవాహాన్ని పునరుద్ధరించడంలో సహాయం చేయడానికి అత్యవసర వైద్య సంరక్షణ అవసరం. గుండె కొట్టుకోవడం ఆగిపోవడానికి గుండె జబ్బులు, [[గుండెపోటు]], గుండెలో విద్యుత్ అసాధారణతలు, మాదకద్రవ్యాల అధిక మోతాదు, మునిగిపోవడం, ఛాతీకి గాయం వంటి అనేక సంభావ్య కారణాలు ఉన్నాయి. గుండె ఆగిపోయే ప్రమాద కారకాలలో గుండె జబ్బుల చరిత్ర, అధిక రక్తపోటు, ధూమపానం, ఊబకాయం, నిశ్చల జీవనశైలి ఉన్నాయి. గుండె ఆగిపోవడం యొక్క లక్షణాలు ఆకస్మికంగా స్పృహ కోల్పోవడం, [[శ్వాస]] ఆగిపోవడం, పల్స్ లేకపోవడం వంటివి ఉండవచ్చు. [[హృదయశ్వాసకోశ పునరుజ్జీవనం|కార్డియోపల్మోనరీ రిససిటేషన్]] (CPR), డీఫిబ్రిలేషన్, గుండెకు విద్యుత్ షాక్‌ను అందించడం వంటివి గుండెను పునఃప్రారంభించడంలో, రక్త ప్రవాహాన్ని పునరుద్ధరించడంలో సహాయపడతాయి. ఎవరైనా కార్డియాక్ అరెస్ట్‌కు గురైనట్లయితే వెంటనే వైద్య సహాయంగా వారి పక్కనున్న ఎవరైనా [[హృదయశ్వాసకోశ పునరుజ్జీవనం|CPR]] చర్యను ప్రారంభించాలి. CPR చర్యను చేస్తూనే వైద్యల సహాయం కోసం ప్రయత్నించాలి. CPR చర్యను చేస్తున్న వ్యక్తి CPR చర్యకే ప్రాధాన్యమివ్వాలి, వైద్యుల సహాయం కోసం మరొకరు ప్రయత్నించాలి. ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[హృదయశ్వాసకోశ పునరుజ్జీవనం]] * [[గుండెపోటు]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} *[https://www.bbc.com/telugu/international-59109328 కార్డియాక్ అరెస్ట్ అంటే ఏంటి? ఇది ఎందుకు ప్రాణాలు తీస్తోంది?] *[https://telugu.hindustantimes.com/lifestyle/how-to-perform-cpr-for-heart-attack-victims-121645420431929.html హార్ట్ ఎటాక్ వస్తే సీపీఆర్ ఎలా చేయాలి?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230219233542/https://telugu.hindustantimes.com/lifestyle/how-to-perform-cpr-for-heart-attack-victims-121645420431929.html |date=2023-02-19 }} [[వర్గం:గుండె జబ్బులు]] 2ud51kvgncha7agq6z73m760sncf9mq 0 373965 4956800 4015364 2026-09-12T11:47:14Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:మెదడు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956800 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:మస్తిష్క రక్తనాళములు.png|thumb|మెదడు రక్తనాళాలు - ధమనీచక్రము]] మెదడుకు రక్తం ఆంతర [[గళ ధమనులు|గళ]] ధమనులు , [[వెన్ను ధమనులు|వెన్ను ధమనులు]] ద్వారా ప్రసరిస్తుంది. రెండు పక్కలా గళ ధమనులు కంఠంలో బాహ్య గళ ధమనులు, ఆంతర గళ ధమనులుగా చీలుతాయి. ఆంతర గళ ధమనులు (ఇంటర్నల్ కెరాటిడ్ ఆర్టెరీస్) కపాలం లోనికి ప్రవేశించి '''పురో మస్తిష్క ధమనులు''' అనే శాఖలు ఇస్తాయి. పురో మస్తిష్క ధమనులు మెదడులో లలాట భాగాల ముందు భాగాలకు రక్తప్రసరణ చేకూరుస్తాయి<ref name=":0">Gray's Anatomy 2008, p. 247.</ref>. రెండు పురో మస్తిష్క ధమనులు ఒకదానితో మరొకటి '''పురో సంధాన ధమని''' ద్వారా కలుపబడుతాయి<ref>{{Citation|title=ACKNOWLEDGEMENTS|date=2008|url=http://dx.doi.org/10.1016/b978-0-443-06684-9.50002-0|work=Gray's Anatomy|pages=x|publisher=Elsevier|access-date=2023-05-04}}</ref>. పురో మస్తిష్క ధమని శాఖలు ఇచ్చిన పిదప ఆంతర గళ ధమనులు '''మధ్య మస్తిష్క ధమనులుగా''' కొనసాగి లలాట భాగపు వెనుక భాగాలకు, పార్శ్వ భాగాలకు రక్తప్రసరణ చేకూరుస్తాయి. [[వెన్ను ధమనులు|వెన్ను]] ధమనులు కపాలం లోనికి వెనుక నుంచి ప్రవేశించి, కపాలంలో కలసి '''మూలిక ధమనిగా''' ఒకటవుతాయి.<ref>Gray's Anatomy 2008, p. 250.</ref> [[దస్త్రం:Sobo_1909_3_548.png|thumb|Sobo 1909 3 548]] మూలిక ధమని మజ్జాముఖానికి ( మెడుల్లా ఆబ్లాంగేటా ), వారధికి ( పాన్స్ ) చిన్నమెదడుకు శాఖలిచ్చి రెండు '''పృష్ఠ మస్తిష్క ధమనులుగా''' చీలుతుంది. పృష్ష్ఠమస్తిష్క ధమనులు మెదడు వెనుక భాగాలకు, కర్ణభాగాలకు రక్తంను ప్రసరింపజేస్తాయి. ప్రతి పృష్ఠ మస్తిష్క ధమని నుంచి '''పృష్ఠ సంధాన ధమనిగా''' ఒక శాఖ వెలువడి ఆంతర కంఠధమనితో కలుస్తుంది. సంధాన ధమనులతో కలుపబడి మస్తిష్క ధమనులు మెదడు క్రింద భాగంలో '''ధమనీ చక్రం (ఆర్టీరియల్ సర్కిల్ ఆఫ్ విల్లిస్)''' ఏర్పరుస్తాయి<ref name=":0" />. మస్తిష్కమునుండి రక్తం బాహ్య సిరల జాల వ్యవస్థ , అంతర సిరల జాల వ్యవస్థల ద్వారా వివిధ సిరాపరిఖలకు చేరి ఆపై అంతర కంఠసిరలకు కొనిపోబడుతుంది. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:ఆరోగ్య సమస్యలు]] [[వర్గం:ఆరోగ్యం]] [[వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము]] [[వర్గం:శరీర ధర్మ శాస్త్రము]] [[వర్గం:రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ]] [[వర్గం:మెదడు]] lcl7gtatsn3xg8iy1hja603nkj8hnot 4956801 4956800 2026-09-12T11:47:27Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:శరీర ధర్మ శాస్త్రము]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956801 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:మస్తిష్క రక్తనాళములు.png|thumb|మెదడు రక్తనాళాలు - ధమనీచక్రము]] మెదడుకు రక్తం ఆంతర [[గళ ధమనులు|గళ]] ధమనులు , [[వెన్ను ధమనులు|వెన్ను ధమనులు]] ద్వారా ప్రసరిస్తుంది. రెండు పక్కలా గళ ధమనులు కంఠంలో బాహ్య గళ ధమనులు, ఆంతర గళ ధమనులుగా చీలుతాయి. ఆంతర గళ ధమనులు (ఇంటర్నల్ కెరాటిడ్ ఆర్టెరీస్) కపాలం లోనికి ప్రవేశించి '''పురో మస్తిష్క ధమనులు''' అనే శాఖలు ఇస్తాయి. పురో మస్తిష్క ధమనులు మెదడులో లలాట భాగాల ముందు భాగాలకు రక్తప్రసరణ చేకూరుస్తాయి<ref name=":0">Gray's Anatomy 2008, p. 247.</ref>. రెండు పురో మస్తిష్క ధమనులు ఒకదానితో మరొకటి '''పురో సంధాన ధమని''' ద్వారా కలుపబడుతాయి<ref>{{Citation|title=ACKNOWLEDGEMENTS|date=2008|url=http://dx.doi.org/10.1016/b978-0-443-06684-9.50002-0|work=Gray's Anatomy|pages=x|publisher=Elsevier|access-date=2023-05-04}}</ref>. పురో మస్తిష్క ధమని శాఖలు ఇచ్చిన పిదప ఆంతర గళ ధమనులు '''మధ్య మస్తిష్క ధమనులుగా''' కొనసాగి లలాట భాగపు వెనుక భాగాలకు, పార్శ్వ భాగాలకు రక్తప్రసరణ చేకూరుస్తాయి. [[వెన్ను ధమనులు|వెన్ను]] ధమనులు కపాలం లోనికి వెనుక నుంచి ప్రవేశించి, కపాలంలో కలసి '''మూలిక ధమనిగా''' ఒకటవుతాయి.<ref>Gray's Anatomy 2008, p. 250.</ref> [[దస్త్రం:Sobo_1909_3_548.png|thumb|Sobo 1909 3 548]] మూలిక ధమని మజ్జాముఖానికి ( మెడుల్లా ఆబ్లాంగేటా ), వారధికి ( పాన్స్ ) చిన్నమెదడుకు శాఖలిచ్చి రెండు '''పృష్ఠ మస్తిష్క ధమనులుగా''' చీలుతుంది. పృష్ష్ఠమస్తిష్క ధమనులు మెదడు వెనుక భాగాలకు, కర్ణభాగాలకు రక్తంను ప్రసరింపజేస్తాయి. ప్రతి పృష్ఠ మస్తిష్క ధమని నుంచి '''పృష్ఠ సంధాన ధమనిగా''' ఒక శాఖ వెలువడి ఆంతర కంఠధమనితో కలుస్తుంది. సంధాన ధమనులతో కలుపబడి మస్తిష్క ధమనులు మెదడు క్రింద భాగంలో '''ధమనీ చక్రం (ఆర్టీరియల్ సర్కిల్ ఆఫ్ విల్లిస్)''' ఏర్పరుస్తాయి<ref name=":0" />. మస్తిష్కమునుండి రక్తం బాహ్య సిరల జాల వ్యవస్థ , అంతర సిరల జాల వ్యవస్థల ద్వారా వివిధ సిరాపరిఖలకు చేరి ఆపై అంతర కంఠసిరలకు కొనిపోబడుతుంది. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:ఆరోగ్య సమస్యలు]] [[వర్గం:ఆరోగ్యం]] [[వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము]] [[వర్గం:రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ]] [[వర్గం:మెదడు]] 7rewm2oiyy24pzzmi7a873g1efeky4t 0 374211 4956804 4932771 2026-09-12T11:49:22Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:మనిషి మెదడు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:మెదడు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956804 wikitext text/x-wiki మన శరీరంలో తలను ఉత్తమాంగమని అంటారు. దానికి కారణం తలలో మెదడు ఆలోచనలను విచక్షణాజ్ఞానాన్ని కలిగించడమే కాక అవయవాలను నియంత్రించి అవి పనిచేయుటకు తోడ్పడుతుంది. పంచేంద్రియాలైన కళ్ళు, ముక్కు, చెవులు, నాలుక, చర్మము సేకరించే జ్ఞానములను గ్రహించి వాటిని తెలుపుటే కాక వాటికి అనుగుణంగా శరీరాన్ని నడిపిస్తుంది. ఇచ్ఛాకండరాల కదలికలు, సమన్వయం, శరీరపు నిలకడ కేంద్రనాడీమండలంలో పెద్దమెదడు, చిన్నమెదడులపై ఆధారపడి ఉంటాయి. శ్వాసక్రియ, హృదయవ్యాపారాలను మజ్జాముఖం (మెడుల్లా ఆబ్లాంగేటా) నియంత్రిస్తుంది. కేంద్రనాడీమండలంలో ఇతర వ్యాధులతో పాటు రక్తనాళాలలో కలిగే ప్రమాదాల వలన రక్తప్రసరణకు కలిగే అడ్డంకులు తీవ్రపరిణామాలకు దారితీస్తాయి. అంతర [[గళ ధమనులు|గళధమనులు]], [[వెన్ను ధమనులు|వెన్నుధమనులు]] [[మెదడుకు రక్తప్రసరణ]] చేకూరుస్తాయి. మెదడు రక్తనాళాలలో కలిగే ప్రమాదాలు పక్షవాతంగానో, తెలివి కోల్పోవుటలాగో పొడచూపుతాయి. ఈ ప్రమాదాలను '''''మస్తిష్కవిఘాతాలు'''''గా (సెరిబ్రల్ స్ట్రోక్స్) పరిగణిస్తారు. '''మస్తిష్కవిఘాత లక్షణాలు కనిపించిన వారికి సత్వరంగా వైద్యశాలలలో తలకు''' '''గణనయంత్ర త్రిమితీయ చిత్రీకరణ (సి టి స్కాన్) చేసి కారణాన్ని నిర్ధారించాలి. ఈ చిత్రీకరణలో రక్తస్రావం కనిపించకపోతే రక్తప్రసరణ లోపంగా (ఇస్ఖీమియా) ఎంచి రక్త ప్రసరణకు అడ్డుపడిన నెత్తురు గడ్డలను త్వరగా విచ్ఛిన్నం చేసే అవకాశాలు పరిశీలించాలి.''' == మెదడు రక్తనాళాలలో ప్రమాదాలు == === 1.రక్తనాళాలలో నెత్తురు గడ్డలు ఏర్పడుట === రక్తనాళాలలో [[ధమనీకాఠిన్యం]] (ఎథిరోస్క్లీరోసిస్) వలన నెత్తురు గడ్డలు ఏర్పడి (థ్రాంబోసిస్) రక్తప్రసరణకు అడ్డంకి కల్పిస్తే రక్తప్రసరణ అందని కణజాలం ప్రసరణరహిత మరణం చెందడం ('''ఇస్ఖీమియా)''' వలన ఈ ప్రమాదాలు కలుగుతాయి. మెదడులో '''అరవై''' శాతపు రక్తనాళ ప్రమాదాలు ఈ తరగతికి చెందుతాయి.<ref name=":0">{{Cite book|title=The Washington Manual Of Medical Therapeutics 37 th edition|publisher=Washington University in St.Louis|year=2023|isbn=978-1-975190-62-0|location=Washington University School of Medicine, St.Louis|pages=973-975}}</ref> === 2.రక్తనాళాలలో అవరోధకాలు === రక్త ప్రవాహంలో రక్తపుగడ్డలు గాని యితర అవరోధకాలు గాని పయనించి ('''ఎంబొలై''') మెదడులో సన్నని రక్తనాళాలలో అడ్డుపడి రక్తప్రసరణకు భంగం కలిగించుట ('''ఎంబోలిజమ్''') వలన '''20''' శాతపు రక్తనాళ ప్రమాదాలు కలుగుతాయి<ref>{{Cite web|title=UpToDate|url=https://www.uptodate.com/contents/stroke-symptoms-and-diagnosis-beyond-the-basics#H1|access-date=2023-05-26|website=www.uptodate.com}}</ref>. రక్తప్రసరణ అందని మెదడు కణజాలం మరణిస్తుంది. హృదయంలో కర్ణికా ప్రకంపనం (ఏట్రియల్ ఫిబ్రిలేషన్) ఉన్నవారిలోను, కృత్రిమ హృదయకవాటాలు ఉన్నవారిలోను నెత్తురు గడ్డలు ఏర్పడే అవకాశాలు ఎక్కువ. ఆ నెత్తురు గడ్డలు రక్తప్రవాహంలో అవరోధకాలుగా కొట్టుకుపోయి సన్నని నాళాలాలో ఇరుక్కొని అడ్డుపడతాయి. === 3.రక్తస్రావం === రక్తనాళాల శాఖలు చిట్లడంచేత, రక్తనాళాలలో ఏర్పడే బుడగలు చిట్లడంచేత కలిగే రక్తస్రావం ('''హెమొరేజ్''') వలన మెదడులో 20 శాతపు రక్తనాళ ప్రమాదాలు కలుగుతాయి. ఈ ప్రమాదాల వలన మెదడులో ప్రాణవాయువు, పోషకపదార్థాలు అందని కణాలు మరణించుటచే మెదడు దెబ్బతిని '''మస్తిష్క విఘాతాలు (స్ట్రోక్స్)''' కలుగుతాయి. == మస్తిష్క విఘాత లక్షణాలు == మస్తిష్కవిఘాత లక్షణాలు మస్తిష్కవిఘాతం (సెరిబ్రల్ స్ట్రోక్) ఏర్పడిన తీరు, స్థానం ([[మనిషి మెదడు]]), తీవ్రతలపై ఆధారపడుతాయి. [[మస్తిష్క రక్త ప్రసరణ ( సెరిబ్రల్ సర్క్యులేషన్ )|మెదడుకు రక్తప్రసరణ (సెరిబ్రల్ సర్క్యులేషన్)]] లోపం వలన కలిగినపుడు లక్షణాలు ఆకస్మికంగా కలిగినా లక్షణాలలో హెచ్చుతగ్గులు సాధారణంగా కనిపిస్తాయి.[[దస్త్రం:మెదడు భాగములు.png|thumb|మెదడు భాగాలు]] [[గళ ధమనులు|గళ ధమనులలో]] ( కెరాటిడ్ ఆర్టెరీస్ ) దోషం ఉన్నపుడు ఆవలి పక్కనున్న దేహంలో పక్షవాతం కలిగి కండరాలు శక్తిని పూర్తిగానో, కొంతో నష్టపోతాయి<ref name=":0" />. అపుడు అవి ఇచ్ఛాపూర్వకంగా కదలలేవు, లేక నెమ్మదిగా నీరసంగా కదులుతాయి. స్పర్శజ్ఞానములో నష్టం కలుగవచ్చును. సగం చూపునష్టం, మాట పోవడం, పలుకులలో తొట్రుపాటు రావచ్చు<ref name=":0" />. జ్ఞానేంద్రియాలు అందించిన సమాచారం మెదడు గ్రహించలేకపోతే, వస్తువులను, గతంలో తెలిసిన మనుష్యులను, శబ్దాలను, వాసనలను, రుచులను గుర్తుపట్టలేని స్థితి కలుగవచ్చు.[[దస్త్రం:మస్తిష్క రక్తనాళములు.png|thumb|మెదడు రక్తనాళాలు]] [[దస్త్రం:మెదడులో చలన వల్కలము, జ్ఞాన వల్కలము.jpeg|thumb|మెదడులో చలన జ్ఞానవల్కములు.]] రక్తప్రసరణ దోషము వెన్నుధమని (వెర్టిబ్రల్ ఆర్టెరీ), మూలధమని (బెసిలార్ ఆర్టెరీ) శాఖలలో ఉంటే, దేహంలో ఒకపక్క గాని లేక రెండు పక్కలా గాని చలన నష్టం, స్పర్శనష్టం కలగడమే కాక తలతిప్పడం, కళ్ళుతిరగడం, దేహానికి అస్థిరత (అటాక్సియా), ద్విదృష్టి (ఒక వస్తువు రెండుగా కనిపించడం) కలుగవచ్చు. గుండెలయలో మార్పులు, మర్మరశబ్దములు, కంఠధమనులలో హోరుశబ్దాలకు వైద్యులు పరీక్ష చేస్తారు. మెదడు కణజాలంలో రక్తస్రావం జరిగినపుడు చలన నష్టం, స్పర్శ నష్టం వంటి నాడీమండలం పనిలో లోపాలతో బాటు తీవ్రమైన తలనొప్పి, వాంతులు, మాంద్యము , అపస్మారకతలు కూడా కలుగవచ్చు. ఎరఖ్ నాయిడ్ పొర క్రింద రక్తస్రావం కలిగినపుడు జీవితంలో యెన్నడూ పొందనంత తీవ్రమైన తలనొప్పి కలుగుతుంది<ref>{{Cite web|title=Brain Bleed/Hemorrhage (Intracranial Hemorrhage): Causes, Symptoms, Treatment|url=https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/14480-brain-bleed-hemorrhage-intracranial-hemorrhage|access-date=2023-05-26|website=Cleveland Clinic|language=en}}</ref>. వాంతులు, మూర్ఛ, చేతులు కాళ్ళలో కంపనం జ్వరం, నడుమునొప్పి, మాంద్యం లేక అపస్మారకత కూడా కలుగవచ్చు. మెదడు సిరాపరిఖలలో (సెరిబ్రల్ వీనస్ సైనసస్) రక్తపుగడ్డలు ఏర్పడితే తలనొప్పి, మసకచూపు, కంటితెరలో వాపు (పేపిల్లిడిమా) వంటి కపాలంలో ఒత్తిడి పెరిగిన లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. == మస్తిష్కవిఘాతాలలా కనిపించే ఇతర వ్యాధులు == పార్శ్వపు తలనొప్పి కలిగినపుడు నాడీమండల లక్షణాలు పొడచూపవచ్చు. మూర్ఛ రోగం కలిగినపుడు తాత్కాలిక పక్షవాత లక్షణాలు కలుగవచ్చు. రక్తంలో చక్కెర విలువలు బాగా తగ్గినపుడు తెలివితప్పుట, నీరసం కలిగి పక్షవాతంలా కనిపించవచ్చు. == పరీక్షలు == ==== '''రక్త పరీక్షలు''' ==== మస్తిష్కవిఘాత లక్షణాలు కనిపించిన వారికి ప్రాథమిక రక్తపరీక్షలు అవసరం. వివిధ రక్తకణాల గణనం, రక్తఫలకాల లెక్కింపు (ప్లేట్ లెట్స్), రక్తము గడ్డకట్టు సమయాల పరీక్షలు , చక్కెర విలువ, విద్యుద్వాహక లవణాలు పరీక్షలు చేయాలి. ==== విద్యుత్ హృల్లేఖ ==== విద్యుత్ హృల్లేఖ (ఇ.సి.జి) వలన గుండెలయలో మార్పులు, యితర హృదయ విలక్షణాలు తెలుస్తాయి. ==== '''గణనయంత్ర త్రిమితీయ చిత్రీకరణం (కంప్యుటెరైజడ్ ఏక్సియల్ టోమోగ్రఫీ)''' ==== [[దస్త్రం:Intracerebral_hemorrage_(CT_scan).jpg|thumb|మెదడులో రక్తస్రావం ( సి టి స్కాన్ ‘)]] [[దస్త్రం:StrokeMCA_overlay.png|thumb|మధ్య మస్తిష్కధమనిలో నెత్తురుగడ్డ వలన రక్తప్రసరణలోపం. (మెదడు మెలికలు మరుగుపడ్డాయి.)]] మస్తిష్కవిఘాత లక్షణాలు పొడచూపిన వారికి త్వరగా వ్యత్యాసపదార్థాలు ఇవ్వకుండ మెదడుకు గణనయంత్ర త్రిమితీయ చిత్రీకరణం చెయ్యాలి. ఈ పరీక్షలో మెదడు కణజాలంలో రక్తస్రావం, ఎరఖ్ నాయిడ్ పొర క్రింద రక్తస్రావం (సబ్ ఎరఖ్ నాయిడ్ హెమొర్రేజ్) త్వరగానే కనిపిస్తాయి<ref name=":2">{{Cite journal |last=Ustrell-Roig |first=Xavier |last2=Serena-Leal |first2=Joaquín |date=2007-07-01 |title=Stroke. Diagnosis and Therapeutic Management of Cerebrovascular Disease |url=http://www.revespcardiol.org/en-stroke-diagnosis-and-therapeutic-management-articulo-13109919 |journal=Revista Española de Cardiología (English Edition) |language=en |volume=60 |issue=7 |pages=753–769 |doi=10.1016/S1885-5857(08)60011-0 |issn=1885-5857}}</ref>. రక్తప్రసరణ లోపం వలన కలిగే మస్తిష్కవిఘాతాలు కనిపించడానికి 48 నుంచి 72 గంటలు పైన పట్టవచ్చును. గణనయంత్ర త్రిమితీయ చిత్రీకరణంలో రక్తస్రావపు లక్షణాలు కనిపించకపోతే రక్తస్రావం జరుగలేదని నిర్ధారణ చేసి అవకాశం ఉంటే నెత్తురు గడ్డలను విచ్ఛిన్నం చేసే చికిత్సలు మొదలుపెట్టాలి. ఆ అవకాశం లేనపుడు నెత్తురు గడ్డకట్టుటను నివారించు చికిత్సలు మొదలుపెట్టాలి. రక్తస్రావం కలిగిన వారిలో రక్తఘనీభవనం ఆలస్యం చేసే మందులు వాడకూడదు. ==== '''అయస్కాంత ప్రతిధ్వని చిత్రీకరణం ''' ==== అయస్కాంత ప్రతిధ్వని చిత్రీకరణంలో (మేగ్నెటిక్ రెజొనెన్స్ ఇమేజింగ్) మస్తిష్కవిఘాతాలు త్వరగానే కనిపిస్తాయి. కాని రోగిని పరీక్షించినపుడు మస్తిష్క విఘాత (స్ట్రోక్) లక్షణాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తే ఎమ్ ఆర్ ఐ వలన ఎక్కువ ప్రయోజనం లేదు. అయస్కాంత ప్రతిధ్వని రక్తనాళ చిత్రీకరణలతో మెదడులో రక్త నాళాలను పరీక్షించ వచ్చును. ==== '''శ్రవణాతీత ధ్వని చిత్రీకరణం ''' ==== శ్రవణాతీత ధ్వనిచిత్రీకరణంతో (అల్ట్రాసోనోగ్రామ్) కంఠధమనులను పరీక్షిస్తే కంఠధమనులలో సంకుచిత భాగాలను పసిగట్టవచ్చు. ==== '''హృదయ ప్రతిధ్వని చిత్రీకరణం''' ==== హృదయ ప్రతిధ్వని చిత్రీకరణంతో హృదయంలో నెత్తురు గడ్డలను, కవాటాల సంకోచాన్ని, కవాటాల పైన మొలకలను { వెజిటేషన్స్: లోపొరను ఆక్రమించి సూక్ష్మజీవులు వృద్ధిపొంది తాపం (ఎండోకార్డైటిస్) కలుగ జేస్తే యీ మొలకలు కనిపిస్తాయి. ఇవి విచ్ఛిన్నమై రక్తప్రవాహంలో అవరోధకాలు కలుగజేయ గలవు.}, కవాటాలలో తిరోగమన ప్రవాహాలను, గుండె నడిమి గోడలో రంధ్రాలను (సెప్టల్ డిఫెక్ట్స్) కనుగొనవచ్చు. ==== '''మస్తిష్క ధమనుల చిత్రీకరణం''' ==== కంఠ ధమనిలోనికి వ్యత్యాస పదార్థాలను ఎక్కించి మెదడులో ధమనులను ఎక్స్ రేలతో చిత్రీకరించవచ్చు<ref>{{Cite web|title=Brain Aneurysm: What It Is, Causes, Symptoms & Treatment|url=https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/16800-brain-aneurysm|access-date=2023-05-26|website=Cleveland Clinic|language=en}}</ref>. ధమనులలో బుడగలను (ఎన్యురిజ్మ్స్), ధమనులలోని వైకల్యాలను యీ చిత్రాలతో కనుగొనవచ్చు. ఎరఖనాయిడ్ పొర క్రింద రక్తస్రావం కనుగొనుటకు వెన్నులో సూదితో నాడీద్రవంను గ్రహించి పరీక్షలు సలుప వచ్చు. == చికిత్స == '''మస్తిష్కవిఘాత లక్షణాలు కనిపించిన వారికి సత్వరంగా వైద్యశాలలలో తలకు''' '''గణనయంత్ర త్రిమితీయ చిత్రీకరణ (సి టి స్కాన్) చేసి కారణాన్ని నిర్ధారించాలి'''<ref name=":2" />'''. ఈ చిత్రీకరణలో రక్తస్రావం కనిపించకపోతే రక్తప్రసరణ లోపంగా (ఇస్ఖీమియా) ఎంచి ప్రసరణకు అడ్డుపడిన నెత్తురు గడ్డలను త్వరగా విచ్ఛిన్నం చేసే అవకాశాలు పరిశీలించాలి.''' '''రోగి రక్తపు పోటు, హృదయ వేగం, ఉష్ణోగ్రతలు, ప్రాణవాయువు సంతృప్తతలు పరిశీలించాలి.''' ==== రక్తపుపోటు నియంత్రణ ==== రక్తప్రసరణ లోపం వలన మస్తిష్కవిఘాతాలు కలిగిన వారిలో రక్తపుపోటు నియంత్రణలో చాలా జాగ్రత్త వహించాలి. వీరిలో తొలుత రక్తపుపోటు హెచ్చుగా ఉన్నా, తరువాత దినాలలో దానంతట అదే క్రమేపి తగ్గుతుంది. రక్తనాళంలో ప్రవాహానికి అడ్డు ఉన్న పై భాగంలో రక్తపుపోటు తగ్గి కణజాలానికి ప్రసరణ సరిపోదు. అందువలన మెదడులో కణజాలానికి తగిన ప్రసరణ చేకూర్చడానికి రక్తపుపోటు సామాన్య పరిమితుల కంటె కొంత ఎక్కువ ఉండడం అవసరం. రక్తపుపోటుని బాగా తగ్గిస్తే నాడీమండల స్థితి క్షీణించే అవకాశాలు ఎక్కువవుతాయి. అందువలన రక్తపుపోటుని త్వరితంగా సామాన్యస్థితికి తగ్గించే ప్రయత్నాలు చేయకూడదు. రక్తపుపోటు విషమస్థితికి చేరినా (ముకుళితపు పోటు) 220 మి. మీ. మెర్క్యురీ మించినా, వికాసపు పోటు 120 మి.మీ. దాటినవారిలోను, హృదయవైఫల్యం ఉన్నవారిలోను, రక్తపుపోటును జాగరుకతతో నెమ్మదిగా తగ్గించే ప్రయత్నం చెయ్యాలి. రోజుకు 15 శాతంకు మించి రక్తపుపోటును తగ్గించకూడదు. సిరల ద్వారా తగినంత లవణజల ద్రవం (0.9% saline) ఇచ్చి రక్త ప్రమాణం పెంచి మెదడుకు ప్రసరణ బాగా జరిగేటట్లు చూడాలి . కపాలం లోపల '''''రక్తస్రావం''''' జరిగితే రక్తపుపోటు హెచ్చుగా ఉంటే క్రమంగా ఔషధాలతో దానిని తగ్గించాలి. తలభాగంను శరీరం కంటె 15 డిగ్రీల యెత్తులో ఉంచాలి. ఎరఖ్ నాయిడ్ పొర క్రింద రక్తస్రావం జరిగితే ఆ యా కారణాలకు చికిత్స అవసరం. ధమనుల బుడగలకు శస్త్రచికిత్స అవసరం. విశ్రాంతి, అవసరమైతే నొప్పి తగ్గించు మందులు, నిద్రకు మందులు, విరేచన దోహదకారులు వాడి కపాలం లోపల ఒత్తిడి పెరుగుటను అరికట్టాలి. ==== నెత్తురు గడ్డల విచ్ఛేదనం ==== రక్తనాళాలలో నెత్తురు గడ్డలు ఏర్పడి మెదడుకు రక్తప్రసరణ లోపించడంచే కలిగే మస్తిష్కవిఘాతాలకు నెత్తురుగడ్డల విచ్ఛేదనం ప్రయోజనం చేకూర్చే అవకాశం చాలా ఉంది. మస్తిష్కవిఘాత లక్షణాలు పొడచూపిన మూడు గంటలు సమయంలోపల నెత్తురు గడ్డల విచ్ఛేదక ఔషధాలు (రీకాంబినెంట్ టిష్యూ ప్లాస్మినోజెన్ ఏక్టివేటర్) వాడిన వారిలో ఫలితాలు చాలా మెరుగుగా (ముప్పదిశాతం) ఉంటాయి<ref name=":2" /> <ref>{{Cite journal |date=1995-12-14 |title=Tissue Plasminogen Activator for Acute Ischemic Stroke |url=http://www.nejm.org/doi/abs/10.1056/NEJM199512143332401 |journal=New England Journal of Medicine |language=en |volume=333 |issue=24 |pages=1581–1588 |doi=10.1056/NEJM199512143332401 |issn=0028-4793}}</ref>. మస్తిష్కవిఘాత లక్షణాలు తీవ్రం కానప్పుడు, ఆ లక్షణాల నుంచి త్వరగా తేరుకొంటున్న వారిలోను, ఇటీవల కాలంలో శస్త్రచికిత్సలు జరిగిన వారిలోను, తలకు దెబ్బలు తగిలిన వారిలోను, జఠరమండలంలోను, మూత్రావయవాలలోను రక్తస్రావాలు ఉన్న వారిలోను రక్తపుపోటు హెచ్చుగా ఉన్నవారిలోను, నెత్తురు గడ్డకట్టుటను అవరోధించు మందులు వాడుతున్న వారిలోను, మెదడులో అదివఱకు రక్తస్రావం జరిగిన వారిలోను, రక్తఫలకములు (ప్లేట్ లెట్స్) తక్కువ ఉన్నవారిలోను నెత్తురు గడ్డలు విచ్ఛేదించు మందులు వాడకూడదు. ఈ మందుల వలన మెదడులో రక్తస్రావం కలిగే అవకాశం ఉంది. కృత్రిమనాళిక ద్వారా ధమనులలో నెత్తురు గడ్డలను విచ్ఛేదించు చికిత్స కొన్ని చోట్ల లభ్యము. ==== ఏస్పిరిన్ ==== ఏస్పిరిన్ రోజుకు 325 మి.గ్రా. మొదటి రెండు దినములు ఆపై రోజుకు 81 మి.గ్రా రక్తప్రసరణ లోపం వలన కలిగే విఘాతాలకు ఉపయోగిస్తారు. రక్తఫలకాలు గుమికూడుటను ఏస్పిరిన్ అరికట్టి రక్తం గడ్డకట్టుటను మందగింపజేస్తుంది. క్లొపిడోగ్రెల్ కూడా రక్తఫలకాలు గుమికూడుటను అవరోధిస్తుంది. ఏస్పిరిన్ వలన అవలక్షణాలు కలిగిన వారిలో క్లొపిడోగ్రెల్ ను వాడవచ్చు. ==== రక్తఘనీభవన అవరోధకాలు ==== కర్ణికా ప్రకంపనం (ఏట్రియల్ ఫిబ్రిలేషన్) ఉన్నవారిలోను, కృత్రిమ హృదయకవాటాలు ఉన్నవారిలోను రక్తం గడ్డకట్టుటను అరికట్టే ఔషధాలు మస్తిష్కవిఘాతాలు నివారించడానికి ఉపయోగపడుతాయి<ref name=":1">{{Cite journal |last=Kernan |first=Walter N. |last2=Ovbiagele |first2=Bruce |last3=Black |first3=Henry R. |last4=Bravata |first4=Dawn M. |last5=Chimowitz |first5=Marc I. |last6=Ezekowitz |first6=Michael D. |last7=Fang |first7=Margaret C. |last8=Fisher |first8=Marc |last9=Furie |first9=Karen L. |last10=Heck |first10=Donald V. |last11=Johnston |first11=S. Claiborne (Clay) |last12=Kasner |first12=Scott E. |last13=Kittner |first13=Steven J. |last14=Mitchell |first14=Pamela H. |last15=Rich |first15=Michael W. |date=2014-07 |title=Guidelines for the Prevention of Stroke in Patients With Stroke and Transient Ischemic Attack: A Guideline for Healthcare Professionals From the American Heart Association/American Stroke Association |url=https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/STR.0000000000000024 |journal=Stroke |language=en |volume=45 |issue=7 |pages=2160–2236 |doi=10.1161/STR.0000000000000024 |issn=0039-2499}}</ref>. వార్ఫెరిన్, ఎపిక్సబాన్, రివరోక్సబాన్, డబిగార్టన్, కొన్ని ఉదహరణలు. ==== ఊపిరితిత్తులలోనికి ఆహారము మళ్ళుట నివారించుట ==== మస్తిష్కవిఘాతాలు కలిగిన వారిలో మింగు కండరాలలో నీరసం ఉంటే ఆహారం ఊపిరితిత్తుల లోనికి ప్రవేశించి ఊపిరితిత్తుల తాపం (న్యుమోనియా) కలిగించవచ్చు<ref>{{Cite journal |last=Alberts |first=M. J. |last2=Horner |first2=J. |last3=Gray |first3=L. |last4=Brazer |first4=S. R. |date=1992 |title=Aspiration after stroke: lesion analysis by brain MRI |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1499361/ |journal=Dysphagia |volume=7 |issue=3 |pages=170–173 |doi=10.1007/BF02493452 |issn=0179-051X |pmid=1499361}}</ref>. మింగుట యిబ్బంది ఉన్నవారికి కడుపులోనికి కృత్రిమ నాళం ద్వారా ద్రవపదార్థాలు ఆహారంగా యివ్వాలి. ==== శస్త్రచికిత్సలు ==== కంఠధమనిలో పలక ఏర్పడి రక్తనాళం సంకోచిస్తే (సంకోచం 60% కంటె ఎక్కువ ఉన్నపుడు) వారిలో, ఆ పలకను తొలగించే ‘కెరాటిడ్ ఎండార్టెరెక్టమీ’ శస్త్రచికిత్స మస్తిష్కవిఘాతాలు కలిగే అవకాశాలను తగ్గిస్తుంది<ref name=":1" /> శస్త్రచికిత్స వలన 3-4% మందిలో ప్రమాదాలు కలుగవచ్చు. చిన్నమెదడులో విఘాతాల వలన వాపు కలిగి మెదడు మూలముపై ఒత్తిడి పెంచినా, నాడీద్రవ ప్రసరణకు ఆటంకం కలిగించి జలశీర్షం ([[హైడ్రోసెఫలస్]]) కలిగించినా అత్యవసర శస్త్రచికిత్సలు అవసరం. ==== వ్యాయామ చికిత్స, వృత్తి చికిత్స, వాక్చికిత్స ==== మస్తిష్కవిఘాతాలు కలిగిన వారికి వ్యాయామ చికిత్స, వృత్తి చికిత్సలు కండరాలలో శక్తిని పెంచడానికి, నడకతీరు సరిచేయడానికి, దినచర్యలు చేసుకొనడానికి తోడ్పడుతాయి<ref>{{Cite web|title=Rehab Therapy After a Stroke|url=https://www.stroke.org/en/life-after-stroke/stroke-rehab/rehab-therapy-after-a-stroke|access-date=2023-05-26|website=www.stroke.org|language=en}}</ref>. వాక్చికిత్సలో ముఖకండరాలకు, నమలు కండరాలకు, జిహ్వ కండరాలకు, మింగుకండరాలకు శిక్షణ ఇస్తారు. == నివారణ == * అరవై శాతపు మస్తిష్క విఘాతాలు ధమనీకాఠిన్యం (ఎథిరోస్క్లీరోసిస్) వలన కలుగుతాయి . అందువలన రక్తపుపోటుని అదుపులో ఉంచుకోవాలి. మధుమేహవ్యాధిని అదుపులో ఉంచుకోవాలి. కొలెష్టరాలు అధికంగా ఉంటే దానిని తగ్గించుకోవాలి. పొగ త్రాగకూడదు. ఊబకాయంను తగ్గించుకోవాలి. తగినంత వ్యాయామం చేస్తుండాలి. ఈ చర్యలు ధమనీకాఠిన్యత ప్రక్రియను మందగించుతాయి. * ఆహారంలో ఆకుకూరలు, కూరగాయలు, పళ్ళు, అపరాలు, ఆలివ్ నూనె వాడుట మంచిది. మాంసాహారము తినేవారు చేపల వాడుక పెంచుకొని మిగిలిన మాంసంను మితపరచుట మేలు. సారాయి వాడుకను మితపరచుకోవాలి. * కర్ణికా ప్రకంపన ఉన్నవారు, కృత్రిమ హృదయకవాటాలు ఉన్నవారు నెత్తురుగడ్డలను నివారించు మందులు వాడుకోవాలి<ref name=":1" />. == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == [[వర్గం:మెదడు]] 0vfp0rqauolbzn0hlt7rj222imd1tu3 0 375581 4956449 4415764 2026-09-11T19:11:39Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956449 wikitext text/x-wiki {{Infobox temple | name = Ekvira | image = Ekviradevi1.jpg | alt = | caption = Idol of the goddess | map_type = India Maharashtra | map_caption = Location in [[Maharashtra]] | coordinates = {{coord|18|47|00|N|73|28|14|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | native_name =एकविरा आई | country = [[India]] | state = [[Maharashtra]] | district = [[Pune district|Pune]] | Tahsil = [[Maval]] | location = [[Karla Caves]] | elevation_m = | deity = Ekvira Devi | festivals = Navaratri, Chytra Palkhi Festival (March, April) | architecture = | inscriptions = | established = | creator =[[Koli people]] | website = }} '''ఎక్వీరా''' ('''ఎక్వీరా''' అని కూడా పిలుస్తారు) <ref>{{Citebook|url=https://books.google.com/books?id=VOU9AAAAIAAJ|title=The Son Kolis of Bombay|last=Punekar|first=Vinaja B.|date=1959|publisher=Popular Book Depot|year=1959|location=New Delhi, India|pages=160: The deity was the goddess worshipped by Ekveera, who is also mentioned in the Devi Bhāgavata ( Skandha 6, Adhyāya 17 : 23 ) . Jejuri is the seat of Khandobā . The seat of Ekveerā is popularly known as “ Āy Jāge ' ( place of the mother )}}</ref> ఈమె ఒక హిందూ దేవత, ఈమెను [[ఎల్లమ్మ|రేణుకా]] దేవత రూపంగా పరిగణిస్తారు <ref>{{Citebook|url=https://books.google.com/books?id=y2noBgAAQBAJ&dq=ekvira+koli&pg=PT269|title=Gods, Heroes and their Story Tellers: Intangible cultural heritage of South India|last=Saravanan|first=V. Hari|date=2014|publisher=Notion Press|isbn=978-93-84391-49-2|language=en}}</ref> ఆమె [[Koli and aagri people|కోలి]] ప్రజల కులదేవత. <ref>{{Citebook|url=https://books.google.com/books?id=fdEkDwAAQBAJ&dq=ekvira+goddess+kali&pg=PT53|title=Karnataka's Rich Heritage – Temple Sculptures & Dancing Apsaras: An Amalgam of Hindu Mythology, Natyasastra and Silpasastra|last=Chugh|first=Lalit|date=2017-05-23|publisher=Notion Press|isbn=978-1-947137-36-3|pages=53}}</ref> <ref>{{Citebook|url=https://books.google.com/books?id=hKyJEAAAQBAJ&dq=ekvira+koli&pg=PT159|title=Devotional Spaces of a Global Saint: Shirdi Sai Baba's Presence|last=Srinivas|first=Smriti|last2=Jeychandran|first2=Neelima|last3=Roberts|first3=Allen|date=2022-10-28|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-000-60406-1}}</ref> ప్రతి సంవత్సరం కోలీలు ఎక్వీరాకు గౌరవం ఇస్తారు. [[కార్ల గుహలు|కర్లా గుహలలో]] ఉన్న ఈ ఆలయప్రదేశంలో పండుగ జరుపుకుంటారు.<ref>{{Cite web|last=Patil|first=Nilesh|date=April 17, 2011|title=Koli community from Thane pay respect to Ekvira Goddess at annual festival|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/koli-community-from-thane-pay-respect-to-ekvira-goddess-at-annual-festival/articleshow/16118845.cms|access-date=2022-10-13|website=Mumbai Mirror|archive-date=2022-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013172316/https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/koli-community-from-thane-pay-respect-to-ekvira-goddess-at-annual-festival/articleshow/16118845.cms|url-status=dead}}</ref> == మందిరం == [[దస్త్రం:Goddess_Ekvira_Temple_and_karla_Caves.jpg|thumb| దేవత ఎక్వీరా ఆలయం, కర్లా గుహలు|ఎడమ]] ఎక్వీరా ఆయ్ మందిర్ [[భారతదేశం]],[[మహారాష్ట్ర|మహారాష్ట్రలోని]] [[లోనావాలా]] సమీపంలో ఉన్న [[కార్ల గుహలు|కర్లా గుహల]] సమీపంలో ఉన్న ఒక హిందూ దేవాలయం.ఇక్కడ ఒకప్పుడు [[బౌద్ధ మతం|బౌద్ధమతానికి]] కేంద్రంగా ఉన్న గుహలపక్కనే ఎక్వీరాదేవత ఆరాధన నిర్వహిస్తారు.ఈ ఆలయం ఆగ్రి,కోలిప్రజలకు ప్రధాన పూజా స్థలం. ఆలయ-సముదాయం వాస్తవానికి పడమర దిక్కుకు అభిముఖంగా వరుసగా మూడు సారూప్య మందిరాలను కలిగి ఉంది.వీటిలోమధ్య, దక్షిణ పుణ్యక్షేత్రాలు పూర్తి స్థాయిలో భద్రపరిచారు.మిగిలిన నిర్మాణాలు మాత్రం ప్రణాళిక ప్రకారం భద్రపరచబడ్డాయి. మహా-మండప, వర్ష-మండప, గోపుర మండప ఈ మూడు మందిరాల ముందు నెలకొని ఉన్నాయి.ఈ మూడు పుణ్యక్షేత్రాల చుట్టూ అదనపు ''పరివారదేవతల'' పదహారు మందిరాలు ఉన్నాయి. [[నవరాత్రి|నవరాత్రులు]], [[చైత్రమాసము|చైత్ర]] నవరాత్రుల సందర్భంగా భక్తులు ఈ ఆలయానికి తరలివచ్చి పూజలు జరుపుకుంటారు.ఈ దేవతకి అద్భుత శక్తులు ఉన్నాయని భక్తులు నమ్ముతారు. <ref name="Kapoor2002">{{Citebook|url=https://books.google.com/books?id=gxIpYtnyzu4C&pg=PA2042|title=The Indian Encyclopaedia|last=Subodh Kapoor|date=1 July 2002|publisher=Cosmo Publications|isbn=978-81-7755-257-7|page=2042|access-date=23 April 2012}}</ref>ఈ ఆలయం కొండపై ఉంది.ఆలయానికి చేరుకోవడానికి దాదాపు 500 మెట్లు ఎక్కాలి.దీని చుట్టూ [[కర్లా గుహలు]] ఉన్నాయి.ఇవి పురావస్తు పరిశోధన శాఖచే రక్షింపబడుచున్నాయి.ప్రధాన దేవత ఎక్వీరా అయితే ఆమె జోగేశ్వరీ దేవి మూర్తితో కలిసి ఉంటుంది. == ఆలయ నిర్మాణం == పాండవులు అజ్ఞాతవాసంలో ఉన్నప్పుడు వారు ఇంటికి, దేవుళ్లకు దూరంగా ఉన్నప్పుడు పూజించే స్థలంగా ఎక్వీరా ఆలయాన్ని నిర్మించారని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. వారు ఈ ఆలయాన్ని రాత్రిపూట నిర్మించారని పురాణ కథనం. వారు వ్యక్తిగతంగా నిర్మించి, సందర్శించి, ఎక్వీరా మాత ఆశ్వీర్వాదాలను కోరారు. 2వ శతాబ్దంలో, 10వ శతాబ్దంలో లోపల ఉన్న పుణ్యక్షేత్రం అభివృద్ధి చేయబడినందున అక్వీరా ఆయ్ మందిర్ మూలం గురించి వాదనలు సరైనవని ఇటీవల నిర్ధారించబడింది. అనేక మంది పురావస్తు శాస్త్రజ్ఞులు ఆలయ వాస్తవాలను సరైన వాదనలను ఒక్కొక్కటిగా నిరూపించడానికి పని చేస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|title=Ekvira Devi Temple Lonavala {{!}} Ekvira Temple in Maharashtra|url=http://maharashtraplanet.com/religious-places-in-maharashtra/ekvira/|access-date=2023-05-10|website=MaharashtraPlanet.com|archive-date=2023-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20230728174612/http://maharashtraplanet.com/religious-places-in-maharashtra/ekvira/|url-status=dead}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలు}} [[వర్గం:హిందూ గుహ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:హిందూ దేవతలు]] [[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర దేవాలయాలు]] == వెలుపలి లంకెలు == pnflexd4w2mg4fscqt36fzsifaig008 0 383881 4956514 4496033 2026-09-12T04:51:52Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956514 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}} {{విస్తరణ}}{{Infobox university | name = Kalyani Government Engineering College | native_name = KGEC | former_name = | image = Kalyani Govt. Engineering College 06.jpg | image_size = 200px | caption = Main building | latin_name = | motto = {{lang|sa|आत्मान विद्धि}} {{small|([[Sanskrit]])}} | mottoeng = To know oneself | established = {{start date and age|1995}} | closed = | type = Government engineering college {{small|(aided by the '''World Bank''' under TEQIP Programme)}} | affiliation = [[Maulana Abul Kalam Azad University of Technology]] (MAKAUT) | endowment = | rector = | officer_in_charge = | chairman = | chancellor = | president = | vice-president = | superintendent = | provost = | vice_chancellor = | principal = Dr. Sourav Kumar Das | dean = | director = | head_label = | head = | students = 1,267<ref name="kgec1">{{cite web |title=Submitted Institute Data for NIRF'2023' |url=https://www.kgec.edu.in/web/assets/KALYANI%20GOVERNMENT%20ENGINEERING%20COLLEGE20230109-Engineering.pdf |access-date=20 June 2023 |archive-date=20 జూన్ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230620134703/https://www.kgec.edu.in/web/assets/KALYANI%20GOVERNMENT%20ENGINEERING%20COLLEGE20230109-Engineering.pdf |url-status=dead }}</ref> | undergrad = 1,163<ref name="kgec1"/> | postgrad = 104<ref name="kgec1"/> | doctoral = | other = | city = [[Kalyani, West Bengal|Kalyani]] | state = [[West Bengal]] | province = | postalcode = 741235 | country = India | coordinates = {{coord|22.99139|N|88.4482395|E|region:IN-WB_type:edu|display=title,inline}} | campus = {{convert|75|acre|km2|1|abbr=on}} | free_label = Acronym | free = KGEC | colours = | athletics = | mascot = | website = {{URL|https://www.kgec.edu.in/}} | logo = KgecLogo.png | footnotes = }} కళ్యాణి ప్రభుత్వ ఇంజనీరింగ్ కళాశాల [[భారతదేశం]]<nowiki/>లోని [[పశ్చిమ బెంగాల్]]<nowiki/>లో నెలకొని ఉన్న ఒక ప్రభుత్వ కళాశాల. దీని 1995లో స్థాపించారు. ప్రస్తుతం ఈ కళాశాలలో 1267 మంది విద్యార్థులు విద్యను అభ్యసిస్తున్నారు. 1995లో అప్పటి పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రి [[జ్యోతి బసు]] ఈ కళాశాలను ప్రారంభించారు. పశ్చిమ బెంగాల్లో అతిపెద్ద కళాశాలగా ఈ విద్యాసంస్థ పేరు పొందింది. ఈ కళాశాలలో ఆధునిక సాంకేతికతతో విద్యను నేర్పిస్తారు. == మూలాలు == <references /> == వెలుపలి లంకెలు == 58e8r947tuozss1wj9jj7sc0efa6iv6 0 384422 4956613 4574615 2026-09-12T07:20:22Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:గుండె]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:గుండె జబ్బులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956613 wikitext text/x-wiki హృదయానికి మిగిలిన అవయవాల వలె ప్రాణవాయువు, పోషకపదార్థాలు అందించుటకు రక్తప్రసరణ అవసరం. హృదయం నిరంతరంగా జీవితకాలం అంతా తోడు యంత్రంగా పనిచేయాలి. అందువలన దానికి నిరంతరం రక్తప్రసరణ చేకూరాలి. వామ (ఎడమ), దక్షిణ (కుడి) [[హృద్ధమనులు]] హృదయానికి రక్తం కొనిపోతాయి. హృత్సిరలు రక్తాన్ని తిరిగి హృదయంలో కుడికర్ణికకు చేరుస్తాయి. హృదయానికి రక్తప్రసరణ తగినంత లోపిస్తే గుండెనొప్పి,  ఆ లోపం చాలా తీవ్రం అయితే గుండెపోటు కలుగుతాయి. గుండెపోటు కలిగినపుడు కొంత హృదయ కండర కణజాలం రక్తప్రసరణ లేక ‘ప్రసరణరహిత మరణం (ఇన్ ఫార్క్షన్)’పొందుతుంది<ref>{{Cite web|last=CDC|date=2021-07-19|title=Coronary Artery Disease {{!}} cdc.gov|url=https://www.cdc.gov/heartdisease/coronary_ad.htm|access-date=2023-09-01|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us}}</ref>. అందువలన ప్రాణనష్టంతో బాటు ఇతర ఉపద్రవాలు కలిగే అవకాశం ఉంది. ప్రపంచంలో 30 శాతపు మరణాలు హృదయ రక్తప్రసరణ లోపాల వలన కలుగుతాయి.     [[దస్త్రం:Heart_attack_animation.ogv|thumb|గుండెపోటు విధానము]] == హృద్ధమనుల వ్యాధి (కరోనరీ ఆర్టెరీ డిసీజ్) == [[దస్త్రం:Blausen_0259_CoronaryArteryDisease_02.png|thumb|హృద్ధమని వ్యాధి]] [[హృద్ధమనుల వ్యాధి|హృద్ధమని]] వ్యాధి అంటే పరోక్షంగా హృద్ధమనుల కాఠిన్యతగా (ఎథిరోస్క్లీరోసిస్ ) భావించాలి. ధమనీకాఠిన్యత శైశవం నుంచి మొదలిడి మధ్యవయస్సు తర్వాత ప్రస్ఫుటమయి వృద్ధాప్యంలో తీవ్రతరం అవుతుంది. ఈ ప్రక్రియలో ధమనుల లోపొర క్రింద కొవ్వులు, కొలెష్టరాలు, కాల్సియం, తాపక కణాలు పేరుకొని ఫలకలుగా పొడచూపుతాయి<ref>{{Cite web|date=2022-03-24|title=Atherosclerosis - What Is Atherosclerosis? {{!}} NHLBI, NIH|url=https://www.nhlbi.nih.gov/health/atherosclerosis|access-date=2023-09-01|website=www.nhlbi.nih.gov|language=en}}</ref>. ధమనుల గోడలోని మృదుకండరాల మధ్య కాల్సియం ఫాస్ఫేట్ నిక్షేపాలు కూడుకున్నపుడు హృద్ధమనులు బిఱుసెక్కుతాయి. ధమనీకాఠిన్యపు ఫలకలు ధమనులలోనికి ఉబుకుట వలన ధమనుల లోపలి పరిమాణం తగ్గి అవి సంకుచితం చెందుతాయి. ఈ ఫలకలు హృద్ధమనులలో ఒకటి రెండు చోట్లే ఉండవచ్చు, లేక ఎక్కువగా ఉండవచ్చు. ధమనులలో హెచ్చుభాగం కాఠిన్యత పొందవచ్చు. హృద్ధమనులు, వాటి శాఖలలో నాళపు లోపలి పరిమాణం 40 శాతం కంటే తక్కువగా తగ్గినపుడు రక్తప్రవాహానికి చెప్పుకోదగ్గ అడ్డంకి కలుగదు. రక్తనాళాలలో ఫలకలు స్థిరంగా ఉండి నాళం లోపలి పరిమాణం 40- 70 శాతం తగ్గినపుడు రక్త ప్రవాహానికి అవరోధం కలిగి శ్రమ, వ్యాయామాలతో హృదయానికి ప్రాణవాయువు అవసరాలు పెరిగినపుడు, ఆ అవసరాలు తీరక గుండెనొప్పి (ఏంజైనా) కలుగుతుంది<ref name=":0" />. రక్తప్రసరణ లోపం తీవ్రతరం అయినపుడు హృదయపు లయ తప్పే అవకాశం ఉంది. జఠరికలు లయ తప్పి జఠరిక ప్రకంపనం (వెంట్రిక్యులార్ ఫిబ్రిలేషన్ ) లోనికి వెళ్తే ప్రాణాపాయం కలుగుతుంది. ఒక్కోసారి ఒక హృద్ధమని ఆకస్మికంగా పూర్తిగా కాని చాలా భాగం కాని మూసుకుపోవచ్చు. ధమనిలో ఫలక ఏర్పడి ఆ ఫలక చిట్లి దానిపై రక్తము గడ్డకట్టి రక్తప్రసరణకు తీవ్ర అవరోధం కలిగితే, హృదయ కండరజాలంలో కొంతభాగం ప్రాణవాయువు, పోషకపదార్థాలు అందక మరణిస్తే '''గుండెపోటు''' ('''Myocardial Infarction''') కలుగుతుంది<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|title=Myocardial ischemia-Myocardial ischemia - Symptoms & causes|url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/myocardial-ischemia/symptoms-causes/syc-20375417|access-date=2023-09-01|website=Mayo Clinic|language=en}}</ref>. మానుదల ప్రక్రియలో ఆ మరణించిన కండర కణజాలానికి బదులు పీచుకణజాలం ఏర్పడుతుంది. అపుడు హృదయ వ్యాపారం క్షీణిస్తుంది. హృద్ధమని లేక ఒక శాఖ హఠాత్తుగా పాక్షికంగా మూసుకుపోతే గుండెలో ఒక భాగానికి రక్తప్రసరణ ఆకస్మికంగా తగ్గి తీవ్రమైన గుండెనొప్పి కలిగినా గుండె కండరజాలం మరణించకపోవచ్చు. వీరిలో శ్రమలేకుండా గుండెనొప్పి కలగడం, ఎక్కువ సమయం గుండెనొప్పి ఉండడం, నొప్పి తీవ్రంగా ఉండడం, వంటి లక్షణాలు '''''అస్థిరమైన గుండెనొప్పి'''''ని''''' (అన్ స్టేబిల్ ఏంజైనా),''''' సత్వర హృద్ధమని వ్యాధిని సూచిస్తాయి. == హృద్ధమని వ్యాధులకు కారణాలు               == వయస్సు పెరుగుతున్న కొలది ధమనులలో కాఠిన్యత పెరుగుతుంది. [[రక్తపోటు|రక్తపీడనం]] హెచ్చుగా ఉన్నవారిలో హృద్ధమనివ్యాధులు ఎక్కువగా కలుగుతాయి. [[మధుమేహం|మధుమేహవ్యాధిగ్రస్థులలోను]], అల్పసాంద్రపు [[కొలెస్టరాల్|లైపోప్రోటీనులు]] అధికంగా ఉన్నవారిలోను, అధికసాంద్రపు లైపోప్రోటీనులు తక్కువగా ఉన్నవారిలోను, ట్రైగ్లిసరైడులు బాగా ఎక్కువగా ఉన్నవారిలోను, పొగత్రాగేవారిలోను<ref>{{Cite journal |last=Johnson |first=Kenneth C. |date=2018-01-24 |title=Just one cigarette a day seriously elevates cardiovascular risk |url=https://www.bmj.com/content/360/bmj.k167 |journal=BMJ |language=en |volume=360 |pages=k167 |doi=10.1136/bmj.k167 |issn=0959-8138 |pmid=29367307}}</ref>, వ్యాయామం చేయక భౌతిక జడత్వం కలవారిలోను, [[స్థూల కాయం|స్థూలకాయులలోను]] (భారసూచిక 18.5-24.9 పరిమితులలో ఉండుట మేలు. నడుము చుట్టుకొలత పురుషులలో 40 అంగుళాలలోపు స్త్రీలలో 35 అంగుళాలలోపు  ఉండుట మేలు.), దగ్గఱి కుటుంబసభ్యులలో పిన్నవయస్సులోనే (పురుషులలో 55 సంవత్సరాలలోను, స్త్రీలలో 65 సంవత్సరాలలోను) హృదయ రక్తప్రసరణలోప వ్యాధులు కలిగిన వారిలోను<ref>{{Cite journal |last=McPherson |first=Ruth |last2=Tybjaerg-Hansen |first2=Anne |date=2016-02-19 |title=Genetics of Coronary Artery Disease |url=https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCRESAHA.115.306566 |journal=Circulation Research |language=en |volume=118 |issue=4 |pages=564–578 |doi=10.1161/CIRCRESAHA.115.306566 |issn=0009-7330}}</ref>, హృద్ధమనీవ్యాధులు కలిగే అవకాశాలు హెచ్చు<ref name=":0">{{Cite web|title=Coronary Artery Disease: Symptoms, Causes & Treatment|url=https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/16898-coronary-artery-disease|access-date=2023-09-01|website=Cleveland Clinic|language=en}}</ref>. [[ధూమపానం]] సలిపేవారు ధూమపానం పూర్తిగా 15 సంవత్సరాలు మానివేస్తే వారిలో హృద్ధమనీ వ్యాధులు కలిగే అవకాశం ధూమపానం సలుపని వారితో సమానం అవుతుంది. రక్తపరీక్షలలో సి-రీయేక్టివ్ ప్రోటీన్ 2 మి.గ్రాలు/డె.లీ మించినవారిలోను, హృద్ధమనులలో కాల్సియం ప్రమాణాలు పెరిగిన వారిలోను, దూరధమని వ్యాధులు కలవారిలోను హృద్ధమని వ్యాధులు కలిగే అవకాశాలు హెచ్చు. హృదయ ధమనులలో కాఠిన్యఫలకలు ఏర్పడి వాటి లోపల పరిమాణం తగినంత (40- 70 శాతం) తగ్గినపుడు శ్రమతోను, వ్యాయామంతోను హృదయంకి ప్రాణవాయువు, పోషకపదార్థాల అవసరాలు పెరిగి అవి తీరనపుడు గుండెనొప్పి కలుగుతుంది<ref>{{Cite web|title=Coronary artery disease - Symptoms and causes|url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/coronary-artery-disease/symptoms-causes/syc-20350613|access-date=2023-09-01|website=Mayo Clinic|language=en}}</ref>. ధమనీకాఠిన్య ఫలకలు స్థిరంగా ఉన్నపుడు హృద్ధమనివ్యాధి '''స్థిరము''' అని పరిగణిస్తారు. వీరిలో గుండెనొప్పి విశ్రాంతితోను, నాలుక క్రింద నైట్రోగ్లిసెరిన్ మందు వాడుకతోను తగ్గిపోతుంది. వీరిలో కూడా గుండె కండరానికి రక్తప్రసరణలోపం కలిగినపుడు గుండెలయలో మార్పులు కలిగి హఠాన్మరణం కలిగే అవకాశం ఉంది. హృద్ధమనులలో ధమనీకాఠిన్య ఫలకలు చిట్లినపుడు, ఆ పలకలకు నెత్తురులోని సూక్ష్మరక్తఫలకాలు (ప్లేట్ లెట్స్) అంటుకొని నెత్తురుగడ్డలు ఏర్పడుటకు దారితీసి, నాళంలో రక్తప్రసరణకు అడ్డు కలిగిస్తే తీవ్రమైన గుండెనొప్పి కాని గుండెపోటు కాని కలుగుతాయి. హృద్ధమనులలో అకస్మాత్తుగా కలిగే యీ పరిణామాలను '''సత్వర హృద్ధమని వ్యాధులుగ (ఎక్యూట్ కరోనరీ సిండ్రోమ్)''' వర్గీకరిస్తారు. == సత్వర హృద్ధమని వ్యాధులు == === అస్థిరపు గుండెనొప్పి: === హృద్ధమనిలో ప్రసరణ అవరోధం పాక్షికం అయినా, తాత్కాలికం అయినా హృదయకండర కణజాలంలో ప్రసరణరహిత మరణం కలుగకపోయినా, అసాధారణమైన, తీక్ష్ణమైన గుండెనొప్పి కలుగడం, హెచ్చు సమయం (20 నిముషములు మించి) ఉండుట, హెచ్చు తీవ్రత కలిగి ఉండుట, తక్కువ శ్రమతో కాని, విశ్రాంత సమయాలలో కాని కలగడం వంటి లక్షణాలు ఉండడం వలన దానిని అస్థిరపు గుండె నొప్పిగా వైద్యులు పరిగణిస్తారు. వీరికి త్వరితంగా ఔషధాలతో చికిత్స చేసి ఆపై వారికి (చర్మము ద్వారా) [[హృద్ధమని వ్యాకోచ చికిత్స (కరోనరీ యాంజియోప్లాస్టీ)|హృద్ధమని]] వ్యాకోచ చికిత్స (పెర్ క్యుటేనయస్ కరోనరీ ఇంటర్ వెన్షన్) అవసరమో కాదో వైద్యులు నిర్ణయించాలి. === విద్యుత్ హృల్లేఖలో ఎస్ టి భాగము పైకి లేవని గుండెపోటు === [[దస్త్రం:Heart_attack-NIH.gif|thumb|గుండెపోటు ; హృద్ధమనిలో నెత్తురు గడ్డ]] కొందఱిలో ఈ నొప్పితో విద్యుత్ హృల్లేఖలో S T భాగం మూలరేఖ మీదకు లేవకపోయినా రక్తంలో ట్రొపోనిన్, క్రియటినిన్ కైనేజ్, వంటి హృదయ సూచకాలు పెరిగినట్లైతే దానిని గుండెపోటుగా పరిగణించి '''''NSTEMI''''' అని (Non S T Elevation Myocardial Infarction) వర్ణిస్తారు. వీరికి చికిత్స అస్థిరపు గుండెనొప్పి కలిగిన వారి చికిత్స పంథాలోనే అందిస్తారు. === విద్యుత్ హృల్లేఖలో ఎస్ టి భాగం పైకి లేచే గుండెపోటు: === [[దస్త్రం:Inferior_and_RtV_MI_12_lead.jpg|thumb|గుండె క్రిందిభాగం, కుడి జఠరికలో ''STEMI గుండెపోటు విద్యుత్ హృల్లేఖలో మార్పులు'']] హృద్ధమనులలో రక్తపుగడ్డలు రక్తప్రసరణకు పూర్తిగా అడ్డుపడితే ప్రాణవాయువు, పోషక పదార్థాలు అందక ఆ యా ధమనులనుంచి ప్రసరణ పొందే హృదయకండర కణజాలం కొంత ప్రసరణరహిత మరణం పొందుతుంది. అపుడు గుండెపోటు కలుగుతుంది. గుండెపోటు కలిగి హృదయకండర కణజాలం మృతి పొంది, విద్యుత్ హృల్లేఖలో S T భాగం మూలరేఖపైకి ఎత్తుగా లేచి ఉన్నపుడు దానిని '''''STEMI''''' గా (ST Elevation Myocardial Infarction) వర్ణిస్తారు. STEMI చికిత్సలో రక్తప్రసరణను అతిత్వరగా పునరుద్ధరించి హృదయ కండర కణజాల మరణాన్ని తగ్గించే ప్రయత్నాలు చేయాలి. == ఇతర కారణాలు == కొందఱిలో హృద్ధమని కండర దుస్సంకోచం వలన, కొకైన్  దుర్వినియోగం కలిగించే హృద్ధమని కండర దుస్సంకోచం వలన, పాండురోగంవలన, గళగ్రంథి ఆధిక్యత (హైపర్ థైరాయిడిజమ్) వలన, రక్తపు ప్రాణవాయువు సంతృప్తత తగ్గుట వలన, రక్తపీడనం హెచ్చుట వలన సత్వర హృద్ధమనివ్యాధులు కలుగవచ్చు. == సత్వర హృద్ధమని వ్యాధి లక్షణాలు   == సాధారణంగా గుండెనొప్పి, గుండెపోటు కలిగినవారిలో రొమ్ముటెముక వెనుక భాగంలో తీక్ష్ణమైన నొప్పి కలుగుతుంది. ఈ నొప్పి భుజాలకు, భుజదండాలకు, మెడకు, క్రింది దవడకు వ్యాపించవచ్చు. నొప్పితో బాటు చెమటలు, ఊపిరి అందకపోవుట,  వాంతిభావన, వాంతులు కూడా కలుగవచ్చు. కొందఱిలో ఛాతినొప్పి బదులు అసాధారణమైన గుండెకు సంబంధించని లక్షణాలు కలుగవచ్చు. ఊపిరి అందకపోవడం, పై కడుపులో నొప్పి, వికారం, కళ్ళుమసకబారి స్మృతితప్పడం, నీరసం వంటి అసాధారణ లక్షణాలు సుమారు 25 శాతం మందిలో కలుగుతాయి. స్త్రీలలోను, మధుమేహ వ్యాధిగ్రస్థులలోను, వృద్ధులలోను, మూత్రాంగ వైఫల్యం అంత్యదశలలో ఉన్నవారిలోను, శస్త్రచికిత్సలు సమీపకాలంలో జరిగిన వారిలోను  అసాధారణ లక్షణాలు ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి. వీరిలో ఛాతిలో నలత ఉండవచ్చు. ఛాతినొప్పి తీవ్రంగా ఉండడం, ఎక్కువ సమయం ఉండడం, కొత్తగా రావడం అస్థిరపు గుండెనొప్పిని (అన్ స్టేబిల్ ఏంజైనా) సూచిస్తాయి. ఊపిరితో వచ్చే నొప్పి, భుజాల చలనంతో కలిగే నొప్పి, ఛాతిపైన, పక్కటెముకలు - ఛాతిఎముక సంధానాల ఒద్ద నొక్కితే కలిగే నొప్పి గుండెనొప్పిని సూచించవు. కొద్ది సెకండులు మాత్రమే ఉండే నొప్పులు గుండెపోటును సూచించవు. వైద్యులు పరీక్షించేటపుడు రక్తపీడనపు తగ్గుదల, వినికిడి గొట్టంతో విన్నప్పుడు గుండెలో క్రొత్త మర్మర ధ్వనులు, ఊపిరితిత్తుల క్రిందిభాగాలలో చిటపట శబ్దాలు ఉన్నాయేమో పరిశీలిస్తారు . వైద్యులు హృదయవైఫల్య లక్షణాలకు కూడా పరిశోధించాలి. హృదయకండరానికి రక్తప్రసరణ తగ్గినపుడు ఎడమ జఠరిక సంకోచం తగ్గి బృహద్ధమని లోనికి నెట్టబడే రక్తపరిమాణం తగ్గి రక్తపీడనం తగ్గగలదు. హృదయ సామర్థ్యం తగ్గడంవలన రక్తపీడనం తగ్గి శరీర కణజాలానికి రక్తప్రసరణ తగ్గుటను ‘హృదయజనిత విఘాతం’ (కార్డియోజనిక్ షాక్ ) గా వ్యవహరిస్తారు. కుడి జఠరిక కండరజాలానికి రక్తప్రసరణ తగ్గి కుడిజఠరిక సమర్థత తగ్గితే, పుపుస ధమనికి చేరే రక్తపరిమాణం తగ్గి > ఎడమ కర్ణికకు పుపుససిరలు కొనిపోయే రక్తపరిమాణం >  ఎడమ జఠరికకు  > బృహద్ధమనికి చేరే రక్తపరిమాణాలు కూడా తగ్గుతాయి. అందువలన రక్తపీడనం తగ్గగలదు. ఎడమ జఠరిక వైఫల్యం వలన ఊపిరితిత్తులలో ద్రవసాంద్రత (కంజెషన్) పెరిగి వైద్యులు ఊపిరితిత్తుల దిగువ భాగాలలో చిటపట శబ్దాలు వినగలుగుతారు. గుండెపోటు వలన ఎడమకర్ణిక, ఎడమజఠరికల మధ్య ఉండే ద్విపత్రకవాటంలో తిరోగమన రక్తప్రసరణం కలిగినా, రెండు జఠరికల నడిమిగోడలో రంధ్రం (జఠరికాంతర కుడ్యరంధ్రం) ఏర్పడినా జఠరికలు ముకుళించుకున్నపుడు మర్మరశబ్దాలు వినిపిస్తాయి. ఛాతినొప్పిని కలిగించు ఇతర కారణాలకు కూడా వైద్యులు పరిశోధించాలి. బృహద్ధమని విదళనం (డైసెక్టింగ్ అయోర్టిక్ ఎన్యురిజెమ్) అరుదైనా దీనివలన ఛాతినొప్పి కలుగుతుంది. ఈ నొప్పి చాలా తీవ్రంగా ఉంటుంది. ఛాతినొప్పితో బాటు నాడీమండలంలో లోపాలు, అవలక్షణాలు కూడా వీరిలో కనిపించవచ్చు. హృదయాన్ని ఆవరించుకొని ఉండు హృదయవేష్టనంలో తాపం (పెరికార్డైటిస్) వలన ఛాతినొప్పి కలుగవచ్చు. వీరిలో హృదయవేష్టనపు పొరలమధ్య రాపిడిశబ్దం వైద్యులు వినే అవకాశం ఉంది. == పరీక్షలు   == ఛాతినొప్పి కలవారికి రక్తకణాల గణనం, రక్తరసాయన పరీక్షలు, రక్తంలో కొవ్వుల పరీక్షలు అవసరం. === విద్యుత్ హృల్లేఖ (ఎలెక్ట్రోకార్డియోగ్రామ్)   === ఛాతినొప్పి కలిగిన వారికి విద్యుత్ హృల్లేఖ వెంటనే తీయాలి.విద్యుత్ హృల్లేఖలో q తరంగాలు, ST భాగములో మార్పులు, T తరంగము తిరుగబడుట హృద్ధమని వ్యాధిని సూచిస్తాయి. విద్యుత్ హృల్లేఖలో మార్పులు వెనువెంటనే కనిపించక పోవచ్చును. అందువలన ప్రతి 20 నిముషాలకు ఒకసారి చొప్పున రెండు గంటలు విద్యుత్ హృల్లేఖలు తీసి మార్పులకై శోధించాలి. స్టెమి (ST Elevation Myocardial Infarction) గుండెపోటు కలిగినవారిలో విద్యుత్ హృల్లేఖలో కనీసం రెండు సమీప స్థానాలలో  S T భాగం మూలరేఖకు కనీసం 1 మి.మీ పైకి ఎత్తుగా ఉంటుంది. కొందఱిలో జఠరికలకు విద్యుత్ప్రేరణ కొనిపోవు మోపు ఎడమ శాఖలో కొత్తగా మందకొడితనం (లెఫ్ట్ బండిల్ బ్రాంచ్ / వీరిలో ఎడమ జఠరిక కండరజాలానికి  విద్యుత్ ప్రేరణ  ఆలస్యంగా చేరుతుంది) కనిపిస్తుంది. గుండె వెనుకభాగం రక్తప్రసరణ లోపానికి గుఱి అయినపుడు S T భాగం మూలరేఖకు దిగువకు పోయి V1, V2, V3 స్థానాలలో  R waves  పొడవుగా ఉంటాయి. అస్థిరపు గుండెనొప్పి (unstable angina), ఎన్ స్టెమి (Non ST Elevation Myocardial Infarction) గుండెపోటులు కలిగినపుడు విద్యుత్ హృల్లేఖలలో ST భాగం మూలరేఖకు దిగువన ఉండవచ్చు, లేక ఏ మార్పులు ఉండకపోవచ్చు. === హృదయ సూచకాలు (కార్డియక్ మార్కర్స్) === హృదయకండర కణాలకు రక్తప్రసరణ ఎక్కువ సమయం లోపించినపుడు ఆ కణ పటలాలల అభేద్యత దెబ్బతిని ఆ కణాల నుంచి క్రియటినిన్ కైనేజ్,  మయోగ్లోబిన్, ట్రొపోనిన్ అనే హృదయ సూచకాలు బయటకు చింది రక్తంలో కనిపిస్తాయి. ఛాతినొప్పి కలిగిన వారిలో ఈ సూచకాలకు వెంటనేను, 6 గంటల తర్వాతను, 12 గంటల తరువాతను పరిశోధించాలి. విద్యుత్ హృల్లేఖలలో ST భాగం ఎత్తుగా ఉన్నవారిలో ఈ హృదయ సూచకాలు పెరుగకపోయినా, వారికి అతిత్వరగా రక్తప్రసరణను పునరుద్ధించు ప్రయత్నాలు చేయాలి. ST భాగం మూలరేఖకు ఎత్తులోలేక, హృదయసూచకాలు మాత్రం పెరిగినవారిలో ఎన్ స్టెమి కలిగినట్లు నిర్ణయించాలి. === ప్రతిధ్వని హృదయ చిత్రీకరణం  (ఎఖోకార్డియోగ్రఫీ) === ఛాతినొప్పి కొనసాగుతున్నవారిలో ప్రతిధ్వని హృదయ చిత్రీకరణాలు ఉపయోగపడుతాయి. ప్రతిధ్వని హృదయ చిత్రీకరణాలు రక్తప్రసరణ లోపించిన హృదయభాగంలో  గుండెగోడ కదలికల మందకొడితనాన్ని చూపిస్తాయి. గుండెగోడ చలనంలో లోపాలు లేనివారిలో గుండెపోటు కలుగలేదని నిర్ధారించజాలం కాని, తీవ్రమైన నష్టం వాటిల్లలేదని చెప్పగలం. ప్రతిధ్వని హృదయ చిత్రీకరణాలు ఛాతినొప్పిని కలిగించే ఇతర కారణాలు, హృదయకండరంలో తాపం (మయోకార్డైటిస్), బృహద్ధమని కవాట సంకీర్ణత (అయోర్టిక్ స్టినోసిస్), బృహద్ధమని విదళనం (అయోర్టిక్ డైసెక్షన్) పసిగట్టగలవు. గుండెపోటు వలన కలిగే ద్విపత్రకవాటంలో తిరోగమన ప్రసరణ, జఠరికాంతర కుడ్యంలో రంధ్రాలు వంటి ఉపద్రవాలు కూడా  ప్రతిధ్వని హృదయ చిత్రీకరణం వలన తెలుస్తాయి. === హృద్ధమనుల చిత్రీకరణం (కరోనరీ ఏంజియోగ్రఫీ) === ఊరుధమని (ఫెమొరల్ ఆర్టెరీ)  లేక ముంజేతి వెలుపలి ధమని (రేడియల్ ఆర్టెరీ) ద్వారా బృహద్ధమనిలోనికి ఆపై హృద్ధమనులలోనికి  కృత్రిమనాళం చొప్పించి ఎక్స్ -రే వ్యత్యాశపదార్థాలతో హృద్ధమనుల చిత్రీకరణం  చేసి హృద్ధమనుల నిర్మాణాన్ని, ఆ ధమనులలో సంకుచితాలను, అవరోధాలను కనుగొనవచ్చు. ధమనుల సంకుచితాలను బుడగతో వ్యాకోచింపజేసి అచట వ్యాకోచ సాధనాలను అమర్చుట వంటి ప్రక్రియలు కూడా అవసరమయితే చేయగలరు. స్టెమి గుండెపోటు ఉన్నవారిలోను, కొత్తగా ఎడమ జఠరికకు విద్యుత్ప్రేరణ ప్రసరణలో ఆలస్యం (లెఫ్ట్ బండిల్ బ్రాంచ్ బ్లాక్) కనిపించినవారిలోను, గుండె వెనుక భాగంలో గుండెపోటు కలిగిన వారిలోను, ఎన్ స్టెమి లేక అస్థిరపు గుండెనొప్పి (అన్ స్టేబిల్ ఏంజైనా) ఉన్నవారిలో ప్రాణాపాయ లక్షణాలు ఉన్నపుడు, ఔషధాలతో గుండెనొప్పులను అరికట్టలేకపోయినపుడు, రక్తప్రసరణను పునరుద్ధరించు ధ్యేయంతో హృద్ధమనీ చిత్రీకరణాలు చేస్తారు . == చికిత్స == ఛాతినొప్పి కలిగిన రోగులకు త్వరితంగా పరీక్షలు చేస్తూనే, చికిత్స కూడా సత్వరంగా అందించాలి. === ప్రాణవాయువు === అస్థిరపు గుండెనొప్పి, లేక గుండెపోటు లక్షణములు కలవారిలో, ప్రాణవాయువు సంతృప్తత 90 శాతము కంటే తక్కువ ఉంటే ప్రాణవాయువును ముక్కులోనికి నాళాల ద్వారా అందించాలి. ప్రాణవాయువు సంతృప్తత 90 శాతము మించి ఉన్నవారిలో ప్రాణవాయువు ఇవ్వడం వలన ప్రయోజనము ఉండదు<ref>{{Cite journal |last=Hofmann |first=Robin |last2=James |first2=Stefan K. |last3=Jernberg |first3=Tomas |last4=Lindahl |first4=Bertil |last5=Erlinge |first5=David |last6=Witt |first6=Nils |last7=Arefalk |first7=Gabriel |last8=Frick |first8=Mats |last9=Alfredsson |first9=Joakim |last10=Nilsson |first10=Lennart |last11=Ravn-Fischer |first11=Annica |last12=Omerovic |first12=Elmir |last13=Kellerth |first13=Thomas |last14=Sparv |first14=David |last15=Ekelund |first15=Ulf |date=2017-09-28 |title=Oxygen Therapy in Suspected Acute Myocardial Infarction |url=http://www.nejm.org/doi/10.1056/NEJMoa1706222 |journal=New England Journal of Medicine |language=en |volume=377 |issue=13 |pages=1240–1249 |doi=10.1056/NEJMoa1706222 |issn=0028-4793}}</ref> === మార్ఫిన్ సల్ఫేట్ === మార్ఫిన్ సల్ఫేట్  నొప్పిని నివారించుటకు తఱచు వాడుతారు. ఇది నొప్పిని నివారించుటే కాక ఆందోళనను తగ్గించి సహవేదన నాడీమండల తీవ్రతను తగ్గిస్తుంది. వేగస్ నాడి ద్వారా గుండెవేగాన్ని తగ్గిస్తుంది. సిరలను వ్యాకోచింపజేసి హృదయముపై ముకుళితపూర్వ భారాన్ని ( ప్రీ సిస్టోలిక్ లోడ్) తగ్గించి హృదయానికి ప్రాణవాయువు అవసరాలను తగ్గిస్తుంది. === ఏస్పిరిన్ === ఏస్పిరిన్ సూక్ష్మరక్తఫలకాల (ప్లేట్ లెట్స్)) గుమికూడడాన్ని నివారిస్తుంది. 325 మి.గ్రా ఏస్పిరిన్ ను నమిలిస్తే అది త్వరితంగా పనిచేస్తుంది. === థీనోపైరిడిన్లు === క్లొపిడోగ్రెల్, ప్రాసుగ్రెల్ ఈ వర్గానికి చెందిన ఔషధాలు. ఇవి రక్తఫలకాలపై ఉన్న ఎడినొసైన్ డైఫాస్ఫేట్ గ్రాహకాలను  నిరోధించి రక్తఫలకాలు గుమిని అరికడుతాయి. రక్తస్రావ ప్రమాదం లేనివారిలో ఏస్పిరిన్ తో బాటు క్లొపిడోగ్రెల్ కాని, ప్రాసుగ్రెల్ కాని వాడుతారు<ref name=":1">{{Cite journal |last=Committee Members |last2=Braunwald |first2=Eugene |last3=Antman |first3=Elliott M. |last4=Beasley |first4=John W. |last5=Califf |first5=Robert M. |last6=Cheitlin |first6=Melvin D. |last7=Hochman |first7=Judith S. |last8=Jones |first8=Robert H. |last9=Kereiakes |first9=Dean |last10=Kupersmith |first10=Joel |last11=Levin |first11=Thomas N. |last12=Pepine |first12=Carl J. |last13=Schaeffer |first13=John W. |last14=Smith |first14=Earl E. |last15=Steward |first15=David E. |date=2002-10 |title=ACC/AHA Guideline Update for the Management of Patients With Unstable Angina and Non–ST-Segment Elevation Myocardial Infarction—2002: Summary Article: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Task Force on Practice Guidelines (Committee on the Management of Patients With Unstable Angina) |url=https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/01.CIR.0000037106.76139.53 |journal=Circulation |language=en |volume=106 |issue=14 |pages=1893–1900 |doi=10.1161/01.CIR.0000037106.76139.53 |issn=0009-7322}}</ref>. శస్త్రచికిత్సతో రక్తప్రసరణను పునరుద్ధరించవలసి వస్తే  రక్తస్రావం ఎక్కువవకుండా ఉండడానికి  క్లొపిడోగ్రెల్ ను శస్త్రచికిత్సకు ఐదు దినాలకు ముందు, ప్రాసుగ్రెల్ ను ఏడు దినాలకు ముందు ఆపివేయాలి. === నైట్రోగ్లిసరిన్   === గుండెనొప్పి, గుండెపోటు కలిగిన వారికి నాలుక క్రింద నైట్రోగ్లిసరిన్ ను అందించాలి. గుండె క్రిందిభాగం, కుడి జఠరిక గుండెపోటుకు లోనయినప్పుడు, రక్తపీడనం తక్కువగా ఉన్నపుడు నైట్రోగ్లిసరిన్ వాడకూడదు. వీరిలో రక్తపీడనం బాగా తగ్గిపోయే అవకాశం ఉంది. రక్తపీడనం తక్కువగా లేనప్పుడు గుండెనొప్పి కొనసాగుతున్నపుడు  నైట్రోగ్లిసరిన్ ను సిరల ద్వారా బొట్లుబొట్లుగా ఇస్తారు. నైట్రేటుల వలన హృదయకండరంలో ప్రసరణరహిత మరణం పొందే భాగపు పరిమాణం  తగ్గుతుంది. గుండె పనితీరు మెరుగవుతుంది. === బీటా గ్రాహక అవరోధకాలు     === బీటా గ్రాహక అవరోధకాలు (బీటా రిసెప్టార్ బ్లాకర్స్) అస్థిరపు గుండెనొప్పి, గుండెపోటు ఉన్నవారికి వాడుతారు. ఇవి గుండె వేగాన్ని తగ్గించి గుండెకు ప్రాణవాయువు అవసరాన్ని తగ్గిస్తాయి. ఇవి రక్తపీడనం తగ్గించి గుండెకు శ్రమ తగ్గిస్తాయి. వీటిని గుండెవేగం నిమిషానికి 50 కంటే తక్కువ ఉన్నా, ముకుళిత రక్తపీడనం (సిస్టోలిక్ బి పి) 90 మి.మీ.పాదరసము కంటే తక్కువగా ఉన్నా, హృదయ వైఫల్యం ప్రస్ఫుటంగా ఉన్నా, కర్ణిక జఠరికల మధ్య విద్యుత్ ప్రేరణ ప్రసరణకు  2 వ డిగ్రీ అవరోధం ఉన్నా వాడకూడదు. కొకైను వాడకం వలన గుండెపోటు కలిగిన వారిలోను, హృద్ధమనుల దుస్సంకుచితం వలన గుండెనొప్పి కలిగివారిలోను బీటాగ్రాహక అవరోధకాలను వాడకూడదు. బీటాగ్రాహక అవరోధాలు వాడలేని పరిస్థితులలో గుండెనొప్పి కొనసాగుతున్నపుడు నైఫిడిపిన్ తక్క మిగిలిన కాల్సియమ్ ద్వారా నిరోధకాలను వాడవచ్చు. === హెపరిన్ === అస్థిరపు గుండెనొప్పి, ఎన్ స్టెమి గుండెపోటు  కలవారిలో అవిభాగ హెపరిన్ కాని, అల్ప అణుభారపు హెపరిన్  కాని వాడుతారు. స్థూలకాయులలోను, దీర్ఘకాల మూత్రాంగ వ్యాధిగ్రస్థులలోను అల్ప అణుభారపు హెపరిన్ వాడకూడదు<ref>{{Cite journal |last=Lim |first=Wendy |last2=Dentali |first2=Francesco |last3=Eikelboom |first3=John W. |last4=Crowther |first4=Mark A. |date=2006-05-02 |title=Meta-Analysis: Low-Molecular-Weight Heparin and Bleeding in Patients with Severe Renal Insufficiency |url=http://annals.org/article.aspx?doi=10.7326/0003-4819-144-9-200605020-00011 |journal=Annals of Internal Medicine |language=en |volume=144 |issue=9 |pages=673 |doi=10.7326/0003-4819-144-9-200605020-00011 |issn=0003-4819}}</ref>. అవిభాగ హెపరిన్ వాడేటపుడు రక్తపరీక్షలతో పార్షియల్ ప్రోథ్రాంబిన్ టైమ్ (పి.టి.టి) గమనిస్తూ మోతాదును సరిదిద్దుతుండాలి. అల్ప అణుభారపు హెపరిన్ వాడేటపుడు రక్తపరీక్షలు, మోతాదు సవరణలు అవసరం ఉండవు. అస్థిరపు గుండెనొప్పి, ఎన్ స్టెమి కలవారిలో ఔషధాలతో చికిత్స చేస్తూ హృల్లేఖలతో జాగ్రత్తగా వైద్యులు పర్యవేక్షిస్తుంటారు. ఔషధాలతో గుండెనొప్పులు అదుపులోనికి వచ్చి ఇతర ఉపద్రవాలు కలుగనపుడు, హృదయసూచకాలు  ట్రొపోనిన్, క్రియటినిన్ కైనేజ్ సాధారణ పరిమితులలో ఉన్నప్పుడు కూడా వారికి గుండెపోటులకు కాని ఆకస్మిక మరణాలకు కాని అవకాశాలు ఉంటే హృద్ధమనుల చిత్రీకరణం చేసి, అవసరమైతే, ధమనుల వ్యాకోచ, వ్యాకోచ సాధనాలతో చికిత్సలకు పూనుకోవాలి. అంతిమదశ దీర్ఘకాల మూత్రాంగ వైఫల్యం, కాలేయ వైఫల్యం, అంతిమదశలో ఉన్న ఊపిరితిత్తు వ్యాధులు, చికిత్సలకు అవకాశంలేని వ్యాప్తిచెందిన కర్కటవ్రణాలు వంటి వ్యాధుల వలన ఆయుఃప్రమాణం పరిమితమయినవారికి  ఔషధ చికిత్సలనే కొనసాగించుట మేలు. గుండెనొప్పులు అదుపులో ఉండకపోయినా, వాటి తీవ్రత హెచ్చినా, రక్తపీడనం బాగా తగ్గి శరీర రక్తప్రసరణకు భంగం చేకూరినా, ప్రమాదకర హృదయలయలు కలిగినా, కొత్తగా ఎడమ జఠరికకు విద్యుత్ప్రేరణ ప్రసరణలో ఆలస్యం (లెఫ్ట్ బండిల్ బ్రాంచ్ బ్లాక్) ఏర్పడినా, కొత్తగా ద్విపత్రకవాటంలో తిరోగమన రక్తప్రసరణ (మైట్రల్ రిగర్జిటేషన్) కలిగినా, వారికి సత్వరంగా చర్మం ద్వారా హృద్ధమనుల చిత్రీకరణతో బాటు  రక్తప్రసరణ పునరుద్ధరణ ప్రయత్నాలను చెయ్యాలి. === ఏంజియోటెన్సిన్ కన్వర్టింగ్ ఎంజైమ్ (ఏస్) ఇన్హిబిటర్లు === గుండెనొప్పి, గుండెపోటులు కలిగిన వారిలో ఏస్ అవరోధకాలు హృదయం ఆకృతి మార్పుదలలను  తగ్గించి హృదయ వైఫల్యాలను  తగ్గించడానికి తోడ్పడుతాయి<ref>{{Cite journal |last=Ohman |first=E. Magnus |date=2016-03-24 |editor-last=Solomon |editor-first=Caren G. |title=Chronic Stable Angina |url=http://www.nejm.org/doi/10.1056/NEJMcp1502240 |journal=New England Journal of Medicine |language=en |volume=374 |issue=12 |pages=1167–1176 |doi=10.1056/NEJMcp1502240 |issn=0028-4793}}</ref>. గుండెపోటులు తగ్గించడానికి కూడా ఇవి తోడ్పడుతాయి. ఏస్ అవరోధకాలను వాడలేనివారిలో ఏంజియోటెన్సిన్ గ్రాహక అవరోధకాలను వాడుతారు. === స్టాటిన్స్ === గుండెపోటులు, గుండెనొప్పులు కలిగినవారికి స్టాటిన్ మందులు చాలా త్వరగా మొదలుపెట్టాలి. ఇవి హృద్ధమని లోపలిపొర (ఎండోథీలియమ్ ) కార్యాలను, కాఠిన్య ఫలకలను సుస్థిరపరచి గుండెపోటులను తగ్గిస్తాయి. స్టాటిన్ మందులు అల్పసాంద్ర కొలెష్టరాలును తగ్గించి దీర్ఘకాలంలో కూడా హృద్ధమని వ్యాధులను తగ్గిస్తాయి. === ఆల్డోష్టిరోన్  అవరోధకాలు === గుండెపోటులు కలిగినవారిలో ఎడమ జఠరిక పనితీరులో లోపాలు ఉంటే ఆల్డోష్టిరోన్ అవరోధకాలు స్పైరొనోలాక్టోన్, లేక ఎప్లెరినోన్ ను ఉపయోగిస్తారు. ఇవి పీచుకణజాలం ఏర్పడడాన్ని తగ్గించి హృదయపు ఆకృతి మార్పుదలను తగ్గించి, హృదయ వైఫల్యాన్ని తగ్గిస్తాయి. మూత్రాంగ వ్యాధులు కలవారిలోను, రక్తద్రవంలో పొటాసియం ఎక్కువగా ఉన్నవారిలోను, ఆల్డోష్టిరోన్ అవరోధకాలను వాడేటప్పుడు చాలా జాగ్రత్తగా వాడాలి<ref>{{Cite web|title=DailyMed - ALDACTONE- spironolactone tablet, film coated|url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=0fed2822-3a03-4b64-9857-c682fcd462bc|access-date=2023-09-01|website=dailymed.nlm.nih.gov}}</ref>. ఆల్డోస్టిరోన్ అవరోధకాలు వాడేటప్పుడు రక్తంలో పొటాసియమ్ విలువలను గమనిస్తూ ఉండాలి === చర్మం ద్వారా [[హృద్ధమని వ్యాకోచ చికిత్స (కరోనరీ యాంజియోప్లాస్టీ)|హృద్ధమని]] [[హృద్ధమని వ్యాకోచ చికిత్స (కరోనరీ యాంజియోప్లాస్టీ)|వ్యాకోచ]] [[హృద్ధమని వ్యాకోచ చికిత్స (కరోనరీ యాంజియోప్లాస్టీ)|చికిత్సలతో]] రక్తప్రసరణ పునరుద్ధరణ (పెర్ క్యుటేనియస్ ఇంటర్ వెంషన్) === [[దస్త్రం:Blausen_0034_Angioplasty_Stent_01.png|thumb|Blausen 0034 Angioplasty Stent01 హృద్ధమనిలో వ్యాకోచ సాధనము]] చర్మం ద్వారా ఊరుధమని లోనికి గాని, వెలుపలి ముంజేతి ధమని లోనికి గాని నాళిక చొప్పించి, బృహద్ధమని లోనికి ఆపై హృద్ధమనుల లోనికి ప్రవేశించి వ్యత్యాస పదార్థాలతో హృదయ ధమనుల చిత్రాలు తీసుకొని, హృద్ధమనిలో సంకుచిత భాగాలను బుడగతో వ్యాకోచింపజేసి, వ్యాకోచ సాధనాలను ('''''స్టెంట్స్)''''' అమర్చి రక్త ప్రసరణను పునరుద్ధరించు ప్రక్రియలు విశేషంగా వ్యాప్తిలోనికి వచ్చాయి. STEMI గుండెపోటులు కలవారిలోను, కొత్తగా ఎడమ జఠరికకు విద్యుత్ప్రేరణ ప్రసరణలో ఆలస్యం ( లెఫ్ట్ బండిల్ బ్రాంచ్ బ్లాక్ వలన) కలవారిలోను, గుండె వెనుక భాగంలో గుండెపోటు కలిగిన వారిలోను అతిత్వరగా (90 నిముషాలలో) హృద్ధమనులను చిత్రీకరించి, సంకుచిత భాగాలను వ్యాకోచింపజేసి<ref>{{Cite journal |date=2021-10-17 |title=Percutaneous Coronary Intervention (PCI): Practice Essentials, Background, Indications |url=https://emedicine.medscape.com/article/161446-overview}}</ref>, అవరోధాలు తొలగించి, వ్యాకోచ సాధనాలను అమర్చి రక్తప్రసరణను పునరుద్ధరించు ప్రక్రియ మొదలుపెట్టే ప్రయత్నం చెయ్యాలి. ఈ ప్రక్రియల వలన హృదయకండరజాలంలో నష్టాన్ని నివారించుటో, తగ్గించుటో చేయగలుగుతారు. సత్వర హృద్ధమని వ్యాకోచ ప్రక్రియల వలన గుండెపోటులు వచ్చినవారిలో మరణాల సంఖ్యను, తదుపరి ఉపద్రవాలను వైద్యులు తగ్గించగలుగుతున్నారు<ref>{{Cite book|title=The Washington Manual of Medical Therapeutics|last=Ancha 5|first=Siri 5|publisher=Washington University in St.Louis|year=2023|isbn=978-1-975190-62-0|location=Mexico|pages=134-135}}</ref>. === రక్తపుగడ్డల విచ్ఛేదన చికిత్స === హృద్ధమనులను వ్యాకోచింపజేసి  వ్యాకోచ సాధనాలను అమర్చు సౌలభ్యం అందుబాటులో లేనపుడు హృద్ధమనులలో ఏర్పడిన రక్తపుగడ్డలను ఔషధాలతో విచ్ఛేదించి రక్తప్రసరణను పునద్ధరించగలిగితే, హృదయకండరంలో ప్రసరణ రహిత మరణానికి గురి అయ్యే భాగపు పరిమాణం తగ్గి, రోగులు బ్రతికే అవకాశాలు చాలా మెరుగవుతాయి. దీనికి రెటిప్లేజ్, టెనెక్టిప్లేజ్ వంటి ఔషధాలను వాడుతారు. అదివరలో మెదడులో రక్తస్రావం  జరిగిన వారిలోను, గత మూడునెలలలో మెదడు రక్తనాళాలలో ప్రమాదాలు (సెరిబ్రోవాస్కులార్ ఏక్సిడెంట్స్ ) కలిగినవారిలోను, మెదడు రక్తనాళపు వ్యాధులు  ఉన్నవారిలోను, బృహద్ధమని విదళనం (అయోర్టిక్ డైసెక్షన్) అవకాశాలు ఉన్నవారిలోను, ఇతర రక్తస్రావవ్యాధులు ఉన్నవారిలోను, గత మూడు నెలలలో తలకు దెబ్బలు తగిలినవారిలోను రక్తపుగడ్డలను విచ్ఛేదించు ఔషధాలను వాడకూడదు. హృద్ధమనులలో రక్తపుగడ్డలను ఔషధాలతో విచ్ఛేదనం చేసిన రోగుల పరిస్థితి స్థిరపడిన తర్వాత వారికి హృద్ధమని చిత్రీకరణం చేసి ఆపై అవసరమయిన చికిత్సలు చెయ్యాలి. అస్థిరపు గుండెనొప్పి, ఎన్ స్టెమి వ్యాధిగ్రస్థులలో గుండెపోటు కలిగే అవకాశాలు ఉంటే వారికి గ్లైకోప్రోటీన్ 2బి / 3ఎ అవరోధకాలు  ఉపయోగపడుతాయి<ref name=":1" />. ఇవి సూక్ష్మరక్తఫలకాలు గుమికూడడాన్ని నిరోధించి నెత్తురు గడ్డలు ఏర్పడడాన్ని అడ్డుకుంటాయి. === అవరోధ అధిగమన శస్త్రచికిత్స (కరోనరీ ఆర్టెరీ బైపాస్ సర్జరీ) === [[దస్త్రం:Blausen_0466_Heart_Bypass_Surgery.png|thumb|Blausen 0466 Heart Bypass Surgery]] వామహృద్ధమనిలో కాని, వామపూర్వఅవరోహణధమనిలో కాని,  ఎక్కువ ధమనులలో కాని సంకుచితాలు తీవ్రంగా ఉన్నపుడు ఆ అవరోధాలను అతిక్రమించు శస్త్రచికిత్సలు అవసరం కావచ్చు. ఈ శస్త్రచికిత్సలలో దృశ్యసిరలను (సెఫినస్ వీన్స్), అంతర స్తనధమనులను (ఇంటర్నల్ మమ్మరీ ఆర్టెరీస్ ) ఉపయోగిస్తారు. మధుమేహ వ్యాధిగ్రస్థులలో అవరోధ అధిగమన శస్త్రచికిత్సలు మెఱుగయిన ఫలితాలు ఇస్తాయి. దృశ్యసిర భాగాలను వాడేటప్పుడు వాటి ఒక కొనను బృహద్ధమనికి, రెండవకొనను హృద్ధమనిలో అడ్డు ఉన్న భాగానికి ఆవలి పక్కన సంధానించి హృదయానికి రక్తప్రసరణను పునరుద్ధరిస్తారు. గుండెపోటులో ఎడమజఠరిక గోడకు ద్విపత్రకవాటాన్ని సంధించే పాపిల్లరీ కండరాలకు హాని జరిగి ద్విపత్రకవాటంలో రక్తం తిరోగమనం చెందుట, రెండు జఠరికల నడిమి గోడలో రంధ్రం ఏర్పడడం వంటి ఉపద్రవాలు కలుగుతే సత్వర శస్త్రచికిత్సలు అవసరం. === బృహద్ధమనిలో బుడగ సాధనం (ఇంట్రా అయోర్టిక్ బెలూన్ పంప్) === [[దస్త్రం:Intra-aortic_balloon_pump.jpg|thumb|బృహద్ధమనిలో బుడగ]] పై సందర్భాలలోను, గుండెపోటుల వలన, ఎడమ జఠరిక బృహద్ధమని లోనికి సమర్థవంతంగా రక్తం ప్రసరించచేయలేనపుడు, రక్తపీడనం తగ్గి (హృదయ జనిత విఘాతం / కార్డియోజెనిక్ షాక్ ) శరీర కణజాలానికి రక్తప్రసరణ తగ్గేతే బృహద్ధమనిలో జఠిరికల ముకుళిత వికాసాలకు ప్రతికూలంగా వికాస ముకుళితాలు పొందు బుడగ సాధనాన్ని అమరుస్తారు<ref>{{Cite web|last=Nickson|first=Chris|date=2019-01-05|title=Intra-Aortic Balloon Pump Overview|url=https://litfl.com/intra-aortic-balloon-pump-ccc/|access-date=2023-09-01|website=Life in the Fast Lane • LITFL|language=en-US}}</ref>. జఠరికలు ముడుచుకున్నపుడు ఈ బుడగ సాధనములో హీలియమ్ గాలి తీసివేయబడుటచే గుండెకు శ్రమ తగ్గుతుంది. శరీరానికి రక్తప్రసరణ సమర్థమంతం అవుతుంది. జఠరికలు వికాసం పొందేటపుడు బుడగ సాధనంలో హీలియమ్ చేరి బుడగ వ్యాకోచించి హృద్ధమనులకు, శరీరానికి రక్తప్రసరణను అందజేయుటకు ఉపకరిస్తుంది . === హృదయలయ సవరణి (ఇంప్లాంటబుల్ కార్డియోవెర్టర్ / డీఫిబ్రిలేటర్)         === గుండెపోటు కలిగిన 48 గంటల తర్వాత జఠరిక అతివేగం  కలిగినవారిలోను, ఎడమ జఠరిక ప్రసరణశాతం (ఎడమ జఠరికలో సంపూర్ణవికాసం అప్పుడు ఉన్న రక్తంలో ఎంత శాతం ముడుచుకున్నప్పుడు బృహద్ధమనిలోనికి నెట్టబడుతుందో ఆ రక్తపు శాతం: లెఫ్ట్ వెంట్రిక్యులార్ ఎజెక్షన్ ఫ్రాక్షన్)  35% కంటే తక్కువ ఉన్నవారిలోను, జఠరిక ప్రకంపనం కలిగి  (జఠరికలు ముడుచుకొనుట, వికసించుట చెందడం మాని, ప్రకంపిస్తే రక్తప్రసరణ జరుగదు) ఆకస్మిక మరణాలకు దారితీసే అవకాశాలు ఉంటాయి. వీరికి హృదయ లయ సవరణి అమర్చితే  మరణ అవకాశాలను తగ్గించగలుగుతారు. === గుండెపోటు నుంచి కోలుకొన్న వారికి చికిత్స === అస్థిరపు గుండెనొప్పి, గుండెపోటుల నుంచి కోలుకొన్నవారిలో రక్తపుపోటును, మధుమేహ వ్యాధిని నియంత్రించాలి. వారిచే ధూమపానం మాన్పించాలి. వారి రక్తంలో అల్పసాంద్రపు కొలెష్ట్రాలను 70 మి.గ్రాలు లోపల ఉండునట్లు నియంత్రించాలి. వారికి తగిన వ్యాయామచికిత్స, వ్యాయామపు అలవాట్లు అలవఱచాలి. వారు ఏస్పిరిన్ ను, బీటాగ్రాహక అవరోధకాలను, ఏస్ అవరోధకాలను, స్టాటిన్  ఔషధాలను నిరంతరంగా కొనసాగించాలి. థీనోపైరిడిన్ ను తగినంతకాలం కొనసాగించాలి. గుండెపోటు కలిగిన వారిలో 20 శాతం మందికి మానసిక క్రుంగుదల కలిగే అవకాశం ఉంది . వారి దిగులకు తగిన చికిత్స సమకూర్చాలి<ref name=":0" />. [[వర్గం:గుండె జబ్బులు]] [[వర్గం:ధమనులు]] 5po6jsvx0flz2dzf9fmg3dx2rtkzc8q 0 385061 4956610 4475858 2026-09-12T07:17:46Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:గుండె]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:గుండె జబ్బులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956610 wikitext text/x-wiki హృదయానికి మిగిలిన అవయవాల వలె ప్రాణవాయువు, పోషకపదార్థాలు అందించుటకు రక్తప్రసరణ అవసరం. హృదయం నిరంతరంగా జీవితకాలం అంతా తోడు యంత్రంగా పనిచేయాలి. అందువలన దానికి నిరంతరం రక్తప్రసరణ చేకూరాలి. వామ (ఎడమ), దక్షిణ (కుడి) [[హృద్ధమనులు]] హృదయానికి రక్తం కొనిపోతాయి. హృత్సిరలు రక్తంను తిరిగి గుండెలో కుడికర్ణికకు చేరుస్తాయి. హృదయానికి రక్తప్రసరణ తగినంత లోపిస్తే [[గుండెనొప్పి]] కలుగుతుంది. రక్తప్రసరణ చాలా తీవ్రంగా లోపిస్తే గుండెపోటు కలుగుతుంది. గుండెపోటు కలిగినపుడు కొంత హృదయ కండర కణజాలం రక్తప్రసరణ లేక ‘ప్రసరణరహిత మరణం (ఇన్ ఫార్క్షన్) పొందుతుంది.^. అందువలన ప్రాణనష్టంతో బాటు ఇతర ఉపద్రవాలు కలిగే అవకాశం ఉంది. 40 సంవత్సరముల వయస్సు దాటిన పురుషులలో జీవితకాలంలో ఇద్దఱిలో ఒకరు, స్త్రీలలో ముగ్గురిలో ఒకరు హృద్ధమనివ్యాధికి (''కరోనరీ ఆర్టెరీ డిసీజ్)'' గురి అవుతారు. ప్రపంచంలో 30 శాతపు మరణాలు హృదయ రక్తప్రసరణ లోపాల వలన కలుగుతాయి<ref name=":0" />.     == '''''హృద్ధమనుల వ్యాధి''''' == హృద్ధమనుల వ్యాధి (''కరోనరీ ఆర్టెరీ డిసీజ్ )'' అంటే పరోక్షంగా హృద్ధమనుల కాఠిన్యతగా (ఎథిరోస్క్లీరోసిస్ ) భావించాలి. [[ధమనీకాఠిన్యం]] శైశవం నుంచి మొదలిడి మధ్యవయస్సు తర్వాత ప్రస్ఫుటమయి వృద్ధాప్యంలో తీవ్రతరం అవుతుంది. ఈ ప్రక్రియలో ధమనుల లోపొర క్రింద కొవ్వులు, కొలెష్టరాలు, కాల్సియం, తాపక కణాలు పేరుకొని ఫలకలుగా పొడచూపుతాయి. ధమనుల గోడలోని మృదుకండరాల మధ్య కాల్సియం ఫాస్ఫేట్ నిక్షేపాలు కూడుకున్నపుడు హృద్ధమనులు బిఱుసెక్కుతాయి. ధమనీకాఠిన్యపు ఫలకలు ధమనులలోనికి ఉబుకుట వలన ధమనుల లోపలి పరిమాణం తగ్గి అవి సంకుచితం చెందుతాయి<ref name=":0" />. ఈ ఫలకలు హృద్ధమనులలో ఒకటి రెండు చోట్లే ఉండవచ్చు, లేక ఎక్కువగా ఉండవచ్చు. ధమనులలో హెచ్చుభాగం కాఠిన్యత పొందవచ్చు. హృద్ధమనులు, వాటి శాఖలలో నాళపు లోపలి పరిమాణం 40 శాతం కంటె తక్కువగా తగ్గినపుడు రక్తప్రవాహానికి చెప్పుకోదగ్గ అడ్డంకి కలుగదు. ==== '''''స్థిర హృద్ధమని వ్యాధి''''' ==== రక్తనాళాలలో ఫలకలు స్థిరంగా ఉండి నాళం లోపలి పరిమాణం 40- 70 శాతం తగ్గినపుడు రక్త ప్రవాహానికి అవరోధం కలిగి శ్రమ, వ్యాయామాలతో హృదయానికి ప్రాణవాయువు అవసరాలు పెరిగినపుడు, ఆ అవసరాలు తీరక గుండెనొప్పి (ఏంజైనా) కలుగుతుంది. విరామంతో యీ గుండెనొప్పి తగ్గుతుంది. ఇట్టి గుండెనొప్పులు '''''స్థిర హృద్ధమని వ్యాధులు'''''గా (స్టేబిల్ ఇస్కీమిక్ హార్ట్ డిసీజ్) పరిగణిస్తారు<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rXy0BgAAQBAJ&pg=PA245#v=onepage&q&f=false|title=Cardiovascular Diseases: From Molecular Pharmacology to Evidence-Based Therapeutics|last=Li|first=Y. Robert|date=2015-04-06|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-91537-0|language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite book|title=The Washington Manual of Medical Therapeutics|last=Ancha 5|first=Siri 5|publisher=Washington University in St.Louis|year=2023|isbn=978-1-975190-62-0|location=Mexico|pages=98}}</ref>. రక్తప్రసరణ లోపం తీవ్రతరం అయినపుడు హృదయపు లయ తప్పే అవకాశం ఉంది. జఠరికలు లయ తప్పి జఠరిక ప్రకంపనం (వెంట్రిక్యులార్ ఫిబ్రిలేషన్ ) లోనికి వెళ్తే ప్రాణాపాయం కలుగుతుంది. ==== ''సత్వర హృద్ధమని వ్యాధి'' ==== ఒక్కోసారి ఒక హృద్ధమని ఆకస్మికంగా పూర్తిగా కాని చాలా భాగం కాని మూసుకుపోవచ్చు. ధమనిలో ఏర్పడిన కఠినఫలక (ప్లేఖ్) చిట్లి దానిపై నెత్తురుగడ్డ ఏర్పడి రక్తప్రసరణకు తీవ్ర అవరోధం కలిగిస్తే, హృదయ కండరజాలంలో కొంతభాగం ప్రాణవాయువు, పోషకపదార్థాలు అందక మరణిస్తే '''గుండెపోటు (మయోకార్డియల్ ఇన్ఫార్క్షన్)''' కలుగుతుంది. మానుదల ప్రక్రియలో ఆ మరణించిన కండర కణజాలానికి బదులు పీచుకణజాలం ఏర్పడుతుంది. అపుడు హృదయం పనితీరు క్షీణిస్తుంది. [[దస్త్రం:Heart_attack_animation.ogv|thumb|గుండెపోటు - విధానం]] హృద్ధమని లేక ఒక హృద్ధమనిశాఖ హఠాత్తుగా పాక్షికంగా మూసుకుపోతే గుండెలో ఒక భాగానికి రక్తప్రసరణ ఆకస్మికంగా తగ్గి తీవ్రమైన గుండెనొప్పి కలిగినా గుండె కండరజాలం మరణించకపోవచ్చు.  కాని శ్రమలేకుండానే గుండెనొప్పి కలగడం, ఎక్కువ సమయం గుండెనొప్పి ఉండడం, నొప్పి తీవ్రంగా ఉండడం, వంటి లక్షణాలు '''''[[సత్వర హృద్ధమని వ్యాధులు|సత్వర]] హృద్ధమని వ్యాధి'''''ని '''''(''ఎక్యూట్ కరోనరీ సిండ్రోమ్ )''' సూచిస్తాయి. ఈ గుండెనొప్పిని '''''అస్థిరమైన గుండెనొప్పి'''''గా '''''(అన్ స్టేబిల్ ఏంజైనా)''''' పరిగణిస్తారు. == '''''హృద్ధమని వ్యాధికి కారణాలు''''' == వయస్సు పెరుగుతున్న కొలది ధమనులలో కాఠిన్యత పెరుగుతుంది. రక్తపీడనం హెచ్చుగా ఉన్నవారిలో హృద్ధమనివ్యాధులు ఎక్కువగా కలుగుతాయి. మధుమేహవ్యాధిగ్రస్థులలోను, అల్పసాంద్రపు లైపోప్రోటీనులు అధికంగా ఉన్నవారిలోను<ref>{{Cite web|title=Types of Fatty Acids {{!}} BioNinja|url=https://ib.bioninja.com.au/standard-level/topic-2-molecular-biology/23-carbohydrates-and-lipids/types-of-fatty-acids.html|access-date=2023-09-06|website=ib.bioninja.com.au|archive-date=2023-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20231019125734/https://ib.bioninja.com.au/standard-level/topic-2-molecular-biology/23-carbohydrates-and-lipids/types-of-fatty-acids.html|url-status=dead}}</ref>, అధికసాంద్రపు లైపోప్రోటీనులు తక్కువగా ఉన్నవారిలోను<ref>{{Cite web|title=Lipid Health Risks {{!}} BioNinja|url=https://ib.bioninja.com.au/standard-level/topic-2-molecular-biology/23-carbohydrates-and-lipids/lipid-health-risks.html|access-date=2023-09-06|website=ib.bioninja.com.au|archive-date=2023-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20231019125341/https://ib.bioninja.com.au/standard-level/topic-2-molecular-biology/23-carbohydrates-and-lipids/lipid-health-risks.html|url-status=dead}}</ref>, ట్రైగ్లిసరైడులు బాగా ఎక్కువగా ఉన్నవారిలోను, పొగత్రాగేవారిలోను,^, వ్యాయామం చేయక భౌతిక జడత్వం కలవారిలోను, [[స్థూల కాయం|స్థూలకాయులలోను]] (భారసూచిక 18.5-24.9పరిమితులలో ఉండుట మేలు. నడుము చుట్టుకొలత పురుషులలో 40 అంగుళాలలోపు స్త్రీలలో 35 అంగుళాలలోపు  ఉండుట మేలు.),దగ్గఱి కుటుంబసభ్యులలో పిన్నవయస్సులోనే (పురుషులలో 55 సంవత్సరాలలోను, స్త్రీలలో 65 సంవత్సరాలలోను) హృదయ రక్తప్రసరణలోప వ్యాధులు కలిగిన వారిలోను,హృద్ధమనీవ్యాధులు కలిగే అవకాశాలు హెచ్చు.^. ధూమపానం సలిపేవారు ధూమపానం పూర్తిగా 15 సంవత్సరాలు మానివేస్తే వారిలో హృద్ధమనీ వ్యాధులు కలిగే అవకాశం ధూమపానం సలుపని వారితో సమానం అవుతుంది. రక్తపరీక్షలలో సి-రీయేక్టివ్ ప్రోటీన్ 2 మి.గ్రాలు/డె.లీ మించినవారిలోను, హృద్ధమనులలో కాల్సియం ప్రమాణాలు పెరిగిన వారిలోను<ref>{{Cite web|last=Neeves 2|first=Priscilla 2|date=2017 May-Jun;|title=Coronary artery calcium score current status|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5487233/|url-status=live|access-date=09/06/2023|website=National Library of Medicine}}</ref>, దూరధమని వ్యాధులు కలవారిలోను హృద్ధమని వ్యాధులు కలిగే అవకాశాలు హెచ్చు. == '''''రక్తప్రసరణలోప హృదయవ్యాధి లక్షణాలు''''' == హృద్ధమనులలో  కాఠిన్యపు ఫలకలు (ప్లేక్స్) మార్పులేక  స్థిరంగా ఉండి రక్తప్రసరణకు తగినంత అవరోధం కలిగిస్తే ప్రసరణలోప లక్షణాలు శ్రమతో కనిపిస్తాయి. శారీరక శ్రమ చేసినపుడు  శరీరంకు రక్తప్రసరణను పెంచవలసిన భారం హృదయంపై పడుతుంది. అపుడు హృదయవేగం పెరుగుతుంది. వేగం పెరిగినపుడు గుండెకు ప్రాణవాయువు, పోషకపదార్థాల అవసరాలు పెరుగుతాయి. అందుచే గుండెకు రక్తప్రసరణ అవసరాలు పెరుగుతాయి, కాని హృద్ధమనులలో అవరోధాలు ఉండడం వలన ఆ అవసరాలు తీరవు. ఆ కారణంచే '''''రక్తప్రసరణలోప హృదయ వ్యాధి (Ischemic heart disease)''''' లక్షణాలు ప్రస్ఫుటమవుతాయి. ముకుళిత రక్తపీడనం (సిస్టోలిక్ బ్లడ్ ప్రెషరు) పెరిగినపుడు కూడా హృదయానికి శ్రమ  పెరుగుతుంది. హృదయ కండరానికి రక్తప్రసరణ జఠరికలు వికసించినపుడు హెచ్చుగా సమకూడుకుంది. హృదయవేగం పెరిగినపుడు జఠరికల వికాస సమయం తగ్గి హృదయానికి రక్తప్రసరణ తగ్గుతుంది. హృదయానికి రక్తప్రసరణ చాలనపుడు ఛాతిలో రొమ్ము ఎముకకు (ఉరోస్థి) ; వెనుక నొప్పి గాని, అసౌఖ్యత గాని కలుగుతుంది. కొందఱిలో ఛాతిలో బిగుతు, ఛాతిపై భారం, ఛాతిని పిండినట్లు భావం, లేక, ఛాతిలో తిమ్మిరి కలుగుతాయి. ఈ బాధ ఎడమ భుజానికి, దవడకు ప్రాకవచ్చు<ref>{{Cite web|date=2015-02-24|title=What Are the Signs and Symptoms of Coronary Heart Disease? - NHLBI, NIH|url=http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/cad/signs|access-date=2023-09-06|website=web.archive.org|archive-date=2015-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150224034615/http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/cad/signs|url-status=bot: unknown}}</ref>. కొందఱిలో గుండెనొప్పిగా కాక రక్తప్రసరణ లోపం ఆయాసం, నీరసం, ఒళ్ళు తూలడం, అనిశ్చలత, మెదడులో మార్పులుగా కనిపించవచ్చు. ఈ లక్షణాలు నియమిత శ్రమతో కలుగుతాయి, నియమిత విరామం తర్వాత గాని, నాలుక క్రింద  నైట్రోగ్లిసరిన్ తీసుకొనుట వలన గాని తొలగుతాయి. హృద్ధమనులలోని మృదుకండరాల దుస్సంకోచం వలన, బృహద్ధమని కవాటాల సంకుచితం (అయోర్టిక్ స్టెనోసిస్) వలన, ముకుళిత రక్తపీడనం బాగా పెరిగినపుడు, హృదయకండర అతివృద్ధి వ్యాధి (హైపర్ ట్రోపిక్ కార్డియోమయోపతి) కలవారిలోను, ధమనీకాఠిన్యత లేకపోయినా గుండెనొప్పి, గుండెనొప్పి లక్షణాలు కలుగ వచ్చు. వైద్యులు రోగులను పరీక్షించునపుడు  అధిక రక్తపుపోటును, దూరధమని వ్యాధులను, మస్తిష్క ధమనుల వ్యాధులను, హృదయ కవాట వ్యాధులను, కనుగొనగలరు. ఈ వ్యాధులు కలవారిలో హృద్ధమని వ్యాధులు కలిగే అవకాశాలు ఎక్కువ. == '''''పరీక్షలు''''' == హృద్ధమని వ్యాధికి కారణాలు లేనపుడు, గుండెనొప్పి లక్షణాలు లేనివారిలో, వ్యాయామపు ఒత్తిడి పరీక్షలు ఊఱకే చేయుట వైద్యులు ప్రోత్సహించరు<ref>{{Cite journal |last=Douglas |first=Pamela S. |last2=Garcia |first2=Mario J. |last3=Haines |first3=David E. |last4=Lai |first4=Wyman W. |last5=Manning |first5=Warren J. |last6=Patel |first6=Ayan R. |last7=Picard |first7=Michael H. |last8=Polk |first8=Donna M. |last9=Ragosta |first9=Michael |last10=Ward |first10=R. Parker |last11=Weiner |first11=Rory B. |date=2011-03-01 |title=ACCF/ASE/AHA/ASNC/HFSA/HRS/SCAI/SCCM/SCCT/SCMR 2011 Appropriate Use Criteria for Echocardiography: A Report of the American College of Cardiology Foundation Appropriate Use Criteria Task Force, American Society of Echocardiography, American Heart Association, American Society of Nuclear Cardiology, Heart Failure Society of America, Heart Rhythm Society, Society for Cardiovascular Angiography and Interventions, Society of Critical Care Medicine, Society of Cardiovascular Computed Tomography, and Society for Cardiovascular Magnetic Resonance Endorsed by the American College of Chest Physicians |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0735109710044694 |journal=Journal of the American College of Cardiology |volume=57 |issue=9 |pages=1126–1166 |doi=10.1016/j.jacc.2010.11.002 |issn=0735-1097}}</ref>. అట్టి పరీక్షల వలన వ్యాధికి తప్పుడు సమాచారం తఱచు రావడం దీనికి కారణం. === '''''విద్యుత్ హృల్లేఖ''''' === హృద్ధమని వ్యాధి లక్షణాలు కలవారిలో విద్యుత్ హృల్లేఖనం చేయాలి. ఛాతినొప్పి లేని సమయాలలో తీసే హృల్లేఖలో అసాధారణాలు ఉండవు. ఛాతినొప్పి ఉన్నపుడు తీసిన విద్యుత్ హృల్లేఖలో '''''ST భాగము''''' మూలాధార రేఖకు దిగువకు కాని ఎగువకు కాని పోయి ఉండవచ్చు. ఛాతిలో నొప్పి , ఆయాసం కలిగించే ఇతర వ్యాధులను కనిపెట్టడానికి ఛాతికి ఎక్స్- రే చిత్రాలు తియ్యాలి. రక్తకణ పరీక్షలతో పాండురోగం (వీరిలో రక్తకణాల ప్రాణవాయువు వహనం తగ్గుతుంది ), బహుళ రక్తకణ వ్యాధిని (పోలీసైథీమియా - వీరిలో ఎఱ్ఱరక్తకణాల సంఖ్య ఎక్కువై రక్తసాంద్రత, జిగట పెరుగుతుంది. వీరిలో చిన్న ధమనులలోను, రక్తకేశనాళికలలోను రక్తప్రసరణ మందమవుతుంది). కనుగొనవచ్చు. గళగ్రంథి స్రావక పరీక్షలతో గళగ్రంథి ఆధిక్యతను (హైపర్ థైరాయిడిజ్మ్) తెలుసుకొనవచ్చు. రక్తరసాయనిక పరీక్షలతో మధుమేహవ్యాధిని, మూత్రాంగాల పనితీరు తెలుసుకొనవచ్చు. === '''''ప్రతిధ్వని హృదయచిత్రీకరణ (ఎఖోకార్డియోగ్రఫీ)''''' === ప్రతిధ్వని హృదయ చిత్రీకరణం హృదయవైఫల్యం, హృదయ కవాటవ్యాధులు, గుండెపోటులు కలిగిన వారిలో గుండెగోడల కదలికల సమాచారం సమకూర్చగలదు<ref name=":1">{{Cite web|title=Coronary artery disease - Diagnosis and treatment - Mayo Clinic|url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/coronary-artery-disease/diagnosis-treatment/drc-20350619|access-date=2023-09-06|website=www.mayoclinic.org|language=en}}</ref>. ఎడమ జఠరిక రక్తప్రసరణ శాతం (ఎజెక్షన్ ఫ్రాక్షన్), హృదయం కార్యనిర్వహణలు  ప్రతిధ్వని హృదయ చిత్రీకరణం వలన తెలుస్తాయి. === '''''వ్యాయామపు ఒత్తిడి పరీక్షలు (ఎక్సర్సైజ్ స్ట్రెస్ టెస్ట్స్)''''' === గుండెనొప్పి కలిగినవారిలో విరామ సమయంలో తీసే విద్యుత్ హృల్లేఖాలలో మార్పులు హెచ్చుగా లేనప్పుడు, వ్యాయామం చేయగలిగిన వారికి వ్యాయామం చేయిస్తూ విద్యుత్ హృల్లేఖ పరీక్షలు చేస్తారు<ref name=":1" />. ఈ పరీక్షలు  65 %  మందిలో వ్యాధి గ్రహణత (వ్యాధిని కనుగొనుట / సెన్సిటివిటీ), 75 శాతం మందిలో వ్యాధి నిర్దిష్టత (వ్యాధిని రూఢీకరించుట / స్పెసిఫిసిటీ) కలిగి ఉంటాయి. వ్యాయామంతో హృదయకండరంలో రక్తప్రసరణ లోపాలు గల భాగాలను (మయోకార్డియల్ పెర్ఫ్యూజన్ డిఫెక్ట్స్ ) రేడియోధార్మిక పదార్థాలు ( థాలియం 201 ) ఉపయోగించి చిత్రీకరించవచ్చు. వ్యాయామంతో ప్రతిధ్వని హృదయ చిత్రీకరణాలు కూడా ఉపయోగకరమే. వ్యాయామ ప్రతిధ్వని హృదయ చిత్రీకరణాలు, వ్యాయామంతో హృదయ రక్తప్రసరణ  చిత్రీకరణాలు (ఎక్సర్ సైజ్ మయోకార్డియల్ పెర్ఫ్యూజన్ ఇమేజింగ్)  80- 85 శాతపు వ్యాధిగ్రహణతను, 77-88 % వ్యాధి నిర్దిష్టతను  కలిగి ఉంటాయి. వ్యాయామం చేయలేని వారిలో  హృదయ సంకోచం పెంచే (అయినోట్రోపిక్ ఏజెంట్) డోబుటమిన్  ఔషధం ఉపయోగించి ప్రతిధ్వని హృదయ చిత్రీకరణంతో  ఒత్తిడి పరీక్షలు చేస్తారు. రక్తప్రసరణ లోపించిన భాగాలలో హృదయకండర సంకోచం పరిమితమయి ఉంటుంది. డైపిరిడమాల్, ఎడినొసైన్, రెగడినొసన్ వంటి రక్తనాళ వ్యాకోచక ఔషధాలను ఇచ్చి, రేడియోథార్మిక పదార్థాలతో హృదయకండర రక్త ప్రసరణ పరీక్షలు (మయోకార్డియల్ పెర్ఫ్యూజన్ స్టడీస్) చేస్తారు. సాధారణంగా ఒత్తిడి పరీక్షల ఫలితాలు బాగున్నపుడు గుండెకు రక్తప్రసరణ బాగున్నట్లు నిర్ణయించవచ్చు. ఈ పరీక్షలలో  అసాధారణాలు చాలా ఉన్నపుడు ఒకటికి మించి హృద్ధమనులలో ధమనీకాఠిన్య సంకుచితాలు ఉండే అవకాశాలు ఎక్కువ. వారికి వ్యత్యాస పదార్థాలతో  హృద్ధమనుల చిత్రీకరణ (కరోనరీ ఏంజియోగ్రఫీ), ఆపై  అవసరమయితే హృద్ధమనుల వ్యాకోచ చికిత్సలు  చేస్తారు . === '''''గణనయంత్ర హృద్ధమనీ చిత్రీకరణ (సి.టి.కరోనరీ ఏంజియోగ్రఫీ)''''' === ఈ పరీక్ష వలన హృద్ధమనుల నిర్మాణంలో అసాధారణాలు తెలుస్తాయి. రక్త ప్రసరణ లోపాలు కల గుండె భాగాలు  ప్రస్ఫుటం కావు. వ్యాయామంతో కాని ఔషధాలతో కాని  అయస్కాంత ప్రతిధ్వని హృదయ రక్తప్రసరణ చిత్రీకరణలు (మాగ్నెటిక్ రెజొనెన్స్ పెర్ఫ్యూజన్ ఇమేజింగ్) చేసి రక్తప్రసరణ లోపం గల భాగాలను, ఇతర అసాధారణాలను కనుగొనగలరు. === '''''హృద్ధమనుల చిత్రీకరణ (కరోనరీ ఏంజియోగ్రఫీ)''''' === ఈ పరీక్షలలో, ఊరుధమని లేక ముంజేతి బహిర్ధమని ద్వారా కృత్రిమనాళం బృహద్ధమని లోనికి, ఆపై హృద్ధమనులలోనికి చొప్పించి వ్యత్యాస పదార్థాలను [[దస్త్రం:Coronary_Angiography.png|thumb|హృద్ధమనుల చిత్రీకరణ]] చిమ్మి, ఎక్స్ రే చిత్రాలతో హృద్ధమనులను, వాటి శాఖలను చిత్రీకరిస్తారు<ref name=":1" />. ఈ పరీక్షలు ధమనులలో సంకుచితాలను, వాటి తీవ్రతను, తెలుసుకొనుటకే కాక వాటికి చికిత్సామార్గాలను నిర్ణయించుటకు కూడా ఉపయోగపడుతాయి. ఎడమ జఠరికలోనికి వ్యత్యాసపదార్థాలను చిమ్మి, ఎడమ జఠరిక పరిమాణం, పనితీరు, కవాటాలలో అసాధారణాలను కనుగొనుటకు ఈ పరీక్షలు తోడ్పడుతాయి. అవసరమయిన వారికి హృద్ధమనుల వ్యాకోచ చికిత్సలు చేసి వ్యాకోచ సాధనాలను (స్టెంట్స్) అమర్చవచ్చు. ఈ పరీక్షల వలన వ్యత్యాస పదార్థాలకు వికటత్వం (ఎనఫిలాక్సిస్) కలగడం, మూత్రపిండాలు దెబ్బతినడం (సత్వర మూత్రాంగ విఘాతం), దూరధమనులలోనికి కొలెష్ట్రాలు అవరోధకాలుగా (ఎంబొలై) చేరి రక్తప్రసరణకు అడ్డుపడడం, రక్తస్రావం వంటి ఉపద్రవాలు కలిగే అవకాశాలు ఉన్నాయి. హృద్ధమనుల వ్యాధి నిర్ణయానికి హృద్ధమనుల చిత్రీకరణం ప్రామాణిక పరీక్ష. ఛాతినొప్పి కలిగిన వారిలో హృదయ రక్తప్రసరణ లోపం, [[పుపుస ధమని]]లో రక్తప్రసరణ అవరోధకాలు, ఊపిరితిత్తులను ఆవరించుకొను పొరల మధ్య (పుపుసవేష్టనంలో) గాలి చేరడం (న్యూమోథొరాక్స్), బృహద్ధమని విచ్ఛేదనాలు, వంటి ప్రాణాపాయకరమైన  వ్యాధులకై  వైద్యులు శోధించాలి. == '''''చికిత్స''''' == ====== హృద్ధమని వ్యాధిగ్రస్థులు వారి వ్యాధికి కల కారణాలను అదుపులో పెట్టుకోవాలి. పొగత్రాగుట పూర్తిగా మానివేయాలి. మధుమేహవ్యాధిని, రక్తపు పోటును అదుపులో పెట్టుకోవాలి. భోజనంలో కొలెష్ట్రాలు, సంతృప్తపు కొవ్వుపదార్థాలవాడుకను నియంత్రించుకోవాలి. అల్పసాంద్ర లైపోప్రోటీనుల  విలువలు 100 మి.గ్రాలు / డె.లీ కంటె తక్కువ ఉండునట్లు స్టాటిన్ మందులు వాడుకోవాలి. వీరికి దినానికి అరగంట నుంచి గంట వఱకు వ్యాయామం అవసరం<ref>{{Cite journal |last=Swardfager |first=Walter |last2=Herrmann |first2=Nathan |last3=Cornish |first3=Stephen |last4=Mazereeuw |first4=Graham |last5=Marzolini |first5=Susan |last6=Sham |first6=Lauren |last7=Lanctôt |first7=Krista L. |date=2012-04-01 |title=Exercise intervention and inflammatory markers in coronary artery disease: A meta-analysis |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0002870311008994 |journal=American Heart Journal |volume=163 |issue=4 |pages=666–676.e3 |doi=10.1016/j.ahj.2011.12.017 |issn=0002-8703}}</ref>. స్థూలకాయులు బరువు తగ్గే ప్రయత్నాలు చేయాలి. ====== '''''ఔషధాలు''''' హృద్ధమనివ్యాధి మార్పులేక స్థిరంగా ఉన్నవారిలో  ఔషధ చికిత్స ఫలితాలు, ధమనీవ్యాకోచ చికిత్సల  ఫలితాలతో సమతుల్యంగా ఉంటాయి<ref>{{Cite journal |last=Stergiopoulos |first=Kathleen |last2=Boden |first2=William E. |last3=Hartigan |first3=Pamela |last4=Möbius-Winkler |first4=Sven |last5=Hambrecht |first5=Rainer |last6=Hueb |first6=Whady |last7=Hardison |first7=Regina M. |last8=Abbott |first8=J. Dawn |last9=Brown |first9=David L. |date=2014-02-01 |title=Percutaneous Coronary Intervention Outcomes in Patients With Stable Obstructive Coronary Artery Disease and Myocardial Ischemia: A Collaborative Meta-analysis of Contemporary Randomized Clinical Trials |url=https://doi.org/10.1001/jamainternmed.2013.12855 |journal=JAMA Internal Medicine |volume=174 |issue=2 |pages=240 |doi=10.1001/jamainternmed.2013.12855 |issn=2168-6106}}</ref>. హృదయానికి ప్రసరణ లోపాలు ఉన్నవారికి గుండెనొప్పులను తగ్గించుట, గుండెపోటులు నివారించుట, మృత్యువాత పడకుండా చేయుట చికిత్స లక్ష్యాలు. గుండెనొప్పి వచ్చినపుడు నొప్పి నివారణకు విరామంతో బాటు, నాలుక క్రింద నైట్రోగ్లిసరిన్  బిళ్ళల రూపంలో కాని, తుంపర సాధనాలతో జల్లుగా గాని, వాడుకోవాలి. గుండె నొప్పులను నివారించడానికి వివిధ ఔషధాల సమన్వయంను వాడుతారు. ఇవి: === '''''బీటా గ్రాహక అవరోధకాలు ( బీటా ఎడ్రినెర్జిక్ రిసెప్టార్ బ్లాకర్స్)''''' === బీటా గ్రాహక అవరోధకాలు హృదయ వేగాన్ని, హృదయ సంకోచనాన్ని తగ్గించి హృదయానికి ప్రాణవాయువు అవసరాలు తగ్గిస్తాయి. గుండెనొప్పుల తఱచుదనాన్ని, గుండెనొప్పుల తీవ్రతను, గుండెపోటులను, గుండెపోటులచే కలుగు మరణాలను తగ్గిస్తాయి. మెటోప్రొలోల్ తఱచు వాడబడే ఔషధం. విరామ సమయాలలో గుండెవేగం 50-60 లో ఉండునట్లు బీటా గ్రాహక అవరోధకాల మోతాదును సవరించాలి. తీవ్రమైన ఉబ్బస, తీవ్ర దీర్ఘకాల శ్వాస అవరోధక వ్యాధి, హృదయమాంద్యం, హృదయవైఫల్యం ప్రస్ఫుటంగా ఉన్నపుడు బీటా అవరోధకాలను జాగ్రత్తగా వాడాలి. రక్తపీడనం కూడా జాగ్రత్తగా గమనిస్తూ ఉండాలి. === '''''కాల్సియమ్  మార్గ అవరోధకాలు ( కాల్సియం ఛానెల్ బ్లాకర్స్)''''' === ఈ ఔషధాలు కణాల కాల్సియం మార్గాలను బంధించి కాల్సియం గమనం అరికట్టి రక్తనాళాలలో మృదుకండరాల సంకోచాన్ని తగ్గించి ధమనులను వ్యాకోచింపజేసి గుండెకు రక్తప్రసరణ పెంచుతాయి. ధమనులలో రక్తపీడనం తగ్గించి జఠరికలపై పనిభారం తగ్గిస్తాయి. హృదయ సంకోచంను (కంట్రాక్టిలిటీ ) కూడా తగ్గిస్తాయి. బీటా అవరోధకాలను వాడలేనివారిలోను , బీటాఅవరోధకాలు గుండెనొప్పులను అరికట్టలేనపుడు వాటికి తోడుగా కాల్సియం మార్గ అవరోధకాలను వాడుతారు. డైహైడ్రోపైరిడిన్ తరగతికి చెందని (ఉదా : వెరాపమిల్,  డిల్టియజెమ్) కాల్సియం మార్గ అవరోధకాలు హృదయవేగం తగ్గిస్తాయి, హృదయసంకోచంను కూడా తగ్గిస్తాయి. కాబట్టి హృదయ మాంద్యంకలవారిలోను, హృదయవైఫల్యం కలవారిలోను వీటిని వాడకపోవుట మంచిది. డైహైడ్రోపైరిడిన్ తరగతికి చెందిన కాల్సియం మార్గ అవరోధకాలు రక్తనాళాలను వ్యాకోచింపజేస్తాయి. హృదయ సంకోచాన్ని తగ్గించవు, హృదయమాంద్యం కలిగించవు. వీటిని బీటా అవరోధకాలతోను, హృదయవైఫల్యం గలవారిలోను వాడవచ్చు. సత్వరంగా పనిచేసే కాల్సియమ్ మార్గ అవరోధకాలు అతిత్వరగా రక్తపీడనం బాగా తగ్గించి గుండెపోటులు, మరణాలు కలిగించగలవు కాబట్టి వీటిని వాడకూడదు. దీర్ఘకాలిక కాల్సియమ్ మార్గ అవరోధకాలు వాడడం మేలు. === '''''దీర్ఘకాలపు నైట్రేటులు''''' === ఇవి హృద్ధమనులను వ్యాకోచింపజేస్తాయి, సిరలను వ్యాకోచింపజేసి జఠరికలలో వికాసం చివరలో ఉండే (రక్త) ప్రమాణాన్ని (వికాసాంతర రక్తప్రమాణం / ఎండ్ డయస్టాలిక్ వాల్యూమ్ ) తగ్గించి గుండె పనిభారాన్ని తగ్గిస్తాయి. అధిక మోతాదులలో ధమనుల పీడనాన్ని కూడా తగ్గిస్తాయి. గుండెనొప్పులను తగ్గిస్తాయి. ఈ నైట్రేటులకు దేహానికి సహనం  పెరుగకుండుటకై వీటిని 12 గంటల విరామంతో వాడుట మేలు.దేహంలో నైట్రేటులకు సహనము పెరిగితే నైట్రేటులు పనిచెయ్యవు. సిల్డెనఫిల్, వార్డెనఫిల్, టాడలఫిల్ వంటి ఫాస్ఫోడైయెస్టరీజ్ – 5 అవరోధకాలు వాడేవారు నైట్రేటులను వాడకూడదు. === '''''రెనొలజిన్''''' === పై మందులతో గుండెపోటులు తగ్గనివారికి రెనొలజిన్ వాడవచ్చు. గుండెవేగం పైన రక్తపీడనం పైన రెనొలజిన్ ప్రభావం ఉండదు. కాని వెరాపమిల్, డిల్టియజిమ్ లు వాడేవారిలో విద్యుత్ హృల్లేఖాలలో '''''qt''''' విరామం పెంచగలవు కావున తగిన పరిశీలన, జాగ్రత్త అవసరం . === '''''ఏస్పిరిన్''''' === హృద్ధమని వ్యాధి కలవారిలో ''''' '''''ఏస్పిరిన్ సూక్ష్మరక్తఫలకాలు (ప్లేట్ లెట్స్) గుమికూడుటను అరికట్టి గుండెపోటులను, మరణాలను తగ్గిస్తుంది<ref name=":1" />. జీర్ణమండలంలో రక్తస్రావాలు లేనివారిలోను, ఏస్పిరిన్ అసహనం లేనివారిలోను ఏస్పిరిన్ తప్పక వాడాలి. === '''''థీనోపైరిడిన్స్''''' === ఇవి కూడా సూక్ష్మరక్తఫలకాలు గుమికూడుటను అరికడుతాయి. వీటిని ఏస్పిరిన్ పడని వారిలోను, గుండెపోటుల వంటి సత్వర హృద్ధమనివ్యాధులలోను, హృద్ధమనులలో వ్యాకోచసాధనాలను  కొత్తగా అమర్చినవారిలోను వాడుతారు. క్లొపిడోగ్రెల్, టైక్లోపైడిన్, ప్రాసుగ్రెల్ ఈ తరగతిలోని కొన్ని మందులు. === '''''ఏంజియోటెన్సిన్ కన్వెర్టింగ్ ఎంజైమ్ అవరోధకాలు''''' === హృద్ధమని వ్యాధిగ్రస్థులలో మధుమేహం, రక్తపుపోటు, హృదయవైఫల్యం  ఉన్నవారిలో '''''ఏస్ అవరోధకాలు''''' ఇవి చాలా ఉపయోగకరం. ఏస్ అవరోధకాలు వాడలేనివారిలో ఏంజియోటెన్సిన్ గ్రాహక నిరోధకాలు వాడుతారు. === '''''చర్మం ద్వారా [[హృద్ధమని వ్యాకోచ చికిత్స (కరోనరీ యాంజియోప్లాస్టీ)|హృద్ధమని]] వ్యాకోచ చికిత్సలు ( పెర్క్యుటేనియస్ ఇంటర్వెన్షన్ )''''' === ఔషధాలతో గుండెనొప్పులు తగ్గని వారిలో చర్మం ద్వారా కృత్రిమనాళపు బుడగలతో బృహద్ధమనిలోనికి ఆపై హృద్ధమనులలోనికి వెళ్ళి వాటిని వ్యాకోచింపజేస్తారు. ఆ వ్యాకోచంను స్థిరంగా నిలుపడానికి వ్యాకోచసాధనాలు (స్టెంట్స్) హృద్ధమనులలో అమర్చుతారు<ref name=":1" />. === '''''హృద్ధమని అవరోధ అధిగమన శస్త్రచికిత్స  ''''' === [[దస్త్రం:Coronary_Artery_Bypass_Surgery.jpg|thumb|హృద్ధమనిలో అవరోధమును అధిగమించు శస్త్రచికిత్స]] హృద్ధమనులలో  వ్యాధి విస్తృతంగా ఉన్నపుడు, వామహృద్ధమని, వామ పూర్వఅవరోహణ ధమనులలో తీవ్రసంకుచితాలు ఉన్నపుడు , ఎక్కువ హృద్ధమనులలో వ్యాధి సంకుచితాలు తీవ్రంగా ఉన్నప్పుడు తొడలు, కాళ్ళ నుంచి గ్రహించిన దృశ్యసిరల (సెఫినిస్ వీన్స్) భాగాలను కాని, అంతరస్తన ధమనిని (ఇంటర్నల్ మమ్మరీ ఆర్టెరీ) కాని అవరోధాల తరువాత భాగాలలో హృద్ధమనులకు శస్త్రచికిత్సతో జతపఱచి హృదయానికి రక్తప్రసరణను పునరుద్ధింపవచ్చు. దృశ్యసిరల భాగాలను వాడేటప్పుడు వాటి ముందు కొనలను బృహద్ధమనితో కలుపుతారు. ఈ చికిత్సల వలన గుండెపోటులు, మరణాలు తగ్గుతాయి. == ఇవి కూడా చూడండి == [[ఇస్కీమియా]] == మూలాలు == [[వర్గం:గుండె జబ్బులు]] ez6st6honoqya0j2g94adds5ancl1qg 0 385998 4956612 4686794 2026-09-12T07:18:47Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:గుండె]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:గుండె జబ్బులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956612 wikitext text/x-wiki నిర్మాణంలో లోపాల వలన గాని, కార్యనిర్వహణలో లోపాల వలన కాని [[గుండె]] వివిధ అవయవాలకు అవసరమయిన రక్తంను అందించలేక పోవుటను హృదయ వైఫల్యంగా (హార్ట్ ఫెయిల్యూర్) పరిగణిస్తారు<ref name=":1">{{Citation|last=Centre (UK)|first=National Guideline|title=Introduction|date=2018-09|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK536089/|work=Chronic Heart Failure in Adults: Diagnosis and Management|publisher=National Institute for Health and Care Excellence (NICE)|language=en|access-date=2023-09-16}}</ref>. అకస్మాత్తుగా గుండె ఆగిపోవుట, లేక గుండెపోటు అని కాని అపార్థం చేసుకోకూడదు. హృదయ వైఫల్యం సాధారణంగా క్రమేణా ముదిరే దీర్ఘకాలిక వ్యాధి. గుండెపోటు వంటి కారణాల వలన హృదయ వైఫల్యం త్వరితంగా పొడచూపవచ్చు. హృదయ వైఫల్యం కలవారు ఆయాసం, నీరసం, తక్కువ శారీరక శ్రమకే అలసిపోవడం, గుండెదడ, కాళ్ళ పొంగులు, బల్లపరపుగా పడుకున్నపుడు ఆయాసం పొందడం, రాత్రి నిదురించినపుడు ఊపిరి ఆడక మేల్కొనడం వంటి లక్షణాలతో బాధ పడుతారు. హృదయవైఫల్యపు రోగులు ప్రపంచంలో సుమారు నాలుగు కోట్లమంది ఉంటారు. అరవై యైదు సంవత్సరాలకు పై బడిన వారిలో ఐదు నుంచి పది శాతం మంది దీనికి గుఱి అవుతారు. [[దస్త్రం:Right_side_heart_failure.jpg|thumb|మామూలు గుండె : వైఫల్యంలో గుండె]] == కారణాలు == [[హృద్ధమనుల వ్యాధి|హృద్ధమనుల]] కాఠిన్యత, హృదయ కండరానికి రక్తప్రసరణ లోపం, రక్తపుపోటు, మధుమేహవ్యాధి, రుమేటిక్ గుండెజబ్బు వలన కలిగే హృదయ కవాటవ్యాధులు, స్థూలకాయం, పొగత్రాగుట, దీర్ఘకాలపు ఊపిరితిత్తుల వ్యాధులు, నిద్రలో అవరోధ శ్వాసభంగములు (అబ్ష్ట్రక్టివ్ స్లీప్ ఆప్నియా) హృదయవైఫల్యానికి ముఖ్యకారణాలు<ref name=":0" />. మితిమీరి మద్యం త్రాగుట, కొకైన్, మిథాంఫిటమిన్ వంటి మాదకద్రవ్యాలు, విషపదార్థాలు, డానోరూబిసిన్, సైక్లోఫాస్ఫమైడ్, ట్రాస్టుజుమాబ్ వంటి కొన్ని ఔషధాలు, విషజీవాంశాలు (వైరసస్ ), సూక్ష్మాంగజీవులు, స్వయంప్రహరణ వ్యాధుల (ఆటోఇమ్యూన్ డిసీజెస్) వలన హృదయ కండరంలో కలిగే బలహీనత, తాపాలు, హృదయ కండరంలో యితర పదార్థాలు పేరుకొనుట వలన కలిగే బలహీనత హృదయవైఫల్యం కలిగించగలవు. గళగ్రంథి ఆధిక్యత (హైపర్ థైరాయిడిజ్మ్), ధమనులు  సిరల మధ్య సంధానాలు, విటమిన్ -బి-1 (థయమిన్) లోపం వలన కలిగే బెరిబెరి, పేజెట్స్ వ్యాధి వంటి అధిక ప్రసరణ వైఫల్య వ్యాధులు<ref>{{Cite web|date=2009-05-11|title=Dorlands Medical Dictionary:high-output heart failure|url=http://www.mercksource.com/pp/us/cns/cns_hl_dorlands_split.jsp?pg=/ppdocs/us/common/dorlands/dorland/nine/000953450.htm|access-date=2023-09-16|website=web.archive.org|archive-date=2009-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20090511054829/http://www.mercksource.com/pp/us/cns/cns_hl_dorlands_split.jsp?pg=/ppdocs/us/common/dorlands/dorland/nine/000953450.htm|url-status=bot: unknown}}</ref>  హృత్కోశ ఆకుంచనం (పెరికార్డియల్ కన్ష్ట్రిక్షన్), కర్ణికా ప్రకంపనం (ఏట్రియల్ ఫిబ్రిలేషన్) హృదయ వైఫల్యంను కలిగిస్తాయి. హృదయ రక్తప్రసరణ లోపాలు, రక్తపుపోటు, హృదయకవాట వ్యాధులు వీనిలో ముఖ్యమైనవి. ఇవి అధికశాతపు మందిలో హృదయ వైఫల్యంను కలిగిస్తాయి. == వ్యాధిప్రక్రియ == హృదయం రక్తప్రసరణకు సహాయపడే ప్రధానమైన తోడు యంత్రం. శరీరంలో యితర కండరాలు సిరల నుంచి రక్తంని గుండెకు చేర్చడానికి కొంత తోడ్పడుతాయి. హృదయ కండరాలు ముకుళించుకొనడం (సిస్టొలి) వికాసాము చెందడం (డయొస్టలీ) వలన రక్తప్రసరణ జరుగుతుంది. హృదయంలో నాలుగు అరలుంటాయి. పై గదులు కుడి ఎడమ కర్ణికలు. క్రింది అరలు కుడి ఎడమ జఠరికలు. దేహం నుంచి రక్తం ఊర్ధ్వ, అధో, బృహత్ సిరల ద్వారా కుడి కర్ణికకు చేరుతుంది. కుడి కర్ణిక నుంచి రక్తం త్రిపత్ర కవాటం ద్వారా కుడి జఠరికకు  చేరుతుంది. కుడి జఠరిక నుంచి రక్తం పుపుస కవాటం, పుపుస ధమనుల ద్వారా ఊపిరితిత్తులకు చేరి అచట ప్రాణవాయువును గ్రహించుకొని బొగ్గుపులుసు వాయువుని విసర్జించుకొని పుపుస సిరల ద్వారా ఎడమ కర్ణికకు చేరుతుంది. ఎడమ కర్ణిక నుంచి ద్విపత్ర కవాటము ద్వారా ఎడమ జఠరికకు, ఎడమ జఠరిక ముకుళించుకున్నపుడు బృహద్ధమని కవాటం ద్వారా బృహద్ధమనికి, దాని శాఖల ద్వారా వివిధ అవయవాలకు రక్తం చేరి కణజాలానికి ప్రాణవాయువును పోషకపదార్థాలను చేర్చి కణజాలం నుంచి బొగ్గుపులుసు వాయువును వ్యర్థపదార్థాలను గ్రహిస్తుంది. వ్యర్థపదార్థాలను విచ్ఛిన్నం చేయుటకు, విసర్జించుటకు కాలేయము, మూత్రాంగములు తోడ్పడుతాయి. కర్ణికలు ముకుళించుకున్నపుడు జఠరికలు వికసించుకొని రక్తంను కర్ణికలనుంచి గ్రహించుకుంటాయి. జఠరికలు ముకుళించుకొన్నపుడు కర్ణికలు జఠరికల మధ్య ఉండు కవాటములు మూసుకొని రక్త తిరోగమనం నిరోధిస్తాయి. రక్తం పుపుస ధమని, బృహద్ధమనులకు నెట్టబడుతుంది. హృదయ కండరం బలహీనపడినా, హృదయంపై అధికప్రసరణ భారం కలిగినా గుండె దేహానికి తగినంత రక్తాన్ని ప్రసరించలేనప్పుడు హృదయ వైఫల్యం కలుగుతుంది. దానిని అధిగమించుటకు శరీరంలో ఇతర పరిణామాలు కలుగుతాయి. హృదయనిర్మాణంలో అవాంఛిత పరిణామాలు కలుగుతాయి. హృదయ కండరపు ఉబ్బు (కార్డియక్ హైపర్ ట్రొఫీ), హృదయకండరపు సాగుదల, హృదయ పరిమాణంలో పెరుగుదల కలిగి హృదయం స్తూపాకారం పొందుతుంది. స్తూపాకారం వలన జఠరికల సంకోచ సామర్థ్యం తగ్గుతుంది. రెనిన్ ఏంజియోటెన్సిన్ - ఆల్డోష్టిరోన్  వ్యవస్థ, మూత్ర ఉత్పత్తిని తగ్గించే వాసోప్రెస్సిన్ లు (మఱోపేరు; ఏంటి డైయూరెటిక్ హార్మోన్) [[దస్త్రం:Renin-angiotensin-aldosterone_system.svg|thumb|రెనిన్, ఏంజియోటెన్సిన్, ఆల్డోస్టిరోన్ వ్యవస్థ]] ఉత్తేజింపబడుటచే దేహంలో దూర రక్తనాళాలు సంకోచిస్తాయి. ఉప్పు, నీరుల నిలువలు పెరిగి శరీరంలో రక్తపు ఘనపరిమాణం కూడా పెరుగుతుంది. అందువలన గుండెపై ఒత్తిడి కూడా హెచ్చవుతుంది. సహవేదన నాడీమండల ఉధృతి వలన రక్తంలో ఎడ్రినలిన్, నారెడ్రినలిన్ వంటి కాటిఖాలమైనులు పెరిగి గుండె వేగంను, హృదయకండరాల ముకుళింపును  పెంచుతాయి. అందువలన హృదయానికి ప్రాణవాయుపు అవసరం కూడా పెరుగుతుంది. నాడీ ప్రసారిణుల (న్యూరోట్రాన్స్మిటర్స్) ప్రభావం వలన గుండెలో కణవిధ్వంసం, తంతీకరణం, అసాధారణ లయలు, బలహీనతలు కలిగి, హృదయ వైఫల్యానికి దారితీస్తాయి. శరీరంలో లవణ పరిమాణం, జలపరిమాణం పెరిగి సిరలలో సాంద్రత పెరుగుతుంది. వివిధ అవయవాలకు రక్తప్రసరణ తగ్గుటచే అవయవాల పనుల నిర్వహణ కూడా తగ్గే అవకాశం ఉంది. == హృదయవైఫల్య లక్షణాలు == హృదయ వైఫల్యం గలవారు ఆయాసం గమనిస్తారు. తొలుత ఆయాసం శ్రమతో మొదలిడినా, హృదయ వైఫల్యం తీవ్రతరమయినపుడు విశ్రాంతి సమయాలలో కూడా ఆయాసం కలుగుతుంది. నీరసం, త్వరగా అలసిపోవుట, వ్యాయామానికి, శారీరక శ్రమకు ఓర్చుకోలేకపోవుట, రాత్రులందు ఆకస్మికంగా ఆయాసం కలుగుట, బల్లపరపుగా పడుకున్నపుడు ఊపిరి ఆడకపోవుట కలుగుతాయి<ref name=":0" />. === హృదయవైఫల్యపు అంతస్థులు === 1 వ శ్రేణి:  వీరికి పరుగెట్టడం, మెట్లు ఎక్కడం వంటి సామాన్య శ్రమకు మించిన శ్రమతో ఆయాసం కలుగుతుంది. 2 వ శ్రేణి:   వీరికి నడచుట, కొద్ది మెట్లు ఎక్కుట వంటి సామాన్య శ్రమకే ఆయాసం కలుగుతుంది 3 వ శ్రేణి:   వీరికి నెమ్మదిగా నడచుట వంటి సామాన్య శ్రమకంటె తక్కువ శ్రమకే ఆయాసం కలుగుతుంది. 4 వ శ్రేణి:  వీరికి విశ్రాంతి సమయంలో కూడా ఆయాసం ఉంటుంది<ref name=":0" />. సిరలలో రక్తపు సాంద్రత ఎక్కువై శరీరపు క్రింది భాగాలలో నీరుపట్టి, కాళ్ళు, చేతులు పొంగుట, పుపుస సిరలలో రక్తపు సాంద్రత పెరుగడం వలన ఊపిరితిత్తుల పుపుస గోళాలలో నీరు పట్టి దగ్గు, ఆయాసం, ఊపిరితో పిల్లికూతలు కలుగుతాయి. గుండెదడ, కళ్ళుతిరుగుట, నిలుచున్నపుడు కళ్ళు తిరుగుట, తాత్కాలిక అపస్మారం రావచ్చును. గుండెనొప్పి కూడా కలుగవచ్చు. గుండెలో అసాధారణ లయలు కలుగుతే వాటి లక్షణాలు ( గుండెదడ, అపస్మారక స్థితి, ఆకస్మికంగా గుండె ఆగిపోవుట ) కలుగ వచ్చు. హృదయ వైఫల్యం తీవ్రతరమైనపుడు, మూత్రాంగాల పని సామర్థ్యం మందగించి వ్యర్థపదార్థాల విసర్జన, మూత్రపరిమాణం తగ్గవచ్చు. అపుడు శరీరంలో ఉప్పు, నీటి నిలువలు పెరిగి కాళ్ళ పొంగులు , ఊపిరితిత్తులలో నీటి ఉబ్బు అధికమవుతాయి. [[దస్త్రం:Combinpedal.jpg|thumb|హృదయ వైఫల్యంలో కాళ్ళపొంగు, నొక్కితే లొత్త పడుతుంది.]] కాలేయంలో ద్రవసాంద్రత పెరిగితే కాలేయం పనులు మందగించవచ్చు. కాలేయ జీవోత్ప్రేరకముల ( లివర్ ఎంజైమ్స్) విలువలు పెరుగవచ్చు. పచ్చకామెర్లు కూడా కలుగవచ్చు. ఉదరకుహరములో నీరు పట్టి జలోదరం కలిగించవచ్చు. వైద్యులు పరీక్షలో పాదాలలోను,  చీలమండ వద్ద నీటిపొంగును గుర్తించగలరు. చీలమండవద్ద వేలితో కొద్దిసేపు నొక్కిపెట్టి ఉంచితే లొత్త పడుతుంది. (ఇతర కారణాలు కూడా నీటిపొంగును కలిగించవచ్చు). ఈ పొంగు కాళ్ళ క్రింది భాగాలకు వ్యాపించవచ్చును. వినికిడి గొట్టంతో విన్నపుడు సామాన్యంగా వినిపించే మొదటి, రెండవ గుండెశబ్దాలతో బాటు మూడు లేక నాల్గవ శబ్దాలు కూడా వినిపించవచ్చు. గుండె శబ్దాలు గుఱ్ఱపు దాట్ల వలె (గేలప్) ఉండవచ్చు. త్రిపత్ర ద్విపత్ర కవాటాల పరిమాణం పెరిగి తిరోగమన రక్తప్రవాహం కలిగితే మర్మర శబ్దాలు (మర్మర్స్) కూడా వినిపించవచ్చు. ఛాతిపై విన్నపుడు క్రిందిభాగాలలో ఊపిరితో చిటపట శబ్దాలు వినిపించవచ్చు. కంఠసిరలలో ఉబ్బుదల కనిపెట్టగలరు<ref>{{Cite journal |last=Thibodeau |first=Jennifer T. |last2=Drazner |first2=Mark H. |date=2018-07-01 |title=The Role of the Clinical Examination in Patients With Heart Failure |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S221317791830283X |journal=JACC: Heart Failure |volume=6 |issue=7 |pages=543–551 |doi=10.1016/j.jchf.2018.04.005 |issn=2213-1779}}</ref>. [[దస్త్రం:Elevated_JVP.JPG|thumb|హృదయ వైఫల్యంలో కంఠసిర ఉబ్బు]] పుపుసవేష్టనంలో నీరు పట్టి జల పుపుసవేష్టనము (ప్లూరల్ ఎఫ్యూజన్) కలగవచ్చు. సాధారణం కాకపోయినా, హృదయకోశంలో కూడా నీరు పట్టి జల హృత్కోశము (పెరికార్డియల్ ఎఫ్యూజన్). కాలేయంలో సాంద్రత పెరుగుట వలన కాలేయ పరిమాణం పెరగవచ్చు. నెమ్మదిగా కాలేయభాగంపై చేతిని అదిమితే కంఠసిరలలో ఉబ్బుదల గమనించగలరు (హెపటో జుగులార్ రిఫ్లక్స్). == పరీక్షలు == === రక్తపరీక్షలు === హృదయవైఫల్య లక్షణాలు కలవారికి రక్తకణ పరీక్షలు, రక్తవర్ణకం, రక్తంలో రక్తకణ పరిమాణ శాతం (హెమటోక్రిట్) పరీక్షించి రక్తహీనత లేదని నిర్ధారణ చేసుకోవాలి. రక్తంలో సోడియమ్, పొటాసియమ్, క్లోరైడు, బైకార్బొనేట్ల ( విద్యుద్వాహక లవణముల ) విలువలను, మూత్రాంగాల పనితీరు తెలిపే యూరియా నైట్రొజెన్, క్రియటినిన్ విలువలను తెలుసుకొనుట అవసరం. చికిత్స పొందుతున్న వారిలో యీ పరీక్షలను మధ్య మధ్యలో పరిశీలించడం కూడా  చాలా అవసరం. కాలేయ వ్యాపారపరీక్షలు, గళగ్రంథి స్రావక పరీక్షలు, రక్తంలో చక్కెర విలువలు, కొలెష్ట్రాలు, యితర కొవ్వుపదార్థాల పరీక్షలు కూడా అవసరమే. === బి- నేట్రియురెటిక్ పెప్టైడ్   === హృదయ వైఫల్యం కలవారిలో  రక్తఘనపరిమాణం పెరిగి గుండె అరలు సాగి, వాటి పరిమాణములు పెరిగినపుడు హృదయ కండరకణాలు బి- నేట్ర్రియురెటిక్ పెప్టైడ్ అనే రసాయనం అధికంగా ఉత్పత్తి చేస్తాయి. హృదయవైఫల్యం గలవారిలో బి నేట్రియురెటిక్ పెప్టైడు విలువలు 400 మించి ఉంటాయి. ఆ విలువ 100 కంటె తక్కువైతే హృదయ వైఫల్యం లేదని నిర్ధారించవచ్చును<ref name=":2" /><ref name=":0" />. మూత్రాంగాల పనితీరులో లోపం ఉన్నవారిలో యీ విలువలు ఎక్కువగా ఉండవచ్చు<ref name=":2">{{Cite web|title=B-Type Natriuretic Peptide (BNP) Test: Normal Levels & Function|url=https://my.clevelandclinic.org/health/diagnostics/22629-b-type-natriuretic-peptide|access-date=2023-09-18|website=Cleveland Clinic|language=en}}</ref>. నేట్రియురెటిక్ పెప్టైడ్ మూత్రంలో లవణ విసర్జనను, మూత్రం ఉత్పత్తిని పెంచుతుంది. === ఛాతి ఎక్స్-రే === వీరికి ఛాతి ఎక్స్ రే అవసరం. ఊపిరితిత్తులలో ఎక్కువ సాంద్రతను, నీటి ఉబ్బును (పల్మనరీ యిడిమా) కనుగొనుటకు, ఆయాసం కలిగించే ఊపిరితిత్తుల తాపం, పుపుసవేష్టనంలో గాలి ( వాయు పుపుసవేష్టనం / న్యూమోథొరాక్స్) వంటి ఊపితిత్తుల వ్యాధులను, జల పుపుసవేష్టనము (ప్లూరల్ ఎఫ్యూజన్) కనుగొనుటకు ఎక్స్ రే చిత్రాలు ఉపయోగపడుతాయి. [[దస్త్రం:CHF2016.png|thumb|హృదయ వైఫల్య లక్షణాలు.: హృదయ పరిమాణం పెరుగుట, ఊపిరితిత్తుల్లో ద్రవసాంద్రత పెరిగి తెల్లని కెర్లీ బి గీతలు కనిపించుట, రక్తనాళికలు ఎగువ దిశలో ఉబుకుట, పుపుసవేష్టనంలో ద్రవం చేరి ఊపిరితిత్తుల్లో పక్కటెముకల ఉదరవితానముల మధ్య కోణములు మొక్కబోవుట]] హృదయవైఫల్యం గలవారి ఎక్స్- రే చిత్రాలలో హృదయ పరిమాణం పెరుగుట (హృదయం: ఛాతి నిష్పత్తి పెరుగుతుంది), ఊపిరితిత్తులలో ద్రవ సాంద్రత పెరుగుట, ఊపిరితిత్తుల పై భాగములలో  రక్తనాళికల ఛాయలు ప్రస్ఫుటమగుట, కణజాలము మధ్య నీరు చేరుట వలన కెర్లీ ‘ బి ‘, రేఖలు<ref>{{Cite web|last=Amini|first=Behrang|title=Septal lines in lung {{!}} Radiology Reference Article {{!}} Radiopaedia.org|url=https://radiopaedia.org/articles/septal-lines-in-lung-1|access-date=2023-09-18|website=Radiopaedia|language=en-US}}</ref>, కొందరిలో పుపుసవేష్టనంలో ద్రవం చేరుట వలన ఊపిరితిత్తుల క్రింది భాగములో పక్కటెముకల ఉదారవితానముల మధ్యకోణము మొక్కబోవుట వైద్యులు గమనించగలరు . === విద్యుత్ హృల్లేఖ (ఎలెక్ట్రోకార్డియోగ్రామ్) === విద్యుత్ హృల్లేఖలు [[హృద్ధమనుల వ్యాధి|హృద్ధమనుల]] వ్యాధిని సూచించవచ్చు. హృదయ లయలో భేదాలను, హృదయంలో  విద్యుత్ప్రేరణ  ప్రసారణ మాంద్యాలను కనుగొనుటకు విద్యుత్ హృల్లేఖనాలు ఉపయోగపడుతాయి<ref name=":0" />. === ప్రతిధ్వని హృదయచిత్రీకరణం === శ్రవణాతీతధ్వని చిత్రీకరణ సాధనంతో హృదయ ప్రతిధ్వనిచిత్రీకరణం చేసి హృదయ నిర్మాణాన్ని, హృదయంలో రక్తచలనాన్ని, కవాటాల పనితీరును తెలుసుకొనవచ్చు. ఎడమ జఠరిక సంపూర్ణ వికాసం పొందినపుడు రక్త పరిమాణాన్ని (ఎండ్ డయస్టాలిక్ వాల్యూమ్), సంపూర్ణంగా ముకుళించుకొన్నపుడు  రక్తపరిమాణాన్ని (ఎండ్ సిస్టోలిక్ వాల్యూమ్) గణించి ఎడమ జఠరిక నుంచి బృహద్ధమనికి ప్రసరించు రక్తపుశాతాన్ని - '''''[[ఎడమ (వామ) జఠరిక ప్రసరణ శాతం|ఎడమ]]''''' '''''[[ఎడమ (వామ) జఠరిక ప్రసరణ శాతం|(వామ]]) జఠరిక ప్రసరణ శాతం''''' (లెఫ్ట్ వెంట్రిక్యులార్ ఎజెక్షన్ ఫ్రాక్షన్) కనుగొన వచ్చు. సాధారణంగా వయోజనులలో ఈ ప్రసరణ శాతం 55% నుంచి 65% శాతం ఉంటుంది. [[దస్త్రం:UOTW_48_-_Ultrasound_of_the_Week_1.webm|thumb|హృదయవైఫల్యంలో హృదయ ప్రతిధ్వని చిత్రం]] హృదయ కండర వికాసలోపం వలన హృదయ వైఫల్యం (వికాస వైఫల్యం) కలిగిన వారిలో జఠరిక నుంచి బృహద్ధమని లోనికి ప్రసరించు రక్తశాతపు విలువలు సాధారణ పరిమితులలో ( 50% శాతముకంటె ఎక్కువగా ) ఉంటాయి. వీరిలో సంపూర్ణ వికాస పరిమాణం తగ్గి ఉండవచ్చు, లేక సామాన్య పరిమితుల్లో ఉండవచ్చు. హృదయం జఠరికలో కండర నష్టం, లేక కండర కార్యనిర్వహణలో లోపం ఉన్నవారిలో ఎడమ జఠరిక ముకుళించుకొనుటలో లోపం కలిగి  (ముకుళిత వైఫల్యం) బృహద్ధమనికి ప్రసరించు రక్తశాతం తగ్గుతుంది. === తరగతులు === హృదయ వైఫల్యం ను [[ఎడమ (వామ) జఠరిక ప్రసరణ శాతం|ప్రసరణశాతంను]] అనుసరించి రోగగతి, చికిత్స పద్ధతులబట్టి మూడు తరగతులుగా విభజిస్తారు<ref>{{Cite web|url=https://academic.oup.com/eurheartj/article/42/36/3599/6358045?login=false#305162845|access-date=2023-09-16|website=academic.oup.com}}</ref><ref name=":0">{{Cite book|title=The Washington Manual Of Medical Therapeutics 37 th edition|last=Ancha 5|first=Siri 5|publisher=Washington University in St.Louis|year=2023|isbn=978-1-975190-62-0|location=Mexico|pages=151 to 168}}</ref>. మొదటి తరగతి: వీరిలో ప్రసరణశాతం సాధారణ పరిమితులలో '''''50%''''' లేక మించి ఉంటుంది. రెండవ తరగతి: వీరిలో ప్రసరణశాతం '''''41% -49%''''' లో సాధారణ పరిమితులలో కంటె కొద్దిగా తగ్గి ఉంటుంది. మూడవ తరగతి: వీరిలో ప్రసరణశాతం '''''40%''''' లేక '''''40%''''' కంటె తక్కువగా, సాధారణ పరిమితులలో కంటె బాగా తక్కువలో ఉంటుంది హృదయ వైఫల్యం ముకుళిత లోపం వలన కలిగిందో, లేక వికాస లోపం వలన కలిగిందో నిశ్చయించుటకు ప్రసరణ శాతం (ఎజెక్షన్ ఫ్రాక్షన్) తోడ్పడుతుంది<ref>{{Cite web|title=Ejection Fraction {{!}} UpBeat.org - powered by the Heart Rhythm Society|url=https://upbeat.org/the-normal-heart/ejection-fraction#axzz31jSSC7Uo|access-date=2023-09-16|website=upbeat.org}}</ref>. హృద్ధమనుల వ్యాధి లక్షణాలు ఉన్నవారికి హృద్ధమనీ చిత్రీకరణ అవసరం. హృదయానికి అయస్కాంత ప్రతిధ్వని చిత్రీకరణం చేసి (మేగ్నటిక్ రెజొనెన్స్ ఇమేజింగ్) హృదయ నిర్మాణ, వ్యాపారాలను, వ్యాధులను  కనుగొనవచ్చు. == చికిత్స == === మందులు === హృదయ వైఫల్యం వలన శరీరంలో కలిగే అవాంఛిత పరిణామాలను నిలువరించుట చికిత్సలో ముఖ్యభాగం. సహవేదన నాడీమండలం (సింపథెటిక్ నెర్వస్ సిస్టమ్)  ఉత్తేజం పొందుట వలన విడుదల అయే కాటిఖాలైమన్లను అవరోధించుటకు బీటా గ్రాహక అవరోధకాలను (బీటాఎడ్రినెర్జిక్ రిసెప్టార్ బ్లాకర్స్), రెనిన్ ఏంజియోటెన్సిన్ ఆల్డోష్టిరోన్ వ్యవస్థనుండి విడుదల అయే ఆల్డోష్టిరోన్ ఫలితాలను అరికట్టడానికి ఏంజియోటెన్సిన్ 1 ని ఏంజియోటెన్సిన్ 2 గా మార్చే జీవోత్ప్రేరకపు  నిరోధకాలను (ఏంజియోటెన్సిన్ కన్వర్టింగ్ ఎంజైమ్ ఇన్హిబిటర్స్) లేక ఏంజియోటెన్సిన్- 2 గ్రాహక అవరోధకాలను (ఏంజియోటెవ్సిన్- 2 రిసెప్టార్ బ్లాకర్స్),ఆల్డోష్టిరోన్ గ్రాహక అవరోధకాలను (ఆల్డోస్టిరోన్ రిసెప్టార్ బ్లాకర్స్), రక్తనాళాలను వ్యాకోచింపజేసి గుండెకు శ్రమను తగ్గించే ఔషధాలను, శరీరంలో ఉప్పు, నీరు ఎక్కువై కాళ్ళలోను, పాదాలలోను పొంగులు, ఊపిరితిత్తులలో నీటి ఉబ్బు కలిగినపుడు ఉప్పు + నీరుల విసర్జన పెంచు మూత్రకారకాలను (డైయూరిటిక్స్) వైద్యులు ఉపయోగిస్తారు<ref name=":1" />. ==== బీటా గ్రాహక అవరోధకాలు (బీటా రిసెప్టార్ బ్లాకర్స్) ==== హృదయ వైఫల్యంలో సత్ఫలితాలు ఇచ్చేవి కార్వెడిలాల్, మెటోప్రొలాల్ , బిసోప్రొలాల్ . ఇవి గుండెపై ఒత్తిడిని, గుండె వేగంను తగ్గిస్తాయి. రక్తనాళాలలో పోటు తగ్గించి గుండెకు శ్రమను తగ్గిస్తాయి. ఎడమ జఠరిక నుంచి బృహద్ధమని లోనికి ప్రసరించే రక్త ప్రసరణ శాతంను (లెఫ్ట్ వెంట్రిక్యులార్ ఎజెక్షన్ ఫ్రాక్షన్), జఠరిక కార్య నైపుణ్యంను పెంచి వ్యాయామ సహనాన్ని పెంచుతాయి. లయ భేదాలను అదుపులో ఉంచి ఆయుర్దాయం పెంచుతాయి. వీటిని తక్కువ మోతాదులలో మొదలుపెట్టి రక్తపుపోటు, గుండె వేగం, రోగ లక్షణాలను గమనిస్తూ అవాంఛిత ఫలితాలు రానంత మేరకు మోతాదులను క్రమంగా పెంచుతారు<ref name=":0" />. ==== ఏంజియోటెన్సిన్ 1 ను ఏంజియోటెన్సిన్ 2 గా మార్చు జీవోత్ప్రేరక అవరోధకాలు (ఏస్ ఇన్హిబిటర్లు) ==== ఏంజియోటెన్సినోజెన్  కాలేయంలో ఉత్పత్తి అయి మూత్రాంగాలలో ఉత్పత్తి అయే రెనిన్  వలన ఏంజియోటెన్సిన్ -1 గా మారుతుంది. ఊపిరితిత్తులలోను, రక్తనాళాలలోను కల ఏంజియోటెన్సిన్ కన్వర్టింగ్ ఎంజైమ్ (''ACE)'' అనే జీవోత్ప్రేరకం ఏంజియోటెన్సిన్ -1 ని ఏంజియోటెన్సిన్ -2 గా మారుస్తుంది. ఏంజియోటెన్సిన్ -2 రక్తనాళాలలో బిగుతును పెంచి రక్తపీడనమును పెంచుతుంది.  ఏంజియోటెన్సిన్ కన్వర్టింగ్ ఎంజైమ్ ఇన్హిబిటర్లు ఆ ఏంజియోటెన్సిన్ కన్వర్టింగ్ ఎంజైమ్ (''ACE)''  జీవోత్ప్రేరకాన్ని నిరోధించి ఏంజియోటెన్సిన్ -2 ఉత్పత్తిని తగ్గిస్తాయి. అందువలన రక్తనాళాల బిగుతు తగ్గి రక్తపీడనం తగ్గుతుంది. గుండెకు శ్రమ తగ్గుతుంది. ప్రధాన అవయవాలకు రక్తప్రసరణ పెరుగుతుంది. రెనిన్ - ఏంజియోటెన్సిన్ వ్యవస్థ వలన సమకూడే లవణపు నిలువలు, నీటి నిలువలు తగ్గి రక్తపరిమాణం తగ్గుతుంది. గుండెపై పనిభారం, శ్రమ తగ్గుతాయి. ఈ ఔషధాల వలన హృదయ వైఫల్య లక్షణాలు తగ్గి, రోగుల ఆయుఃప్రమాణం పెరుగుతుంది. బెనజెప్రిల్, కేప్టొప్రిల్, ఎనలేప్రిల్, లైసినోప్రిల్, ఫోసినోప్రిల్, క్వినప్రిల్, రేమిప్రిల్, మోక్సిప్రిల్, పెరిండోప్రిల్, [[ట్రాన్డోలాప్రిల్|ట్రేండొలప్రిల్]], ఇమిడప్రిల్ ఈ తరగతికి చెందిన మందులు. హృదయ వైఫల్య లక్షణాలు పొడచూపకపోయినా ఎడమ జఠరిక వ్యాపారం మందగించిన వారిలోను (ఎడమ జఠరిక నుంచి బృహద్ధమనికి ప్రసరించు రక్తశాతం  తగ్గిన వారిలో, హృద్ధమనుల వ్యాధి కలవారిలోను, అధిక రక్తపీడనం, మధుమేహవ్యాధి కలవారిలోను ఏస్ ఇన్హిబిటర్లు హృదయ వైఫల్యాన్ని అరికట్టుటకు ఉపయోగపడుతాయి. తక్కువ మోతాదులలో మొదలుపెట్టి క్రమంగా రక్తపీడనం, మూత్రాంగ కార్యనిర్వహణ పరీక్షలు, రక్తద్రవంలో పొటాసియం విలువలు,  రక్తకణ గణనాలను గమనిస్తూ మోతాదులను సర్దుబాటు చెయ్యాలి. కొందఱిలో వీటివలన దగ్గు కలుగవచ్చు. రక్తద్రవంలో పొటాసియమ్ విలువలు ఎక్కువ కావచ్చు.   నాలుక, పెదాలు, కనురెప్పలలో  అసహనపు పొంగు (ఏంజియో ఇడిమా) కలుగుతే ఈ మందుల వాడుక వెంటనే ఆపివేయాలి. ==== ఏంజియోటెన్సిన్ 2 గ్రాహక అవరోధకాలు (ఏంజియోటెవ్సిన్ 2 రిసెప్టార్ బ్లాకర్స్) ==== ఇవి ఏంజియోటెన్సిన్ 2 గ్రాహకాలను అవరోధిస్తాయి. గ్రాహకాలు తీసుకో లేకపోవడంవలన ఏంజియోటెన్సిన్- 2 ప్రభావము తగ్గిపోతుంది. దగ్గు మొదలైన కారణాల వలన   ఏంజియోటెన్సిన్ కన్వర్టింగ్ ఎంజైమ్ ఇన్హిబిటర్లను సహించలేని వారికి ఇవి తోడ్పడుతాయి. ఓల్మిసార్టన్, వల్ సార్టన్, లొసార్టన్, టెల్మిసార్టన్,ఇర్బెసార్టన్, [[కాండేసార్టన్]], [[అజిల్‌సార్టన్]] మెడోక్సొమిల్ ఈ తరగతికి చెందిన మందులు. ఈ మందులు వాడేవారిలో మూత్రాంగల పనితీరు, పొటాసియమ్ విలువలను గమనిస్తూ ఉండాలి. ==== రక్తనాళ వ్యాకోచకాలు (వాసోడైలేటర్స్) ==== '''''హైడ్రాలజిన్''''' హైడ్రాలజిన్ ధమనులను వ్యాకోచింపజేసి వానిలో పీడనం తగ్గిస్తుంది. అందువలన గుండెకు శ్రమ తగ్గుతుంది<ref name=":0" />. '''''నైట్రేట్లు''''' ఇవి సిరలను వ్యాకోచింపజేసి వాటిలో సాంద్రతను తగ్గిస్తాయి. పుపుస సిరలలో  కూడా సాంద్రతను (పల్మనరీ కంజెషన్) తగ్గిస్తాయి. జఠరికలలో పూరక పీడనం (వెంట్రిక్యులార్ ఫిల్లింగ్ ప్రెషర్) తగ్గించి గుండెకు శ్రమ తగ్గిస్తాయి. హృద్ధమనులను వ్యాకోచింపజేసి హృదయానికి రక్తప్రసరణ పెంచుతాయి. వీటి వలన  రక్తపీడనం బాగా తగ్గే అవకాశం ఉన్నది. అందువలన మోతాదులను సవరించవలసిన అవసరం కలుగవచ్చు. ==== డిజోక్సిన్   ==== డిజిటాలిస్ ఉపక్షారాలు  హృదయ ముకుళితాన్ని (కంట్రాక్టిలిటీ) పెంపొంద జేస్తాయి. హృదయ వేగంని తగ్గిస్తాయి. హృదయ వైఫల్యానికి ఒకప్పుడు తప్పనిసరిగా వాడే డిజాక్సిన్ మెరుగైన మందులు రావడం వలన, దీని అవాంఛిత ఫలితాల వలన ఈ దినాలలో ఎక్కువగా వాడబడుట లేదు. కర్ణికా ప్రకంపనం (ఏట్రియల్ ఫిబ్రిలేషన్) కలవారిలో జఠరికల వేగాన్ని అదుపులో పెట్టడానికి, వారి హృదయ వైఫల్యపు చికిత్సలోను డిజాక్సిన్ కు స్థానం ఉంది. రక్తంలో దీని విలువలను తఱచు పరీక్షించాలి. విలువలు అధికమైతే వికారం, వాంతులు, హృదయ వేగం మందగించుట, లయ తప్పుట వంటి అవాంఛిత ఫలితాలు కలుగుతాయి. ==== మూత్రకారకాలు (డైయూరిటిక్స్) ==== హృదయ వైఫల్యం వలన శరీరంలో ఉప్పు, నీరు అధికమై, కాళ్ళలో నీటిపొంగులు కలిగిన వారిలోను, ఊపిరితిత్తులలో నీటిపొంగు, సాంద్రత ఎక్కువయి ఆయాసం వంటి బాధలు కలిగిన వారిలోను ఆ లక్షణాలను నివారించుటకు మూత్రకారకాలను ఉపయోగించవలసి ఉంటుంది. ఇవి మూత్ర ఉత్పత్తిని పెంచి శరీరములో నీటిని, ఉప్పును తగ్గిస్తాయి. వీటిని ఉపయోగించునపుడు రక్తంలో విద్యుద్వాహక లవణాల (ఎలెక్ట్రొలైట్స్ ) విలువలను, యూరియా నైట్రొజెన్ /  క్రియటినిన్  విలువలను, రక్తపీడనాన్ని తఱచు గమనించాలి. రక్తప్రమాణం విపరీతంగా తగ్గకుండా జాగ్రత్త పడాలి. రక్తప్రమాణం బాగా తగ్గినపుడు (హైపోవొలీమియా) నిటారు స్థితిలో రక్తపీడనం తగ్గి కళ్ళుతిరుగుట, సొమ్మసిల్లుట వంటి లక్షణాలు కలుగవచ్చు. శరీరపు బరువును గమనించి, పాదాలు, కాళ్ళలో పొంగులను గమనిస్తూ, రోగులను తఱచు పరీక్షిస్తూ తగిన రక్తపరీక్షలు చేస్తూ వైద్యులు మూత్రకారకాల మోతాదును సరిచేస్తుంటారు. '''''థయజైడ్ మూత్రకారకాలు''''' హైడ్రోక్లోర్ థయజైడ్, క్లోర్ థాలిడోన్  సాధుమూత్రకారకాలు. మితంగా నీటిపొంగులు ఉండి, మితంగా నీటి నిలువలు పెరిగి, మూత్రాంగాల పనితీరు బాగున్నవారిలో ఇవి ఉపయోగపడుతాయి. '''''మెటోలజోన్''''' మెటోలజోన్  థయజైడ్ మూత్రకారకం. ఇది మూత్ర నాళికల (నెఫ్రాన్స్) ప్రథమ, అంతిమ భాగాలపై పనిచేస్తుంది, దీనిని మెలికలపై పనిచేసే మూత్రకారకాలతో కలిపి వాడేటపుడు మూత్రాంగాల సామర్థ్యం మందగించినవారిలో ఉపయోగపడుతుంది. '''''మెలిక మూత్రకారకాలు ( లూప్ డైయూరిటిక్స్)''''' ఫ్యురొసిమైడ్, టోర్సిమైడ్, బ్యుమటిడిన్, ఎథాక్రినిక్ ఏసిడ్: వీనిని లూప్ డైయూరిటిక్స్ అని అంటారు. మూత్రాంగాలలో మూత్రనాళికల (నెఫ్రాన్స్) మెలికలపై పనిచేసి మూత్ర ఉత్పత్తిని అధికం చేస్తాయి<ref name=":0" />. వీటిని వాడే వారిలో పొటాసియమ్ కూడ వ్యర్థమవుతుంది. కాబట్టి పొటాసియంని, లేక పొటాసియంని పొదుపు చేసే మూత్రకారకాలను కూడా సాధారణంగా వీటితో బాటు వాడవలసి ఉంటుంది. మూత్రాంగాల కార్యనిర్వహణ తగ్గినవారిలో కూడా ఇవి పనిచేస్తాయి. '''''పొటాసియం పొదుపు పఱచు మూత్రకారకాలు''''' ఇవి ఆల్డోష్టిరోన్ గ్రాహకాలను నిరోధించి మూత్రపరిమాణాన్ని పెంచుతాయి. పొటాసియంను పొదుపుచేస్తాయి. ఇవి సాధుమూత్ర కారకాలు . అందువలన సాధారణంగా లూప్ మూత్రకారకాలతో బాటు వాడుతారు. స్పైరనోలేక్టోన్, ఎప్లిరినోన్ వాడుకలో ఉన్నవి. వీటి వాడుక వలన రక్తంలో పొటాసియం పెరిగే అవకాశం ఉంది. మూత్రాంగాల సామర్థ్యం బాగా మందగించినపుడు, ఏంజియోటెన్సిన్ కన్వెర్టింగ్ ఎంజైమ్ నిరోధకాలను (ఏస్ ఇన్హిబిటర్లు) వాడేటపుడు, ష్టీరాయిడులు కాని  తాపహరులను (నాన్ స్టీరాయిడల్ ఏంటి ఇన్ఫ్లమేటరీ ఏజెంట్స్) ) వాడేవారిలోను పొటాసియం ఎక్కువయే అవకాశం ఎక్కువ. అందుచే పొటాసియమ్ విలువలను తఱచు పరిశీలించాలి. హృదయ వైఫల్యం తీవ్రమయిన వారిలో యివి రోగ లక్షణాలు అదుపులో ఉంచడానికి, ఆయుర్దాయం పెంచడానికి ఉపయోగపడుతాయి. ==== ఇతర ఔషధాలు ==== జఠరికల ముకుళింపు పెంపొందించే డోపమిన్, డోబ్యుటమిన్, [[మిల్రినోన్]] హృదయవైఫల్యం తీవ్రతరమైన వారిలో ఉపయోగపడుతాయి. వీటిని సిరల ద్వారా రోగుల రక్తపుపోటులను, నిరంతర విద్యుత్ హృల్లేఖనాలను గమనిస్తూ వైద్యశాలలలో వాడుతారు. '''''సాక్యుబిట్రిల్ / వాల్సార్టన్''''' దీనిలో వాల్సార్టన్ ఏంజియోటెన్సిన్ గ్రాహక నిరోధకం. సాక్యుబిట్రిల్ హృదయ కండర కణాలు ఉత్పత్తి చేసే నేట్రియురెటిక్ పెప్టైడు విధ్వంసాన్ని కలిగించే నెప్రిలిసిన్ అనే జీవోత్ప్రేరకమును నిరోధించి నెట్రియురెటిక్ పెప్టైడుల విధ్వంసాన్ని అడ్డుకుంటుంది. ఆ రెండు రసాయనాలు రక్తపీడనాన్ని తగ్గిస్తాయి. మూత్రం ఉత్పత్తిని పెంచి రక్తపరిమాణంను తగ్గిస్తాయి. ఈ ఔషధాల కలయిక ఎడమ జఠరిక ప్రసరణ శాతం తగ్గిన వారికి ఉపయోగపడుతుంది<ref>{{Citation|last=Nicolas|first=Diala|title=Sacubitril-Valsartan|date=2023|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK507904/|work=StatPearls|place=Treasure Island (FL)|publisher=StatPearls Publishing|pmid=29939681|access-date=2023-09-17|last2=Kerndt|first2=Connor C.|last3=Reed|first3=Mirembe}}</ref>. రక్తహీనం, గళగ్రంథి ఆధిక్యత, గళగ్రంథిలోపం, బెరిబెరి వంటి వ్యాధులు ఉన్నవారికి ఆ యా వ్యాధుల చికిత్సలు అవసరం. === జీవనశైలి మార్పులు === హృదయ వైఫల్యం ఉన్నవారు ఉప్పును పరిమితంగా వాడుకోవాలి. త్రాగే నీటిని కూడా దినానికి ఒకటిన్నర, రెండు లీటర్లకు పరిమితం చేసుకోవాలి. మూత్రకారకాలు వాడుతూ నీళ్ళు ఎక్కువగా త్రాగేవారిలో రక్తంలో నీటి పరిమాణం పెరగడం వలన సోడియమ్ విలువలు బాగా తగ్గిపోయే అవకాశం ఉన్నది. పొగత్రాగరాదు. విపరీత లక్షణాలు లేని వారు తగినంత వ్యాయామం చెయ్యాలి. ఊబకాయం ఉన్నవారు బరువు తగ్గడానికి కృషి చెయ్యాలి. కొలెష్టరాలును అదుపులో ఉంచుకోవాలి. మధుమేహవ్యాధిని అదుపులో పెట్టుకోవాలి. హృదయంపై వ్యతిరేకంగా పనిచేసే ఔషధాల వాడుకను నియంత్రించుకోవాలి. మద్యం, కొకైన్, మిథేంఫిటమిన్ వంటి మాదక ద్రవ్యాల వాడుక మానివేయాలి. === ప్రాణవాయువు === ప్రాణవాయువు సంతృప్తత తగ్గిన వారికి, ఆయాసం గలవారికి ప్రాణవాయువును కృత్రిమంగా అందించాలి<ref>{{Cite journal |last=Schrijvers |first=Dirk |last2=van Fraeyenhove |first2=Frank |date=2010-09 |title=Emergencies in Palliative Care |url=https://journals.lww.com/journalppo/abstract/2010/09000/emergencies_in_palliative_care.15.aspx |journal=The Cancer Journal |language=en-US |volume=16 |issue=5 |pages=514 |doi=10.1097/PPO.0b013e3181f28a8d |issn=1528-9117}}</ref>. ఊపిరితిత్తులలో నీటిపొంగు ఔషధాలకు త్వరగా తగ్గక, రక్తపు ప్రాణవాయువు విలువలు బాగా తగ్గినపుడు, బొగ్గుపులుసు వాయువు ప్రమాణాలు బాగా పెరిగినపుడు , కృత్రిమ శ్వాసపరికరాలను ఉపయోగించవలసి ఉంటుంది. === రక్తశుద్ధి (డయాలిసిస్) === హృదయ వైఫల్యంతో బాటు మూత్రాంగాల వైఫల్యం చివరి దశలో ఉన్నవారికి రక్తశుద్ధి చేస్తూ వ్యర్థపదార్థాలను, ఎక్కువైన జల లవణాలను కూడా తొలగించాలి. అందఱిలో యీ రక్తశుద్ధి సాధ్యం కాదు. === శస్త్రచికిత్సలు === హృద్ధమనుల వ్యాధి ఉన్నవారికి ధమనుల వ్యాకోచ ప్రక్రియలు (ఏంజియోప్లాస్టీ + స్టెంట్స్), లేక ధమనీ అవరోధ అధిగమన శస్త్రచికిత్సలు చేసి హృదయానికి రక్తప్రసరణను పునరుద్ధింపజేయాలి. హృదయంలో విద్యుత్ప్రేరణ ఉత్పత్తి లోను, విద్యుత్ప్రేరణ ప్రసరణలోను భంగం ఏర్పడి కర్ణికల, జఠరికల వేగం మందగించిన వారికి కృత్రిమ హృదయ విద్యుత్ ప్రేరకాలు ( పేస్మేకర్స్) అమర్చాలి<ref>{{Cite web|title=Pacemaker - Mayo Clinic|url=https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/pacemaker/about/pac-20384689|access-date=2023-09-17|website=www.mayoclinic.org|language=en}}</ref>. హృదయ కవాట పరిమాణాలు బాగా తగ్గిన వారికి, కవాట పరిమాణాలు పెరిగి రక్త తిరోగమనం విపరీతంగా ఉన్నవారికి కొత్త కవాటాలు అమర్చాలి. హృదయకోశంలో నీరు చేరితే ఆ నీటిని తొలగించాలి. పలుమారులు కలిగే హృదయకోశపు తాపాల వలన తంతీకరణం జరిగి హృదయ ముకుళిత వికాసాలకు భంగం ఏర్పడిన వారికి శస్త్రచికిత్సతో హృదయకోశంను తొలగించాలి <ref>{{Cite web|title=Pericardiectomy: Details, Recovery and Outlook|url=https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/17352-pericardiectomy|access-date=2023-09-17|website=Cleveland Clinic|language=en}}</ref>(పెరికార్డియెక్టమీ). ఎడమ జఠరిక నుంచి బృహద్ధమని లోనికి ప్రసరించు రక్తశాతం - ప్రసరణశాతం 35% కంటె తక్కువైతే, ఔషధాలతో చికిత్స చేసి తగిన ప్రగతి కనిపించకపోతే, వారికి ప్రకంపన నివారణి (డీఫిబ్రిలేటర్) అమర్చి ఆకస్మిక హృదయ మరణాలను తగ్గించవచ్చు<ref>{{Citation|last=Ghzally|first=Yousra|title=Implantable Defibrillator|date=2023|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459196/|work=StatPearls|place=Treasure Island (FL)|publisher=StatPearls Publishing|pmid=29083660|access-date=2023-09-17|last2=Mahajan|first2=Kunal}}</ref>. జఠరిక సహాయ పరికరాలు తాత్కాలిక ప్రయోజనంకు లభ్యం. హృదయసామర్థ్యం బాగా క్షీణించినచో ఇతర అవయవాల పనులతీరు బాగుండి, వయోవృద్ధులు కాని వారికి గుండె మార్పిడి చికిత్స పరిశీలించాలి. హృదయవైఫల్యంను వైద్యులు నిత్యం చూస్తారు. కొందఱికి అత్యవసర చికిత్స అవసరం. చికిత్సలో రక్తపరీక్షలు, బాధితులను తఱచు పరీక్షించుట, చాలా అవసరం. ఇదివరలో లక్షణాలకే చికిత్సలు ఉండేవి. ఇప్పుడు హృదయ సామర్థ్యం మెరుగుపఱచే చికిత్సలు లభ్యమగుటవలన హృదయ వైఫల్యం గలవారి ఆయుః ప్రమాణాలలో పెరుగుదల, లక్షణాలకు మెరుగుగా ఉపశమనం కలుగుట గమనిస్తున్నాము. == మూలాలు == [[వర్గం:గుండె జబ్బులు]] [[వర్గం:రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ]] i9db3hu8l4ea6mceu68gmtiqdk2u4c5 0 396663 4956455 4840348 2026-09-11T19:25:20Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956455 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ఎడ్వర్డ్ సోన్నెన్‌బ్లిక్ | image = | image_size = | alt = | caption = | birth_date = {{birth date and age|df=y|1980|06|27}} | birth_place = అమెరికా | occupation = నటుడు • హోస్ట్ | relatives = | website = | yearsactive = 2008–ప్రస్తుతం | spouse = సోనాల్ మెహతా (మ. 2009) | children = 1 }}'''ఎడ్వర్డ్ సోన్నెన్‌బ్లిక్''' (జననం 27 జూన్ 1980) అమెరికా దేశానికి చెందిన భారతీయ టెలివిజన్ & సినిమా నటుడు.<ref>{{cite web|title=Edward Sonnenblick: Waiting for Bob Christo's biopic|url=https://www.mid-day.com/articles/edward-sonnenblick-waiting-for-bob-christos-biopic/20459156}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఆయన 2008లో విడుదలైన దోస్తానా సినిమాలో నటన ద్వారా తొలిసారి సినీరంగానికి పరిచయమై ఫిరంగి (2017), వీరే ది వెడ్డింగ్ (2018), [[మణికర్ణిక: ద క్వీన్ ఆఫ్ ఝాన్సీ|మణికర్ణిక: ది క్వీన్ ఆఫ్ ఝాన్సీ]] (2019), కేసరి (2019), [[రౌద్రం రణం రుధిరం|ఆర్ఆర్ఆర్]] (2022) సినిమాల్లో నటనకుగాను మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకున్నాడు.<ref>{{cite web|title=Edward Sonnenblick stuns everyone with his stand-up comic act|url=http://www.bombaytimes.com/tv/india/edward-sonnenblick-stuns-everyone-with-his-stand-up-comicact/articleshow/61736347.cms|access-date=2024-01-22|archive-date=2023-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230713195100/https://www.bombaytimes.com/tv/india/edward-sonnenblick-stuns-everyone-with-his-stand-up-comicact/articleshow/61736347.cms|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|date=2016-06-22|title=Watch: I'm a gora, and I love Bollywood — when an American comedian lands in India|url=http://indianexpress.com/article/trending/viral-videos-trending/watch-im-a-gora-and-i-love-bollywood-when-an-american-comedian-lands-in-india-2868881/}}</ref> ==వివాహం== ఎడ్వర్డ్ జూన్ 2009లో ఫ్రీలాన్స్ క్రియేటివ్ డైరెక్టర్ సోనాల్ మెహతాను వివాహం చేసుకున్నాడు<ref>{{cite web|date=2011-12-10|title=Reverse marriage drain|url=http://www.hindustantimes.com/india/reverse-marriage-drain/story-IvprzJL7f847ZrVX7mcHdL.html}}</ref>, వారికీ ఒక కుమారుడు ఉన్నాడు.<ref>{{cite web|title=FIRANGI'S PROGRESS|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/firangias-progress-186229|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201040017/https://www.telegraphindia.com/entertainment/firangias-progress-186229|archive-date=December 1, 2017}}</ref> ==సినిమాలు== {| class="wikitable" !సంవత్సరం !సినిమా !పాత్ర !గమనికలు |- |2008 |''స్నేహపూర్వక'' |పత్రిక ఎడిటర్ | |- | rowspan="2" |2010 |''బద్మాష్ కంపెనీ'' |స్టాక్ బ్రోకర్ | |- |''అంజనా అంజని'' |ఇమ్మాన్యుయేల్ | |- | rowspan="5" |2011 |''యమ్లా పగ్లా దీవానా'' |బాబీ | |- |''గేమ్'' |ఫోరెన్సిక్ పాథాలజిస్ట్ | |- |''దమ్ మారో దమ్'' |ఫ్లీమార్కెట్‌లో షూటర్ | |- |''గజార్: జర్నీ ఆఫ్ ది సోల్'' |ఎరిక్ |మరాఠీ సినిమా |- |''[[రాజన్న]]'' |గవర్నర్ కర్జన్ |తెలుగు సినిమా |- | rowspan="2" |2012 |''[[శిరిడి సాయి (సినిమా)|షిర్డీ సాయి]]'' |కలెక్టర్ |తెలుగు సినిమా |- |''చిట్టగాంగ్'' |కాలర్. టైట్ | |- | rowspan="2" |2016 |''నీర్జా'' |కెప్టెన్ జాక్ స్నిప్స్ | |- |''కపూర్ & సన్స్'' |, | |- | rowspan="3" |2017 |''రాంగోకు'' |అధికారి | |- |''రాగ్ దేశ్'' |లెఫ్టినెంట్ కల్నల్ కిట్సన్ | |- |''ఫిరంగి'' |మార్క్ డేనియల్స్ | |- | rowspan="2" |2018 |''వీరే ది వెడ్డింగ్'' |జాన్ స్టిన్సన్ | |- |''సంధ్య ఛాయా'' |రిచర్డ్ |టీవీ సినిమా |- | rowspan="2" |2019 |''[[మణికర్ణిక: ద క్వీన్ ఆఫ్ ఝాన్సీ|మణికర్ణిక: ది క్వీన్ ఆఫ్ ఝాన్సీ]]'' |కెప్టెన్ గోర్డాన్ |<ref>{{cite web|title=More co-stars for Kangana Ranaut in Manikarnika: The Queen of Jhansi|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/more-co-stars-for-kangana-ranaut-in-manikarnika-the-queen-of-jhansi/articleshow/66060230.cms|access-date=2024-01-22|archive-date=2019-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191218190759/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/more-co-stars-for-kangana-ranaut-in-manikarnika-the-queen-of-jhansi/articleshow/66060230.cms|url-status=dead}}</ref> |- |''[[కేసరి (హిందీ సినిమా)|కేసరి]]'' |లెఫ్టినెంట్ లారెన్స్ | |- | rowspan="2" |2020 |''సేవింగ్ చింటూ'' |ఆలివర్ |షార్ట్ ఫిల్మ్ |- |''పాపూ ఫోటోవాలా'' |పీటర్ | |- |2022 |[[రౌద్రం రణం రుధిరం|''ఆర్ఆర్ఆర్'']] |ఎడ్వర్డ్ |తెలుగు సినిమా |- | rowspan="3" |2023 |''[[టైగర్ 3]]'' |డా. హాఫ్మన్ | |- |''[[సామ్ బహదూర్]]'' |లార్డ్ మౌంట్ బాటన్ | |- |''[[డెవిల్|డెవిల్: బ్రిటిష్ సీక్రెట్ ఏజెంట్]]'' |బెల్ |తెలుగు సినిమా |- |2024 |''[[కెప్టెన్ మిల్లర్]]'' |ఆండ్రూ వాండా |తమిళ సినిమా |} ==టెలివిజన్== {| class="wikitable" !సంవత్సరం !షో !పాత్ర !గమనికలు |- |2009 |''ఝాన్సీ రాణి'' |కెప్టెన్ మాన్సన్ |తెలియని ఎపిసోడ్‌లు |- |2012 |''ఫియర్ ఫైల్స్'' |డా. మోరిస్ |1 ఎపిసోడ్‌లు |- |2015 |''స్టోరీస్ బై రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్'' |తెలియని పాత్ర |2 ఎపిసోడ్‌లు |- |2017 |''ఇన్‌సైడ్ ఎడ్జ్'' |హమీష్ మెక్ కాల్ |10 ఎపిసోడ్‌లు |- |2017 |''బోస్: డెడ్ /ఆ లైవ్'' |స్టాన్లీ అలెన్ |9 ఎపిసోడ్‌లు |- |2017 |''ఇండిపీడియా'' |నేనే |15 ఎపిసోడ్‌లు |- |2019 |''ఇన్‌సైడర్స్'' |చండిక సోదరుడు |2 ఎపిసోడ్‌లు |- |2019 |''కపిల్ శర్మ షో'' |రాబర్ట్ పాశ్వాన్ |6 ఎపిసోడ్‌లు<ref>{{cite web|title='Firangi' actor Edward Sonnenblick: When Kapil Sharma arrives on the sets anything is possible|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/firangi-actor-edward-sonnenblick-when-kapil-sharma-arrives-on-the-sets-anything-is-possible/articleshow/61546754.cms|website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{cite web|title=The Kapil Sharma Show: Kapil's Firangi co-star Edward Sonnenblick is thrilled to work with him again|url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/the-kapil-sharma-show-kapil-s-firangi-co-star-edward-sonnenblick-is-thrilled-to-work-with-him-again-1419477-2018-12-29}}</ref> |- |2023 |''జూబ్లీ'' |వ్లాదిమిర్ సయాద్యంట్స్ |అమెజాన్ ప్రైమ్ వీడియో |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb name |4535968}} [[వర్గం:హిందీ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]] dt0xl82ewctlghlow4ggr7kzpucik92 0 398683 4956469 4134904 2026-09-12T00:44:50Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956469 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team|name=ఓవర్సీస్ వారియర్స్|native_name=|image=|league=కశ్మీర్ ప్రీమియర్ లీగ్ (పాకిస్తాన్)|captain=[[అసద్ షఫీక్]]|coach=[[ఆజం ఖాన్ (క్రికెటర్, జననం 1969)|అజం ఖాన్]]|colors=ఎరుపు, నలుపు|owner=జీషన్ అల్తాఫ్ లోహ్యా|founded={{Start date and age|2021}}|dissolved=|ground=|capacity=|title1=[[కశ్మీర్ ప్రీమియర్ లీగ్ (పాకిస్తాన్)|KPL]]|title1wins='''0'''|website=}} ది '''ఓవర్సీస్ వారియర్స్''' అనేది [[పాకిస్తాన్|పాకిస్తానీ]] ప్రొఫెషనల్ [[ట్వంటీ20|టీ20]] ఫ్రాంచైజీ క్రికెట్ జట్టు.<ref>{{Cite web|title=Overseas Warriors|url=https://overseaswarriors.com.pk/|access-date=2024-02-12|archive-date=2021-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210802220835/https://overseaswarriors.com.pk/|url-status=dead}}</ref> ఇది కాశ్మీర్ ప్రీమియర్ లీగ్‌లో పోటీపడుతోంది. [[పాకిస్థాన్ క్రికెట్ బోర్డు|పిసిబి]] కాశ్మీర్ ప్రీమియర్ లీగ్‌ని ప్రకటించిన తర్వాత 2021లో ఇవి స్థాపించబడ్డాయి. జట్టుకు కెప్టెన్‌గా [[అసద్ షఫీక్]], కోచ్‌గా [[ఆజం ఖాన్ (క్రికెటర్, జననం 1969)|ఆజం ఖాన్]] ఉన్నారు. ఫ్రాంచైజీ కాశ్మీరీ డయాస్పోరాను సూచిస్తుంది. == చరిత్ర == === 2021 సీజన్ === గ్రూప్ దశలో, ఈ జట్టు 2 మ్యాచ్‌లు గెలిచింది, 3 ఓడిపోయింది. కానీ మెరుగైన [[నెట్ రన్ రేట్]] కారణంగా వారు [[బాగ్ స్టాలియన్స్]] కంటే ముందుగా 1వ ఎలిమినేటర్‌కు అర్హత సాధించారు.<ref>{{Cite web|title=2021 Kashmir Premier League Points Table|url=https://www.espncricinfo.com/series/kashmir-premier-league-2021-1272105/points-table-standings|website=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.bolnews.com/sports/2021/08/kpl-points-table-2021-latest-kpl-points-table-kashmir-premier-league/|title=KPL Points Table 2021: Latest KPL Points table|last=Shamraiz Khalid|work=[[Bol News]]|access-date=2024-02-12|archive-date=2023-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827201949/https://www.bolnews.com/sports/2021/08/kpl-points-table-2021-latest-kpl-points-table-kashmir-premier-league/|url-status=dead}}</ref> [[మీర్పూర్ రాయల్స్|మిర్పూర్ రాయల్స్]] చేతిలో 4 వికెట్ల తేడాతో ఓడిపోవడంతో ఈ జట్టు 1వ ఎలిమినేటర్‌లో నాకౌట్ అయ్యారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.geosuper.tv/latest/9445-mirpur-royals-overseas-warriors-to-clash-in-first-kpl-eliminator-today|title=KPL 2021: Mirpur Royals thump Overseas Warriors by 4 wickets|date=15 August 2021|work=[[Geo Super]]}}</ref> === 2022 సీజన్ === 2022 జూలైలో, [[అసద్ షఫీక్]] ఓవర్సీస్ వారియర్స్ ఐకాన్ ప్లేయర్‌గా ప్రకటించబడ్డాడు. == ఫలితాల సారాంశం == {| class="wikitable" !సంవత్సరం ! ఆడినవి ! గెలిచింది ! ఓడినవి ! ! టైడ్ ! ! స్థానం ! సారాంశం |- ! 2021 | 6 | 2 | 4 | 0 | 0 | 33.33 | 4/6 | ప్లే-ఆఫ్‌లు |- ! 2022 | 8 | 3 | 2 | 3 | 0 | 60.00 | 3/7 | ప్లే-ఆఫ్‌లు |} === హెడ్-టు-హెడ్ రికార్డ్ === {{updated|31 January 2022}} {| class="wikitable" !ప్రత్యర్థి ! వ్యవధి ! ఆడినవి ! గెలిచినవి ! కోల్పోయినవి ! టైడ్ (గెలిచింది) ! టైడ్ (ఓడిపోయింది) ! NR ! SR(%) |- | [[బాగ్ స్టాలియన్స్]] | 2021–ప్రస్తుతం | 1 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 100.00 |- | జమ్మూ జన్‌బాజ్ | 2022–ప్రస్తుతం | 1 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0.00 |- | [[కోట్లి లయన్స్]] | 2021–ప్రస్తుతం | 2 | 0 | 1 | 0 | 0 | 1 | 0.00 |- | [[మీర్పూర్ రాయల్స్]] | 2021–ప్రస్తుతం | 4 | 1 | 2 | 0 | 0 | 1 | 33.33 |- | [[ముజఫరాబాద్ టైగర్స్]] | 2021–ప్రస్తుతం | 2 | 1 | 1 | 0 | 0 | 0 | 50.00 |- | [[రావలకోట్ హాక్స్]] | 2021–ప్రస్తుతం | 2 | 2 | 0 | 0 | 0 | 0 | 100.00 |- |} * మూలం: CricInfo<ref>{{Cite web|title=Kashmir Premier League, 2021 - Overseas Warriors Cricket Team Records & Stats {{!}} ESPNcricinfo.com|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/match_results.html?id=14056;team=6862;type=tournament|website=Cricinfo}}</ref> == గణాంకాలు == {{updated|23 August 2022}} === అత్యధిక పరుగులు === {| class="wikitable" !ఆటగాడు ! నుండి ! వరకు ! మ్యాచ్‌లు ! పరుగులు |- | కమ్రాన్ గులాం | 2021 | ప్రస్తుతం | 11 | 237 |- | ఆజం ఖాన్ | 2021 | ప్రస్తుతం | 11 | 222 |- | [[అసద్ షఫీక్]] | 2022 | ప్రస్తుతం | 5 | 221 |- | నాసిర్ నవాజ్ | 2021 | 2021 | 6 | 209 |- | [[హైదర్ అలీ (క్రికెటర్)|హైదర్ అలీ]] | 2021 | 2021 | 5 | 189 |- |} * మూలం: CricInfo<ref>{{Cite news|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=14056;team=6862;type=tournament|title=Most Runs|work=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> === అత్యధిక వికెట్లు === {| class="wikitable" !ఆటగాడు ! నుండి ! వరకు ! మ్యాచ్‌లు ! వికెట్లు |- | [[సోహైల్ ఖాన్ (క్రికెటర్)|సోహైల్ ఖాన్]] | 2021 | ప్రస్తుతం | 10 | 15 |- | [[అబ్బాస్ అఫ్రిది]] | 2021 | 2021 | 5 | 7 |- | [[ముహమ్మద్ మూసా]] | 2021 | 2021 | 6 | 6 |- | ఫర్హాన్ షఫీక్ | 2022 | ప్రస్తుతం | 4 | 5 |- | అలీ షఫీక్ | 2022 | ప్రస్తుతం | 3 | 5 |- |} * మూలం: CricInfo<ref>{{Cite web|title=Most Wickets|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=14056;team=6862;type=tournament|website=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:పాకిస్తాన్ క్రికెట్ జట్లు]] [[వర్గం:2021 స్థాపితాలు]] e8bm847bxum9w0b86ypm5gifhqo15ke 0 401956 4956580 4586143 2026-09-12T06:44:04Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:14వ మహారాష్ట్ర శాసనసభ]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:మహారాష్ట్ర 14వ శాసనసభ]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956580 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislative term | name = మహారాష్ట్ర 14వ శాసనసభ | before = [[మహారాష్ట్ర 13వ శాసనసభ]] | after = [[మహారాష్ట్ర 15వ శాసనసభ|15వ శాసనసభ]] | image = Vidhan Bhavan aerial view.jpg | image_size = 250px | caption = '''[[మహారాష్ట్ర శాసనసభ ]], [[ముంబై]]''' | body = '''[[మహారాష్ట్ర శాసనసభ]]''' | election = '''[[2019 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు]]''' | government = * రెండవ ఫడ్నవీస్ మంత్రిత్వ శాఖ (2019 - 2019) * [[ఉద్ధవ్ ఠాక్రే మంత్రివర్గం]] (2019–2022) * '''[[ఏక్‌నాథ్ షిండే మంత్రివర్గం]]''' (2022–ప్రస్తుతం) | opposition = | term_start = 2019 అక్టోబరు 21 | term_end = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | chamber2 = [[మహారాష్ట్ర శాసనసభ|శాసనసభ]] | chamber2_image = [[File:Maharashtra Legislative Assembly Latest Update.svg|250px]] | chamber2_image_size = 250px | chamber2_alt = | membership2 = 288 | control2 ={{plainlist| * [[BJP]]+[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|NCP]] (2019-2019) * [[మహా వికాస్ అఘాడి]] (2019-2022) '''[[నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్]]''' (2022-ప్రస్తుతం)}} | chamber2_leader1_type = [[మహారాష్ట్ర శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా|సభ స్పీకర్]] | chamber2_leader1 = {{plainlist| * [[నానా పటోలే]] (2019-2021) * [[నరహరి సీతారామ్ జిర్వాల్]] (నటన) (2021-2022) *''[[రాహుల్ నార్వేకర్]]''' (2022-ప్రస్తుతం)}} | chamber2_leader2_type = [[మహారాష్ట్ర శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా|సభ డిప్యూటీ స్పీకర్]] | chamber2_leader2 = | chamber2_leader3_type = [[మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]] | chamber2_leader3 = {{plainlist| * [[దేవేంద్ర ఫడ్నవిస్]] (2019-2019) * [[ఉద్ధవ్ థాకరే]] (2019-2022) *''[[ఏకనాథ్ షిండే]]''' (2022-ప్రస్తుతం)}} | chamber2_leader4_type = [[మహారాష్ట్ర ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఉపముఖ్యమంత్రి]] | chamber2_leader4 = {{plainlist| *[[అజిత్ పవార్]] (2019-2019) *[[అజిత్ పవార్]] (2019-2022) *''[[దేవేంద్ర ఫడ్నవిస్]]''' (2022-ప్రస్తుతం) *''[[అజిత్ పవార్]]''' (2023-ప్రస్తుతం)}} | chamber2_leader5_type = [[మహారాష్ట్ర శాసనసభ నాయకుల జాబితా|సభ నాయకుడు]] | chamber2_leader5 = * [[దేవేంద్ర ఫడ్నవిస్]] (2019-2019) * [[ఉద్ధవ్ థాకరే]] (2019-2022) *'''[[ఏకనాథ్ షిండే]]''' (2022-ప్రస్తుతం) | chamber2_leader6_type = [[మహారాష్ట్ర శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుని జాబితా|ప్రతిపక్ష నాయకుడు]] | chamber2_leader6 = *[[దిలీప్ వాల్సే-పాటిల్]] (నటన) (2019-2019) * [[దేవేంద్ర ఫడ్నవిస్]] (2019-2022) *[[అజిత్ పవార్]] (2022-2023) *[[జితేంద్ర అవద్]] (నటన) (2023 - 2023) *[[బాలాసాహెబ్ థోరట్]] (అదనపు బాధ్యత) (2023 -2023) *''[[విజయ్ నామ్‌దేవ్‌రావ్ వాడెట్టివార్]]'''<ref>{{cite web | url=https://www.nagpurtoday.in/congress-leader-vijay-wadettiwar-named-as-leader-of-opposition-in-maharashtra-assembly/08011052 | title=Congress Leader Vijay Wadettiwar Named as Leader of Opposition in Maharashtra Assembly | date=August 2023 }}</ref> (2023-Present) | chamber1 = సార్వభౌమ | chamber1_image = | chamber1_image_size = | chamber1_alt = | membership1 = | control1 = | chamber1_leader1_type = [[మహారాష్ట్ర గవర్నర్|గవర్నరు]] | chamber1_leader1 = *''[[భగత్ సింగ్ కోష్యారి]]''' (2019-2023) *''[[రమేష్ బైస్]]''' (2023-ప్రస్తుతం) }} '''14వ [[మహారాష్ట్ర శాసనసభ]],''' 2019 అక్టోబరులో [[2019 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు]] జరిగిన తరువాత ఏర్పడింది. శాసనసభకు ఎన్నికైన సభ్యుల ఫలితాలను 2019 అక్టోబరు 24 న ప్రకటించారు. శాసనసభకు ఎన్నికైన 288 మంది శాసనసభ్యులలో ప్రభుత్వ ఏర్పాటుకు కావాల్సిన మెజారిటీ స్థానాలు 145. అధికార [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] [[శివసేన]] కూటమి మొత్తం 161 స్థానాలను గెలుచుకోవడం ద్వారా శాసనసభలో అవసరమైన 145 స్థానాల మెజారిటీని అధిగమించింది. పార్టీలవారిగా వ్యక్తిగతంగా బీజేపీ 105, ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌ 56 స్థానాలు గెలుచుకున్నాయి. 106 సీట్లతో ప్రతిపక్ష ఐఎన్‌సి - ఎన్‌సిపి కూటమి మెజారిటీ మార్కును చేరుకోలేదు. భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ వ్యక్తిగతంగా 44, ఎన్.సి.పి. 54 స్థానాలు గెలుచుకుంది. అధికార భాగస్వామ్య ఏర్పాటులో విభేదాల కారణంగా, 2019 మహారాష్ట్ర రాజకీయ సంక్షోభం ఏర్పడింది. కొత్తగా ప్రమాణ స్వీకారం చేసిన బిజెపి సిఎంకు మద్దతు ఇవ్వడానికి, శివసేన నిరాకరించింది. శాసనసభలో బీజేపీ మెజారిటీ నిరూపించుకోలేదు. శివసేన, బీజేపీ తమకూటమి నుంచి విడిపోయాయి. [[శివసేన]] అత్యధిక స్థానాలతో కాంగ్రెస్-ఎన్‌సీపీతో ఎన్నికల తర్వాత పొత్తు పెట్టుకుంది. దానితో కొత్త కూటమికి 172 స్థానాలతో మహా వికాస్ అఘాడి అని పేరు పెట్టారు. [[మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రులు|మహారాష్ట్ర 19వ ముఖ్యమంత్రిగా]] [[శివసేన]] అధ్యక్షుడు [[ఉద్ధవ్ ఠాక్రే]] ప్రమాణ స్వీకారం చేశాడు. దాని పర్యవసానంగా మహారాష్ట్రలో బీజేపీ ప్రధాన ప్రతిపక్షంగా అవతరించింది.<ref>{{Cite web|title=Uddhav Thackeray takes oath as Maharashtra CM {{!}} DD News|url=https://ddnews.gov.in/national/uddhav-thackeray-takes-oath-maharashtra-cm|access-date=2022-03-18|website=ddnews.gov.in}}</ref> 2022 జూన్ 21న, [[శివసేన]] సీనియర్ నాయకుడు [[ఏక్‌నాథ్ షిండే]], మహా వికాస్ అఘాడీకి చెందిన పలువురు ఇతర శాసనసభ్యులతో కలిసి [[గుజరాత్|గుజరాత్‌లోని]] [[సూరత్|సూరత్‌కు]] వెళ్లి సంకీర్ణాన్ని సంక్షోభంలోకి నెట్టారు.<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/maharashtra-political-crisis-mva-slides-into-minority-heres-how-the-numbers-stand/article65548913.ece|title=Maharashtra Political Crisis: MVA slides into minority; here's how the numbers stand|last=Karthikeyan|first=Suchitra|date=2022-06-22|work=The Hindu|access-date=2022-06-23|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == చరిత్ర == === ఎన్నికల ఫలితాలు === [[2019 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు|2019 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికల]] ఫలితాలు 2019 అక్టోబరు 24న ప్రకటించబడ్డాయి. 288 మంది శాసనసభ్యులలో ప్రభుత్వ ఏర్పాటుకు కావాల్సిన మెజారిటీ స్థానాలు 145. అధికారంలో ఉన్న [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] [[శివసేన]] కూటమి మొత్తం 161 సీట్లను గెలుచుకోవడం ద్వారా అవసరమైన 145 సీట్ల మెజారిటీని అధిగమించింది. వ్యక్తిగతంగా బీజేపీ 105, ఎస్‌హెచ్‌ఎస్‌ 56 స్థానాలు గెలుచుకున్నాయి.106 సీట్లతో ప్రతిపక్ష ఐఎన్‌సి-ఎన్‌సిపి కూటమికి అవసరమైన అత్యధిక స్థానాలు పొందలేకపోయింది. వ్యక్తిగతంగా ఐ.ఎన్.సి. 44, ఎన్.సి.పి. 54 స్థానాలు మాత్రమే గెలుచుకున్నాయి. ఎన్నికల ఫలితాలు వెలువడిన తర్వాత, ప్రభుత్వ ఏర్పాటుకు బీజేపీకి మద్దతు ఇవ్వడానికి శివసేన నిరాకరించింది. బిజెపి వాగ్దానం చేసిన ప్రకారం అధికారంలో సమాన వాటాకోసం డిమాండు చేసింది.<ref name=":0">{{Cite web|last=Singh|first=Darpan|date=June 21, 2022|title=Maharashtra political crisis: Why MVA coalition has always looked fragile|url=https://www.indiatoday.in/news-analysis/story/maharashtra-political-crisis-maha-vikas-aghadi-coalition-1965022-2022-06-21|access-date=2022-06-23|website=India Today|language=en}}</ref><ref name="TOI1">{{Cite web|date=12 November 2019|title=Maharashtra News live: President rule imposed in Maharashtra|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/maharashtra-news-live-awaiting-congresss-response-cant-decide-alone-says-ncp/liveblog/72000247.cms|access-date=2019-11-12|website=The Times of India|language=en}}</ref> వాగ్దానాల ప్రకారం 2.5 సంవత్సరాలు [[మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రులు|ముఖ్యమంత్రి]] పదవిని కూడా శివసేన డిమాండ్ చేసింది. కానీ బిజెపి ఆ వాగ్దానాన్ని తిరస్కరించింది. చివరికి వారి పాత మిత్రపక్షం [[శివసేన|శివసేనతో]] బంధాన్ని తెంచుకుంది. 2019 నవంబరు 8న, [[మహారాష్ట్ర గవర్నర్ల జాబితా|మహారాష్ట్ర గవర్నర్]] [[భగత్ సింగ్ కొష్యారి|భగత్ సింగ్ కోష్యారీ]], మొదట బిజెపిని అతిపెద్ద పార్టీగా భావించి, ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయవలసిందిగా బిజెపిని ఆహ్వానించారు. అయితే, ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయుటకు అవసరమైన సభ్యుల బలం నిరూపించుకోవడానికి అవసరమైన సంఖ్యను సాధించనందున నవంబరు 10న ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసేందుకు బీజేపీ నిరాకరించింది. ప్రభుత్వ ఏర్పాటుకు రెండవ అతిపెద్ద పార్టీ శివసేనకు గవర్నరు ఆహ్వానం పంపబడింది. నవంబరు 11న గవర్నర్ ఎన్సీపీని ప్రభుత్వ ఏర్పాటుకు ఆహ్వానించారు.<ref>{{Cite web|date=2019-11-12|title=We will succeed, says Sanjay Raut after setback over Maharashtra govt formation|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/we-will-succeed-says-sanjay-raut-after-setback-over-maharashtra-govt-formation/articleshow/72017496.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191112072411/https://timesofindia.indiatimes.com/india/we-will-succeed-says-sanjay-raut-after-setback-over-maharashtra-govt-formation/articleshow/72017496.cms|archive-date=2019-11-12|access-date=2019-11-12|website=The Times of India}}</ref> మరుసటి రోజు, [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|NCP]] కూడా మెజారిటీ మద్దతు పొందడంలో విఫలమైన తర్వాత, గవర్నర్ [[రాష్ట్రపతి పాలన]] విధించటానికి [[భారత కేంద్ర మంత్రిమండలి|భారత మంత్రుల మండలికి]], [[భారత రాష్ట్రపతి|రాష్ట్రపతికి]] సిఫార్సు చేశాడు. దీనిని ఆమోదించి [[రాష్ట్రపతి పాలన]] విధించారు.<ref name="TOI1"/> === బీజేపీ ప్రభుత్వ ఏర్పాటు === నవంబరు 23 తెల్లవారుజామున, రాష్ట్రపతి పాలన రద్దు చేయబడింది. బిజెపికి చెందిన [[దేవేంద్ర ఫడ్నవిస్]] వరుసగా రెండవసారి ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేయగా, [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|NCP]] నాయకుడు [[అజిత్ పవార్]] ఉప ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశాడు.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=2019-11-23|title=Devendra Fadnavis: Maharashtra needs stable, not a 'khichdi' government|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/devendra-fadnvais-takes-oath-as-cm-ncps-ajit-pawar-deputy-cm/articleshow/72193254.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191124041226/https://timesofindia.indiatimes.com/india/devendra-fadnvais-takes-oath-as-cm-ncps-ajit-pawar-deputy-cm/articleshow/72193254.cms|archive-date=2019-11-24|access-date=2019-11-23|website=The Times of India}}</ref> మరోవైపు బీజేపీకి మద్దతు ఇవ్వాలని అజిత్ పవార్ తీసుకున్న నిర్ణయం తనదేనని, ఆ పార్టీ ఆమోదించలేదని [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్సీపీ]] అధినేత [[శరద్ పవార్]] ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web|date=2019-11-23|title=Sharad Pawar: Ajit Pawar's decision to side with BJP his own, not that of NCP|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/ajit-pawars-decision-to-side-with-bjp-his-own-not-that-of-ncp-sharad-pawar/articleshow/72194106.cms|archive-url=|archive-date=|access-date=2019-11-23|website=The Times of India|language=en}}</ref> [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|NCP]] రెండు వర్గాలుగా ఒకటి శరద్ పవార్ నేతృత్వంలోకాగా, మరొకటి అతని మేనల్లుడు అజిత్ పవార్ నేతృత్వంలో చీలిపోయింది.<ref>{{Cite web|date=2019-11-23|title='Party and family split': Supriya Sule confirms split within NCP|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/party-and-family-split-supriya-sule-confirms-split-within-ncp/articleshow/72195507.cms|archive-url=|archive-date=|access-date=2019-11-23|website=The Times of India}}</ref> ఆ తర్వాత రోజు అజిత్ పవార్‌ను ఎన్‌సిపి పార్లమెంటరీ పార్టీనేత పదవి నుంచి తొలగించారు. బీజేపీతో చేతులు కలిపినా తాను ఎన్సీపీ కార్యకర్తనేనని, అలాగే ఉంటానని స్పష్టం చేశారు.మరుసటి రోజు శివసేన, ఎన్‌సిపి, ఐఎన్‌సిలు బిజెపిని ప్రభుత్వ ఏర్పాటుకు ఆహ్వానించే విచక్షణాధికారంపై రాష్ట్రగవర్నర్‌కు వ్యతిరేకంగా [[భారతదేశ అత్యున్నత న్యాయస్థానం|సుప్రీంకోర్టులో]] పిటిషన్ వేశారు. శాసనసభలో మెజారిటీ నిరూపించుకునేలా కొత్త ప్రభుత్వాన్ని ఆదేశించాలని శివసేన కూడా [[భారతదేశ అత్యున్నత న్యాయస్థానం|అత్యున్నత న్యాయస్థానాన్ని]] అభ్యర్థించింది.<ref>{{Cite web|first=|date=2019-11-24|title=Maharashtra Political Crisis LIVE Updates: NCP, BJP leaders conduct last-minute meetings; SC to hear Sena-NCP-Congress petition shortly|url=https://www.firstpost.com/politics/maharashtra-political-crisis-live-updates-government-formation-latest-news-today-bjp-devendra-fadnavis-maharashtra-cm-2019-ajit-pawar-sharad-pawar-shiv-sena-ncp-congress-supreme-court-floor-test-7691871.html|access-date=2019-11-24|website=Firstpost}}</ref> నవంబరు 26న, మరుసటి రోజు సాయంత్రంలోగా శాసనసభలో బలం నిరూపించుకోవాలని కొత్త ప్రభుత్వాన్ని [[భారతదేశ అత్యున్నత న్యాయస్థానం|అత్యున్నత న్యాయస్థానం]] ఆదేశించింది. అదే రోజు అజిత్ పవార్, ఫడ్నవీస్ ఉప ముఖ్యమంత్రి, ముఖ్యమంత్రి పదవికి రాజీనామా చేశారు.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=2019-11-26|title=Devendra Fadnavis, Ajit Pawar Quit Ahead Of Maharashtra Floor Test|url=https://www.ndtv.com/india-news/devendra-fadnavis-resigns-as-maharashtra-chief-minister-ahead-of-floor-test-tomorrow-2138939|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191126124618/https://www.ndtv.com/india-news/devendra-fadnavis-resigns-as-maharashtra-chief-minister-ahead-of-floor-test-tomorrow-2138939|archive-date=2019-11-26|access-date=2019-11-26|website=NDTV}}</ref> శివసేన, NCP, INC ఫడ్నవీస్ ప్రమాణ స్వీకారం తర్వాత వారి శాసనసభ్యులను చుట్టుముట్టారు. పార్టీమార్పిడి నిరోధించడానికి వారిని బస్సులలో తరలించి, వివిధ హోటళ్ళులలో నిర్బంధించారు.<ref>{{Cite web|date=24 November 2019|title=Congress & Sena to Bundle MLAs to Jaipur Amid Fears of Poaching; NCP Shifts Lawmakers to Mumbai Hotel|url=https://www.news18.com/news/politics/resort-politics-begins-in-maharashtra-as-congress-mlas-headed-to-bhopal-shiv-sena-on-road-to-jaipur-2397757.html}}</ref> === ఎం.వి.ఎ. ప్రభుత్వం ఏర్పాటు === మహా వికాస్ అఘాడి అనే కొత్త కూటమి ఏర్పాటుతో శివసేన, ఎన్‌సిపి, ఐఎన్‌సి మధ్య చర్చలు ముగిశాయి. సుదీర్ఘ చర్చల తర్వాత శివసేనకు చెందిన [[ఉద్ధవ్ ఠాక్రే|ఉద్ధవ్ ఠాక్రేను]] ముఖ్యమంత్రిగా నియమించడంతో చివరకు ఏకాభిప్రాయం కుదిరింది.<ref name="timesofindia 2019-11">{{Cite web|date=2019-11-23|title=Sharad Pawar, Uddhav Thackeray to hold joint presser at 12:30pm today|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/sharad-pawar-uddhav-thackeray-to-hold-joint-presser-at-1230pm-today/articleshow/72195007.cms|archive-url=|archive-date=|access-date=2019-11-23|website=The Times of India}}</ref> మహా వికాస్ అఘాడి (MVA); శివసేన, NCP, INC ఎన్నికల అనంతర కూటమి [[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|సమాజ్‌వాదీ పార్టీ]], రైతులు, వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా వంటి ఇతర చిన్న పార్టీలతో ఉద్ధవ్ థాకరే ముఖ్యమంత్రిగా కొత్త ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి దావా వేసింది. ఎంవీఏ నేతలు గవర్నర్‌ను కలిసి ఎంవీఏ ఎమ్మెల్యేల మద్దతు లేఖను సమర్పించారు. [[మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రులు|మహారాష్ట్ర 19వ ముఖ్యమంత్రిగా]] ఠాక్రే 2019 నవంబరు 28న [[ముంబై|ముంబైలోని]] శివాజీ పార్క్‌లో ప్రమాణ స్వీకారం చేశాడు.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Uddhav Thackeray, first of his clan, takes oath as chief minister of Maharashtra|url=https://www.indiatoday.in/india/story/uddhav-thackeray-maharashtra-chief-minister-1623468-2019-11-28|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128180822/https://www.indiatoday.in/india/story/uddhav-thackeray-maharashtra-chief-minister-1623468-2019-11-28|archive-date=2019-11-28|access-date=|website=IndiaToday}}</ref> నవంబరు 30న, థాకరే బలపరీక్షలో 169 ఓట్లతో మెజారిటీని నిరూపించుకున్నాడు. అందుకు 145 మంది శాసనసభ్యల బలం మాత్రమే చూపించాల్సి ఉంది. డిసెంబరు 1న, BJP తన అభ్యర్థిత్వాన్ని ఉపసంహరించుకోవడంతో INC నుండి నానా పటోలే స్పీకర్‌గా ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికయ్యారు. [[ఉద్ధవ్ ఠాక్రే మంత్రివర్గం|థాకరే మంత్రివర్గం]] 41 మంది సభ్యులుతో ఏర్పడింది === 2022 రాజకీయ సంక్షోభం === జూన్ 10న, [[రాజ్యసభ]] ఎన్నికల్లో 6 సీట్లలో 3 సీట్లను బీజేపీ గెలుచుకోవడంతో శివసేనలో అంతర్గత పోరు మొదటిసారిగా హైలైట్ అయింది. 2022 జూన్ 20న, పలువురు శివసేన సభ్యుల క్రాస్ ఓటింగ్ కారణంగా మహారాష్ట్ర శాసనమండలి ఎన్నికలలో బిజెపి పోటీ చేసిన మొత్తం 5 స్థానాలను గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web|date=2022-06-21|title=Cross-voting in MLC polls: Uddhav Thackeray calls emergency meeting of all Shiv Sena MLAs|url=https://theprint.in/politics/cross-voting-in-mlc-polls-uddhav-thackeray-calls-emergency-meeting-of-all-shiv-sena-mlas/1005335/|access-date=2022-06-23|website=ThePrint|language=en-US}}</ref> శాసనమండలి సభ్యుల ఎన్నికల ఫలితాలు వెలువడిన వెంటనే, [[శివసేన]] సీనియర్ నాయకుడు [[ఏక్‌నాథ్ షిండే]] నేతృత్వంలోని శివసేనకు చెందిన 11 మంది శాసనసభ్యులు గుజరాత్‌లోని సూరత్‌లోని ఒక హోటల్‌కు వెళ్లారు<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-61891133|title=Maharashtra: The political crisis brewing in India's richest state|date=2022-06-23|work=BBC News|access-date=2022-06-23|language=en-GB}}</ref> త్వరలో షిండే తనకు 40 మంది శాసనసభ్యుల మద్దతు ఉందని ప్రకటించాడు.<ref name="The Hindu">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/i-have-40-mlas-with-me-shinde-claims-from-guwahati/article65551552.ece|title=I have 40 MLAs with me: Shinde claims from Guwahati|date=2022-06-22|work=The Hindu|access-date=2022-06-23|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ఆ శాసనసభ్యులను మళ్లీ జూన్ 22న [[గువహాటి|అస్సాంలోని గౌహతికి]] తరలించారు. అస్సాం సీఎం [[హిమంత బిశ్వ శర్మ|హిమంత బిస్వా శర్మ]], అస్సాంలో వర్షాల వల్ల సంభవించిన వరదలపై దృష్టి పెట్టకుండా మహారాష్ట్ర రాజకీయాల్లో జోక్యం చేసుకున్నారని INC, NCP నాయకులు విమర్శించారు.<ref name="The Hindu" /><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/assam-cm-emerges-player-in-maharashtra-political-crisis/article65552640.ece|title=Assam CM emerges player in Maharashtra political crisis|date=2022-06-22|work=The Hindu|access-date=2022-06-23|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> మరోవైపు, తన రాష్ట్రంలో ఏ భారతీయ పౌరుడి ప్రవేశాన్ని తాను ఎలా తిరస్కరించగలనని సి.ఎం. శర్మ సమర్థించుకున్నాడు. భారతదేశంలో ఫిరాయింపుల నిరోధక చట్టాల ప్రకారం అనర్హులుగా ప్రకటించబడకుండా ఉండటానికి షిండేకు 37 మంది ఎమ్మెల్యేల మద్దతు అవసరముంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-61891133|title=Maharashtra: The political crisis brewing in India's richest state|date=2022-06-23|work=BBC News|access-date=2022-06-23|language=en-GB|quote=To avoid disqualification under India's anti-defection law, Mr Shinde needs the support of 37 lawmakers in the state. He has claimed the support of 40 Sena lawmakers and six independents, but the number is yet to be independently verified}}</ref> మహా వికాస్ అఘాడీని విచ్ఛిన్నం చేసి మళ్లీ బీజేపీతో కూటమిలో చేరాలని షిండే ఠాక్రేను డిమాండ్ చేశాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/maharashtra-political-turmoil-three-more-shiv-sena-mlas-join-eknath-shinde-camp-in-guwahati/article65556082.ece|title=Maharashtra political turmoil live {{!}} Ready to quit MVA but come to Mumbai first: Sanjay Raut to rebel MLAs|date=2022-06-23|work=The Hindu|access-date=2022-06-23|language=en-IN|issn=0971-751X|quote=On the other hand, Mr. Shinde, who is currently stationed at Guwahati in Assam along with the group of MLAs supporting him, has been claiming the support of the majority of Shiv Sena MLAs and demanding that the Sena ally with the BJP, for the sake of Hindutva, by cutting ties with the Congress and the NCP.}}</ref> షిండేను ముంబైకి తిరిగి వచ్చేలా ఒప్పించడంలో విఫలమైన తర్వాత, జూన్ 22న, [[ఉద్ధవ్ ఠాక్రే|ఉద్ధవ్ థాకరే]], తాను కూటమి నాయకుడి నుండి, ముఖ్యమంత్రి పదవికి రాజీనామా చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref name=":3">{{Cite web|date=2022-06-22|title=As Shiv Sena rebels claim majority, Uddhav Thackeray offers to step down as Maharashtra CM|url=https://www.deccanherald.com/national/national-politics/as-shiv-sena-rebels-claim-majority-uddhav-thackeray-offers-to-step-down-as-maharashtra-cm-1120384.html|access-date=2022-06-22|website=Deccan Herald|language=en}}</ref> అదే రోజు తర్వాత ఉద్ధవ్ ఠాక్రే [[మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రులు|సీఎం]] ''వర్ష'' నివాసం నుంచి తన ప్రైవేట్ నివాసం ''మాతోశ్రీకి'' వెళ్లాడు.<ref>{{Cite web|date=2022-06-22|title=Maharashtra political crisis updates: Thackeray moves out of official residence|url=https://www.livemint.com/news/india/maharashtra-political-crisis-live-eknath-shinde-claims-40-mlas-with-him-11655863957813.html|access-date=2022-06-22|website=mint|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-06-22|title=Maha crisis live: CM Uddhav Thackeray arrives at his family home 'Matoshree'|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/maharashtra-political-crisis-live-updates-june-22-101655855137339.html|access-date=2022-06-22|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> జూన్ 23న, షిండే, 37 మంది శాసనసభ్యులు షిండేను [[శివసేన]] శాసనసభ పార్టీ నాయకుడిగా ప్రకటించారు. మొత్తం తిరుగుబాటు శాసనసభ సంఖ్య 46కు చేరింది.<ref>{{Cite web|title=37 MLAs Support Shinde As Sena Leader In Signed Letter: 10 Points|url=https://www.ndtv.com/india-news/maharashtra-political-crisis-shiv-sena-rebels-gain-3-more-mlas-as-team-thackeray-weighs-an-offer-10-points-3092340|access-date=2022-06-24|website=NDTV.com}}</ref> == కార్యాలయ నిర్వాహకులు == {| class="wikitable sortable" |- ! పోస్ట్ చేయండి ! పేరు ! colspan="2" | పార్టీ ! పదం |- | స్పీకర్ | [[రాహుల్ నార్వేకర్]] | {{Party name with color|Bharatiya Janata Party}} | |- | డిప్యూటీ స్పీకర్ |[[నర్హరి జిర్వాల్]] | scope="row" style="text-align: left;" | | NCP |- | ముఖ్యమంత్రి |[[ఏక్‌నాథ్ షిండే|ఏకనాథ్ షిండే]] |{{Party name with color|Shiv Sena}} | |- |ఉప ముఖ్యమంత్రి | [[దేవేంద్ర ఫడ్నవిస్]] | {{Party name with color|Bharatiya Janata Party}} | |- |ఉప ముఖ్యమంత్రి | [[అజిత్ పవార్]] | scope="row" style="text-align: left;" | | NCP |- |ప్రతిపక్ష నేత |[[విజయ్ నామ్‌దేవ్‌రావ్ వాడెట్టివార్|విజయ్ వాడెట్టివార్]] |{{Party name with color|Indian National Congress}} | |} == పార్టీల వారీగా సభ్యత్వం == 2023 ఫిబ్రవరి 12 నాటికి వారి రాజకీయ పార్టీ ద్వారా మహారాష్ట్ర శాసనసభ సభ్యులు {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! colspan="2" |కూటమి ! colspan="2" | పార్టీ ! ఎమ్మెల్యేల సంఖ్య ! పార్టీ నాయకుడు |- | bgcolor="{{party color|National Democratic Alliance}}" rowspan="7" | | rowspan="7" | '''ప్రభుత్వం (205)''' '''[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]''' ''' (200)''' | bgcolor="#FF99933" | | [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 103 | '''[[దేవేంద్ర ఫడ్నవిస్|దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్]]''' |- | bgcolor="{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|SHS]] | 39 | '''[[ఏక్‌నాథ్ షిండే|ఏకనాథ్ షిండే]]''' |- | bgcolor="#00B2B2" | | [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|NCP]] | 41 | '''[[అజిత్ పవార్]]''' |- | bgcolor="#0000FF" | | PHJSP | 2 | '''[[ఓంప్రకాష్ బాబురావు కాడు|బచ్చు కదూ]]''' |- | bgcolor="#FFFF00" | | RSP | 1 | '''రత్నాకర్ గుట్టే''' |- | bgcolor="#CEF6EC" | | [[Jan Surajya Shakti|JSS]] | 1 | '''వినయ్ కోర్''' |- | bgcolor="#757575" | | [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|IND]] | 13 | ఏదీ లేదు |- | rowspan="2" bgcolor="757575" | | rowspan="2" | '''విశ్వాసం &amp;amp; సరఫరా (4)''' | bgcolor="#FFFF00" | | BVA | 3 | '''హితేంద్ర ఠాకూర్''' |- | bgcolor="#5F2301" | | MNS | 1 | '''ప్రమోద్ రతన్ పాటిల్''' |- | rowspan="5" bgcolor="00BFFF" | | rowspan="5" | '''వ్యతిరేకత (78)''' '''MVA''' ''' (76)''' | bgcolor="#00BFFF" | | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]] | 43 | '''[[బాలాసాహెబ్ థోరాట్|బాలాసాహెబ్ థోరట్]]''' |- | bgcolor="#FF99933" | | SS (UBT) | 17 | '''అజయ్ చౌదరి''' |- | bgcolor="#00B2B2" | | [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|NCP]] (SCP) | 12 | '''[[జయంత్ పాటిల్]]''' |- | bgcolor="#FF0000" | | [[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|SP]] | 2 | '''అబూ అసిమ్ అజ్మీ''' |- | bgcolor="#BC0000" | | PWPI | 1 | '''శ్యాంసుందర్ షిండే''' |- | rowspan="3" bgcolor="#5F2301" | | rowspan="3" | '''పొత్తులేని''' ''' (03)''' |- | bgcolor="#0C6B4B" | |[[All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen|AlMIM]] | 2 | '''మహమ్మద్ ఇస్మాయిల్ అబ్దుల్ ఖలిక్''' |- | bgcolor="#FF0000" | | [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఐ (ఎం)]] | 1 | '''వినోద్ నికోల్''' |- ! colspan="4" | మొత్తం ! 283 ! ఖాళీ 05 |} == శాసనసభ సభ్యులు == {| class="wikitable sortable" !జిల్లా !సంఖ్య !శాసనసభ నియోజకవర్గం !సభ్యుని పేరు !colspan="2"|పార్టీ !colspan="2"|కూటమి !వ్యాఖ్యలు |- |rowspan="4" | [[నందుర్బార్ జిల్లా|నందుర్బార్]] |1 |[[అక్కల్కువ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అక్కల్కువ]] (ఎస్.టి) |[[కాగ్డా చండియా పద్వి]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |2 |[[షహదా శాసనసభ నియోజకవర్గం|షహదా]] (ఎస్.టి) |[[రాజేష్ పద్వీ]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |3 |[[నందుర్బార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నందుర్బార్]] (ఎస్.టి) |[[విజయకుమార్ కృష్ణారావు గవిట్|విజయ్‌కుమార్ గావిట్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | *క్యాబినెట్ మంత్రి |- |4 |[[నవపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నవాపూర్]] (ఎస్.టి) |[[శిరీష్‌కుమార్ సురూప్‌సింగ్ నాయక్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |rowspan="5" | [[ధూలే జిల్లా|ధూలే]] |5 |[[సక్రి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సక్రి]] (ఎస్.టి) |[[మంజుల గావిట్]] |bgcolor=CDCDCD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |6 |[[ధూలే రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధూలే రూరల్]] |[[కునాల్ రోహిదాస్ పాటిల్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |7 |[[ధులే సిటీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధులే సిటీ]] |[[షా ఫరూక్ అన్వర్]] | bgcolor={{party color|All India Majlis-E-Ittehadul Muslimeen}} | |[[ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్|ఎంఐఎం]] |bgcolor=#CDCDCD| |No Alliance | |- |8 |[[సింధ్‌ఖేడా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సింధ్‌ఖేడా]] |[[జయకుమార్ రావల్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |9 |[[శిర్పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షిర్పూర్]] (ఎస్.టి) |[[కాశీరాం వెచన్ పవారా]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |rowspan="11" | [[జలగావ్ జిల్లా|జలగావ్]] |10 |[[చోప్డా శాసనసభ నియోజకవర్గం|చోప్డా]] (ఎస్.టి) |[[లతాబాయి సోనావానే|లతాబాయి చంద్రకాంత్ సోనావానే]] | {{Full party name with color| Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |11 |[[రావర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రేవర్]] |[[శిరీష్ మధుకరరావు చౌదరి]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |12 |[[భుసావల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భూసావల్]] (ఎస్.సి) |[[సంజయ్ వామన్ సావాకరే|సంజయ్ సావాకరే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |13 |[[జలగావ్ సిటీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జల్గావ్ సిటీ]] |[[సురేష్ దాము భోలే|సురేష్ భోలే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |14 |[[జలగావ్ రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జల్గావ్ రూరల్]] |[[గులాబ్ రఘునాథ్ పాటిల్]] | {{Full party name with color| Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | *క్యాబినెట్ మంత్రి |- |15 |[[అమల్నేర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమల్నేర్]] |[[అనిల్ భైదాస్ పాటిల్]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | *క్యాబినెట్ మంత్రి *ఎన్సీపీ శాసన సభ చీఫ్ విప్ |- |16 |[[ఎరండోల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎరండోల్]] |[[చిమన్‌రావ్ పాటిల్]] | {{Full party name with color| Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |17 |[[చాలీస్‌గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చాలీస్‌గావ్]] |[[మంగేష్ చవాన్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |18 |[[పచోరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|పచోరా]] |[[కిషోర్ పాటిల్]] |{{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |19 |[[జామ్నర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జామ్నర్]] |[[గిరీష్ మహాజన్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | *క్యాబినెట్ మంత్రి |- |20 |[[ముక్తైనగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముక్తైనగర్]] |[[చంద్రకాంత్ నింబా పాటిల్]] |bgcolor=CDCDCD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయవేత్త|స్వతంత్ర]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |rowspan="7" | [[బుల్ఢానా జిల్లా|బుల్ఢానా]] |21 |[[మల్కాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మల్కాపూర్]] |[[రాజేష్ పండిట్ రావు ఏకాడే|రాజేష్ ఎకాడే]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |22 |[[బుల్దానా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బుల్దానా]] |[[సంజయ్ గైక్వాడ్]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |23 |[[చిఖాలీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిఖాలి]] |[[శ్వేతా మహాలే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |24 |[[సింధ్‌ఖేడ్ రాజా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సింద్ఖేడ్ రాజా]] |[[రాజేంద్ర శింగనే]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |25 |[[మెహకర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మెహకర్]] (ఎస్.సి) |[[సంజయ్ రైముల్కర్]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |26 |[[ఖమ్‌గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖామ్‌గావ్]] |[[ఆకాష్ పాండురంగ్ ఫండ్కర్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |27 |[[జల్గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (జామోద్)|జల్గావ్ (జామోద్)]] | [[సంజయ్ కుటే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |rowspan="5" | [[అకోలా జిల్లా|అకోలా]] |28 |[[అకోట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అకోట్]] |[[ప్రకాష్ గున్వంతరావు భర్సకలే|ప్రకాష్ భర్సకలే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |29 |[[బాలాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బాలాపూర్]] |[[నితిన్ టేల్]] |bgcolor={{Party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}| |[[శివసేన]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |30 |[[అకోలా వెస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అకోలా వెస్ట్]] |[[గోవర్ధన్ శర్మ]] | | | | |[[గోవర్ధన్ శర్మ|గోవర్ధన్ మంగీలాల్ శర్మ]] మరణం.<ref>{{Cite web |title=BJP MLA Govardhan Sharma passes away at 74 in Akola |url=https://www.theweek.in/wire-updates/national/2023/11/03/bes14-mh-mla-death.html |access-date=2023-12-19 |website=The Week |language=en}}</ref> |- |31 |[[అకోలా ఈస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అకోలా తూర్పు]] |[[రణ్‌ధీర్ సావర్కర్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |32 |[[మూర్తిజాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మూర్తిజాపూర్]] (ఎస్.సి) |[[హరీష్ మరోటియప్ప పింపుల్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |rowspan="3" | [[వాషిమ్ జిల్లా|వాషిమ్]] |33 |[[రిసోద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రిసోడ్]] |[[అమిత్ జానక్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |34 |[[వాషిమ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాషిమ్]] (ఎస్.సి) |[[లఖన్ సహదేవ్ మాలిక్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |35 |[[కరంజా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కరంజ]] |[[రాజేంద్ర పట్నీ]] | | | | |రాజేంద్ర పత్నీ మరణం |- |rowspan="8" | [[అమరావతి జిల్లా|అమరావతి]] |36 |[[రిసోద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రిసోడ్]] |[[ప్రతాప్ అద్సాద్]] |bgcolor=#FF9933| | |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |37 |[[వాషిమ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాషిమ్]] (ఎస్.సి) |[[రవి రాణా]] |bgcolor=CDCDCD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయవేత్త|స్వతంత్ర]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |38 |[[కరంజా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కరంజ]] |[[సుల్భా ఖోడ్కే]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |39 |[[టియోసా శాసనసభ నియోజకవర్గం|టీయోసా]] |[[యశోమతి చంద్రకాంత్ ఠాకూర్|యశోమతి ఠాకూర్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |40 |[[దర్యాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దర్యాపూర్]] (ఎస్.సి) |[[బల్వంత్ బస్వంత్ వాంఖడే|బల్వంత్ వాంఖడే]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |41 |[[మెల్‌ఘాట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మేల్ఘాట్]] (ఎస్.టి) |[[రాజ్‌కుమార్ దయారామ్ పటేల్|రాజ్ కుమార్ పటేల్]] | style="background-color:{{party color|Prahar Janshakti Party}}" | |[[ప్రహార్ జనశక్తి పార్టీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |42 |[[అచల్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అచల్పూర్]] |[[ఓంప్రకాష్ బాబురావు కాడు]] | style="background-color:{{party color|Prahar Janshakti Party}}" | |[[Prahar Janshakti Party|ప్రహార్ జనశక్తి పార్టీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | *గ్రూప్ లీడర్ లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీ PJP పార్టీ |- |43 |[[మోర్షి శాసనసభ నియోజకవర్గం|మోర్షి]] |[[దేవేంద్ర మహదేవ్‌రావు భూయార్|దేవేంద్ర భుయార్]] |bgcolor=CDCDCD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} |<ref>{{cite web | url=https://www.indianexpress.com/article/cities/pune/maharashtra-swabhimani-shetkari-sanghatana-expels-its-lone-mla-devendra-bhuyar-7835888/lite/ | title=మహారాష్ట్ర: స్వాభిమాని షెట్కారీ సంఘటన తన ఏకైక ఎమ్మెల్యే దేవేంద్ర భుయార్‌ను బహిష్కరించింది | date=25 మార్చి 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.moneycontrol.com/news/india/latest-daily-news-live-india-world-current-breaking-updates-6-10905321.html/amp | title=మహారాష్ట్ర రాజకీయాల ముఖ్యాంశాలు: అజిత్ పవార్‌లో చేరిన శరద్ పవార్ వర్గానికి చెందిన ఎమ్మెల్యే దేవేంద్ర భుయార్ | date=5 జూలై 2023 }}</ref> |- |rowspan="4" | [[వార్ధా జిల్లా|వార్ధా]] |44 |[[ఆర్వీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆర్వీ]] |[[దాదారావు కేచే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |45 |[[డియోలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|డియోలి]] |[[రంజిత్ కాంబ్లే]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |46 |[[హింగన్‌ఘాట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హింగన్‌ఘట్]] |[[సమీర్ కునావర్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |47 |[[వార్థా శాసనసభ నియోజకవర్గం|వార్ధా]] | [[పంకజ్ భోయార్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |rowspan="12" | [[నాగపూర్ జిల్లా|నాగపూర్]] |48 |[[కటోల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కటోల్]] |[[అనిల్ దేశ్‌ముఖ్]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |49 |[[సావనెర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సావనెర్]] |[[సునీల్ ఛత్రపాల్ కేదార్|సునీల్ కేదార్]] | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | | |[[సునీల్ ఛత్రపాల్ కేదార్]]పై అనర్హత.<ref>{{Cite news |date=2023-12-24 |title=రూ. 150 కోట్ల బ్యాంకు కుంభకోణంలో దోషిగా తేలిన తర్వాత కాంగ్రెస్ ఎమ్మెల్యే సునీల్ కేదార్ మహారాష్ట్ర అసెంబ్లీకి అనర్హుడయ్యాడు |work=The Times of భారతదేశం |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/congress-mla-sunil-kedar-disqualified-from-maharashtra-legislative-assembly-after-conviction-in-rs-150-crore-nagpur- cooperative-bank-scam/articleshow/106248555.cms |access-date=2023-12-24 |issn=0971-8257}}</ref> |- |50 |[[హింగ్నా శాసనసభ నియోజకవర్గం|హింగ్నా]] |[[సమీర్ మేఘే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |51 |[[ఉమ్రేద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉమ్రేడ్]] (ఎస్.సి) |[[రాజు దేవ్‌నాథ్ పర్వే]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |52 |[[నాగపూర్ సౌత్ వెస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగపూర్ సౌత్ వెస్ట్]] |[[దేవేంద్ర ఫడ్నవిస్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | *ఉపముఖ్యమంత్రి *సభ ఉప నాయకుడు * లీడర్ లెజిస్లేచర్ బీజేపీ పార్టీ *గ్రూప్ లీడర్ లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీ బీజేపీ పార్టీ |- |53 |[[నాగపూర్ దక్షిణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగ్‌పూర్ సౌత్]] |[[మోహన్ మేట్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |54 |[[నాగపూర్ ఈస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగ్‌పూర్ తూర్పు]] |[[కృష్ణ ఖోప్డే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |55 |[[నాగపూర్ సెంట్రల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగ్‌పూర్ సెంట్రల్]] |[[వికాస్ కుంభారే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |56 |[[నాగపూర్ వెస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగ్‌పూర్ వెస్ట్]] |[[వికాస్ ఠాక్రే]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |57 |[[నాగపూర్ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగ్‌పూర్ నార్త్]] (ఎస్.సి) | [[నితిన్ రౌత్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |58 |[[కాంథి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాంథి]] |టెక్‌చంద్ సావర్కర్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |59 |[[రాంటెక్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాంటెక్]] |[[ఆశిష్ జైస్వాల్]] |bgcolor=CDCDCD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |rowspan="3" | [[భండారా జిల్లా|బండారా]] |60 |[[తుమ్సర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తుమ్సార్]] |[[రాజు మాణిక్‌రావు కరేమోర్]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |61 |[[భండారా శాసనసభ నియోజకవర్గం|భండారా]] (ఎస్.సి) |[[నరేంద్ర భోండేకర్]] |bgcolor=CDCDCD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |62 |[[సకోలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సకోలి]] |[[నానా పటోల్|నానా పటోలే]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |rowspan="4" | [[గోండియా జిల్లా|గోండియా]] |63 |[[అర్జుని మోర్గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అర్జుని మోర్గావ్]] (ఎస్.సి) |[[మనోహర్ చంద్రికాపురే]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |64 |[[తిరోరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|టిరోరా]] |[[విజయ్ భరత్‌లాల్ రహంగ్‌డేల్|విజయ్ రహంగ్‌డేల్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |65 |[[గోండియా శాసనసభ నియోజకవర్గం|గోండియా]] |[[వినోద్ అగర్వాల్]] |bgcolor=CDCDCD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |66 |[[అమ్‌గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆమ్‌గావ్]] (ఎస్.టి) |[[కోరోటే సహస్రం మరోటీ]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |rowspan="3" | [[గడ్చిరోలి జిల్లా|గడ్చిరోలి]] |67 |[[ఆర్మోరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆర్మోరి]] (ఎస్.టి) |[[కృష్ణ దామాజీ గజ్బే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |68 |[[గడ్చిరోలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|గడ్చిరోలి]] (ఎస్.టి) | [[డియోరావ్ మద్గుజీ హోలీ]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |69 |[[అహేరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అహేరి]] (ఎస్.టి) |[[ఆత్రం ధరమ్‌రావుబాబా భగవంతరావు]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | * క్యాబినెట్ మంత్రి |- |rowspan="6" | [[చంద్రపూర్ జిల్లా|చంద్రాపూర్]] |70 |[[రాజురా శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజురా]] |[[సుభాష్ ధోటే]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |71 |[[చంద్రపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (మహారాష్ట్ర)|చంద్రపూర్]] (ఎస్.సి) |[[కిషోర్ జార్గేవార్]] |bgcolor=CDCDCD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |72 |[[బల్లార్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బల్లార్పూర్]] |[[సుధీర్ ముంగంటివార్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | * క్యాబినెట్ మంత్రి |- |73 |[[బ్రహ్మపురి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బ్రహ్మపురి]] |[[విజయ్ నామ్‌దేవ్‌రావ్ వాడెట్టివార్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | *ప్రతిపక్ష నాయకుడు |- |74 |[[చిమూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిమూర్]] |[[బంటి భంగ్డియా]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |75 |[[వరోరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|వరోరా]] |[[ప్రతిభా ధనోర్కర్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |rowspan="7" | [[యావత్మల్ జిల్లా|యావత్మల్]] |76 |[[వాని శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాని]] |[[సంజీవ్‌రెడ్డి బాపురావ్ బోడ్కుర్వార్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |77 |[[రాలేగావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాలేగావ్]] (ఎస్.టి) | [[అశోక్ ఉయిక్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |78 |[[యావత్మాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|యావత్మల్]] |[[మదన్ యెరావార్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |79 |[[డిగ్రాస్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|డిగ్రాస్]] |[[సంజయ్ రాథోడ్]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | * క్యాబినెట్ మంత్రి |- |80 |[[ఆర్ని శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆర్ని]] (ఎస్.టి) | [[సందీప్ ప్రభాకర్ ధూర్వే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |81 |[[పుసాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుసాద్]] |[[ఇంద్రనీల్ నాయక్]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |82 |[[ఉమర్‌ఖేడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉమర్‌ఖేడ్]] (ఎస్.సి) |[[నామ్‌దేవ్ ససానే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |rowspan="9" | [[నాందేడ్ జిల్లా|నాందేడ్]] |83 |[[కిన్వాట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కిన్వాట్]] |[[భీమ్‌రావ్ కేరామ్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |84 |[[హడ్‌గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హడ్గావ్]] |[[జవల్‌గావ్‌కర్ మాధవ్‌రావు నివృత్తిరావు పాటిల్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |85 |[[భోకర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భోకర్]] |Colspan=5|[[అశోక్ చవాన్]] |[[అశోక్ చవాన్]] రాజీనామా |- |86 |[[నాందేడ్ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాందేడ్ నార్త్]] |[[బాలాజీ కళ్యాణ్కర్]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |87 |[[నాందేడ్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాందేడ్ సౌత్]] |[[మోహన్‌రావ్ మరోత్రావ్ హంబర్డే]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |88 |[[లోహా శాసనసభ నియోజకవర్గం|లోహా]] |శ్యాంసుందర్ దగ్డోజీ షిండే |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | *గ్రూప్ లీడర్ లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీ PWPI పార్టీ |- |89 |[[నాయిగావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాయిగావ్]] |[[రాజేష్ శంభాజీ పవార్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |90 |[[డెగ్లూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|డెగ్లూర్]] (ఎస్.సి) |[[రావుసాహెబ్ అంతపుర్కర్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} |రావుసాహెబ్ అంతపుర్కర్ మరణానంతరం 2021 ఉప ఎన్నికలో గెలుపొందాల్సి వచ్చింది. |- |91 |[[ముఖేడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముఖేడ్]] |[[తుషార్ రాథోడ్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |rowspan="3" | [[హింగోలి జిల్లా|హింగోలి]] |92 |[[బాస్మత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బాస్మత్]] |[[చంద్రకాంత్ నౌఘరే]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |93 |[[కలమ్నూరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కలమ్నూరి]] |[[సంతోష్ బంగర్]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |94 |[[హింగోలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|హింగోలి]] |[[తానాజీ సఖారామ్‌జీ ముత్కులే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |rowspan="4" | [[పర్భణీ జిల్లా|పర్భాని]] |95 |[[జింటూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|జింటూరు]] |[[మేఘనా బోర్డికర్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |96 |[[పర్భని శాసనసభ నియోజకవర్గం|పర్భాని]] | [[రాహుల్ పాటిల్]] |bgcolor={{Party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}| |[[Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |97 |[[గంగాఖేడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గంగాఖేడ్]] |[[రత్నాకర్ గుట్టే]] | bgcolor={{party color|Rashtriya Samaj Paksha}}| |[[Rashtriya Samaj Paksha]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | *గ్రూప్ లీడర్ లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీ RSP పార్టీ |- |98 |[[పత్రి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పత్రి]] |[[సురేష్ వార్పుడ్కర్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |rowspan="5" | [[జాల్నా జిల్లా|జాల్నా]] |99 |[[పార్టూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పార్టూరు]] |[[బాబాన్‌రావ్ లోనికర్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |100 |[[ఘనసవాంగి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఘన్సవాంగి]] |రాజేష్ తోపే | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |101 |[[జల్నా శాసనసభ నియోజకవర్గం|జల్నా]] |కైలాస్ గోరంత్యాల్ |bgcolor=#00BFFF| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |102 |[[బద్నాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బద్నాపూర్]] (ఎస్.సి) |[[నారాయణ్ తిలక్‌చంద్ కుచే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |103 |[[భోకర్దాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భోకర్దాన్]] |[[సంతోష్ దాన్వే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |rowspan="9" | [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)|ఛత్రపతి సంభాజీ నగర్]] |104 |[[సిల్లోడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సిల్లోడ్]] |[[అబ్దుల్ సత్తార్]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | * క్యాబినెట్ మంత్రి |- |105 |[[కన్నాడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కన్నాడ్]] |[[ఉదయ్‌సింగ్ రాజ్‌పుత్]] |bgcolor={{Party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}| |[[Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |106 |[[ఫులంబ్రి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫులంబ్రి]] |[[హరిభౌ బగాడే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |107 |[[ఔరంగాబాద్ సెంట్రల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఔరంగాబాద్ సెంట్రల్]] |[[ప్రదీప్ జైస్వాల్]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |108 |[[ఔరంగాబాద్ వెస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఔరంగాబాద్ వెస్ట్]] (ఎస్.సి) |[[సంజయ్ శిర్సత్]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |109 |[[ఔరంగాబాద్ ఈస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఔరంగాబాద్ తూర్పు]] |[[అతుల్ సావే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | * క్యాబినెట్ మంత్రి |- |110 |[[పైథాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పైథాన్]] |[[సందీపన్‌రావ్ బుమ్రే]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | * క్యాబినెట్ మంత్రి |- |111 |[[గంగాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గంగాపూర్]] |[[ప్రశాంత్ బాంబ్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |112 |[[వైజాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వైజాపూర్]] |[[రమేష్ బోర్నారే]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |rowspan="15" | [[నాసిక్ జిల్లా|నాసిక్]] |113 |[[నందగావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నంద్‌గావ్]] |[[సుహాస్ కాండే]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |114 |[[మాలెగావ్ సెంట్రల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాలేగావ్ సెంట్రల్]] |[[మహమ్మద్ ఇస్మాయిల్ అబ్దుల్ ఖలిక్]] | bgcolor={{party color|All India Majlis-E-Ittehadul Muslimeen}} | |[[All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen|All India Majlis-E-Ittehadul Muslimeen]] |bgcolor=#CDCDCD| |కూటమి లేదు | *గ్రూప్ లీడర్ లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీ AIMIM పార్టీ |- |115 |[[మాలెగావ్ ఔటర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాలేగావ్ ఔటర్]] |[[దాదాజీ భూసే]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | * క్యాబినెట్ మంత్రి |- |116 |[[బగ్లాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బాగ్లాన్]] (ఎస్.టి) |[[దిలీప్ మంగ్లూ బోర్సే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |117 |[[కల్వాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కల్వాన్]] (ఎస్.టి) | [[నితిన్ అర్జున్ పవార్]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |118 |[[చందవాడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చంద్వాడ్]] | [[రాహుల్ అహెర్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |119 |[[యెవ్లా శాసనసభ నియోజకవర్గం|యెవ్లా]] |[[ఛగన్ భుజబల్]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | * క్యాబినెట్ మంత్రి |- |120 |[[సిన్నార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సిన్నార్]] |[[మాణిక్‌రావు కోకాటే]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |121 |[[నిఫాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నిఫాద్]] |[[దిలీప్‌రావు శంకర్‌రావు బంకర్]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |122 |[[దిండోరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|దిండోరి]] (ఎస్.టి) |[[నరహరి జిర్వాల్]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | *సభ డిప్యూటీ స్పీకర్ |- |123 |[[నాసిక్ తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాసిక్ తూర్పు]] |[[రాహుల్ ధికాలే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |124 |[[నాసిక్ సెంట్రల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాసిక్ సెంట్రల్]] |[[దేవయాని ఫరాండే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |125 |[[నాసిక్ పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాసిక్ వెస్ట్]] |[[సీమా హిరాయ్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |126 |[[డియోలాలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|డియోలాలి]] (ఎస్.సి) |[[సరోజ్ అహిరే]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |127 |[[ఇగత్‌పురి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇగత్‌పురి]] (ఎస్.టి) |[[హిరామన్ ఖోస్కర్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |rowspan="6" | [[పాల్ఘర్ జిల్లా|పాల్ఘర్]] |128 |[[దహను శాసనసభ నియోజకవర్గం|దహను]] (ఎస్.టి) |[[వినోద్ భివా నికోల్]] | bgcolor=#FF0000| |[[కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] |{{Party name with color|Unallied}} | *గ్రూప్ లీడర్ లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీ సిపిఐ (ఎం) పార్టీ |- |129 |[[విక్రమ్‌గడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విక్రమ్‌గడ్]] (ఎస్.టి) |[[సునీల్ చంద్రకాంత్ భూసార]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |130 |[[పాల్ఘర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాల్ఘర్]] (ఎస్.టి) |శ్రీనివాస్ వంగ | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |131 |[[బోయిసర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బోయిసర్]] (ఎస్.టి) |[[రాజేష్ రఘునాథ్ పాటిల్]] | bgcolor={{party color|Bahujan Vikas Aghadi}} | |[[Bahujan Vikas Aghadi]] |bgcolor=#CDCDCD| |ఏదీ లేదు | |- |132 |[[నలసోపరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|నలసోపరా]] |[[క్షితిజ్ ఠాకూర్]] | bgcolor={{party color|Bahujan Vikas Aghadi}} | |[[Bahujan Vikas Aghadi]] |bgcolor=#CDCDCD| |ఏదీ లేదు | |- |133 |[[వసాయ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వసాయి]] |హితేంద్ర ఠాకూర్ | bgcolor={{party color|Bahujan Vikas Aghadi}} | |[[Bahujan Vikas Aghadi]] |bgcolor=#CDCDCD| |ఏదీ లేదు | *గ్రూప్ లీడర్ లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీ BVA పార్టీ |- |rowspan="18" | [[థానే జిల్లా|థానే]] |134 |[[భివాండి రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భివాండి రూరల్]] (ఎస్.టి) |[[శాంతారామ్ మోర్]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |135 |[[షాహాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షాహాపూర్]] (ఎస్.టి) |[[దౌలత్ దరోదా]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |136 |[[భివాండి పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భివాండి పశ్చిమ]] |[[మహేష్ ప్రభాకర్ చౌఘులే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |137 |[[భివాండి తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|భివాండి తూర్పు]] |[[రయీస్ షేక్]] | bgcolor={{party color|Samajwadi Party}}| |[[సమాజ్‌వాదీ పార్టీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |138 |[[కళ్యాణ్ పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కల్యాణ్ వెస్ట్]] |[[విశ్వనాథ్ భోయిర్]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |139 |[[ముర్బాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముర్బాద్]] |[[కిసాన్ కథోర్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |140 |[[అంబర్‌నాథ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అంబర్‌నాథ్]] (ఎస్.సి) |[[బాలాజీ కినికర్]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |141 |[[ఉల్లాస్‌నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉల్హాస్‌నగర్]] |[[కుమార్ ఐలానీ]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |142 |[[కళ్యాణ్ ఈస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కల్యాణ్ తూర్పు]] |[[గణపత్ గైక్వాడ్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |143 |[[డోంబివిలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|డోంబివిలి]] |[[రవీంద్ర చవాన్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | *క్యాబినెట్ మంత్రి |- |144 |[[కళ్యాణ్ రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కళ్యాణ్ రూరల్]] |[[ప్రమోద్ రతన్ పాటిల్]] | bgcolor=#5F2301| |[[Maharashtra Navnirman Sena]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | *గ్రూప్ లీడర్ లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీ MNS పార్టీ |- |145 |[[మీరా భయందర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మీరా భయందర్]] |[[గీతా భరత్ జైన్]] |bgcolor=CDCDCD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయవేత్త|స్వతంత్ర]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |146 |[[ఓవాలా-మజివాడ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓవాలా-మజివాడ]] |[[ప్రతాప్ సర్నాయక్]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |147 |[[కోప్రి-పచ్పఖాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోప్రి-పచ్పఖాడి]] |[[ఏక్‌నాథ్ షిండే|ఏకనాథ్ షిండే]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | * ముఖ్యమంత్రి * సభా నాయకుడు * లీడర్ లెజిస్లేచర్ SHS పార్టీ * గ్రూప్ లీడర్ లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీ SHS పార్టీ |- |148 |[[థానే శాసనసభ నియోజకవర్గం|థానే]] |[[సంజయ్ కేల్కర్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |149 |[[ముంబ్రా-కాల్వా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముంబ్రా-కాల్వా]] |[[జితేంద్ర అవ్హాడ్|జితేంద్ర అవద్]] | bgcolor=#00B2B2| |[[Nationalist Congress Party|Nationalist Congress Party (SP)]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | *ప్రతిపక్ష ఉపనేత (మొదటి) *ఎన్సీపీ శాసన సభ చీఫ్ విప్ |- |150 |[[ఐరోలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఐరోలి]] |[[గణేష్ నాయక్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |151 |[[బేలాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బేలాపూర్]] |[[మందా మ్హత్రే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |rowspan="26" | [[ముంబై శివారు జిల్లా|ముంబయి సబర్బన్]] |152 |[[బోరివలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బోరివలి]] |[[సునీల్ రాణే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |153 |[[దహిసర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దహిసర్]] |[[మనీషా అశోక్ చౌదరి|మనీషా చౌదరి]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |154 |[[మగథానే శాసనసభ నియోజకవర్గం|మగథానే]] |[[ప్రకాష్ సర్వే]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |155 |[[ములుండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ములుండ్]] |[[మిహిర్ కోటేచా]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |156 |[[విక్రోలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|విఖ్రోలి]] |[[సునీల్ రౌత్]] |bgcolor={{Party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}| |[[శివసేన]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |157 |[[భాందుప్ పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భాందుప్ వెస్ట్]] |[[రమేష్ కోర్గాంకర్]] |bgcolor={{Party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}| |[[శివసేన]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |158 |[[జోగేశ్వరి తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|జోగేశ్వరి తూర్పు]] |[[రవీంద్ర వైకర్]] |bgcolor={{Party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}| |[[శివసేన]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |159 |[[దిండోషి శాసనసభ నియోజకవర్గం|దిందోషి]] |[[సునీల్ ప్రభు]] |bgcolor={{Party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}| |[[శివసేన]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | *శాసనసభ చీఫ్ విప్ SHS (UBT) |- |160 |[[కండివలి తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కందివలి తూర్పు]] |[[అతుల్ భత్ఖల్కర్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |161 |[[చార్కోప్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చార్కోప్]] |[[యోగేష్ సాగర్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |162 |[[మలాడ్ పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మలాడ్ వెస్ట్]] |[[అస్లాం షేక్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |163 |[[గోరెగావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గోరేగావ్]] |[[విద్యా ఠాకూర్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |164 |[[వెర్సోవా శాసనసభ నియోజకవర్గం|వెర్సోవా]] | [[భారతీ లవేకర్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |165 |[[అంధేరి పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అంధేరి వెస్ట్]] |[[అమీత్ సతమ్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |166 |[[అంధేరి తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|అంధేరి తూర్పు]] |[[రమేష్ లట్కే|రమేష్ లత్కే]] |bgcolor={{Party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}| |[[శివసేన]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} |రమేశ్ లట్కే మరణంతో 2022 ఉప ఎన్నికలో గెలుపొందాల్సి వచ్చింది.<ref>{{Cite news |others=PTI |date=2022-05-12 |title=Shiv Sena MLA Ramesh Latke dies of cardiac arrest in Dubai |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/shiv-sena-mla-from-mumbai-dies-of-cardiac-arrest-in-dubai/article65406459.ece |access-date=2022-05-26 |issn=0971-751X}}</ref> |- |167 |[[విలే పార్లే శాసనసభ నియోజకవర్గం|విలే పార్లే]] |[[పరాగ్ అలవాని]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |168 |[[చండీవలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చండీవలి]] |[[దిలీప్ లాండే]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |169 |[[ఘట్కోపర్ పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఘాట్‌కోపర్ వెస్ట్]] |[[రామ్ కదమ్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |170 |[[ఘట్కోపర్ తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఘట్కోపర్ తూర్పు]] |[[పరాగ్ షా]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |171 |[[మన్‌ఖుర్డ్ శివాజీ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మన్‌ఖుర్డ్ శివాజీ నగర్]] |[[అబూ అజ్మీ]] | bgcolor={{party color|Samajwadi Party}}| |[[Samajwadi Party]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | *గ్రూప్ లీడర్ లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీ SP పార్టీ |- |172 |[[అనుశక్తి నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అనుశక్తి నగర్]] |[[నవాబ్ మాలిక్]] | bgcolor=#00B2B2| |[[Nationalist Congress Party|Nationalist Congress Party (SP)]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |173 |[[చెంబూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|చెంబూరు]] |[[ప్రకాష్ ఫాటర్‌పేకర్]] |bgcolor={{Party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}| |[[శివసేన]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |174 |[[కుర్లా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుర్లా]] (ఎస్.సి) |[[మంగేష్ కుడాల్కర్]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |175 |[[కలినా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కలీనా]] |[[సంజయ్ పొట్నీస్]] |bgcolor={{Party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}| |[[Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)|శివసేన]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |176 |[[వాండ్రే తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాండ్రే తూర్పు]] |[[జీషన్ సిద్ధిఖీ]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |177 |[[వాండ్రే పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాండ్రే వెస్ట్]] |[[ఆశిష్ షెలార్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | *శాసనసభ బీజేపీ చీఫ్ విప్ |- |rowspan="10" | [[ముంబై నగర జిల్లా|ముంబై]] |178 |[[ధారవి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధారవి]] (ఎస్.సి) |[[వర్ష గైక్వాడ్|వర్షా గైక్వాడ్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |179 |[[సియోన్ కోలివాడ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సియోన్ కోలివాడ]] |[[ఆర్. తమిళ్ సెల్వన్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |180 |[[వాడలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాడాలా]] |[[కాళిదాస్ కొలంబ్కర్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |181 |[[మహిమ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహిమ్]] |[[సదా సర్వాంకర్]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |182 |[[వర్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|వర్లి]] |[[ఆదిత్య ఠాక్రే|ఆదిత్య థాకరే]] |bgcolor={{Party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}| |[[శివసేన]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |183 |[[శివాది శాసనసభ నియోజకవర్గం|శివాడి]] |[[అజయ్ చౌదరి]] |bgcolor={{Party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}| |[[శివసేన]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | *ప్రతిపక్ష ఉపనేత (రెండవ) *లీడర్ లెజిస్లేచర్ SHS (UBT) పార్టీ *గ్రూప్ లీడర్ లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీ SHS (UBT) పార్టీ |- |184 |[[బైకుల్లా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బైకుల్లా]] |[[యామిని జాదవ్]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |185 |[[మలబార్ హిల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మలబార్ హిల్]] |[[మంగళ్ ప్రభాత్ లోధా|మంగళ్ లోధా]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | *క్యాబినెట్ మంత్రి |- |186 |[[ముంబాదేవి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముంబాదేవి]] |[[అమీన్ పటేల్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |187 |[[కొలాబా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొలాబా]] |[[రాహుల్ నార్వేకర్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | *సభ స్పీకర్ |- |rowspan="7" | [[రాయిగఢ్ జిల్లా|రాయగఢ్]] |188 |[[పన్వేల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పన్వేల్]] |[[ప్రశాంత్ ఠాకూర్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |189 |[[కర్జాత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కర్జాత్]] |[[మహేంద్ర థోర్వ్]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |190 |[[ఉరాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉరాన్]] |[[మహేష్ బల్ది]] |bgcolor=CDCDCD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |191 |[[పెన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెన్]] |[[రవిశేత్ పాటిల్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |192 |[[అలీబాగ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అలీబాగ్]] |[[మహేంద్ర దాల్వీ]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |193 |[[శ్రీవర్ధన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీవర్ధన్]] |[[అదితి సునీల్ తట్కరే|అదితి తత్కరే]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | * క్యాబినెట్ మంత్రి |- |194 |[[మహద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహద్]] |[[భరత్‌షేట్ గోగావాలే]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | *శాసనసభ చీఫ్ విప్ SHS |- |rowspan="21" | [[పూణె జిల్లా|పూణె]] |195 |[[జున్నార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జున్నార్]] |[[అతుల్ వల్లభ్ బెంకే]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |196 |[[అంబేగావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అంబేగావ్]] |[[దిలీప్ వాల్సే పాటిల్|దిలీప్ వాల్సే-పాటిల్]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | * క్యాబినెట్ మంత్రి |- |197 |[[ఖేడ్ అలండి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖేడ్ అలండి]] |[[దిలీప్ మోహితే]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |198 |[[షిరూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షిరూర్]] |[[అశోక్ రావుసాహెబ్ పవార్]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |199 |[[దౌండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|డౌండ్]] |[[రాహుల్ కుల్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |200 |[[ఇందాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇందాపూర్]] |[[దత్తాత్రేయ విత్తోబా భరిణె|దత్తాత్రయ్ భర్నే]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |201 |[[బారామతి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బారామతి]] |[[అజిత్ పవార్]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | *ఉపముఖ్యమంత్రి *సభ ఉప నాయకుడు *లీడర్ లెజిస్లేచర్ NCP (AP) పార్టీ *గ్రూప్ లీడర్ లెజిస్లేచర్ అసెంబ్లీ NCP (AP) పార్టీ |- |202 |[[పురందర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పురందర్]] |సంజయ్ జగ్తాప్ |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |203 |[[భోర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భోర్]] |[[సంగ్రామ్ తోపటే]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |204 |[[మావల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మావల్]] |[[సునీల్ షెల్కే]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |205 |[[చించ్వాడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చించ్వాడ్]] |[[లక్ష్మణ్ జగ్తప్|లక్ష్మణ్ జగ్తాప్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} |లక్ష్మణ్ జగ్తాప్ మరణం తర్వాత 2023లో గెలుపొందాల్సిన అవసరం ఉంది |- |206 |[[పింప్రి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పింప్రి]] (ఎస్.సి) |[[అన్నా బన్సోడే]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |207 |[[భోసారి శాసనసభ నియోజకవర్గం|భోసారి]] |[[మహేష్ లాంగే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |208 |[[వడ్గావ్ శేరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|వడ్గావ్ శేరి]] |[[సునీల్ టింగ్రే]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |209 |[[శివాజీనగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శివాజీనగర్]] |[[సిద్ధార్థ్ శిరోల్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |210 |[[కోత్రుడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొత్రుడ్]] |[[చంద్రకాంత్ పాటిల్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | *క్యాబినెట్ మంత్రి |- |211 |[[ఖడక్వాస్లా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖడక్వాస్లా]] |[[భీమ్‌రావ్ తాప్‌కీర్]] | style="background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |212 |[[పార్వతి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పార్వతి]] |[[మాధురి మిసల్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |213 |[[హడప్సర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హడప్సర్]] |[[చేతన్ తుపే|చేతన్ విఠల్ తుపే]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |214 |[[పూణే కంటోన్మెంట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పూణే కంటోన్మెంట్]] |[[సునీల్ కాంబ్లే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |215 |[[కస్బా పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కస్బాపేట్]] |[[రవీంద్ర ధంగేకర్]]<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/pune/pune-pimpri-chinchwad-kasba-bypolls-results-live-updates-8473399/|title=Kasba, Chinchwad (Pune) Bypolls Results Live Updates: Congress wins Kasba|date=2 March 2023 }}</ref> |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | [[ముక్తా తిలక్]] మరణానంతరం 2023లో ఉప ఎన్నికలో గెలుపొందాల్సి వచ్చింది |- |rowspan="12" | [[అహ్మద్‌నగర్ జిల్లా|అహ్మద్ నగర్]] |216 |[[అకోల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అకోల్]] (ఎస్.టి) | [[కిరణ్ లహమాటే]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |217 |[[సంగమ్నేర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సంగంనేర్]] |[[బాలాసాహెబ్ థోరాట్|బాలాసాహెబ్ థోరట్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | * లీడర్ లెజిస్లేచర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ *గ్రూప్ లీడర్ లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీ కాంగ్రెస్ పార్టీ |- |218 |[[షిర్డీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షిర్డీ]] |[[రాధాకృష్ణ విఖే పాటిల్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | *క్యాబినెట్ మంత్రి |- |219 |[[కోపర్‌గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోపర్గావ్]] |[[అశుతోష్ అశోక్‌రావ్ కాలే]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |220 |[[శ్రీరాంపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీరాంపూర్]] (ఎస్.సి) |[[లాహు కనడే]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |221 |[[నెవాసా శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెవాసా]] |[[శంకర్ రావు గదఖ్|శంకర్రావు గడఖ్]] |bgcolor={{Party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}| |[[శివసేన]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} |KSP నుండి SHSకి మారారు<ref>{{Cite web |date=2020-08-11 |title=Shankarrao Gadakh Patil joins Shiv Sena |url=https://www.deccanherald.com/national/west/shankarrao-gadakh-patil-joins-shiv-sena-872056.html |access-date=2022-06-08 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> |- |222 |[[షెవ్‌గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షెవ్‌గావ్]] |[[మోనికా రాజీవ్ రాజలే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |223 |[[రాహురి శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాహురి]] |[[ప్రజక్త్ తాన్‌పురే]] | bgcolor=#00B2B2| |[[Nationalist Congress Party|Nationalist Congress Party (SP)]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |224 |[[పార్నర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పార్నర్]] |[[నీలేష్ జ్ఞానదేవ్ లంకే]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |225 |[[అహ్మద్‌నగర్ సిటీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అహ్మద్‌నగర్ సిటీ]] |[[సంగ్రామ్ జగ్తాప్]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |226 |[[శ్రీగొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీగొండ]] |[[బాబాన్‌రావ్ పచ్చపుటే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |227 |[[కర్జాత్ జమ్‌ఖేడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కర్జాత్ జామ్‌ఖేడ్]] |[[రోహిత్ పవార్|రోహిత్ రాజేంద్ర పవార్]] | bgcolor=#00B2B2| |[[Nationalist Congress Party|Nationalist Congress Party (SP)]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |rowspan="6" | [[బీడ్ జిల్లా|బీడ్]] |228 |[[జియోరాయ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జియోరై]] (ఎస్.సి) |[[లక్ష్మణ్ పవార్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |229 |[[మజల్‌గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మజల్‌గావ్]] |[[ప్రకాష్‌దాదా సోలంకే]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |230 |[[బీడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బీడ్]] |[[సందీప్ క్షీరసాగర్]] | bgcolor=#00B2B2| |[[Nationalist Congress Party|Nationalist Congress Party (SP)]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |231 |[[అష్టి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అష్టి]] |[[బాలాసాహెబ్ అజబే]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |232 |[[కైజ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కైజ్]] (ఎస్.సి) |[[నమితా ముండాడ]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |233 |[[పర్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పర్లి]] |[[ధనంజయ్ ముండే]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | *క్యాబినెట్ మంత్రి |- |rowspan="6" | [[లాతూర్ జిల్లా|లాతూర్]] |234 |[[లాతూర్ రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాతూర్ రూరల్]] |[[ధీరజ్ దేశ్‌ముఖ్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |235 |[[లాతూర్ సిటీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాతూర్ సిటీ]] |[[అమిత్ దేశముఖ్|అమిత్ దేశ్‌ముఖ్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |236 |[[అహ్మద్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అహ్మద్‌పూర్]] |[[బాబాసాహెబ్ మోహన్‌రావ్ పాటిల్]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |237 |[[ఉద్గీర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉద్గీర్]] (ఎస్.సి) |[[సంజయ్ బన్సోడ్‌|సంజయ్ బన్సోడే]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | * క్యాబినెట్ మంత్రి |- |238 |[[నీలంగా శాసనసభ నియోజకవర్గం|నీలంగా]] |[[సంభాజీ పాటిల్ నీలంగేకర్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |239 |[[ఔసా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఔసా]] |[[అభిమన్యు పవార్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |rowspan="4" | [[ఉస్మానాబాద్ జిల్లా|ధరాశివ్]] |240 |[[ఉమర్గా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉమర్గా]] (ఎస్.సి) |[[జ్ఞానరాజ్ చౌగులే]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |241 |[[తుల్జాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తుల్జాపూర్]] |[[రాణా జగ్జిత్‌సింగ్ పాటిల్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |242 |[[ఉస్మానాబాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉస్మానాబాద్]] |[[కైలాస్ పాటిల్]] |bgcolor={{Party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}| |[[శివసేన]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |243 |[[పరండా శాసనసభ నియోజకవర్గం|పరండా]] |[[తానాజీ సావంత్]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | * క్యాబినెట్ మంత్రి |- |rowspan="11" | [[సోలాపూర్ జిల్లా|సోలాపూర్]] |244 |[[కర్మలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కర్మల]] |[[సంజయ్‌మామ విఠల్‌రావు షిండే]] |bgcolor=CDCDCD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయవేత్త|స్వతంత్ర]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |245 |[[మాధా శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాధా]] |[[బాబాన్‌రావ్ విఠల్‌రావ్ షిండే]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |246 |[[బార్షి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బార్షి]] |[[రాజేంద్ర రౌత్]] |bgcolor=CDCDCD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయవేత్త|స్వతంత్ర]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |247 |[[మోహోల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మొహోల్]] (ఎస్.సి) |[[యశ్వంత్ మానె]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |248 |[[షోలాపూర్ సిటీ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షోలాపూర్ సిటీ నార్త్]] |[[విజయ్ దేశ్‌ముఖ్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |249 |[[షోలాపూర్ సిటీ సెంట్రల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సోలాపూర్ సిటీ సెంట్రల్]] |[[ప్రణితి షిండే]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | *శాసన సభ కాంగ్రెస్ చీఫ్ విప్ |- |250 |[[అక్కల్‌కోట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అక్కల్‌కోట్]] |[[సచిన్ కళ్యాణ్‌శెట్టి]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |251 |[[షోలాపూర్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షోలాపూర్ సౌత్]] |[[సుభాష్ దేశ్‌ముఖ్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |252 |[[పండర్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పంధర్పూర్]] |[[భరత్ భాల్కే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} |[[భరత్ భాల్కే]] మరణం తర్వాత 2021లో ఉప ఎన్నికలో గెలుపొందాల్సి వచ్చింది |- |253 |[[సంగోలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సంగోలా]] |షాహాజీబాపు పాటిల్ | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |254 |[[మల్షిరాస్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మల్షిరాస్]] (ఎస్.సి) |[[రామ్ సత్పుటే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |rowspan="8" | [[సతారా జిల్లా|సతరా]] |255 |[[ఫల్తాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫల్తాన్]] (ఎస్.సి) |దీపక్ ప్రహ్లాద్ చవాన్ | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |256 |[[వాని శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాయి]] |మకరంద్ జాదవ్ - పాటిల్ | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |257 |[[కోరేగావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోరెగావ్]] |మహేష్ శంభాజిరాజే షిండే | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |258 |[[మాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాన్]] |జయ్‌కుమార్ గోర్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |259 |[[కరద్ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కరడ్ నార్త్]] |శ్యామరావ్ పాండురంగ్ పాటిల్ | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |260 |[[కరద్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కరాడ్ సౌత్]] |[[పృథ్వీరాజ్ చవాన్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |261 |[[పటాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (మహారాష్ట్ర)|పటాన్]] |[[శంభురాజ్ దేశాయ్]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | * క్యాబినెట్ మంత్రి |- |262 |[[సతారా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సతారా]] |శివేంద్ర రాజే భోసలే |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |rowspan="5" | [[రత్నగిరి జిల్లా|రత్నగిరి]] |263 |[[దాపోలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|దాపోలి]] |యోగేష్ కదమ్ | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |264 |[[గుహగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గుహగర్]] |భాస్కర్ జాదవ్ |bgcolor={{Party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}| |[[శివసేన]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |265 |[[చిప్లూన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిప్లున్]] |[[శేఖర్ గోవిందరావు నికమ్]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |266 |[[రత్నగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|రత్నగిరి]] |[[ఉదయ్ సమంత్]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | *క్యాబినెట్ మంత్రి |- |267 |[[రాజాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజాపూర్]] |[[రాజన్ ప్రభాకర్ సాల్వి]] |bgcolor={{Party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}| |[[శివసేన]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |rowspan="3" | [[సింధుదుర్గ్ జిల్లా|సిందుదుర్గ్]] |268 |[[కంకవ్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కంకవ్లి]] |[[నితేష్ రాణే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |269 |[[కుడాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుడాల్]] |[[వైభవ్ నాయక్]] |bgcolor={{Party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}| |[[శివసేన]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |270 |[[సావంత్‌వాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సావంత్‌వాడి]] |[[దీపక్ కేసర్కర్]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | * క్యాబినెట్ మంత్రి |- |rowspan="10" | [[కొల్హాపూర్ జిల్లా|కొల్హాపూర్]] |271 |[[చంద్‌గడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చంద్‌గడ్]] | [[రాజేష్ నరసింగరావు పాటిల్]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |272 |[[రాధానగరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాధనగరి]] |[[ప్రకాష్ అబిత్కర్]] | {{Full party name with color|Shiv Sena}} |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |273 |[[కాగల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాగల్]] |[[హసన్ ముష్రిఫ్]] | bgcolor=#00B2B2| |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | * క్యాబినెట్ మంత్రి |- |274 |[[కొల్హాపూర్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొల్హాపూర్ సౌత్]] |[[రుతురాజ్ పాటిల్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |275 |[[కార్వీర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కార్వీర్]] |పి. ఎన్. పాటిల్ |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |276 |[[కొల్హాపూర్ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొల్హాపూర్ నార్త్]] |[[జయశ్రీ జాదవ్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} |[[చంద్రకాంత్ జాదవ్]] మరణానంతరం 2022లో ఉప ఎన్నికల్లో గెలుపొందాల్సి వచ్చింది |- |277 |[[షాహువాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|షాహువాడి]] |[[వినయ్ కోర్]] | bgcolor={{party color|Jan Surajya Shakti}}| |[[Jan Surajya Shakti]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | *గ్రూప్ లీడర్ లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీ JSS పార్టీ |- |278 |[[హత్కనంగలే శాసనసభ నియోజకవర్గం|హత్కనంగలే]] (ఎస్.సి) |[[రాజు అవలే]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |279 |[[ఇచల్‌కరంజి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇచల్‌కరంజి]] |[[ప్రకాష్ అవడే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |280 |[[షిరోల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షిరోల్]] |[[రాజేంద్ర పాటిల్]] |bgcolor=CDCDCD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయవేత్త|స్వతంత్ర]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |rowspan="8" | [[సాంగ్లీ జిల్లా|సాంగ్లీ]] |281 |[[మిరాజ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మిరాజ్]] (ఎస్.సి) |[[సురేష్ ఖాడే]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | *క్యాబినెట్ మంత్రి |- |282 |[[సాంగ్లీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సాంగ్లీ]] |[[సుధీర్ గాడ్గిల్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |{{Party name with color|National Democratic Alliance}} | |- |283 |[[ఇస్లాంపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇస్లాంపూర్]] |[[జయంత్ పాటిల్]] | bgcolor=#00B2B2| |[[Nationalist Congress Party|Nationalist Congress Party (SP)]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | * లీడర్ లెజిస్లేచర్ NCP (SP) పార్టీ *గ్రూప్ లీడర్ లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీ NCP (SP) పార్టీ |- |284 |[[షిరాల శాసనసభ నియోజకవర్గం|షిరాల]] |[[మాన్‌సింగ్ ఫత్తేసింగ్రావ్ నాయక్]] | bgcolor=#00B2B2| |[[Nationalist Congress Party|Nationalist Congress Party (SP)]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |285 |[[పలుస్-కడేగావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పలుస్-కడేగావ్]] |[[విశ్వజీత్ కదమ్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |286 |[[ఖానాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (మహారాష్ట్ర)|ఖానాపూర్]] |Colspan=5|[[సుహాస్ బాబర్]] |[[అనిల్ బాబర్]] మరణం |- |287 |[[తాస్గావ్-కవాతే మహంకల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తాస్గావ్-కవతే మహంకల్]] |సుమన్ పాటిల్ | bgcolor=#00B2B2| |[[Nationalist Congress Party|Nationalist Congress Party (SP)]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |- |288 |[[జాట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జాట్]] |విక్రమసింహ బాలాసాహెబ్ సావంత్ |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |{{Party name with color|Maha Vikas Aghadi}} | |} == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == [[వర్గం:మహారాష్ట్ర శాసనసభ]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర శాసనసభ సభ్యులు 2019–2024]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర 14వ శాసనసభ]] sqyjgthmb80nmtd27n5790s2l3ptctg 0 414632 4956467 4389182 2026-09-11T23:49:57Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956467 wikitext text/x-wiki  {{Infobox person | name = ఐశ్వర్య శర్మ | image = Aishwarya-celebrate-Diwali-in-Bigg-Boss-17-house-14 (cropped).jpg | image_size = | caption = బిగ్ బాస్ 17 సెట్స్‌లో [[దీపావళి]] జరుపుకుంటున్న ఐశ్వర్య శర్మ భట్ | other_names = ఐశ్వర్య శర్మ భట్ | birth_date = {{birth date and age|1992|12|08|df=y}} | birth_place = [[ఉజ్జయిని]], [[మధ్యప్రదేశ్]], భారతదేశం | alma mater = ఇందిర కళా సంగీత విశ్వవిద్యాలయ | occupation = {{Hlist|నటి}} | years_active = 2015–ప్రస్తుతం | known for = ఘుమ్ హై కిసికే ప్యార్ మేయిన్<br>ఫియర్ ఫ్యాక్టర్: ఖత్రోన్ కే ఖిలాడీ 13<br>బిగ్ బాస్ హిందీ సీజన్ 17 | spouse = {{marriage|[[:en:Neil Bhatt|నీల్ భట్]]|2021}} }} '''ఐశ్వర్య శర్మ''' (జననం 1992 డిసెంబరు 8) [[హిందీ]] టెలివిజన్ లో పనిచేసే భారతీయ నటి. స్టార్ ప్లస్ రొమాంటిక్ డ్రామా ఘుమ్ హై కిసికే ప్యార్ మెయిన్ లో పత్రలేఖా "పాఖీ" మోహిత్ పాటిల్ పాత్రకు ఆమె బాగా ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref>{{Cite web|date=October 2020|title=Rekha promotes upcoming show Ghum Hai Kisikey Pyaar Meiin|url=https://www.indiatoday.in/television/soaps/story/rekha-promotes-upcoming-show-ghum-hai-kisikey-pyaar-meiin-1727348-2020-10-01}}</ref> 2023లో, ఆమె రియాలిటీ షోలైన ''ఫియర్ ఫ్యాక్టర్ః ఖత్రోన్ కే ఖిలాడి 13'', బిగ్ బాస్ 17 లలో పాల్గొంది. == ప్రారంభ జీవితం == ఐశ్వర్య శర్మ 1992 డిసెంబరు 8న [[మధ్యప్రదేశ్]] లోని [[ఉజ్జయిని]]<nowiki/>లో జన్మించింది.<ref>{{Cite web|date=8 December 2021|title=Aishwarya Sharma Birthday: बर्थडे पर पति नील भट्ट के होठों को चूमती नजर आईं ऐश्‍वर्या शर्मा, देखें 'गुम है...' के विराट और पाखी का ये अंदाज|url=https://www.timesnowhindi.com/entertainment/television/article/ghum-hai-kisikey-pyaar-meiin-pakhi-aka-aishwarya-sharma-celebrates-birthday-with-neil-bhatt-shared-kissing-photos/376267}}</ref> ఆమె ఇందిరా కళా సంగీత విశ్వవిద్యాలయం నుండి నృత్యంలో పట్టభద్రురాలైంది.<ref>{{Cite web|title=Dance is my first love, says Aishwarya Sharma : The Tribune India|url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/dance-is-my-first-love-says-aishwarya-sharma-155559}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == కెరీర్ == శర్మ 2015లో కలర్స్ టీవీ కోడ్ రెడ్ ఎపిసోడ్ లో ఒక పాత్రను పోషించడం ద్వారా తన నటనా వృత్తిని ప్రారంభించింది. అదే సంవత్సరం, ఆమె ''సంకట్ మోచన్ మహాబలి హనుమాన్'' లో [[జాంబవతి]] పాత్రను పోషించింది.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-17-from-facing-hate-comments-in-ghum-hai-kisikey-pyaar-meiin-to-becoming-the-finalist-of-khatron-ke-khiladi-13-all-about-contestant-aishwarya-sharma/articleshow/104425093.cms|title=Bigg Boss 17: From facing hate comments in Ghum Hai Kisikey Pyaar Meiin to becoming the finalist of Khatron Ke Khiladi 13; All about contestant Aishwarya Sharma|date=14 October 2023|work=The Times of India}}</ref> శర్మ 2020లో స్టార్ ప్లస్ సిరీస్ అయిన ఘుమ్ హై కిసికే ప్యార్ మెయిన్ లో అయేషా సింగ్, నీల్ భట్ కలిసి పత్రలేఖా మోహితేపాటిల్ సలుంఖేగా చేరారు, ఇది ఆమె పురోగతి పాత్రగా నిరూపించబడింది.<ref>{{Cite web|date=24 May 2021|title=Star Plus' Ghum Hai Kisikey Pyaar Meiin clocks 200 episodes - EasternEye|url=https://www.easterneye.biz/star-plus-ghum-hai-kisikey-pyaar-meiin-clocks-200-episodes/}}</ref> 2023లో, ఆమె సిరీస్ ను విడిచిపెట్టి, ''ఫియర్ ఫ్యాక్టర్ః ఖత్రోన్ కే ఖిలాడి 13'' పాల్గొని, 2వ రన్నరప్ గా నిలిచింది.<ref>{{Cite web|date=20 May 2023|title=After Aishwarya Sharma, Neil Bhatt, Ayesha Singh and Harshad Arora to Quit GHKKPM Too? Know Here|url=https://www.news18.com/entertainment/television/after-aishwarya-sharma-neil-bhatt-ayesha-singh-and-harshad-arora-to-quit-ghkkpm-too-know-here-7867795.html}}</ref><ref>{{Cite web|date=15 October 2023|title=Khatron Ke Khiladi 13: Rapper Dino James wins Rohit Shetty-hosted reality show, beats Arjit Taneja and Aishwarya Sharma|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/dino-james-wins-khatron-ke-khiladi-13-rohit-shetty-arjit-taneja-101697334861863.html}}</ref> తరువాత అక్టోబరు నుండి డిసెంబరు 2023 వరకు, ఆమె తన భర్త నీల్ భట్ తో కలిసి బిగ్ బాస్ 17<nowiki></i></nowiki>లో పాల్గొంది, అక్కడ ఆమె 70వ రోజున వివాదాస్పదంగా 14వ స్థానంలో తొలగించబడింది. == వ్యక్తిగత జీవితం == శర్మ, నటుడు నీల్ భట్ ''ఘుమ్ హై కిసికే ప్యార్ మేయిన్'' సెట్స్ లో కలుసుకున్నారు, వారు తమ వివాహ నిశ్చితార్థాన్ని 2021 జనవరి 27న ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web|date=15 March 2021|title=After Neil Bhatt, co-star Aishwarya Sharma tests positive for coronavirus, Ghum Hai Kisikey Pyaar Meiin junks special Holi sequence|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/after-neil-bhatt-fiancee-aishwarya-sharma-also-tests-positive-for-coronavirus-ghum-hai-kisikey-pyaar-meiin-7228902/}}</ref><ref>{{Cite web|date=27 January 2021|title=Neil Bhatt, Aishwarya Sharma of Ghum Hai Kisikey Pyaar Mein fame engaged, share images on social media|url=https://www.firstpost.com/entertainment/neil-bhatt-aishwarya-sharma-of-ghum-hai-kisikey-pyaar-mein-fame-engaged-share-images-on-social-media-9245141.html|website=Firstpost}}</ref> ఈ జంట 2021 నవంబరు 30న [[ఉజ్జయిని]]<nowiki/>లో వివాహం చేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web|date=30 November 2021|title=Ghum Hai Kisikey Pyaar Meiin's Neil-Aishwarya get married, see first pics from their wedding|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/ghum-hai-kisikey-pyaar-meiin-s-neil-bhatt-and-aishwarya-sharma-get-married-see-first-pics-from-their-wedding-101638282898219.html}}</ref> == ఫిల్మోగ్రఫీ == === టెలివిజన్ === {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !శీర్షిక !పాత్ర !గమనిక !మూలాలు |- | rowspan="2" |2015 |''కోడ్ రెడ్'' | | | rowspan="5" |<ref name=":0"/> |- |''సంకట్ మోచన్ మహాబలి హనుమాన్'' |జాంబవతి | |- | rowspan="2" |2015–2016 |''సూర్యపుత్ర కర్ణ'' |[[ఊర్వశి]] | |- |''జనబాజ్ సింధ్బాద్'' |అమీన్ తల్లి | |- |2016–2017 |''బాల కృష్ణ'' |పుటానా | |- |2017 |''మేరీ దుర్గా'' |అమృత చౌదరి దేశ్ముఖ్ | |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/i-may-be-playing-a-mom-on-screen-but-in-real-life-i-am-yet-to-go-on-my-honeymoon-with-neil-aishwarya-sharma/articleshow/94131352.cms|title=I may be playing a mom on screen, but in real life, I am yet to go on my honeymoon with Neil: Aishwarya Sharma|date=11 September 2022|work=The Times of India}}</ref> |- | rowspan="2" |2019 |''లాల్ ఇష్క్'' |సౌందర్య | | |- |''సూర్య సంహిత'' |విశ్వపాల | | |- |2020–2023 |''ఘుమ్ హై కిసికే ప్యార్ మేయిన్'' | rowspan="2" |పత్రలేఖా "పాఖీ" మోహితేపాటిల్ సాలుంఖే | |<ref>{{Cite web|title=Will Aishwarya Sharma, Neil Bhatt, Ayesha Singh's love traingle Ghum Hai Kisikey Pyaar Meiin replace Kasautii Zindagii Kay?|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/will-aishwarya-sharma-neil-bhatt-aysha-singhs-love-traingle-ghum-hai-kisikey-pyaar-meiin-replace-kasautii-zindagii-kay/articleshow/78068118.cms|access-date=2024-06-09|archive-date=2022-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013054842/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/will-aishwarya-sharma-neil-bhatt-aysha-singhs-love-traingle-ghum-hai-kisikey-pyaar-meiin-replace-kasautii-zindagii-kay/articleshow/78068118.cms|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" |2022 |''స్టార్ పరివార్తో రవివార్'' | | |- |''స్మార్ట్ జోడి'' | rowspan="3" |పోటీదారు | |<ref>{{Cite web|date=27 February 2022|title=Smart Jodi: Neil Bhatt-Aishwarya Sharma Face Flak on Social Media, Netizens Say 'Stop Playing Victim Card'|url=https://www.news18.com/news/movies/smart-jodi-neil-bhatt-aishwarya-sharma-face-flak-on-social-media-netizens-say-stop-playing-victim-card-4815920.html}}</ref> |- | rowspan="2" |2023 |''ఫియర్ ఫ్యాక్టర్ః ఖత్రోన్ కే ఖిలాడి 13'' |3వ స్థానం |<ref>{{Cite web|title=Meet The First Finalist of Khatron Ke Khiladi 13|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/ott/031023/kkk13-aishwarya-sharma-beats-arjit-taneja-archana-gautam-in-ticket-to.html}}</ref> |- |''బిగ్ బాస్ 17'' |14వ స్థానం (70వ రోజున తొలగించబడింది) |<ref>{{Cite web|title=Bigg Boss 17: Inside Vicky Jain And Aishwarya Sharma's Bickering|url=https://www.ndtv.com/entertainment/bigg-boss-17-aishwarya-sharma-slams-vicky-jain-for-commenting-on-her-marriage-with-neil-bhatt-4527017|access-date=2023-10-30|website=NDTV.com|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2024 |''డ్యాన్స్ దీవానే 4'' | rowspan="2" |ఆమెనే | rowspan="2" |అతిథి పాత్ర | |- |కలర్స్ | |} === సినిమాలు === {| class="wikitable" !సంవత్సరం !పేరు !పాత్ర !గమనికలు |- |2025 |[[ఆజాద్ (2025 సినిమా)|''ఆజాద్'']] |జానకి స్నేహితురాలు | |} === ప్రత్యేక ప్రదర్శనలు === {| class="wikitable" |+ !సంవత్సరం !షో !పాత్ర !మూలాలు |- | rowspan="2" |2024 |''డాన్స్ దీవానే 4'' | rowspan="2" | | |- |''సుహాగన్ః కే రంగ్ జష్న్ కే రంగ్'' |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-17-fame-aishwarya-sharma-faints-during-her-dance-performance-at-a-holi-event-the-actress-informs-her-fans-she-is-doing-fine-now/articleshow/108568232.cms|title=Bigg Boss 17 Fame Aishwarya Sharma Faints During Her Dance Performance At A Holi Event; The Actress Informs Her Fans 'She Is Doing Fine Now'|last=|first=|date=17 March 2024|work=The Times of India|access-date=17 May 2024|language=en}}</ref> |} === వెబ్ సిరీస్ === {| class="wikitable" !సంవత్సరం !శీర్షిక !పాత్ర !మూలాలు |- |2020 |''మాధురి టాకీస్'' |పునిత |<ref>{{Cite web|date=13 January 2020|title=Madhuri Talkies: MX Player's new series shows a lover's revenge|url=https://theenvoyweb.com/news/madhuri-talkies-mx-player-lovers-revenge/}}</ref> |} === మ్యూజిక్ వీడియోలు === {| class="wikitable" |+ !సంవత్సరం !శీర్షిక !సహగాయకులు !మూలాలు |- |2022 |''మన్ జోగియా'' |యాసర్ దేశాయ్ |<ref>{{Cite web|title=Neil Bhatt and Aishwarya Sharma release a romantic music video before their wedding|url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/neil-bhatt-and-aishwarya-sharma-release-a-romantic-music-video-before-their-wedding-1882124-2021-11-29}}</ref> |} == సూచనలు == [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ నటీమణులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1992 జననాలు]] nrdiijkucxsil8wj39gyw2rvgiymgi5 0 415952 4956307 4243292 2026-09-11T13:34:25Z InternetArchiveBot 88395 3 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956307 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ఇందిరా కృష్ణన్ | image = Indira Krishnan All India Achievers Awards.jpg | caption = ఆల్ ఇండియా అచీవర్స్ అవార్డ్స్ 2017లో ఇందిరా కృష్ణన్ | birth_date = {{birth date and age|1971|03|01|df=yes}} | birth_place = [[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]] | nationality = బారతీయురాలు | occupation = నటి | years_active = 1995–ప్రస్తుతం | spouse = రాజేష్ రంషినాగే | children = }} '''ఇందిరా కృష్ణన్''' (జననం 1971 మార్చి 1) ప్రధానంగా [[హిందీ సినిమా]]<nowiki/>లు, టెలివిజన్ షోలలో పనిచేసే భారతీయ నటి.<ref>{{Cite web|title=ये है चाहते की वसुधा ऑफस्क्रीन हैं बेहद ग्लैमरस|url=https://www.abplive.com/web-stories/yeh-hai-chahatein-fame-indira-krishnan-real-life-style-and-dressup-sens-2377066|access-date=2023-06-19|website=www.abplive.com|language=hi}}</ref>''<ref>{{Cite web|date=2023-04-26|title=Indira Krishnan to play mother in 'Unlock Zindagi'|url=https://newsroomodisha.com/indira-krishnan-to-play-mother-in-unlock-zindagi/|access-date=2023-06-13|website=News Room Odisha|language=en-US}}</ref>'' ఆమెకు గుర్తింపు తెచ్చిన టెలివిజన్ ధారావాహికలలో ''కృష్ణబెన్ ఖాఖ్రవాలా'' (2010), ''కృష్ణదాసి'' (2016), ''మంజిలీన్ అపానీ అపానీ'' (2001), ''కభీ ఆయే నా జుదాఈ'' (2003), తుమ బిన్ జాఓన్ కహాన్ (2003), ''కహానీ ఘర్ ఘర్ కీ'' (2005), వారిస్ (2008), ''రహే తేరా ఆశిర్వాద్'' (2008), రెహ్ నా హై తేరీ పాల్కాన్ కీ ఛావోన్ మే (2009), ''అఫ్సర్ బితియా'' (2011), తుమ్ ఐసే హీ రెహ్ నా (2014), ''ఫిరంగి బహు'' (2014), క్యా హాల్, మిస్టర్ పాంచల్?<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/krishnaben-khakhrawala-celebrates-their-200-episodes/articleshow/10184876.cms|title=Krishnaben Khakhrawala celebrates their 200 episodes|date=2011-09-30|work=The Times of India|access-date=2023-06-17|issn=0971-8257}}</ref> (2017), ''యే హై చాహతే'' (2019), ''సావి కి సావరి'' (2022) మొదలైనవి ఉన్నాయి. == వ్యక్తిగత జీవితం == ఇందిరా కృష్ణన్ 1971 మార్చి 1న [[మహారాష్ట్ర]]<nowiki/>లోని [[ముంబై]]<nowiki/>లో [[తమిళ భాష|తమిళ]] సంతతికి చెందిన కుటుంబంలో జన్మించింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/indira-krishnan-is-back-again/articleshow/10827078.cms|title=Indira Krishnan is back again|date=2011-11-22|work=The Times of India|access-date=2023-06-19|issn=0971-8257}}</ref> ఆమె భారతీయ చిత్ర దర్శకుడు రాజేష్ రంషినాగేను వివాహం చేసుకుంది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/indira-krishnan-i-will-not-work-with-my-husband/articleshow/52254924.cms|title=Indira Krishnan: I will not work with my husband|date=2016-05-14|work=The Times of India|access-date=2023-06-19|issn=0971-8257}}</ref> == కెరీర్ == === సినిమా === ఇందిరా కృష్ణన్ [[ఒడియా భాష|ఒడియా]] చిత్రం సున పంజూరి (1995)తో అరంగేట్రం చేసింది. ఇందులో ఆమె సిద్ధాంత్ మోహపాత్రతో కలిసి పూజ పాత్రలో నటించింది. ఇది ఆ సంవత్సరంలో సంగీతపరంగా విజయవంతమైన చిత్రంగా నిలిచింది. ఆమె ''త్రిశక్తి'' (1999)లో నటించింది. ఆ తరువాత [[మిధున్ చక్రవర్తి|మిథున్ చక్రవర్తి]] ఆజ్ కా రావన్ (2000) చిత్రంలో చేసింది. అలాగే, ఆమె ''తేరే నామ్'' (2003) తతస్తు (2006) ''చతుర్ సింగ్ టూ స్టార్'' (2011), హాలిడేః ఎ సోల్జర్ ఈజ్ నెవర్ ఆఫ్ డ్యూటీ (2014) వంటి చిత్రాలలో వివిధ పాత్రలు పోషించింది.<ref>{{Cite web|date=2016-01-31|title=Realistic people prefer realistic TV shows: Indira Krishnan|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/realistic-people-prefer-realistic-tv-shows-indira-krishnan/|access-date=2023-06-13|website=The Indian Express|language=en}}</ref> ఆమె తన భర్త రాజేష్ రంషినాగే దర్శకత్వం వహించిన మరాఠీ చిత్రం జానివాలోనూ కనిపించింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movie-reviews/janiva/movie-review/48374852.cms|title=Janiva Movie Review|work=The Times of India|access-date=2024-03-17|issn=0971-8257}}</ref> === టెలివిజన్ === టెలివిజన్ రంగంలో ఆమె ముఖ్యమైన పాత్ర 2000లో డిడి మెట్రోలో కినారే మిల్టే నహీలో పోషించింది. 2001లో, ఆమె [[జీ టీవీ]]<nowiki/>లో ''మంజిలీన్ అపానీ అపానీ'' షోలో నందా పాత్రను పోషించింది, డీడీ నేషనల్ లో ''కహానీ సాత్ ఫెరోన్ కీ'' లో కనిపించింది.<ref>{{Cite web|title=Old is Gold! Veterans Bag Lead Roles in Serials, Films|url=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay?newsID=106145|access-date=2023-06-19|website=www.daijiworld.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Manzilen Apni Apni|url=https://www.tribuneindia.com/2001/20010617/spectrum/tv.htm}}</ref> 2003 నుండి 2010 వరకు, ఆమె ''సారా ఆకాష్'' (2003), ''కభీ ఆయే నా జుదాఈ'' (2003), తుమ్ బిన్ జాఓన్ కహాన్ (2003), ''ఆయుష్మాన్'' (2004), ''కహానీ ఘర్ ఘర్ కీ'' (2005), ఏక్ లడ్కీ అంజానీ సీ (2005), సాథీ రే (2007), వారిస్ (2008), ''రహే తేరా ఆశిర్వాద్'' (2008), రెహ్ నా హై తేరీ పాల్కోం కీ ఛావో మే (2009) లలో ముఖ్యమైన పాత్రలతో ఇలా వివిధ టెలివిజన్ షోలలో నటించింది.<ref>{{Cite web|last=Shyam|first=Kavita|date=2 June 2007|title=Set on fire|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/set-on-fire/articleshow/15712789.cms|access-date=2023-08-10|website=Mumbai Mirror|language=en|archive-date=2023-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230810232636/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/set-on-fire/articleshow/15712789.cms|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title='Krishnaben' Wants to Play Ranbir Kapoor's Mom in Films|url=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=93472}}</ref> 2010లో, ఆమె సోనీ టీవీలో ప్రసారమైన ''కృష్ణబెన్ ఖాఖ్రవాలా'' అనే కార్యక్రమంలో నటించింది, ఇది [[అహ్మదాబాద్]] లోని ప్రసిద్ధ స్నాక్ బ్రాండ్ ఇందూబెన్ ఖాఖ్రవాల్ ఆధారంగా రూపొందించబడింది.<ref>{{Cite web|title=Saying it with Khakhras - Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/saying-it-with-khakhras/719497/|access-date=2023-06-13|website=archive.indianexpress.com}}</ref><ref>{{Cite web|date=2010-11-30|title=The woman who inspired Krishnaben Khakhrawala|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/the-woman-who-inspired-krishnaben-khakhrawala/articleshow/16077940.cms|access-date=2023-06-19|website=[[Mumbai Mirror]]|language=en|archive-date=2023-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230619163356/https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/the-woman-who-inspired-krishnaben-khakhrawala/articleshow/16077940.cms|url-status=dead}}</ref> కృష్ణ రవి పటేల్ గా ఇందిరా టైటిల్ పాత్ర పోషించింది, ఆమె పాత్రకు ప్రశంసలు అందుకుంది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/party-time-for-krishnaben-kahkhrawalas-team/articleshow/8088905.cms|title=Party time for Krishnaben Kahkhrawala's team|date=2011-04-26|work=The Times of India|access-date=2023-06-19|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/indira-krishnan-gets-nicknamed-nana-patekar/articleshow/51494790.cms|title=Indira Krishnan gets nicknamed 'Nana Patekar'|date=2016-03-22|work=The Times of India|access-date=2023-06-19|issn=0971-8257}}</ref> ఆమె ''అఫ్సర్ బితియా'' (2011), ''ఫిరంగి బహు'' (2013) చిత్రాలలో కనిపించింది.<ref>{{Cite web|date=2011-12-14|title=Eves & Odds|url=https://indianexpress.com/article/cities/lucknow/eves-odds/|access-date=2023-08-10|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/indira-krishnan-firangi-bahu-ranjanben-desai/articleshow/25945204.cms|title='I don’t mind playing a saas if the script is good'|date=2013-11-18|work=The Times of India|access-date=2023-06-19|issn=0971-8257}}</ref> 2014లో ఆమె తుమ్ ఐసే హీ రెహ్ నా చిత్రంలో ఒక ముఖ్యమైన పాత్రలో కనిపించింది. 2016లో, ఆమె [[దేవదాసి]] సమాజ జీవితాల ఆధారంగా రూపొందించిన కృష్ణదాసి (2016) లో నటించింది, ఇందులో ఆమె కుముదినీ పాత్రను పోషించింది.<ref>{{Cite web|date=2016-01-20|title=‘Krishnadasi’, a serial based on devdasis’ life, launched|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/krishndasi-a-serial-based-on-devdasis-life-launched/|access-date=2023-08-10|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title='Krishnadasi' co-stars Indira-Chhavi are new BFFs in town|url=https://www.deccanchronicle.com/television/270116/indira-chhavi-the-new-bffs-in-town.html}}</ref> అలాగే, క్యా హాల్, మిస్టర్ పంచల్? (2017) యే హై చాహతే (2019), సావి కి సావరి వంటి వాటిలోనూ ఆమె ప్రదాన పాత్రలు చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/kya-haal-mr-paanchal-to-take-a-time-leap-indira-krishnan-joins-the-cast/articleshow/66178316.cms|title='Kya Haal, Mr Paanchal' to take a time leap; Indira Krishnan joins the cast|date=2018-10-12|work=The Times of India|access-date=2023-06-19|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web|title=Indira Krishna to make mythological debut with 'Mere Sai'|url=https://www.punjabnewsexpress.com/news/news/indira-krishna-to-make-mythological-debut-with-mere-sai-187640|access-date=2023-08-10|website=www.punjabnewsexpress.com|archive-date=2023-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230810232314/https://www.punjabnewsexpress.com/news/news/indira-krishna-to-make-mythological-debut-with-mere-sai-187640|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/exclusive-indira-krishnan-on-playing-vedika-in-saavi-ki-savari-says-my-role-has-uniqueness-and-positivity/articleshow/97143842.cms|title=Exclusive - Indira Krishnan on playing Vedika in Saavi Ki Savari says, "My role has uniqueness and positivity"|date=2023-01-19|work=The Times of India|access-date=2023-06-19|issn=0971-8257}}</ref> == ఫిల్మోగ్రఫీ == === సినిమా === {| class="wikitable sortable" |+ !సంవత్సరం !సినిమా !పాత్ర ! class="unsortable" |గమనిక |- |1995 |''సునా పంజురి'' |పూజ. |[[ఒడియా]] సినిమా |- |1999 |''త్రిశక్తి'' |శివానీ | |- |2000 |''ఆజ్ కా రావణ్'' |శాంతి | |- |2003 |''తేరే నామ్'' |నిర్జార పెద్ద సోదరి | |- | rowspan="2" |2006 |''డెడ్ లైన్: సిర్ఫ్ 24 ఘంటె'' |డాక్టర్ రాణా | |- |''తదాస్తు'' | | |- |2009 |''టీమ్ః ది ఫోర్స్'' | | |- |2011 |''చతుర్ సింగ్ టూ స్టార్'' |సోనియా సోదరి | |- |2014 |''హాలీడే'' |సాయిబాబా తల్లి |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/indira-krishnan-as-sonakshi-sinhas-mother-indira-krishnan-in-bollywood/articleshow/35437470.cms|title=Indira Krishnan to play Sonakshi Sinha’s mother|date=2014-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-08-10|issn=0971-8257}}</ref> |- | rowspan="2" |2015 |''జానీవా'' | |[[మరాఠీ]] సినిమా |- |''హే బ్రో'' | | |- | rowspan="2" |2023 |''అన్లాక్ జిందగి'' | | |- |''[[యానిమల్ (2023 సినిమా)|యానిమల్]]'' |గీతాంజలి తల్లి | |- |} === టెలివిజన్ === {| class="wikitable sortable" |+ !సంవత్సరం !సిరీస్ !పాత్ర !గమనిక !మూలం |- |1997–1998 |''చత్తాన్'' |రిజ్వానా ఫైసల్ ఖాన్ | | |- | rowspan="2" |2000 |''స్వయం ఏక్ ఎహ్సాస్'' | | | |- |''కినారే మిల్టే నహీ'' | | | |- | rowspan="3" |2001 |''మంజిలీన్ అపానీ అపానీ'' |నంద | | |- |''కహానీ సాత్ ఫెరోన్ కీ'' |దీపా శేఖర్ సెహగల్ | | |- |''ఎస్ఎస్హెచ్...కోయి హై'' |గాయత్రి |ఎపిసోడ్ 46 సీజన్ 1 | |- |2003 |''కభీ కభీ'' | | | |- |2003–2004 |''కభీ ఆయే నా జుదాఈ'' |రాధికా అగ్నిహోత్రి | | |- |2003–2005 |''సారా ఆకాష్'' |సుజాతా అభయ్ కొచ్చర్ | | |- |2003–2005 |''తుమ్ బిన్ జౌన్ కహాన్'' |వృందా సుమీత్ మెహ్రా | | |- |2004–2005 |''ఆయుష్మాన్'' | | | |- |2004–2007 |''కేసర్'' |తేజీ | | |- |2005 |''కహానీ ఘర్ ఘర్ కీ'' |అంజనా హర్ప్రీత్ గిల్ | |<ref name="animal">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/indira-krishnan-i-enjoyed-playing-rashmika-mandanas-mother-in-animal-she-is-so-down-to-earth/articleshow/105809388.cms|title=Indira Krishnan: I enjoyed playing Rashmika Mandana's mother in Animal, she is so down-to-earth|date=2023-12-07|work=The Times of India|access-date=2024-01-20|issn=0971-8257}}</ref> |- |2005 |ఏక్ లడ్కీ అంజానీ సి | | |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/nilu-kohli-enjoys-day-out-with-co-actors-usha-bachani-indira-krishnan/articleshow/88279298.cms|title=Nilu Kohli enjoys day out with co-actors Usha Bachani, Indira Krishnan|date=2021-12-14|work=The Times of India|access-date=2023-08-10|issn=0971-8257}}</ref> |- |2005–2006 |''రబ్బా ఇష్క్ నా హోవ్'' |కుషాన్ & వివాన్ అత్త | | |- |2006 |''ఎస్ఎస్హెచ్...కోయి హై'' |మృదులా వరిష్ట్ సానియాల్ |భాగాలు 194-201 | |- |2006 |''సున... హర్ దిల్ కుచ్ కెహ్తా హై'' |శ్రీమతి దివాకర్ | | |- |2006 |''పురబ్ యా పష్చిమ్'' | | | |- |2006–2007 |''సతీ రే'' | | | |- |2007–2009 |''డోలి సజా కే'' |గీతా | | |- |2007–2008 |అర్ధాంగిని |సుష్మితా సేన్ | | |- |2008 |వారిస్ |యశోదా రుద్ర ప్రతాప్ సింగ్ | | |- |2008–2009 |''రహే తేరా ఆశిర్వాద్'' |గురు మాత | | |- |2009–2010 |''రెహ్నా హై తేరి పాల్కాన్ కీ ఛావోన్ మే'' |కదంబరి | | |- |2010–2011 |''కృష్ణబెన్ ఖాఖ్రవాలా'' |కృష్ణ రవి పటేల్ | |<ref name="animal" /> |- |2010 |'' సిఐడి'' |కృష్ణ రవి పటేల్ |ప్రత్యేక ప్రదర్శన | |- |2010 |''తారక్ మెహతా కా ఉల్టా చష్మా'' | |ప్రత్యేక ప్రదర్శన | |- |2011–2012 |''అఫ్సర్ బితియా'' |గంగా తుంటూన్ సింగ్ | | |- |2013–2014 |''ఫిరంగి బహు'' |రంజన్ దేశాయ్ | | |- |2014 |''తుమ్ ఐసే హి రెహ్నా'' |రుక్మిణి కైలాష్ మహేశ్వరి | |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/tum-aise-hi-rehna-kinkshuk-mahajan-and-shefali-sharma-in-lead-roles/articleshow/45043787.cmshttps://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/tum-aise-hi-rehna-kinkshuk-mahajan-and-shefali-sharma-in-lead-roles/articleshow/45043787.cmshttps://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/tum-aise-hi-rehna-kinkshuk-mahajan-and-shefali-sharma-in-lead-roles/articleshow/45043787.cmshttps://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/tum-aise-hi-rehna-kinkshuk-mahajan-and-shefali-sharma-in-lead-roles/articleshow/45043787.cms|title=Tum Aise Hi Rehna: Kinkshuk Mahajan and Shefali Sharma in lead roles|date=2014-12-04|work=The Times of India|access-date=2023-08-10|issn=0971-8257}}</ref> |- |2016 |''కామెడీ నైట్స్ బచావో'' | | |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/colors-fiction-show-actors-face-the-heat-on-comedy-nights-bachao/articleshow/54393538.cms|title=Colors’ fiction show actors face the heat on Comedy Nights Bachao|date=2016-09-18|work=The Times of India|access-date=2023-08-10|issn=0971-8257}}</ref> |- |2016 |కృష్ణదాసి |కృష్ణదాసి కుముదినీ | |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/a-tale-of-three-generations-of-devadasis-begins-tonight-on-tv/articleshow/50705978.cms|title=A tale of three generations of devadasis begins tonight on TV|date=2016-01-25|work=The Times of India|access-date=2023-08-10|issn=0971-8257}}</ref> |- |2017–2019 |''క్యా హాల్, మిస్టర్ పంచల్?'' |ఘాజీబాద్ వాలీ బుఆ | | |- |2019–2022 |''యే హై చాహతే'' |వసుధ శ్రీనివాసన్ | | |- |2022–2023 |''సావి కి సావరి'' |వేదికా దాల్మియా | |<ref name="animal" /> |- |2023-ప్రస్తుతం |''ధ్రువ్ తారా-సమయ్ సాది సే పరే'' |రాజమాతా దుర్గావతి | |<ref name="animal" /> |- |} == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1971 జననాలు]] [[వర్గం:భారతీయ నటీమణులు]] c5azn4n9c9jo20pavhfdm5w155asxxj 0 419729 4956494 4292697 2026-09-12T02:39:44Z Minorax 87348 ([[c:GR|GR]]) [[File:George Cross UK ribbon.png]] → [[File:UK George Cross ribbon.svg]] vva 4956494 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |name=మతీన్ అన్సారీ |image= |caption= |birth_date=1916, డిసెంబరు 15 |death_date=1943, అక్టోబరు 29 (వయసు 26) |birth_place=[[హైదరాబాద్]], [[హైదరాబాద్ రాష్ట్రం]], [[బ్రిటీష్ రాజ్|బ్రిటిష్ ఇండియా]] |death_place=హాంకాంగ్ |nickname= |allegiance=[[బ్రిటీష్ రాజ్|బ్రిటిష్ ఇండియా]] |branch=బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీ |serviceyears= |rank=కెప్టెన్ |unit=7వ రాజ్‌పుత్ రెజిమెంట్ |commands= |battles= |awards=[[Image:UK George Cross ribbon.svg|30px]] జార్జ్ క్రాస్ |relations= |laterwork= }} [[దస్త్రం:Mateen_Ahmed_Ansari.JPG|కుడి|thumb|200x200px| స్టాన్లీ మిలిటరీ స్మశానవాటికలో కెప్టెన్ మతీన్ అహ్మద్ అన్సారీ హెడ్‌స్టోన్]] '''మతీన్ అహ్మద్ అన్సారీ''' జిపి (1916, డిసెంబరు 15<ref>July 1942 Indian Army List</ref> - 1943, అక్టోబరు 29) రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో భారత సైన్యంలోని 5వ బెటాలియన్, 7వ రాజ్‌పుత్ రెజిమెంట్‌కు చెందిన కెప్టెన్, బ్రిటిష్ ఆర్మీ ఎయిడ్ గ్రూప్ సభ్యుడు.<ref name="GCDB">{{Cite web|title=Mateen Ansari, GC|url=http://www.gc-database.co.uk/recipients/AnsariMA.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071116135401/http://www.gc-database.co.uk/recipients/AnsariMA.htm|archive-date=2007-11-16|access-date=2007-12-01|publisher=George Cross database}}</ref> ఇతనికి మరణానంతరం జార్జ్ క్రాస్ లభించింది. పోరాటంలో ధైర్యసాహసాలకు అత్యున్నత [[సంయుక్త రాజ్యం|బ్రిటీష్]] (కామన్వెల్త్ ) పురస్కారం. 1946 ఏప్రిల్ 16 నాటి లండన్ గెజిట్‌కు అనుబంధంగా 'అత్యంత ప్రస్ఫుటమైన శౌర్యానికి' ప్రదానం చేసినట్లు ప్రకటించారు. హాంకాంగ్ యుద్ధం తర్వాత 1941 డిసెంబర్‌లో జపాన్ [[హాంగ్‌కాంగ్|హాంకాంగ్‌ను]] ఆక్రమించినప్పుడు ఇతను ఖైదీగా ఉన్నాడు. ఇతను ప్రిన్స్లీ స్టేట్స్‌లో ఒకదాని పాలకుడితో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడని జపనీయులు కనుగొన్న తర్వాత, వారు బ్రిటిష్ వారి పట్ల తన విధేయతను త్యజించాలని, జైలు శిబిరాల్లోని భారతీయ ఖైదీల శ్రేణులలో అసంతృప్తిని రేకెత్తించాలని డిమాండ్ చేశారు.<ref>{{Cite book|title=Eastern Fortress: A Military History of Hong Kong, 1840-1970|last=Kwong Chi Man|first=Tsoi Yiu Lun|publisher=Hong Kong University Press|year=2014|isbn=9789888208715|pages=231}}</ref><ref name="CWGC">{{Cite web|title=Commonwealth War Graves Commission — casualty details|url=http://www.cwgc.org/find-war-dead/casualty/2815107|access-date=2007-12-01|publisher=[[Commonwealth War Graves Commission]]}} This page gives both 20 October and 29 October as the date of his death. The [http://www.cwgc.org/search/cemetery_reports.aspx?cemetery=49428&mode=1 overall pages] for Stanley Military Cemetery suggest that 29 October is correct</ref> ఇతను నిరాకరించాడు. 1942 మే లో అపఖ్యాతి పాలైన స్టాన్లీ జైలులో పడవేయబడ్డాడు, అక్కడ ఇతను ఆకలితో, క్రూరంగా హింసించబడ్డాడు. మా టౌ చుంగ్ క్యాంప్‌లో కూడా నిర్వహించబడింది, అక్కడ ఇతను సహకార [[ఆజాద్ హింద్ ఫౌజ్|ఇండియన్ నేషనల్ ఆర్మీ]] కోసం జపాన్ రిక్రూటింగ్ పనిని ఎదుర్కోవడానికి ప్రయత్నాలను వెచ్చించాడు. జైలు శిబిరాలకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఇతను బ్రిటిష్ వారికి విధేయతతో స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, ఇతను మళ్లీ స్టాన్లీ జైలులో ఖైదు చేయబడ్డాడు, అక్కడ ఇతను ఐదు నెలలు ఆకలితో, హింసించబడ్డాడు. ఇతను అసలు శిబిరానికి తిరిగి వచ్చాడు, అక్కడ ఇతను బ్రిటీష్ వారికి విధేయతను కొనసాగించాడు. ఇతర ఖైదీల నుండి తప్పించుకునే ప్రయత్నాలను నిర్వహించడానికి కూడా సహాయం చేశాడు.<ref name="CWGC" /> ఇతనికి మరణశిక్ష విధించబడింది, ముప్పై మందికి పైగా ఇతర బ్రిటీష్, చైనీస్, భారతీయ ఖైదీలతో పాటు 29 అక్టోబర్ 1943న శిరచ్ఛేదం చేయబడింది.<ref name="CWGC" /> ఇతను హాంకాంగ్‌లోని స్టాన్లీ మిలిటరీ స్మశానవాటికలో ఖననం చేయబడ్డాడు.<ref>{{Cite web|last=Stephen Stratford|title=Military history website|url=http://www.stephen-stratford.co.uk/jap_pows.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012170348/http://stephen-stratford.co.uk/jap_pows.htm|archive-date=2007-10-12|access-date=2007-12-01}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బాహ్య లింకులు == * [http://www.cwgc.org/find-war-dead/casualty/2815107/ANSARI,%20MATREEN%20AHMED CWGC: మతీన్ అన్సారీ] {{Authority control}} [[వర్గం:1943 మరణాలు]] [[వర్గం:1916 జననాలు]] [[వర్గం:బ్రిటిషు ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు]] 15ohvpyizbpk20t4e4pzjv7oawy8dbd 0 419839 4956495 4293520 2026-09-12T02:39:46Z Minorax 87348 ([[c:GR|GR]]) [[File:George Cross UK ribbon.png]] → [[File:UK George Cross ribbon.svg]] vva 4956495 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |name=అబ్దుల్ రెహమాన్ |honorific_suffix= |image= |caption= |birth_date=1921 |death_date= {{death date and given age|1946|2|22|23–24|df=y}} |birth_place= సాహివాల్, [[పాకిస్తాన్]] |death_place= క్లెటెక్, [[జావా దీవి|జావా]], డచ్ ఈస్ట్ ఇండీస్ |allegiance= {{flag|British India}} |branch= {{army|British India}} |serviceyears= |rank= హవల్దార్ |unit= 3వ బెటాలియన్, 9వ జాట్ రెజిమెంట్ |battles= [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] |awards= [[Image:UK George Cross ribbon.svg|30px]] జార్జ్ క్రాస్ మిలిటరీ మెడల్ |relations= |laterwork= }} హవల్దార్ '''అబ్దుల్ రెహమాన్''' (1921-[[1946]], [[ఫిబ్రవరి 22]]) బ్రిటీష్ ఇండియన్ ఆర్మీకి చెందిన ఒక సైనికుడు, అతను మరణానంతరం జార్జ్ క్రాస్‌ను పొందాడు, ఇది యుద్ధంలో లేని ధైర్యసాహసాలకు అత్యున్నత [[సంయుక్త రాజ్యం|బ్రిటీష్]] (కామన్వెల్త్ ) అవార్డు. [[జావా దీవి|జావాలోని]] క్లెటెక్‌లో1946, ఫిబ్రవరి 22న కాలిపోతున్న వాహనం నుండి మరో ముగ్గురిని రక్షించేటప్పుడు అతను చూపిన శౌర్యానికి అతనికి ఈ అవార్డు లభించింది. అతను 9వ జాట్ రెజిమెంట్ 3వ బెటాలియన్‌తో పనిచేస్తున్నాడు, ఇది రోమ్మెల్ దళాలకు వ్యతిరేకంగా కౌల్డ్రాన్ యుద్ధంలో పోరాడి ఇంఫాల్ వద్ద చర్యను చూసింది. అతని జిసి అవార్డు 1945, సెప్టెంబరు 10 నాటి లండన్ గెజిట్‌లో ప్రకటించబడింది.<ref name="GCDB">{{Cite web|title=Abdul Rahman, GC|url=http://www.gc-database.co.uk/recipients/RahmanA.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071116141712/http://www.gc-database.co.uk/recipients/RahmanA.htm|archive-date=16 November 2007|access-date=18 November 2007|publisher=George Cross database}}</ref> అతని ఇంటిపేరు కొన్నిసార్లు "రెహ్మాన్" అని వ్రాయబడుతుంది. అబ్దుల్ రెహ్మాన్ 1944లో బర్మాలో సైనిక పతకాన్ని కూడా గెలుచుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Page 3504 &#124; Supplement 36627, 25 July 1944 &#124; London Gazette &#124; the Gazette|url=https://www.thegazette.co.uk/London/issue/36627/supplement/3504}}</ref><ref>{{Cite web|title=Abdul Rahman GC - victoriacross|url=http://www.vconline.org.uk/abdul-rahman-gc/4589417585|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914014640/http://www.vconline.org.uk/abdul-rahman-gc/4589417585|archive-date=2019-09-14|website=www.vconline.org.uk}} </ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{Authority control}} [[వర్గం:1946 మరణాలు]] [[వర్గం:1921 జననాలు]] 8vm1sqrja1o4wm190gm7clhnudunbgl 0 422261 4956602 4316092 2026-09-12T07:10:34Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:గుండె]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:గుండె జబ్బులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956602 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = వెంట్రిక్యులర్ ఫిబ్రిలేషన్ | synonym = వి.ఎఫ్. | image = Ventricular_fibrillation.png | image_size = | image_thumbtime = | alt = | caption = వెంట్రిక్యులర్ ఫిబ్రిలేషన్ చూపిస్తున్న ఇ .సి.జి. | pronounce = | specialty = కార్డియాలజీ | symptoms = గుండె పోటు, దడ, స్పృహ కోల్పోవడం, నాడి అందదు | complications = | onset = | duration = | types = | causes = కొరోనరీ హార్ట్ డిసీస్, వాల్వ్యులర్ హార్ట్ డిసీస్, కార్డియోమయోపతి, బ్రుగడా సిండ్రోమ్, లాంగ్ క్యూ.టి. సిండ్రోమ్ లేదా ఎలక్ట్రిక్ షాక్ లేదా ఇంట్రాక్రేనియల్ రక్తస్రావము | risks = | diagnosis = ఎలెక్ట్రాకార్డియోగ్రామ్ (ఇసిజి) | differential = టోర్సాడెస్ డి పాయింట్స్ | prevention = | treatment = కార్డియోపల్మోనరీ పునరుజ్జీవనం (సి.పి.ఆర్) | medication = ఎపినెఫ్రిన్ లేదా అమియోడారోన్ | prognosis = మనుగడ రేట్లు సుమారు 17% కాగా ఆసుపత్రిలో ఇది 46%. | frequency = గుండె పోటు ఉన్న 10% మందిలో ప్రారంభంలో ఈ వెంట్రిక్యులర్ ఫిబ్రిలేషన్ పరిస్థితి కనిపిస్తుంది | deaths = }} '''వెంట్రిక్యులర్ ఫిబ్రిలేషన్''' (V-fib లేదా VF) అనేది గుండె జఠరికలలో [[రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ|రక్త ప్రసరణ]] సాధారణంగా జరుగకుండా కంపించడము వలన ఏర్పడిన అసాధారణ (గుండె) లయ. <ref name="Bal2016">{{Cite paper|title=Ventricular Tachycardias: Characteristics and Management.}}</ref> గుండెలో నాలుగు గదులుంటాయి. పైన రెండు గదులలో గుడ్ లయ తప్పడాన్ని ఏట్రియల్ ఫిబ్రిలేషన్ లేదా ఏ.ఎఫ్. అంటారు. గుండె క్రింద రెండు గదులలో గుండె వేగం పెరిగినప్పుడు వెంట్రిక్యూలర్ ఫిబ్రిలేషన్ (వి.ఎఫ్. ) అంటారు.<ref name=":1">{{Cite news|title=గుప్పెడంత గుండె పై ఉప్పెనంత ఒత్తిడి|last=డా.గుడపాటి|first=రమేష్|date=2024-09-14|work=ఈనాడు}}</ref> కొరోనరీ గుండె జబ్బులు, వాల్వ్యులర్ గుండె జబ్బులు, కార్డియోమయోపతి, బ్రుగడా సిండ్రోమ్, లాంగ్ క్యూ.టి. సిండ్రోమ్ లేదా ఎలక్ట్రిక్ షాక్ లేదా ఇంట్రాక్రానియల్ రక్తస్రావము కారణంగా వెంట్రిక్యులర్ ఫిబ్రిలేషన్ సంభవించవచ్చు.<ref name="NIH2011">{{Cite web|date=July 1, 2011|title=Types of Arrhythmia|url=http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/arr/types|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150607165144/http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/arr/types|archive-date=7 June 2015|access-date=7 September 2016|website=NHLBI}}</ref><ref name="Bal2016" /><ref>{{Cite book|last=Barash|first=Paul G.|title=Clinical Anesthesia|date=2009|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|isbn=9780781787635|page=168|url=https://books.google.ca/books?id=-YI9P2DLe9UC&pg=PA168|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808234336/https://books.google.ca/books?id=-YI9P2DLe9UC&pg=PA168|archive-date=2017-08-08}}</ref> ఎలెక్ట్రాకార్డియోగ్రామ్ (ఇసిజి) ద్వారా రోగ నిర్ధారణ జరుగుతుంది.<ref name="Bal2016" /> ఒక ముఖ్యమైన రోగనిర్ధారణ ఏమంటే టోర్సాడెస్ డి పాయింట్స్ (నిర్దుష్టమైన [[గుండె]] అసాధారణమైన లయ). ఒత్తిడి అధికంగా ఉన్నప్పుడు గుండె లయ వి.ఎఫ్.లో నిముషానికి 300 పైగా పెరుగవచ్చు. గుండె కొట్టుకోవడం ఆగే ప్రమాదం ఉంటుంది. <ref name=":1" /> చికిత్సలో [[హృదయశ్వాసకోశ పునరుజ్జీవనం|కార్డియోపల్మోనరీ పునరుజ్జీవనం]] (సి.పి.ఆర్ - cardiopulmonary resuscitation ) ఇంకా డీఫిబ్రిలేషన్ ఉంటుంది.<ref name="AHA2015Part1">{{Cite paper|title=Part 1: Executive Summary: 2015 American Heart Association Guidelines Update for Cardiopulmonary Resuscitation and Emergency Cardiovascular Care.|date=3 November 2015}}</ref> ప్రారంభ చికిత్సలు ప్రభావవంతంగా లేకపోతే ఎపినెఫ్రిన్ లేదా అమియోడారోన్ మందులు ఉపయోగిస్తారు.<ref name="Bal2016" /> 'అరిథ్మియా' ను గుర్తించినప్పుడు ఆసుపత్రి నుండి బయటపడిన వారిలో మనుగడ రేట్లు సుమారు 17% కాగా ఆసుపత్రిలో ఇది 46%.<ref name="OHCA2010">{{Cite paper|title=Global incidences of out-of-hospital cardiac arrest and survival rates: Systematic review of 67 prospective studies.|date=November 2010}}</ref><ref name="Bal2016" /> == ఇవి కూడా చూడండి == # [[గుండె]] # [[గుండెపోటు]] # [[ఎట్రియల్ ఫిబ్రిలేషన్]] == సూచనలు == <references /> [[Category:రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ]] [[వర్గం:గుండె జబ్బులు]] 46azyipr4gjo2klz9i9j0uz085tobxx 0 422268 4956603 4346779 2026-09-12T07:11:07Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:గుండె]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:గుండె జబ్బులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956603 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = ఎట్రియల్ ఫిబ్రిలేషన్ | synonym = కర్ణిక దడ | image = RapidAFib150 (cropped).jpg | image_size = | image_thumbtime = | alt = | caption = ఎలక్ట్రో కార్డియోగ్రామ్ V4, V5 హృదయ స్పందనల క్రమరహిత విరామాలు | pronounce = | specialty = కార్డియాలజీ | symptoms = గుండె దడ, మూర్ఛ, తేలికపాటి తలనొప్పి, శ్వాస ఆడకపోవడం లేదా ఛాతీ నొప్పి | complications = స్ట్రోక్ | onset = 50 సంవత్సరాల పైన | duration = | types = | causes = | risks = అధిక రక్తపోటు, కవాట గుండె జబ్బులు, గుండె వైఫల్యం, కొరోనరీ ఆర్టరీ వ్యాధి, కార్డియోమయోపతి, పుట్టుకతో వచ్చే గుండె జబ్బులు, సి. ఓ. పి. డి, ఊబకాయం స్లీప్ అప్నియా, అధిక మద్యపానం, పొగాకు ధూమపానం, డయాబెటిస్ మెల్లిటస్, థైరోటాక్సికోసిస్ | diagnosis = నాడి, ఎలెక్ట్రోకార్డియోగ్రామ్ (ECG) | differential = | prevention = | treatment = బరువు తగ్గడం, శారీరక శ్రమ, మద్యం తాగడం తగ్గించడం వంటి ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలి మార్పులు | medication = | prognosis = | frequency = 2.5% అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో , 0.5% అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో | deaths = 193,300 }} కర్ణిక దడ (ఎ.ఎఫ్. లేదా ఎ.ఫైబిల్) అనేది గుండె కర్ణికల వేగవంతముగా క్రమరహితంగా కంపించడము వలన గుండె లయ (ఆర్రిథమియా) అసాధారణంగా ఏర్పడుతుంది.<ref>{{Cite web|title=Heart Disease Other Related Conditions|url=https://www.cdc.gov/heartdisease/other_conditions.htm|website=cdc.gov|access-date=19 February 2015|date=3 September 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150214234446/http://www.cdc.gov/heartdisease/other_conditions.htm|archive-date=14 February 2015}}</ref> ప్రారంభంలో ఇది తరచుగా స్వల్ప కాలం అసాధారణముగా కంపిస్తుంది. ఇది కాలక్రమేణా ఎక్కువగా లేదా నిరంతరంగా మారుతుంది.<ref name="Zoni20142">{{cite journal|last1=Zoni-Berisso|first1=M|last2=Lercari|first2=F|last3=Carazza|first3=T|last4=Domenicucci|first4=S|title=Epidemiology of atrial fibrillation: European perspective.|journal=Clinical Epidemiology|date=2014|volume=6|pages=213–20|pmid=24966695|doi=10.2147/CLEP.S47385|pmc=4064952}}</ref> ఇది కర్ణిక కంపించడం (AFL - Atrial Flutter) వంటి ఇతర రకాల అరిథ్మియాగా కూడా ప్రారంభమవుతుంది, తరువాత అది ఎ.ఎఫ్.గా మారుతుంది. <ref name="Bun20152">{{cite journal|last1=Bun|first1=Sok-Sithikun|last2=Latcu|first2=Decebal Gabriel|last3=Marchlinski|first3=Francis|last4=Saoudi|first4=Nadir|title=Atrial flutter: more than just one of a kind|journal=European Heart Journal|publisher=Oxford University Press (OUP)|volume=36|issue=35|date=2 April 2015|issn=0195-668X|pmid=25838435|doi=10.1093/eurheartj/ehv118|pages=2356–2363|doi-access=free}}</ref> గుండెలో నాలుగు గదులుంటాయి. పైన రెండు గదులలో గుడ్ లయ తప్పడాన్ని ఏట్రియల్ ఫిబ్రిలేషన్ లేదా ఏ.ఎఫ్. అంటారు. గుండె క్రింద రెండు గదులలో గుండె వేగం పెరిగినప్పుడు వెంట్రిక్యూలర్ టెకికార్డియా, వెంట్రిక్యూలర్ ఫిబ్రిలేషన్ (వి.ఎఫ్. ) వంటి సమస్యలు ఏర్పడుతాయి.<ref name=":1">{{Cite news|title=గుప్పెడంత గుండె పై ఉప్పెనంత ఒత్తిడి|last=డా.గుడపాటి|first=రమేష్|date=2024-09-14|work=ఈనాడు}}</ref> == లక్షణాలు == తరచుగా ఈ దడ వచ్చినప్పుడు లక్షణాలు ఉండవు.<ref name="Mun20142">{{cite journal|last1=Munger|first1=TM|last2=Wu|first2=LQ|last3=Shen|first3=WK|title=Atrial fibrillation.|journal=Journal of Biomedical Research|date=January 2014|volume=28|issue=1|pages=1–17|pmid=24474959|doi=10.7555/JBR.28.20130191|pmc=3904170}}</ref> అప్పుడప్పుడు గుండె దడ, మూర్ఛ, తేలికపాటి తలనొప్పి, నీరసము, కళ్ళు చీకట్లు కమ్మడం , కళ్ళు తిరగడం , ఆయాసం, [[ఆయాసం|శ్వాస ఆడకపోవడం]] లేదా ఛాతీ నొప్పి ఉండవచ్చు.<ref name=":1" /><ref name="Gray2010">{{Cite book|last=Gray|first=David|title=Chamberlain's Symptoms and Signs in Clinical Medicine: An Introduction to Medical Diagnosis|year=2010|publisher=Hodder Arnold|location=London|isbn=9780340974254|pages=[https://books.google.com/books?id=IXynWiryyjoC&pg=PA70 70–71]|edition=13th}}</ref> ఈ వ్యాధి [[హృదయ వైఫల్యం|గుండె వైఫల్యం]], [[చిత్త భ్రంశం (డెమెన్షియా)|చిత్తవైకల్యం]], స్ట్రోక్ ప్రమాదాన్ని పెంచుతుంది.<ref>{{cite book|editor1=Richard D. Urman|editor2=Linda S. Aglio|editor3=Robert W. Lekowski|title=Essential clinical anesthesia review : keywords, questions and answers for the boards|date=2015|isbn=9781107681309|page=480|url=https://books.google.com/books?id=VJzWBQAAQBAJ&pg=PA480|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170908144250/https://books.google.com/books?id=VJzWBQAAQBAJ&pg=PA480|archivedate=8 September 2017}}</ref> ఇది ఒక రకమైన సూప్రావెంట్రిక్యులర్ టెకికార్డియా (గుండె ఎగువ భాగంలో విద్యుత్ చర్య సరిగ్గా లేని కారణంగా గుండె లయ క్రమరహితంగా ఉండడము ఉత్పన్నమవుతుంది).<ref name=":0">{{Cite book|editor-last=Richard D. Urman|editor-last2=Linda S. Aglio|editor-last3=Robert W. Lekowski|title=Essential clinical anesthesia review : keywords, questions and answers for the boards|date=2015|isbn=9781107681309|page=480|url=https://books.google.com/books?id=VJzWBQAAQBAJ&pg=PA480|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908144250/https://books.google.com/books?id=VJzWBQAAQBAJ&pg=PA480|archive-date=8 September 2017}}</ref> ఎ.ఎఫ్.ఉన్నవారిలో ఒక్కొక్కసారి గుండె గదులలో రక్తం గడ్డ కట్టడం సంభవించడం , ఈ రక్తం మెదడుకు చేరి [[పక్షవాతం]] రావడం, కాళ్లకు చేరి గాంగ్రీన్ రావడం వంటి పరిస్థితులు ఉంటాయి.<ref name=":1" /> == కారణాలు == అధిక రక్తపోటు, కవాట గుండె జబ్బులు ఎ.ఎఫ్.కి అత్యంత సాధారణ ప్రమాద కారకాలు <ref name="Anu2014" /><ref name="Ng2013">{{Cite paper|title=Review of epidemiology and management of atrial fibrillation in developing countries.|date=10 September 2013}}</ref> గుండె సంబంధిత ఇతర ప్రమాద కారకాలలో గుండె వైఫల్యం, [[హృద్ధమనుల వ్యాధి|కొరోనరీ ఆర్టరీ వ్యాధి]], కార్డియోమయోపతి, పుట్టుకతో వచ్చే గుండె జబ్బులు ఉన్నాయి.<ref name="Anu2014">{{Cite paper|title=Risk Factors and Genetics of Atrial Fibrillation.|date=November 2014}}</ref> అభివృద్ధి చెందుతున్న ప్రపంచంలో, కవాట గుండె జబ్బు తరచుగా [[రుమాటిక్ జ్వరం]] ఫలితంగా సంభవిస్తుంది.<ref name="Kna2013" /> ఊపిరితిత్తుల సంబంధిత ప్రమాద కారకాలలో సి.ఓ.పి.డి, [[స్థూల కాయం|ఊబకాయం]] [[నిద్రలో శ్వాసకు అంతరాయాలు|స్లీప్ అప్నియా]] ఉన్నాయి.<ref name="Mun20142" /> ఇతర కారణాలలో అధిక మద్యపానం, పొగాకు ధూమపానం, [[మధుమేహం|డయాబెటిస్ మెల్లిటస్]], థైరోటాక్సికోసిస్ వంటివి ఉన్నాయి.<ref name="Kna2013">{{Cite paper|title=Insights into atrial fibrillation.|date=April 2013}}</ref> వృత్తి పరమైన ఒత్తిడి ఎదుర్కొంటున్న వారిలో ఏ.ఎఫ్. ముప్పు అధికమని అమెరికన్ హార్ట్ అసోసియేషన్ నిర్వహించిన అధ్యయనాలలో వెల్లడయింది . సాధారణంగా గుండె కొట్టుకునే వేగం నిముషానికి 60 నుంచి 100 సార్లు ఉండగా ఏ.ఎఫ్. లో గుండె లయ 180 నుంచి 200 సార్లకు పెరగవచ్చు.<ref name=":1" /> == నిర్ధారణ == అయితే, సగం కేసులు ఈ ప్రమాదాలతో సంబంధం కలిగి ఉండవు.<ref name="Mun20142" /> ఆరోగ్య నిపుణులు నాడిని చూసి ఎ.ఎఫ్. ని అనుమానించగలరు. ఇంకా ఎలెక్ట్రోకార్డియోగ్రామ్ (ECG) కొలమానాలు, 2డి ఎఖో ను అన్వయించడం ద్వారా రోగ నిర్ధారణను చేస్తారు. ఒక సాధారణ ECG లో ఎ.ఎఫ్. ఉన్నప్పుడు P తరంగాలు క్రమరహిత వెంట్రిక్యులర్ కంపనను చూపదు<ref name="Ferg2013">{{Cite paper|title=Atrial fibrillation: stroke prevention in focus}}</ref> హోల్టర్ టెస్ట్ (ఒక పరికరాన్ని గుండెకి అనుసంధానం చేసి శరీరం పైభాగంలో అమర్చుతారు. ఇది రోజులో గుండె కొట్టుకునే విధానాన్ని నమోదు చేస్తుంది. కొందరిలో ఒక రోజునుంచి, ఒకటి, రెండు వారాలు కూడా పరీక్ష చేస్తారు) ద్వారా నిర్ధారిస్తారు.<ref name=":1" /> == నివారణ, చికిత్స == ఊబకాయం ఉన్నవారిలో బరువు తగ్గడం, శారీరక శ్రమ పెంచుకోవడం, [[ఇథనాల్|మద్యం]] తాగడం తగ్గించడం వంటి ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలి మార్పులు, వ్యాయామం , సరిఅయిన నిద్ర, కర్ణిక దడ ప్రమాదాన్ని తగ్గిస్తాయి. దడ సంభవిస్తే దాని ఉధృతాన్ని తగ్గిస్తాయి.<ref name="Chung20202">{{cite journal|last1=Chung|first1=MK|last2=Eckhardt|first2=LL|last3=Chen|first3=LY|last4=Ahmed|first4=HM|last5=Gopinathannair|first5=R|last6=Joglar|first6=JA|last7=Noseworthy|first7=PA|last8=Pack|first8=QR|last9=Sanders|first9=P|last10=Trulock|first10=KM|last11=American Heart Association Electrocardiography and Arrhythmias Committee and Exercise Cardiac Rehabilitation, and Secondary Prevention|last12=Committee of the Council on Clinical Cardiology|last13=Council on Arteriosclerosis, Thrombosis and Vascular Biology|last14=Council on Cardiovascular and Stroke Nursing|last15=Council on Lifestyle and Cardiometabolic Health|title=Lifestyle and Risk Factor Modification for Reduction of Atrial Fibrillation: A Scientific Statement From the American Heart Association|journal=Circulation|date=March 2020|volume=141|issue=16|pages=e1-23|doi=10.1161/CIR.0000000000000748|pmid=32148086|doi-access=free}}</ref> ఎ.ఎఫ్. లో గుండె రేటు ఒక సాధారణ నియంత్రణ స్థాయికి లేదా సాధారణ సైనస్ లయ స్థాయికి (లయ నియంత్రణ అని పిలుస్తున్నారు) మార్చడానికి మందులుతో చికిత్స చేస్తారు.<ref name=":0" /> ఎలక్ట్రికల్ కార్డియోవర్షన్ ఎ.ఎఫ్. ను సాధారణ గుండె లయగా మార్చగలదు. వ్యక్తి అస్థిరంగా ఉంటే అత్యవసర పరిస్థితిలో తరచుగా ఉపయోగిస్తారు.<ref>{{cite journal|last1=Oishi|first1=ML|last2=Xing|first2=S|title=Atrial fibrillation: management strategies in the emergency department.|journal=Emergency Medicine Practice|date=February 2013|volume=15|issue=2|pages=1–26; quiz 27|pmid=23369365}}</ref> రేడియో అబ్లేషన్ ప్రక్రియతో కొంతమందిలో పునరావృతమవడాన్ని నిరోధించవచ్చు .<ref>{{cite journal|last1=Amerena|first1=JV|last2=Walters|first2=TE|last3=Mirzaee|first3=S|last4=Kalman|first4=JM|title=Update on the management of atrial fibrillation.|url=https://archive.org/details/sim_medical-journal-of-australia_2013-11-04_199_9/page/592|journal=The Medical Journal of Australia|date=4 November 2013|volume=199|issue=9|pages=592–97|pmid=24182224|doi=10.5694/mja13.10191|doi-access=free}}</ref> స్ట్రోక్ ప్రమాదం తక్కువగా ఉన్నవారికి, ఎ.ఎఫ్. కి రక్తం పలుచబడటం అవసరం లేదు, అయితే కొంతమంది ఆరోగ్య సంరక్షకులు [[ఆస్పిరిన్]] లేదా గడ్డకట్టడం నిరోధించే మందులను సూచిస్తారు. ప్రమాదం తక్కువ ఉన్నవారికి, నిపుణులు సాధారణంగా గడ్డకట్టే మందులను సిఫార్సు చేస్తారు.<ref name="Free20163">{{cite journal|last1=Freedman|first1=B|last2=Potpara|first2=TS|last3=Lip|first3=GY|s2cid=5578741|title=Stroke prevention in atrial fibrillation.|journal=Lancet|date=20 August 2016|volume=388|issue=10046|pages=806–17|doi=10.1016/S0140-6736(16)31257-0|pmid=27560276}}</ref> గడ్డకట్టడం నిరోధించే మందులలో [[వార్ఫరిన్]], ఎపిక్సాబాన్ ఉన్నాయి .<ref>{{Cite web|title=[146] Apixaban is safer and more effective than rivaroxaban for non-valvular atrial fibrillation|url=https://www.ti.ubc.ca/2024/02/12/146-apixaban-is-safer-and-more-effective-than-rivaroxaban-for-non-valvular-atrial-fibrillation/?utm_medium=email&utm_campaign=TL-146&utm_source=Envoke-All-TI-Letter-Subscribers-with-valid-email&utm_term=Apixaban-is-safer-and-more-effective-than-rivaroxaban-for-no|publisher=Therapeutics Initiative|access-date=24 March 2024|language=en-CA|date=12 February 2024|archive-date=27 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240327033854/https://www.ti.ubc.ca/2024/02/12/146-apixaban-is-safer-and-more-effective-than-rivaroxaban-for-non-valvular-atrial-fibrillation/|url-status=live}}</ref> చాలా మందికి స్ట్రోక్ వచ్చే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటుంది .<ref name="2016ESC2">{{cite journal|last1=Kirchhof|first1=Paulus|last2=Benussi|first2=Stefano|title=2016 ESC Guidelines for the management of atrial fibrillation developed in collaboration with EACTS|journal=European Heart Journal|date=27 August 2016|volume=37|issue=38|pages=2893–962|doi=10.1093/eurheartj/ehw210|pmid=27567408|doi-access=free}}</ref> ఈ మందులు స్ట్రోక్ ప్రమాదాన్ని తగ్గించినప్పటికీ, అవి [[రక్తస్రావం|పెద్ద రక్తస్రావం]] రేట్లను పెంచుతాయి .<ref name="Stein20142">{{cite journal|last1=Steinberg|first1=BA|last2=Piccini|first2=JP|title=Anticoagulation in atrial fibrillation.|journal=BMJ (Clinical Research Ed.)|date=14 April 2014|volume=348|page=g2116|pmid=24733535|doi=10.1136/bmj.g2116|pmc=4688652}}</ref> == ప్రాబల్యం == అత్యంత సాధారణంగా ప్రభావితమయే కర్ణిక దడ అనేది గుండె తీవ్రమైన అసాధారణ లయ, 2020 నాటికి, ప్రపంచవ్యాప్తంగా 33 మిలియన్లకు పైగా ప్రజలను ప్రభావితం చేసింది.<ref name="Mun2014">{{Cite paper|title=Atrial fibrillation.|date=January 2014}}</ref><ref name="Chung2020">{{Cite paper|title=Lifestyle and Risk Factor Modification for Reduction of Atrial Fibrillation: A Scientific Statement From the American Heart Association|date=March 2020}}</ref> 2014 నాటికి, ఇది యూరప్, ఉత్తర అమెరికా జనాభాలో 2 నుండి 3% మందిని ప్రభావితం చేసింది.<ref name="Zoni2014">{{Cite paper|title=Epidemiology of atrial fibrillation: European perspective.|date=2014}}</ref> ఇది 2005 నాటికి జనాభాలో 0.40% నుండి 1% కు పెరిగింది.<ref name="AHA2006">{{Cite paper|title=ACC/AHA/ESC 2006 Guidelines for the Management of Patients with Atrial Fibrillation: a report of the American College of Cardiology/American Heart Association Task Force on Practice Guidelines and the European Society of Cardiology Committee for Practice Guidelines (Writing Committee to Revise the 2001 Guidelines for the Management of Patients With Atrial Fibrillation): developed in collaboration with the European Heart Rhythm Association and the Heart Rhythm Society}}</ref> అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో 0.6% మంది పురుషులు, 0.4% మంది మహిళలు ప్రభావితమవుతున్నారు. ఎ.ఎఫ్.తో ఉన్న వ్యక్తులు 50 ఏళ్లలోపు వారు 0.01%, 60 నుండి 70 సంవత్సరాల మధ్య 4% ఇంకా 80 ఏళ్ల వయస్సులో 14% శాతం ప్రభావితం అయ్యారు.<ref name="Zoni2014" /> దీని ఫలితంగా 2015 లో 193,300 మరణాలు సంభవించాయి, 1990 లో 29,000 పైగా.<ref name="GBD2015De">{{Cite paper|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|date=8 October 2016}}</ref><ref name="GDB2013">{{Cite paper|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990–2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013.|date=17 December 2014}}</ref> ఎ.ఎఫ్. మొట్టమొదటి నివేదిక 1749లో జీన్-బాప్టిస్ట్ డి సెనాక్ ఇచ్చాడు. 1909లో ECG ద్వారా దీనిని నమోదు చేసిన మొదటి వైద్యుడు థామస్ లూయిస్.<ref name="Mun2014" /> == మందులు == * [[ఇబుటిలైడ్]] == ఇవి కూడా చూడండి == # [[గుండె]] # [[గుండెపోటు]] # [[వెంట్రిక్యులర్ ఫిబ్రిలేషన్]] == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:గుండె జబ్బులు]] [[వర్గం:రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ]] r5m5n67r50kcuc7gakv0n2okhlboa9n 0 425215 4956579 4794451 2026-09-12T06:42:42Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:13వ మహారాష్ట్ర శాసనసభ]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:మహారాష్ట్ర 13వ శాసనసభ]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956579 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislative term |name= మహారాష్ట్ర 13వ శాసనసభ |chamber2_leader6_type=[[మహారాష్ట్ర శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా|ప్రతిపక్ష నాయకుడు]] |chamber2_leader2_type= [[మహారాష్ట్ర శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా|డిప్యూటీ స్పీకర్]] |chamber2_leader2='''విజయరావు భాస్కరరావు ఆటి'''(శివసేన) |chamber2_leader3_type= [[మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]] |chamber2_leader3='''[[దేవేంద్ర ఫడ్నవిస్]]''' |chamber2_leader5_type= [[మహారాష్ట్ర శాసనసభ నాయకుల జాబితా|సభ నాయకుడు]] |chamber2_leader5='''[[దేవేంద్ర ఫడ్నవిస్]]''' |chamber2_leader6='''[[విజయ్ నామ్‌దేవ్‌రావ్ వాడెట్టివార్]]'''([[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]) |chamber2_leader1_type= [[మహారాష్ట్ర శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా|స్పీకర్]] |chamber1=సార్వభౌమాధికారం |chamber1_image=|chamber1_image_size= |chamber1_alt= |membership1= |control1= |chamber1_leader1_type=[[మహారాష్ట్ర గవర్నర్ల జాబితా|గవర్నర్]] |chamber2_leader1='''[[హరిభౌ బగాడే]]'''([[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]) |control2='''[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|ఎన్‌డీఏ]]''' |government=''' [[మొదటి ఫడ్నవీస్ మంత్రివర్గం]]''' |before= [[మహారాష్ట్ర 12వ శాసనసభ]] |after= [[మహారాష్ట్ర 14వ శాసనసభ]] |image=Vidhan Bhavan aerial view.jpg |image_size=250px|caption='''మహారాష్ట్ర విధానసభ ముంబై''' |body='''[[మహారాష్ట్ర శాసనసభ]]'''|election='''[[2014 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు]]''' |opposition=|membership2=288|term_start=15 అక్టోబర్ 2014 |term_end=|website=<!-- {{URL|example.com}} --> |chamber2= |హౌస్ ఆఫ్ ది పీపుల్ |chamber2_image=2014 Maharashtra Vidhan Sabha.svg |chamber2_image_size=350px|chamber2_alt= |chamber1_leader1=*'''[[సి.హెచ్.విద్యాసాగర్ రావు|సి.విద్యాసాగర్ రావు]]''' *'''[[భగత్ సింగ్ కొష్యారి]]''' }} మహారాష్ట్ర 13వ శాసనసభ సభ్యులు 2014 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికల సమయంలో ఎన్నికయ్యారు, ఫలితాలు 2014 అక్టోబరు 19న ప్రకటించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|last=Iqbal|first=Aadil Ikram Zaki|title=Maharashtra Assembly Election Results 2014: With 122 seats won, BJP looks to restore alliance with Shiv Sena {{!}} India.com|url=https://www.india.com/news/india/maharashtra-assembly-election-results-2014-with-122-seats-won-bjp-looks-to-restore-alliance-with-shiv-sena-176393/|access-date=2022-03-18|website=www.india.com|language=en}}</ref> ఈ ఎన్నికలలో భారతీయ జనతా పార్టీ 288 సీట్లలో 122 సీట్లతో అతిపెద్ద పార్టీగా ఎన్నికైంది, శివసేన 63 సీట్లతో రెండవ అతిపెద్ద పార్టీగా ఎన్నికైంది. దేవేంద్ర ఫడ్నవిస్ మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా మొదట్లో నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ నుండి బయటి మద్దతుతో & 1 నెల తర్వాత శివసేన ప్రత్యక్ష మద్దతుతో ప్రమాణ స్వీకారం చేశాడు.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/maharashtra-assembly-polls-2014-shiv-sena-may-announce-support-to-bjp-to-form-government/articleshow/44912920.cms?from=mdr|title=Maharashtra Assembly Polls 2014: Shiv Sena may announce support to BJP to form government|last=Chandavarkar|first=Rohit|work=The Economic Times|access-date=2022-03-18}}</ref> ==ఎన్నికైన శాసనసభ్యులు== {| class="wikitable sortable" |+ఎమ్మెల్యే జాబితా !# !అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం !సభ్యుడు ! colspan="2" |పార్టీ |- ! ! colspan="4" |నందుర్బార్ జిల్లా |- |1 |[[అక్కల్కువ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అక్కల్కువ]] |[[కాగ్డా చండియా పద్వి]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |2 |[[షహదా శాసనసభ నియోజకవర్గం|షహదా]] |ఉదేసింగ్ కొచ్చారు పద్వీ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |3 |నందుర్బార్ |[[విజయకుమార్ కృష్ణారావు గవిట్|విజయ్‌కుమార్ గావిట్]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |4 |నవపూర్ |సురూప్‌సింగ్ హిర్యా నాయక్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- ! colspan="5" |ధూలే జిల్లా |- |5 |సక్రి |ధనాజీ అహిరే |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |6 |ధూలే రూరల్ |[[కునాల్ రోహిదాస్ పాటిల్]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |7 |ధులే సిటీ |అనిల్ గోటే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |8 |సింధ్ఖేడ |[[జయకుమార్ రావల్]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |9 |షిర్పూర్ |[[కాశీరాం వెచన్ పవారా]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- ! colspan="5" |జల్గావ్ జిల్లా |- |10 |చోప్డా |[[చంద్రకాంత్ సోనావానే]] |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |11 |రావర్ |[[హరిభౌ జావాలే]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |12 |భుసావల్ |[[సంజయ్ వామన్ సావాకరే|సంజయ్ సావాకరే]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |13 |జల్గావ్ సిటీ |[[సురేష్ దాము భోలే|సురేష్ భోలే]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |14 |జల్గావ్ రూరల్ |గులాబ్రావ్ పాటిల్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |15 |అమల్నేర్ |శిరీష్ హీరాలాల్ చౌదరి |{{party color cell|Independent (politician)}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |- |16 |ఎరాండోల్ |సతీష్ పాటిల్ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |17 |చాలీస్‌గావ్ |[[ఉన్మేష్ భయ్యాసాహెబ్ పాటిల్]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |18 |పచోరా |[[కిషోర్ పాటిల్]] |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |19 |జామర్ |[[గిరీష్ మహాజన్]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |20 |ముక్తాయ్ నగర్ |[[ఏక్నాథ్ ఖడ్సే|ఏకనాథ్ ఖడ్సే]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |21 |మల్కాపూర్ |[[చైన్‌సుఖ్ మదన్‌లాల్ సంచేతి]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- ! colspan="5" |బుల్దానా జిల్లా |- |22 |బుల్దానా |హర్షవర్ధన్ సప్కల్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |23 |చిఖిలి |[[రాహుల్ సిద్ధవినాయక్ బోంద్రే|రాహుల్ బోంద్రే]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |24 |సింధ్‌ఖేడ్ రాజా |శశికాంత్ ఖేడేకర్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |25 |మెహకర్ |[[సంజయ్ రైముల్కర్]] |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |26 |ఖమ్‌గావ్ |[[ఆకాష్ పాండురంగ్ ఫండ్కర్]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |27 |జలగావ్ (జామోద్) |[[సంజయ్ కుటే]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- ! colspan="5" |అకోలా జిల్లా |- |28 |నేను |[[ప్రకాష్ గున్వంతరావు భర్సకలే|ప్రకాష్ భర్సకలే]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |29 |బాలాపూర్ |[[బలిరామ్ సిర్స్కర్]] | |BBM |- |30 |అకోలా వెస్ట్ |[[గోవర్ధన్ శర్మ]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |31 |అకోలా తూర్పు |[[రణ్‌ధీర్ సావర్కర్]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |32 |మూర్తిజాపూర్ |[[హరీష్ మరోటియప్ప పింపుల్]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- ! colspan="5" |వాషిమ్ జిల్లా |- |33 |రిసోడ్ |[[అమిత్ జానక్]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |34 |వాషిమ్ |[[లఖన్ సహదేవ్ మాలిక్]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |35 |కరంజా |[[రాజేంద్ర పట్నీ]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- ! colspan="5" |అమరావతి జిల్లా |- |36 |ధమమ్‌గావ్ రైల్వే |[[వీరేంద్ర జగ్తాప్]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |37 |బద్నేరా |[[రవి రాణా]] |{{party color cell|Independent (politician)}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |- |38 |అమరావతి |సునీల్ దేశ్‌ముఖ్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |39 |పని |యశోమతి ఠాకూర్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |40 |దర్యాపూర్ |[[రమేష్ బండిలే]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |41 |మెల్ఘాట్ |[[ప్రభుదాస్ భిలావేకర్]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |42 |అచల్పూర్ |బచ్చు కాడు |{{party color cell|Independent (politician)}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |- |43 |మోర్షి |అనిల్ బోండే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- ! colspan="5" |వార్ధా జిల్లా |- |44 |లెక్కించు |అమర్ కాలే |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |45 |డియోలీ |[[రంజిత్ కాంబ్లే]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |46 |హింగ్‌ఘాట్ |[[సమీర్ కునావర్]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |47 |వార్ధా |[[పంకజ్ భోయార్]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- ! colspan="5" |నాగ్‌పూర్ జిల్లా |- |48 |దురద |[[ఆశిష్ దేశ్‌ముఖ్]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |49 |తప్పిపోయింది |[[సునీల్ ఛత్రపాల్ కేదార్|సునీల్ కేదార్]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |50 |హింగ్నా |[[సమీర్ మేఘే]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |51 |ఉమ్రేడ్ |[[సుధీర్ పర్వే]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |52 |నాగ్‌పూర్ నైరుతి |దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |53 |నాగపూర్ సౌత్ |సుధాకర్ కోహలే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |54 |నాగ్పూర్ తూర్పు |[[కృష్ణ ఖోప్డే]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |55 |నాగ్పూర్ సెంట్రల్ |[[వికాస్ కుంభారే]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |56 |నాగ్‌పూర్ వెస్ట్ |[[సుధాకర్ దేశ్‌ముఖ్]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |57 |నాగ్‌పూర్ నార్త్ |[[మిలింద్ మనే]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |58 |కమ్తి |[[చంద్రశేఖర్ బవాన్కులే]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |59 |రామ్‌టెక్ |ద్వారం మల్లికార్జున్ రెడ్డి |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- ! colspan="5" |భండారా జిల్లా |- |60 |తుమ్సార్ |చరణ్ వాగ్మారే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |61 |భండారా |రామచంద్ర పునాజీ అవకాశాలు |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |62 |బోధకుడు |రాజేష్ లహను కాశీవార్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- ! colspan="5" |గోండియా జిల్లా |- |63 |అర్జుని మోర్గావ్ |రాజ్‌కుమార్ బడోలె |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |64 |తిరోరా |విజయ్ భరత్‌లాల్ రహంగ్‌డేల్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |65 |గోండియా |గోపాల్‌దాస్ శంకర్‌లాల్ అగర్వాల్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |66 |అమ్గావ్ |సంజయ్ హన్మంతరావు పురం |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- ! colspan="5" |గడ్చిరోలి జిల్లా |- |67 |కవచం |కృష్ణ దామాజీ గజ్బే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |68 |గడ్చిరోలి |దేవరావ్ మద్గుజీ హోలీ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |69 |వీడ్కోలు |అంబరీష్రావు సత్యవనరావు ఆత్రం |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- ! colspan="5" |చంద్రపూర్ జిల్లా |- |70 |రాజురా |సంజయ్ యాదవరావు ధోతే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |71 |చంద్రపూర్ |నానాజీ సీతారాం శంకులే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |72 |బల్లార్పూర్ |సుధీర్ ముంగంటివార్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |73 |బ్రహ్మపురి |[[విజయ్ నామ్‌దేవ్‌రావ్ వాడెట్టివార్]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |74 |చిమూర్ |బంటి భంగ్డియా |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |75 |వారారా |[[సురేష్ ధనోర్కర్]] |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- ! colspan="5" |యావత్మాల్ జిల్లా |- |76 |ఎవరైనా |సంజీవ్రెడ్డి పేపర్స్ బోడ్కుర్వార్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |77 |రాలేగావ్ |అశోక్ యూకే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |78 |యావత్మాల్ |మదన్ మధుకరరావు యరవార్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |79 |డిగ్రాస్ |సంజయ్ రాథోడ్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |80 |ఆమె మీద |రాజు నారాయణ్ తోడ్సం |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |81 |బూట్లు |మనోహర్ నాయక్ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |82 |గుర్తు లేదు |రాజేంద్ర వామన్ నజర్ధనే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- ! colspan="5" |నాందేడ్ జిల్లా |- |83 |కిన్వాట్ |ప్రదీప్ జాదవ్ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |84 |హడ్గావ్ |నగేష్ పాటిల్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |85 |భోకర్ |అమీతా చవాన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |86 |నాందేడ్ నార్త్ |డిపి సావంత్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |87 |నాందేడ్ సౌత్ |హేమంత్ పాటిల్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |88 |తల |ప్రతాప్రావు చిఖాలీకర్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |89 |నాయిగావ్ |వసంతరావు బల్వంతరావ్ చవాన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |90 |డెగ్లూర్ |సుభాష్ పిరాజీ సబ్నే |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |91 |ముఖేద్ |గోవింద్ ముక్కాజీ రాథోడ్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- ! colspan="5" |హింగోలి జిల్లా |- |92 |బాస్మత్ |జైప్రకాష్ ముండాడ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |93 |కలమ్నూరి |[[సంతోష్ కౌటిక తర్ఫే]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |94 |హింగోలి |తానాజీ సఖారామ్‌జీ ముట్కులే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- ! colspan="5" |పర్భాని జిల్లా |- |95 |జింటూర్ |విజయ్ మాణిక్‌రావు భంబలే |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |96 |పర్భాని |రాహుల్ వేదప్రకాష్ పాటిల్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |97 |గంగాఖేడ్ |మధుసూదన్ కేంద్రే |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |98 |పత్రి |మోహన్ ఫాద్ |{{party color cell|Independent (politician)}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |- ! colspan="5" |జల్నా జిల్లా |- |99 |భాగం |బాబాన్‌రావ్ లోనికర్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |100 |ఘనసవాంగి |రాజేష్ తోపే |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |101 |జల్నా |అర్జున్ ఖోట్కర్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |102 |బద్నాపూర్ |నారాయణ్ తిలకచంద్ కుచే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |103 |భోకర్దాన్ |సంతోష్ దాన్వే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- ! colspan="5" |ఔరంగాబాద్ జిల్లా |- |104 |సిల్లోడ్ |అబ్దుల్ సత్తార్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |105 |ముఖ్య విషయంగా |హర్షవర్ధన్ జాదవ్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |106 |ఫూలంబ్రి |హరిభావు బగాడే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |107 |ఔరంగాబాద్ సెంట్రల్ |ఇంతియాజ్ జలీల్ | |AIMIM |- |108 |ఔరంగాబాద్ వెస్ట్ |[[సంజయ్ శిర్సత్]] |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |109 |ఔరంగాబాద్ తూర్పు |అతుల్ మోరేశ్వర్ సేవ్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |110 |పైథాన్ |సందీపన్రావ్ బుమ్రే |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |111 |గంగాపూర్ |ప్రశాంత్ బాంబ్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |112 |వైజాపూర్ |భౌసాహెబ్ పాటిల్ చికత్‌గావ్కర్ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- ! colspan="5" |నాసిక్ జిల్లా |- |113 |అక్కడికి వెళ్లారు |పంకజ్ భుజబల్ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |114 |మాలెగావ్ సెంట్రల్ |షేక్ ఆసిఫ్ షేక్ రషీద్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |115 |మాలెగావ్ ఔటర్ |దాదాజీ భూసే |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |116 |బాగ్లాన్ |దీపికా సంజయ్ చవాన్ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |117 |యురేనస్ |జీవా పాండు సంతోషించాడు | |సీపీఐ (ఎం) |- |118 |చంద్రవద్ |రాహుల్ అహెర్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |119 |యెవ్లా |ఛగన్ భుజబల్ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |120 |పాపాత్ముడు |రాజభౌ వాజే |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |121 |నిఫాద్ |అనిల్ కదమ్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |122 |దిండోరి |జిర్వాల్ నరహరి సీతారాం |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |123 |నాసిక్ తూర్పు |బాలాసాహెబ్ మహాదు సనప్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |124 |నాసిక్ సెంట్రల్ |దేవయాని ఫరాండే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |125 |నాసిక్ వెస్ట్ |సీమా మహేష్ హిరాయ్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |126 |దేవ్లాలీ |యోగేష్ ఘోలప్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |127 |ఇగత్‌పురి |నిర్మలా గావిట్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- ! colspan="5" |పాల్ఘర్ జిల్లా |- |128 |దహను |ధనరే పాస్కల్ జన్యా |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |129 |విక్రమ్‌గడ్ |విష్ణు సవర |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |130 |పాల్ఘర్ |కృష్ణ ఘోడా |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |131 |బోయిసర్ |విలాస్ తారే | |[[బహుజన్ వికాస్ అఘాడి|బీవిఏ]] |- |132 |నలసోపర |క్షితిజ్ ఠాకూర్ | |[[బహుజన్ వికాస్ అఘాడి|బీవిఏ]] |- |133 |వసాయ్ |హితేంద్ర ఠాకూర్ | |[[బహుజన్ వికాస్ అఘాడి|బీవిఏ]] |- ! colspan="5" |థానే జిల్లా |- |134 |భివాండి రూరల్ |శాంతారామ్ మోర్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |135 |షాహాపూర్ |పాండురంగ్ బరోరా |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |136 |భివాండి వెస్ట్ |మహేష్ ప్రభాకర్ చౌఘులే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |137 |భివాండి తూర్పు |రూపేష్ మ్హత్రే |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |138 |కళ్యాణ్ వెస్ట్ |నరేంద్ర పవార్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |139 |ముర్బాద్ |రైతు శంకర్ కాథోర్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |140 |అంబర్‌నాథ్ |బాలాజీ కినికర్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |141 |ఉల్హాస్నగర్ |జ్యోతి కాలని |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |142 |కళ్యాణ్ ఈస్ట్ |గణపత్ కాలు గైక్వాడ్ |{{party color cell|Independent (politician)}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |- |143 |డోంబివాలి |రవీంద్ర చవాన్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |144 |కళ్యాణ్ రూరల్ |సుభాష్ భోయిర్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |145 |మీరా భయందర్ |నరేంద్ర మెహతా |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |146 |ఓవాలా-మజివాడ |ప్రతాప్ సర్నాయక్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |147 |కోప్రి-పచ్పఖాడి |ఏకనాథ్ షిండే |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |148 |థానే |సంజయ్ కేల్కర్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |149 |ముంబ్రా-కాల్వా |జితేంద్ర అవద్ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |150 |ఐరోలి |సందీప్ నాయక్ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |151 |బేలాపూర్ |మందా మ్హత్రే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- ! colspan="5" |ముంబై సబర్బన్ |- |152 |బోరివాలి |వినోద్ తావ్డే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |153 |దహిసర్ |మనీషా చౌదరి |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |154 |మగథానే |ప్రకాష్ ఒత్తిడి |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |155 |ములుండ్ |సర్దార్ తారా సింగ్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |156 |విక్రోలి |సునీల్ రౌత్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |157 |భాండప్ వెస్ట్ |అశోక్ పాటిల్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |158 |జోగేశ్వరి తూర్పు |రవీంద్ర వైకర్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |159 |దిందోషి |సునీల్ ప్రభు |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |160 |కండివాలి తూర్పు |అతుల్ భత్ఖల్కర్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |161 |చార్కోప్ |యోగేష్ సాగర్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |162 |మలాడ్ వెస్ట్ |అస్లాం షేక్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |163 |గోరెగావ్ |విద్యా ఠాకూర్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |164 |వెర్సోవా |భారతి హేమంత్ లవేకర్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |165 |అంధేరి వెస్ట్ |అమీత్ భాస్కర్ సతం |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |166 |అంధేరి తూర్పు |రమేష్ లట్కే |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |167 |విల్ స్పీక్స్ |పరాగ్ అలవాని |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |168 |చండీవాలి |నసీమ్ ఖాన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |169 |ఘాట్‌కోపర్ వెస్ట్ |రామ్ కదమ్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |170 |ఘట్కోపర్ తూర్పు |ప్రకాష్ మెహతా |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |171 |మన్‌ఖుర్డ్ శివాజీ నగర్ |అబూ అజ్మీ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |- |172 |అణుశక్తి నగర్ |తుకారాం రామకృష్ణ కేట్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |173 |చెంబూర్ |ప్రకాష్ ఫాటర్‌పేకర్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |174 |కుర్లా |మంగేష్ కుడాల్కర్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |175 |కాలినా |సంజయ్ పొట్నీస్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |176 |తూర్పు తిరుగు |బాలా సావంత్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |177 |వెస్ట్ వాండర్ |ఆశిష్ షెలార్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- ! colspan="5" |ముంబై సిటీ జిల్లా |- |178 |ధారవి |వర్షా గైక్వాడ్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |179 |సియోన్ కోలివాడ |కెప్టెన్ ఆర్. తమిళ్ సెల్వన్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |180 |అతను సృష్టించాడు |కాళిదాస్ కొలంబ్కర్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |181 |మహిమ్ |సదా సర్వాంకర్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |182 |వర్లి |సునీల్ షిండే |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |183 |శివాది |అజయ్ చౌదరి |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |184 |బైకుల్లా |పఠాన్ వారసుడు | |ఎంఐఎం |- |185 |మలబార్ హిల్ |మంగళ్ లోధా |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |186 |ముంబాదేవి |అమీన్ పటేల్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |187 |కొలాబా |[[రాజ్ కె. పురోహిత్]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- ! colspan="5" |రాయగడ జిల్లా |- |188 |పన్వెల్ |ప్రశాంత్ ఠాకూర్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |189 |కర్జాత్ |సురేష్ నారాయణ్ లాడ్ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |190 |ఉరాన్ |మనోహర్ భోయిర్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |191 |పెన్ |ధైర్యశీల్ పాటిల్ | |ది పీజెంట్స్ అండ్ వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |- |192 |అలీబాగ్ |పండిట్‌షేట్ పాటిల్ | |ది పీజెంట్స్ అండ్ వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |- |193 |శ్రీవర్ధన్ |అవధూత్ తత్కరే |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |194 |మహాద్ |భరత్‌షేట్ గోగావాలే |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- ! colspan="5" |పూణే జిల్లా |- |195 |జున్నార్ |అతుల్ వల్లభ్ బెంకే |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |196 |ఊపిరి పీల్చుకోండి |దిలీప్ వాల్సే-పాటిల్ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |197 |ఖేడ్ అలంది |దిలీప్ దత్తాత్రే మోహితే |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |198 |షిరూర్ |అశోక్ రావుసాహెబ్ పవార్ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |199 |దౌండ్ |[[రాహుల్ కుల్]] | |RSP |- |200 |ఇండియాపూర్ |దత్తాత్రయ్ భర్నే |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |201 |బారామతి |అజిత్ పవార్ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |202 |పురందర్ |సంజయ్ చందుకాక జగ్తాప్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |203 |భోర్ |సంగ్రామ్ తోపటే |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |204 |మావల్ |సునీల్ శంకర్రావు షెల్కే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |205 |చించ్వాడ్ |లక్ష్మణ్ పాండురంగ్ జగ్తాప్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |206 |పింప్రి |అన్నా దాదు బన్సోడే |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |207 |భోసారి |మహేష్ లాంగే |{{party color cell|Independent (politician)}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |- |208 |వడ్గావ్ షెరీ |సునీల్ అన్న టింగ్రే |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |209 |శివాజీనగర్ |సిద్ధార్థ్ అనిల్ శిరోలె |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |210 |కోత్రుడ్ |చంద్రకాంత్ (దాదా) బచ్చు పాటిల్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |211 |ఖడక్వాస్లా |భీమ్రావ్ తప్కీర్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |212 |పార్వతి |మాధురి మిసల్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |213 |హడప్సర్ |చేతన్ విఠల్ మనీ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |214 |పూణే కంటోన్మెంట్ |కాంబ్లే సునీల్ జ్ఞానదేవ్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |215 |కస్బా థింగ్ |ముక్తా శైలేష్ తిలక్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- ! colspan="5" |అహ్మద్‌నగర్ జిల్లా |- |216 |అకోలే |వైభవ్ పిచాడ్ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |217 |సంగమ్నేర్ |బాలాసాహెబ్ థోరట్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |218 |షిరిడీ |[[రాధాకృష్ణ విఖే పాటిల్]] | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |219 |కోపర్‌గావ్ |స్నేహలతా కోల్హే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |220 |శ్రీరాంపూర్ |భౌసాహెబ్ కాంబ్లే |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |221 |నెవాసా |బాలాసాహెబ్ ముర్కుటే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |222 |షెవ్‌గావ్ |రాజీవ్ రాజాకి మోనికా |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |223 |రాహురి |శివాజీ కార్డిల్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |224 |పార్నర్ |విజయరావు ఆటి |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |225 |అహ్మద్‌నగర్ సిటీ |సంగ్రామ్ జగ్తాప్ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |226 |శ్రీగొండ |రాహుల్ జగ్తాప్ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |227 |కర్జత్ జమ్‌ఖేడ్ |రామ్ షిండే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- ! colspan="5" |బీడ్ జిల్లా |- |228 |జియోరై |లక్ష్మణ్ పవార్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |229 |మజల్గావ్ |RT దేశ్‌ముఖ్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |230 |బీడ్ |జైదత్త క్షీరసాగర్ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |231 |అష్టి |భీమ్రావ్ ధోండే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |232 |కై |సంగీత థాంబరే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |233 |పర్లి |పంకజా ముండే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- ! colspan="5" |లాతూర్ జిల్లా |- |234 |లాతూర్ రూరల్ |త్రయంబక్రావ్ భిసే |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |235 |లాతూర్ సిటీ |అమిత్ దేశ్‌ముఖ్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |236 |అహ్మద్‌పూర్ |వినాయకరావు జాదవ్ |{{party color cell|Independent (politician)}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |- |237 |ఉద్గీర్ |సుధాకర్ భలేరావు |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |238 |నీల |సంభాజీ పాటిల్ నీలంగేకర్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |239 |ఆవిరి |బసవరాజ్ పాటిల్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- ! colspan="5" |ఉస్మానాబాద్ జిల్లా |- |240 |ఉమర్గా |జ్ఞానరాజ్ చౌగులే |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |241 |తుల్జాపూర్ |మధుకరరావు చవాన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |242 |ఉస్మానాబాద్ |రాణా జగ్జిత్ సిన్హా పాటిల్ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |243 |పరండా |రాహుల్ మోతే |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- ! colspan="5" |షోలాపూర్ జిల్లా |- |244 |[[కర్మలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కర్మల]] |నారాయణ్ పాటిల్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |245 |మాధా |బాబారావ్ షిండే |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |246 |బార్షి |దిలీప్ సోపాల్ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |247 |మోహోల్ |రమేష్ కదమ్ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |248 |షోలాపూర్ సిటీ నార్త్ |విజయ్ దేశ్‌ముఖ్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |249 |షోలాపూర్ సిటీ సెంట్రల్ |[[ప్రణితి షిండే]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |250 |అక్కల్‌కోట్ |సిద్ధరామ్ మెహ్త్రే |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |251 |షోలాపూర్ సౌత్ |సుభాష్ సురేశ్‌చంద్ర దేశ్‌ముఖ్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |252 |పంఢరపూర్ |భరత్ భాల్కే |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |253 |సంగోల |గణపతిరావు దేశ్‌ముఖ్ | |ది పీజెంట్స్ అండ్ వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |- |254 |మల్సిరాస్ |హనుమంత్ డోలాస్ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- ! colspan="5" |సతారా జిల్లా |- |255 |ఫాల్టాన్ |దీపక్ చవాన్ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |256 |వాయ్ |మకరంద్ లక్ష్మణరావు జాదవ్ పాటిల్ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |257 |కోరేగావ్ |శశికాంత్ షిండే |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |258 |మాన్ |జయకుమార్ గోర్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |259 |కరాడ్ నార్త్ |శామ్రావ్ పాండురంగ్ పాటిల్ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |260 |కరాడ్ సౌత్ |పృథ్వీరాజ్ చవాన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |261 |పటాన్ |శంభురాజ్ దేశాయ్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |262 |సతారా |శివేంద్ర రాజే భోసలే |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- ! colspan="5" |రత్నగిరి జిల్లా |- |263 |దాపోలి |సంజయ్ కదమ్ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |264 |గుహ |భాస్కర్ జాదవ్ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |265 |చిప్ |సదానంద చవాన్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |266 |రత్నగిరి |ఉదయ్ సమంత్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |267 |రాజాపూర్ |రాజన్ సాల్వి |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- ! colspan="5" |సింధుదుర్గ్ జిల్లా |- |268 |కంకవ్లి |నితీష్ రాణే |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |269 |కుడాల్ |వైభవ్ నాయక్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |270 |సావంత్‌వాడి |దీపక్ కేసర్కర్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- ! colspan="5" |కొల్హాపూర్ జిల్లా |- |271 |చంద్‌గడ్ |సంధ్యాదేవి దేశాయ్ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |272 |రాధానగరి |ప్రకాశరావు అబిత్కర్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |273 |కాగల్ |హసన్ ముష్రిఫ్ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |274 |కొల్హాపూర్ సౌత్ |అమల్ మహాదిక్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |275 |కార్వీర్ |చంద్రదీప్ నార్కే |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |276 |కొల్హాపూర్ నార్త్ |రాజేష్ వినాయకరావు క్షీరసాగర్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |277 |షాహువాడి |సత్యజిత్ పాటిల్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |278 |హత్కనంగాకు |సుజిత్ మించెకర్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |279 |ఇచల్కరంజి |సురేష్ గణపతి హల్వంకర్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |280 |శిరోల్ |ఉల్లాస్ పాటిల్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- ! colspan="5" |సాంగ్లీ జిల్లా |- |281 |మిరాజ్ |సురేష్ ఖాడే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |282 |సాంగ్లీ |సుధీర్ గాడ్గిల్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |283 |ఇస్లాంపూర్ |జయంత్ పాటిల్ | |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |284 |శిరాల |శివాజీరావు నాయక్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |285 |పాలస్-కడేగావ్ |పతంగరావు కదమ్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |- |286 |ఖానాపూర్ |అనిల్ బాబర్ |{{party color cell|Shiv Sena}} |[[శివసేన]] |- |287 |తాస్గావ్-కవతే మహంకల్ |ఆర్ ఆర్ పాటిల్ |{{party color cell|Nationalist Congress Party}} |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] |- |288 |జాట్ |విలాస్‌రావు జగ్తాప్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == [[వర్గం:మహారాష్ట్ర శాసనసభ]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర శాసనసభ సభ్యులు 2019–2024]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర 13వ శాసనసభ]] mx9q1gwdvwnf787p906d4dw40zj4jbe 0 425882 4956646 4398527 2026-09-12T08:41:52Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956646 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = | party = [[నాగా పీపుల్స్ ఫ్రంట్]] (2003–) | year = | date = | footnotes = | website = | profession = | alma_mater = నార్త్-ఈస్టర్న్ హిల్ యూనివర్శిటీ | education = | father = కె. కె. చిరే | children = | spouse = {{marriage|ఇమ్లిబెన్లా నీను|2021}} | nationality = [[భారతీయుడు]] | name = | office1 = [[నాగాలాండ్ పీపుల్స్ ఫ్రంట్]] నాయకుడు | constituency1 = [[ఫెక్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫెక్]] | term_start1 = 2022 | president1 = అపాంగ్ పోంజెనర్ | term_end1 = | predecessor1 = టి. ఆర్. జెలియాంగ్ | office2 = [[నాగాలాండ్ శాసనసభ]] సభ్యుడు | constituency2 = [[ఫెక్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫెక్]] | term_start2 = 2003 | predecessor2 = జాచిల్హూ వాడేయో | term_end2 = | successor2 = | residence = | birth_place = | birth_date = {{birth date and age|df=y|10 October 1966}} | caption = 2019లో నియోను | image = | birth_name = | source = }} '''అజో నియోను''' అని ప్రసిద్ధి చెందిన కుజోలుజో నియెను (జననం :1966 అక్టోబరు 10) [[నాగాలాండ్]] చెందిన భారతీయ రాజకీయవేత్త. అతను [[2003 నాగాలాండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2003లో]] [[ఫెక్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[నాగాలాండ్ శాసనసభ|నాగాలాండ్ శాసనసభకు]] ఐదు సార్లు ఎన్నికయ్యారు. ఆ తరువాత జరిగిన ప్రతి ఎన్నికలోనూ అతను ఎన్నికయ్యారు. నియేను గతంలో నాగాలాండ్ శాసనసభలో మంత్రిగాపనిచేశారు.<ref>{{Cite web|title=Kuzholuzo Nienu|url=https://myneta.info/nagaland2018/candidate.php?candidate_id=5779|access-date=5 June 2022|website=My Neta}}</ref><ref>{{Cite web|title=Phek Assembly constituency|url=https://resultuniversity.com/election/phek-nagaland-assembly-constituency|access-date=5 June 2022|website=Result University|archive-date=5 జూన్ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220605121636/https://resultuniversity.com/election/phek-nagaland-assembly-constituency|url-status=dead}}</ref> అతను ప్రస్తుతం [[నాగా పీపుల్స్ ఫ్రంట్]] శాసనసభ విభాగం నాయకుడిగా పనిచేస్తున్నారు. [[నాగాలాండ్ శాసనసభ|నాగాలాండ్ శాసనసభలో]] [[నాగాలాండ్ యునైటెడ్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్]] ప్రభుత్వానికి మాజీ సహ అధ్యక్షుడిగా పనిచేసాడు.<ref>{{Cite web|date=30 April 2022|title=Kuzholuzo Nienu elected leader of NPF legislature wing|url=https://easternmirrornagaland.com/nagaland-kuzholuzo-nienu-elected-leader-of-npf-legislature-wing/|access-date=5 June 2022|website=Eastern Mirror}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://easternmirrornagaland.com/nagaland-npf-legislator-kuzholuzo-nienu-is-co-chairman-of-uda/|title=NPF MLA is co chairman of UDA government|access-date=5 June 2022|publisher=Eastern Mirror|agency=EMN}}</ref> == సూచనలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1966 జననాలు]] [[వర్గం:నాగా ప్రజలు]] [[వర్గం:కొహిమా నుండి ప్రజలు]] [[వర్గం:నాగాలాండ్ ఎమ్మెల్యేలు 2003–2008]] [[వర్గం:నాగాలాండ్ ఎమ్మెల్యేలు 2008–2013]] [[వర్గం:నాగాలాండ్ ఎమ్మెల్యేలు 2013–2018]] [[వర్గం:నాగాలాండ్ ఎమ్మెల్యేలు 2018–2023]] [[వర్గం:నాగాలాండ్ ఎమ్మెల్యేలు 2023–2028]] 5ef2v99rqsxxfg7pnsywcakm14witwj 0 431433 4956440 4799548 2026-09-11T18:28:06Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956440 wikitext text/x-wiki '''మార్తా కారీ థామస్''' (జనవరి 2, 1857 - డిసెంబర్ 2, 1935) అమెరికన్ విద్యావేత్త, ఓటు హక్కుదారు, భాషావేత్త . ఆమె పెన్సిల్వేనియాలోని బ్రైన్ మావర్‌లోని మహిళా లిబరల్ ఆర్ట్స్ కళాశాల అయిన బ్రైన్ మావర్ కళాశాలకు రెండవ అధ్యక్షురాలు . == ప్రారంభ జీవితం, విద్య == థామస్ జనవరి 2, 1857న మేరీల్యాండ్‌లోని బాల్టిమోర్‌లో జన్మించింది. ఆమె జేమ్స్ కారీ థామస్, మేరీ (వైటల్) థామస్ దంపతుల కుమార్తె. థామస్ "పూర్తి పగటిపూట" గర్భం దాల్చినట్లు గుర్తించబడింది, ఇది ఆమె తండ్రి తన భార్య గర్భస్రావం అయ్యే అవకాశాన్ని తగ్గిస్తుందని నమ్మాడు.<ref name="Horowitz">{{Cite book|title=The Power and Passion of M. Carey Thomas|url=https://archive.org/details/powerpassionofmc0000horo|last=Horowitz|first=Helen|publisher=Knopf|year=1994|isbn=0-252-06811-4|location=New York}}</ref>{{Rp|3}} ఆమె కుటుంబంలో ఆమె మామయ్య, అత్త రాబర్ట్ పియర్సాల్ స్మిత్, హన్నా విటాల్ స్మిత్,, ఆమె దాయాదులు అలీస్ పియర్సాల్ స్మిథ్ ([[బెర్ట్రాండ్ రస్సెల్]], మేరీ స్మిత్ బెరెన్సన్ కాస్టెల్లో యొక్క మొదటి భార్య) (బెర్నార్డ్ బెరెన్సన్ వివాహం చేసుకున్న) తో సహా అనేక మంది ప్రముఖ క్వేకర్లు ఉన్నారు. 1864లో, కేరీ థామస్ ఏడు సంవత్సరాల వయసులో ఉన్నప్పుడు, తన వంటమనిషి ఎలిజాకు భోజనం సిద్ధం చేయడంలో సహాయం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తుండగా ఆమె తీవ్రంగా కాలింది. థామస్ ఫ్రాక్ మంటల్లో చిక్కుకుంది, ఆ యువతి మంటల్లో మునిగిపోయింది, ఆ తర్వాత కొద్దిసేపటికే ఆమె తల్లి వాటిని ఆర్పివేసింది. ఆమె కోలుకోవడం చాలా కాలం, కష్టతరమైనది, ఆ సమయంలో ఆమె తల్లి ఆమెను చాలా శ్రద్ధగా చూసుకుంది. పెరుగుతున్నప్పుడు, థామస్ తన తల్లి, ఆమె తల్లి సోదరి హన్నా యొక్క దృఢమైన [[స్త్రీవాదం]] ద్వారా బలంగా ప్రభావితమైంది, ఆమె ప్రముఖ బోధకురాలిగా మారింది. ఆమె తండ్రి స్త్రీవాద ఆలోచనలతో పూర్తిగా సుఖంగా లేడు, కానీ అతని కుమార్తె తీవ్రంగా స్వతంత్రంగా ఉంది, ఈ ప్రయత్నాలలో అతను ఆమెకు మద్దతు ఇచ్చారు . ఆమె తల్లిదండ్రులు ఇద్దరూ సొసైటీ ఆఫ్ ఫ్రెండ్స్ లో సనాతన సభ్యులు అయినప్పటికీ, థామస్ విద్య, యూరోపియన్ ప్రయాణం ఆమె ఆ నమ్మకాలను ప్రశ్నించడానికి, సంగీతం, నాటక రంగంపై ప్రేమను పెంపొందించుకోవడానికి దారితీసింది, ఈ రెండూ సనాతన క్వేకరిజంతో విరుద్ధంగా పరిగణించబడ్డాయి. ఈ మతపరమైన ప్రశ్న ఆమె తల్లితో ఘర్షణకు దారితీసింది. థామస్ మొదట బాల్టిమోర్‌లోని సొసైటీ ఆఫ్ ఫ్రెండ్స్ పాఠశాలలో చదివింది. మిన్నీకి బాల్యంలో హన్నా స్మిత్ కుమారుడు ఫ్రాంక్ స్మిత్‌తో బలమైన బాల్య సంబంధం ఉంది. 1872లో ఫ్రాంక్ ఆకస్మికంగా మరణించే వరకు వారిద్దరూ దాదాపు విడదీయరానివారు. మిన్నీ తీవ్ర నిరాశకు గురైంది, ఆమె తల్లిదండ్రులు ఆమెను తన బంధువు బెస్సీతో పాటు 1872 అక్టోబర్‌లో న్యూయార్క్‌లోని ఇథాకా సమీపంలోని క్వేకర్ బోర్డింగ్ పాఠశాల అయిన హౌలాండ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌కు పంపాలని ఒత్తిడి చేశారు. హౌలాండ్‌లో ఉన్నప్పుడు, మిన్నీ పాఠశాల ఒపెరాలో పురుషుడిలా దుస్తులు ధరించాలని నిర్ణయించుకుంది, ఇది ఆమె తల్లిని చాలా బాధపెట్టింది, ఎందుకంటే అది ఆమె అభిరుచికి అసహ్యంగా ఉంది. హౌలాండ్‌లో ఉపాధ్యాయురాలైన మిస్ స్లోకమ్, మిన్నీని వైద్యం కంటే విద్యను అభ్యసించడానికి ఇక్కడే ప్రభావితం చేసింది. థామస్ తదుపరి విద్యను అభ్యసించడానికి కార్నెల్ విశ్వవిద్యాలయంలోకి ప్రవేశించాలని ఆశించారు , కానీ ఆమె తండ్రి అభ్యంతరాలను ఎదుర్కొన్నారు . థామస్, ఆమె తల్లి ఇద్దరూ చాలాసార్లు విన్నవించిన తర్వాత, ఆమె తండ్రి ఒప్పుకున్నారు .<ref name="Notable"/> థామస్ సెప్టెంబర్ 1875లో కార్నెల్ విశ్వవిద్యాలయంలోని మహిళా పాఠశాల అయిన సేజ్ కాలేజీలో చేరారు, అక్కడ ఆమె అధికారికంగా తన మొదటి పేరును కారీగా మార్చుకుంది. ఆమె 1877లో కార్నెల్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి పట్టభద్రురాలైంది. కార్నెల్ ఆమెకు సాహిత్య ప్రొఫెసర్, సేజ్ కాలేజీ డీన్ పదవులను ఇచ్చింది, కానీ ఆమె రెండింటినీ పరిగణించలేదు. జాన్స్ హాప్కిన్స్ విశ్వవిద్యాలయంలో గ్రీకులో గ్రాడ్యుయేట్ పని చేసింది, కానీ తరగతులకు హాజరు కావడానికి ఆమెకు అనుమతి లేనందున ఆమె వైదొలిగింది. ఆమె లీప్జిగ్ విశ్వవిద్యాలయంలో మరింత గ్రాడ్యుయేట్ పని చేసింది, కానీ ఆ విశ్వవిద్యాలయం మహిళలకు డిగ్రీలను మంజూరు చేయలేదు. ఆ తర్వాత ఆమె జ్యూరిచ్ విశ్వవిద్యాలయానికి వెళ్లి 1882లో ''సర్ గవైన్, గ్రీన్ నైట్'' యొక్క భాషా విశ్లేషణ అయిన తన పరిశోధన కోసం భాషాశాస్త్రం, సుమ్మ కమ్ లాడ్‌లో పిహెచ్‌డి పట్టా పొందింది . ఈ పరిశోధనను ఎనభై సంవత్సరాల తర్వాత కూడా నిపుణులు ఎంతో గౌరవించారు.<ref name="Notable"/> విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఇటువంటి డాక్టరేట్ పొందిన మొదటి మహిళ, మొదటి విదేశీయుడు ఆమె. ఆమె [[పారిస్]] కొంత సమయం గడిపింది, అక్కడ ఆమె సోర్బొన్నే వద్ద గాస్టన్ పారిస్ ఉపన్యాసాలకు హాజరై, ఆపై యునైటెడ్ స్టేట్స్కు తిరిగి వచ్చింది. థామస్ ఆమె విద్యా పని పట్ల ప్రేమతో ఆమె డిగ్రీని కొనసాగించలేదు, కానీ పురుషుల మాదిరిగానే మహిళలకు మేధో సామర్థ్యం ఉందని అమెరికన్లకు చూపించాలనే కోరికతో.<ref name="Notable">{{Cite web|year=1971|title=THOMAS, Martha Carey (Jan. 2, 1857 – Dec. 2, 1935): Educator and Feminist|url=http://www.credoreference.com/entry/hupnawi/thomas_martha_carey_jan_2_1857_dec_2_1935|access-date=April 4, 2010|website=Notable American Women: 1607–1950|publisher=Harvard University Press}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == కెరీర్ == [[దస్త్రం:Miss_M._Carey_Thomas.jpg|thumb|జాన్ సింగర్ సార్జెంట్ రచించిన థామస్ యొక్క 1899 చిత్రం]] 1882లో, థామస్ బ్రైన్ మావర్ కళాశాల ట్రస్టీలకు ఒక లేఖ రాసి, ఆమెను విశ్వవిద్యాలయ అధ్యక్షురాలిగా చేయాలని అభ్యర్థించింది. అయితే, ట్రస్టీలు ఆమె సాపేక్ష యవ్వనం, అనుభవం లేకపోవడం గురించి ఆందోళన చెందడంతో ఆమెకు ఆ పదవి లభించలేదు.  బదులుగా, థామస్ 1884లో కళాశాల డీన్, ఇంగ్లీష్ చైర్‌గా ప్రవేశించారు. బ్రైన్ మావర్‌లో ఆమెకు కావలసిన పాత్ర లభించనప్పటికీ, థామస్ కళాశాల పరిపాలనలో చురుకుగా ఉన్నారు, అప్పటి అధ్యక్షుడు జేమ్స్ రోడ్స్‌తో దగ్గరగా పనిచేశారు. ''నోటబుల్ అమెరికన్ ఉమెన్: 1607–1950 అనే'' జీవిత చరిత్ర నిఘంటువు ప్రకారం, 1892 నాటికి ఆమె "పేరు తప్ప మిగతావన్నీ కాకుండా యాక్టింగ్ ప్రెసిడెంట్"గా ఉన్నారు. ఆమె వుడ్రో విల్సన్‌ను చరిత్ర, ప్రభుత్వ ప్రొఫెసర్‌గా 1882-1885లో నియమించింది.<ref name="Notable"/> 1884 ఏప్రిల్ చివరలో థామస్ అధ్యక్షుడు రోడ్స్ ప్రోత్సాహంతో ఆ ప్రాంతంలోని ఇతర కళాశాలలను సందర్శించి వారితో పరిచయం పెంచుకుని ఆలోచనలను బ్రైన్ మావర్కు తిరిగి తీసుకురావడానికి వెళ్ళారు . ఆమె వస్సార్ లో తన పర్యటనను ప్రారంభించింది, తరువాత ఆమె వెల్లెస్లీలోని స్మిత్ కాలేజీకి వెళ్లి రాడ్క్లిఫ్ (లేదా హార్వర్డ్ అనెక్స్ అని పిలువబడే) లో తన పర్యటన ముగించింది.<ref>{{Cite book|title=Carey Thomas of Bryn Mawr|url=https://archive.org/details/careythomasofbry0000edit|last=Finch|first=Edith|publisher=Harper & Brothers|year=1947|location=New York & London|pages=[https://archive.org/details/careythomasofbry0000edit/page/138 138]–144}}</ref> 1885లో, థామస్, మేరీ గారెట్, మామీ గ్విన్ (ఫిబ్రవరి 2, 1860 - నవంబర్ 11, 1940), ఎలిజబెత్ కింగ్, జూలియా రోజర్స్ లతో కలిసి, మేరీల్యాండ్‌లోని బాల్టిమోర్‌లో ది బ్రైన్ మావర్ స్కూల్ అనే ప్రిపరేషన్ స్కూల్‌ను స్థాపించారు. ఈ పాఠశాల బ్రైన్ మావర్ కళాశాల యొక్క ఉన్నత ప్రవేశ ప్రమాణాలను కలిగి ఉన్న బాగా చదువుకున్న యువతులను ఉత్పత్తి చేస్తుంది . 1894లో, అధ్యక్షుడు రోడ్స్ మరణించారు , థామస్ సెప్టెంబరు 1,1894న ఆయన తరువాత అధికారంలోకి రావడానికి స్వల్పంగా ఎన్నికయ్యారు.<ref>{{Cite web|title=James E. Rhoads, 1885–1894|url=http://www.brynmawr.edu/president/past/JamesRhoads1885-1894.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150220231918/http://www.brynmawr.edu/president/past/JamesRhoads1885-1894.html|archive-date=February 20, 2015|access-date=March 3, 2014|publisher=Bryn Mawr College}}</ref> అధ్యక్షుడు రోడ్స్ ఇటీవలి మరణానికి గౌరవంగా, థామస్కు వేడుక ఇవ్వలేదు. ఆమె 1922 వరకు అధ్యక్షురాలిగా, 1908 వరకు డీన్గా కొనసాగారు. ఆమె అధ్యక్షురాలిగా ఉన్న కాలంలో, థామస్ యొక్క ప్రాధమిక ఆందోళన ప్రవేశాలు, విద్యాపరమైన కఠినత యొక్క అత్యున్నత ప్రమాణాలను సమర్థించడం. కళాశాల ప్రవేశ పరీక్షలు [[హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం]] ఉన్నంత కష్టతరం చేయబడ్డాయి, విద్యార్థులు సర్టిఫికేట్ ద్వారా ప్రవేశం పొందలేకపోయారు. విద్యా పాఠ్యాంశాల కోసం, థామస్ జాన్స్ హాప్కిన్స్ యొక్క "సమూహ వ్యవస్థ"ను అనుకరించారు , దీనిలో విద్యార్థులు తార్కిక క్రమంలో సమాంతర కోర్సులు తీసుకోవలసి ఉంటుంది. విద్యార్థులు స్వేచ్ఛగా ఎంపికలను ఎంచుకోలేరు. థామస్ స్వయంగా నిర్వహించిన దృష్టి అనువాద పరీక్షలో ముగిసిన విదేశీ భాషా అవసరంతో సహా ఇతర అవసరాలు కూడా ఉన్నాయి. మొత్తంమీద, థామస్ ఆధ్వర్యంలోని బ్రైన్ మావర్‌లోని విద్యా పాఠ్యాంశాలు లిబరల్ ఆర్ట్స్ విద్యను విస్మరించాయి, గ్రీకు, లాటిన్, గణితం వంటి సాంప్రదాయ అంశాలకు ప్రాధాన్యత ఇచ్చాయి.  కళాశాలకు అనేక కొత్త భవనాలను తీసుకురావడంలో థామస్ కూడా కీలక పాత్ర పోషించారు , ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్‌కు కాలేజియేట్ గోతిక్ ఆర్కిటెక్చర్‌ను పరిచయం చేసింది. 1908లో, ఆమె నేషనల్ కాలేజ్ ఉమెన్స్ ఈక్వల్ సఫ్రేజ్ లీగ్కు మొదటి అధ్యక్షురాలైంది. ఆమె నేషనల్ అమెరికన్ ఉమెన్ సఫ్రేజ్ అసోసియేషన్లో ప్రముఖ సభ్యురాలు కూడా. 1920 తరువాత ఆమె జాతీయ మహిళా పార్టీ విధానాలను సమర్ధించారు. [[అమెరికా రాజ్యాంగం]] సమాన హక్కుల సవరణకు తొలి ప్రోత్సాహకులలో ఆమె ఒకరు.   థామస్ తన చిరకాల స్నేహితురాలు మామీ గ్విన్‌తో నిరంతర సన్నిహిత సంబంధాన్ని కొనసాగించారు.  థామస్, గ్విన్ బ్రైన్ మావర్ కాలేజీలో "ది డీనరీ " అని పిలువబడే ఒక చిన్న కుటీరంలో కలిసి నివసించారు .  "ఇరవయ్యవ శతాబ్దం మొదటి దశాబ్దం చివరి నాటికి, ఆమె మామీతో తన సంబంధం గురించి వివాహానికి సమానమైన భాషలో రాసింది. కానీ 1920ల నాటికి ఆమె వేరే ప్రపంచాన్ని ఎదుర్కొంది. ఒకప్పుడు విస్తృతంగా అంగీకరించబడిన మహిళల మధ్య ప్రేమను ఇప్పుడు కల్పనలో, వేదికపై లెస్బియన్, వికృతంగా చిత్రీకరించారు."  గ్విన్ 1904లో థామస్‌ను వివాహం చేసుకోవడానికి విడిచిపెట్టినప్పుడు ( గెర్ట్రూడ్ స్టెయిన్ యొక్క ''ఫెర్న్‌హర్స్ట్‌లో'' కల్పిత ప్రేమ త్రిభుజం ), బ్రైన్ మావర్ కాలేజీలో ఇంగ్లీష్ సహ ప్రొఫెసర్ ఆల్ఫ్రెడ్ హోడర్,  థామస్ మేరీ ఎలిజబెత్ గారెట్‌తో సంబంధాన్ని కొనసాగించారు .  థామస్ తన క్యాంపస్ హోమ్, డీనరీని గారెట్‌తో పంచుకున్నారు , వారు కలిసి బ్రైన్ మావర్ వనరులను పెంచడానికి ప్రయత్నించారు. ఆమె మరణం తరువాత, ఓటు హక్కు పనిలో ప్రముఖురాలు, బ్రైన్ మావర్ యొక్క దాత అయిన గారెట్, అధ్యక్షుడు థామస్‌కు "1994లో దాదాపు $15,000,000 ఉండే మొత్తాన్ని" వదిలిపెట్టారు.  ఆమెకు తగినట్లుగా పారవేయాల్సి ఉంటుంది. ఎం. కారీ థామస్ వివాహంపై దృఢమైన అభిప్రాయాలను కలిగి ఉన్నారు, ఆమె తల్లికి రాసిన లేఖలో ఆమె దానిని "స్వేచ్ఛ, పేదరికం, వ్యక్తిగత విధేయతను కోల్పోవడం, దీనికి నేను ఎటువంటి పరిహారం చూడను" అని వర్ణించారు.<ref name="Horowitz"/>{{Rp|173}} కళాశాల అధ్యక్షురాలిగా ఉన్న సమయంలో, అంతకు ముందు, థామస్ అధ్యాపక సభ్యులుగా, విద్యార్థులుగా బ్రైన్ మావర్‌లోకి యూదులు ప్రవేశించకుండా నిరోధించడానికి చురుకుగా పనిచేశారని జీవిత చరిత్ర రచయిత్రి హెలెన్ లెఫ్కోవిట్జ్ హోరోవిట్జ్ గుర్తించారు.  థామస్ యూదు ఉపాధ్యాయుల నియామకాన్ని నిరోధించింది, తరువాత అధ్యాపక పదవులకు యూదు అభ్యర్థులను తొలగించడానికి కృషి చేసింది, "మా స్వంత మంచి ఆంగ్లో-సాక్సన్ స్టాక్"తో కూడిన అధ్యాపక బృందాన్ని కలిగి ఉండటానికి ఆమె ఇష్టపడుతుందని పేర్కొంది. ఆమె యూదు విద్యార్థి సాడీ స్జోల్డ్‌ను కళాశాలలో చేర్చడాన్ని నిరోధించడానికి ప్రయత్నించింది. 1916లో ఫ్రెష్మాన్ తరగతికి ఇచ్చిన ప్రసంగంలో థామస్ ఇలా అన్నాడుః "శ్వేతజాతీయుల ప్రస్తుత మేధో ఆధిపత్యం కొనసాగితే, రాబోయే శతాబ్దాలుగా ఉంటుందని నేను ఆశిస్తున్నాను, ఎందుకంటే వారి మహిళలను విద్యావంతులను చేయడం ప్రారంభించిన ఏకైక జాతులు వారే అని నేను నమ్ముతున్నాను". థామస్ అధ్యక్షురాలిగా ఉన్న కాలంలో ఆఫ్రికన్ అమెరికన్ విద్యార్థులు బ్రైన్ మావర్కు దరఖాస్తు చేయలేదని పేర్కొన్నప్పటికీ, 1901లో బ్రైన్ మావర్ హాజరు కావడానికి స్కాలర్షిప్ పొందిన ఆఫ్రికన్ అమెరికన్ విద్యార్థి జెస్సీ రెడ్మన్ ఫౌసెట్ కార్నెల్ విశ్వవిద్యాలయానికి మళ్లించి, ఫౌసెట్ ట్యూషన్లో కొంత భాగాన్ని చెల్లించడానికి సహాయం చేసింది.<ref>{{Cite web|last=Snyder|first=Susan|date=August 24, 2017|title=Bryn Mawr Confronts Racist Views of Former Leader|url=https://www.philly.com/philly/education/bryn-mawr-confronts-racist-views-of-former-leader-20170824.html|website=Philly.com}}</ref> ఆగస్టు 2017లో, బ్రైన్ మావర్ అధ్యక్షుడు కిమ్ కాసిడీ థామస్ యొక్క "జాత్యహంకారం, యూదు వ్యతిరేకత"  , పాఠశాల అనేక భవనాల నుండి థామస్ పేరును తొలగించాలని కొందరు చేసిన డిమాండ్లను ప్రస్తావించారు. ''"థామస్ ఉన్నత విద్యలో మహిళలకు అవకాశాలపై ... బ్రైన్ మావర్ యొక్క విద్యా అభివృద్ధి, గుర్తింపుపై, క్యాంపస్ యొక్క భౌతిక ప్రణాళికపై తీవ్ర ప్రభావాన్ని చూపినప్పటికీ, ఆమె కళాశాల దృష్టికోణంలో భాగంగా జాత్యహంకారం, యూదు వ్యతిరేకతను బహిరంగంగా, తీవ్రంగా ముందుకు తెచ్చింది. ఈ వారసత్వం కారణంగా కళాశాల థామస్ లైబ్రరీ, థామస్ గ్రేట్ హాల్ పేరు మార్చాలని మీలో కొందరు సూచించారు, మరికొందరు ఆ చరిత్రను ఇతర మార్గాల్లో స్పష్టంగా చెప్పాలని సూచించారు."'' <ref name="Cassidy">{{Cite web|last=Cassidy|first=Kim|title=Message from President Cassidy: Grappling with Bryn Mawr's Histories|url=https://www.brynmawr.edu/news/message-president-cassidy-grappling-bryn-mawr-s-histories|access-date=August 29, 2017|website=Bryn Mawr College}}</ref> గతంలో థామస్ లైబ్రరీ, థామస్ హాల్ అని పిలువబడే భవనాలను 2018లో ఓల్డ్ లైబ్రరీ, '''గ్రేట్ హాల్''' గా మార్చారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.inquirer.com/philly/education/bryn-mawr-president-m-carey-thomas-library-hall-racist-past-20180808.html|title=Bryn Mawr to reduce visibility of its 2nd president after reviewing her history of racism|last=Susan Snyder|date=August 8, 2018|work=Philadelphia Inquirer}}</ref> థామస్ 1922లో అరవై ఐదు సంవత్సరాల వయసులో పదవీ విరమణ చేశారు . ఆమె స్థానంలో మారియన్ ఎడ్వర్డ్స్ పార్క్ నియమితులయ్యారు, ఆమె సిమ్మన్స్, రాడ్‌క్లిఫ్ కళాశాలలలో డీన్‌గా పనిచేసింది. 1921లో కారీ ఆదేశం మేరకు స్థాపించబడిన బ్రైన్ మావర్ సమ్మర్ స్కూల్ ఫర్ ఉమెన్ వర్కర్స్ ఇన్ ఇండస్ట్రీ, కళాశాల యొక్క పూర్వ స్థాపకుడిగా థామస్ వారసత్వాన్ని బుక్‌ఎండింగ్ చేసే ఒక రకమైన "గ్రాండ్ ఫినాలే".<ref name="Horowitz"/>{{Rp|40}} మేరీ గారెట్ థామస్కు గణనీయమైన సంపదను విడిచిపెట్టారు, ఆమె తన జీవితంలో చివరి రెండు దశాబ్దాలు భారతదేశం, [[సహారా ఎడారి|సహారా]], [[ఫ్రాన్స్]] పర్యటనలతో సహా విలాసవంతంగా ప్రపంచాన్ని పర్యటించింది. == మరణం. == థామస్ డిసెంబరు 2,1935 న [[ఫిలడెల్ఫియా]] కరోనరీ అడ్డంకి కారణంగా మరణించింది. బ్రైన్ మావర్ కళాశాల స్థాపించిన 50వ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా ప్రసంగించడానికి ఆమె ఫిలడెల్ఫియాకు తిరిగి వచ్చారు. ఆమె బూడిదలు థామస్ లైబ్రరీ యొక్క క్లోయిస్టర్లలో బ్రైన్ మావర్ కళాశాల ప్రాంగణంలో చెల్లాచెదురుగా ఉన్నాయి.<ref name="Notable"/> == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == * [http://www.brynmawr.edu/library/speccoll/guides/thomas.shtml ఎం. కారీ థామస్ పేపర్స్, బ్రైన్ మావర్ కాలేజ్ లైబ్రరీకి సహాయాన్ని కనుగొనడం] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200420081209/http://www.brynmawr.edu/library/speccoll/guides/thomas.shtml |date=2020-04-20 }} * [http://www.brynmawr.edu/library/exhibits/inauguration/thomas.html ఎం. కారీ థామస్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181019122815/http://www.brynmawr.edu/library/exhibits/inauguration/thomas.html |date=2018-10-19 }} www.brynmawr.edu * {{Find a Grave|1244}} [[వర్గం:1935 మరణాలు]] [[వర్గం:1857 జననాలు]] 1rgs14vtftsexau79kkf090pgcc5c7v 0 433635 4956487 4815837 2026-09-12T02:10:13Z InternetArchiveBot 88395 2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956487 wikitext text/x-wiki '''కనీజ్ సుర్కా''' [[దక్షిణాఫ్రికా]]<nowiki/>కు చెందిన ఇంప్రూవ్ ఆర్టిస్ట్, నటి, హాస్యనటి, యూట్యూబర్ , భారతదేశంలో స్థిరపడ్డారు. ఆమె తన కెరీర్‌ను ''ది వీక్ దట్ వాస్నాట్'' షోతో ప్రారంభించింది .  ఆమె వివిధ స్టాండ్-అప్ ప్లాట్‌ఫామ్‌లలో ప్రదర్శన ఇచ్చింది.  [[అమెజాన్ ప్రైమ్ వీడియో]] స్టాండ్-అప్ కామెడీ రియాలిటీ షో కామిక్‌స్టాన్ యొక్క మొదటి రెండు సీజన్లలో ఆమె న్యాయనిర్ణేతగా వ్యవహరించింది .  ఆమె యూట్యూబ్‌లో ''ది జనరల్ ఫన్ గేమ్ షో'' అనే ఆన్‌లైన్ కామెడీ గేమ్ షోను కూడా నిర్వహిస్తుంది .<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/people-find-it-easily-digestible-when-guys-are-a-little-crude-comedian-kaneez-surka/story-BwrFZth9a6Dsc8RwXwRilK.html|title=People find it easily digestible when guys are a little crude: Comedian Kaneez Surka|date=15 December 2016|work=Hindustan Times|access-date=15 August 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/kaneez-surka-aib-amazon-prime-video-5172736/|title=Kaneez Surka on stand-up, multiculturalism and political humour|date=13 May 2018|work=The Indian Express|access-date=15 August 2018|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/kaneez-surka-im-scared-to-do-stand-up-comedy/19633162|title=Kaneez Surka: I m scared to do stand-up comedy|date=24 July 2018|work=mid-day|access-date=15 August 2018|language=en}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=From #MeToo to Bolly humour: Kaneez Surka takes our really random rapid fire|url=http://t2online.com/lifestyle/from-metoo-to-bolly-humour-kaneez-surka-really-random-rapid-fire/cid/18784|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331025156/http://t2online.com/lifestyle/from-metoo-to-bolly-humour-kaneez-surka-really-random-rapid-fire/cid/18784|archive-date=31 March 2019|access-date=15 August 2018|website=t2online.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/watch-mallika-dua-kaneez-surka-reprise-roles-in-aibs-if-apps-were-people-2-4124807.html|title=Watch: Mallika Dua, Kaneez Surka reprise roles in AIB's If Apps Were People 2|work=Firstpost|access-date=15 August 2018|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/youtube-series-comedians-books-reading-the-botcast-books-on-toast/18071158|title=Comedians talk about books they read in new YouTube series|date=14 March 2017|work=mid-day|access-date=15 August 2018|language=en}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/things-to-do/things-to-do-in-mumbai-today/articleshow/65409027.cms|title=Things to do in Mumbai today|work=Mumbai Mirror|access-date=15 August 2018|archive-date=15 ఆగస్టు 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815060628/https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/things-to-do/things-to-do-in-mumbai-today/articleshow/65409027.cms|url-status=dead}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == కనీజ్ సుర్కా [[దక్షిణాఫ్రికా]] మథథాలో పుట్టి పెరిగారు. ఆమె DSG, గ్రాహం స్కూల్లో చదువుకుంది, రోడ్స్ విశ్వవిద్యాలయం చదివింది, అక్కడ ఆమె న్యాయశాస్త్రం, మనస్తత్వశాస్త్రంలో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ను పొందింది.<ref name="Kale 2018">{{Cite web|last=Kale|first=Arun|date=26 August 2014|title=Kaneez Surka|url=http://astray.in/interviews/kaneez-surka|access-date=12 November 2018|website=Astray}}</ref> జాతిపరంగా గుజరాతీ అయిన కనీజ్ సుర్కా కపద్వాంజ్ నుండి వచ్చిన ముస్లిం కుటుంబంలో జన్మించారు , ఇది ఆమెకు వివిధ సంస్కృతులు, మతాల గురించి లోతైన అవగాహన కలిగి ఉండటానికి వీలు కల్పించింది.<ref>{{Cite web|last=Vadgama|first=Arpita|date=19 November 2016|title=I want to explore story-telling: Kaneez Surka|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/theatre/kaneez-surka-interview/articleshow/55512738.cms|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20210712233001/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/theatre/kaneez-surka-interview/articleshow/55512738.cms|archive-date=12 July 2021|website=The Times of India}}</ref> == కెరీర్ == సుర్కా 2009 నుండి ముంబై ఇంప్రూవ్ సన్నివేశంలో భాగంగా ఉంది.<ref name="Kale 2018"/><ref>{{Cite web|date=18 May 2015|title=Laughter Therapy With The Rising Stars of Comedy|url=https://www.ndtv.com/video/comedy/the-rising-stars-of-comedy/laughter-therapy-with-the-rising-stars-of-comedy-367904|publisher=NDTV}}</ref> ముంబైలో ఆమె ప్రారంభ పని దివ్య పలట్ యొక్క ఇంప్స్ బృందంతో ఉంది.<ref name="Kale 2018" /> సుర్కా 2013లో ముంబైకి చెందిన కథ చెప్పే క్లబ్ "టాల్ టేల్స్" కు సహ-దర్శకురాలిగా ఉన్నారు.<ref>{{Cite web|last=Gianani|first=Kareena|date=19 May 2013|title=Tell stories at Tall Tales, Mumbai's newest storytelling club|url=https://www.mid-day.com/articles/tell-stories-at-tall-tales-mumbais-newest-storytelling-club/214135|website=Mid Day}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> సిఎన్ఎన్-న్యూస్18 (గతంలో సిఎన్ఎన్-ఐబిఎన్) లో ''వచ్చిన'' వ్యంగ్య వార్తా కార్యక్రమం ది వీక్ దట్ వాస్నాట్  ద్వారా ఆమె ప్రధాన స్రవంతి ప్రజాదరణ పొందింది. ఆమె వీర్ దాస్ వెంచర్ అయిన వీర్ దాస్ కామెడీతో కూడా పనిచేసింది,  తో కలిసి పనిచేయడం ప్రారంభించింది, 'ఎ ఉమెన్స్ బెస్టీస్' లోని క్లిటికా, 'హానెస్ట్ వెడ్డింగ్', 'హానెస్ట్ బార్స్', 'ఇఫ్ యాప్స్ ఆర్ పీపుల్' లోని ఇన్‌స్టాగ్రామ్ పాత్ర వంటి అనేక ఆల్ ఇండియా బక్‌చోడ్ వీడియోలలో కనిపించింది. అమెజాన్ ప్రైమ్ కోసం కామిక్‌స్టాన్  , 'ఇంప్రూవ్ ఆల్ స్టార్స్', టిఎల్సి కోసం క్వీన్స్ ఆఫ్ కామెడీ  వంటి షోలకు కూడా ఆమె న్యాయనిర్ణేతగా వ్యవహరించింది. సుర్కా అబిష్ మాథ్యూ , కానన్ గిల్, కెన్నీ సెబాస్టియన్‌లతో కలిసి "ది ఇంప్రూవైజర్స్"  అనే ఇంప్రూవ్ గ్రూప్‌లో భాగం ,, అమెజాన్ ప్రైమ్ వీడియోలో 'సమ్‌థింగ్ ఫ్రమ్ నథింగ్' అనే ఇంప్రూవ్ స్పెషల్‌ను కలిగి ఉంది . ఆమె ఇంప్రూవ్ కామెడీ కళను కూడా బోధిస్తుంది, అమెజాన్ ప్రైమ్ యొక్క స్టాండ్-అప్ కామెడీ రియాలిటీ షో కామిక్‌స్టాన్‌లో న్యాయమూర్తిగా ఉండటం ద్వారా తన హాస్య నైపుణ్యాలను నిరూపించుకుంటుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/comicstaan-tanmay-bhat-kanan-gill-kaneez-surka-on-amazons-upcoming-show-and-all-things-comedy-4646661.html|title=Comictaan|work=firstpost|access-date=2 February 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/richa-chadha-rohan-joshi-and-kaneez-surka-roped-in-to-judge-queens-of-comedy/articleshow/59673869.cms|title=Queens Of Comedy|work=Mumbai Mirror|access-date=20 July 2018|archive-date=18 ఆగస్టు 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180818152116/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/richa-chadha-rohan-joshi-and-kaneez-surka-roped-in-to-judge-queens-of-comedy/articleshow/59673869.cms|url-status=dead}}</ref> == ఫిల్మోగ్రఫీ == === వెబ్ === {| class="wikitable" |2021 |నెట్‌ఫ్లిక్స్ |కామెడీ ప్రీమియం లీగ్ |స్టాండ్-అప్ కామెడీ |- |2020 |నెట్‌ఫ్లిక్స్ |లేడీస్ అప్ |స్టాండ్-అప్ కామెడీ |- |2018 |అమెజాన్ ప్రైమ్ వీడియో |ఇంప్రూవ్ ఆల్ స్టార్స్: గేమ్స్ నైట్ |షో కాన్సెప్చువలైజర్, నిర్మాత, హోస్ట్ |- |2005 |సినిమా |దోస్తీ: ఫ్రెండ్స్ ఫరెవర్ |తొలి చిత్రం (కరీనా కపూర్ తేదీ. సమయ స్టాంప్ 01:49:30 నుండి 01:51:25 వరకు) |- |2014 |టీవీ సిరీస్ |లివింగ్ రూమ్ | |- |2016 |టీవీ మినీ-సిరీస్ |ఎంత అసహనం! కానన్ గిల్ చే |వివిధ ఉప పాత్రలను పోషిస్తుంది |- |2015-2016 |యూట్యూబ్ |ఎఐబి హానెస్ట్ సిరీస్ |ఎఐబి: నిజాయితీగల బార్‌లు & రెస్టారెంట్లు పార్ట్ 1, 2, 3 ఎఐబి: నిజాయితీగల భారతీయ వివాహాలు భాగం 1, 2 |- |2016 |టీవీ సిరీస్ |బెటర్ లైఫ్ ఫౌండేషన్ |వాష్మ చండి పాత్ర పోషిస్తుంది (1 ఎపిసోడ్) |- |2017 |YouTube సిరీస్ |అబీష్ కుమారుడు. |స్వర భాస్కర్ తో సీజన్ 3 (ఎపిసోడ్ 7) |- | rowspan="2" |2018 | rowspan="2" |అమెజాన్ ప్రైమ్ |ది ఇంప్రూవైజర్స్: సమ్‌థింగ్ ఫ్రమ్ నథింగ్ |ఆమె స్వయంగా |- |కామిక్‌స్టాన్ సీజన్ 1 |ఆమె - న్యాయమూర్తి |- |2019 |అమెజాన్ ప్రైమ్ |కామిక్‌స్టాన్ సీజన్ 2 |ఆమె - న్యాయమూర్తి |} == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == * {{IMDb name|nm8595003}} [[వర్గం:హిందీ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] j5az81yf5hz4zl8xdajxbz2hgz53uba 0 435774 4956578 4500908 2026-09-12T06:41:31Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956578 wikitext text/x-wiki '''కార్తీక నాయర్''' (జననం 1972) ఒక ఫ్రెంచ్-భారతీయ కవయిత్రి, నృత్య నిర్మాత, క్యూరేటర్. ఆమె ముఖ్యమైన రచనలలో హార్పర్‌కాలిన్స్ ఇండియా, ఆర్క్ పబ్లికేషన్స్ 2015లో ప్రచురించిన ''అన్టిల్ ది లయన్స్: ఎకోస్ ఫ్రమ్ ది మహాభారతం ఉన్నాయి.''  ఆమె [[భారతదేశం]]<nowiki/>లో కవిత్వ రచనకు కల్పనకు సాహిత్య పురస్కారాన్ని గెలుచుకున్న ఏకైక కవయిత్రి.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/books/books-authors/karthika-nair-on-her-book-until-the-lions-a-layered-reinterpretation-of-the-mahabharata/article7681238.ece|title=The Mahabharata is a literary Petri dish|last=Nagarajan|first=Saraswathy|date=23 September 2015|work=The Hindu|access-date=1 August 2018|issn=0971-751X}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/books/18-ways-to-read-an-epic-karthika-nair-reimagines-mahabharata-to-give-voice-to-its-voiceless-characters/|title=18 Ways to Read an Epic: Karthika Naïr reimagines Mahabharata to give voice to its voiceless characters|date=18 October 2015|work=The Indian Express|access-date=1 August 2018}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం, విద్య == కార్తీక నాయర్ 1972లో [[కేరళ]]<nowiki/>లోని [[కొట్టాయం]]<nowiki/>లో జన్మించారు . ^[1]  ఆమె తండ్రి భారత సైన్యంలో అధికారి,  కాబట్టి ఆమె బాల్యంలో చాలా తిరిగారు .  ఆమె తన తండ్రితో ఇంగ్లీషులో, తల్లితో మలయాళంలో మాట్లాడింది, దానిలోని పాటల రూపం ఆమె కవిత్వాన్ని ప్రభావితం చేసింది.<ref>{{Citation|last=Southbank Centre|title=Karthika Nair talks to Global Poetry System|date=10 May 2010|url=https://www.youtube.com/watch?v=eboK6Sa9jgc|access-date=1 August 2018}}</ref> ఆమె అరుదైన, దీర్ఘకాలిక జన్యు పరిస్థితి ఎపిడెర్మోలిసిస్ బులోసాతో జన్మించింది  , తరచుగా అనారోగ్యంతో, శస్త్రచికిత్సల కోసం ఆసుపత్రిలో చేరేది . ఆమె అనారోగ్యం కారణంగా ఇంట్లోనే ఉండి, ఆమె తల్లిదండ్రులు తరచుగా కొనుక్కునే పుస్తకాలను చదవడంలో నిమగ్నమై ఉండేది.<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite news|url=http://www.sutrajournal.com/reimagining-the-mahabharata-in-conversation-with-karthika-nair-by-vikram-zutshi|title=Reimagining the Mahabharata: In Conversation with Karthika Naïr|access-date=1 August 2018|archive-date=1 ఆగస్టు 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801190123/http://www.sutrajournal.com/reimagining-the-mahabharata-in-conversation-with-karthika-nair-by-vikram-zutshi|url-status=dead}}</ref> ఆమెకు దాదాపు 16 సంవత్సరాల వయసులో, ఆమెకు ఫీడింగ్ ట్యూబ్ అమర్చబడింది, తరువాత కళాశాలకు వెళ్లలేకపోయింది. బదులుగా, ఆమె ఇందిరా గాంధీ నేషనల్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ (ఇగ్నో) ద్వారా సోషియాలజీ డిగ్రీని అభ్యసించడం ప్రారంభించింది.<ref name=":1" /> సుదీర్ఘ కోర్సు చేస్తూ ఆమె నిరాశకు గురవుతుందని ఆమె తల్లిదండ్రులు భయపడ్డారు, కాబట్టి వారు ఆమెను [[తిరువనంతపురం]] అలయన్స్ ఫ్రాంకైస్లో ఒక కోర్సులో చేర్చుకున్నారు, ఆ సమయంలో ఆమె కుటుంబం నివసించింది. ఆమె వార్తాపత్రికలకు వ్యాసాలు రాయడం ప్రారంభించినప్పుడు కూడా అదే.<ref name=":1" /> 1997లో, ఆమె అలయన్స్ ఫ్రాంకైస్‌తో ప్రెస్ అటాచ్‌గా పనిచేయడం ప్రారంభించింది,  ఆమె రచనను తాత్కాలికంగా నిలిపివేశారు.  ఫ్రెంచ్ నేర్చుకోవడం తన జీవిత గమనాన్ని మార్చిందని నాయర్ చెప్పారు.  ఆమెను సాంస్కృతిక విధానంలో ఒక చిన్న కోర్సు కోసం ఫ్రాన్స్‌కు సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ స్కాలర్‌షిప్‌పై పంపారు,  అక్కడ ఆమె ఆర్ట్స్ మేనేజ్‌మెంట్‌లో ఆసక్తిని కనుగొంది, 2000లో ఆర్ట్స్ మేనేజ్‌మెంట్‌లో పోస్ట్-మాస్టర్స్ డిగ్రీని అభ్యసించడానికి ఫ్రాన్స్‌కు తిరిగి వచ్చింది . ఆమె పారిస్‌లోనే ఉండిపోయింది.<ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=mZKYAAAAQBAJ&q=60+indian+poets+karthika+nair&pg=PT351|title=60 Indian Poets|last=Thayil|first=Jeet|date=8 August 2008|publisher=Penguin Books Limited|isbn=9789351182344|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Karthika Nair (poet) – India – Poetry International|url=https://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/23837/27/Karthika-Nair|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20150305002617/http://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/23837/27/Karthika-Nair|archive-date=5 March 2015|access-date=1 August 2018|website=poetryinternationalweb.net}}</ref> == రచనలు == నాయర్ కవిత్వం, గద్యం రెండింటినీ ప్రచురించారు, నృత్య నిర్మాణాల కోసం వ్రాసిన స్క్రిప్ట్‌లను కూడా ప్రచురించారు. ఆమె కవిత్వం గ్రాంటా , ప్రైరీ స్కూనర్ , పొయెట్రీ రివ్యూ (యుకె), ది లిటరరీ రివ్యూ (యుఎస్ఎ), పొయెట్రీ ఇంటర్నేషనల్, ఇండియన్ లిటరేచర్ , ది బ్లడాక్స్ బుక్ ఆఫ్ కంటెంపరరీ ఇండియన్ పోయెట్స్, ఫార్వర్డ్ బుక్ ఆఫ్ పొయెట్రీ 2017 వంటి ప్రపంచవ్యాప్తంగా విస్తృతంగా సంకలనం చేయబడింది.<ref name="Karthika Naïr - Akram Khan Company">{{Cite news|url=http://www.akramkhancompany.net/company-profiles/karthika-nair/|title=Karthika Naïr|access-date=1 August 2018|publisher=Akram Khan Company}}</ref> === పుస్తకాలు === ** ''ది హనీ హంటర్/లే టైగ్రే డి మియెల్'' (యంగ్ జుబాన్, ఇండియా/ఎడిషన్స్ హీలియం, ఫ్రాన్స్, 2013) ** ''లా జోన్-మై: పార్కోర్స్ నోమేడ్స్,'' యాక్టస్-సుడ్ (ఫ్రాన్స్, 2007) (సహ రచయిత) === కవిత్వం === * బేరింగ్స్ (హార్పర్కాలిన్స్ ఇండియా, 2009) * మహాభారతంలోని లయన్స్ః ఎకోస్ వరకు (హార్పర్కాలిన్స్ ఇండియా/ఆర్క్ పబ్లికేషన్స్ యుకె, 2015) === స్క్రిప్ట్లు === * ''దేశ్'' (2011) * ''చోట్టో దేశ్'' (2015) === అనువాదాలు === * ఆన్ ది అదర్ సైడ్ ఆఫ్ ది షాడో బై రోజ్లీన్ సిబిల్ * ది షాడో రైజెస్ బిఫోర్ మి బై రోజ్లీన్ సిబిల్ * ది షాడో స్టెప్స్ ఫార్వర్డ్ బై రోజ్లీన్ సిబిల్ * ''ది షాడో మోన్స్'' బై రోజ్లీన్ సిబిల్ * ది షాడో ఈజ్ ఎ రిడ్జ్లైన్ బై రోజ్లీన్ సిబిల్ * అతను రోజ్లీన్ సిబిల్లె చేత ఊహించలేని విధంగా చూస్తాడు * ''కళల సమకాలీనతపై ఆశ, ఒక వివరణ. (''ఫ్లమ్మారియన్, 2010 (సహ-అనువాదకుడు) == అవార్డులు == * టాటా లిటరేచర్ లైవ్! అవార్డు (2015) -''లయన్స్ వరకుః మహాభారతం నుండి ప్రతిధ్వనులు'' మహాభారతంలోని లయన్స్ః ఎకోస్ కూడా అట్టా గలట్టా బహుమతి (2016) కోసం ఎంపిక చేయబడింది ''<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/litfest/litfest-2017/speakers/karthika-nair/articleshow/61104118.cms|title=Karthika Nair|work=The Times of India|access-date=1 August 2018}}</ref>'' అనేక పురస్కారాలు గెలుచుకున్న DESH (2011) చిత్రానికి కూడా నైర్ ప్రధాన రచయితగా ఉన్నారు.<ref name="Karthika Naïr - Akram Khan Company" /> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1972 జననాలు]] 5mctwcf7n0bw05hmcxu6snfv1jy5m4s 0 435816 4956584 4944345 2026-09-12T06:50:16Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:15 మధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభ]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ 15వ శాసనసభ]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956584 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislative term | name = 15వ మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ | before = 14వ మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ | after = [[మధ్య ప్రదేశ్ 16వ శాసనసభ|16వ శాసనసభ]] | image = [[File:Madhya Pradesh Assembly 2020.svg|300px]] | image_size = 300 | caption = | body = [[మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ]] | election = [[2018 మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] | government = * [[కమల్ నాథ్ మంత్రివర్గం]] * [[శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ నాల్గొవ మంత్రివర్గం]] | opposition = * [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] (2018–2020) * [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] (2020–2023) | term_start = 2019 జనవరి 6 | term_end = 2023 డిసెంబర్ 3 | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | membership1 = '''230''' | control1 = | chamber1_leader1_type = స్పీకరు | chamber1_leader1 = గిరీష్ గౌతమ్ | chamber1_leader2_type =సభా నాయకుడు | chamber1_leader2 = [[శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్]] | chamber1_leader4_type = [[మధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా|ప్రతిపక్ష నాయకుడు]] | chamber1_leader4 = గోవింద్ సింగ్ }} 2018 మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికల తర్వాత మధ్యప్రదేశ్ పదిహేనవ శాసనసభ ఏర్పడింది. ఎన్నికల ఫలితాలు 2018 డిసెంబరు 11న ప్రకటించబడ్డాయి.<ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/election-dates-for-rajasthan-madhya-pradesh-chhattisgarh-mizoram-and-telangana-announced-1357271-2018-10-06|title=Election dates for Rajasthan, Madhya Pradesh, Chhattisgarh, Mizoram and Telangana out, results on Dec 11|date=6 October 2018|work=India Today|accessdate=13 November 2018|language=en}}</ref> 14వ మధ్యప్రదేశ్ అసెంబ్లీ పదవీకాలం 2019 జనవరి 5న ముగిసింది.<ref>{{cite web|title=Terms of the Houses|url=http://eci.nic.in/eci_main1/terms_of_houses.aspx|publisher=[[Election Commission of India]]|accessdate=11 May 2018}}</ref> == శాసనసభ సభ్యులు == {| class="wikitable sortable" !క్రమ సంఖ్యా !నియోజకవర్గం !పేరు !పార్టీ !వ్యాఖ్యలు |- | colspan="5" |'''షియోపూర్ జిల్లా''' |- !1 |[[షియోపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షియోపూర్]] |బాబు జాండెల్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !2 |[[విజయ్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విజయ్‌పూర్]] |సీతారాం ఆదివాసి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''మొరెనా జిల్లా''' |- !3 |[[సబల్‌ఘర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సబల్‌ఘర్]] |బైజ్నాథ్ కుష్వా |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !4 |[[జౌరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|జౌరా]] |సుబేదార్ సింగ్ రాజోధ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !5 |[[సుమావలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సుమావలి]] |అజబ్ సింగ్ కుష్వా |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !6 |[[మోరెనా శాసనసభ నియోజకవర్గం|మోరెనా]] |రాకేష్ మావై |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !7 |[[దిమాని శాసనసభ నియోజకవర్గం|దిమాని]] |రవీంద్ర సింగ్ తోమర్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !8 |[[అంబా శాసనసభ నియోజకవర్గం|అంబా]] (ఎస్.సి) |కమలేష్ జాతవ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''భిండ్ జిల్లా''' |- !9 |[[అటర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అటర్]] |అరవింద్ సింగ్ భడోరియా |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !10 |[[భిండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భిండ్]] |సంజీవ్ సింగ్ కుష్వాహా |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |బీఎస్‌పీ నుండి బిజెపికి మారారు<ref name=":0">{{Cite web|date=2022-06-14|title=3 lawmakers join BJP in Madhya Pradesh|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/3-lawmakers-join-bjp-in-madhya-pradesh-101655197270431.html|access-date=2022-06-14|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> |- !11 |[[లహర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లహర్]] |డాక్టర్ గోవింద్ సింగ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !12 |[[మెహగావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మెహగావ్]] |OPS భడోరియా |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !13 |[[గోహద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గోహద్]] (ఎస్.సి) |మేవరం జాతవ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- | colspan="5" |'''గ్వాలియర్ జిల్లా''' |- !14 |[[గ్వాలియర్ రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గ్వాలియర్ రూరల్]] |భరత్ సింగ్ కుష్వా |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !15 |[[గ్వాలియర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గ్వాలియర్]] |ప్రధుమాన్ సింగ్ తోమర్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !16 |[[గ్వాలియర్ తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|గ్వాలియర్ తూర్పు]] |సతీష్ సికార్వర్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !17 |[[గ్వాలియర్ దక్షిణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గ్వాలియర్ దక్షిణ]] |ప్రవీణ్ పాఠక్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !18 |[[భితర్వార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భితర్వార్]] |లఖన్ సింగ్ యాదవ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !19 |[[డబ్రా శాసనసభ నియోజకవర్గం|డబ్రా]] (ఎస్.సి) |సురేష్ రాజే |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- | colspan="5" |'''దతియా జిల్లా''' |- !20 |[[సెవదా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సెవదా]] |ఘనశ్యామ్ సింగ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !21 |[[భందర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భందర్]] (ఎస్.సి) |రక్ష సరోనియా |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !22 |[[దతియా శాసనసభ నియోజకవర్గం|దతియా]] |డాక్టర్ నరోత్తం మిశ్రా |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''శివపురి జిల్లా''' |- !23 |[[కరేరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కరేరా]] (ఎస్.సి) |ప్రగిలాల్ జాతవ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !24 |[[పోహారి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పోహారి]] |సురేష్ రత్ఖేడా ధకాడ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !25 |[[శివపురి శాసనసభ నియోజకవర్గం|శివపురి]] |యశోధర రాజే సింధియా |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !26 |[[పిచోరే శాసనసభ నియోజకవర్గం|పిచోరే]] |కె.పి. సింగ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !27 |[[కోలారస్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోలారస్]] |బీరేంద్ర రఘువంశీ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |బిజెపి నుండి [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]కి మారారు<ref>{{Cite web|last=Bhandari|first=Shashwat|last2=|first2=|date=2023-09-01|title=Madhya Pradesh: MLA Virendra Raghuwanshi, who quit BJP, likely to join Congress tomorrow|url=https://www.indiatvnews.com/madhya-pradesh/virendra-raghuwanshi-who-quit-bjp-to-join-congress-may-contest-from-shivpuri-seat-assembly-elections-latest-news-2023-09-01-890238|access-date=2024-08-27|website=www.indiatvnews.com|language=en}}</ref> |- | colspan="5" |'''గుణ జిల్లా''' |- !28 |[[బామోరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బామోరి]] |మహేంద్ర సింగ్ సిసోడియా |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !29 |[[గునా శాసనసభ నియోజకవర్గం|గునా]] (ఎస్.సి) |గోపీలాల్ జాతవ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !30 |[[చచౌరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|చచౌరా]] |లక్ష్మణ్ సింగ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !31 |[[రఘోఘర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రఘోఘర్]] |జైవర్ధన్ సింగ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- | colspan="5" |'''అష్కోనగర్ జిల్లా''' |- !32 |[[అశోక్‌నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (మధ్యప్రదేశ్)|అశోక్‌నగర్]] (ఎస్.సి) |జజ్‌పాల్ సింగ్ జజ్జీ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !33 |[[చందేరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చందేరి]] |గోపాల్ సింగ్ చౌహాన్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !34 |[[ముంగవోలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముంగవోలి]] |బ్రజేంద్ర సింగ్ యాదవ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''సాగర్ జిల్లా''' |- !35 |[[బీనా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బీనా]] (ఎస్.సి) |మహేష్ రాయ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !36 |[[ఖురాయ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (మధ్య ప్రదేశ్)|ఖురాయ్]] |భూపేంద్ర సింగ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !37 |[[సుర్ఖి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సుర్ఖి]] |గోవింద్ సింగ్ రాజ్‌పుత్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !38 |[[డియోరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|డియోరి]] |హర్ష్ యాదవ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !39 |[[రెహ్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|రెహ్లి]] |[[గోపాల్ భార్గవ]] |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !40 |[[నార్యోలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|నార్యోలి]] |ప్రదీప్ లారియా |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !41 |[[సాగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (మధ్యప్రదేశ్)|సాగర్]] |శైలేంద్ర జైన్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !42 |[[బండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బండా]] |తర్బార్ సింగ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- | colspan="5" |'''టికంగర్ జిల్లా''' |- !43 |[[టికంగఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|టికంగఢ్]] |రాకేష్ గిరి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !44 |[[జాతర శాసనసభ నియోజకవర్గం|జాతర]] (ఎస్.సి) |హరిశంకర్ ఖాతిక్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !45 |[[పృథ్వీపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పృథ్వీపూర్]] |శిశుపాల్ యాదవ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |బ్రిజేంద్ర సింగ్ రాథోడ్ మరణం తర్వాత 2021 ఉప ఎన్నిక తప్పనిసరి కావడంతో విజయం సాధించారు. |- | colspan="5" |'''నివారీ జిల్లా''' |- !46 |[[నివారి శాసనసభ నియోజకవర్గం|నివారి]] |[[అనిల్ జైన్ (మధ్య ప్రదేశ్ రాజకీయవేత్త)|అనిల్ జైన్]] |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''టికంగర్ జిల్లా''' |- !47 |[[ఖర్గాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖర్గాపూర్]] |రాహుల్ సింగ్ లోధి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''ఛతర్‌పూర్ జిల్లా''' |- !48 |[[మహారాజ్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (మధ్య ప్రదేశ్)|మహారాజ్‌పూర్]] |నీరజ్ వినోద్ దీక్షిత్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !49 |[[చండ్ల శాసనసభ నియోజకవర్గం|చండ్ల]] (ఎస్.సి) |రాజేష్ కుమార్ ప్రజాపతి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !50 |[[రాజ్‌నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (మధ్యప్రదేశ్)|రాజ్‌నగర్]] |విక్రమ్ సింగ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !51 |[[ఛతర్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (మధ్య ప్రదేశ్)|ఛతర్‌పూర్]] |అలోక్ చతుర్వేది |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !52 |[[బిజావర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బిజావర్]] |రాజేష్ కుమార్ శుక్లా |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |ఎస్‌పీ నుండి [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]<nowiki/>కి మారారు |- !53 |[[మల్హర శాసనసభ నియోజకవర్గం|మల్హర]] |ప్రద్యుమాన్ సింగ్ లోధి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''దమో జిల్లా''' |- !54 |[[పఠారియా శాసనసభ నియోజకవర్గం|పఠారియా]] |రాంబాయి గోవింద్ సింగ్ |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] | |- !55 |[[దామోహ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దామోహ్]] |అజయ్ టాండన్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |రాహుల్ లోధీ రాజీనామా తర్వాత 2021 ఉప ఎన్నికలో విజయం తప్పనిసరి |- !56 |[[జబేరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|జబేరా]] |[[ధర్మేంద్ర సింగ్ లోధి|ధర్మేంద్ర భావ్ సింగ్ లోధి]] |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !57 |[[హట్టా శాసనసభ నియోజకవర్గం|హట్టా]] (ఎస్.సి) |రాంకలి తంతువే |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''పన్నా జిల్లా''' |- !58 |[[పావాయి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పావాయి]] |ప్రహ్లాద్ లోధి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !59 |[[గున్నార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గున్నార్]] (ఎస్.సి) |శివదయాళ్ బాగ్రి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !60 |[[పన్నా శాసనసభ నియోజకవర్గం|పన్నా]] |బ్రిజేంద్ర ప్రతాప్ సింగ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''సత్నా జిల్లా''' |- !61 |[[చిత్రకూట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిత్రకూట్]] |నీలాంశు చతుర్వేది |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !62 |[[రాయగావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయగావ్]] (ఎస్.సి) |కల్పన వర్మ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |జుగల్ కిషోర్ బాగ్రీ మరణం తర్వాత 2021 ఉప ఎన్నిక తప్పనిసరి అయింది. |- !63 |[[సత్నా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సత్నా]] |సిద్ధార్థ్ సుఖ్‌లాల్ కుష్వాహా |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !64 |[[నాగోడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగోడ్]] |నాగేంద్ర సింగ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !65 |[[మైహర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మైహర్]] |నారాయణ్ త్రిపాఠి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !66 |[[అమరపతన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమరపతన్]] |రామ్‌ఖేలావన్ పటేల్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !67 |[[రాంపూర్ బఘెలాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాంపూర్ బఘెలాన్]] |విక్రమ్ సింగ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''రేవా జిల్లా''' |- !68 |[[సిర్మూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సిర్మూర్]] |దివ్యరాజ్ సింగ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !69 |[[సెమరియా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సెమరియా]] |కె.పి. త్రిపాఠి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !70 |[[టెంథర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|టెంథర్]] |శ్యామ్ లాల్ ద్వివేది |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !71 |[[మౌగంజ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మౌగంజ్]] |[[ప్రదీప్ పటేల్]] |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !72 |[[దేవతలాబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దేవతలాబ్]] |గిరీష్ గౌతమ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !73 |[[మంగవాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగవాన్]] (ఎస్.సి) |పంచు లాల్ ప్రజాపతి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !74 |[[రేవా శాసనసభ నియోజకవర్గం|రేవా]] |[[రాజేంద్ర శుక్లా]] |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !75 |[[గుర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గుర్]] |నాగేంద్ర సింగ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''సిద్ధి జిల్లా''' |- !76 |[[చుర్హాట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చుర్హాట్]] |శారదేందు తివారీ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !77 |[[సిద్ధి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సిద్ధి]] |కేదార్ నాథ్ శుక్లా |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !78 |[[సిహవాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సిహవాల్]] |కమలేశ్వర్ పటేల్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- | colspan="5" |'''సింగ్రౌలి జిల్లా''' |- !79 |[[చిత్రాంగి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిత్రాంగి]] (ఎస్.టి) |అమర్ సింగ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !80 |[[సింగ్రౌలీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సింగ్రౌలీ]] |రామ్ లల్లు వైశ్యుడు |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !81 |[[దేవ్‌సర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దేవ్‌సర్]] (ఎస్.సి) |సుభాష్ రామ్ చరిత్ర |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''సిద్ధి జిల్లా''' |- !82 |[[ధౌహాని శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధౌహాని]] (ఎస్.టి) |కున్వర్ సింగ్ టేకం |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''షాడోల్ జిల్లా''' |- !83 |[[బియోహరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బియోహరి]] (ఎస్.టి) |శరద్ కోల్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !84 |[[జైసింగ్‌నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జైసింగ్‌నగర్]] (ఎస్.టి) |జైసింగ్ మరావి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !85 |[[జైత్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జైత్‌పూర్]] (ఎస్.టి) |మనీషా సింగ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''అనుప్పూర్ జిల్లా''' |- !86 |[[కోత్మా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోత్మా]] |సునీల్ సరాఫ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !87 |[[అనుప్పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అనుప్పూర్]] (ఎస్.టి) |బిసాహులాల్ సింగ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !88 |[[పుష్పరాజ్‌గఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుష్పరాజ్‌గఢ్]] (ఎస్.టి) |ఫుండేలాల్ సింగ్ మార్కో |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- | colspan="5" |'''ఉమారియా జిల్లా''' |- !89 |[[బాంధవ్‌గఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బాంధవ్‌గఢ్]] (ఎస్.టి) |శివనారాయణ్ సింగ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !90 |[[మన్పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మన్పూర్]] (ఎస్.టి) |[[మీనా సింగ్ (రాజకీయ నాయకురాలు)|మీనా సింగ్]] |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''కట్ని జిల్లా''' |- !91 |[[బార్వారా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బార్వారా]] (ఎస్.టి) |విజయ్ రాఘవేంద్ర సింగ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !92 |[[విజయరాఘవగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విజయరాఘవగర్]] |సంజయ్ సత్యేంద్ర పాఠక్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !93 |[[ముర్వారా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముర్వారా]] |సందీప్ శ్రీ ప్రసాద్ జైస్వాల్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !94 |[[బహోరీబంద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బహోరీబంద్]] |ప్రణయ్ ప్రభాత్ పాండే |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''జబల్పూర్ జిల్లా''' |- !95 |[[పటాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (మధ్య ప్రదేశ్)|పటాన్]] |అజయ్ విష్ణోయ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !96 |[[బార్గి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బార్గి]] |సంజయ్ యాదవ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !97 |[[జబల్‌పూర్ తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|Jజబల్‌పూర్ తూర్పు]] (ఎస్.సి) |లఖన్ ఘంఘోరియా |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !98 |[[జబల్‌పూర్ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జబల్‌పూర్ నార్త్]] |వినయ్ సక్సేనా |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !99 |[[జబల్‌పూర్ కంటోన్మెంట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జబల్‌పూర్ కంటోన్మెంట్]] |అశోక్ రోహని |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !100 |[[జబల్‌పూర్ వెస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జబల్‌పూర్ వెస్ట్]] |తరుణ్ భానోట్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !101 |[[పనగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పనగర్]] |సుశీల్ కుమార్ తివారీ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !102 |[[సిహోరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సిహోరా]] (ఎస్.టి) |నందిని మరావి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''దిండోరి జిల్లా''' |- !103 |[[షాపురా శాసనసభ నియోజకవర్గం|షాపురా]] (ఎస్.టి) |భూపేంద్ర మరావి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !104 |[[దిండోరి శాసనసభ నియోజకవర్గం (మధ్యప్రదేశ్)|దిండోరి]] (ఎస్.సి) |ఓంకార్ సింగ్ మార్కం |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- | colspan="5" |'''మండల జిల్లా''' |- |105 తెలుగు |[[బిచ్చియా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బిచ్చియా]] (ఎస్.టి) |నారాయణ్ సింగ్ పట్టా |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !106 |[[నివాస్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నివాస్]] (ఎస్.టి) |డాక్టర్ అశోక్ మార్స్కోల్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !107 |[[మండ్లా శాసనసభ నియోజకవర్గం|మండ్లా]] (ఎస్.టి) |డియోసింగ్ సయ్యం |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''బాలాఘాట్ జిల్లా''' |- !108 |[[బైహార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బైహార్]] (ఎస్.టి) |సంజయ్ ఉయ్కే |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !109 |[[లంజి శాసనసభ నియోజకవర్గం|లంజి]] |హీనా కవారే |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !110 |[[పరస్వాడ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పరస్వాడ]] |రామ్ కిషోర్ నానో కవ్రే |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !111 |[[బాలాఘాట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బాలాఘాట్]] |గౌరీశంకర్ బిసేన్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !112 |[[వారసోని శాసనసభ నియోజకవర్గం|వారసోని]] |ప్రదీప్ జైస్వాల్ |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] | |- !113 |[[కటంగి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కటంగి]] |తమ్లాల్ సహారే |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- | colspan="5" |'''సియోని జిల్లా''' |- !114 |[[బర్ఘాట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బర్ఘాట్]] (ఎస్.టి) |అర్జున్ సింగ్ కకోడియా |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !115 |[[సియోని శాసనసభ నియోజకవర్గం|సియోని]] |దినేష్ రాయ్ మున్మున్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !116 |[[కేయోలారి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కేయోలారి]] |రాకేష్ పాల్ సింగ్ (రాజకీయ నాయకుడు) |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !117 |[[లఖ్‌నాడన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లఖ్‌నాడన్]] (ఎస్.టి) |యోగేంద్ర సింగ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- | colspan="5" |'''నర్సింగ్‌పూర్ జిల్లా''' |- !118 |[[గోటేగావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గోటేగావ్]] (ఎస్.సి) |ఎన్.పి. ప్రజాపతి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !119 |[[నర్సింగ్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నర్సింగ్‌పూర్]] |జలం సింగ్ పటేల్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !120 |[[టెందుఖెడా శాసనసభ నియోజకవర్గం|టెందుఖెడా]] |సంజయ్ శర్మ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !121 |[[గదర్వార శాసనసభ నియోజకవర్గం|గదర్వార]] |సునీతా పటేల్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- | colspan="5" |'''చింద్వారా జిల్లా''' |- !122 |[[జున్నార్డియో శాసనసభ నియోజకవర్గం|జున్నార్డియో]] (ఎస్.టి) |సునీల్ ఉయ్కే |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !123 |[[అమరవారా శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమరవారా]] (ఎస్.టి) |కమలేష్ ప్రతాప్ షా |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !124 |[[చౌరై శాసనసభ నియోజకవర్గం|చౌరై]] |చౌదరి సుజీత్ మేర్ సింగ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !125 |[[సౌన్సార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సౌన్సార్]] |విజయ్ రేవ్‌నాథ్ చోర్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !126 |[[ఛింద్వారా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఛింద్వారా]] |[[కమల్ నాథ్]] |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !127 |[[పరాసియా శాసనసభ నియోజకవర్గం|పరాసియా]] (ఎస్.సి) |సోహన్ లాల్ బాల్మిక్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !128 |[[పంధుర్నా శాసనసభ నియోజకవర్గం|పంధుర్నా]] (ఎస్.టి) |నీలేష్ పుసారం ఉయ్కే |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- | colspan="5" |'''బేతుల్ జిల్లా''' |- !129 |[[ముల్తాయ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముల్తాయ్]] |సుఖ్‌దేవ్ పాన్సే |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !130 |[[ఆమ్లా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆమ్లా]] |డాక్టర్ యోగేష్ పండగ్రే |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !131 |[[బెతుల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బెతుల్]] |నిలయ్ వినోద్ దాగా |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !132 |[[ఘోరడోంగ్రి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఘోరడోంగ్రి]] (ఎస్.టి) |బ్రహ్మ భలవి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !133 |[[భైందేహి శాసనసభ నియోజకవర్గం|భైందేహి]] (ఎస్.టి) |ధర్ము సింగ్ సిర్సామ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- | colspan="5" |'''హర్దా జిల్లా''' |- !134 |[[తిమర్ని శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిమర్ని]] (ఎస్.టి) |సంజయ్ షా |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !135 |[[హర్దా శాసనసభ నియోజకవర్గం|హర్దా]] |కమల్ పటేల్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''హోషంగాబాద్ జిల్లా''' |- !136 |[[సియోని-మాల్వా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సియోని-మాల్వా]] |ప్రేమ్‌శంకర్ కుంజిలాల్ వర్మ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !137 |[[హోషంగాబాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హోషంగాబాద్]] |డాక్టర్ సీతాశరన్ శర్మ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !138 |[[సోహగ్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సోహగ్‌పూర్]] |విజయ్‌పాల్ సింగ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !139 |[[పిపారియా శాసనసభ నియోజకవర్గం|పిపారియా]] (ఎస్.సి) |ఠాకూర్దాస్ నాగవంశీ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''రాయ్‌సెన్ జిల్లా''' |- !140 |[[ఉదయపురా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉదయపురా]] |దేవేంద్ర సింగ్ పటేల్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !141 |[[భోజ్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (మధ్య ప్రదేశ్)|భోజ్‌పూర్]] |సురేంద్ర పట్వా |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !142 |[[సాంచి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సాంచి]] (ఎస్.సి) |డాక్టర్ ప్రభురామ్ చౌదరి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !143 |[[సిల్వాని శాసనసభ నియోజకవర్గం|సిల్వాని]] |రాంపాల్ సింగ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''విదిష జిల్లా''' |- !144 |[[విదిశ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విదిశ]] |శశాంక్ భార్గవ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !145 |[[బసోడా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బసోడా]] |లీనా జైన్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !146 |[[కుర్వాయి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుర్వాయి]] (ఎస్.సి) |హరి సింగ్ సప్రే |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !147 |[[సిరోంజ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సిరోంజ్]] |ఉమాకాంత్ శర్మ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !148 |[[శంషాబాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శంషాబాద్]] |రాజశ్రీ సింగ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''భోపాల్ జిల్లా''' |- !149 |[[బెరాసియా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బెరాసియా]] (ఎస్.సి) |విష్ణు ఖత్రి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !150 |[[భోపాల్ ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|భోపాల్ ఉత్తర]] |ఆరిఫ్ అక్వీల్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !151 |[[నరేలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|నరేలా]] |విశ్వాస్ సారంగ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !152 |[[భోపాల్ దక్షిణ్ పశ్చిమ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భోపాల్ దక్షిణ్ పశ్చిమ్]] |పి.సి. శర్మ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !153 |[[భోపాల్ మధ్య శాసనసభ నియోజకవర్గం|భోపాల్ మధ్య]] |ఆరిఫ్ మసూద్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !154 |[[గోవిందపుర శాసనసభ నియోజకవర్గం|గోవిందపుర]] |కృష్ణ గౌర్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !155 |[[హుజూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హుజూర్]] |రామేశ్వర్ శర్మ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''సెహోర్ జిల్లా''' |- !156 |[[బుధ్ని శాసనసభ నియోజకవర్గం|బుధ్ని]] |[[శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్]] |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !157 |[[అష్ట శాసనసభ నియోజకవర్గం|అష్ట]] (ఎస్.సి) |రఘునాథ్ సింగ్ మాలవీయ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !158 |[[ఇచ్చవార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇచ్చవార్]] |కరణ్ సింగ్ వర్మ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !159 |[[సెహోర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సెహోర్]] |సుదేశ్ రాయ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''రాజ్‌గఢ్ జిల్లా''' |- !160 |[[నర్సింహగఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నర్సింహగఢ్]] |రాజ్యవర్ధన్ సింగ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !161 |[[బియోరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బియోరా]] |రామచంద్ర డాంగి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !162 |[[రాజ్‌గఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజ్‌గఢ్]] |బాపు సింగ్ తన్వర్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !163 |[[ఖిల్చిపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖిల్చిపూర్]] |ప్రియవ్రత్ సింగ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !164 |[[సారంగపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సారంగపూర్]] (ఎస్.సి) |కున్వర్జీ కోథర్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''అగర్ మాల్వా జిల్లా''' |- !165 |[[సుస్నర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సుస్నర్]] |విక్రమ్ సింగ్ రాణా |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |స్వతంత్ర అభ్యర్థి నుండి బిజెపికి మారారు |- !166 |[[అగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అగర్]] (ఎస్.సి) |విపిన్ వాంఖడే |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- | colspan="5" |'''షాజాపూర్ జిల్లా''' |- !167 |[[షాజాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షాజాపూర్]] |హుకుం సింగ్ కరాడ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !168 |[[షుజల్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షుజల్‌పూర్]] |ఇందర్ సింగ్ పర్మార్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !169 |[[కలాపిపాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కలాపిపాల్]] |కునాల్ చౌదరి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- | colspan="5" |'''దేవాస్ జిల్లా''' |- !170 |[[సోన్‌కాచ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సోన్‌కాచ్]] (ఎస్.సి) |సజ్జన్ సింగ్ వర్మ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !171 |[[దేవాస్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దేవాస్]] |గాయత్రి రాజే పువార్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !172 |[[హాట్పిప్లియా శాసనసభ నియోజకవర్గం|హాట్పిప్లియా]] |మనోజ్ చౌదరి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !173 |[[ఖటేగావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖటేగావ్]] |ఆశిష్ గోవింద్ శర్మ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !174 |[[బాగ్లీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బాగ్లీ]] (ఎస్.టి) |పహాద్ సింగ్ కన్నోజే |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''ఖాండ్వా జిల్లా''' |- !175 |[[మాంధాత శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాంధాత]] |నారాయణ్ పటేల్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !176 |[[హర్సూద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హర్సూద్]] (ఎస్.టి) |కున్వర్ విజయ్ షా |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !177 |[[ఖాండ్వా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖాండ్వా]] (ఎస్.సి) |దేవేంద్ర వర్మ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !178 |[[పంధాన శాసనసభ నియోజకవర్గం|పంధాన]] (ఎస్.టి) |రామ్ డాంగోర్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''బుర్హాన్‌పూర్ జిల్లా''' |- !179 |[[నేపానగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నేపానగర్]] |సుమిత్రా దేవి కాస్దేకర్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !180 |[[బుర్హాన్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బుర్హాన్‌పూర్]] |ఠాకూర్ సురేంద్ర సింగ్ నావల్ సింగ్ |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] | |- | colspan="5" |'''ఖర్గోన్ జిల్లా''' |- !181 |[[భికాన్‌గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భికాన్‌గావ్]] (ఎస్.టి) |డాక్టర్ ధ్యాన్సింగ్ సోలంకి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !182 |[[బద్వాహా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బద్వాహా]] |సచిన్ బిర్లా |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !183 |[[మహేశ్వర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహేశ్వర్]] (ఎస్.సి) |డాక్టర్ విజయలక్ష్మి సాధో |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !184 |[[కాస్రావాడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాస్రావాడ్]] |సచిన్ యాదవ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !185 |[[ఖర్‌గోన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖర్‌గోన్]] |రవి జోషి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !186 |[[భగవాన్‌పుర శాసనసభ నియోజకవర్గం|భగవాన్‌పుర]] (ఎస్.టి) |కేదార్ దావర్ |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] | |- | colspan="5" |'''బర్వానీ జిల్లా''' |- !187 |[[సెంధావా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సెంధావా]] (ఎస్.టి) |గైర్సిలాల్ రావత్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !188 |[[రాజ్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజ్‌పూర్]] (ఎస్.టి) |బాలా బచ్చన్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !189 |[[పన్సెమాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పన్సెమాల్]] (ఎస్.టి) |చంద్రభాగ కిరాడే |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !190 |[[బర్వానీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బర్వానీ]] (ఎస్.టి) |ప్రేమ్‌సింగ్ పటేల్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''అలీరాజ్‌పూర్ జిల్లా''' |- !191 |[[అలీరాజ్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అలీరాజ్‌పూర్]] (ఎస్.టి) |ముఖేష్ రావత్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !192 |[[జోబాట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జోబాట్]] (ఎస్.టి) |సులోచన రావత్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |కళావతి భూరియా మరణం తర్వాత 2021 ఉప ఎన్నికలో గెలుపొందాల్సి వచ్చింది |- | colspan="5" |'''ఝబువా జిల్లా''' |- !193 |[[ఝబువా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఝాబువా]] (ఎస్.టి) |కాంతిలాల్ భూరియా |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !194 |[[తాండ్ల శాసనసభ నియోజకవర్గం|తాండ్ల]] (ఎస్.టి) |వీర్ సింగ్ భూరియా |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !195 |[[పెట్లవాడ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెట్లవాడ]] (ఎస్.టి) |వాల్ సింగ్ మైదా |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- | colspan="5" |'''ధార్ జిల్లా''' |- !196 |[[సర్దార్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సర్దార్‌పూర్]] (ఎస్.టి) |ప్రతాప్ గ్రేవాల్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !197 |[[గాంధ్వని శాసనసభ నియోజకవర్గం|గాంధ్వని]] (ఎస్.టి) |ఉమాంగ్ సింఘర్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !198 |[[కుక్షి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుక్షి]] (ఎస్.టి) |సురేంద్ర సింగ్ బాఘేల్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !199 |[[మనవార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మనవార్]] (ఎస్.టి) |డాక్టర్ హీరాలాల్ అలావా |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !200 |[[ధర్మపురి శాసనసభ నియోజకవర్గం (మధ్యప్రదేశ్)|ధర్మపురి]] (ఎస్.టి) |పంచీలాల్ మేడా |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !201 |[[ధార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధార్]] |నీనా విక్రమ్ వర్మ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !202 |[[బద్నావర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బద్నావర్]] |[[రాజ్‌వర్ధన్ సింగ్ దత్తిగావ్]] |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''ఇండోర్ జిల్లా''' |- !203 |[[దేపాల్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దేపాల్‌పూర్]] |విశాల్ జగదీష్ పటేల్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !204 |[[ఇండోర్-1 శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇండోర్-1]] |సంజయ్ శుక్లా |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !205 |[[ఇండోర్-2 శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇండోర్-2]] |రమేష్ మెండోలా |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !206 |[[ఇండోర్-3 శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇండోర్-3]] |ఆకాష్ విజయ్వర్గియ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !207 |[[ఇండోర్-4 శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇండోర్-4]] |మాలిని గౌర్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !208 |[[ఇండోర్-5 శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇండోర్-5]] |మహేంద్ర హార్దియా |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !209 |[[డా. అంబేద్కర్ నగర్-మోవ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|డా. అంబేద్కర్ నగర్-మోవ్]] |ఉషా ఠాకూర్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !210 |[[రావు శాసనసభ నియోజకవర్గం|రావు]] |జితు పట్వారీ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !211 |[[సన్వెర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సన్వెర్]] (ఎస్.సి) |తులసి సిలావత్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''ఉజ్జయిని జిల్లా''' |- !212 |[[నగాడా-ఖచ్రోడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నగాడా-ఖచ్రోడ్]] |దిలీప్ గుర్జార్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !213 |[[మహీద్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహీద్‌పూర్]] |బహదూర్సింగ్ చౌహాన్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !214 |[[తరానా శాసనసభ నియోజకవర్గం|తరానా]] (ఎస్.సి) |మహేష్ పర్మార్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !215 |[[ఘటియా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఘటియా]] (ఎస్.సి) |రామ్‌లాల్ మాలవీయ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !216 |[[ఉజ్జయిని ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉజ్జయిని ఉత్తర]] |పరాస్ చంద్ర జైన్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !217 |[[ఉజ్జయిని దక్షిణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉజ్జయిని దక్షిణ]] |[[మోహన్ యాదవ్]] |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !218 |[[బాద్‌నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బాద్‌నగర్]] |మురళీ మోర్వాల్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- | colspan="5" |'''రత్లాం జిల్లా''' |- !219 |[[రత్లాం రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రత్లాం రూరల్]] (ఎస్.టి) |దిలీప్ కుమార్ మక్వానా |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !220 |[[రత్లాం సిటీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రత్లాం సిటీ]] |చేతన్య కశ్యప్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !221 |[[సైలానా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సైలానా]] |హర్ష్ గెహ్లాట్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !222 |[[జాయోరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|జాయోరా]] |రాజేంద్ర పాండే |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- !223 |[[అలోట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అలోట్]] (ఎస్.సి) |మనోజ్ చావ్లా |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |- | colspan="5" |'''మంద్‌సౌర్ జిల్లా''' |- !224 |[[మందసౌర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మందసౌర్]] |యశ్‌పాల్ సింగ్ సిసోడియా |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !225 |[[మల్హర్‌ఘర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మల్హర్‌ఘర్]] (ఎస్.సి) |[[జగదీష్ దేవదా]] |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !226 |[[సువస్ర శాసనసభ నియోజకవర్గం|సువస్ర]] |హర్దీప్ సింగ్ డాంగ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !227 |[[గారోత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గారోత్]] |దేవిలాల్ ధకాడ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- | colspan="5" |'''నీముచ్ జిల్లా''' |- !228 |[[మానస శాసనసభ నియోజకవర్గం|మానస]] |అనిరుద్ధ మారు |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !229 |[[నీముచ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నీముచ్]] |దిలీప్ సింగ్ పరిహార్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | |- !230 |[[జవాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జవాద్]] |ఓం ప్రకాష్ సఖ్లేచ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యులు 2023–2028]] [[వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభ]] [[వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ 15వ శాసనసభ]] abvh7gwxq2w50iy82remspzyczz8u9t 0 438625 4956483 4804854 2026-09-12T01:42:01Z Dostojewskij 39235 దస్త్రం:Kelly Murphy 1.jpg 4956483 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Kelly Murphy 1.jpg|thumb|కెల్లీ మర్ఫీ]] '''కెల్లీ ఆన్ మర్ఫీ (జననం అక్టోబర్ 20, 1989)''' [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్]] మహిళల జాతీయ వాలీబాల్ జట్టుకు చెందిన అమెరికన్ ఇండోర్ [[వాలీబాల్]] క్రీడాకారిణి . మర్ఫీ 2008 నుండి 2011 వరకు యూనివర్శిటీ ఆఫ్ ఫ్లోరిడా గేటర్స్‌తో కాలేజియేట్ వాలీబాల్ ఆడింది. మర్ఫీ 2014 ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో జాతీయ జట్టుతో స్వర్ణం , 2016 రియో ​​ఒలింపిక్ క్రీడలలో కాంస్యం గెలుచుకుంది. == వ్యక్తిగత జీవితం == [[ఇల్లినాయిస్|ఇల్లినాయిస్‌]]<nowiki/>లోని విల్మింగ్టన్‌లో స్కాట్ , శాండీ మర్ఫీ దంపతులకు జన్మించిన కెల్లీ ( చికాగోకు నైరుతి దిశలో దాదాపు 60 మైళ్ల దూరంలో ఉన్న గ్రామం ) తన ఇద్దరు సోదరీమణులు జెన్నిఫర్ , మేరీలతో పెరిగారు. మర్ఫీ ఇల్లినాయిస్‌లోని సమీపంలోని జోలియట్‌లోని జోలియట్ కాథలిక్ అకాడమీకి హాజరయ్యేది , అక్కడ ఆమె తన మొదటి సంవత్సరం నుండి కళాశాల వాలీబాల్ కోచ్‌లచే నియమించబడటం ప్రారంభించింది. ఆమె తన తరగతిలో దేశంలోని అత్యుత్తమ హైస్కూల్ రిక్రూట్‌గా పరిగణించబడింది , ఆమె సీనియర్ సంవత్సరంలో నేషనల్ గేటోరేడ్ హై స్కూల్ ప్లేయర్ ఆఫ్ ది ఇయర్‌గా ఎంపికైంది. == కళాశాల == మర్ఫీ ఫ్లోరిడా విశ్వవిద్యాలయంలో కళాశాల మహిళల [[వాలీబాల్]] ఆడింది . 2008లో తన ఫ్రెష్మాన్ సీజన్‌లో, మర్ఫీ ఫ్లోరిడా చరిత్ర సృష్టించింది, ఆమె ప్రోగ్రామ్‌లో మొట్టమొదటి ఎవిసిఎ నేషనల్ ఫ్రెష్మాన్ ఆఫ్ ది ఇయర్‌గా ఎంపికైంది. అదనంగా, ఆమె ఎస్ఇసి ఫ్రెష్మాన్ ఆఫ్ ది ఇయర్‌గా, ఎవిసిఎ సౌత్ రీజియన్ ఫ్రెష్మాన్ ఆఫ్ ది ఇయర్‌గా ఎంపికైంది, కెరీర్ ట్రిపుల్-డబుల్స్ కోసం స్కూల్ రికార్డును నెలకొల్పింది. ఎస్ఇసి ప్లేయర్ ఆఫ్ ది వీక్ గౌరవాలను గెలుచుకున్న [[ఫ్లోరిడా]] యొక్క మొట్టమొదటి ఫ్రెష్మాన్‌గా కూడా ఆమె నిలిచింది. 2009లో సోఫోమోర్‌గా, మర్ఫీ సెకండ్ టీమ్ ఆల్-అమెరికన్‌గా ఎంపికైంది, ఏకగ్రీవంగా మొదటి టీమ్ ఆల్-ఎస్ఇసి ఎంపిక కూడా. ఫ్లోరిడా తరపున ఆడుతున్న ఆమె జూనియర్ సంవత్సరంలో, మర్ఫీ ఫస్ట్ టీమ్ ఆల్-అమెరికన్‌గా ఎంపికైంది, ఎస్ఇసి ప్లేయర్ ఆఫ్ ది ఇయర్‌గా ఎంపికైంది. మర్ఫీ తన కెరీర్‌ను ఫ్లోరిడా విశ్వవిద్యాలయ చరిత్రలో ఆడిన సెట్‌లలో (447), కిల్స్‌లో ఎనిమిదవ స్థానంలో (1,306), అటాక్స్‌లో 12వ స్థానంలో (2,729), అసిస్ట్‌లలో ఎనిమిదవ స్థానంలో (2,671), సర్వీస్ ఏస్‌లలో (126) 10వ స్థానంలో (126), డిగ్స్‌లో 14వ స్థానంలో (959), బ్లాక్ అసిస్ట్‌లలో (253) 20వ స్థానంలో, పాయింట్లలో (1,567.5) 10వ స్థానంలో (1,567.5) స్కూల్ రికార్డును 30 కెరీర్ ట్రిపుల్-డబుల్స్, 76 కెరీర్ డబుల్-డబుల్స్‌ను నమోదు చేస్తూ ఏడవ స్థానంలో నిలిచింది. == అంతర్జాతీయ == మర్ఫీ 2014 ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్ బంగారు పతకాన్ని గెలుచుకున్న US జాతీయ జట్టులో భాగం, వారి జట్టు చివరి మ్యాచ్‌లో చైనాను 3–1 తేడాతో ఓడించింది.  2016లో, మర్ఫీ రియో ​​డి జనీరోలో ఒలింపిక్ కాంస్య పతకాన్ని గెలుచుకున్న [[యునైటెడ్ స్టేట్స్]] మహిళల జాతీయ వాలీబాల్ జట్టు తరపున ఆడింది. 2018లో, ఆమె USA యొక్క ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్ జట్టులో భాగం, ఇది మొత్తం మీద ఐదవ స్థానంలో నిలిచింది. అలాగే, మర్ఫీ [[ఇటలీ]] , [[జపాన్]], [[చైనా]]<nowiki/>లోని క్లబ్‌లతో వృత్తిపరంగా ఆడింది . 2020 ఒలింపిక్ జట్టుకు ఎంపికైన పన్నెండు మంది క్రీడాకారిణులలో ఆమె ఒకరు కాదు.<ref>{{Cite news|url=http://www.gazzetta.it/Volley/12-10-2014/volley-mondiale-usa-batte-cina-3-1-90723575433.shtml|title=Volley, Mondiale: Usa batte Cina 3-1|last=Benedetti|first=Valeria|date=October 12, 2014|work=La Gazzetta dello Sport|access-date=October 12, 2014|location=Milan, Italy|language=it}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.fivb.org/viewPressRelease.asp?No=50092&Language=en|title=USA win first World Championship title, China and Brazil complete the podium|date=May 11, 2014|access-date=May 11, 2014|publisher=FIVB|location=Milan, Italy}}</ref> == అవార్డులు == === కళాశాల === * ''2008 ఎవిసిఎ ఆల్-అమెరికన్ మూడవ జట్టు'' * ''2009 ఎవిసిఎ ఆల్-అమెరికన్ సెకండ్ టీమ్'' * ''2009 ఎన్‌సిఎఎ డివిజన్ I మహిళల వాలీబాల్ టోర్నమెంట్ గైన్స్విల్లే ప్రాంతీయ ఆల్-టోర్నమెంట్ జట్టు'' * ''2010 ఎవిసిఎ ఆల్-అమెరికన్ ఫస్ట్ టీమ్'' * ''2011 ఎవిసిఎ ఆల్-అమెరికన్ ఫస్ట్ టీమ్'' * ''2011 ఎన్‌సిఎఎ డివిజన్ I మహిళల వాలీబాల్ టోర్నమెంట్ గైన్స్విల్లే ప్రాంతీయ ఆల్-టోర్నమెంట్ జట్టు'' === ఇండివిజువల్ === * ''2007 మహిళల జూనియర్ వాలీబాల్ ప్రపంచ ఛాంపియన్షిప్-ఉత్తమ సర్వర్'' * ''2013 నోర్సెకా ఛాంపియన్షిప్ "మోస్ట్ వాల్యూబల్ ప్లేయర్"'' * ''2013 నోర్సెకా ఛాంపియన్షిప్ "బెస్ట్ ఒప్పొసిట్"'' * ''2015 లీగ్-ఉత్తమ సర్వర్'' === జాతీయ జట్టు === * '''2013''' పాన్-అమెరికన్ వాలీబాల్ కప్[[దస్త్రం:Gold_medal_with_cup.svg|16x16px]] * '''2013''' నోర్సెకా ఛాంపియన్షిప్[[దస్త్రం:Gold_medal_with_cup.svg|16x16px]] * '''2013''' ఎఫ్ఐవిబి వరల్డ్ గ్రాండ్ ఛాంపియన్స్ కప్[[దస్త్రం:Silver_medal_with_cup.svg|16x16px]] * '''2014''' ఎఫ్. ఐ. వి. బి. ప్రపంచ ఛాంపియన్షిప్[[దస్త్రం:Gold_medal_with_cup.svg|16x16px]] * '''2015''' ఎఫ్ఐవిబి వరల్డ్ గ్రాండ్ ప్రిక్స్[[దస్త్రం:Gold_medal_with_cup.svg|16x16px]] * '''2016''' ఎఫ్ఐవిబి వరల్డ్ గ్రాండ్ ప్రిక్స్[[దస్త్రం:Silver_medal_with_cup.svg|16x16px]] * '''2016''' వేసవి ఒలింపిక్స్[[దస్త్రం:Bronze_medal.svg|16x16px]] * '''2018''' ఎఫ్ఐవిబి వాలీబాల్ మహిళల నేషన్స్ లీగ్[[దస్త్రం:Gold_medal_with_cup.svg|16x16px]] == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అంజెలినా బెలాకోవ్స్కాయా]] * [[అలీషా గ్లాస్]] * [[కరోల్ జారెక్కి]] * [[డెస్టినీ హుకర్]] * [[ఎవెలిన్ బర్గెస్]] * [[లిసా లేన్]] == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1989 జననాలు]] [[వర్గం:మహిళలు]] [[వర్గం:వాలీబాల్ క్రీడాకారులు]] 9nj4nwimjb8zp6v4vsrs225swgw9m9g 0 438983 4956433 4507833 2026-09-11T18:08:05Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956433 wikitext text/x-wiki '''అల్లిసన్ జైమ్ "ఎ. జె" మ్లెక్జ్కో గ్రిస్వోల్డ్''' (జననం: జూన్ 14, 1975) ఒక [[అమెరికన్లు|అమెరికన్]] ఐస్ [[హాకీ]] క్రీడాకారిణి, విశ్లేషకురాలు. ఆమె 1998 వింటర్ ఒలింపిక్స్‌లో [[బంగారు పతకం|బంగారు పతకాన్ని]], 2002 వింటర్ [[ఒలింపిక్ క్రీడలు|ఒలింపిక్స్‌]]<nowiki/>లో రజత పతకాన్ని గెలుచుకుంది . == క్రీడా జీవితం == మ్లెజ్కో న్యూ కెనాన్ కంట్రీ స్కూల్‌లో చదివారు, కనెక్టికట్‌లోని వాటర్‌టౌన్‌లోని ది టాఫ్ట్ స్కూల్ నుండి గ్రాడ్యుయేట్ అయ్యారు . మ్లెజ్కో [[హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం]]<nowiki/>లో కళాశాల హాకీ ఆడారు , అక్కడ ఆమె 1999లో క్రిమ్సన్‌ను జాతీయ టైటిల్‌కు నడిపించింది.  అదే సంవత్సరం ఆమె యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని ఉత్తమ మహిళా కళాశాల ఐస్ హాకీ క్రీడాకారిణికి ఏటా ఇచ్చే ప్యాటీ కజ్మైర్ అవార్డును గెలుచుకున్న రెండవ వ్యక్తి అయ్యారు.<ref>{{cite web|title=A. J. Mleczko Bio, Stats, and Results &#124; Olympics at|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ml/a-j-mleczko-1.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200417224921/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ml/a-j-mleczko-1.html|archive-date=2020-04-17|access-date=2018-04-22|publisher=Sports-reference.com}}</ref>  సెప్టెంబర్ 24, 2002న, ఆమెను న్యూ ఇంగ్లాండ్ ఉమెన్స్ హాల్ ఆఫ్ ఫేమ్‌లోకి చేర్చారు.<ref name="harvard20022">{{cite web|author=DateSeptember 19, 2002|date=2002-09-19|title=Newsmakers – Harvard Gazette|url=http://www.news.harvard.edu/gazette/2002/09.19/12-newsmakers.html|access-date=2018-04-22|publisher=News.harvard.edu}}</ref> మ్లెక్జ్కో జూన్ 20, 2019న మిచిగాన్‌లోని ట్రాయ్‌లో ఉన్న నేషనల్ పోలిష్-అమెరికన్ స్పోర్ట్స్ హాల్ ఆఫ్ ఫేమ్‌లో చేరారు . ఆమె తండ్రి తరపు ముత్తాతలు పోలిష్ వలసదారులు.<ref>{{Cite web|title=Allison "AJ" Mleczko – NPASHF|url=https://www.polishsportshof.com/portfolio_page/allison-mleczko/|access-date=2020-01-25|language=en-US}}</ref> == ప్రసార వృత్తి == ఆమె ఇఎస్‌పిఎన్/ఏబిసి కొరకు #3 రంగు వ్యాఖ్యాత, ప్లే-బై-ప్లే అనౌన్సర్ మైక్ మొనాకో జతకట్టింది.<ref>{{Cite news|url=https://thehockeynews.com/nhl/new-jersey-devils/game-day/new-jersey-devils-st-louis-blues-jack-hughes-espn|title=Devils Gameday Preview with ESPN's Bob Wischusen – The New Jersey Devils News, Analysis, and More|last=Flannery|first=Kristy|work=The New Jersey Devils News, Analysis, and More|access-date=2024-03-14|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=AJ Mleczko|url=https://espnpressroom.com/us/bios/a-j-mleczko/|access-date=2023-04-04|website=ESPN Press Room U.S.|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Martin|first=Zach|date=2024-03-23|title=The Rise of Mike Monaco, ESPN's Young Play-by-Play Star – The Hockey Writers Editor's Choice Latest News, Analysis & More|url=https://thehockeywriters.com/mike-monaco-espn-play-by-play/|access-date=2024-05-07|website=The Hockey Writers|language=en-us}}</ref>, ఎంఎస్జి నెట్వర్క్స్ ఎన్‌హెచ్‌ఎల్ న్యూయార్క్ ద్వీపవాసుల కోసం ప్రసారాలు చేస్తాయి.<ref>{{Cite web|date=24 March 2019|title=AJ Mleczko-Griswold Brings Custom Bus to Islanders Tailgate|url=https://www.nhl.com/islanders/news/aj-mleczko-griswold-brings-custom-bus-to-islanders-tailgate/c-306098180|access-date=2023-04-04|website=NHL.com|language=en-US}}</ref> ఆమె గతంలో ఎన్బిసిలో ఎన్హెచ్ఎల్ కోసం పనిచేసింది, అక్కడ ఆమె ప్లేఆఫ్స్తో సహా ఎన్హెచ్ఎల్ ఆటకు వ్యాఖ్యానించిన మొదటి మహిళగా నిలిచింది.<ref>{{Cite web|date=2018-02-22|title=AJ MLECZKO TO SERVE AS GAME ANALYST FOR NBC SPORTS' NHL COVERAGE ON MARCH 6, FEATURING THE DETROIT RED WINGS AND BOSTON BRUINS ON NBCSN|url=https://nbcsportsgrouppressbox.com/2018/02/22/aj-mleczko-to-serve-as-game-analyst-for-nbc-sports-nhl-coverage-on-march-6-featuring-the-detroit-red-wings-and-boston-bruins-on-nbcsn/|access-date=2023-04-04|website=NBC Sports Pressbox|language=en|archive-date=2023-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404171716/https://nbcsportsgrouppressbox.com/2018/02/22/aj-mleczko-to-serve-as-game-analyst-for-nbc-sports-nhl-coverage-on-march-6-featuring-the-detroit-red-wings-and-boston-bruins-on-nbcsn/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=U.S. Olympic gold medalist AJ Mleczko to do color analysis for NHL game|url=https://www.usatoday.com/story/sports/nhl/2018/02/23/ex-womens-player-mleczko-to-do-color-analysis-for-nhl-game/110738486/|access-date=2023-04-04|website=USA TODAY|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=2018 Stanley Cup Playoffs – AJ Mleczko making her mark as first woman to work as in-booth analyst in NHL playoff history|url=https://www.secsports.com/article/23383257/2018-stanley-cup-playoffs-aj-mleczko-making-mark-first-woman-work-booth-analyst-nhl-playoff-history|access-date=2023-04-04|website=www.secsports.com}}{{Dead link|date=మార్చి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=AJ Mleczko|url=https://www.msgnetworks.com/personalities/aj-mleczko/|access-date=2020-01-25|website=MSGNetworks.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-02-01|title=AJ Mleczko|url=http://nbcsportsgrouppressbox.com/bio/aj-mleczko|access-date=2019-01-15|website=NBC Sports Pressbox|language=en|archive-date=2022-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20221110224552/https://nbcsportsgrouppressbox.com/bio/aj-mleczko/|url-status=dead}}</ref> అదనంగా, ఆమె మాజీ సహచరుడు కామి గ్రెనాటోను కలిసి ఆన్ ది బస్ విత్ కామి & ఎజె పోడ్కాస్ట్ను నిర్వహిస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=On The Bus With Cammi & AJ on Apple Podcasts|url=https://podcasts.apple.com/us/podcast/on-the-bus-with-cammi-aj/id1546162389|access-date=2021-05-11|website=Apple Podcasts|language=en-US}}</ref> ఇంకా, ఆమె ఎన్బిసి స్పోర్ట్స్ కోసం వింటర్ ఒలింపిక్ గేమ్స్లో ఐదు మహిళల హాకీ ఆటలను కూడా పిలిచింది.<ref>{{Cite web|date=2022-02-15|title=USA-CANADA WOMEN'S HOCKEY GOLD MEDAL GAME TO AIR LIVE ON WEDNESDAY AT 11:05 PM ET ON NBC AND PEACOCK|url=https://nbcsportsgrouppressbox.com/2022/02/15/usa-canada-womens-hockey-gold-medal-game-to-air-live-on-wednesday-at-1105-pm-et-on-nbc-and-peacock/|access-date=2023-04-04|website=NBC Sports Pressbox|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-02-02|title=NBC OLYMPICS ANNOUNCES HOCKEY COMMENTARY TEAMS FOR COVERAGE OF THE XXIV OLYMPIC WINTER GAMES|url=https://sportsmedianews.com/nbc-olympics-announces-hockey-commentary-teams-for-coverage-of-the-xxiv-olympic-winter-games/|access-date=2023-04-04|website=Sports Media News|language=en-US}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == మ్లెక్జ్కో ప్రస్తుతం మసాచుసెట్స్‌లోని కాన్కార్డ్‌లో తన భర్త జాసన్, వారి నలుగురు పిల్లలతో నివసిస్తున్నారు.  ఆమె దౌత్యవేత్త రూఫస్ గిఫోర్డ్ యొక్క బంధువు .<ref>{{Cite web|title=On The Bus With Cammi & AJ: Rufus Gifford – Former US Ambassador to Denmark & Deputy Campaign Manager for President Joe Biden on Apple Podcasts|url=https://podcasts.apple.com/us/podcast/rufus-gifford-former-us-ambassador-to-denmark-deputy/id1546162389?i=1000521042972|access-date=2021-05-11|website=Apple Podcasts|language=en-US}}</ref> == కెరీర్ గణాంకాలు == కెరీర్ గణాంకాలు [https://www.eliteprospects.com/ Eliteprospects.com], లేదా ది [https://www.hockeydb.com/ ఇంటర్నెట్ హాకీ డేటాబేస్], లేదా USA హాకీ, లేదా హార్వర్డ్ క్రిమ్సన్, లేదా 2000 యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఉమెన్స్ నేషనల్ టీమ్ మీడియా గైడ్ నుండి వచ్చాయి.<ref>{{Cite web|title=A.J. Mleczko '97–'99 {{!}} News {{!}} The Harvard Crimson|url=https://www.thecrimson.com/article/1999/6/10/aj-mleczko-97-99-aj-mleczko-has/|access-date=2024-01-05|website=www.thecrimson.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://assets.ngin.com/attachments/document/0094/3256/2000_media_guide_wwc.pdf|title=2000 United States Women's National Team Media Guide|work=Team USA Media Guide|access-date=4 January 2024|pages=34}}</ref> === రెగ్యులర్ సీజన్, ప్లేఆఫ్స్ === {| border="0" cellpadding="1" cellspacing="0" style="text-align:center; width:60em" ! colspan="3" bgcolor="#ffffff" | ! rowspan="101" bgcolor="#ffffff" | ! colspan="5" |రెగ్యులర్ సీజన్ ! rowspan="101" bgcolor="#ffffff" | ! colspan="5" |ప్లేఆఫ్స్ |- bgcolor="#e0e0e0" !సీజన్ !టీం !లీగ్ !జీపీ !జి. !ఎ. !పిట్స్ !పిఐఎం !జీపీ !జి. !ఎ. !పిట్స్ !పిఐఎం |- style="background:#f0f0f0;" |1989–90 |కనెక్టికట్ ధ్రువ ఎలుగుబంట్లు 19U |19యు ఎఎఎ (డబ్ల్యుడబ్ల్యు) |_ |_ |_ |_ |_ |_ |_ |_ |_ |_ |- |1995–96 |హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం |_ |_ |_ |_ |_ |_ |_ |_ |_ |_ |_ |- style="background:#f0f0f0;" |1996–97 |హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం |_ |_ |_ |_ |_ |_ |_ |_ |_ |_ |_ |- |1997–98 |హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం |అవాచా |_ |_ |_ |_ |_ |_ |_ |_ |_ |_ |- bgcolor="#f0f0f0" |1998–99 |హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం |అవాచా |34 |37 |77 |114 |_ |_ |_ |_ |_ |_ |- style="background:#e0e0e0;" ! colspan="3" |ఎన్‌సిఎఎ మొత్తాలు !_ !128 !129 !257 !_ !_ !_ !_ !_ !_ |} === అంతర్జాతీయ === {| border="0" cellpadding="1" cellspacing="0" style="text-align:center; width:40em" !సంవత్సరం. !టీం !ఈవెంట్ !ఫలితం. ! rowspan="99" bgcolor="#ffffff" |  !జీపీ !జి. !ఎ. !పిట్స్ !పిఐఎం |- |1995 |అమెరికా |పసిఫిక్ రిమ్ ఛాంపియన్షిప్ |2 |5 |1 |1 |2 |_ |- style="background:#f0f0f0;" |1996 |అమెరికా |పసిఫిక్ రిమ్ ఛాంపియన్షిప్ |2 |5 |2 |4 |6 |_ |- |1996 |అమెరికా |3 నేషన్స్ కప్ |2 |5 |1 |0 |1 |_ |- style="background:#f0f0f0;" |1997 |అమెరికా |డబ్ల్యుసి |2 |5 |0 |2 |2 |_ |- |1997 |అమెరికా |3 నేషన్స్ కప్ |1 |5 |2 |0 |2 |_ |- style="background:#f0f0f0;" |1998 |అమెరికా |ఓజీ |1 |6 |2 |2 |4 |4 |- |2000 |అమెరికా |డబ్ల్యుసి |2 |5 |1 |7 |8 |2 |- style="background:#f0f0f0;" |2001 |అమెరికా |డబ్ల్యుసి |2 |5 |1 |2 |3 |2 |- |2002 |అమెరికా |ఓజీ |2 |5 |1 |3 |4 |6 |- style="background:#e0e0e0;" ! colspan="4" |సీనియర్ మొత్తాలు !46 !11 !21 !32 !_ |} == అవార్డులు, గౌరవాలు == * 1999 అమెరికన్ మహిళల కళాశాల హాకీ కూటమి ఆల్-అమెరికన్స్, మొదటి జట్టు <ref>{{Cite web|date=1997-07-08|title=American Hockey Coaches Association|url=http://www.ahcahockey.com/news/women4799.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110707094753/http://www.ahcahockey.com/news/women4799.html|archive-date=2011-07-07|access-date=2018-04-22|publisher=Ahcahockey.com}}</ref> * పాటీ కాజ్మెయర్ అవార్డు * 1999 బాబ్ అలెన్ ఉమెన్స్ ప్లేయర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ అవార్డు <ref>{{Cite web|title=Annual Awards – Through the Years|url=http://www.usahockey.com/Template_Usahockey.aspx?NAV=AU_13_07&ID=185912&USAHockeyType=ICE|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100113104849/http://www.usahockey.com/Template_Usahockey.aspx?NAV=AU_13_07&ID=185912&USAHockeyType=ICE|archive-date=13 January 2010|access-date=24 June 2010|publisher=USA Hockey}}</ref> * మహిళల బీన్పాట్ హాల్ ఆఫ్ ఫేమ్ (2011లో చేర్చబడింది) <ref>{{Cite web|title=Women's Beanpot: Hall of Fame|url=http://www.beanpothockey.com/women/hall.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181029011028/http://www.beanpothockey.com/women/hall.html|archive-date=2018-10-29|access-date=2018-04-22|publisher=Beanpothockey.com}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist|30em}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1975 జననాలు]] f21vwg3cul3iddn11cjo8k8r611068q 0 440830 4956592 4622597 2026-09-12T07:02:43Z స్వరలాసిక 13980 4956592 wikitext text/x-wiki '''అనితా ఆంటోయినెట్ ఫియరాన్''' (జననం ఆగస్టు 4, 1989) ఒక జమైకన్-[[అమెరికన్లు|అమెరికన్]] [[రెగె]] గాయని-గేయ [[రచయిత్రి]]. ఆంటోయినెట్ ఎన్.బి.సి యొక్క రియాలిటీ టీవీ పాటల పోటీ ''ది వాయిస్'' సీజన్ 3 లో కనిపించడం ద్వారా బాగా ప్రసిద్ది చెందింది, దీనిలో ఆమె బ్లైండ్ ఆడిషన్‌లో ఎలిమినేట్ అయింది, సీజన్ 7 లో గ్వెన్ స్టెఫానీ జట్టులో భాగంగా తిరిగి కనిపించింది , పోటీలో పదవ స్థానంలో నిలిచింది.<ref>{{Cite web|date=September 30, 2014|title=Anita Antoinette sings 'Turn Your Lights Down Low' on the Voice USA 2014 Blind Auditions &#124; Zeibiz|url=http://www.zeibiz.com/2014/09/anita-antoinette-sings-turn-lights-low-voice-usa-2014-blind-auditions/|access-date=2025-03-16|archive-date=2019-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321124032/https://www.zeibiz.com/2014/09/anita-antoinette-sings-turn-lights-low-voice-usa-2014-blind-auditions/|url-status=dead}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == అనితా ఆంటోయినెట్ ఫియరాన్ [[జమైకా]]<nowiki/>లోని కింగ్‌స్టన్‌లో జన్మించారు, రెగె ఐకాన్ క్లింటన్ ఫియరాన్ కుమార్తె . ఆమె తండ్రి గౌరవనీయమైన రూట్స్-రెగె బ్యాండ్ "ది గ్లాడియేటర్స్"లో సహ వ్యవస్థాపకుడు, బాస్ ప్లేయర్, గాయకుడు.  ఆమె తన బాల్యంలోని ప్రారంభ సంవత్సరాలను డుహానీ పార్క్ కమ్యూనిటీలో గడిపింది, జమైకాలోని జార్జ్ హెడ్లీ ప్రాథమిక పాఠశాలలో చదివింది .  ఆంటోయినెట్ 1996లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌కు వలస వెళ్లి, అక్కడ ఆమె మొదట సౌత్ బోస్టన్‌లో, తరువాత న్యూ బ్రిటన్ , కనెక్టికట్‌లో తన తల్లి, సోదరులు, సోదరితో స్థిరపడింది.<ref name="auto">{{Cite web|title=Anita Antoinette continues to shine on the Voice – Entertainment – Jamaica Star – November 7, 2014|url=http://jamaica-star.com/thestar/20141107/ent/ent2.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141120234020/http://jamaica-star.com/thestar/20141107/ent/ent2.html|archive-date=November 20, 2014|access-date=2014-11-21}}</ref> స్వయం అభ్యసించిన గాయని, గిటారిస్ట్ అయిన అనిత, యుక్తవయసులో తన సొంత సంగీతాన్ని రాయడం ప్రారంభించింది, ఆమె తండ్రి, [[బాబ్ మార్లే]] వంటి ఇతర దిగ్గజాల నుండి ప్రేరణ పొందింది. ఆమె 2008లో ప్రతిష్టాత్మకమైన గ్రేటర్ హార్ట్‌ఫోర్డ్ అకాడమీ ఆఫ్ ది ఆర్ట్స్ నుండి పట్టభద్రురాలైంది, మసాచుసెట్స్‌లోని బోస్టన్‌లోని బెర్క్లీ కాలేజ్ ఆఫ్ మ్యూజిక్‌లో చేరింది , దాని నుండి ఆమె సంగీత వ్యాపారం, పాటల రచనలో ఏకాగ్రతతో ప్రొఫెషనల్ సంగీతంలో బ్యాచిలర్ డిగ్రీని కలిగి ఉంది.<ref name="auto3">{{Cite web|title=Anita Antoinette|url=http://www.anitaantoinette.com/|website=Anita Antoinette|access-date=2025-03-16|archive-date=2019-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190220112056/http://www.anitaantoinette.com/|url-status=dead}}</ref> == కెరీర్ == === ప్రారంభ రోజులు === ఉన్నత పాఠశాలలో చదువుతున్నప్పుడు, అనిత న్యూ ఇంగ్లాండ్ , ఈశాన్య, పసిఫిక్ నార్త్‌వెస్ట్ అంతటా వేదికలపై ప్రదర్శన ఇచ్చింది . 2008లో, ఆమె [[వాషింగ్టన్, డి.సి.|వాషింగ్టన్ డి.సి]] లోని లైబ్రరీ ఆఫ్ కాంగ్రెస్‌లో ది రియల్ అంబాసిడర్స్ నుండి మెటీరియల్‌ను ప్రదర్శన స్వరకర్త డేవ్ బ్రూబెక్ ముందు ప్రదర్శించింది.<ref name="auto3" /> అనిత తరువాత ది వాయిస్ సీజన్ 3 లో కనిపించింది . ఆమె బాబ్ మార్లే యొక్క నో ఉమెన్ నో క్రై ను కవర్ చేసింది, కుర్చీ తిప్పలేకపోయింది .  ఆమె పాటను కాపెల్లాగా తిరిగి పాడటానికి అవకాశం కోరింది, "తన కన్నీళ్లలో పాడింది."  రోలింగ్ స్టోన్ చెప్పినట్లుగా , "క్రిస్టినా వణికిపోయింది,, ఇతరులు ఆమె పాటను అమ్మలేకపోతున్నారని చెప్పిన దానికి స్పష్టంగా బాధపడ్డారు."<ref name="auto1">{{Cite magazine|date=September 11, 2012|title='The Voice' Recap: They're Back!|url=https://www.rollingstone.com/music/news/the-voice-recap-theyre-back-20120911|magazine=Rolling Stone}}</ref> === 2014: ది ''వాయిస్'' === సెప్టెంబర్ 2014 లో, బ్లేక్ షెల్టన్ సలహా మేరకు అనిత ది వాయిస్ సీజన్ 7 లో సీజన్ 3 నుండి పోటీ పడుతుందని ప్రకటించారు .<ref>{{Cite web|title='The Voice' Season 3 Premiere: Still the Best, Hands Down?|url=https://music.yahoo.com/blogs/reality-rocks/voice-season-3-premiere-still-best-hands-down-021726189.html}}</ref> సీజన్ 7 ఎపిసోడ్ 3లో , అనిత [[బాబ్ మార్లే]] యొక్క టర్న్ యువర్ లైట్స్ డౌన్ లోను కవర్ చేసింది . నలుగురు కోచ్‌లు ( ఆడమ్ లెవిన్ , గ్వెన్ స్టెఫానీ , బ్లేక్ షెల్టన్, ఫారెల్ విలియమ్స్ ) తిరిగి వచ్చారు. అనిత గ్వెన్ స్టెఫానీని తన కోచ్‌గా ఎంచుకుంది.<ref>[https://twitter.com/gwenstefani/status/5167693359943720964 Twitter message] {{dead link|date=November 2022}}</ref>  బాటిల్ రౌండ్లలో, ఆంటోయినెట్ మైరా అల్వారెజ్‌ను ఎదుర్కొంది, అక్కడ వారు " ఐ కెన్ సీ క్లియర్లీ నౌ " అని పాడారు, ఆ తర్వాత అనితను అల్వారెజ్ కంటే ఎంపిక చేశారు, ఈ ప్రక్రియలో నాకౌట్ రౌండ్లకు చేరుకుంది. నాకౌట్స్ సమయంలో, ఆంటోయినెట్ " రూడ్ " పాడింది, దీనిలో ఆమె తన ప్రత్యర్థి క్రెయిగ్ వేన్ బాయ్డ్‌ను ఓడించి ది లైవ్ ప్లేఆఫ్స్‌కు ఆమె పురోగతిని చూసింది. ప్లేఆఫ్స్ సమయంలో అనిత మేఘన్ ట్రైనర్ యొక్క " ఆల్ అబౌట్ దట్ బాస్ " పాటను ప్రదర్శించింది, అమెరికా ద్వారా లైవ్ షోలలోకి ఓటు వేయబడింది. తరువాతి వారం, రెగె గాయని " రిడంప్షన్ సాంగ్ " పాటను పాడింది, అమెరికా ఓట్ల ద్వారా కూడా రక్షించబడింది. టాప్ 10లో ఆమె ప్యాసింజర్ ద్వారా " లెట్ హర్ గో " చేసింది , కానీ ఫలితాల్లో అనిత దిగువ 3లో ఉందని, సహచరుడు ర్యాన్ సిల్‌కు బదులుగా టీమ్ బ్లేక్ నుండి రీగన్ జేమ్స్‌తో పాటు ఎలిమినేట్ అయిందని చూపిస్తుంది. == కళాత్మకత == === ప్రభావాలు === ఆమె విభిన్న శైలి [[బాబ్ మార్లే]], ఇండియా అరీ, స్టీవ్ వండర్, మాక్స్వెల్, ఎరికా బాడు, లారీన్ హిల్, ఎర్త్ విండ్ & ఫైర్, డానీ హాత్వే, ఎల్లా ఫిట్జ్గెరాల్డ్, జానీ లాంగ్, ఆమె తండ్రి క్లింటన్ ఫియర్ వంటి కళాకారులచే ప్రభావితమైంది. == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1989 జననాలు]] ldm75ky3gxt26zv4tgk8nsmfvv7ayt9 0 441455 4956595 4935992 2026-09-12T07:05:22Z స్వరలాసిక 13980 /* సంగీతం */ 4956595 wikitext text/x-wiki {{pp-move-indef}} {{Use dmy dates|date=October 2022}} {{Use Australian English|date=April 2022}} {{Infobox country | conventional_long_name = Solomon Islands | native_name = {{native name|pis|Solomon Aelan}} | common_name = Solomon Islands | image_flag = Flag of the Solomon Islands.svg | image_coat = Coat of arms of the Solomon Islands.svg | coa_size = 75 | image_map = Solomon Islands on the globe (Oceania centered).svg | image_map2 = | national_motto = "To Lead is to Serve" | national_anthem = "[[God Save Our Solomon Islands]]"<ref>{{Cite web|url=http://www.parliament.gov.sb/files/hansard/8th_session/1st_meeting/tuesday9may2006.pdf|title=National Parliament of Solomon Islands Daily Hansard: First Meeting – Eighth Session Tuesday 9th May 2006|year=2006|website=www.parliament.gov.sb|page=12|access-date=3 January 2019|archive-date=30 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121030214914/http://www.parliament.gov.sb/files/hansard/8th_session/1st_meeting/tuesday9may2006.pdf|url-status=dead}}</ref> | capital = [[Honiara]] | languages_type = Official language | languages = [[English language|English]] | languages2_type = [[Lingua franca]] | languages2 = [[Pijin language|Pijin]] | ethnic_groups = {{unbulleted list| 95.3% [[Melanesians|Melanesian]] | 3.1% [[Polynesians|Polynesian]] | 1.2% [[Micronesian people|Micronesian]] | 0.4% [[Demographics of Solomon Islands|others]]}} | ethnic_groups_year = 2016 | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |97.4% [[Christianity]] |—76.6% [[Protestantism]] |—19.0% [[Catholic Church|Catholicism]] |—1.8% other [[List of Christian denominations|Christian]] |1.2% [[folk religion]]s |1.4% [[Religion in Solomon Islands|others]] / [[Irreligion|none]] }} | religion_year = 2016 | religion_ref = <ref>{{Cite web|url=http://www.globalreligiousfutures.org/countries/solomon-islands#/?affiliations_religion_id=11&affiliations_year=2010&region_name=All%20Countries&restrictions_year=2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140123085650/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/solomon-islands#/?affiliations_religion_id=11&affiliations_year=2010&region_name=All%20Countries&restrictions_year=2016|url-status=dead|archive-date=23 January 2014|title = Religions in Solomon Islands &#124; PEW-GRF}}</ref> | coordinates = {{Coord|9|25|55|S|159|57|20|E|type:city}} | largest_city = capital | government_type = Unitary [[parliamentary constitutional monarchy]] | leader_title1 = [[Monarchy of Solomon Islands|Monarch]] | leader_name1 = [[Charles III]] | leader_title2 = [[Governor-General of Solomon Islands|Governor-General]] | leader_name2 = [[Sir David Tiva Kapu]] | leader_title3 = [[Prime Minister of Solomon Islands|Prime Minister]] | leader_name3 = [[Jeremiah Manele]] | legislature = [[National Parliament of Solomon Islands|National Parliament]] | sovereignty_type = Independence | established_event1 = from the [[United Kingdom]] | established_date1 = 7 July 1978 | area_rank = 139th <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_km2 = 28,896<ref name="Solomon Islands: Geography">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/solomon-islands/#geography |title=Solomon Islands: Geography |publisher=CIA Factbook |access-date=25 July 2023 |archive-date=22 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022092556/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/solomon-islands/#geography |url-status=live }}</ref> | area_sq_mi = 11,157 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 3.2% | population_estimate = 734,887 | population_estimate_rank = 167th | population_estimate_year = 2023 | population_census = 721,956 | population_census_year = 2019 | population_density_km2 = 24.2 | population_density_sq_mi = 46.9 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 200th | GDP_PPP = {{increase}} $1.68 billion<ref name=imf2>{{cite web |title=World Economic Outlook database (Solomon Islands) |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=813,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2023&ey=2025&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |work=World Economic Outlook, April 2024 |publisher=[[International Monetary Fund]] |date=April 2024 |access-date=26 April 2024 |archive-date=26 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426153807/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=813,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2023&ey=2025&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |url-status=live }}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_year = 2024 | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $2,205.25<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = {{increase}} $1.681 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_year = 2024 | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $2,205.25<ref name=imf2/> | Gini = 37.1 <!--number only--> | Gini_year = 2013 | Gini_change = steady<!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |title=Gini Index coefficient |publisher=CIA World Factbook |access-date=16 July 2021 |archive-date=17 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210717071854/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison |url-status=live }}</ref> | HDI_year = 2022<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.562 <!--number only--> | HDI_ref = <ref>{{Cite web |date=13 March 2024 |title=HUMAN DEVELOPMENT REPORT 2023-24 |url=http://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |website=[[United Nations Development Programme]] |publisher=United Nations Development Programme |pages=274–277 |language=en |access-date=3 May 2024 |archive-date=1 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501075007/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |url-status=live }}</ref> | HDI_rank = 156th | demonym = Solomon Islander<br>Solomonese | currency = [[Solomon Islands dollar]] | currency_code = SBD | time_zone = Solomon Islands Time | utc_offset = +11 | time_zone_DST = Solomon Islands does not have an associated daylight saving time | utc_offset_DST = | drives_on = left | calling_code = [[+677]] | cctld = [[.sb]] }} '''సోలమన్ దీవులు''',<ref>{{Cite web |url=https://www.dfat.gov.au/geo/solomon-islands/solomon-islands-country-brief |title=Solomon Islands country brief |access-date=22 December 2022 |archive-date=22 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222042431/https://www.dfat.gov.au/geo/solomon-islands/solomon-islands-country-brief |url-status=live }}</ref> సోలమన్లు అని కూడా పిలుస్తారు,<ref name="auto">John Prados, ''Islands of Destiny'', Dutton Caliber, 2012, p,20 and passim</ref> ఆస్ట్రేలియాకు ఈశాన్యంగా ఓషియానియాలో భాగమైన మెలనేషియాలో ఆరు ప్రధాన ద్వీపాలు అలాగే 1000 కంటే ఎక్కువ చిన్న ద్వీపాలను కలిగి ఉన్న ఒక ద్వీప దేశం . ఇది పశ్చిమాన [[పాపువా న్యూ గినియా]], నైరుతిలో [[ఆస్ట్రేలియా]], ఆగ్నేయంలో [[న్యూ కాలెడోనియా]], [[వనౌటు]], తూర్పున [[ఫిజి]], వాలిస్ - ఫుటునా, [[తువాలు]] ఉత్తరాన [[నౌరు]], ఫెడరేటెడ్ స్టేట్స్ ఆఫ్ మైక్రోనేషియాకు నేరుగా ఆనుకొని ఉంది. 2023 మధ్యకాలానికి అధికారిక అంచనాల ప్రకారం దీని మొత్తం వైశాల్యం 28,896 చదరపు కిలోమీటర్లు (11,157 చదరపు మైళ్ళు),<ref name="Solomon Islands: Geography">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/solomon-islands/#geography |title=Solomon Islands: Geography |publisher=CIA Factbook |access-date=25 July 2023 |archive-date=22 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022092556/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/solomon-islands/#geography |url-status=live }}</ref> జనాభా 734,887.<ref>Solomon Islands National Statistical Office – estimate as at 1 July 2023.</ref> దీని రాజధాని అతిపెద్ద నగరం హోనియారా. ఇది అతిపెద్ద ద్వీపం గ్వాడల్‌కెనాల్‌లో ఉంది. ఈ దేశం [[సోలమన్ దీవులు]] ద్వీపసమూహం విస్తృత ప్రాంతం నుండి దాని పేరును తీసుకుంది. ఇది మెలనేసియన్ దీవుల సమాహారంలో ఉంది. ఇందులో శాంటా క్రజ్ దీవులను మినహాయించి బౌగెన్‌విల్లే స్వయంప్రతిపత్తి ప్రాంతం (ప్రస్తుతం పాపువా న్యూ గినియాలో ఒక భాగం) కూడా ఉంది. ఈ ద్వీపాలు కనీసం క్రీ.పూ 30,000 - కీ.పూ 28,800 మధ్య కాలంలో స్థిరపడ్డారని భావిస్తున్నారు. తరువాత వలసదారులు ముఖ్యంగా లాపిటా ప్రజలు ఆధునిక స్వదేశీ సోలమన్ దీవుల జనాభాను కలిపి అభివృద్ధి చేశారు. 1568లో స్పానిష్ నావికుడు అల్వారో డి మెండానా వారిని సందర్శించిన మొదటి యూరోపియన్.<ref name="Princeton University Library">{{cite web |url=http://libweb5.princeton.edu/visual_materials/maps/websites/pacific/mendana-queiros/mendana-queiros.html |title=Alvaro de Mendaña de Neira, 1542?–1595 |publisher=Princeton University Library |access-date=8 February 2013 |archive-date=17 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417093613/http://libweb5.princeton.edu/visual_materials/maps/websites/pacific/mendana-queiros/mendana-queiros.html |url-status=live }}</ref> మెండానా ఈ దీవులకు పేరు పెట్టకపోయినా తరువాత ఆయన సముద్రయానం గురించి సమాచారం అందుకున్న ఆయన ఆవిష్కరణను మ్యాప్ చేసిన వారు ఈ దీవులను "సోలమన్లు" అని పిలిచారని విశ్వసిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|url=https://library.princeton.edu/visual_materials/maps/websites/pacific/mendana-queiros/mendana-queiros.html|title=Alvaro de Mendan~a de Neira and Pedro Fernandes de Queirós|website=library.princeton.edu|access-date=9 August 2022|archive-date=9 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220809162303/https://library.princeton.edu/visual_materials/maps/websites/pacific/mendana-queiros/mendana-queiros.html|url-status=live}}</ref> మెండనా దశాబ్దాల తర్వాత 1595లో తిరిగి వచ్చాడు. పోర్చుగీస్ నావిగేటర్ పెడ్రో ఫెర్నాండెజ్ డి క్వైరోస్ నేతృత్వంలోని మరో స్పానిష్ యాత్ర 1606లో సోలమన్లను సందర్శించింది. 1893 జూన్ లో కెప్టెన్ హెర్బర్ట్ గిబ్సన్ కురాకోవా దక్షిణ సోలమన్ దీవులను బ్రిటిష్ రక్షిత ప్రాంతంగా ప్రకటించింది.<ref name="BRL6">{{cite book |last1=Lawrence |first1=David Russell |title=The Naturalist and his "Beautiful Islands": Charles Morris Woodford in the Western Pacific |date=October 2014 |publisher=ANU Press |isbn=9781925022032 |chapter=Chapter 6 The British Solomon Islands Protectorate: Colonialism without capital |chapter-url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p298111/pdf/ch063.pdf |access-date=30 March 2019 |archive-date=25 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925030350/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p298111/pdf/ch063.pdf |url-status=live }}</ref><ref>''Commonwealth and Colonial Law'' by [[Kenneth Roberts-Wray]], London, Stevens, 1966. P. 897</ref> రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో సోలమన్ దీవులు (1942–1945) యునైటెడ్ స్టేట్స్, బ్రిటిష్ ఇంపీరియల్ దళాలు, జపాన్ సామ్రాజ్యం మధ్య జరిగిన గ్వాడల్‌కెనాల్ యుద్ధంతో సహా భీకర పోరాటాన్ని చూసింది. 1975లో అప్పటి బ్రిటిష్ పరిపాలన అధికారిక పేరు " బ్రిటిష్ సోలమన్ ఐలాండ్స్ ప్రొటెక్టరేట్ " నుండి "ది సోలమన్ ఐలాండ్స్" గా మార్చబడింది. మరుసటి సంవత్సరం స్వపరిపాలన సాధించబడింది. స్వాతంత్ర్యం పొందిన తరువాత పేరు 1978 లో "సోలమన్ దీవులు" ( ఖచ్చితమైన రికార్డ్ లేకుండా) గా మార్చబడింది. స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత సోలమన్ దీవులు రాజ్యాంగ రాచరికం అయ్యాయి. సోలమన్ దీవుల రాజు మూడవ చార్లెస్ ప్రధానమంత్రి సలహా మేరకు నియమించబడిన గవర్నర్ జనరల్ దేశంలో ప్రాతినిధ్యం వహిస్తాడు. == పేరు వెనుక చరిత్ర == 1568లో, స్పానిష్ నావిగేటర్ అల్వారో డి మెండానా సోలమన్ దీవుల ద్వీపసమూహాన్ని సందర్శించిన మొదటి యూరోపియన్ ఆ సమయంలో ద్వీపసమూహానికి పేరు పెట్టలేదు. అయినప్పటికీ కొన్ని వ్యక్తిగత దీవులకు మాత్రం పేరు పెట్టాడు. మెండానా ఈ దీవులకు పేరు పెట్టకపోయినా ఆ దీవులను ఇతరులు ఇస్లాస్ సలోమోన్ (సోలమన్ దీవులు) అని పిలిచారు. ఆయన సముద్రయానం గురించిన నివేదికలను ధనవంతుడైన బైబిల్ రాజు సోలమన్ కథలతో ఆశావాదంగా అనుసంధానించారు. అవి బైబిల్లో ప్రస్తావించబడిన ఓఫిర్ నగరం అని విశ్వసిస్తారు.<ref name="Princeton University Library"/><ref>{{cite web |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/lords/1978/apr/27/solomon-islands-bill-hl |work=[[Hansard|Parliamentary Debates (Hansard)]] |date=27 April 1978 |title=Lord GORONWY-ROBERTS, speaking in the House of Lords, HL Deb 27 April 1978 vol 390 cc2003-19 |access-date=19 November 2014 |archive-date=16 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180616231333/https://api.parliament.uk/historic-hansard/lords/1978/apr/27/solomon-islands-bill-hl |url-status=live }}</ref><ref>HOGBIN, H. In, ''Experiments in Civilization: The Effects of European Culture on a Native Community of the Solomon Islands'', New York: Schocken Books, 1970</ref> వలసరాజ్యాల కాలంలో ఎక్కువ భాగం 1978లో స్వాతంత్ర్యం వచ్చే వరకు ఈ భూభాగం అధికారిక పేరు "బ్రిటిష్ సోలమన్ దీవుల రక్షిత ప్రాంతం". ఆ తర్వాత సోలమన్ దీవుల రాజ్యాంగంలో నిర్వచించిన విధంగా దీనిని "సోలమన్ దీవులు"గా మార్చి ఈ పేరుతో కామన్వెల్త్ రాజ్యంగా మార్చారు. .<ref>'International Encyclopedia of Comparative Law: Instalment 37' edited by K. Zweigert, S-65</ref><ref>The British Solomon Islands Protectorate (Name of Territory) Order 1975</ref>" "ది" అనే నిర్దిష్ట పదం స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటి నుండి దేశ అధికారిక పేరులో భాగం కాదు. కానీ స్వాతంత్ర్యానికి ముందు ఆ ప్రాంతానికి సంబంధించిన అన్ని రికార్డులకు అలాగే ఉంది. కొన్నిసార్లు దేశంలోనూ దేశం వెలుపల ఉపయోగించబడుతుంది. వ్యావహారికంగా ఈ దీవులను "సోలమన్లు" అని పిలుస్తారు.<ref name="auto"/> == చరిత్ర == === పూర్వ చరిత్ర === [[File:El viajero ilustrado, 1878 602320 (3810561161).jpg|thumb|సోలమన్ ఐలాండర్స్]] పాపువా న్యూ గినియాలోని బౌగెన్‌విల్లే స్వయంప్రతిపత్తి ప్రాంతంలోని బుకా ద్వీపంలోని కిలు గుహ వద్ద లభించిన పురావస్తు ఆధారాల ఆధారంగా ప్లీస్టోసీన్ యుగంలో సుమారు కీ.పూ 30,000 - కీ.పూ 28,000 కాలంలో బిస్మార్క్ దీవులు, న్యూ గినియా నుండి వచ్చిన ప్రజలు సోలమన్ దీవులలో మొదట స్థిరపడ్డారు.<ref name="Review">{{cite web |last1=Walter |first1=Richard |last2=Sheppard |first2=Peter |title=A review of Solomon Island archaeology |url=https://www.researchgate.net/publication/275213610 |website=Research Gate |date=February 2009| access-date=31 August 2020}}</ref><ref>Sheppard, Peter J. "Lapita Colonization Across the Near/Remote Boundary" ''Current Anthropology'', Vol 53, No. 6 (Dec 2011), p. 800</ref> ఈ సమయంలో సముద్ర మట్టాలు తక్కువగా ఉన్నాయి. బుకా, బౌగెన్‌విల్లెలు భౌతికంగా దక్షిణ సోలమన్‌ దీవులతో కలిసి ఒకే భూభాగా ("గ్రేటర్ బౌగెన్‌విల్లె") ఉన్నాయి. అయితే ఈ కాలం నాటి ఇతర పురావస్తు ప్రదేశాలు కనుగొనబడనందున ఈ ప్రారంభ స్థిరనివాసులు దక్షిణానికి ఎంత దూరం వ్యాపించారో స్పష్టంగా తెలియదు.<ref name="Review"/> మంచు యుగం సుమారు కీ.పూ 4000 - కీ.పూ 3500 మధ్య సముద్ర మట్టాలు అధికరించడం కారణంగా గ్రేటర్ బౌగెన్‌విల్లే భూభాగం నేడు ఉన్న అనేక ద్వీపాలుగా విడిపోయింది.<ref name="Review"/><ref name="Exploration">{{cite web |title=Exploration |url=https://www.solomonencyclopaedia.net/biogs/E000247b.htm |publisher=Solomon Encyclopedia |access-date=1 September 2020 |archive-date=27 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027171200/https://www.solomonencyclopaedia.net/biogs/E000247b.htm |url-status=live }}</ref> గ్వాడల్‌కెనాల్‌లోని పోహా గుహ, వటులుమా పోసోవి గుహల వద్ద సుమారు కీ.పూ 4500 - కీ.పూ 2500 నాటి తరువాతి మానవ స్థావరాల ఆధారాలు కనుగొనబడ్డాయి.<ref name="Review"/> ఈ ప్రారంభ ప్రజల జాతి గుర్తింపు అస్పష్టంగా ఉన్నప్పటికీ సెంట్రల్ సోలమన్ భాషలను మాట్లాడేవారు (సోలమన్లలో మాట్లాడే ఇతర భాషలతో సంబంధం లేని స్వయం సమృద్ధి భాషా కుటుంబం) ఈ మునుపటి స్థిరనివాసుల వారసులని భావిస్తున్నారు. సుమారు క్రీ.పూ 1200 - క్రీ.పూ 800 నుండి ఆస్ట్రోనేషియన్ లాపిటా ప్రజలు బిస్మార్క్స్ నుండి వారి విలక్షణమైన సిరామిక్స్‌తో రావడం ప్రారంభించారు.<ref name="Review"/><ref>[[Patrick Vinton Kirch|Kirch, Patrick Vinton]] (2002). [https://books.google.com/books?id=qQ0ApgIOPtEC&pg=PP1 ''On the Road of the Winds: An Archaeological History of the Pacific Islands'']. Berkeley, California: University of California Press. {{ISBN|0-520-23461-8}}</ref> సోలమన్ ద్వీపసమూహం అంతటా, అలాగే ఆగ్నేయంలోని శాంటా క్రజ్ దీవులలో వారి ఉనికికి ఆధారాలు కనుగొనబడ్డాయి. వేర్వేరు ద్వీపాలలో వేర్వేరు సమయాల్లో స్థిరపడ్డారు.<ref name="Review"/> భాషా, జన్యుపరమైన ఆధారాలు లాపిటా ప్రజలు ఇప్పటికే నివసించిన ప్రధాన సోలమన్ దీవులలోని శాంటా క్రజ్ సమూహంలో మొదట స్థిరపడ్డారని, తరువాత తిరిగి కొనసాగిన వలసలు వారి సంస్కృతిని ప్రధాన సమూహానికి తీసుకువచ్చాయని సూచిస్తున్నాయి.<ref>{{cite journal |last1=Walter |first1=Richard |last2=Sheppard |first2=Peter |title=A Revised Model of Solomon Islands Culture History |journal=Journal of Field Archaeology |year=2001 |pages=27–295 |citeseerx=10.1.1.580.3329 }}</ref><ref>{{cite journal | last1=Ricaut | first1=François-Xavier | last2=Thomas | first2=Timothy | last3=Mormina | first3=Maru | last4=Cox | first4=Murray P. | last5=Bellatti | first5=Maggie | last6=Foley | first6=Robert A. | last7=Mirazon-Lahr | first7=Marta |title=Ancient Solomon Islands mtDNA: assessing Holocene settlement and the impact of European contact | url=https://doi.org/10.1016/j.jas.2009.12.014 | journal=Journal of Archaeological Science | year=2010 | volume=37 | issue=6 | pages=1161–1170 | doi=10.1016/j.jas.2009.12.014 | bibcode=2010JArSc..37.1161R }}</ref> ఈ ప్రజలు స్థానిక సోలమన్ ద్వీపవాసులతో కలిసిపోయారు. కాలక్రమేణా వారి భాషలు ఆధిపత్యం చెలాయించాయి. అక్కడ మాట్లాడే 60–70 భాషలలో ఎక్కువ భాగం ఆస్ట్రోనేషియన్ భాషా కుటుంబంలోని ఓషియానిక్ శాఖకు చెందినవి.<ref>''Ples Blong Iumi: Solomon Islands the Past Four Thousand Years'', Hugh Laracy (ed.), University of the South Pacific, 1989, {{ISBN|982-02-0027-X}}</ref> అప్పుడు ఇప్పుడు లాగానే జీవనాధార వ్యవసాయాన్ని అభ్యసించే చిన్న గ్రామాలలో కమ్యూనిటీలు ఉండేవి. అయినప్పటికీ విస్తృతమైన అంతర్-ద్వీప వాణిజ్య నెట్‌వర్క్‌లు ఉన్నాయి.<ref name="Review"/> క్రీ.పూ 1000 - క్రీ.పూ 1500 కాలం నుండి ఈ ద్వీపాల అంతటా అనేక పురాతన శ్మశాన వాటికలు, శాశ్వత స్థావరాల ఇతర ఆధారాలు కనుగొనబడ్డాయి. న్యూ జార్జియా దక్షిణ తీరంలో ఉన్న ద్వీపాలలో కేంద్రీకృతమై ఉన్న రోవియానా సాంస్కృతిక సముదాయం దీనికి ప్రముఖ ఉదాహరణలలో ఒకటి. ఇక్కడ 13వ శతాబ్దంలో పెద్ద సంఖ్యలో మెగాలిథిక్ పుణ్యక్షేత్రాలు, ఇతర నిర్మాణాలు నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|url=http://www.jps.auckland.ac.nz/document//Volume_109_2000/Volume_109,_No._1/The_archaeology_of_head-hunting_in_Roviana_Lagoon,_New_Georgia,_by_Peter_J._Sheppard,_Richard_Walter_and_Takuya_Nagaoka,_p_9-38/p1|author1=Peter J. Shepherd|author2=Richard Walter|author3=Takuya Nagaoka|title=The Archaeology of Head-Hunting in Roviana Lagoon, New Georgia|publisher=The Journal of the Polynesian Society|access-date=1 September 2020|archive-date=21 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120421031704/http://www.jps.auckland.ac.nz/document//Volume_109_2000/Volume_109%2C_No._1/The_archaeology_of_head-hunting_in_Roviana_Lagoon%2C_New_Georgia%2C_by_Peter_J._Sheppard%2C_Richard_Walter_and_Takuya_Nagaoka%2C_p_9-38/p1|url-status=dead}}</ref> యూరోపియన్లు రాకముందు సోలమన్ దీవుల ప్రజలు తల వేట, నరమాంస భక్షణకు ప్రసిద్ధి చెందారు.<ref>"''[https://books.google.com/books?id=YM18gG16Z7YC&pg=PA103 From primitive to postcolonial in Melanesia and anthropology]''". Bruce M. Knauft (1999). [[University of Michigan Press]]. p. 103. ISBN 0-472-06687-0</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,790434,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080112210314/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,790434,00.html |url-status=dead |archive-date=12 January 2008 |title=King of the Cannibal Isles |magazine=Time |date=11 May 1942}}</ref> === యూరోపియన్ల రాక (1568–1886)=== [[File:Alvaro de Mendaña de Neyra.png|thumb|left|upright| అల్వరో డి మెండనా డి నీరా (1542–1595), సోలమన్‌లను చూసిన మొదటి యూరోపియన్]] ఈ దీవులను సందర్శించిన మొదటి యూరోపియన్ స్పానిష్ నావిగేటర్ అల్వారో డి మెండానా డి నీరా. ఆయన 1568లో పెరూ నుండి ప్రయాణించాడు.<ref name="Princeton">{{cite web|url=http://libweb5.princeton.edu/visual_materials/maps/websites/pacific/mendana-queiros/mendana-queiros.html|title=Alvaro de Mendaña de Neira, 1542?–1595|publisher=Princeton University Library|access-date=8 February 2013|archive-date=17 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417093613/http://libweb5.princeton.edu/visual_materials/maps/websites/pacific/mendana-queiros/mendana-queiros.html|url-status=live}}</ref> 7 ఫిబ్రవరిన శాంటా ఇసాబెల్‌లో దిగిన మెండనా మకిరా, గ్వాడల్‌కెనాల్ , మలైటాతో సహా అనేక ఇతర దీవులను అన్వేషించాడు.<ref name="Princeton"/><ref>Sharp, Andrew ''The discovery of the Pacific Islands'' Clarendon Press, Oxford, 1960, p.45.</ref><ref name="DRL">{{cite book |last1=Lawrence |first1=David Russell |title=The Naturalist and His 'beautiful Islands': Charles Morris Woodford in the Western Pacific |date=2014 |chapter=3. Commerce, trade and labour|pages=35–62 |publisher=ANU Press |jstor=j.ctt13wwvg4.8 |isbn=9781925022032 }}</ref> స్థానిక సోలమన్ దీవుల వాసులతో సంబంధాలు మొదట్లో స్నేహపూర్వకంగా ఉండేవి. అయితే కాలం గడిచేకొద్దీ అవి తరచుగా క్షీణించాయి.<ref name="Princeton"/> ఫలితంగా మెండానా 1568 ఆగష్టు న పెరూకి తిరిగి వచ్చాడు.<ref name="Princeton"/> 1595 లో రెండవ సముద్రయానంలో ఆయన ఆ దీవులను వలసరాజ్యం చేయాలనే లక్ష్యంతో పెద్ద సిబ్బందితో సోలమన్ కు తిరిగి వచ్చాడు.<ref name="Princeton"/> వారు శాంటా క్రజ్ దీవులలోని నెండోలో అడుగుపెట్టి, గ్రాసియోసో బే వద్ద ఒక చిన్న స్థావరాన్ని స్థాపించారు.<ref name="Princeton"/> అయితే స్థానిక ప్రజలతో సంబంధాలు సరిగా లేకపోవడం, స్పానిష్ ప్రజలలో అంటురోగాల కారణంగా ఈ ప్రయత్నం విఫలమైంది. దీని వలన అనేక మరణాలు సంభవించాయి. మెండానా స్వయంగా అక్టోబర్‌లో మరణించాడు.<ref name="Princeton"/><ref name="DRL"/> కొత్త కమాండర్ పెడ్రో ఫెర్నాండెజ్ డి క్వైరోస్ ఆ స్థావరాన్ని విడిచిపెట్టాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. వారు ఉత్తరాన ఫిలిప్పీన్స్‌లోని స్పానిష్ భూభాగానికి ప్రయాణించారు.<ref name="Princeton"/> తరువాత 1606 లో క్వైరోస్ ఆ ప్రాంతానికి తిరిగి వచ్చాడు. అక్కడ ఆయన టికోపియా, టౌమాకోలను చూశాడు. అయితే ఈ ప్రయాణం ప్రధానంగా టెర్రా ఆస్ట్రాలిస్ అన్వేషణలో వనౌటుకు చేరారు.<ref name="DRL"/><ref>Kelly, Celsus, O.F.M. ''La Austrialia del Espiritu Santo. The Journal of Fray Martín de Munilla O.F.M. and other documents relating to the Voyage of Pedro Fernández de Quirós to the South Sea (1605–1606) and the Franciscan Missionary Plan (1617–1627)'' Cambridge, 1966, p.39, 62.</ref> 1648లో అబెల్ టాస్మాన్ మారుమూల ఒంటాంగ్ జావా అటోల్‌ను చూసిన తర్వాత 1767 వరకు ఏ యూరోపియన్ కూడా సోలమన్ దీవులకు తిరిగి ప్రయాణించలేదు. బ్రిటిష్ అన్వేషకుడు ఫిలిప్ కార్టెరెట్ శాంటా క్రజ్ దీవులు, మలైటా, ఉత్తరాన బౌగెన్‌విల్లే, బిస్మార్క్ దీవుల గుండా ప్రయాణించాడు.<ref name="Exploration"/><ref name="DRL"/> ఫ్రెంచ్ అన్వేషకులు కూడా సోలమన్ దీవులకు చేరుకున్నారు. 1768లో లూయిస్ ఆంటోయిన్ డి బౌగెన్‌విల్లే చౌయిసుల్ అని పేరు పెట్టారు. 1769లో జీన్-ఫ్రాంకోయిస్ డి సుర్విల్లే దీవులను అన్వేషించారు.<ref name="Exploration"/> 1788లో బోటనీ బే వద్ద బ్రిటన్ కొత్త ఆస్ట్రేలియన్ కాలనీకి సరఫరా నౌకకు కెప్టెన్‌గా ఉన్న జాన్ షార్ట్‌ల్యాండ్, ట్రెజరీ, షార్ట్‌ల్యాండ్ దీవులను చూశాడు.<ref name="Exploration"/><ref name="DRL"/> అదే సంవత్సరం ఫ్రెంచ్ అన్వేషకుడు జీన్-ఫ్రాంకోయిస్ డి లా పెరోస్ ప్రయాణిస్తున్న నౌక వానికోరోలో ధ్వంసమైంది; బ్రూని డి'ఎంట్రెకాస్టియాక్స్ నేతృత్వంలోని ఒక రెస్క్యూ యాత్ర వానికోరోకు ప్రయాణించింది. కానీ లా పెరోస్ జాడను కనుగొనలేదు.<ref name="Exploration"/><ref>{{cite web|title=The fate of La Perouse|url=http://www.sl.nsw.gov.au/discover_collections/society_art/french/perouse/index.html|work=Discover Collections|publisher=State Library of NSW|access-date=7 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130517004231/http://www.sl.nsw.gov.au/discover_collections/society_art/french/perouse/index.html|archive-date=17 May 2013|url-status=dead}}</ref><ref name="NLA">{{cite web|url=http://www.nla.gov.au/pub/nlanews/2002/sep02/article5.html|title=In search of Lapérouse|last=Duyker|first=Edward|date=September 2002|work=NLA news Volume XII Number 12|publisher=National Library of Australia|access-date=1 September 2020|archive-date=19 May 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070519235338/http://www.nla.gov.au/pub/nlanews/2002/sep02/article5.html|url-status=live}}</ref> 1826 వరకు లా పెరోస్ విధి నిర్ధారించబడలేదు, ఇంగ్లీష్ వ్యాపారి పీటర్ డిల్లాన్ టికోపియాను సందర్శించి స్థానిక ప్రజల ఆధీనంలో లా పెరోస్‌కు చెందిన వస్తువులను కనుగొన్నాడు. 1828లో జూల్స్ డుమోంట్ డి'ఉర్విల్లే తదుపరి సముద్రయానం ద్వారా ఇది నిర్ధారించబడింది.<ref name="DRL"/><ref>{{cite web |url=http://www.laperouse-france.fr/spip.php?rubrique67 |title=After Vanikoro-In Search of the Lapérouse Expedition (Lapérouse Museum) |location=[[Albi, France]] |publisher=laperouse-france.fr |access-date=24 July 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005173352/http://www.laperouse-france.fr/spip.php?rubrique67 |archive-date=5 October 2011 |url-status=dead }}</ref> బ్రిటన్, యునైటెడ్ స్టేట్స్, ఆస్ట్రేలియా నుండి తిమింగల వేట ఓడలు ఈ దీవులకు మొట్టమొదటిసారిగా వచ్చే విదేశీ సందర్శకులని భావిస్తున్నారు. <ref name="DRL"/><ref>Robert Langdon (ed.) ''Where the whalers went: an index to the Pacific ports and islands visited by American whalers (and some other ships) in the 19th century'' (1984), Canberra, Pacific Manuscripts Bureau, pp.229–232 {{ISBN|0-86784-471-X}}.</ref> వారు 18వ శతాబ్దం చివరి నుండి ఆహారం, కలప, నీటి కోసం ఇక్కడకు వచ్చారు. వారు సోలమన్ దీవుల వాసులతో వాణిజ్య సంబంధాన్ని ఏర్పరచుకున్నారు. తరువాత వారి ఓడలలో సిబ్బందిగా పనిచేయడానికి ద్వీపవాసులను ఎక్కించుకున్నారు.<ref>Judith A. Bennett, ''Wealth of the Solomons: a history of a Pacific archipelago, 1800–1978'', (1987), Honolulu, University of Hawaii Press, pp.24–31 & Appendix 3.{{ISBN|0-8248-1078-3}}</ref> ద్వీపవాసులకు, సందర్శించే నావికులకు మధ్య సంబంధాలు ఎల్లప్పుడూ మంచిగా ఉండేవి కావు. కొన్నిసార్లు రక్తపాతం కూడా జరిగేది.<ref name="DRL"/><ref>Bennett, 27–30; Mark Howard, "Three Sydney whaling captains of the 1830s", ''The Great Circle'', 40 (2) December 2018, 83–84.</ref> యూరోపియన్లతో ఎక్కువ సంబంధాలు ఏర్పడటం వల్ల స్థానిక ప్రజలకు రోగనిరోధక శక్తి లేని వ్యాధులు వ్యాప్తి చెందడం, అలాగే యూరోపియన్ ఆయుధాలు, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం అందుబాటులో ఉన్న తీరప్రాంత సమూహాలు, అందుబాటులో లేని లోతట్టు సమూహాల మధ్య అధికార సమతుల్యతలో మార్పు సంభవించడం జరిగింది.<ref name="DRL"/> 1800ల రెండవ భాగంలో తాబేలు పెంకులు, సముద్ర దోసకాయలు, కొబ్బరి, గంధపు చెక్కలను వెతుక్కుంటూ మరిన్ని వ్యాపారులు వచ్చారు. అప్పుడప్పుడు పాక్షిక-శాశ్వత వాణిజ్య కేంద్రాలను స్థాపించారు.<ref name="DRL"/> అయితే 1851లో గ్వాడల్‌కెనాల్‌లో బెంజమిన్ బాయ్డ్ కాలనీ వంటి దీర్ఘకాలిక స్థావరాలకు ప్రారంభ ప్రయత్నాలు విఫలమయ్యాయి.<ref name="DRL"/><ref>{{cite AuDB|id2=boyd-benjamin-ben-1815|title=Boyd, Benjamin (1801–1851)|last=Walsh|first=G P||year=1966|pages=140–142|access-date=7 April 2019}}</ref> [[File:Solomon Islands canoe crop.jpg|thumb|right| అలంకరించబడిన యుద్ధ పడవలో ఈటెలతో ఆయుధాలు ధరించిన సోలమన్ దీవి యోధులు (1895)]] 1840లలో ప్రారంభమై 1860లలో వేగవంతంగా ద్వీపవాసులను ఆస్ట్రేలియా, ఫిజి, సమోవాలోని కాలనీలకు " బ్లాక్‌బర్డింగ్ " అని పిలువబడే ప్రక్రియలో కార్మికులుగా నియమించుకోవడం (లేదా తరచుగా కిడ్నాప్ చేయడం) ప్రారంభించారు.<ref name="DRL"/><ref name="UN">{{cite web |title=Issue on the Solomon Islands |url=https://www.un.org/dppa/decolonization/sites/www.un.org.dppa.decolonization/files/decon_num_12.pdf |publisher=UN Department of Political Affairs |access-date=3 September 2020 |archive-date=22 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022121754/https://www.un.org/dppa/decolonization/sites/www.un.org.dppa.decolonization/files/decon_num_12.pdf |url-status=live }}</ref> కార్మికుల పరిస్థితులు తరచుగా పేలవంగా, దోపిడీకి గురిచేసేవిగా ఉండేవి. స్థానిక ద్వీపవాసులు తమ ద్వీపంలో కనిపించే యూరోపియన్ల మీద హింసాత్మకంగా దాడి చేసేవారు. <ref name="DRL"/> బ్లాక్‌బర్డ్ వ్యాపారాన్ని జో మెల్విన్, జాక్ లండన్ వంటి ప్రముఖ పాశ్చాత్య రచయితలు వివరించారు. <ref name=adb>{{cite book|last1=Corris|first1=Peter|title=Melvin, Joseph Dalgarno (1852–1909)|chapter=Joseph Dalgarno Melvin (1852–1909)|url=http://adb.anu.edu.au/biography/melvin-joseph-dalgarno-7556/text13185|publisher=Australian National University|access-date=11 January 2018|archive-date=9 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150109134729/http://adb.anu.edu.au/biography/melvin-joseph-dalgarno-7556/text13185|url-status=live}}</ref><ref name="CruiseSnark">{{cite book |last=London |first=Jack |title=The Cruise of the Snark |year=1911 |publisher=The Macmillan company |url=https://archive.org/details/cruisesnark00londgoog|access-date=16 January 2008}}</ref> 1840ల జీన్-బాప్టిస్ట్ ఎపల్లె ఆధ్వర్యంలో ఫ్రెంచ్ కాథలిక్కులు శాంటా ఇసాబెల్‌ దీవి మీద ఒక మిషన్‌ను స్థాపించడానికి చేసిన ప్రయత్నంతో క్రైస్తవ మిషనరీలు కూడా సోలమన్ దీవులను సందర్శించడం ప్రారంభించారు. 1845లో ఎపల్లె ద్వీపవాసులచే చంపబడిన తర్వాత అది వదిలివేయబడింది.<ref name="Exploration"/><ref name="UN"/> 1850ల నుండి ఆంగ్లికన్ మిషనరీలు రావడం ప్రారంభించారు. తరువాత ఇతర తెగలు కూడా వచ్చాయి. కాలక్రమేణా పెద్ద సంఖ్యలో మతమార్పిడులు జరిగాయి. <ref>{{cite web |url=https://www.solomonencyclopaedia.net/biogs/E000247b.htm |publisher=Solomon Encyclopedia |title=Religion |access-date=1 September 2020 |archive-date=27 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027171200/https://www.solomonencyclopaedia.net/biogs/E000247b.htm |url-status=live }}</ref> === వలసరాజ్యాల కాలం (1886–1978) === ==== వలస పాలన స్థాపన ==== 1884లో జర్మనీ ఈశాన్య న్యూ గినియా, బిస్మార్క్ ద్వీపసమూహాన్ని స్వాధీనం చేసుకుంది. 1886లో బౌగెన్‌విల్లే, బుకా, చోయిసుల్, శాంటా ఇసాబెల్, షార్ట్‌ల్యాండ్స్, ఒంటాంగ్ జావా అటోల్‌లను చేర్చుకుని ఉత్తర సోలమన్ దీవుల మీద తన పాలనను విస్తరించింది.<ref>{{cite web |title=German New Guinea |url=https://www.solomonencyclopaedia.net/biogs/E000117b.htm |publisher=Solomon Encyclopedia |access-date=2 September 2020 |archive-date=27 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027182613/https://www.solomonencyclopaedia.net/biogs/E000117b.htm |url-status=live }}</ref> 1886లో జర్మనీ, బ్రిటన్ ఈ ఏర్పాటును ధృవీకరించాయి. బ్రిటిష్ వారు దక్షిణ సోలమన్ దీవుల మీద "ప్రభావ పరిధి"ని పొందారు.<ref name="Sack">{{cite book|first=Peter|last=Sack|editor-first1=Anthony|editor-last1=Regan|editor-first2=Helga-Maria|editor-last2=Griffin|chapter=German Colonial Rule in the Northern Solomons|year=2005|title=Bougainville Before the Conflict|pages=77–107|publisher=Stranger Journalism|jstor=j.ctt1bgzbgg.14|isbn=9781921934230|url=https://www.jstor.org/stable/j.ctt1bgzbgg.14|access-date=3 September 2020|archive-date=16 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416202057/https://www.jstor.org/stable/j.ctt1bgzbgg.14|url-status=live}}</ref> జర్మనీ ఈ దీవుల మీద పెద్దగా దృష్టి పెట్టలేదు. న్యూ గినియాలో ఉన్న జర్మనీ అధికారులు 1888 వరకు ఈ ప్రాంతాన్ని సందర్శించలేదు.<ref name="Sack"/> జర్మనీ ఉనికి మిషనరీల ఒత్తిడితో పాటు బ్లాక్‌బర్డింగ్ అని పిలువబడే బలవంతపు కార్మిక నియామక పద్ధతులను నియంత్రించడం వలన బ్రిటిషు వారు 1893 మార్చిలో దక్షిణ సోలమన్‌ల మీద ఒక రక్షిత ప్రాంతంగా ప్రకటించాలని ప్రేరేపించారు. ప్రారంభంలో ఇందులో న్యూ జార్జియా, మలైటా, గ్వాడల్‌కెనాల్, మకిరా, మోనో ద్వీపం, మధ్య న్గెలా దీవులు ఉన్నాయి.<ref name="BRL6"/><ref name="Proclamation">{{cite web |title=British Solomon Islands Protectorate, Proclamation of |url=https://www.solomonencyclopaedia.net/biogs/E000042b.htm |publisher=Solomon Encyclopedia |access-date=2 September 2020 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019074119/https://www.solomonencyclopaedia.net/biogs/E000042b.htm |url-status=live }}</ref> 1896 ఏప్రిల్ లో వలస అధికారి చార్లెస్ మోరిస్ వుడ్‌ఫోర్డ్ బ్రిటిష్ యాక్టింగ్ డిప్యూటీ కమిషనర్‌గా నియమితులయ్యారు. మరుసటి సంవత్సరం ఆయన తన పదవిలో స్థిరపడ్డారు. 1897 ఫిబ్రవరి 17న కలోనియల్ ఆఫీస్ వుడ్‌ఫోర్డ్‌ను సోలమన్ దీవులలో రెసిడెంట్ కమిషనర్‌గా నియమించింది. సోలమన్ దీవి జలాల్లో పనిచేస్తున్న బ్లాక్‌బర్డింగ్ అని పిలువబడే బలవంతపు కార్మిక నియామక పద్ధతులను నియంత్రించాలని, తుపాకీల అక్రమ వ్యాపారాన్ని ఆపాలని ఆయనచేత ఆదేశాలు ఇవ్వబడ్డాయి.<ref name="BRL6"/><ref name="Proclamation"/> వుడ్‌ఫోర్డ్ తులగి అనే చిన్న ద్వీపంలో పరిపాలనా ప్రధాన కార్యాలయాన్ని ఏర్పాటు చేశాడు. 1896లో దానిని రక్షిత రాజధానిగా ప్రకటించాడు.<ref name=history>{{cite web|url=https://solomons.gov.sb/about-solomon-islands/|title=About Solomon Islands: History|publisher=Solomon Islands Government|location=Solomon Islands|access-date=12 October 2024}}</ref> 1898 - 1899 లలో రెన్నెల్ - బెల్లోనా దీవులు, సికైయానా, శాంటా క్రజ్ దీవులు, అనుటా, ఫటాకా, టెమోటు, టికోపియా వంటి బయటి దీవులు రక్షిత ప్రాంతంలో చేర్చబడ్డాయి.<ref name="Proclamation"/><ref name="BRL7a">{{cite book |last1= Lawrence |first1= David Russell |title= The Naturalist and his "Beautiful Islands": Charles Morris Woodford in the Western Pacific |date= October 2014 |publisher= ANU Press |isbn= 9781925022032 |pages= 198–206 |chapter= Chapter 7 Expansion of the Protectorate 1898–1900 |chapter-url= http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p298111/pdf/ch073.pdf |access-date= 3 September 2020 |archive-date= 27 October 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201027204451/http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p298111/pdf/ch073.pdf |url-status= live }}</ref> 1900లో, 1899 నాటి త్రైపాక్షిక సమావేశం నిబంధనల ప్రకారం జర్మనీ ఉత్తర సోలమన్‌ను బ్రిటన్‌కు అప్పగించింది. ఇందులో బుకా, బౌగెన్‌విల్లెలను మినహాయించింది. భౌగోళికంగా సోలమన్ ద్వీపసమూహానికి చెందినది అయినప్పటికీ రెండూ జర్మన్ న్యూ గినియాలో భాగమైయ్యాయి. <ref name="UN"/> ఇది షార్ట్‌ల్యాండ్స్, చోయిసుల్, శాంటా ఇసాబెల్, ఒంటాంగ్ జావా సోలమన్లలో భాగమైనప్పుడు జరిగింది.<ref name=history/> వుడ్‌ఫోర్డ్ నిధుల కొరతతో కూడిన పరిపాలన మారుమూల కాలనీలో శాంతిభద్రతలను కాపాడటానికి చాలా ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంది.<ref name="BRL6"/> 1890ల చివరి నుండి 1900ల ప్రారంభం వరకు ద్వీపవాసుల చేతిలో యూరోపియన్ వ్యాపారులు, వలసవాదులు చంపబడిన సందర్భాలు చాలా ఉన్నాయి; బ్రిటిష్ ప్రతిస్పందనగా హత్యలకు కారణమైన గ్రామాల మీద శిక్షాత్మక దండయాత్రలను ప్రారంభించడానికి రాయల్ నేవీ యుద్ధనౌకలను మోహరించింది.<ref name="BRL6"/> 1898 జనవరిలో ఆర్థర్ మహాఫీ డిప్యూటీ కమిషనర్‌గా నియమితులయ్యారు.<ref name="BRL7a"/><ref name="AWM">{{cite web|last= |first= |title= Mahaffy, Arthur (1869–1919)|publisher= Solomon Islands Historical Encyclopaedia 1893–1978|page= |year= 2003|url= https://aim25.com/cgi-bin/vcdf/detail?coll_id=17794&inst_id=126&nv1=search&nv2=|accessdate= 24 March 2024|archive-date= 25 June 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210625124020/https://aim25.com/cgi-bin/vcdf/detail?coll_id=17794&inst_id=126&nv1=search&nv2=|url-status= live}}</ref> ఆయన గిజోలో స్థిరపడ్డాడు, ఆయన విధుల్లో న్యూ జార్జియా, పొరుగు దీవులలో తల వేటను అణచివేయడం కూడా ఉంది.<ref name="BRL7a"/> బ్రిటిష్ వలస ప్రభుత్వం తోటల స్థాపనను ప్రోత్సహించడానికి ప్రయత్నించింది; అయితే 1902 నాటికి ఈ ద్వీపాలలో కేవలం 80 మంది యూరోపియన్ వలసవాదులు మాత్రమే నివసిస్తున్నారు.<ref name="BRL9-1">{{cite book |last1= Lawrence |first1= David Russell |title= The Naturalist and his "Beautiful Islands": Charles Morris Woodford in the Western Pacific |date= October 2014 |publisher= ANU Press |isbn= 9781925022032 |pages= 245–249 |chapter= Chapter 9 The plantation economy |chapter-url= http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p298111/pdf/ch092.pdf |access-date= 3 September 2020 |archive-date= 30 March 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190330035755/http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p298111/pdf/ch092.pdf |url-status= live }}</ref> ఆర్థికాభివృద్ధి ప్రయత్నాలు మిశ్రమ ఫలితాలను ఇచ్చాయి. అయితే లీవర్ బ్రదర్స్ అనుబంధ సంస్థ అయిన లీవర్స్ పసిఫిక్ ప్లాంటేషన్స్ లిమిటెడ్, లాభదాయకమైన కొబ్బరి తోటల పరిశ్రమను స్థాపించగలిగింది. ఇది చాలా మంది ద్వీపవాసులకు ఉపాధి కల్పించింది.<ref name="BRL9-1"/> చిన్న తరహా మైనింగ్, లాగింగ్ పరిశ్రమలు కూడా అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి.<ref>{{cite web |title=Forestry |url=https://www.solomonencyclopaedia.net/biogs/E000113b.htm |publisher=Solomon Encyclopedia |access-date=2 September 2020 |archive-date=27 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027171408/https://www.solomonencyclopaedia.net/biogs/E000113b.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Mining |url=https://www.solomonencyclopaedia.net/biogs/E000205b.htm |publisher=Solomon Encyclopedia |access-date=2 September 2020 |archive-date=27 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027171606/https://www.solomonencyclopaedia.net/biogs/E000205b.htm |url-status=live }}</ref> అయితే విద్య, వైద్యం ఇతర సామాజిక సేవలు మిషనరీల నిర్వహణలో ఉండటంతో ఆ కాలనీ ఒక రకమైన నిర్జన ప్రదేశంగా మిగిలిపోయింది.<ref name="UN"/> బెల్ ప్రజాదరణ లేని తల పన్నును అమలు చేయడానికి ప్రయత్నించిన కారణంగా హింస కూడా కొనసాగింది. 1927లో మలైటాలోని క్వాయో ప్రజలకు చెందిన బసియానా చేత వలస పాలనాధికారి విలియం ఆర్. బెల్ హత్యకు గురయ్యాడు. ప్రతీకారంగా జరిగిన దాడిలో అనేక మంది క్వాయోలు మరణించారు. బసియానా అతని సహచరులు ఉరితీయబడ్డారు.<ref name="WRB">{{cite web |url=http://www.solomonencyclopaedia.net/biogs/E000385b.htm |title=Bell, William Robert (1876–1927) |access-date=24 March 2014 |publisher=Solomon Islands Historical Encyclopaedia 1893–1978 |archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402153137/http://www.solomonencyclopaedia.net/biogs/E000385b.htm |url-status=live }}</ref> ==== రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం ==== 1942 నుండి 1943 చివరి వరకు, సోలమన్ దీవులు మిత్రరాజ్యాలు, జపనీస్ సామ్రాజ్యం సాయుధ దళాల మధ్య అనేక ప్రధాన భూ, సముద్ర, వైమానిక యుద్ధాలకు వేదికగా నిలిచాయి.<ref name="NL">{{cite web |title=The Solomon Islands Campaign: Guadalcanal |url=https://www.nationalww2museum.org/war/articles/solomon-islands-campaign-guadalcanal |website=National World War II Museum |access-date=3 September 2020 |archive-date=26 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200926084512/https://www.nationalww2museum.org/war/articles/solomon-islands-campaign-guadalcanal |url-status=live }}</ref> 1941లో పెర్ల్ హార్బర్‌ మీద జపనీయులు దాడి చేసిన తరువాత జపాన్, మిత్రరాజ్యాల మధ్య యుద్ధం ప్రకటించబడింది. జపనీయులు తమ దక్షిణ పార్శ్వాన్ని రక్షించుకోవడానికి ఆగ్నేయాసియా, న్యూ గినియా మీద దాడి చేశారు. 1942 మేలో జపనీయులు ఆపరేషన్ మోను ప్రారంభించి తులగి గ్వాడల్‌కెనాల్‌తో సహా పశ్చిమ సోలమన్ దీవులలో ఎక్కువ భాగాన్ని ఆక్రమించారు. అక్కడ వారు వైమానిక స్థావరంపై పని ప్రారంభించారు.<ref name="ANU">{{cite web |title=Solomon Islanders in World War II |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/n4039/html/ch01.xhtml?referer=4039&page=6 |publisher=Australian National University |access-date=3 September 2020 |archive-date=27 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027212412/http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/n4039/html/ch01.xhtml?referer=4039&page=6 |url-status=live }}</ref> బ్రిటిష్ పరిపాలన అప్పటికే అవుకి, మలైటాకు మకాం మార్చింది. యూరోపియన్ జనాభాలో ఎక్కువ మందిని ఆస్ట్రేలియాకు తరలించారు.<ref name="ANU"/> మిత్రరాజ్యాలు 1942 ఆగస్టులో గ్వాడల్‌కెనాల్‌ మీద ఎదురుదాడి చేశాయి. ఆ తర్వాత 1943లో న్యూ జార్జియా యుద్ధం జరిగింది. ఈ రెండూ పసిఫిక్ యుద్ధంలో కీలక మలుపులు సంభవించాయి. జపాన్ పురోగతిని ఆపడం, ఎదుర్కోవడంలో కీలక పాత్ర పోషించాయి.<ref name="NL"/> ఈ సంఘర్షణ లక్షలాది మంది మిత్రరాజ్యాల, జపనీయుల పౌర మరణాలకు దారితీసింది. అంతేకాకుండా ద్వీపాలలో అపారమైన విధ్వంసం సంభవించింది. సోలమన్ దీవుల యుద్ధంలో మిత్రరాజ్యాలకు దాదాపు 7,100 మంది పురుషులు, 29 నౌకలు, 615 విమానాలు అవసరమయ్యాయి. జపనీయులు 31,000 మంది సైనికులు, 38 ఓడలు, 683 విమానాలను కోల్పోయారు.<ref name="NL"/> సోలమన్ దీవుల నుండి వచ్చిన తీరప్రాంత పరిశీలకులు నిఘా సమాచారాన్ని అందించడం, ఇతర మిత్రరాజ్యాల సైనికులను రక్షించడంలో ప్రధాన పాత్ర పోషించారు.<ref name="ANU"/> గ్వాడల్‌కెనాల్ యుద్ధంలో మిత్రరాజ్యాల దళాల కమాండర్ అయిన యు.ఎస్. అడ్మిరల్ విలియం హాల్సే, "కోస్ట్‌పెజర్స్ గ్వాడల్‌కెనాల్‌ను రక్షించారు. గ్వాడల్‌కెనాల్ దక్షిణ పసిఫిక్‌ను రక్షించారు" అని చెప్పడం ద్వారా తీరప్రాంత పరిశీలకుల సహకారాన్ని గుర్తించాడు.<ref>[https://www.nps.gov/parkhistory/online_books/npswapa/extContent/wapa/guides/first/sec6.htm "Operation Watchtower: Assault on the Solomons"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190509171601/https://www.nps.gov/parkhistory/online_books/npswapa/extContent/wapa/guides/first/sec6.htm |date=9 May 2019 }} ''War in the Pacific: The First Year''. U.S. [[National Park Service]], 2004.</ref> అదనంగాసోలమన్ దీవుల లేబర్ కార్ప్స్‌లో దాదాపు 3,200 మంది పురుషులు, బ్రిటిష్ సోలమన్ దీవుల ప్రొటెక్టరేట్ డిఫెన్స్ ఫోర్స్‌లో దాదాపు 6,000 మంది చేరారు. అమెరికన్లతో వారి పరిచయం అనేక సామాజిక, రాజకీయ పరివర్తనలకు దారితీసింది.<ref>{{Cite web|url=http://www.nps.gov/archive/wapa/indepth/extContent/wapa/encounters/encounters5.htm|title=Pacific Memories: Island Encounters of World War II|access-date=12 June 2007}}</ref> ఉదాహరణకు అమెరికన్లు హోనియారాను విస్తృతంగా అభివృద్ధి చేశారు. 1952లో రాజధాని తులగి నుండి అక్కడికి మారింది. అమెరికన్లు, ద్వీప నివాసుల మధ్య కమ్యూనికేషన్ పిజిన్ భాష ఉపయోగపడింది.<ref>{{Cite web|url=http://www.pidgin.ca/www/History/History.htm |title=Solomon Islands Pijin – History |access-date=12 June 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070513062414/http://www.pidgin.ca/www/History/History.htm |archive-date=13 May 2007 }}</ref> <gallery widths="180" class="center"> File:USS Enterprise (CV-6) under attack and burning during the Battle of the Eastern Solomons on 24 August 1942 (NH 97778).jpg| విమాన వాహక నౌక యు.ఎస్.ఎస్ ఎంటర్ప్రైస్ (సి.వి-6)తూర్పు సోలమన్ల యుద్ధంలో వైమానిక దాడిలో యు.ఎస్.ఎస్ ఎంటర్ప్రైస్ (సి.వి-6) With the outbreak of the Second World War most planters and traders were evacuated to Australia and most cultivation ceased. Some of the most intense fighting of the war occurred in the Solomons. The most significant of the Allied Forces' operations against the [[Japanese Imperial]] Forces was launched on 7 August 1942, with simultaneous naval bombardments and amphibious landings on the [[Florida Islands]] at [[Tulagi]] <ref>{{cite web|url=http://mylescfoxdd829.net/TulagiBattle.htm|title=The Tulagi Battle|publisher=Mylescfoxdd829.net|date=7 August 1942|access-date=7 July 2011|archive-date=28 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160328134646/http://mylescfoxdd829.net/TulagiBattle.htm|url-status=live}}</ref> and Red Beach on [[Guadalcanal]]. The [[Guadalcanal Campaign|Battle of Guadalcanal]] became an important and bloody campaign fought in the Pacific War as the Allies began to repulse the Japanese expansion. Of strategic importance during the war were the [[coastwatchers]] operating in remote locations, often on Japanese held islands, providing early warning and intelligence of Japanese naval, army and aircraft movements during the campaign.<ref>[https://www.npr.org/programs/re/archivesdate/2002/aug/guadalcanal/index.html The Battle for Guadalcanal] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131021140657/http://www.npr.org/programs/re/archivesdate/2002/aug/guadalcanal/index.html|date=21 October 2013}}. NPR: National Public Radio.</ref> File:Marines rest in the field on Guadalcanal.jpg| 1942 గ్వాడల్‌కెనాల్ ప్రచారంలో విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న యు.ఎస్. మెరైన్‌లు Islanders [[Biuku Gasa and Eroni Kumana]] were the first to find the shipwrecked [[John F. Kennedy]] and his crew of the [[Motor Torpedo Boat PT-109|PT-109]]. They suggested writing a rescue message on a coconut, and delivered the coconut by paddling a dugout canoe. The coconut was later kept on Kennedy's desk when he became [[President of the United States]].<ref>{{cite magazine|url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/why-jfk-kept-coconut-shell-white-house-desk-180964263/|title=Why JFK Kept a Coconut Shell in the Oval Office|magazine=Smithsonian Magazine|date=2 August 2017|access-date=3 June 2018|archive-date=22 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181122135723/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/why-jfk-kept-coconut-shell-white-house-desk-180964263/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.jfklibrary.org/Asset-Viewer/RlXdfYlMAUasL4z6S3vyCg.aspx|title=Coconut Bearing Rescue Message, MO 63.4852|website=JOHN F. KENNEDY PRESIDENTIAL LIBRARY AND MUSEUM|access-date=3 June 2018|archive-date=9 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170509045849/https://www.jfklibrary.org/Asset-Viewer/RlXdfYlMAUasL4z6S3vyCg.aspx|url-status=dead}}</ref> File:American forces landing at Rendova Island.JPEG| రెండోవా ద్వీపంలో అమెరికా బలగాలు దిగుతున్నాయి. File:Cactus Air Force aircraft at Henderson Field, Guadalcanal, circa in 1942 (74250534).gif| అక్టోబర్ 1942లో గ్వాడల్‌కెనాల్‌లోని హెండర్సన్ ఫీల్డ్ వద్ద కాక్టస్ వైమానిక దళం File:Vousa.gif| గ్వాడల్‌కెనాల్‌లో తీర పరిశీలకుడు జాకబ్ సి. వౌజా File:GuadCoastwatcher.gif| 1943లో బ్రిటిష్ సోలమన్ దీవుల రక్షిత రక్షణ దళం సభ్యులు. </gallery> === యుద్ధానంతర కాలం - స్వాతంత్ర్యానికి ముందు కాలం === 1943–44లో మలైటాకు చెందిన చీఫ్ అలికి నోనో'ఓహిమే మాసినా రూల్ ఉద్యమాన్ని (స్థానిక మండలి ఉద్యమం అని కూడా పిలుస్తారు. అక్షరాలా "బ్రదర్‌హుడ్ రూల్") స్థాపించాడు. తరువాత మరొక చీఫ్ హోసిహౌ చేరాడు.<ref name="Maasina">{{cite web |title=Maasina Rule |url=https://www.solomonencyclopaedia.net/biogs/E000181b.htm |publisher=Solomon Encyclopedia |access-date=3 September 2020 |archive-date=4 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804222316/http://www.solomonencyclopaedia.net/biogs/E000181b.htm |url-status=live }}</ref> స్థానిక సోలమన్ దీవుల వాసుల ఆర్థిక శ్రేయస్సును మెరుగుపరచడం, ఎక్కువ స్వయంప్రతిపత్తిని పొందడం, దీవివాసులకు వలస పాలనకు మధ్య అనుసంధానకర్తగా వ్యవహరించడం వారి లక్ష్యాలుగా ఉన్నాయి.<ref name="UN"/><ref name="ANU-C4">{{cite web |title=Solomon Islanders in World War II – 4. Impacts of the War |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/n4039/html/ch04.xhtml?referer=4039&page=9 |publisher=Australian National University |access-date=3 September 2020 |archive-date=27 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027215336/http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/n4039/html/ch04.xhtml?referer=4039&page=9 |url-status=live }}</ref> ఈ ఉద్యమం మాజీ లేబర్ కార్ప్ సభ్యులలో ప్రత్యేక ప్రజాదరణ పొందింది. యుద్ధం తర్వాత దాని సంఖ్య పెరిగింది. ఉద్యమం ఇతర దీవులకు వ్యాపించింది.<ref name="ANU-C4"/> ఉద్యమం పెరుగుదలను చూసి అప్రమత్తమైన బ్రిటిష్ వారు 1947–8లో "ఆపరేషన్ డి-లౌస్"ను ప్రారంభించి మాసినా నాయకులలో చాలా మందిని అరెస్టు చేశారు.<ref name="Maasina"/><ref name="ANU-C4"/> తరువాత మలేషియన్లు పౌర అవిధేయత ప్రచారాన్ని నిర్వహించారు. దీని వలన సామూహిక అరెస్టులు జరిగాయి.<ref name="Maasina"/> 1950లో కొత్త రెసిడెంట్ కమిషనర్ హెన్రీ గ్రెగొరీ-స్మిత్ వచ్చి ఉద్యమ నాయకులను విడుదల చేశాడు. అయినప్పటికీ అవిధేయత ప్రచారం కొనసాగింది.<ref name="Maasina"/> 1952లో కొత్త హై కమిషనర్ (తరువాత గవర్నర్) రాబర్ట్ స్టాన్లీ ఉద్యమ నాయకులతో సమావేశమై ద్వీప మండలిని ఏర్పాటు చేయడానికి అంగీకరించారు.<ref name="Maasina"/><ref>{{cite web | publisher=The Commonwealth | title=Solomon Islands : History | url=https://thecommonwealth.org/our-member-countries/solomon-islands/history | accessdate=30 December 2021 | archive-date=23 January 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200123132336/https://thecommonwealth.org/our-member-countries/solomon-islands/history | url-status=dead }}</ref> 1952 చివరలో స్టాన్లీ అధికారికంగా ఆ ప్రాంతం రాజధానిని హోనియారాకు మార్చాడు.<ref>{{cite web|title=Stanley, Robert Christopher Stafford|url=http://www.solomonencyclopaedia.net/biogs/E000695b.htm|website=Solomon Islands Historical Encyclopaedia 1893–1978|publisher=© Solomon Islands Historical Encyclopaedia, 1893–1978, 2013|access-date=31 August 2015|archive-date=24 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924103657/http://www.solomonencyclopaedia.net/biogs/E000695b.htm|url-status=live}}</ref> 1950ల ప్రారంభంలో ద్వీపాల సార్వభౌమత్వాన్ని ఆస్ట్రేలియాకు బదిలీ చేసే అవకాశాన్ని బ్రిటిష్, ఆస్ట్రేలియా ప్రభుత్వాలు చర్చించాయి; అయితే, ఆస్ట్రేలియన్లు ఈ భూభాగాన్ని నిర్వహించడంలో ఆర్థిక భారాన్ని అంగీకరించడానికి ఇష్టపడలేదు. ఆ ఆలోచనను పక్కన పెట్టారు.<ref name=thompson>{{cite journal|title=Conflict or co-operation? Britain and Australia in the South Pacific, 1950–60|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-imperial-and-commonwealth-history_1995-05_23_2/page/n120|first=Roger|last=Thompson|year=1995|journal=The Journal of Imperial and Commonwealth History|volume=23|issue=2|pages=301–316|doi=10.1080/03086539508582954}}</ref><ref name=goldsworthy>{{cite journal|title=British Territories and Australian Mini-Imperialism in the 1950s|first=David|last=Goldsworthy|year=1995|journal=Australian Journal of Politics and History|volume=41|issue=3|pages=356–372|doi=10.1111/j.1467-8497.1995.tb01266.x}}</ref> వలసరాజ్యాల నిర్మూలన వలస ప్రపంచాన్ని చుట్టుముట్టడంతో బ్రిటన్ ఇక మీదట సామ్రాజ్యం ఆర్థిక భారాలను భరించడానికి ఇష్టపడకపోవడంతో (లేదా సామర్థ్యం లేకపోవడంతో) వలస అధికారులు సోలమన్ దీవులను స్వయం పాలనకు సిద్ధం చేయడానికి ప్రయత్నించారు. 1960లో నియమిత కార్యనిర్వాహక, శాసన మండలులు స్థాపించబడ్డాయి. 1964లో ఎన్నికైన సోలమన్ ఐలాండర్ ప్రాతినిధ్యం ప్రవేశపెట్టి తరువాత 1967లో పొడిగించారు.<ref name="UN"/><ref>{{cite web|title=Self rule starting in Solomon Islands|url=https://news.google.com/newspapers?id=VZxYAAAAIBAJ&pg=4718%2C4136204|website=Virgin Islands Daily News|access-date=31 August 2015|date=29 November 1960|archive-date=2 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210202055333/https://news.google.com/newspapers?id=VZxYAAAAIBAJ&pg=4718%2C4136204|url-status=live}}</ref><ref>[https://nla.gov.au/nla.obj-326212346/view?partId=nla.obj-326215032#page/n8/mode/1up Busy end-of-year for Islands legislature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201023082742/https://nla.gov.au/nla.obj-326212346/view?partId=nla.obj-326215032#page/n8/mode/1up |date=23 October 2020 }} ''Pacific Islands Monthly'', January 1967, p7</ref> 1970 లో ఒక కొత్త రాజ్యాంగం రూపొందించబడింది. ఇది రెండు కౌన్సిళ్లను ఒకే పాలక మండలిగా విలీనం చేసింది. అయినప్పటికీ బ్రిటిష్ గవర్నర్ ఇప్పటికీ విస్తృతమైన అధికారాలను కలిగి ఉన్నాడు.<ref name="UN"/><ref>[https://nla.gov.au/nla.obj-331579987/view?partId=nla.obj-331695594#page/n22/mode/1up Islanders feel their way in the new Solomons council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201023090301/https://nla.gov.au/nla.obj-331579987/view?partId=nla.obj-331695594#page/n22/mode/1up |date=23 October 2020 }} ''Pacific Islands Monthly'', September 1970, p19</ref> దీని పట్ల అసంతృప్తి 1974లో కొత్త రాజ్యాంగాన్ని రూపొందించడానికి దారితీసింది. ఇది గవర్నరు మిగిలిన అధికారాలను చాలా వరకు తగ్గించి, ముఖ్యమంత్రి పదవిని సృష్టించింది. మొదట సోలమన్ మమలోనికి ఆ పదవి లభించింది.<ref name="UN"/><ref name="Ind.">{{cite web |title=Independence |url=https://www.solomonencyclopaedia.net/biogs/E000144b.htm |publisher=Solomon Encyclopedia |access-date=3 September 2020 |archive-date=16 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616043309/https://www.solomonencyclopaedia.net/biogs/E000144b.htm |url-status=live }}</ref> పొరుగున ఉన్న పాపువా న్యూ గినియా ఆస్ట్రేలియా నుండి స్వాతంత్ర్యం పొందిన ఒక సంవత్సరం తరువాత 1976 లో ఈ భూభాగానికి పూర్తి స్వపరిపాలన సాధించబడింది.<ref name="UN"/> ఇంతలో పశ్చిమ దీవులలో అసంతృప్తి పెరిగింది. భవిష్యత్తులో హోనియారా- లేదా మలైటా-ఆధిపత్య రాష్ట్రం ఉపాంతీకరణకు గురవుతుందని చాలామంది భయపడ్డారు. ఇది వెస్ట్రన్ బ్రేక్అవే ఉద్యమం ఏర్పడటానికి దారితీసింది.<ref name="Ind."/> 1977లో లండన్‌లో జరిగిన ఒక సమావేశంలో మరుసటి సంవత్సరం సోలమన్లు పూర్తి స్వాతంత్ర్యం పొందుతారని అంగీకరించారు.<ref name="Ind."/> సోలమన్ దీవుల చట్టం 1978 నిబంధనల ప్రకారం దేశం హర్ మెజెస్టి ఆధిపత్యాలకు అనుసంధానించబడి 1978 జూలై 7న స్వాతంత్ర్యం పొందింది. మొదటి ప్రధాన మంత్రి సోలమన్ ఐలాండ్స్ యునైటెడ్ పార్టీ (ఎస్.ఐ.యు.పి)కి చెందిన సర్ పీటర్ కెనిలోరియా, రెండవ ఎలిజబెత్ సోలమన్ దీవుల రాణి అయ్యారు. స్థానికంగా గవర్నర్ జనరల్ ప్రాతినిధ్యం వహించారు. <gallery widths="180" class="center"> File:Solomonislands1968copra35c-sg177.jpg| క్వీన్ ఎలిజబెత్ II చిత్రంతో తపాలా బిళ్ళ, 1968 File:I was present for the Solomon Islands Independence Ceremony on 7 July 1978.jpg| 1978 జూలై 7న సోలమన్ దీవుల స్వాతంత్ర్య వేడుక File:The Five Dollar Proof Coin.jpg| ఐదు డాలర్ల ప్రూఫ్ నాణెం File:The Five Dollar Proof Coin of the Solomon Islands 24 October 1977.jpg| సోలమన్ దీవుల ఐదు డాలర్ల ప్రూఫ్ నాణెం 1977 అక్టోబరు 24 </gallery> === స్వాతంత్ర్య యుగం (1978–ప్రస్తుతం) === ==== స్వాతంత్ర్యానంతర ప్రారంభ సంవత్సరాలు ==== 1980 సోలమన్ దీవుల సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో పీటర్ కెనిలోరియా విజయం సాధించి 1981 వరకు ప్రధానమంత్రిగా పనిచేశారు. ఆ తర్వాత అవిశ్వాస తీర్మానం తర్వాత పీపుల్స్ అలయన్స్ పార్టీ (పి.ఎ.పి)కి చెందిన సోలమన్ మమలోని ఆయన స్థానంలోకి వచ్చారు.<ref name="Kenilorea">{{cite web |title=Kenilorea, Peter Kau'ona Keninaraiso'ona (1943 – ) |url=https://www.solomonencyclopaedia.net/biogs/E000525b.htm |publisher=Solomon Encyclopedia |access-date=4 September 2020 |archive-date=27 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027182737/https://www.solomonencyclopaedia.net/biogs/E000525b.htm |url-status=live }}</ref> మమలోని సెంట్రల్ బ్యాంక్, జాతీయ విమానయాన సంస్థను సృష్టించి, దేశంలోని దీవులన్నింటికీ అధికంగా స్వయంప్రతిపత్తిఅవాలని ఒత్తిడి తెచ్చారు.<ref name="Mamaloni">{{cite web |title=Mamaloni, Solomon Suna'one (1943 – ) |url=https://www.solomonencyclopaedia.net/biogs/E000574b.htm |publisher=Solomon Encyclopedia |access-date=4 September 2020 |archive-date=13 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211013204425/https://www.solomonencyclopaedia.net/biogs/E000574b.htm |url-status=live }}</ref> 1984 ఎన్నికల్లో గెలిచిన తర్వాత కెనిలోరియా తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చాడు. అయితే ఆయన రెండవ పదవీకాలం రెండేళ్లు మాత్రమే కొనసాగింది. ఫ్రెంచ్ సహాయ నిధులను దుర్వినియోగం చేశారనే ఆరోపణల తర్వాత ఆయన స్థానంలో ఎజెకిల్ అలెబువా నియమితులయ్యారు.<ref>[https://nla.gov.au/nla.obj-339603828/view?partId=nla.obj-339623050#page/n6/mode/1up Eight ministers out in Solomons poll] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201023092248/https://nla.gov.au/nla.obj-339603828/view?partId=nla.obj-339623050#page/n6/mode/1up |date=23 October 2020 }} ''Pacific Islands Monthly'', December 1984, p7</ref><ref>[https://nla.gov.au/nla.obj-334941320/view?partId=nla.obj-335065516#page/n6/mode/1up Kenilorea is Solomons P.M.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201023092617/https://nla.gov.au/nla.obj-334941320/view?partId=nla.obj-335065516#page/n6/mode/1up |date=23 October 2020 }} ''Pacific Islands Monthly'', January 1985, p7</ref> 1986లో సోలమన్లు ఈ ప్రాంతంలో సహకారం వాణిజ్యాన్ని పెంపొందించే లక్ష్యంతో మెలనేసియన్ స్పియర్‌హెడ్ గ్రూప్‌ను స్థాపించడంలో సహాయపడ్డారు.<ref name="MSGSec">{{cite web| title= Melanesian Spearhead Group Secretariat| url= http://msgsec.info/index.php/about-us| access-date= 19 July 2015| archive-date= 4 July 2015| archive-url= https://web.archive.org/web/20150704023943/http://www.msgsec.info/index.php/about-us| url-status= live}}</ref> 1989 ఎన్నికల్లో గెలిచిన తర్వాత మమలోని, పి.ఎ.పి తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చాయ. 1990ల ప్రారంభం నుండి మధ్యకాలం వరకు ( ఫ్రాన్సిస్ బిల్లీ హిల్లీ ఒక సంవత్సరం ప్రీమియర్‌షిప్ తప్ప) సోలమన్ దీవుల రాజకీయాలను మమలోని ఆధిపత్యం వహించారు. సోలమన్ లను గణతంత్ర రాజ్యంగా మార్చడానికి మమలోని ప్రయత్నాలు చేశాడు; అయితే, అవి విజయవంతం కాలేదు.<ref name="Mamaloni"/> 1988లో పొరుగున ఉన్న బౌగెన్‌విల్లేలో చెలరేగిన సంఘర్షణ ప్రభావాలను కూడా అతను ఎదుర్కోవలసి వచ్చింది. దీని ఫలితంగా చాలా మంది శరణార్థులు సోలమన్ దీవులకు పారిపోయారు.<ref name="Mamaloni"/> తిరుగుబాటుదారులను వెంబడిస్తూ పి.ఎన్.జి దళాలు తరచుగా సోలమన్ భూభాగంలోకి ప్రవేశించడంతో పాపువా న్యూ గినియాతో ఉద్రిక్తతలు తలెత్తాయి.<ref name="Situ">{{cite web |last1=May |first1=RJ |title=The Situation on Bougainville: Implications for Papua New Guinea, Australia and the Region |url=https://www.aph.gov.au/sitecore/content/Home/About_Parliament/Parliamentary_Departments/Parliamentary_Library/Publications_Archive/CIB/CIB9697/97cib9#:~:text=Since%201989%20%2D%20and%20especially%20since,of%20medical%20and%20other%20supplies |publisher=Parliament of Australia |access-date=4 September 2020 |archive-date=1 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001012311/https://www.aph.gov.au/sitecore/content/Home/About_Parliament/Parliamentary_Departments/Parliamentary_Library/Publications_Archive/CIB/CIB9697/97cib9#:~:text=Since%201989%20%2D%20and%20especially%20since,of%20medical%20and%20other%20supplies |url-status=dead }}</ref> 1998లో వివాదం ముగిసిన తర్వాత పరిస్థితి శాంతించి సంబంధాలు మెరుగుపడ్డాయి. ఇంతలో దేశ ఆర్థిక పరిస్థితి దిగజారుతూనే ఉంది. బడ్జెట్‌లో ఎక్కువ భాగం లాగింగ్ పరిశ్రమ నుండి వస్తోంది. ఇది తరచుగా స్థిరమైన రేటుతో నిర్వహించబడుతుంది. మమలోని రాజకీయ నాయకుల ఉపయోగం కోసం 'విచక్షణా నిధి'ని సృష్టించడం వల్ల ఇది సహాయపడలేదు. ఇది మోసం, అవినీతిని ప్రోత్సహించింది. .<ref name="Situ"/> ఆయన పాలన మీద అసంతృప్తి పి.ఎ.పిలో చీలికకు దారితీసింది. మమలోని 1993 ఎన్నికల్లో బిల్లీ హిల్లీ చేతిలో ఓడిపోయాడు. అయితే అనేక ఫిరాయింపుల కారణంగా హిల్లీ తన మెజారిటీని కోల్పోవడంతో గవర్నర్ జనరల్ ఆయనను తరువాత పదవి నుండి తొలగించారు. దీని ఫలితంగా 1994లో మమలోని తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చాడు. 1997 వరకు ఆయన అక్కడే ఉన్నాడు.<ref name="Mamaloni"/> అధిక చెట్ల నరికివేత ప్రభుత్వ అవినీతి, భరించలేని స్థాయిలో ప్రజా వ్యయం పెరుగుతూనే ఉన్నాయి . ప్రజల అసంతృప్తి కారణంగా మమలోని 1997 ఎన్నికల్లో ఓడిపోయారు.<ref name="Mamaloni"/><ref name="TTK"/> సోలమన్ దీవుల లిబరల్ పార్టీకి చెందిన కొత్త ప్రధాన మంత్రి బార్తోలోమేవ్ ఉలుఫాలు ఆర్థిక సంస్కరణలను అమలు చేయడానికి ప్రయత్నించారు; అయితే ఆయన ప్రధానమంత్రి పదవి త్వరలోనే "ది టెన్షన్స్" అని పిలువబడే తీవ్రమైన జాతి సంఘర్షణలో మునిగిపోయింది.<ref>{{cite web |title=Ulufa'alu, Bartholomew (1939–2007) |url=https://www.solomonencyclopaedia.net/biogs/E000727b.htm |publisher=Solomon Encyclopedia |access-date=4 September 2020 |archive-date=14 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211014094210/https://www.solomonencyclopaedia.net/biogs/E000727b.htm |url-status=live }}</ref> ==== జాతి హింస (1998–2003)==== {{Infobox military conflict | conflict = Solomon Islands conflict | date = 1998–2003 | place = [[Guadacanal]] & [[Malaita]], Solomon Islands | result = Military stalemate * Townsville Peace Agreement * [[Regional Assistance Mission to Solomon Islands]] | combatant1 = [[Isatabu Freedom Movement]] | combatant2 = [[Malaita Eagle Force]] | commander1 = [[Harold Keke]] | commander2 = [[Jimmy Lusibaea]] }} సాధారణంగా ఉద్రిక్తతలు లేదా జాతి ఉద్రిక్తత అని పిలువబడే ప్రారంభ పౌర అశాంతి ప్రధానంగా ఇసాటాబు ఫ్రీడమ్ మూవ్‌మెంట్ (ఐ.ఎఫ్.ఎం. దీనిని గ్వాడల్‌కెనాల్ రివల్యూషనరీ ఆర్మీ, ఇసాటాబు ఫ్రీడమ్ ఫైటర్స్ అని కూడా పిలుస్తారు), మలైటా ఈగిల్ ఫోర్స్ (అలాగే మారౌ ఈగిల్ ఫోర్స్) మధ్య పోరాటంగా వర్గీకరించబడింది.<ref name="RAMSI">{{cite web |title=The Tensions |url=https://www.ramsi.org/the-tensions/ |website=RAMSI |access-date=5 September 2020 |archive-date=27 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727210817/https://www.ramsi.org/the-tensions/ |url-status=live }}</ref> చాలా సంవత్సరాలుగా మలైటా ద్వీపం నుండి ప్రజలు హోనియారా, గ్వాడల్‌కెనాల్‌లకు వలస వెళ్తున్నారు. ప్రధానంగా అక్కడ అందుబాటులో ఉన్న గొప్ప ఆర్థిక అవకాశాల ద్వారా ఆకర్షితులయ్యారు.<ref name="SMH">{{cite news |last1=O'Malley |first1=Nick |title=As RAMSI ends, Solomon Islanders look to the future |url=https://www.smh.com.au/world/as-ramsi-ends-solomon-islanders-look-to-the-future-20170622-gww2g1.html |access-date=6 September 2020 |publisher=Sydney Morning Herald |archive-date=3 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803190650/https://www.smh.com.au/world/as-ramsi-ends-solomon-islanders-look-to-the-future-20170622-gww2g1.html |url-status=live }}</ref> ఈ భారీ వలసప్రజల ప్రవాహం స్థానిక గ్వాడల్‌కెనాల్ ద్వీపవాసులతో (గ్వాల్స్ అని పిలుస్తారు) ఉద్రిక్తతలకు కారణమైంది 1998 చివరలో ఐ.ఎఫ్.ఎం. ఏర్పడింది. మలేయిటన్ స్థిరనివాసుల పట్ల బెదిరింపు, హింసాత్మక పోరాటం ప్రారంభించింది.<ref name="TTK">{{cite web |last1=Kabutaulaka |first1=Tarcisius Tara |title=A Weak State and the Solomon Islands Peace Process |url=https://www.files.ethz.ch/isn/101163/2002_04_A_Weak_State.pdf |publisher=University of Hawaii |access-date=5 September 2020 |archive-date=25 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025125854/https://www.files.ethz.ch/isn/101163/2002_04_A_Weak_State.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="RAMSI"/> తరువాత వేలాది మంది మలైటన్లు మలైటా లేదా హోనియారాకు పారిపోయారు. 1999 మధ్యలో గ్వాడల్‌కెనాల్‌లోని మలైటన్లను రక్షించడానికి మలైటా ఈగిల్ ఫోర్స్ (ఎం.ఇ.ఎఫ్) స్థాపించబడింది.<ref name="TTK"/><ref name="RAMSI"/> 1999 చివరలో శాంతి ఒప్పందం కుదుర్చుకోవడానికి అనేక విఫల ప్రయత్నాలు జరిగిన తరువాత ప్రధాన మంత్రి బార్తోలోమేవ్ ఉలుఫాలు నాలుగు నెలల అత్యవసర పరిస్థితిని ప్రకటించారు. ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్ నుండి సహాయం కోరింది. కానీ ఆయన విజ్ఞప్తి తిరస్కరించబడింది.<ref name="TTK"/><ref name="RAMSI"/> ఇంతలో గ్వాడల్‌కెనాల్‌లో శాంతిభద్రతలు కుప్పకూలిపోయాయి. జాతిపరంగా విభజించబడిన పోలీసులు అధికారాన్ని నిలబెట్టుకోలేకపోయారు. వారి అనేక ఆయుధ డిపోల మీద మిలీషియాలు దాడి చేశాయి; ఈ సమయానికి ఎం.ఇ.ఎఫ్ హోనియారాను నియంత్రించింది. ఐ.ఎఫ్.ఎమ్ గ్వాడల్‌కెనాల్‌లోని మిగిలిన ప్రాంతాలను నియంత్రించింది.<ref name="TTK"/><ref name="SMH"/> 2003 ఏప్రిల్ లో ఏడుగురు క్రైస్తవ సోదరులు - బ్రదర్ రాబిన్ లిండ్సే, ఆయన సహచరులు - గ్వాడల్‌కెనాల్‌లోని వెదర్ కోస్ట్‌లో తిరుగుబాటు నాయకుడు హెరాల్డ్ కేకే చేతిలో చంపబడ్డారు. ఆరుగురు తమ సోదరుడు నథానియేల్‌ను వెతుక్కుంటూ వెళ్ళారు. అప్పటికే ఆయ్నను హింసించి చంపినట్లు తేలింది. ఉద్రిక్తతల సమయంలో నథానియల్ ఉగ్రవాద సంస్థతో స్నేహం చేశాడు కానీ హెరాల్డ్ కేకే ఆయనను ప్రభుత్వ గూఢచారి అని ఆరోపించి కొట్టి చంపారు; ఆయన కీర్తనలు పాడుతూ మరణించాడని నివేదించబడింది.<ref>'I Wait For The Lord, My Soul Waits For Him, And In His Word is My Hope: A resource book of the Martyrs of Papua New Guinea and Melanesia' by Margaret Bride (Anglican Board of Mission – Australia) https://www.abmission.org/wp-content/uploads/2022/01/4526_Martyrs_Booklet_pp32.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220819103755/https://www.abmission.org/wp-content/uploads/2022/01/4526_Martyrs_Booklet_pp32.pdf |date=19 August 2022 }}</ref> వారిని ఏప్రిల్ 24న ఆంగ్లికన్ చర్చి స్మరించుకుంటుంది. 2000 జూన్ 5 ఉలుఫాలు మలైటాన్ అయినప్పటికీ వారి ప్రయోజనాలను కాపాడుకోవడానికి తగినంతగా కృషిచేయడం లేదని భావించి ఎం.ఇ.ఎఫ్ ఆయనను కిడ్నాప్ చేసింది.<ref name="TTK"/> తరువాత ఉలుఫాలు తన విడుదలచేసినందుకు ప్రతిగా రాజీనామా చేశాడు.<ref name="RAMSI"/> గతంలో ఉలుఫాలు ప్రభుత్వంలో ఆర్థిక మంత్రిగా పనిచేసి ఆ తర్వాత ప్రతిపక్షంలో చేరిన మనస్సే సోగవారే, రెవరెండ్ లెస్లీ బోసెటోపై 23–21 తేడాతో ప్రధానమంత్రిగా ఎన్నికయ్యారు. అయితే బోసెటో మద్దతుదారులుగా భావిస్తున్న ఆరుగురు ఎంపీలు కీలకమైన ఓటు కోసం పార్లమెంటుకు హాజరు కాకపోవడంతో సోగవారే ఎన్నిక వెంటనే వివాదంలో మునిగిపోయింది.<ref>{{cite book |last1=Moore |first1=C |title=appy Isles in Crisis: the historical causes for a failing state in Solomon Islands, 1998 2004 |date=2004 |publisher=Asia Pacific Press |location=Canberra |page=174}}</ref> 2000 అక్టోబర్ 15న టౌన్స్‌విల్లే శాంతి ఒప్పందం మీద ఎం.ఇ.ఎఫ్, ఐ.ఎఫ్.ఎమ్, సోలమన్ దీవుల ప్రభుత్వం సంతకం చేశాయి.<ref name="RAMSI"/><ref>{{cite web |url=http://www.commerce.gov.sb/Gov/Peace_Agreement.htm |title=THE TOWNSVILLE PEACE AGREEMENT |date=15 October 2000 |website=Commerce.gov.sb |access-date=9 December 2016 |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110210034717/http://www.commerce.gov.sb/Gov/Peace_Agreement.htm |archive-date=10 February 2011 }}</ref> దీని తర్వాత 200 ఫిబ్రవరిలో మరౌ శాంతి ఒప్పందం జరిగింది. దీని మీద మరౌ ఈగిల్ ఫోర్స్, ఐ.ఎఫ్.ఎమ్, గ్వాడల్‌కెనాల్ ప్రావిన్షియల్ ప్రభుత్వం, సోలమన్ దీవుల ప్రభుత్వం సంతకం చేశాయి.<ref name="RAMSI"/> అయితే కీలకమైన గువాలే మిలిటెంట్ నాయకుడు హెరాల్డ్ కెకే ఈ ఒప్పందం మీద సంతకం చేయడానికి నిరాకరించడంతో గువాలే గ్రూపులతో చీలిక ఏర్పడింది.<ref name="SMH"/> తదనంతరం ఆండ్రూ టీ నేతృత్వంలోని ఒప్పందానికి సంతకం చేసిన గువాలే వ్యక్తులు మలైటాన్ ఆధిపత్య పోలీసులతో కలిసి 'జాయింట్ ఆపరేషన్స్ ఫోర్స్'ను ఏర్పాటు చేశారు.<ref name="SMH"/> తరువాతి రెండు సంవత్సరాలలో జాయింట్ ఆపరేషన్స్ కేకే, ఆయన బృందాన్ని పట్టుకోవడానికి చేసిన ప్రయత్నం విఫలమైనందున వివాదం దక్షిణ గ్వాడల్‌కెనాల్‌లోని మారుమూల వెదర్‌కోస్ట్ ప్రాంతానికి మారింది.<ref name="RAMSI"/> [[File:New beginning for Solomon Islands (10709848893).jpg|thumb|right| 2003లో శాంతి నిరసనలో సోలమన్ దీవుల వాసులు]] 2001 ప్రారంభం నాటికి ఆర్థిక వ్యవస్థ కుప్పకూలి ప్రభుత్వం దివాలా తీసింది.<ref name="TTK"/> 2001 డిసెంబరులో జరిగిన కొత్త ఎన్నికలు అల్లన్ కెమకేజాను ప్రధానమంత్రి కుర్చీలోకి తీసుకువచ్చాయి. ఆయనకు ఆయన పీపుల్స్ అలయన్స్ పార్టీ, అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఇండిపెండెంట్ మెంబర్స్ మద్దతు లభించింది. సంఘర్షణ స్వభావం మారడంతో శాంతిభద్రతలు క్షీణించాయి: వెదర్‌కోస్ట్‌లో హింస కొనసాగుతూనే ఉంది. హోనియారాలోని ఉగ్రవాదులు నేరం, దోపిడీ, బందిపోటు మీద దృష్టి సారించారు.<ref name="SMH"/> ఆర్థిక శాఖకు నిధులు రావాల్సిన సమయంలో తరచుగా సాయుధ బలగాలు దానిని చుట్టుముట్టేవారు. 2002 డిసెంబరులో కొంతమంది ఉగ్రవాదులకు ఇచ్చిన చెక్కు మీద సంతకం చేయమని తుపాకీతో బెదిరించబడిన తర్వాత ఆర్థిక మంత్రి లారీ చాన్ రాజీనామా చేశారు.<ref>{{Cite news |last=Fickling |first=David |date=2003-07-16 |title=Cops? We are the cops |url=https://www.theguardian.com/uk/2003/jul/16/ukcrime.davidfickling |access-date=2024-11-21 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Eriksen |first=Alanah |date=2012-03-08 |title=Mission of success for Kiwi contingent |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/mission-of-success-for-kiwi-contingent/VLUFVY4SGCN2H2IRYNUHPKBKV4/ |access-date=2024-11-21 |website=[[The New Zealand Herald]] |language=en-NZ}}</ref> పశ్చిమ ప్రావిన్స్ లో స్థానికులకు, మలైటన్ స్థిరనివాసులకు మధ్య ఘర్షణ జరిగింది.<ref>{{Cite journal |last=Fujii |first=Shinichi |date=2014 |title=How Did Solomon Islanders Live with Conflict? A Case Study of Daily Life in Northeastern Guadalcanal, Solomon Islands |url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/jsos/30/0/30_21/_pdf/-char/ja |journal=People and Culture in Oceania |volume=30 |issue= |pages=21–40}}</ref> చట్టవిరుద్ధ వాతావరణం, విస్తృతమైన దోపిడీ, అసమర్థమైన పోలీసులు సోలమన్ దీవుల ప్రభుత్వం బయటి సహాయం కోసం అధికారిక అభ్యర్థనను ప్రేరేపించారు; ఈ అభ్యర్థనకు పార్లమెంటులో ఏకగ్రీవంగా మద్దతు లభించింది.<ref name="SMH"/> 2003 జూలై ఆస్ట్రేలియన్ నేతృత్వంలోని రీజినల్ అసిస్టెన్స్ మిషన్ టు సోలమన్ ఐలాండ్స్ (ఆర్.ఎ.ఎం.ఎస్ఐ.) ఆధ్వర్యంలో ఆస్ట్రేలియన్, పసిఫిక్ దీవుల పోలీసు దళాలు సోలమన్ దీవులకు చేరుకున్నాయి.<ref name="RAMSI"/> ఆస్ట్రేలియా న్యూజిలాండ్ నేతృత్వంలో దాదాపు 15 ఇతర పసిఫిక్ దేశాల ప్రతినిధులతో 2,200 మంది పోలీసులు, దళాలతో కూడిన గణనీయమైన అంతర్జాతీయ భద్రతా బృందం, ఆపరేషన్ హెల్పెమ్ ఫ్రెన్ కింద మరుసటి నెలలో రావడం ప్రారంభించింది.<ref name="SMH"/> హింస ముగిసి హెరాల్డ్ కేకే బలగాలకు లొంగిపోవడంతో పరిస్థితి నాటకీయంగా మెరుగుపడింది.<ref name="bbc">{{cite news| title = Solomons warlord surrenders| work = [[BBC News]]| date = 13 August 2003| url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/3146413.stm | access-date = 7 July 2007 }}</ref> ఈ ఘర్షణలో దాదాపు 200 మంది మరణించారు.<ref name="SMH"/> ఈ సమయం నుండి కొంతమంది వ్యాఖ్యాతలు దేశాన్ని ఒక విఫలమైన దేశంగా పరిగణించారు. స్థానిక ద్వీపం జాతి విధేయతలను అధిగమించగల సమగ్ర జాతీయ గుర్తింపును నిర్మించడంలో దేశం విఫలమైంది. <ref name="TTK"/><ref>{{cite web|url=http://www.pacificislands.cc/pina/pinadefault.php?urlpinaid=9609|archive-url=https://web.archive.org/web/20031110092412/http://www.pacificislands.cc/pina/pinadefault.php?urlpinaid=9609|url-status=dead|archive-date=10 November 2003|title=Pacific Islands: PINA and Pacific|date=10 November 2003}}</ref> అయితే ఇతర విద్యావేత్తలు 'విఫల దేశంగా కాకుండా ఇది ఒక ఏర్పడని దేశం అని వాదిస్తున్నారు: దశాబ్దాల స్వాతంత్ర్యం తర్వాత కూడా ఏకీకృతం కాని దేశం. <ref>Pillars and Shadows: Statebuilding as Peacebuilding in Solomon Islands, J. Braithwaite, S. Dinnen, M.Allen, V. Braithwaite & H. Charlesworth, Canberra, ANU E Press: 2010.</ref> ఇంకా కబుటౌలకా (2001), డిన్నెన్ (2002) వంటి కొంతమంది పండితులు 'జాతి సంఘర్షణ' లేబుల్ అతి సరళీకరణ అని వాదిస్తున్నారు.<ref>{{cite web |url=http://rspas.anu.edu.au/papers/melanesia/working_papers/tarcisiusworkingpaper.htm |title=Cap – Anu |publisher=Rspas.anu.edu.au |date=14 December 2012 |access-date=3 May 2014 |archive-date=30 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111230120810/http://rspas.anu.edu.au/papers/melanesia/working_papers/tarcisiusworkingpaper.htm |url-status=dead }}</ref> ==== సంఘర్షణానంతర యుగం ==== 2006 ఏప్రిల్ వరకు కెమకేజా పదవిలో కొనసాగారు. ఆ తర్వాత ఆయన 2006 సోలమన్ దీవుల సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో ఓడిపోయారు. స్నైడర్ రిని ప్రధానమంత్రి అయ్యారు. అయితే పార్లమెంటు సభ్యుల ఓట్లను కొనుగోలు చేయడానికి రిని చైనా వ్యాపారవేత్తల నుండి లంచాలు తీసుకున్నారనే ఆరోపణలు రాజధాని హోనియారాలో నగరంలోని చైనాటౌన్ ప్రాంతంలో కేంద్రీకృతమైన అల్లర్లకు సామూహిక దారితీశాయి. మైనారిటీ చైనీస్ వ్యాపార సమాజం మీద ఆగ్రహం నగరంలోని చైనాటౌన్‌లో ఎక్కువ భాగం నాశనమైంది.<ref name="BBC" /> అల్లర్ల నుండి చైనీయులను తరలించడానికి చైనా చార్టర్డ్ విమానాలను పంపింది.<ref>{{Cite journal |last1=Bennett |first1=Paul |last2=Radoslovich |first2=Kathy |last3=Karlsson |first3=Rebecca |date=June 2014 |title=Pre-Deployment Handbook: Solomon Islands |url=https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA605160.pdf |journal=Australian Government's Department of Defence |at=2006 Ethnic Tensions}}</ref> ఆస్ట్రేలియన్, బ్రిటిష్ పౌరుల తరలింపు చాలా తక్కువ స్థాయిలో జరిగింది.<ref>{{Cite book |last=Breen |first=Bob |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/9781139196390/type/book |title=The Good Neighbour: Australian Peace Support Operations in the Pacific Islands 1980–2006 |date=2016-07-15 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-19639-0 |edition=1 |pages=317–449 |doi=10.1017/cbo9781139196390}}</ref> అశాంతిని అణిచివేయడానికి అదనపు ఆస్ట్రేలియన్, న్యూజిలాండ్, ఫిజియన్ పోలీసులు, దళాలను పంపించారు. పార్లమెంటులో అవిశ్వాస తీర్మానాన్ని ఎదుర్కొనే ముందు రిని చివరికి రాజీనామా చేశారు. పార్లమెంట్ మనస్సే సోగవారేను ప్రధానమంత్రిగా ఎన్నుకుంది.<ref name="NZ_Herald_10379008">{{cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/world/news/article.cfm?c_id=2&objectid=10379008 |title=Rini resigns as Solomons PM |date=26 April 2006 |agency=[[Reuters]], [[Newstalk ZB]] |work=[[The New Zealand Herald]] |access-date=12 November 2011 |archive-date=28 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130528000923/http://www.nzherald.co.nz/world/news/article.cfm?c_id=2 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4945090.stm |title=Embattled Solomons PM steps down |date=26 April 2006 |work=[[BBC News]] |access-date=12 November 2011 |archive-date=19 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219133413/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4945090.stm |url-status=live }}</ref> సోగవారే తన అధికారాన్ని నిలబెట్టుకోవడానికి చాలా కష్టపడ్డాడు. దేశంలో ఆస్ట్రేలియా ఉనికిని కూడా వ్యతిరేకించాడు; ఒక ప్రయత్నం విఫలమైన తర్వాత 2007లో జరిగిన అవిశ్వాస ఓటులో ఆయనను తొలగించి ఆయన స్థానంలో సోలమన్ ఐలాండ్స్ లిబరల్ పార్టీకి చెందిన డెరెక్ సికువాను నియమించారు.<ref>Tom Allard, [http://www.smh.com.au/news/world/solomon-islands-prime-minister-ousted/2007/12/13/1197135655553.html "Solomon Islands Prime Minister ousted"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024013023/http://www.smh.com.au/news/world/solomon-islands-prime-minister-ousted/2007/12/13/1197135655553.html |date=24 October 2012 }}, ''The Sydney Morning Herald'', 14 December 2007.</ref> 2008లో 'ఉద్రిక్తత' సంవత్సరాల గాయాలను పరిశీలించడానికి, నయం చేయడానికి ట్రూత్ అండ్ రికన్సిలియేషన్ కమిషన్‌ను ఏర్పాటు చేశారు.<ref name=st>{{cite news|title=PM Sikua Announces TRC Team|url=http://www.solomontimes.com/news.aspx?nwID=3919|work=Solomon Times|date=27 April 2009|access-date=29 April 2009|archive-date=4 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090504155701/http://www.solomontimes.com/news.aspx?nwID=3919|url-status=live}}</ref><ref name=rnz>{{cite news|title=Solomons Commission claims broad support|url=http://www.rnzi.com/pages/news.php?op=read&id=46291|work=[[Radio New Zealand International]]|date=30 April 2009|access-date=30 April 2009|archive-date=5 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090505012401/http://www.rnzi.com/pages/news.php?op=read&id=46291|url-status=live}}</ref> అవినీతి ఆరోపణల తరువాత ఆయన మీద అవిశ్వాస తీర్మానం తీసుకు వచ్చిన తరువాత 2010 సోలమన్ ఐలాండ్స్ సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో డానీ ఫిలిప్ చేతిలో సికువా ఓడిపోయాడు. అయితే ఆయన స్థానంలో గోర్డాన్ డార్సీ లిలో నియమితులయ్యారు.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-11080298 "Solomons Islands get new PM weeks after election"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160115113825/http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-11080298 |date=15 January 2016 }}, BBC, 25 August 2010</ref><ref name=solomonstar3>{{cite news|first=Eddie |last=Osifelo |title=Former PM now a backbencher |url=http://www.solomonstarnews.com/news/national/12901-former-pm-now-a-backbencher |work=[[Solomon Star]] |date=24 November 2011 |access-date=4 December 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120410124437/http://www.solomonstarnews.com/news/national/12901-former-pm-now-a-backbencher |archive-date=10 April 2012 }}</ref> 2014 ఎన్నికల తర్వాత సోగవారే తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చారు. 2017లో దేశం నుండి ఆర్.ఎ.ఎం.ఎస్.ఐ దళాల ఉపసంహరణను పర్యవేక్షించారు.<ref name="SMH"/> 2017లో జరిగిన అవిశ్వాస ఓటులో సోగవారేను తొలగించిన ఫలితంగా రిక్ హౌనిప్వెలా అధికారంలోకి వచ్చారు; అయినప్పటికీ 2019 ఎన్నికల్లో గెలిచిన తరువాత సోగవారే తిరిగి ప్రధానమంత్రి పదవికి చేరుకున్నారు. ఇది హోనియారాలో అల్లర్లకు దారితీసింది. <ref>{{Cite web|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2019/04/24/asia-pacific/politics-diplomacy-asia-pacific/ex-pm-wins-solomons-run-off-sparking-riots/|title=Ex-PM wins Solomons run-off sparking riots|website=Japan Times|access-date=25 July 2019|archive-date=24 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190424173029/https://www.japantimes.co.jp/news/2019/04/24/asia-pacific/politics-diplomacy-asia-pacific/ex-pm-wins-solomons-run-off-sparking-riots/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hawaiipublicradio.org/post/pacific-news-minute-protests-riots-follow-election-new-prime-minister-solomon-islands#stream/0|title=Pacific News Minute:Protests, Riots Follow Election Of New Prime Minister In Solomon Islands|website=Hawai'i Public Radio|date=25 April 2019|access-date=25 July 2019|archive-date=26 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426151730/https://www.hawaiipublicradio.org/post/pacific-news-minute-protests-riots-follow-election-new-prime-minister-solomon-islands#stream/0|url-status=live}}</ref> 2019లో సోలమన్లు ​​తైవాన్ నుండి చైనాకు గుర్తింపును మారుస్తున్నట్లు సోగవారే ప్రకటించారు. <ref name="rnz.co.nz">{{Cite web|url = https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/399722/sacked-solomons-minister-says-pm-lied-china-switch-pre-determined|title = Sacked Solomons minister says PM lied, China switch 'pre-determined'|website = [[Radio New Zealand]]|date = 27 September 2019|access-date = 6 September 2020|archive-date = 27 September 2019|archive-url = https://web.archive.org/web/20190927022129/https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/399722/sacked-solomons-minister-says-pm-lied-china-switch-pre-determined|url-status = live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/16/china-extends-influence-in-pacific-as-solomon-islands-break-with-taiwan|title=China extends influence in Pacific as Solomon Islands break with Taiwan|last1=Lyons|first1=Kate|access-date=17 September 2019|agency=[[The Guardian]] |archive-date=17 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917000810/https://www.theguardian.com/world/2019/sep/16/china-extends-influence-in-pacific-as-solomon-islands-break-with-taiwan|url-status=live}}</ref> 2019 నవంబర్ 25న సోలమన్ దీవులు ద్వీప దేశ ప్రజల ప్రయోజనం కోసం సముద్రం స్థిరమైన అభివృద్ధి, వినియోగాన్ని సాధించడానికి ఒక జాతీయ సముద్ర విధానాన్ని ప్రారంభించాయి. 2021 నవంబరులో సామూహిక అల్లర్లు, అశాంతి చెలరేగాయి .<ref>{{Cite web|last=Honiara|first=Georgina Kekea in|date=24 November 2021|title=Parliament building and police station burned down during protests in Solomon Islands|url=https://www.theguardian.com/world/2021/nov/24/parliament-building-and-police-station-burned-down-during-protests-in-solomon-islands|access-date=25 November 2021|website=[[The Guardian]] |language=en}}</ref> సోలమన్ దీవుల ప్రభుత్వం 2017 ద్వైపాక్షిక భద్రతా ఒప్పందం ప్రకారం ఆస్ట్రేలియా నుండి సహాయం కోరింది. ఆస్ట్రేలియా ఆస్ట్రేలియన్ ఫెడరల్ పోలీస్, రక్షణ దళాలను మోహరించింది.<ref name=Andrews>{{cite press release |last=Andrews |first=Karen |date=25 November 2021 |title=Joint media release – Solomon Islands |url=https://minister.homeaffairs.gov.au/KarenAndrews/Pages/joint-media-release-solomon-islands.aspx |location=Canberra |publisher=Australian Government |access-date=26 November 2021 |archive-date=21 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211221150433/https://minister.homeaffairs.gov.au/KarenAndrews/Pages/joint-media-release-solomon-islands.aspx |url-status=live }}</ref> 2022 మార్చిలో సోలమన్ దీవులు చైనాతో పోలీసింగ్ సహకారంపై ఒక అవగాహన ఒప్పందం (ఎం.ఒ.యు) మీద సంతకం చేశాయి. చైనాతో భద్రతా ఒప్పందాన్ని ముగించే ప్రక్రియలో ఉన్నట్లు కూడా నివేదించబడింది. చైనాతో ఒప్పందం సోలమన్స్‌లో చైనా సైనిక, నావికాదళ ఉనికిని కొనసాగించడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. "పసిఫిక్ ద్వీప దేశాలకు సార్వభౌమ నిర్ణయాలు తీసుకునే హక్కు ఉన్నప్పటికీ" "మా ప్రాంత భద్రతను అస్థిరపరిచే ఏవైనా చర్యల పట్ల ఆస్ట్రేలియా ఆందోళన చెందుతుంది" అని ఆస్ట్రేలియా విదేశాంగ - వాణిజ్య శాఖ ప్రతినిధి అన్నారు.<ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/world/asia/china-set-to-sign-first-security-deal-in-the-pacific-on-australia-s-doorstep-20220324-p5a7qe.html|first=Eryk|last=Bagshaw|title=China set to sign first security deal in the Pacific on Australia's doorstep|work=Sydney Morning Herald|date=24 March 2022|access-date=24 March 2022|archive-date=24 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220324083652/https://www.smh.com.au/world/asia/china-set-to-sign-first-security-deal-in-the-pacific-on-australia-s-doorstep-20220324-p5a7qe.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/24/china-finalising-security-deal-with-solomon-islands-to-base-warships-in-the-pacific|agency=Reuters|title=China finalising security deal with Solomon Islands to base warships in the Pacific|work=[[The Guardian]] |date=24 March 2022|access-date=24 March 2022}}</ref> న్యూజిలాండ్, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లలో కూడా ఇలాంటి ఆందోళనలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/world/asia/australia-nz-warn-solomons-over-destabilising-the-pacific-with-china-deal-20220325-p5a7xn.html|last1=Bagshaw|first1=Eryk|last2=Tomazin|first2=Farrah|title=Australia, NZ warn Solomons over 'destabilising' the Pacific with China deal|work=Sydney Morning Herald|date=25 March 2022|access-date=25 March 2022|archive-date=25 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325050500/https://www.smh.com.au/world/asia/australia-nz-warn-solomons-over-destabilising-the-pacific-with-china-deal-20220325-p5a7xn.html|url-status=live}}</ref> సోలమన్ దీవుల పోలీసులకు శిక్షణ కోసం చైనా నకిలీ తుపాకీల సరుకును విరాళంగా ఇచ్చింది.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/25/secret-shipment-of-replica-guns-to-solomon-islands-police-by-china-triggers-concern|last=Kekea|first=Georgina|title=Secret shipment of replica guns to Solomon Islands police by China triggers concern|date=25 March 2022|access-date=25 March 2022}}</ref> సోలమన్ దీవులలో సామాజిక స్థిరత్వం, దీర్ఘకాలిక శాంతి, భద్రతను ప్రోత్సహించడానికి సోలమన్ దీవులు, చైనా ఏప్రిల్‌లో భద్రతా సహకార ఒప్పందం మీద సంతకం చేశాయి.<ref>{{cite news |last1=Maiden |first1=Samantha |title=China signs security pact with Solomon Islands |url=https://www.news.com.au/technology/innovation/military/china-signs-security-pact-with-solomon-islands/news-story/05e838a83f4050465142a5b5a9b053db |access-date=19 April 2022 |work=news.com.au |date=19 April 2022}}</ref> ఆస్ట్రేలియా ప్రభుత్వం ధృవీకరించిన ఒప్పందం లీక్ అయిన ముసాయిదా ప్రకారం, బీజింగ్ "సామాజిక క్రమాన్ని కాపాడుకోవడంలో సహాయపడటానికి" సోలమన్ దీవులకు బలగాలను మోహరించవచ్చని బి.బి.సి. నివేదించింది. ఈ ఒప్పందం ఈ ప్రాంతంలో "శాంతి సామరస్యాన్ని దెబ్బతీయదు", సోలమన్ అంతర్గత భద్రతా పరిస్థితిని కాపాడటమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నట్లు ప్రధాన మంత్రి మనస్సే సోగవారే అన్నారు. తుది ఒప్పందంలో సామాజిక-క్రమ నిబంధనను కొనసాగించినట్లు చైనా ధృవీకరించింది.<ref>{{cite news |title=Solomon Islands: China deal in Pacific stokes Australian fears |url=https://www.bbc.com/news/world-australia-61158146 |access-date=30 April 2022 |work=[[BBC News]] |date=20 April 2022 |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506110749/https://www.bbc.com/news/world-australia-61158146 |url-status=live }}</ref> 2023 ఫిబ్రవరి మలైటా ప్రావిన్స్ ప్రీమియర్ డేనియల్ సుయిదానీని ప్రావిన్షియల్ శాసనసభలో అవిశ్వాస తీర్మానం తర్వాత పదవి నుండి తొలగించిన తర్వాత మరిన్ని నిరసనలు చెలరేగాయి.<ref>{{Cite news |last= |date=2023-02-07 |title=Solomon Islands ousts official critical of close relations with China |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/solomon-islands-ousts-official-critical-close-relations-with-china-abc-2023-02-07/ |access-date=2023-02-07 |archive-date=7 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207133645/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/solomon-islands-ousts-official-critical-close-relations-with-china-abc-2023-02-07/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Piringi |first=Charley |date=2023-02-07 |title=Protests in Solomon Islands as key China critic politician is ousted in no confidence vote |language=en-GB |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/07/protests-in-solomon-islands-as-key-china-critic-politician-is-ousted-in-no-confidence-vote |access-date=2023-02-07 |issn=0261-3077 |archive-date=4 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004173537/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/07/protests-in-solomon-islands-as-key-china-critic-politician-is-ousted-in-no-confidence-vote |url-status=live }}</ref> 2024 మేలో మనస్సే సోగవారే స్థానంలో సోలమన్ దీవుల కొత్త ప్రధానమంత్రిగా జెరెమియా మానెలే ఎన్నికయ్యారు.<ref>{{cite news |title=Solomon Islands elects ex-top diplomat as new prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/5/2/solomon-islands-elects-jeremiah-manele-as-new-prime-minister |work=Al Jazeera |language=en |access-date=9 May 2024 |archive-date=9 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509130251/https://www.aljazeera.com/news/2024/5/2/solomon-islands-elects-jeremiah-manele-as-new-prime-minister |url-status=live }}</ref> == రాజకీయాలు == [[File:Long shot of the Solomon Islands Parliament House. (10708895683).jpg|thumb|సోలమన్ దీవుల జాతీయ పార్లమెంట్ భవనం అమెరికా నుండి వచ్చిన బహుమతి]] [[File:Honiara Ministry of the Interior.jpg|thumb|అంతర్గత వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ]] సోలమన్ దీవులు ఒక రాజ్యాంగ రాచరికం, పార్లమెంటరీ ప్రభుత్వ వ్యవస్థను కలిగి ఉన్నాయి. సోలమన్ దీవుల రాజుగా మూడవ చార్లెస్ దేశాధినేత వ్యవహరిస్తాడు ; ఆయన తరఫున పార్లమెంట్ ఐదు సంవత్సరాల కాలానికి ఎన్నుకునే గవర్నర్ జనరల్ ప్రాతినిధ్యం వహిస్తారు. నాలుగు సంవత్సరాల కాలానికి ఎన్నుకోబడిన 50 మంది సభ్యులతో కూడిన ఏకసభ్య పార్లమెంటు ఉంది. అయినప్పటికీ పార్లమెంటు పదవీకాలం పూర్తయ్యేలోపు దాని సభ్యుల మెజారిటీ ఓటుతో పార్లమెంటును రద్దు చేయబడవచ్చు.<ref>{{cite web|url=https://solomons.gov.sb/government/|title=About the Solomon Islands Government|publisher=Solomon Islands Government|location=Solomon Islands|access-date=12 October 2024}}</ref> పార్లమెంటరీ ప్రాతినిధ్యం ఏక సభ్య నియోజకవర్గాల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. 21 ఏళ్లు పైబడిన పౌరులకు సార్వత్రికంగా ఓటు హక్కు ఉంటుంది.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/solomon-islands/|title=CIA – The World Factbook – Solomon Islands|access-date=19 November 2014|archive-date=22 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022092556/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/solomon-islands/|url-status=live}}</ref> ప్రభుత్వ అధిపతి ప్రధానమంత్రి, ఆయన పార్లమెంటు ద్వారా ఎన్నుకోబడిన తరువాత మంత్రివర్గాన్ని ఎన్నుకుంటారు. ప్రతి మంత్రిత్వ శాఖకు క్యాబినెట్ సభ్యుడు నాయకత్వం వహిస్తాడు. ఆయనకు శాశ్వత కార్యదర్శి సహాయం చేస్తాడు. మంత్రిత్వ శాఖ సిబ్బందిని నిర్దేశించే కెరీర్ పబ్లిక్ సర్వెంట్ అంటారు. భూమి యాజమాన్యం సోలమన్ దీవుల వాసులకు ప్రత్యేకించబడింది. చైనీయులు, కిరిబాటి వంటి నివాసి ప్రవాసులు సహజీకరణ ద్వారా పౌరసత్వం పొందవచ్చని చట్టం ఆమోదిస్తుంది.<ref>{{Cite journal |title=Solomon Islands Citizenship Application Information |url=https://solomonislandsembassy.com/wp-content/uploads/2020/08/Solomon-Islands-Citizenship-Application.pdf |journal=Ministry of Home Affairs}}</ref> భూమి సాధారణంగా ఇప్పటికీ కుటుంబం లేదా గ్రామ ప్రాతిపదికన ఉంటుంది. స్థానిక ఆచారం ప్రకారం తల్లి లేదా తండ్రి నుండి ఇవ్వబడుతుంది . ద్వీపవాసులు సాంప్రదాయేతర ఆర్థిక సంస్థలకు భూమిని అందించడానికి ఇష్టపడరు. దీని ఫలితంగా భూమి యాజమాన్యం మీద నిరంతర వివాదాలు తలెత్తుతున్నాయి. సోలమన్ దీవులు (1978 నుండి) ఎటువంటి సైనిక దళాలను నిర్వహించవ. అయినప్పటికీ దాదాపు 500 మంది పోలీసు దళంలో సరిహద్దు రక్షణ విభాగం ఉంటుంది. పోలీసులు అగ్నిమాపక సేవ, విపత్తు ఉపశమనం, సముద్ర నిఘా బాధ్యత వహిస్తారు. పోలీసు దళానికి గవర్నర్ జనరల్ నియమించిన కమిషనర్ నాయకత్వం వహిస్తారు. ప్రధానమంత్రికి విధేయుడై బాధ్యత వహిస్తారు. 2006 డిసెంబరు 27 న సోలమన్ దీవుల ప్రభుత్వం ఆ దేశ ఆస్ట్రేలియన్ పోలీసు చీఫ్ పసిఫిక్ దేశానికి తిరిగి రాకుండా నిరోధించడానికి చర్యలు తీసుకుంది. రెండు దేశాల మధ్య నాలుగు నెలల వివాదాన్ని తగ్గించే లక్ష్యంతో ఒక రాజీ చర్యలో రాజకీయ జోక్యం చేసుకున్నందుకు సోలమన్ దీవుల నుండి బహిష్కరించబడిన తన అగ్ర దౌత్యవేత్తను ఆస్ట్రేలియా 200 జనవరి 12 న భర్తీ చేసింది. 2007 డిసెంబర్ 13 న ఐదుగురు మంత్రులు ప్రతిపక్షంలోకి ఫిరాయించడంతో ప్రధాన మంత్రి మనస్సే సోగవారే పార్లమెంటులో అవిశ్వాస తీర్మానం ద్వారా <ref>{{Cite web |last1=Sireheti |first1=Joanna |last2=Basi |first2=Joy |date=13 December 2007 |title=Solomon Islands PM Defeated in No-Confidence Motion |url=http://www.solomontimes.com/news.aspx?nwID=1090 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120718041418/http://www.solomontimes.com/news.aspx?nwID=1090 |archive-date=18 July 2012 |access-date=20 November 2024 |website=Solomon Times}}</ref> పదవీచ్యుతుడయ్యాడు. సోలమన్ దీవులలో ఒక ప్రధాన మంత్రి ఈ విధంగా పదవిని కోల్పోవడం ఇదే మొదటిసారి. డిసెంబర్ 20న పార్లమెంటు 32 నుండి 15 ఓట్ల తేడాతో ప్రతిపక్ష అభ్యర్థి ( మాజీ విద్యా మంత్రి) డెరెక్ సికువాను ప్రధానమంత్రిగా ఎన్నుకుంది.<ref>Tuhaika, Nina., – [http://www.solomontimes.com:80/news.aspx?nwID=1130 "New Prime Minister for Solomon Islands"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120718034639/http://www.solomontimes.com/news.aspx?nwID=1130 |date=18 July 2012 }}, – ''Solomon Times'', – 20 December 2007</ref><ref>[http://www.radioaustralia.net.au/news/stories/s2123875.htm "Solomon Islands parliament elects new PM"], – [[ABC Radio Australia]], – 20 December 2007</ref> 2019 ఏప్రిల్ మనస్సేహ్ సోగవారే నాల్గవసారి ప్రధానమంత్రిగా ఎన్నికయ్యారు. ఆ నిర్ణయానికి వ్యతిరేకంగా నిరసన ప్రదర్శనలు చెలరేగాయి. ఈ నిరసన ఫలితంగా 30 మందికి పైగా నిరసనకారులను అదుపులోకి తీసుకున్నారు.<ref>{{cite news |title=Solomon Islands tense as Manasseh Sogavare returns to top job |url=https://www.abc.net.au/news/2019-04-24/manasseh-sogavare-becomes-soloman-islands-prime-minister-again/11043578 |work=ABC News |date=24 April 2019 |language=en-AU |access-date=4 August 2022 |archive-date=4 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804045252/https://www.abc.net.au/news/2019-04-24/manasseh-sogavare-becomes-soloman-islands-prime-minister-again/11043578 |url-status=live }}</ref> === న్యాయవ్యవస్థ === ప్రధానమంత్రి, ప్రతిపక్ష నాయకుడి సలహా మేరకు గవర్నర్ జనరల్ సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తిని నియమిస్తారు. గవర్నర్ జనరల్ జ్యుడీషియల్ కమిషన్ సలహాతో ఇతర న్యాయమూర్తులను నియమిస్తాడు. ప్రస్తుత ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా సర్ ఆల్బర్ట్ పామర్ ఉన్నాడు. 2014 మార్చి నుండి, జస్టిస్ ఎడ్విన్ గోల్డ్స్‌బ్రో సోలమన్ దీవుల కోర్ట్ ఆఫ్ అప్పీల్ అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. జస్టిస్ గోల్డ్స్‌బ్రో గతంలో సోలమన్ దీవుల హైకోర్టు న్యాయమూర్తిగా ఐదు సంవత్సరాల పదవీకాలం (2006–2011) పనిచేశారు. జస్టిస్ ఎడ్విన్ గోల్డ్స్‌బ్రో ఆ తర్వాత టర్క్స్, కైకోస్ దీవులకు ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పనిచేశారు.<ref name="TCCJ">{{cite web |last=Boyce |first=Hayden |title=Turks & Caicos Islands Chief Justice Edwin Goldsbrough Resigns |publisher=Turks & Caicos Sun |date=20 September 2014 |url=http://suntci.com/turks-caicos-islands-chief-justice-edwin-goldsbrough-resigns-p1128-108.htm |access-date=15 November 2013 |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308022225/http://suntci.com/turks-caicos-islands-chief-justice-edwin-goldsbrough-resigns-p1128-108.htm |url-status=live }}</ref> === విదేశీ సంబంధాలు === [[File:蔡英文總統接見索羅門群島總理蘇嘉瓦瑞伉儷訪華團.jpg|thumb|సోలమన్ దీవుల ప్రధాన మంత్రి మనస్సే సోగావారే జూలై 2016న తైవాన్ అధ్యక్షురాలు సాయ్ ఇంగ్-వెన్‌తో సమావేశమయ్యారు]] సోలమన్ దీవులు ఐక్యరాజ్యసమితి, [[ఇంటర్‌పోల్]], కామన్వెల్త్ ఆఫ్ నేషన్స్, పసిఫిక్ దీవుల ఫోరం, పసిఫిక్ కమ్యూనిటీ, అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి, ఆఫ్రికన్, కరేబియన్, పసిఫిక్ (ఎ.సి.పి) దేశాలలో ( లోమే కన్వెన్షన్ ) సభ్యదేశంగా ఉంది. 2019 సెప్టెంబరు వరకు రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా (తైవాన్) ను గుర్తించి దానితో అధికారిక దౌత్య సంబంధాలను కొనసాగించిన అతి కొద్ది దేశాలలో ఇది ఒకటి. ఈ సంబంధాన్ని 2019 సెప్టెంబర్‌లో సోలమన్ దీవులు ముగించాయి. ఇది గుర్తింపును పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా (పి.ఆర్.సి)గా మార్చింది.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/16/china-extends-influence-in-pacific-as-solomon-islands-break-with-taiwan |title=China extends influence in Pacific as Solomon Islands break with Taiwan |last=Lyons |first=Kate |date=16 September 2019 |website=theguardian.com |access-date=17 September 2019}}</ref> బౌగెన్‌విల్లే తిరుగుబాటు నుండి శరణార్థుల ప్రవాహం, బౌగెన్‌విల్లే తిరుగుబాటుదారులను వెంబడించే శక్తులు సోలమన్ దీవుల ఉత్తర దీవుల మీద దాడులు చేసిన కారణంగా పాపువా న్యూ గినియాతో సంబంధాలు దెబ్బతిన్నాయి. ఇప్పుడు వాటిని పునరుద్ధరించారు. 1998 బౌగెన్‌విల్లే శాంతి ఒప్పందం సాయుధ ముప్పును తొలగించింది. 2004 ఒప్పందంలో రెండు దేశాలు సరిహద్దు కార్యకలాపాలను క్రమబద్ధీకరించాయి.<ref>{{Cite web|date=27 July 2004|title=Basic Agreement between the Government of Solomon Islands and the Government of Papua New Guinea on Border Arrangements {{!}} UNEP Law and Environment Assistance Platform|url=https://leap.unep.org/content/treaty/basic-agreement-between-government-solomon-islands-and-government-papua-new-guinea|access-date=25 November 2021|website=leap.unep.org|archive-date=25 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114040/https://leap.unep.org/content/treaty/basic-agreement-between-government-solomon-islands-and-government-papua-new-guinea|url-status=live}}</ref> 2022 నుండి చైనాతో సంబంధాలు వేగంగా పెరుగుతున్నాయి. సోలమన్ దీవులు భద్రతా ఒప్పందం మీద సంతకం చేశాయి. ఇది అశాంతిని అణిచివేయడానికి చైనా భద్రతా దళాలను పిలవడానికి ఆ దేశాన్ని అనుమతిస్తుంది.<ref>{{Cite web |last=Lawler |first=Bethany Allen-Ebrahimian,Dave |date=29 August 2022 |title=Solomon Islands bars U.S. Coast Guard ship, raising China influence fears |url=https://www.axios.com/2022/08/29/solomon-islands-denies-port-coast-guard-ship |access-date=30 August 2022 |website=Axios |language=en |archive-date=29 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220829221704/https://www.axios.com/2022/08/29/solomon-islands-denies-port-coast-guard-ship |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=30 August 2022 |title=China-friendly Solomon Islands suspends all foreign naval visits as tensions rise |url=https://www.scmp.com/news/asia/australasia/article/3190661/solomon-islands-suspends-all-us-naval-visits-wake-coastguard |access-date=30 August 2022 |website=South China Morning Post |language=en |archive-date=30 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830060526/https://www.scmp.com/news/asia/australasia/article/3190661/solomon-islands-suspends-all-us-naval-visits-wake-coastguard |url-status=live }}</ref> 2017 మార్చి యు.ఎన్. మానవ హక్కుల మండలి 34వ రెగ్యులర్ సెషన్‌లో, వనౌటు సోలమన్ దీవులు, కొన్ని ఇతర పసిఫిక్ దేశాల తరపున పశ్చిమ న్యూ గినియాలో మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనలను లేవనెత్తుతూ ఒక సంయుక్త ప్రకటన చేసింది. పశ్చిమ పాపువా (ఐ.పి.డబల్యూ.పి) కోసం అంతర్జాతీయ పార్లమెంటేరియన్లు 1963 నుండి పశ్చిమ పాపువాను ఇండోనేషియా ఆక్రమించిందని పేర్కొన్నారు.<ref>{{cite news |title=Freedom of the press in Indonesian-occupied West Papua |url=https://www.theguardian.com/media/2019/jul/22/freedom-of-the-press-in-indonesian-occupied-west-papua |work=[[The Guardian]] |date=22 July 2019 |access-date=30 July 2019 |archive-date=25 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190725001246/https://www.theguardian.com/media/2019/jul/22/freedom-of-the-press-in-indonesian-occupied-west-papua |url-status=live }}</ref> యు.ఎన్. మానవ హక్కుల హైకమిషనర్ ఒక నివేదికను సమర్పించాలని అభ్యర్థించారు. .<ref>{{cite news |last1=Fox |first1=Liam |title=Pacific nations call for UN investigations into alleged Indonesian rights abuses in West Papua |url=http://www.abc.net.au/news/2017-03-02/pacific-nations-call-for-un-investigations-into-west-papua/8320194 |work=ABC News |date=2 March 2017 |access-date=30 July 2019 |archive-date=31 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171031203404/http://www.abc.net.au/news/2017-03-02/pacific-nations-call-for-un-investigations-into-west-papua/8320194 |url-status=live }}</ref><ref name="SBSMar17">{{cite news |title=Pacific nations want UN to investigate Indonesia on West Papua |url=http://www.sbs.com.au/news/article/2017/03/02/pacific-nations-want-un-investigate-indonesia-west-papua |work=SBS News |date=7 March 2017 |access-date=30 July 2019 |archive-date=7 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107034058/http://www.sbs.com.au/news/article/2017/03/02/pacific-nations-want-un-investigate-indonesia-west-papua |url-status=live }}</ref> ఇండోనేషియా వనౌటు ఆరోపణలను తిరస్కరించింది, వనౌటు పాపువా ప్రజలకు ప్రాతినిధ్యం వహించదని అది అలా చేస్తుందని "ఊహించడం మానేయాలని" సమాధానం ఇచ్చింది.<ref name="SBSMar17" /><ref name="Indonesia respons over Vanuatu claims">{{cite news |title=Indonesia Calls out Vanuatu over Papua remarks at UNGA |url=https://www.thejakartapost.com/news/2020/09/29/indonesia-calls-out-vanuatu-over-papua-remarks-at-unga.html |work=The Jakarta Post |date=29 September 2020 |access-date=29 June 2021 |archive-date=28 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428081349/https://www.thejakartapost.com/news/2020/09/29/indonesia-calls-out-vanuatu-over-papua-remarks-at-unga.html |url-status=live }}</ref> 50 సంవత్సరాల పాపువా సంఘర్షణలో 100,000 కంటే ఎక్కువ మంది పాపువాన్లు మరణించారు.<ref>{{cite news |title=Goodbye Indonesia |url=https://www.aljazeera.com/programmes/peopleandpower/2013/01/201313018313632585.html |work=Al-Jazeera |date=31 January 2013 |access-date=30 July 2019 |archive-date=30 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190730063457/https://www.aljazeera.com/programmes/peopleandpower/2013/01/201313018313632585.html |url-status=live }}</ref> 2017 సెప్టెంబరు యు.ఎన్. జనరల్ అసెంబ్లీ 72వ సమావేశంలో సోలమన్ దీవులు, తువాలు వనౌటు ప్రధాన మంత్రులు ఇండోనేషియా ఆక్రమిత పశ్చిమ పాపువాలో మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనలను మరోసారి లేవనెత్తారు.<ref>{{cite news |title=Fiery debate over West Papua at UN General Assembly |url=http://www.radionz.co.nz/international/programmes/datelinepacific/audio/201860156/fiery-debate-over-west-papua-at-un-general-assembly |access-date=7 October 2017 |work=Radio New Zealand 2017 |date=27 September 2017 |archive-date=1 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171001165326/http://www.radionz.co.nz/international/programmes/datelinepacific/audio/201860156/fiery-debate-over-west-papua-at-un-general-assembly |url-status=live }}</ref> === సైన్యం === స్థానికంగా నియమించబడిన బ్రిటిష్ సోలమన్ దీవుల రక్షిత రక్షణ దళం రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో సోలమన్ దీవులలో పోరాటంలో పాల్గొన్న మిత్రరాజ్యాల దళాలలో భాగంగా ఉన్నప్పటికీ స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటి నుండి ఆ దేశానికి సాధారణ సైనిక దళాలు లేవు. 2003లో రీజినల్ అసిస్టెన్స్ మిషన్ టు సోలమన్ ఐలాండ్స్ (ఆర్.ఎ.ఎం.ఎస్.ఐ) జోక్యం తర్వాత రాయల్ సోలమన్ ఐలాండ్స్ పోలీస్ ఫోర్స్ (ఆర్.ఎస్.ఐ.పి.ఎఫ్) వివిధ పారామిలిటరీ దళాలను రద్దు చేసి నిరాయుధులను చేశారు.<ref>{{Cite web |date=28 July 2023 |title=Solomon Islands: Invest in people and police before military |url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/solomon-islands-invest-people-police-military |access-date=2024-11-20 |website=Lowy Institute |language=en}}</ref> ఆర్.ఎ.ఎం.ఎస్.ఐ వద్ద ఆస్ట్రేలియన్ కమాండర్ నేతృత్వంలో ఒక చిన్న సైనిక విభాగం ఉండేది. దీనికి ఆర్.ఎ.ఎం.ఎస్.ఐ పోలీసు విభాగానికి అంతర్గత, బాహ్య భద్రతలో సహాయం చేసే బాధ్యతలు ఉండేవి. ఆర్.ఎస్.ఐ.పి.ఎఫ్ ఇప్పటికీ రెండు పసిఫిక్ తరగతి పెట్రోల్ బోట్లను ( ఆర్.ఎస్.ఐ.పి.ఎఫ్ ఆకి , ఆర్.ఎస్.ఐ.పి.ఎఫ్ లాటా ) నడుపుతోంది. ఇవి సోలమన్ దీవుల వాస్తవ నావికాదళంగా పనిచేస్తాయి. దీర్ఘకాలంలో,ఆర్.ఎస్.ఐ.పి.ఎఫ్ దేశ రక్షణ పాత్రను తిరిగి ప్రారంభిస్తుందని అంచనా వేయబడింది. పోలీసు దళానికి గవర్నర్ జనరల్ నియమించిన కమిషనర్ నాయకత్వం వహించి పోలీసు, జాతీయ భద్రత & కరెక్షనల్ సేవల మంత్రిత్వ బాధ్యత వహిస్తాడు. నాలుగు సంవత్సరాల అంతర్యుద్ధం కారణంగా సోలమన్ దీవుల పోలీసు బడ్జెట్ దెబ్బతింది. 2002 డిసెంబరు నటికోపియా, అనుటా దీవుల మీద జోయ్ తుఫాను దాడి చేసిన తరువాత ఆస్ట్రేలియా సోలమన్ దీవుల ప్రభుత్వానికి ఇంధనం, లతా అనే పెట్రోల్ బోట్ సహాయ సామాగ్రితో ప్రయాణించడానికి అవసరమైన సామాగ్రి కోసం SI$ 200,000 ( A$ 50,000 ) అందించాల్సి వచ్చింది.<ref>{{Cite web |date=2003-01-01 |title=RAAF plane to fly over cyclone-hit islands |url=https://reliefweb.int/report/solomon-islands/raaf-plane-fly-over-cyclone-hit-islands |access-date=2024-11-20 |website=ReliefWeb |language=en}}</ref> (ఆర్.ఎ.ఎం.ఎస్.ఐ పనిలో భాగంగా సోలమన్ దీవుల ప్రభుత్వం తన బడ్జెట్‌ను స్థిరీకరించుకోవడానికి సహాయం చేయడం కూడా ఉంటుంది.) === పరిపాలనా విభాగాలు === స్థానిక ప్రభుత్వానికి, దేశం పది పరిపాలనా ప్రాంతాలుగా విభజించబడింది, వాటిలో తొమ్మిది ఎన్నికైన ప్రాంతీయ అసెంబ్లీలచే నిర్వహించబడే ప్రావిన్సులు, పదవది రాజధాని హోనియారా, దీనిని హోనియారా టౌన్ కౌన్సిల్ నిర్వహిస్తుంది. {| class="wikitable sortable" ! # || ప్రావిన్స్ !! రాజధాని !! ప్రీమియర్ !! ప్రాంతం<br>(కిమీ²) !! జనాభా<br>జనగణన 1999 !! జనాభా<br>జనగణన 2009 !! జనాభా<br>జనగణన 2019 |- | 1 || {{flagicon image|Flag of Central Province Solomon Islands.png}} సెంట్రల్ ప్రావిన్స్ || తులగి || స్టేన్లీ మనేటివా|| align="right" | 615 ||align="right"| 21,577 ||align="right"| 26,051 ||align="right"| 30,318 |- | 2 || {{flagicon image|Flag of Choiseul.png}} చొయిసుల్ ప్రావిన్స్ || టారో ద్వీపం || హారిసన్ బెంజమిన్|| సమలేఖనం="కుడి" | 3,837 ||align="right"| 20,008 ||align="right"| 26,372 ||align="right"| 30,775 |- | 3 || {{flagicon image|Flag of Guadalcanal.png}} గ్వాడల్‌కెనాల్ ప్రావింస్{{efn|group=upper-alpha|హోనియారా రాజధాని భూభాగాన్ని మినహాయించి}} || హోనియారా || విల్లీ అటు ||align="right"| 5,336 ||align="right"| 60,275 ||align="right"| 107,090 ||align="right"| 154,022 |- | 4 || {{flagicon image|Flag of Isabel Province Solomon Islands.png}} ఇసాబెల్ ప్రావిన్స్ || బువాలా || లెస్లీ కికోలో|| సమలేఖనం="కుడి" | 4,136 ||align="right"| 20,421 ||align="right"| 26,158 ||align="right"| 31,420 |- | 5 || {{flagicon image|Flag Makira and Ulawa.png}} మకిరా-ఉలావా ప్రావిన్స్ || కిరాకిరా || జూలియన్ మకా|| సమలేఖనం="కుడి" | 3,188 ||align="right"| 31,006 ||align="right"| 40,419 ||align="right"| 51,587 |- | 6 || {{flagicon image|Flag of Malaiita.png}} మలైటా ప్రావిన్స్ || అకుల్ || మార్టిన్ ఫిని || align="right" | 4,225 ||align="right"| 122,620 ||align="right"| 157,405 ||align="right"| 172,740 |- | 7 || {{flagicon image|Flag_of_Rennell_and_Bellona_Province.svg}} రెన్నెల్ - బెల్లొన ప్రావిన్స్ || టిగొయ || జాఫెట్ టుహునుకు || align="right" | 671 ||align="right"| 2,377 || align="right"| 3,041 ||align="right"| 4,100 |- | 8 || {{flagicon image|Temotu province flag.svg}} టెమొటు ప్రొవింస్ ||లత || క్లే ఫొరౌ ||align="right"| 895 ||align="right"| 18,912 ||align="right"| 21,362 ||align="right"| 25,701 |- | 9 || {{flagicon image|Flag of Western Province Solomon Islands.png}} పశ్చిమ ప్రావిన్స్ || గిజో || బిల్ల్ వెయొ || align="right" | 5,475 ||align="right"| 62,739 ||align="right"| 76,649 ||align="right"| 94,106 |- | – || {{flagicon image|Flag of Honiara.svg}} హోనియారా (రాజధాని ప్రాంతం) || హోనియారా || ఎడ్డీ సియాపు (మేయర్) || align="right" | 22 ||align="right"| 49,107 ||align="right"| 73,910 ||align="right"|129,569 |- ! &nbsp; !! '''సోలమన్ దీవులు'' !! హోనియారా !! – !! align="right" | 30,407 !! align="right" | 409,042 !! align="right" | 558,457 !! align="right" | 720,956 |} === మానవ హక్కులు === విద్య, నీరు/నీటి భద్రత, పారిశుధ్యం, లింగ సమానత్వం, గృహ హింస, అలాగే ఇతర అంశాలకు సంబంధించి మానవ హక్కుల ఆందోళనలు మరికొన్ని సమస్యలు ఉన్నాయి. సోలమన్ దీవులకు పారిస్ సూత్రాలకు అనుగుణంగా ఉండే జాతీయ మానవ హక్కుల సంస్థ లేదు.<ref>{{Cite journal |date=May 2011 |title=Solomon Islands: Weak human rights infrastructure, discrimination and violence against women, and restricted access to water and sanitation |url=https://www.amnesty.org/en/wp-content/uploads/2021/07/asa430012010en.pdf |journal=Amnesty International}}</ref> సోలమన్ దీవులలో స్వలింగ సంపర్కం చట్టవిరుద్ధం; దీనికి 14 సంవత్సరాల వరకు జైలు శిక్ష విధించబడుతుంది.<ref>{{Cite journal |last1=Curtis |first1=John |last2=Dickson |first2=Anna |last3=Gadd |first3=Eleanor |last4=Robinson |first4=Tim |date=21 March 2022 |title=LGBT+ rights and issues in Pacific islands |url=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-9502/CBP-9502.pdf |journal=House of Commons Library |at=Solomon Islands, Legislative context |quote=Section 160 Unnatural Offences: Criminalises "buggery", with a penalty of fourteen years imprisonment.}}</ref> == భౌగోళికం == [[File:Solomon Isles.jpg|right|thumb| సోలమన్ దీవుల వైమానిక దృశ్యం]] [[File:Medium shot of idyllic villages beach near Auki, the capital of Malaita. (10702263414).jpg|thumb|మలైటా ద్వీపం]] సోలమన్ దీవులు పాపువా న్యూ గినియాకు తూర్పున ఉన్న ఒక ద్వీప దేశం, ఆరు ప్రధాన ద్వీపాలు, 992 చిన్న ద్వీపాలను కలిగి ఉంది.<ref name=location>{{cite web|url=https://solomons.gov.sb/about-solomon-islands/|title=About Solomon Islands: Location|publisher=Solomon Islands Government|location=Solomon Islands|access-date=12 October 2024}}</ref> సోలమన్ దీవుల ప్రధాన ద్వీపసమూహంలో అనేక పర్వత అగ్నిపర్వత ద్వీపాలు కూడా భాగంగా ఉన్నాయి. ఇందులో చోయిసుల్, షార్ట్‌ల్యాండ్ దీవులు, న్యూ జార్జియా దీవులు, శాంటా ఇసాబెల్, రస్సెల్ దీవులు, ఫ్లోరిడా దీవులు, మలైటా దీవులు, మలావా, ఉలావా , మలైకే, ఉలావాస్ (శాంటా అనా), మకిరా (శాన్ క్రిస్టోబల్), గ్వాడల్కెనాల్ ప్రధాన ద్వీపం ఉన్నాయి. సోలమన్ దీవులలో చిన్న, వివిక్త దిగువ అటాల్స్, సికైయానా, రెన్నెల్ ద్వీపం, బెల్లోనా ద్వీపం, శాంటా క్రజ్ దీవులు వంటి అగ్నిపర్వత ద్వీపాలు, టికోపియా, అనుటా, ఫటుటాకా వంటి చిన్న అవుట్‌లైయర్‌లు కూడా ఉన్నాయి. బౌగెన్‌విల్లే సోలమన్ దీవుల ద్వీపసమూహంలో అతిపెద్ద ద్వీపం అయినప్పటికీ ఇది రాజకీయంగా పాపువా న్యూ గినియాలోని స్వయంప్రతిపత్తి ప్రాంతం, సోలమన్ దీవుల దేశంలో భాగం కాదు. దేశంలోని ద్వీపాలు 5° - 13° దక్షిణ అక్షాంశాల మధ్య 155° - 169°తూర్పు రేఖాంశాల మధ్య ఉన్నాయి. పశ్చిమాన, తూర్పున ఉన్న దీవుల మధ్య దూరం 1,448 కిలోమీటర్లు (900 మై.)<ref name=location/> శాంటా క్రజ్ దీవులు (దీనిలో టికోపియా భాగం) వనాటుకు ఉత్తరాన ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా 200 కిలోమీటర్లు (120 మై.) ఇతర దీవుల నుండి. === వాతావరణం === ఈ దీవుల సముద్ర-భూమధ్యరేఖ వాతావరణం ఏడాది పొడవునా చాలా తేమగా ఉంటుంది. సగటు ఉష్ణోగ్రత 26.5 °సెం (79.7 °ఫా) ఉంటుంది. కొన్ని విపరీత ఉష్ణోగ్రతలు లేదా వాతావరణం ఉంటాయి. జూన్ నుండి ఆగస్టు వరకు చలి కాలం. ఋతువులు స్పష్టంగా చెప్పబడనప్పటికీ నవంబర్ నుండి ఏప్రిల్ వరకు వీచే వాయవ్య గాలులు తరచుగా వర్షపాతం, అప్పుడప్పుడు తుఫానులు తెస్తాయి. వార్షిక వర్షపాతం దాదాపు 3,050 మిల్లీ మీటర్లు (120 అం.) . వరల్డ్ రిస్క్ రిపోర్ట్ 2021 ఆధారంగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా అత్యధిక విపత్తు ప్రమాదం ఉన్న దేశాలలో ఈ ద్వీప దేశం రెండవ స్థానంలో ఉంది.<ref>The WorldRiskReport 2021 https://weltrisikobericht.de/weltrisikobericht-2021-e/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220901080225/https://weltrisikobericht.de/weltrisikobericht-2021-e/ |date=1 September 2022 }} 19 January 2022</ref> మానవ నిర్మిత వాతావరణ మార్పుల వల్ల ప్రపంచ సముద్ర మట్టం పెరగడానికి అత్యంత హాని కలిగించే దేశాలలో ఈ దేశం కూడా ఒకటి.<ref>{{cite web | url=https://www.livescience.com/what-places-disappear-rising-sea-levels | title=What countries and cities will disappear due to rising sea levels? | website=[[Live Science]] | date=27 March 2022 }}</ref> 2023లో సోలమన్ దీవులు, వాతావరణ మార్పుల ప్రమాదంలో ఉన్న ఇతర ద్వీప దేశాలు ( ఫిజి, నియు, తువాలు, టోంగా, వనౌటు ) ప్రభుత్వాలు "శిలాజ ఇంధన రహిత పసిఫిక్‌కు న్యాయమైన పరివర్తన కోసం పోర్ట్ విలా పిలుపు"ను ప్రారంభించాయి. శిలాజ ఇంధనాలను దశలవారీగా నిలిపివేయాలని, పునరుత్పాదక శక్తికి 'వేగవంతమైన, న్యాయమైన పరివర్తన'కు పిలుపునిచ్చాయి. పర్యావరణ విధ్వంసం నేరాన్ని ప్రవేశపెట్టడంతో సహా పర్యావరణ చట్టాన్ని బలోపేతం చేశాయి.<ref>{{Cite web |last= |title=Six Island Nations Commit to 'Fossil Fuel-Free Pacific,' Demand Global Just Transition |url=https://www.commondreams.org/news/fossil-fuel-free-pacific |access-date=2023-07-01 |website=www.commondreams.org |language=en |archive-date=16 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616003648/https://www.commondreams.org/news/fossil-fuel-free-pacific |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-03-22 |title=Port Vila call to phase out fossil fuels |url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/486463/port-vila-call-to-phase-out-fossil-fuels |access-date=2023-07-01 |website=[[RNZ]] |language=en-nz |archive-date=1 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701175204/https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/486463/port-vila-call-to-phase-out-fossil-fuels |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Ligaiula |first=Pita |date=2023-03-17 |title=Port Vila call for a just transition to a fossil fuel free Pacific {{!}} PINA |url=https://pina.com.fj/2023/03/17/port-vila-call-for-a-just-transition-to-a-fossil-fuel-free-pacific/ |access-date=2023-07-01 |language=en-US |archive-date=1 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701175216/https://pina.com.fj/2023/03/17/port-vila-call-for-a-just-transition-to-a-fossil-fuel-free-pacific/ |url-status=live }}</ref> {{Weather box|width = auto |location = [[Honiara]] (Köppen Af) |single line = Yes |metric first = Yes |collapsed = Yes |Jan record high C = 33.9 |Feb record high C = 34.1 |Mar record high C = 33.9 |Apr record high C = 33.4 |May record high C = 33.6 |Jun record high C = 32.8 |Jul record high C = 33.3 |Aug record high C = 33.5 |Sep record high C = 33.4 |Oct record high C = 33.3 |Nov record high C = 33.4 |Dec record high C = 34.8 |year record high C = 34.8 |Jan high C = 30.7 |Feb high C = 30.5 |Mar high C = 30.2 |Apr high C = 30.5 |May high C = 30.7 |Jun high C = 30.4 |Jul high C = 30.1 |Aug high C = 30.4 |Sep high C = 30.6 |Oct high C = 30.7 |Nov high C = 30.7 |Dec high C = 30.5 |year high C = 30.5 |Jan mean C = 26.7 |Feb mean C = 26.6 |Mar mean C = 26.6 |Apr mean C = 26.5 |May mean C = 26.6 |Jun mean C = 26.4 |Jul mean C = 26.1 |Aug mean C = 26.2 |Sep mean C = 26.5 |Oct mean C = 26.5 |Nov mean C = 26.7 |Dec mean C = 26.8 |year mean C = 26.5 |Jan low C = 23.0 |Feb low C = 23.0 |Mar low C = 23.0 |Apr low C = 22.9 |May low C = 22.8 |Jun low C = 22.5 |Jul low C = 22.2 |Aug low C = 22.1 |Sep low C = 22.3 |Oct low C = 22.5 |Nov low C = 22.7 |Dec low C = 23.0 |year low C = 22.7 |Jan record low C = 20.2 |Feb record low C = 20.7 |Mar record low C = 20.7 |Apr record low C = 20.1 |May record low C = 20.5 |Jun record low C = 19.4 |Jul record low C = 18.7 |Aug record low C = 18.8 |Sep record low C = 18.3 |Oct record low C = 17.6 |Nov record low C = 17.8 |Dec record low C = 20.5 |year record low C = 17.6 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 277 |Feb precipitation mm = 287 |Mar precipitation mm = 362 |Apr precipitation mm = 214 |May precipitation mm = 141 |Jun precipitation mm = 97 |Jul precipitation mm = 100 |Aug precipitation mm = 92 |Sep precipitation mm = 95 |Oct precipitation mm = 154 |Nov precipitation mm = 141 |Dec precipitation mm = 217 |year precipitation mm = 2177 |unit precipitation days = 0.1 mm |Jan precipitation days = 19 |Feb precipitation days = 19 |Mar precipitation days = 23 |Apr precipitation days = 18 |May precipitation days = 15 |Jun precipitation days = 13 |Jul precipitation days = 15 |Aug precipitation days = 13 |Sep precipitation days = 13 |Oct precipitation days = 16 |Nov precipitation days = 15 |Dec precipitation days = 18 |year precipitation days = 197 |Jan humidity = 80 |Feb humidity = 81 |Mar humidity = 81 |Apr humidity = 80 |May humidity = 80 |Jun humidity = 79 |Jul humidity = 75 |Aug humidity = 73 |Sep humidity = 73 |Oct humidity = 75 |Nov humidity = 76 |Dec humidity = 77 |year humidity = 78 |Jan sun = 186.0 |Feb sun = 155.4 |Mar sun = 198.4 |Apr sun = 192.0 |May sun = 210.8 |Jun sun = 198.0 |Jul sun = 186.0 |Aug sun = 204.6 |Sep sun = 192.0 |Oct sun = 226.3 |Nov sun = 216.0 |Dec sun = 164.3 |year sun = |Jand sun = 6.0 |Febd sun = 5.5 |Mard sun = 6.4 |Aprd sun = 6.4 |Mayd sun = 6.8 |Jund sun = 6.6 |Juld sun = 6.0 |Augd sun = 6.6 |Sepd sun = 6.4 |Octd sun = 7.3 |Novd sun = 7.2 |Decd sun = 5.3 |yeard sun = 6.4 |source 1 = [[Deutscher Wetterdienst]]<ref name = DWDHoniara>{{cite web | url = http://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_915170_kt.pdf | title = Klimatafel von Honiara / Insel Guadalcanal / Salomonen | work = Baseline climate means (1961–1990) from stations all over the world | publisher = Deutscher Wetterdienst | language = de | access-date = 22 November 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190512102732/https://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_915170_kt.pdf | archive-date = 12 May 2019 | url-status = live }}</ref> }} === జీవావరణ శాస్త్రం === [[File:Share Of Forest Area In Total Land Area, Top Countries (2021).svg|thumb|330x330px| మొత్తం భూభాగంలో అటవీ ప్రాంతం వాటా, అగ్ర దేశాలు (2021). సోలమన్ దీవులు ప్రపంచంలో ఆరవ అత్యధిక శాతం అటవీ విస్తీర్ణం కలిగి ఉన్నాయి]] సోలమన్ దీవుల ద్వీపసమూహం రెండు విభిన్న భూసంబంధ పర్యావరణ ప్రాంతాలలో భాగంగా ఉంది. ఈ దీవులలో ఎక్కువ భాగం సోలమన్ దీవుల వర్షారణ్యాల పర్యావరణ ప్రాంతంలో భాగంగా ఉన్నాయి. ఇందులో బౌగెన్‌విల్లే, బుకా దీవులు కూడా ఉన్నాయి; ఈ అడవులు అటవీ కార్యకలాపాల ఒత్తిడికి గురయ్యాయి. శాంటా క్రజ్ దీవులు పొరుగున ఉన్న వనౌటు ద్వీపసమూహంతో కలిసి వనౌటు వర్షారణ్యాల పర్యావరణ ప్రాంతంలో భాగంగా ఉన్నాయి. <ref name="DinersteinOlson2017">{{cite journal|last1=Dinerstein|first1=Eric|last2=Olson|first2=David|last3=Joshi|first3=Anup|last4=Vynne|first4=Carly|last5=Burgess|first5=Neil D.|last6=Wikramanayake|first6=Eric|last7=Hahn|first7=Nathan|last8=Palminteri|first8=Suzanne|last9=Hedao|first9=Prashant|last10=Noss|first10=Reed|last11=Hansen|first11=Matt|last12=Locke|first12=Harvey|last13=Ellis|first13=Erle C|last14=Jones|first14=Benjamin|last15=Barber|first15=Charles Victor|last16=Hayes|first16=Randy|last17=Kormos|first17=Cyril|last18=Martin|first18=Vance|last19=Crist|first19=Eileen|last20=Sechrest|first20=Wes|last21=Price|first21=Lori|last22=Baillie|first22=Jonathan E. M.|last23=Weeden|first23=Don|last24=Suckling|first24=Kierán|last25=Davis|first25=Crystal|last26=Sizer|first26=Nigel|last27=Moore|first27=Rebecca|last28=Thau|first28=David|last29=Birch|first29=Tanya|last30=Potapov|first30=Peter|last31=Turubanova|first31=Svetlana|last32=Tyukavina|first32=Alexandra|last33=de Souza|first33=Nadia|last34=Pintea|first34=Lilian|last35=Brito|first35=José C.|last36=Llewellyn|first36=Othman A.|last37=Miller|first37=Anthony G.|last38=Patzelt|first38=Annette|last39=Ghazanfar|first39=Shahina A.|last40=Timberlake|first40=Jonathan|last41=Klöser|first41=Heinz|last42=Shennan-Farpón|first42=Yara|last43=Kindt|first43=Roeland|last44=Lillesø|first44=Jens-Peter Barnekow|last45=van Breugel|first45=Paulo|last46=Graudal|first46=Lars|last47=Voge|first47=Maianna|last48=Al-Shammari|first48=Khalaf F.|last49=Saleem|first49=Muhammad|display-authors=1|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|journal=BioScience|volume=67|issue=6|year=2017|pages=534–545|issn=0006-3568|doi=10.1093/biosci/bix014|pmid=28608869|pmc=5451287}}</ref> ఆ దేశం 2019 ఫారెస్ట్ ల్యాండ్‌స్కేప్ ఇంటిగ్రిటీ ఇండెక్స్ సగటు స్కోరు 7.19/10 ను కలిగి ఉంది. ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా 172 దేశాలలో 48వ స్థానంలో ఉంది. <ref name="FLII-Supplementary">{{cite journal|last1=Grantham|first1=H. S.|last2=Duncan|first2=A.|last3=Evans|first3=T. D.|last4=Jones|first4=K. R.|last5=Beyer|first5=H. L.|last6=Schuster|first6=R.|last7=Walston|first7=J.|last8=Ray|first8=J. C.|last9=Robinson|first9=J. G.|last10=Callow|first10=M.|last11=Clements|first11=T.|last12=Costa|first12=H. M.|last13=DeGemmis|first13=A.|last14=Elsen|first14=P. R.|last15=Ervin|first15=J.|last16=Franco|first16=P.|last17=Goldman|first17=E.|last18=Goetz|first18=S.|last19=Hansen|first19=A.|last20=Hofsvang|first20=E.|last21=Jantz|first21=P.|last22=Jupiter|first22=S.|last23=Kang|first23=A.|last24=Langhammer|first24=P.|last25=Laurance|first25=W. F.|last26=Lieberman|first26=S.|last27=Linkie|first27=M.|last28=Malhi|first28=Y.|last29=Maxwell|first29=S.|last30=Mendez|first30=M.|last31=Mittermeier|first31=R.|last32=Murray|first32=N. J.|last33=Possingham|first33=H.|last34=Radachowsky|first34=J.|last35=Saatchi|first35=S.|last36=Samper|first36=C.|last37=Silverman|first37=J.|last38=Shapiro|first38=A.|last39=Strassburg|first39=B.|last40=Stevens|first40=T.|last41=Stokes|first41=E.|last42=Taylor|first42=R.|last43=Tear|first43=T.|last44=Tizard|first44=R.|last45=Venter|first45=O.|last46=Visconti|first46=P.|last47=Wang|first47=S.|last48=Watson|first48=J. E. M.|display-authors=1|title=Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity – Supplementary Material|journal=Nature Communications|volume=11|issue=1|year=2020|page=5978|issn=2041-1723|doi=10.1038/s41467-020-19493-3|pmid=33293507|pmc=7723057|bibcode=2020NatCo..11.5978G }}</ref> సోలమన్ దీవులలో 230 కి పైగా రకాల పూలమొక్కలు, ఇతర ఉష్ణమండల పువ్వులు కనిపిస్తాయి.<ref>{{Cite journal |last=Hunt |first=P. F. |date=1969 |title=Orchids of the Solomon Islands |url=https://www.jstor.org/stable/2416873 |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences |publisher=The Royal Society |volume=255 |issue=800 |pages=581–587 |doi=10.1098/rstb.1969.0030 |jstor=2416873 |bibcode=1969RSPTB.255..581H }}</ref> నేల నాణ్యత చాలా గొప్ప అగ్నిపర్వత (కొన్ని పెద్ద ద్వీపాలలో వివిధ స్థాయిలలో కార్యకలాపాలు కలిగిన అగ్నిపర్వతాలు ఉన్నాయి) నుండి సాపేక్షంగా నిస్సారమైన సున్నపురాయి వరకు ఉంటుంది.<ref>{{Cite journal |last=Lee |first=K. E. |date=1969 |title=Some Soils of the British Solomon Islands Protectorate |url=https://www.jstor.org/stable/2416852 |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences |publisher=The Royal Society |volume=255 |issue=800 |pages=211–257 |doi=10.1098/rstb.1969.0009 |jstor=2416852 |bibcode=1969RSPTB.255..211L }}</ref> ఈ ద్వీపాలలో అనేక చురుకైన, నిద్రాణమైన అగ్నిపర్వతాలు ఉన్నాయి. టినాకుల, కవాచి అగ్నిపర్వతాలు అత్యంత చురుకైనవిగా ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |date=2024-03-15 |title=An Underwater Plume From Kavachi |url=https://earthobservatory.nasa.gov/images/152567/an-underwater-plume-from-kavachi |access-date=2024-11-20 |website=earthobservatory.nasa.gov |language=en}}</ref> వాంగును ద్వీపం దక్షిణ భాగంలో, జైరా చుట్టూ ఉన్న అడవులు కనీసం మూడు దుర్బల జాతుల జంతువులకు ఆవాసాలను అందించాయి. ఈ ప్రాంతంలోని 200 మంది మానవ నివాసులు అడవులను రక్షిత ప్రాంతంగా ప్రకటించాలని ప్రయత్నిస్తున్నారు. తద్వారా కలప నరికివేత, గనులత్రవ్వకాలు నిర్వహించబడవు.<ref name=fox>{{cite web | last=Fox | first=Liam | title=Villagers fight to preserve a rare piece of untouched forest in Solomon Islands – ABC News | website=ABC (Australian Broadcasting Corporation) | date=2 December 2020 | url=https://www.abc.net.au/news/2020-12-03/solomon-islands-zaira-take-a-stand-against-logging-operations/12943804 | access-date=24 December 2020 | archive-date=24 December 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201224094735/https://www.abc.net.au/news/2020-12-03/solomon-islands-zaira-take-a-stand-against-logging-operations/12943804 | url-status=live }}</ref> 2004లో నిర్వహించిన సోలమన్ దీవులలో సముద్ర జీవవైవిధ్యం ప్రాథమిక సర్వేలో <ref name="TE2006">{{cite report|author= Turak, E. with Green, A., P. Lokani, W. Atu, P. Ramohia, P. Thomas and J. Almany (eds.).|url= https://www.conservationgateway.org/Documents/SolomonIslandsMarineAssessmentReport-Full.pdf|title= Solomon Islands Marine Assessment: Technical report of survey conducted May 13 to June 17, 2004. TNC Pacific Island Countries Report No. 1/06|publisher= DC: World Resources Institute|year= 2006|pages= 65–109|access-date= 31 March 2021|archive-date= 2 August 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210802093600/https://www.conservationgateway.org/Documents/SolomonIslandsMarineAssessmentReport-Full.pdf|url-status= live}}</ref> సోలమన్ దీవులలో 474 జాతుల పగడాలు, శాస్త్రానికి కొత్తగా ఉండే తొమ్మిది జాతులు కనుగొనబడ్డాయి. ఇది ప్రపంచంలో రెండవ అత్యధిక పగడపు వైవిధ్యాన్ని కలిగి ఉంది, మొదటి స్థానంలో తూర్పు ఇండోనేషియాలోని రాజా అంపట్ దీవుల ఉన్నాయి.<ref>Doubilet, David (2007). Ultra Marine: In far eastern Indonesia, the Raja Ampat islands embrace a phenomenal coral wilderness. National Geographic, September 2007. Originally retrieved from http://ngm.nationalgeographic.com/2007/09/indonesia/doubilet-text. Archived on 9 April 2008 at https://web.archive.org/web/20080409084522/http://ngm.nationalgeographic.com/2007/09/indonesia/doubilet-text.</ref><ref>{{Citation |last1=Jupiter |first1=Stacy |title=Solomon Islands: Coastal and Marine Ecosystems |date=2019 |work=World Seas: an Environmental Evaluation |pages=855–874 |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/B9780081008539000439 |access-date=2024-11-20 |publisher=Elsevier |language=en |doi=10.1016/b978-0-08-100853-9.00043-9 |isbn=978-0-08-100853-9 |last2=McCarter |first2=Joe |last3=Albert |first3=Simon |last4=Hughes |first4=Alec |last5=Grinham |first5=Alistair}}</ref> === నీరు - పారిశుధ్యం === మంచినీటి వనరుల కొరత, పారిశుధ్యం లేకపోవడం సోలమన్ దీవులు ఎదుర్కొంటున్న నిరంతర సవాలుగా ఉన్నాయి. మంచినీరు, పారిశుధ్యం అందుబాటులో లేకుండా జీవిస్తున్న వారి సంఖ్యను సగానికి తగ్గించడం అనేది పర్యావరణ స్థిరత్వాన్ని సాధించడానికి ఐక్యరాజ్యసమితి లక్ష్యం 7 ద్వారా అమలు చేసిన 2015 మిలీనియం అభివృద్ధి లక్ష్యాలలో (ఎం.డి.జి.లు) ఒకటిగా ఉంది.<ref name="Sectors">{{Cite web|url=http://www.commonwealthofnations.org/sectors-solomon_islands/business/water_and_sanitation/|title=Sectors|website=Commonwealth of Nations|access-date=4 December 2018|archive-date=5 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181205003536/http://www.commonwealthofnations.org/sectors-solomon_islands/business/water_and_sanitation/|url-status=live}}</ref> ఈ దీవులకు సాధారణంగా మంచినీటి వనరులు అందుబాటులో ఉన్నప్పటికీ ఇది సాధారణంగా దేశ రాజధాని హోనియారాలో మాత్రమే లభిస్తుంది. <ref name="Sectors"/> ఇది ఏడాది పొడవునా లభిస్తుందని హామీ లేదు. యీనిసెఫ్ నివేదిక ఆధారంగా రాజధానిలోని పేద వర్గాలకు వారి వ్యర్థాలను తొలగించడానికి తగిన ప్రదేశాలు అందుబాటులో లేవు. 70% సోలమన్ ఐలాండ్ పాఠశాలలకు త్రాగడానికి, కడుక్కోవడానికి, వ్యర్థాలను తొలగించడానికి సురక్షితమైన, శుభ్రమైన నీరు అందుబాటులో లేదు.<ref name="Sectors" /> పాఠశాల వయస్సు పిల్లలలో సురక్షితమైన తాగునీరు లేకపోవడం వల్ల కలరా, టైఫాయిడ్ వంటి ప్రాణాంతక వ్యాధులు సంక్రమించే ప్రమాదాలు ఎక్కువగా ఉంటాయి.<ref name="reliefweb.int">{{Cite web |date=5 March 2018 |title=Solomon Island Communities Build Potable Water Systems to Improve Livelihoods |url=https://reliefweb.int/report/solomon-islands/solomon-island-communities-build-potable-water-systems-improve-livelihoods |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181205003714/https://reliefweb.int/report/solomon-islands/solomon-island-communities-build-potable-water-systems-improve-livelihoods |archive-date=5 December 2018 |access-date=4 December 2018 |website=ReliefWeb}}</ref> 2011 నుండి పైపుల ద్వారా తాగునీటిని పొందుతున్న సోలమన్ దీవుల ప్రజల సంఖ్య తగ్గుతోంది, 2000 - 2010 మధ్య పైపుల ద్వారా తాగునీటిని పొందుతున్న వారి సంఖ్య అధికరించింది. 2011 నుండి పైపులు లేని నీటితో జీవించే వారి సంఖ్య క్రమంగా తగ్గుతోంది. <ref>{{Cite web|url=https://washdata.org/data#!/slb|title=JMP|website=washdata.org|access-date=18 October 2018|archive-date=10 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181010204252/https://washdata.org/data#!/slb|url-status=live}}</ref> [[File:Solomon Shoreline.jpg|thumb|సోలమన్ దీవుల సాధారణ తీరం]] అదనంగా 2014లో అమలులోకి వచ్చి 2020 వరకు క్రియాశీలంగా ఉన్న సోలమన్ దీవుల రెండవ గ్రామీణాభివృద్ధి కార్యక్రమం ద్వారా సోలమన్ దీవుల గ్రామీణ ప్రాంతాలు, గ్రామాలకు మౌలిక సదుపాయాలు, ఇతర కీలకమైన సేవలను అందించడానికి కృషి చేస్తోంది.<ref>{{Cite web |title=Projects : Solomon Islands Rural Development Program II |url=http://www.projects.worldbank.org/P149282?lang=en |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181205060707/http://www.projects.worldbank.org/P149282?lang=en |archive-date=5 December 2018 |access-date=4 December 2018 |website=The World Bank}}</ref> ఈ కార్యక్రమం రైతులను, ఇతర వ్యవసాయ రంగాలను కూడా ప్రోత్సహించింది.<ref name="reliefweb.int"/> సోలమన్ దీవుల పశ్చిమ ప్రావిన్స్‌లోని బోలావా వంటి గ్రామీణ గ్రామాలు వర్షపు నీటిని నిల్వ చేసే వ్యవస్థలను అమలు చేశాయి.<ref name="reliefweb.int"/> ఈ కార్యక్రమానికి ప్రపంచ బ్యాంకు, యూరోపియన్ యూనియన్, ఆస్ట్రేలియన్, సోలమన్ దీవుల ప్రభుత్వాలు వంటి వివిధ జాతీయ అంతర్జాతీయ అభివృద్ధి సంస్థలు నిధులు సమకూరుస్తాయి.<ref name="reliefweb.int"/> === భూకంపాలు === 2007 ఏప్రిల్ 2 న స్థానిక సమయం (యు.టి.సి+11) 07:39:56కి, Mw స్కేలుపై 8.1 తీవ్రతతో భూకంపం ద్వీప రాజధాని హోనియారాకు వాయవ్యంగా 349 కిలోమీటర్లు (217 మైళ్ళు) దూరంలో, పశ్చిమ ప్రావిన్స్ రాజధాని గిజోకు ఆగ్నేయంగా 10 కి.మీ (6.2 మైళ్ళు) లోతులో హైపోసెంటర్ అక్షాంశం 8.453, రేఖాంశం 156.957 వద్ద సంభవించింది.<ref>[http://www.breakinglegalnews.com/entry/Solomon-Islands-earthquake-and-tsunami "Solomon Islands earthquake and tsunami"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161011101050/http://www.breakinglegalnews.com/entry/Solomon-Islands-earthquake-and-tsunami |date=11 October 2016 }}, Breaking Legal News – International, 4 March 2007</ref> 2007 ఏప్రిల్ 4న 22:00:00 యు.టి.సి వరకు 5.0 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ తీవ్రతతో 44 కంటే అధికమైన అనంతర ప్రకంపనలు సంభవించాయి. ఆ తర్వాత వచ్చిన సునామీ కనీసం 52 మందిని చంపింది. 900 కంటే ఎక్కువ ఇళ్లు ధ్వంసం చేసింది. వేలాది మంది నిరాశ్రయులయ్యారు.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6520461.stm "Aid reaches tsunami-hit Solomons"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070407183115/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6520461.stm |date=7 April 2007 }}, BBC News, 3 April 2007</ref> భూమి పైకి దూసుకుపోవడం వల్ల రానోంగా అనే ద్వీపం తీరప్రాంతం 70 మీటర్లు (230 అడుగులు) వరకు విస్తరించింది. దీని వలన అనేక పగడపు దిబ్బలు బయటపడ్డాయి.<ref>{{Cite web|url=http://www.physorg.com/news95163840.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070417094627/http://www.physorg.com/news95163840.html|url-status=dead|title=Quake lifts Solomons island metres from the sea|archive-date=17 April 2007}}</ref> 2013 ఫిబ్రవరి 6న <ref>{{Cite journal |last1=Lay |first1=Thorne |last2=Ye |first2=Lingling |last3=Kanamori |first3=Hiroo |last4=Yamazaki |first4=Yoshiki |last5=Cheung |first5=Kwok Fai |last6=Ammon |first6=Charles J. |date=2013 |title=The February 6, 2013 Mw 8.0 Santa Cruz Islands earthquake and tsunami |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0040195113004149 |journal=Tectonophysics |language=en |volume=608 |pages=1109–1121 |doi=10.1016/j.tecto.2013.07.001}}</ref> శాంటా క్రజ్ దీవులలోని భూకంప కేంద్రం S10.80 E165.11 వద్ద 8.0 తీవ్రతతో భూకంపం సంభవించింది. తరువాత 1.5 మీటర్ల ఎత్తు వరకు సునామీ వచ్చింది. కనీసం తొమ్మిది మంది మరణించారు. అనేక ఇళ్ళు కూలిపోయాయి. <ref>{{Cite journal |last1=Fritz |first1=Hermann M. |last2=Papantoniou |first2=Antonios |last3=Biukoto |first3=Litea |last4=Albert |first4=Gilly |last5=Wei |first5=Yong |date=2014-05-01 |title=The Solomon Islands Tsunami of 6 February 2013 in the Santa Cruz Islands: Field Survey and Modeling |url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2014EGUGA..1615777F/abstract |journal= Egu General Assembly Conference Abstracts|pages=15777 |bibcode=2014EGUGA..1615777F |bibcode-access=free}}</ref> ప్రధాన భూకంపానికి ముందు 6.0 తీవ్రతతో వరుసగా భూకంపాలు సంభవింయి. == ఆర్థిక వ్యవస్థ == [[File:Tetere Oil Palms.jpg|thumb|గ్వాడల్‌కెనాల్‌లోని టెటెరే సమీపంలో ఆయిల్ పామ్‌ల పెంపకం]] [[File:Guadalcanal Field.jpg|thumb|హోనియారా సమీపంలో జీవనాధార వ్యవసాయం]] [[File:Tamboko Main St.jpg|thumb|టాంబోకోలోని గ్వాడల్‌కెనాల్ ఉత్తర తీరంలో అతి ముఖ్యమైన రహదారులలో ఒకటి]] సోలమన్ దీవుల తలసరి జి.డి.పి $600. ఇది అత్యల్ప అభివృద్ధి చెందిన దేశంగా పేర్కొనబడింది. శ్రామిక శక్తిలో 75% కంటే ఎక్కువ మంది జీవనాధారం కొరకు వ్యవసాయం, చేపలు పట్టడంలో నిమగ్నమై ఉన్నారు. చాలా తయారీ వస్తువులు, పెట్రోలియం ఉత్పత్తులను దిగుమతి చేసుకోవాలి. దీవుల విస్తీర్ణంలో 3.9% మాత్రమే వ్యవసాయానికి ఉపయోగించబడుతుంది. 78.1% భూభాగంలో అడవులు విస్తరించి ఉన్నాయి. సోలమన్ దీవులు ప్రపంచవ్యాప్తంగా అడవుల శాతం వారీగా 103వ స్థానంలో ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |title=Forest area (% of land area) – for all countries |url=http://www.factfish.com/statistic/forest%20area%20of%20land%20area |website=www.factfish.com |access-date=16 November 2019 |archive-date=10 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190910154153/http://www.factfish.com/statistic/forest%20area%20of%20land%20area |url-status=dead }}</ref> 2002 నాటికి సోలమన్ దీవుల ప్రభుత్వం దివాలా తీసింది. 2003లో ఆర్.ఎ.ఎం.ఎస్.ఐ జోక్యం చేసుకున్నప్పటి నుండి ప్రభుత్వం తన బడ్జెట్‌ను తిరిగి అంచనా వేసింది.<ref>{{Cite web |title=Solomon Islands (09/09) |url=https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/solomonislands/130068.htm |access-date=2024-11-20 |website=U.S. Department of State |at=Economy}}</ref> ప్రధాన సహాయ దాతలు ఆస్ట్రేలియా,<ref>{{Cite journal |date=2018 |title=Aid Investment Plan |url=https://www.dfat.gov.au/sites/default/files/solomon-islands-aid-investment-plan-2015-19.pdf |journal=Solomon Islands Aid Investment Plan |publisher=Australian government's Department of Foreign Affairs and Trade}}</ref> న్యూజిలాండ్, యూరోపియన్ యూనియన్, జపాన్, తైవాన్ === కరెంసీ === 1977లో ఆస్ట్రేలియన్ డాలర్ స్థానంలో సోలమన్ దీవుల డాలర్ ( ఐ.ఎస్.ఒ 4217 కోడ్: ఎస్.బి.డి ) ప్రవేశపెట్టబడింది. దీని చిహ్నం "SI$", కానీ డాలర్ గుర్తు "$"ని ఉపయోగించే ఇతర కరెన్సీలతో ఎటువంటి గందరగోళం లేకపోతే "SI" ఉపసర్గను విస్మరించవచ్చు. దీనిని 100 సెంట్లుగా విభజించారు. కొన్ని ప్రావిన్సులలో సాంప్రదాయ, ఉత్సవ ప్రయోజనాల కోసం, దేశంలోని కొన్ని మారుమూల ప్రాంతాలలో వాణిజ్యం కోసం స్థానిక షెల్ డబ్బు ఇప్పటికీ ఉపయోగించబడుతుంది. షెల్ డబ్బు పసిఫిక్ దీవులలో విస్తృతంగా ఉపయోగించే సాంప్రదాయ కరెన్సీ; సోలమన్ దీవులలో ఇది ఎక్కువగా మలైటా, గ్వాడల్‌కెనాల్‌లో తయారు చేయబడుతుంది కానీ హోనియారా సెంట్రల్ మార్కెట్ వంటి ఇతర చోట్ల కొనుగోలు చేయవచ్చు.<ref>{{Cite news|url=http://www.pilotguides.com/articles/currency-as-cultural-craft-shell-money/|title=Currency as Cultural Craft: Shell Money – The Official Globe Trekker Website|work=The Official Globe Trekker Website|access-date=28 September 2017|archive-date=8 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220808074655/http://www.pilotguides.com/articles/currency-as-cultural-craft-shell-money/|url-status=live}}</ref> మారుమూల ప్రాంతాలలో ఏ రకమైన డబ్బునైనా వస్తు మార్పిడి వ్యవస్థ తరచుగా భర్తీ చేస్తుంది. === ఎగుమతులు === 1998 వరకు ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ఉష్ణమండల కలప ధరలు బాగా పడిపోయే వరకు, సోలమన్ దీవుల ప్రధాన ఎగుమతి ఉత్పత్తిగా కలప ఉంది. 2000 జూన్ లో పామాయిల్, బంగారం ఎగుమతులు ఆగిపోయాయి. కలప ఎగుమతులు తగ్గాయి.<ref>{{Cite web |title=Solomon Islands (12/04) |url=https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/solomonislands/47556.htm |access-date=2024-11-22 |website=U.S. Department of State}}</ref> సోలమన్ దీవుల కోర్టులు లాభాల కోసం సజీవ డాల్ఫిన్‌లను ఎగుమతి చేయడానికి తిరిగి ఆమోదం తెలిపాయి. ఇటీవల యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్‌లోని దుబాయ్‌కు, మెక్సికోకు 28 సజీవ డాల్ఫిన్లను రవాణా చేయడం మీద ఆందోళనలు చెలరేగిన తర్వాత 2004 <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-16 |title=Solomons dolphin export set to go after failed court bid |url=https://www.smh.com.au/environment/conservation/solomons-dolphin-export-set-to-go-after-failed-court-bid-20071017-gdrcxi.html |access-date=2024-11-22 |website=[[The Sydney Morning Herald]] |language=en}}</ref> లో ప్రభుత్వం ఈ ఆచారాన్ని మొదట నిలిపివేసింది.<ref>{{Cite web |date=18 October 2007 |title=WWF concerned by dolphin export from Solomon Islands to Dubai |url=https://www.wwfpacific.org/?115580/WWF-concerned-by-dolphin-export-from-Solomon-Islands-to-Dubai |access-date=2024-11-22 |website=www.wwfpacific.org |language=en}}</ref> ఈ చర్య ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్ రెండింటి నుండి అలాగే అనేక పరిరక్షణ సంస్థల నుండి విమర్శలకు దారితీసింది.<ref name=":0" /> 2022 నాటికి దేశం ఎగుమతుల్లో మూడింట రెండు వంతుల ముడి కలప ఉంది. దీని విలువ 2.5 బిలియన్లు పైగా ( US$308 మిలియన్లు ). <ref>{{Cite web |title=BACI |url=https://www.cepii.fr/CEPII/en/bdd_modele/bdd_modele_item.asp?id=37 |access-date=2024-11-22 |website=Centre d'Etudes Prospectives et d'Informations Internationales |at=Download: HS22 (2022)}}</ref> === వ్యవసాయం === 2017 ల 317,682 టన్నుల కొబ్బరికాయలు పండించబడ్డాయి. దీనితో దేశం ప్రపంచవ్యాప్తంగా కొబ్బరి ఉత్పత్తిలో 18వ స్థానంలో నిలిచింది; ఎగుమతుల్లో 24% కొబ్బరికి సంబంధించినవి ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |title=Coconuts, production quantity (tons) – for all countries |url=https://www.tilasto.com/en/topic/geography-and-agriculture/crop/coconuts/coconuts-production-quantity |website=www.factfish.com |access-date=18 December 2023 |archive-date=30 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130181621/https://www.tilasto.com/en/topic/geography-and-agriculture/crop/coconuts/coconuts-production-quantity |url-status=live }}</ref> ప్రధానంగా గ్వాడల్‌కెనాల్, మకిరా, మలైటా దీవులలో కోకో బీన్స్ పండిస్తారు. 2017 లో 4,940 టన్నుల కోకో గింజలను పండించారు. సోలమన్ దీవులు ప్రపంచవ్యాప్తంగా కోకో ఉత్పత్తిలో 27వ స్థానంలో నిలిచాయి.<ref>{{cite web |title=Solomon Islands: Cocoa beans, production quantity (tons) |url=http://www.factfish.com/statistic-country/solomon%20islands/cocoa%20beans%2C%20production%20quantity |website=www.factfish.com |access-date=18 December 2023 |archive-date=14 ఏప్రిల్ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414150841/http://www.factfish.com/statistic-country/solomon%20islands/cocoa%20beans,%20production%20quantity |url-status=dead }}</ref> అయినప్పటికీ కొబ్బరి, కోకో చెట్ల వృద్ధాప్యం కారణంగా కొబ్బరి, కోకో ఉత్పత్తి ఎగుమతి వృద్ధికి ఆటంకం కలుగుతోంది. 2017 లో 285,721 టన్నుల పామాయిల్ ఉత్పత్తి చేయబడింది. సోలమన్ దీవులు ప్రపంచవ్యాప్తంగా పామాయిల్ ఉత్పత్తిలో 24వ స్థానంలో నిలిచాయి.<ref>{{cite web |title=Solomon Islands: Oil palm fruit, production quantity (tons) |url=https://www.tilasto.com/en/topic/geography-and-agriculture/crop/oil-palm-fruit/oil-palm-fruit-production-quantity/solomon-islands |website=www.factfish.com |access-date=18 December 2023 |archive-date=9 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709113903/https://www.tilasto.com/en/topic/geography-and-agriculture/crop/oil-palm-fruit/oil-palm-fruit-production-quantity/solomon-islands |url-status=live }}</ref> ఇతర ముఖ్యమైన వాణిజ్య పంటలు, ఎగుమతులలో కొబ్బరి, కోకో, పామాయిల్ ఉన్నాయి. స్థానిక మార్కెట్ కోసం అనేక కుటుంబాలు టారో (2017: 45,901 టన్నులు),<ref>{{cite web |title=Solomon Islands: Taro, production quantity (tons) |url=https://www.tilasto.com/en/country/solomon-islands/geography-and-agriculture/taro-production-quantity |website=www.factfish.com |access-date=18 December 2023 |archive-date=14 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230414053958/https://www.tilasto.com/en/country/solomon-islands/geography-and-agriculture/taro-production-quantity |url-status=live }}</ref> బియ్యం (2017: 2,789 టన్నులు),<ref>{{cite web |title=Solomon Islands: Rice, paddy, production quantity (tons) |url=https://www.tilasto.com/en/topic/geography-and-agriculture/crop/rice/rice-paddy-production-quantity/solomon-islands |website=www.factfish.com |access-date=18 December 2023 |archive-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420063011/https://www.tilasto.com/en/topic/geography-and-agriculture/crop/rice/rice-paddy-production-quantity/solomon-islands |url-status=live }}</ref> యామ్ (2017: 44,940 టన్నులు),<ref>{{cite web |title=Solomon Islands: Yams, production quantity (tons) |url=http://www.factfish.com/statistic-country/solomon%20islands/yams%2C%20production%20quantity |website=www.factfish.com |access-date=16 November 2019 |archive-date=14 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414153654/http://www.factfish.com/statistic-country/solomon%2520islands/yams,%2520production%2520quantity |url-status=dead }}</ref> అరటిపండ్లు (2017: 313 టన్నులు) పండిస్తాయి.<ref>{{cite web |title=Solomon Islands: Bananas, production quantity (tons) |url=http://www.factfish.com/statistic-country/solomon%20islands/bananas%2C%20production%20quantity |website=www.factfish.com |access-date=16 November 2019 |archive-date=5 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200305080326/http://www.factfish.com/statistic-country/solomon%20islands/bananas,%20production%20quantity |url-status=dead }}</ref> పొగాకు (2017: 118 టన్నులు) )<ref>{{cite web |title=Solomon Islands: Tobacco, production quantity (tons) |url=http://www.factfish.com/statistic-country/solomon%20islands/tobacco%2C%20production%20quantity |website=www.factfish.com |access-date=16 November 2019 |archive-date=14 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414153655/http://www.factfish.com/statistic-country/solomon%2520islands/tobacco,%2520production%2520quantity |url-status=dead }}</ref> సుగంధ ద్రవ్యాలు (2017: 217 టన్నులు) కూడా ఉత్పత్తి చేయబడ్డాయి.<ref>{{cite web |title=Spices, others, production quantity (tons) – for all countries |url=http://www.factfish.com/statistic/spices%2C%20others%2C%20production%20quantity |website=www.factfish.com |access-date=16 November 2019 |archive-date=14 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191014042704/http://www.factfish.com/statistic/spices,%20others,%20production%20quantity |url-status=dead }}</ref> ఇవి స్థానిక ఉపయోగానికి మాత్రమే పండించబడుతుంటాయి === గనులు === 1998లో గ్వాడల్ ‌కెనాల్‌లోని గోల్డ్ రిడ్జ్‌లో బంగారు తవ్వకం ప్రారంభమైంది. ఇతర ప్రాంతాలలో ఖనిజాల అన్వేషణ కొనసాగింది. ఈ ద్వీపాలు అభివృద్ధి చెందని ఖనిజ వనరులైన సీసం, జింక్, నికెల్, బంగారంతో సమృద్ధిగా ఉన్నాయి. 2006 అల్లర్ల తర్వాత మూసివేయబడిన గోల్డ్ రిడ్జ్ గనిని తిరిగి తెరవడానికి దారితీసే చర్చలు జరుగుతున్నాయి. 2011 నుండి 2021 వరకు రెన్నెల్ ద్వీపంలో రెన్నెల్ ద్వీపం బాక్సైట్ గని నిర్వహించబడింది. బహుళ వాడకం తర్వాత తీవ్రమైన పర్యావరణ నష్టాన్ని మిగిల్చింది.<ref name=":02">{{Cite news |date=2021-05-30 |title='They failed us': how mining and logging devastated a Pacific island in a decade |language=en-GB |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2021/may/31/they-failed-us-how-mining-and-logging-devastated-a-pacific-island-in-a-decade |access-date=2023-03-03 |issn=0261-3077 |archive-date=3 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303201740/https://www.theguardian.com/world/2021/may/31/they-failed-us-how-mining-and-logging-devastated-a-pacific-island-in-a-decade |url-status=live }}</ref><ref name=":12">{{Cite news |last=Piringi |first=Charley |date=2021-11-10 |title=Mining operation allegedly owes millions in taxes and royalties in Solomon Islands |language=en-GB |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2021/nov/10/mining-operation-allegedly-owes-millions-in-taxes-and-royalties-in-solomon-islands |access-date=2023-03-03 |issn=0261-3077}}</ref> === చేపలవేట === సోలమన్ దీవుల మత్స్య సంపద ఎగుమతి, దేశీయ ఆర్థిక విస్తరణకు అవకాశాలను కూడా అందిస్తుంది. దేశంలోని ఏకైక చేపల డబ్బా తయారీ కేంద్రాన్ని నిర్వహిస్తున్న జపాన్ జాయింట్ వెంచర్, సోలమన్ టైయో లిమిటెడ్, జాతి అల్లర్ల ఫలితంగా 2000 మధ్యలో మూసివేయబడింది. <ref>{{Cite web |last=Sasako |first=Alfred |date=6 September 2018 |title=Western province's Noro port prepares for tuna export expansion |url=https://theislandsun.com.sb/western-provinces-noro-port-prepares-for-tuna-export-expansion/ |access-date=2024-11-21 |website=Theislandsun}}</ref> స్థానిక నిర్వహణలో ప్లాంట్ తిరిగి తెరవబడినప్పటికీ ట్యూనా ఎగుమతి తిరిగి ప్రారంభం కాలేదు. === పర్యాటకం === 2017లో సోలమన్ దీవులను 26,000 మంది పర్యాటకులు సందర్శించారు. ఆ దేశం ప్రపంచంలో అతి తక్కువ పర్యాటకులు సందర్శించే దేశాలలో ఒకటిగా నిలిచింది.<ref>{{cite web |title=Keine Lust auf Massentourismus? Studie: Die Länder mit den wenigsten Urlaubern der Welt |url=https://www.travelbook.de/ziele/laender/ranking-die-am-wenigsten-besuchten-laender-der-welt |website=travelbook.de|language=de-DE |date=10 September 2018 |access-date=15 November 2019 |archive-date=30 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630131342/https://www.travelbook.de/ziele/laender/ranking-die-am-wenigsten-besuchten-laender-der-welt |url-status=live }}</ref> సోలమన్ దీవి ప్రభుత్వం 2019 చివరి నాటికి పర్యాటకుల సంఖ్యను 30,000 కు పెంచాలని, 2025 చివరి నాటికి సంవత్సరానికి 60,000 మంది పర్యాటకులకు పెంచాలని ఆశించింది.<ref>''Paradise'', Volume 4, July–August 2019, p. 128. Port Moresby 2019.</ref> 2019 లో సోలమన్ దీవులను 28,900 మంది పర్యాటకులు, 2020 లో 4,400 మంది సందర్శించారు.<ref>{{cite web | url=https://www.worlddata.info/oceania/solomon-islands/tourism.php | title=Development and importance of tourism for the Solomon Islands | access-date=15 January 2023 | archive-date=15 January 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230115213058/https://www.worlddata.info/oceania/solomon-islands/tourism.php | url-status=live }}</ref> === విద్యుత్తు === సౌత్ పసిఫిక్ అప్లైడ్ జియోసైన్స్ కమిషన్ (సొపాక్) కోసం పనిచేస్తున్న పునరుత్పాదక శక్తి, శక్తి సామర్థ్య భాగస్వామ్యం (ఆర్.ఇ.ఇ.ఇ.పి) ద్వారా నిధులు సమకూర్చబడిన పునరుత్పాదక ఇంధన డెవలపర్ల బృందం, స్థానిక సమాజాలు తక్కువ ఖర్చుతో సౌర, నీరు, పవన శక్తి వంటి పునరుత్పాదక శక్తిని అందించడానికి అనుమతించే పథకాన్ని అభివృద్ధి చేసింది. ఈ పథకం కింద, సౌర లాంతర్లకు నగదు రూపంలో చెల్లించలేని ద్వీపవాసులు పంటలకు బదులుగా వస్తు రూపంలో చెల్లించవచ్చు.<ref>{{Cite web |last=Parthan |first=Binu |date=7 April 2009 |title=Solomon Islands Solar: A New Microfinance Concept Takes Root |url=http://www.renewableenergyworld.com/rea/news/article/2009/04/solomon-islands-solar-a-new-microfinance-concept-takes-root |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140109195659/http://www.renewableenergyworld.com/rea/news/article/2009/04/solomon-islands-solar-a-new-microfinance-concept-takes-root |archive-date=9 January 2014 |website=Renewable Energy World}}</ref> == మౌళిక నిర్మాణాలు == === వాయుమార్గాలు === సోలమన్ ఎయిర్‌లైన్స్ హోనియారా అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయాన్ని ఫిజిలోని నాడి, వనౌటులోని పోర్ట్ విలా, ఆస్ట్రేలియాలోని బ్రిస్బేన్‌లతో దేశంలోని ప్రతి ప్రావిన్స్‌లోని 20 కి పైగా దేశీయ విమానాశ్రయాలతో కలుపుతుంది. పర్యాటకాన్ని ప్రోత్సహించడానికి సోలమన్ ఎయిర్‌లైన్స్ 2019లో బ్రిస్బేన్, ముందా మధ్య వారానికోసారి ప్రత్యక్ష విమాన అనుసంధానం ప్రవేశపెట్టింది <ref>Samisoni Pareti: ''Solomons'', issue 80, S. 10. Honiara 2019.</ref> వర్జిన్ ఆస్ట్రేలియా వారానికి రెండుసార్లు హోనియారాను బ్రిస్బేన్‌కు కలుపుతుంది. చాలా దేశీయ విమానాశ్రయాలలో చిన్న, గడ్డి రన్‌వేలు ఉన్నందున చిన్న విమానాలు మాత్రమే అందుబాటులో ఉంటాయి. === రహదారి === సోలమన్ దీవులలో రహదారి వ్యవస్థ తగినంతగా లేదు. రైలు మార్గాలు లేవు. హోనియారాను లాంబికి అనుసంధానించే అతి ముఖ్యంగా (58 కి.మీ; 36 మైళ్ళు) గ్వాడల్‌కెనాల్ పశ్చిమ భాగంలో, అయోలా వరకు (75 కి.మీ; 47 మైళ్ళు) తూర్పు భాగంలో రహదారులు ఉన్నాయి <ref>''Südsee'', p. 41. Nelles Verlag, München 2011</ref> కొన్ని బస్సులు ఉన్నాయి. ఇవి నిర్ణీత సమయ పట్టిక ప్రకారం తిరగవు. హోనియారాలో, బస్ టెర్మినస్ లేదు. === సముద్రమార్గం === హోనియారా నుండి ఫెర్రీ ద్వారా చాలా ద్వీపాలను చేరవచ్చు. హోనియారా నుండి ఔకికి తులగి మీదుగా హై స్పీడ్ కాటమరాన్ పడవలు దినసరి అనుసంధానిస్తూ ఉన్నాయి. == గణాంకాలు == {|class="wikitable" style="float: right; margin-left: 10px" ! colspan="4" style="text-align:center; background:#cfb;"|Population{{UN_Population|ref}} |- ! style="background:#cfb;"|Year ! style="background:#cfb;"|Million |- |style="text-align:left;"|1950 ||style="text-align:right;"|0.09 |- |style="text-align:left;"|2000 ||style="text-align:right;"|0.4 |- |style="text-align:left;"|{{UN_Population|Year}} ||style="text-align:right;"|{{#expr:{{formatnum:{{UN_Population|Solomon Islands}}|R}}/1e6 round 1}} |} 2019 నవంబరు జనాభా లెక్కల ఆధారంగా మొత్తం జనాభా 721,455. As of 2016 నాటికి జనసంఖ్య 599,419  సోలమన్ దీవులలోని ప్రజలు. {{UN_Population|ref}} జనాభాలో పురుషుల జనాభా కొద్దిగా ఎక్కువగా ఉంది, స్త్రీల సంఖ్య 356,000 కాగా, పురుషుల సంఖ్య 370,000.<ref>{{Citation |title=Solomon Islands |date=2024-11-14 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/solomon-islands/ |access-date=2024-11-22 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en |archive-date=2021-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022092556/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/solomon-islands/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Solomon Islands |url=https://data.who.int/countries/090 |access-date=2024-11-22 |website=datadot |language=en}}</ref> === జాతి సమూహాలు === {{bar box |title=Ethnic groups in the Solomon Islands |titlebar=#ddd |left1=Ethnic groups |right1=percent |float=right |bars= {{bar percent|Melanesian|darkgreen|95.3}} {{bar percent|Polynesian|purple|3.1}} {{bar percent|Micronesian|red|1.2}} {{bar percent|Chinese|black|0.1}} {{bar percent|European|orange|0.1}} {{bar percent|Other|darkblue|0.1}} }} [[File:A close up shot of three junior AFL player holding footballs at the Lord Howe Settlement, Honiara. (10661462334).jpg|thumb|హోనియారా నుండి సోలమన్ ద్వీపవాసులు. సోలమన్ దీవుల వాసులలో, ముఖ్యంగా పిల్లలలో, యూరోపియన్ మిశ్రమం లేకుండా గోధుమ లేదా బంగారు రంగు జుట్టు ఉన్నవారు చాలా సాధారణం]] సోలమన్ దీవుల వాసులలో ఎక్కువ మంది జాతిపరంగా మెలనేసియన్లు (95.3%). పాలినేషియన్ (3.1%), మైక్రోనేషియన్ (1.2%), ఇతర రెండు ముఖ్యమైన సమూహాలు ఉన్నాయి.<ref name="Country profile: Solomon Islands">CIA World Factbook. [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/solomon-islands/ Country profile: Solomon Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211022092556/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/solomon-islands/ |date=22 October 2021 }}. Retrieved 21 October 2006.</ref> కొన్ని వేల మంది యూరోపియన్లు, అంతే సంఖ్యలో చైనీయులు ఉన్నారు.<ref name=BBC>Spiller, Penny: "[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4930994.stm Riots highlight Chinese tensions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121202134436/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4930994.stm |date=2 December 2012 }}", BBC News, Friday, 21 April 2006, 18:57 GMT</ref> === భాషలు === ఇంగ్లీష్ అధికారిక భాష అయినప్పటికీ జనాభాలో 1–2% మంది మాత్రమే ఆంగ్లంలో అనర్గళంగా సంభాషించగలుగుతున్నారు. అయినప్పటికీ ఒక ఆంగ్ల క్రియోల్, సోలమన్స్ పిజిన్, స్థానిక స్వదేశీ భాషలతో అత్యధికంగా ప్రజలమద్య అనుబంధ భాషగా ఉంది. పిజిన్ భాష పాపువా న్యూ గినియాలో మాట్లాడే టోక్ పిసిన్ తో దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. సోలమన్ దీవులలో జాబితా చేయబడిన స్థానిక భాషల సంఖ్య 74, వాటిలో 70 సజీవ భాషలు ఉండగా 4 అంతరించిపోయాయని ఎథ్నోలాగ్, లాంగ్వేజెస్ ఆఫ్ ది వరల్డ్ తెలిపింది.<ref>[http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=SB Ethnologue report for Solomon Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004043023/http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=SB |date=4 October 2012 }}. Ethnologue.com. Retrieved 24 September 2010.</ref> మధ్య దీవులలో పశ్చిమ మహాసముద్ర భాషలు (ప్రధానంగా ఆగ్నేయ సోలమోనిక్ సమూహం ) వాడుకలో ఉన్నాయి. దక్షిణాన రెన్నెల్, బెల్లోనా ; తూర్పున టికోపియా, అనుటా, ఫటుటాకా ; ఈశాన్యంలో సికైయానా ; ఉత్తరాన లువానియువా ( ఒంటాంగ్ జావా అటోల్ ) వంటి పాలినేషియన్ భాషలు మాట్లాడతారు. కిరిబాటి ( ఐ-కిరిబాటి ) నుండి వలస వచ్చిన జనాభా గిల్బర్టీస్ మాట్లాడుతుంది. స్థానిక భాషలలో ఎక్కువ భాగం ఆస్ట్రోనేషియన్ భాషలైనబిలువా, లావుకలేవ్, సావోసావో, టౌవో వంటి మధ్య సోలమన్ భాషలు పాపువాన్ భాషలలో ఒక స్వతంత్ర కుటుంబంగా ఏర్పడ్డాయి.<ref>{{cite book |surname=Obata |given=Kazuko |title=A Grammar of Bilua: a Papuan language of the Solomon Islands |series=Pacific Linguistics 540 |year=2003 |location=Canberra |publisher=Pacific Linguistics. Research School of Pacific and Asian Studies. The Australian National University |page=1 |url=https://openresearch-repository.anu.edu.au/bitstream/1885/146708/1/PL-540.pdf |doi=10.15144/PL-540 |hdl=1885/146708 |isbn=0-85883-531-2 |access-date=2 April 2023 |archive-date=2 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230402072232/https://openresearch-repository.anu.edu.au/bitstream/1885/146708/1/PL-540.pdf |url-status=live }}</ref> === మతం === [[File:Tanagai Church.jpg|thumb|గ్వాడల్‌కెనాల్‌లోని తనగైలోని కాథలిక్ చర్చి]] సోలమన్ దీవులలో 92% క్రైస్తవులు ఉన్నారు. ప్రధాన క్రైస్తవ వర్గాలు: ఆంగ్లికన్ 35%, కాథలిక్ 19%, సౌత్ సీస్ ఎవాంజెలికల్ చర్చి 17%, యునైటెడ్ చర్చి 11%, సెవెంత్-డే అడ్వెంటిస్ట్ 10%. ఇతర క్రైస్తవ వర్గాలు ; యెహోవాసాక్షులు, న్యూ అపోస్టోలిక్ చర్చి (80 చర్చిలు), చర్చ్ ఆఫ్ జీసస్ క్రైస్ట్ ఆఫ్ లేటర్-డే సెయింట్స్ . మరో 5% మంది ఆదివాసీ నమ్మకాలకు కట్టుబడి ఉన్నారు. మిగిలిన 3% మంది ఇస్లాం లేదా బహాయి విశ్వాసాన్ని అనుసరిస్తారు. ఇటీవలి నివేదికల ఆధారంగా సోలమన్ దీవులలో ఇస్లాం మతం దాదాపు 350 మంది ముస్లింలతో కూడి ఉంది.<ref>{{cite web |url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90154.htm |title=International Religious Freedom Report 2007 |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |access-date=18 June 2012 |archive-date=16 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191216011516/https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90154.htm |url-status=live }}</ref> వీరిలో అహ్మదీయ ఇస్లామిక్ సమాజ సభ్యులు కూడా ఉన్నారు.<ref>{{cite web |url=http://ahmadiyya.org.au/index.asp?docname=sol/maini.htm |title=Ahmadiyya Solomon Islands |publisher=Ahmadiyya.org.au |access-date=7 July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322163506/http://ahmadiyya.org.au/index.asp?docname=sol%2Fmaini.htm |archive-date=22 March 2012 }}</ref> === ఆరోగ్యం === 2018 లో, 59,191 మలేరియా ఇన్ఫెక్షన్లు నిర్ధారించబడ్డాయి. వాటిలో 59.3% (35,072) ప్లాస్మోడియం వైవాక్స్ , 26.7% (15,771) ప్లాస్మోడియం ఫాల్సిపరం ఉన్నాయి.<ref>{{Cite journal |last1=Wangdi |first1=Kinley |last2=Sarma |first2=Haribondu |last3=Leaburi |first3=John |last4=McBryde |first4=Emma |last5=Clements |first5=Archie C. A. |date=2020 |title=Evaluation of the malaria reporting system supported by the District Health Information System 2 in Solomon Islands |journal=Malaria Journal |language=en |volume=19 |issue=1 |page=372 |doi=10.1186/s12936-020-03442-y |doi-access=free |issn=1475-2875 |pmc=7568381 |pmid=33069245}}</ref> ఒక చిన్న తరహా అధ్యయనంలో 296 మంది మహిళల్లో 20% మందికి క్లామిడియా ట్రాకోమాటిస్ ఉన్నట్లు ఒకసారి నివేదించబడింది.<ref>{{Cite journal |last1=Marks |first1=M. |last2=Kako |first2=H. |last3=Butcher |first3=R. |last4=Lauri |first4=B. |last5=Puiahi |first5=E. |last6=Pitakaka |first6=R. |last7=Sokana |first7=O. |last8=Kilua |first8=G. |last9=Roth |first9=A. |last10=Solomon |first10=A. W. |last11=Mabey |first11=D. C. |date=2015-04-28 |title=Prevalence of sexually transmitted infections in female clinic attendees in Honiara, Solomon Islands |journal=BMJ Open |language=en |volume=5 |issue=4 |pages=e007276 |doi=10.1136/bmjopen-2014-007276 |pmc=4420977 |pmid=25922103}}</ref> 2021 లో ప్రపంచ ఆరోగ్యసంస్థ నివేదిక ఆధారంగా మరణాలకు ప్రధాన కారణంగా ఇస్కీమిక్ గుండె జబ్బులు, తరువాత స్ట్రోక్, డయాబెటిస్ మెల్లిటస్ ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |title=Solomon Islands |url=https://data.who.int/countries/090 |access-date=2024-11-21 |website=datadot |language=en}}</ref> మరో ప్రబలమైన కేసు జికా వైరస్, డెంగ్యూ వైరస్ . దేశంలో డెంగ్యూ జ్వరం మొదటిసారిగా 1982లో హోనియారాలో నివేదించబడింది. తరువాత 2013 య్లో వ్యాప్తి చెందడం వలన దాని మొదటి మరణాలు సంభవించాయి. తరువాత, సోలమన్ దీవులు 2015 లో మొదటి జికా వైరస్ వ్యాప్తిని నమోదు చేశాయి.<ref>{{Cite journal |last1=Russell |first1=Tanya L. |last2=Horwood |first2=Paul F. |last3=Harrington |first3=Humpress |last4=Apairamo |first4=Allan |last5=Kama |first5=Nathan J. |last6=Bobogare |first6=Albino |last7=MacLaren |first7=David |last8=Burkot |first8=Thomas R. |date=2022-02-10 |title=Seroprevalence of dengue, Zika, chikungunya and Ross River viruses across the Solomon Islands |journal=PLOS Neglected Tropical Diseases |language=en |volume=16 |issue=2 |pages=e0009848 |doi=10.1371/journal.pntd.0009848 |doi-access=free |pmc=8865700 |pmid=35143495}}</ref> === విద్య === [[File:Fenualoa Tuo school children.jpg|thumb|ఫెనువాలోవాలోని టువో గ్రామంలోని పాఠశాలలో పిల్లలు]] [[File:Tanagai Schule.jpg|thumb|గ్వాడల్‌కెనాల్‌లోని తనగైలో పాఠశాల]] సోలమన్ దీవులలో విద్య తప్పనిసరి కాదు. పాఠశాల వయస్సు గల పిల్లలలో 60 శాతం మందికి మాత్రమే ప్రాథమిక విద్య అందుబాటులో ఉంది. <ref name=ilab>[http://www.dol.gov/ilab/media/reports/iclp/tda2001/Solomon-islands.htm "Solomon Islands"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100830073107/http://www.dol.gov/ILAB/media/reports/iclp/tda2001/solomon-islands.htm |date=30 August 2010}}. ''2001 Findings on the Worst Forms of Child Labor''. [[Bureau of International Labor Affairs]], [[United States Department of Labor]] (2002). This article incorporates text from this source, which is in the [[public domain]].</ref><ref name="spc.int">{{cite web |url=http://www.spc.int/prism/Country/SB/Stats/Publication/DHS07/factsheet/SOL-DHS_1-Pop.pdf |title=Solomon Islands Population Characteristics |website=Spc.int |access-date=7 July 2011 |archive-date=12 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612032326/http://www.spc.int/prism/Country/SB/Stats/Publication/DHS07/factsheet/SOL-DHS_1-Pop.pdf |url-status=live }}</ref> రాజధానితో సహా వివిధ ప్రదేశాలలో కిండర్ గార్టెన్లు ఉన్నాయి. కానీ అవి ఉచితం కాదు. 12 పసిఫిక్ ద్వీప దేశాలలో క్యాంపస్‌లున్న సౌత్ పసిఫిక్ విశ్వవిద్యాలయం, గ్వాడల్‌కెనాల్‌లో క్యాంపస్‌లున్నాయి.<ref>{{cite web |date=9 November 2005 |title=Home – University of the South Pacific |url=http://www.usp.ac.fj/index.php?id=campus |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20051109074529/http://www.usp.ac.fj/index.php?id=campus |archive-date=9 November 2005}}</ref> 1990 నుండి 1994 వరకు, ప్రాథమిక పాఠశాలలో విద్యార్థుల నమోదు మొత్తం 84.5 శాతం నుండి 96.6 శాతానికి అధికరించింది.<ref name=ilab/> 2001 నాటికి సోలమన్ దీవులకు ప్రాథమిక పాఠశాల హాజరు రేట్లు అందుబాటులో లేవు.<ref name=ilab/> విద్య, మానవ వనరుల అభివృద్ధి శాఖ విద్యా సౌకర్యాలను విస్తరించడానికి, నమోదు రేట్లను పెంచడానికి ప్రణాళిక వేసింది. అయినప్పటికీ ప్రభుత్వ నిధుల కొరత, కార్యక్రమాల సమన్వయ లోపం కారణంగా ఈ చర్యలు ఆటంకం కలిగిస్తున్నాయి.<ref name=ilab/> 1998లో ప్రభుత్వ బడ్జెట్‌లో విద్యకు కేటాయించిన నిధులు 9.7 శాతంగా ఉన్నాయి. 1990లో ఇది 13.2 శాతంగా ఉంది.<ref name=ilab/> పురుషుల విద్యాసాధన స్త్రీల విద్యాసాధన కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది.<ref name="spc.int"/> 2015లో వయోజన జనాభా అక్షరాస్యత రేటు 84.1% (పురుషులు 88.9%, మహిళలు 79.23%).<ref>{{cite web|title=The World Factbook – Central Intelligence Agency|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2103.html#136|access-date=2 March 2018|language=en|archive-date=24 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161124171442/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2103.html#136|url-status=dead}}</ref> దేశ ఆదాయ స్థాయి ఆధారంగా విద్యా హక్కు కోసం సోలమన్ దీవులు నెరవేర్చాల్సిన దానిలో 70.1% మాత్రమే నెరవేరుస్తున్నాయని హ్యూమన్ రైట్స్ మెజర్మెంట్ ఇనిషియేటివ్ (హెచ్.ఆర్.ఎం.ఐ)<ref>{{Cite web |title=Human Rights Measurement Initiative – The first global initiative to track the human rights performance of countries |url=https://humanrightsmeasurement.org/ |access-date=27 March 2022 |website=humanrightsmeasurement.org |archive-date=8 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308173546/https://humanrightsmeasurement.org/ |url-status=live }}</ref> కనుగొంది.<ref name="auto1">{{Cite web |title=Solomon Islands – HRMI Rights Tracker |url=https://rightstracker.org/ |access-date=27 March 2022 |website=rightstracker.org |language=en |archive-date=19 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519142734/https://rightstracker.org/ |url-status=live }}</ref> ప్రాథమిక విద్య, మాధ్యమిక విద్య రెండింటి హక్కులను పరిశీలించడం ద్వారా హెచ్.ఆర్.ఎం.ఐ విద్యా హక్కును విచ్ఛిన్నం చేస్తుంది. సోలమన్ దీవుల ఆదాయ స్థాయిని పరిగణనలోకి తీసుకుంటే, దేశం ప్రాథమిక విద్యకు దాని వనరులు (ఆదాయం) ఆధారంగా సాధ్యమయ్యే దానిలో 94.9% సాధిస్తోంది. కానీ మాధ్యమిక విద్యకు 45.4% మాత్రమే సాధిస్తోంది.<ref name="auto1"/> == సంస్కృతి == [[File:Honiara National Museum.jpg|thumb|హోనియారాలోని నేషనల్ మ్యూజియంలో సాంప్రదాయ చిత్రలేఖనం, చెక్క శిల్పం]] [[File:Tamate Dance Costume.jpg|thumb|upright| సాంప్రదాయ నృత్య దుస్తులు]] సోలమన్ దీవుల సంస్కృతి పసిఫిక్ మహాసముద్రంలోని మెలనేషియాలో ఉన్న ద్వీపసమూహంలో నివసించే సమూహాలలో వైవిధ్యంగా ఉంటుంది. ఇక్కడి ప్రజలు భాష, స్థలాకృతి, భౌగోళికంగా విభిన్నంగా ఉంటారు. ఈ సాంస్కృతిక ప్రాంతంలో సోలమన్ దీవుల దేశం, పాపువా న్యూ గినియాలో భాగమైన బౌగెన్‌విల్లే ద్వీపం ఉన్నాయి.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-15896396 |title=Solomon Islands country profile |date=31 July 2017 |work=[[BBC News]] |access-date=28 September 2017 |archive-date=29 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170929000331/http://www.bbc.com/news/world-asia-15896396 |url-status=live }}</ref> సోలమన్ దీవులలో కొన్ని పాలినేషియన్ సమాజాలు ఉన్నాయి. ఇవి పాలినేషియన్ ప్రభావం ఉన్న ప్రధాన ప్రాంతం వెలుపల ఉన్నాయి. దీనిని పాలినేషియన్ ట్రయాంగిల్ అని పిలుస్తారు. సోలమన్ దీవులలో ఏడు పాలినేషియన్ అవుట్‌లెర్స్ ఉన్నాయి: అనుటా, బెల్లోనా, ఒంటాంగ్ జావా, రెన్నెల్, సికైయానా, టికోపియా, వైకావు-టౌమాకో. రక్త సంబంధీకులు ఉమ్మడి భాష కలిగిన ప్రజలు అందరూ తమనుతాము ఒకే కుటుంబలో భాగంగా భావిస్తుంటారు. ఒకరికొకరు సహాయం చేసుకోవాలని ఆశిస్తూ వాంటోక్ భావనతో సాంప్రదాయ నమ్మకాలు, సాంప్రదాయ భూ యాజమాన్య భావనలు కలిగి ఉంటారు. ఈ సంప్రదాయానికి పిజిన్ పదం కాస్టోమ్ ఉపయోగించబడుతుంది. ప్రజలలో సాంస్కృతిక భావనలు అత్యధికంగా ఉన్నాయి.<ref name=culture>{{cite web|url=https://solomons.gov.sb/about-solomon-islands/|title=About Solomon Islands: Culture|publisher=Solomon Islands Government|location=Solomon Islands|access-date=12 October 2024}}</ref> లంగా లంగా లగూన్‌లో మలేయితా షెల్-మనీ తయారు చేయబడుతుంది. మలేయితా, సోలమన్ దీవుల అంతటా సాంప్రదాయ కరెన్సీగా ఉపయోగించబడుతుంది. ఆ డబ్బులో చిన్న పాలిష్ చేసిన షెల్ డిస్క్‌లు ఉంటాయి. వీటిని డ్రిల్ చేసి తీగల మీద ఉంచుతారు.<ref name="Economic">{{cite journal |url=https://www.academia.edu/1613811 |title="Making Money": Objects, Productions, and Performances of Shell Money Manufacture in Langalanga, Solomon Island |author=Pei-yi Guo |access-date=15 April 2021 |journal=The Frontiers of Southeast Asia and Pacific Studies |date=1 January 2006 |archive-date=28 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211128024410/https://www.academia.edu/1613811 |url-status=live }}</ref> సోలమన్స్‌లో టెక్టస్ నిలోటికస్‌ను పండిస్తారు. దీని నుండి సాంప్రదాయకంగా ముత్యాల గుండీలు, ఆభరణాలు వంటి వస్తువులను తయారు చేసేవారు. .<ref name="RHR2003">{{cite report|author= Sulu, Reuben & C., Hay & Ramohia, P. & Lam, M. |url= https://www.researchgate.net/publication/282170987 |title= The status of Solomon Islands coral reefs |publisher= Centre IRD de Nouméa |year= 2003| access-date= 31 March 2021}}</ref><ref name="ANU2000">{{cite journal |author= Kile N. |year= 2000 |url= https://openresearch-repository.anu.edu.au/bitstream/1885/157579/1/151_soloman%20islands%20marine.pdf |title= Solomon Islands marine resources overview |journal= Pacific Economic Bulletin |volume= 15 |issue= 1 |pages= 1–61 |doi= 10.5479/si.00775630.589.1 |access-date= 15 April 2021 |archive-date= 23 July 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220723041720/https://openresearch-repository.anu.edu.au/bitstream/1885/157579/1/151_soloman%20islands%20marine.pdf |url-status= live }}</ref> === లింగ అసమానత - గృహ హింస === సోలమన్ దీవులు ప్రపంచంలోనే అత్యధిక కుటుంబ, లైంగిక హింస (ఎఫ్.ఎస్.వి) రేటును కలిగి ఉన్న దేశాలలో ఒకటి. 15–49 సంవత్సరాల వయస్సు గల మహిళల్లో 64% మంది భాగస్వామి ద్వారా శారీరక, లైంగిక వేధింపులను ఎదుర్కొంటున్నారు.<ref name="Ming 2016 16–19">{{cite journal |last1=Ming |first1=Mikaela A. |last2=Stewart |first2=Molly G. |last3=Tiller |first3=Rose E. |last4=Rice |first4=Rebecca G. |last5=Crowley |first5=Louise E. |last6=Williams |first6=Nicola J. |date=2016 |title=Domestic violence in the Solomon Islands |journal=Journal of Family Medicine and Primary Care |volume=5 |issue=1 |pages=16–19 |doi=10.4103/2249-4863.184617 |issn=2249-4863 |pmc=4943125 |pmid=27453837 |doi-access=free }}</ref> 2011 లో విడుదల చేసిన ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (డబల్యూ.హెచ్.ఒ) నివేదిక ప్రకారం "లింగ ఆధారిత హింస (జి.బి.వి) కి పలు కారణాలు ఉన్నాయి. కానీ ఇది ప్రధానంగా లింగ అసమానత, దాని వ్యక్తీకరణల నుండి వచ్చింది." <ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/sdhconference/resources/draft_background_paper4_solomon_islands.pdf|title=WHO 2011 report on gender based violence report in the Solomon Islands|access-date=5 October 2020|archive-date=24 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224164751/https://www.who.int/sdhconference/resources/draft_background_paper4_solomon_islands.pdf|url-status=live}}</ref> “ నివేదిక ఇలా పేర్కొంది: :సోలమన్ దీవులలో జి.బి.వి. చాలావరకు సాధారణం అయింది: 73% మంది పురుషులు, 73% మంది మహిళలు మహిళల మీద హింస సమర్థనీయమని విశ్వసిస్తున్నారు. ముఖ్యంగా అవిశ్వాసం, "అవిధేయత" కోసం అని భావిస్తున్నారు. ఎందుకంటే మహిళలు "సమాజం విధించే లింగ పాత్రలకు అనుగుణంగా జీవించరు." ఉదాహరణకు అప్పుడప్పుడు సెక్స్‌ను తిరస్కరించగలమని నమ్మే మహిళలు సన్నిహిత భాగస్వామి నుండి జి.బి.వి. ని అనుభవించే అవకాశం నాలుగు రెట్లు ఎక్కువ. పురుషులు హింస, లింగ అసమానతలను అంగీకరించడాన్ని జి.బి.వి కి రెండు ప్రధాన కారణాలుగా పేర్కొన్నారు. దాదాపు అందరూ తమ మహిళా భాగస్వాములను కొట్టడాన్ని "క్రమశిక్షణ రూపం"గా నివేదించారు. మహిళలు "[వారికి] విధేయత చూపడం] నేర్చుకోవడం" ద్వారా పరిస్థితిని మెరుగుపరచవచ్చని సూచిస్తున్నారు.” సోలమన్ దీవులలో లింగ అసమానతకు మరో చోదక శక్తి సాంప్రదాయ వధువు ధర ఆచారం. నిర్దిష్ట ఆచారాలు వర్గాల మధ్య మారుతూ ఉన్నప్పటికీ. వధువు ధర చెల్లించడం (కన్యాశుల్కం) ఆస్తి హక్కుతో సమానంగా పరిగణించబడుతుంది. పురుషులకు మహిళల మీద యాజమాన్యాన్ని ఇస్తుంది. పురుషాధిక్య లింగ నిబంధనలు పురుషులు తమ భార్యలను "నియంత్రించుకోవడానికి" ప్రోత్సహిస్తాయి. తరచుగా హింస ద్వారా అయితే వధువు ధరలు పురుషులను నిరోధించాయని మహిళలు భావించారు. 2013 లో ప్రపంచ ఆరోగ్యసంస్థ జారీ చేసిన మరో నివేదిక ఆధారంగా 15–49 సంవత్సరాల వయస్సు గల స్త్రీలలో 64% మంది సన్నిహిత భాగస్వామిని కలిగి ఉన్నవారు భాగస్వామి నుండి ఏదో ఒక రకమైన హింసను అనుభవించారు.<ref>{{cite web |url=http://www.wpro.who.int/topics/gender/solomon_country_case_vaw.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20151014142612/http://www.wpro.who.int/topics/gender/solomon_country_case_vaw.pdf |url-status=dead |archive-date=14 October 2015 |title=WHO Solomon Islands GBV report 2013 }}</ref> 2014 లో సోలమన్ దీవులు అధికారికంగా కుటుంబ రక్షణ చట్టం 2014 ను ప్రారంభించింది. ఇది దేశంలో గృహ హింసను అరికట్టే లక్ష్యంతో ఉంది.<ref>{{cite news |url=http://www.radionz.co.nz/international/programmes/datelinepacific/audio/201796330/solomon-islands-launches-new-domestic-violence-law |title=Solomon Islands launches new domestic violence law |date=8 April 2016 |work=[[Radio New Zealand]] |access-date=28 September 2017 |archive-date=26 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171026062310/http://www.radionz.co.nz/international/programmes/datelinepacific/audio/201796330/solomon-islands-launches-new-domestic-violence-law |url-status=live }}</ref> === సాహిత్యం === సోలమన్ దీవుల రచయితలలో నవలా రచయితలు జాన్ సౌనానా, రెక్స్‌ఫోర్డ్ ఒరోటలోవా, కవి జుల్లీ మాకిని ఉన్నారు. === మాధ్యమం === ==== వార్తాపత్రికలు ==== సోలమన్ స్టార్ అనే ఒక దినపత్రిక; సోలమన్ టైమ్స్ ఆన్‌లైన్ అనే ఒక దినపత్రిక; సోలమన్ వాయిస్, సోలమన్ టైమ్స్ అనే రెండు వారపత్రికలు; అగ్రికల్సా నియస్, సిటిజెన్స్ ప్రెస్ అనే రెండు నెలవారీ పత్రికలు ఉన్నాయి. ==== రేడియో ==== భాషా వ్యత్యాసాలు, నిరక్షరాస్యత,<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/country_profiles/1249307.stm |title=Solomon Islands country profile |work=[[BBC News]] |access-date=9 December 2016 |archive-date=17 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090217021410/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/country_profiles/1249307.stm |url-status=live }}</ref> దేశంలోని కొన్ని ప్రాంతాలలో టెలివిజన్ సిగ్నల్స్ అందుకోవడంలో ఇబ్బంది కారణంగా సోలమన్ దీవులలో రేడియో అత్యంత ప్రభావవంతమైన మీడియాగా ఉంది. సోలమన్ ఐలాండ్స్ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ కార్పొరేషన్ (ఎస్.ఐ.బిసి) ప్రజా రేడియో సేవలను నిర్వహిస్తుంది. వీటిలో జాతీయ స్టేషన్లు రేడియో హ్యాపీ ఐల్స్ 1037 ఆన్ ది డయల్, వాంటోక్ ఎఫ్.ఎమ్ 96.3, ప్రాంతీయ స్టేషన్లు రేడియో హ్యాపీ లగూన్, గతంలో రేడియో టెమోటు ఉన్నాయి. రెండు వాణిజ్య ఎఫ్.ఎమ్ స్టేషన్లు ఉన్నాయి: హోనియారాలో 99.5 వద్ద జెడ్ ఎఫ్.ఎమ్ (కానీ హోనియారా నుండి ఎక్కువ ద్వీపాలలో కూడా అందుతుంది), హోనియారాలో 97.7 వద్ద పి.ఎఒఎ ఎఫ్.ఎమ్ (ఆకిలో 107.5లో కూడా ప్రసారం అవుతుంది), 88.7లో ఒక కమ్యూనిటీ ఎఫ్.ఎమ్ రేడియో స్టేషన్, గోల్డ్ రిడ్జ్ ఎఫ్.ఎమ్. ఉన్నాయి. ==== టెలివిషన్ ==== సోలమన్ దీవులన్నింటినీ ఏ టెలివిజన్ సేవ కవర్ చేయదు. కానీ తొమ్మిది ప్రావిన్సులలోని నాలుగు ప్రావిన్సులలోని ఆరు ప్రధాన కేంద్రాలలో కొంత కవరేజ్ అందుబాటులో ఉంది. ఉపగ్రహ టీవీ స్టేషన్లను స్వీకరించవచ్చు. హోనియారాలో సోలమన్ టెలికామ్ కో. లిమిటెడ్ నిర్వహించే ఉచిత హెచ్.డి డిజిటల్ టీవీ, అనలాగ్ టీవీ, టెలికామ్ టెలివిజన్ లిమిటెడ్ అనే ఆన్‌లైన్ సేవ ఉన్నాయి, ఇది ఎ.బి.సి ఆస్ట్రేలియా, బిబిసి వరల్డ్ న్యూస్‌తో సహా అనేక ప్రాంతీయ, అంతర్జాతీయ టీవీ సేవలను తిరిగి ప్రసారం చేస్తుంది. నివాసితులు ఉపగ్రహ టెలివిజన్‌ను ప్రసారం చేయగల డిజిటల్ చెల్లింపు టీవీ సేవ అయిన ఎస్.ఎ.టి.ఎస్ఒ.ఎల్ కు కూడా సభ్యత్వాన్ని పొందవచ్చు. ==== ఇతరాలు ==== 2022 ప్రారంభంలో సోలమన్ దీవులలో దాదాపు 229,500 మంది ఇంటర్నెట్ వినియోగదారులు ఉన్నారు.<ref>{{Cite web |date=2022-02-16 |title=Digital 2022: The Solomon Islands |url=https://datareportal.com/reports/digital-2022-solomon-islands |access-date=2024-11-22 |website=DataReportal – Global Digital Insights |language=en-GB}}</ref> దీనికి ముందు 2019 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 12 సంవత్సరాలు, అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు గల 225,945 మంది వ్యక్తులు మొబైల్ ఫోన్ కలిగి ఉన్నారు. వీరిలో ఎక్కువ మంది హోనియారా నుండి వచ్చారు.<ref>{{Cite web |date=6 October 2023 |title=Majority of Solomon Islanders use mobile phones for Social Media: 2019 Census report |url=https://statistics.gov.sb/majority-of-solomon-islanders-use-mobile-phones-for-social-media-2019-census-report/ |access-date=2024-11-22 |website=Solomon Islands National Statistics Office}}</ref> === సంగీతం === [[File:Flute de pan MHNT ETH AC NH 31 Savès.jpg|thumb|పాన్ ఫ్లూట్, పంతొమ్మిదవ శతాబ్దం, MHNT]] సోలమన్ దీవులలో సాంప్రదాయ మెలనేసియన్ సంగీతంలో సమూహ, సోలో గానాలు, స్లిట్-డ్రమ్, పాన్‌పైప్ బృందాలు ఉన్నాయి. 1920లలో వెదురు సంగీతం ప్రజాదరణ పొందింది. 1950లలో ఎడ్విన్ నానౌ సిటోరి " వాక్‌అబౌట్ లాంగ్ చైనాటౌన్ " అనే పాటను స్వరపరిచారు. దీనిని ప్రభుత్వం సోలమన్ దీవుల అనధికారిక " జాతీయ గీతం "గా పేర్కొంది.<ref>[http://www.pmc.gov.sb/content/%E2%80%9Cwakabauti-long-chinatown%E2%80%9D-song-composers-storyline "Wakabauti long Chinatown": The song, the composers, the storyline"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110218032153/http://www.pmc.gov.sb/content/%E2%80%9Cwakabauti-long-chinatown%E2%80%9D-song-composers-storyline |date=18 February 2011 }}, Office of the Prime Minister of Solomon Islands</ref> ఆధునిక సోలమన్ ద్వీపవాసుల ప్రసిద్ధ సంగీతంలో వివిధ రకాల రాక్, [[రెగె]] అలాగే ద్వీప సంగీతం ఉన్నాయి. === క్రీడలు === సోలమన్ దీవుల జాతీయఘ్ రగ్బీ యూనియన్ జట్టు 1969 నుండి అంతర్జాతీయ మ్యాచ్‌లు ఆడుతోంది. ఇది 2003 - 2007 రగ్బీ ప్రపంచ కప్‌ల కోసం ఓషియానియా అర్హత టోర్నమెంట్‌లో పాల్గొంది. కానీ రెండు సందర్భాలలోనూ అర్హత సాధించలేదు. సోలమన్ దీవుల జాతీయ ఫుట్‌బాల్ జట్టు ఎఫ్.ఐ.ఎఫ్ఎ లోని ఒ.ఎఫ్.సి సమాఖ్యలో భాగం. 2024లో ఎఫ్.ఐ.ఎఫ్ఎ. ప్రపంచ ర్యాంకింగ్స్‌లో 210 జట్లలో వారు పురుషుల జట్టులో 147వ స్థానంలో, మహిళల జట్టులో 86వ స్థానంలో ఉన్నారు.<ref>{{Cite web |date=24 October 2024 |title=Solomon Islands Football Federation |url=https://inside.fifa.com/about-fifa/associations/SOL |website=Inside FIFA}}</ref> 2006 ప్రపంచ కప్‌కు అర్హత సాధించడానికి ఆస్ట్రేలియాతో జరిగిన మ్యాచ్‌లో న్యూజిలాండ్‌ను ఓడించి ప్లే-ఆఫ్‌కు అర్హత సాధించిన తొలి జట్టుగా ఆ జట్టు నిలిచింది. వారు ఆస్ట్రేలియాలో 7–0తో, స్వదేశంలో 2–1తో ఓడిపోయారు. అసోసియేషన్ ఫుట్‌బాల్‌తో దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంది. 2008 జూన్ 14న, సోలమన్ దీవుల జాతీయ ఫుట్‌సల్ జట్టు కురుకురు, ఫిజీలో జరిగిన ఓషియానియా ఫుట్‌సల్ ఛాంపియన్‌షిప్‌ను గెలుచుకుంది. 2008 ఎఫ్.ఐ.ఎఫ్ఎ ఫుట్‌సల్ ప్రపంచ కప్‌కు అర్హత సాధించింది. ఇది బ్రెజిల్‌లో 2008 సెప్టెంబర్ 30 నుండి అక్టోబర్ 19 వరకు జరిగింది. ఓషియానియా ప్రాంతంలో సోలమన్ దీవులు ఫుట్సల్ డిఫెండింగ్ ఛాంపియన్లు. 2008 - 2009లో, కురుకూరు ఫిజీలో జరిగిన ఓషియానియా ఫుట్సల్ ఛాంపియన్‌షిప్‌ను గెలుచుకుంది. 2009లో వారు ఆతిథ్య దేశం ఫిజీని 8–0తో ఓడించి టైటిల్‌ను కైవసం చేసుకున్నారు. అధికారిక ఫుట్‌సల్ మ్యాచ్‌లో ఇప్పటివరకు నమోదైన అత్యంత వేగవంతమైన గోల్‌గా కురుకూరు ప్రస్తుతం ప్రపంచ రికార్డును కలిగి ఉంది. 2009 జూలై లో న్యూ కాలెడోనియా మీద ఆట ప్రారంభమైన మూడు సెకన్లలోనే గోల్ చేసిన కురుకురు కెప్టెన్ ఎలియట్ రాగోమో దీనిని సెట్ చేశాడు.<ref>[http://solomonstarnews.com/index.php?option=com_content&task=view&id=10142&change=100&changeown=102&Itemid=42 "RAGOMO BEATS WORLD RECORD....to score the fastest futsal goal"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160913100930/http://www.solomonstarnews.com/index.php?option=com_content&task=view&id=10142&change=100&changeown=102&Itemid=42 |date=13 September 2016 }}, ''Solomon Star'', 15 July 2009</ref> 2008లో వారు రష్యా చేతిలో ముప్పై ఒకటికి రెండు గోల్స్ తేడాతో ఓడిపోయారు.<ref>[http://www.solomontimes.com/news.aspx?nwID=2758 "Russia Beats Kurukuru 31–2"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120718054559/http://www.solomontimes.com/news.aspx?nwID=2758 |date=18 July 2012 }}, ''Solomon Times'', 7 October 2008</ref> సోలమన్ దీవుల జాతీయ బీచ్ సాకర్ జట్టు బిలికికి బాయ్స్ ఇప్పటి వరకు మూడు ప్రాంతీయ ఛాంపియన్‌షిప్‌లను గెలుచుకుంది. తద్వారా ప్రతి సందర్భంలోనూ ఎఫ్.ఐ.ఎఫ్ఎ బీచ్ సాకర్ ప్రపంచ కప్‌కు అర్హత సాధించింది. 2010 నాటికి బిలికికి బాయ్స్ ప్రపంచంలో పద్నాలుగో స్థానంలో ఉన్నారు. ఓషియానియా లోని ఇతర జట్టు కంటే పైస్థానంలో ఉన్నారు.<ref>[http://www.solomonstarnews.com/sports/national/2347-bilikiki-ranked-fourteenth-in-the-world "Bilikiki ranked fourteenth in the world"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716103516/http://www.solomonstarnews.com/sports/national/2347-bilikiki-ranked-fourteenth-in-the-world |date=16 July 2011 }}, ''Solomon Star'', 29 January 2010</ref> సోలమన్ దీవులు 2023 పసిఫిక్ క్రీడలకు ఆతిథ్యం ఇచ్చాయి.<ref>{{cite web |url=https://www.sol2023.com.sb/venues/ |title=Venues |website=www.sol2023.com.sb |date=25 October 2022 |publisher=SOL23 |access-date=14 April 2023 |archive-date=17 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117065219/https://www.sol2023.com.sb/venues/ |url-status=live }}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:మెలనేషియా]] 7uzkixxzgwo14sdivswbm4lm1mu535k 0 442005 4956600 4838439 2026-09-12T07:08:56Z స్వరలాసిక 13980 /* క్రైస్తవ కవిత్వం - సంగీతం */ 4956600 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = జోర్డాన్ నది | native_name = | native_name_lang = | name_other = | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = 20100923 mer morte13.JPG | image_size = | image_caption = జోర్డాన్ నది | map = JordanRiver en.svg | map_size = | map_caption = జోర్డాన్ నది జోర్డాన్, పాలస్తీనా వెస్ట్ బ్యాంక్, ఇజ్రాయేల్, దక్షిణ సిరియా మద్య సరిహద్దులను ఏర్పరుస్తూ ప్రవహిస్తుంది. | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 6 <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = దేశం | subdivision_name1 = జోర్డాన్, ఇజ్రాయేల్, సిరియా,ఇజ్రాయేల్ ఆక్రమిత ఫ్రాంతం, పాలస్తీనా భ్హూభాగం వెస్ట్ బ్యాంక్ | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = ప్రాంతం | subdivision_name3 = మద్యప్రాచ్యం,తూర్పు మధ్యదరా లిటోరల్ | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = {{convert|251|km|mi|abbr=on}} | discharge1_location= మృతసముద్రం, జోరడాన్ రిఫ్ట్ వ్యాలి <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = హిస్బాని నదీసంగమం, డాన్ నది | source1_location = సాడె నెహెమియా కిబ్బుత్జ్ (ఉత్తర ఈజ్రాయేల్) | source1_coordinates = {{Coord|33|11|15|N|35|37|10|E|display=title,inline|region:IL_type:river_source:dewiki}} | source1_elevation = {{convert|70|m|abbr=on}} | mouth = మృతసముద్రం | mouth_elevation = {{convert|−416|m|abbr=on}} | basin_size = | tributaries_left = బనియాస్ నది, డాన్ నది, యోర్మక్ నది, జార్క్వా నది. | tributaries_right = హిస్బానీ నది, ఇయ్యాన్ ప్రవాహం | extra = }} '''జోర్డాన్ నది''' దాని మూలం నుండి గలిలయ సముద్రం వరకు ప్రవాహిస్తూ ఉంది ( బెత్సాయిదా లోయ). గలిలయ సముద్రం దక్షిణంగా కిందకు ప్రహించి మృత సముద్రంలో సంగమిస్తుంది. సాంప్రదాయ పరిభాషలో, ఎగువ ప్రవాహం (లేదా దానిలో ఎక్కువ భాగం) సాధారణంగా "హులా లోయ", "ఎగువ జోర్డాన్ లోయ" కు వ్యరేకదిశలో ప్రవహిస్తుంది; నది గుండా వెళ్ళే గలిలయ సముద్రం ఒక ప్రత్యేక సంస్థ, ఈ పదం జోర్డాన్ లోయ దిగువ ప్రవాహం కొరకు కేటాయించబడింది. ఈ నదికి తూర్పుసరిహద్దున జోర్డాన్, ఇజ్రాయెల్ ఆక్రమిత గోలన్ హైట్స్ ఉన్నాయి. పశ్చిమసరిహద్దున ఇజ్రాయెల్, ఇజ్రాయిల్ ఆక్రమిత వెస్ట్ బ్యాంక్ ఉన్నాయి. ఈ నది కారణంగా జోర్డాన్, వెస్ట్ బ్యాంక్ రెండూ తమ పేర్లను సంతరించుకున్నాయి. నదీ ప్రవాహిత ప్రాంతంలో జూడిజం,క్రస్తవ మతాలు ప్రధాన ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉన్నాయి. బైబిల్ ఆధారంగా ఇజ్రాలీలు తమ ప్రామిస్డ్ భూభగంలో ప్రవేశించారు. నజరేయుడైన యేసు ఈ ప్రాంతంలో బాప్టిస్ట్ జాన్ చేత బాప్టిజం పొందాడు.<ref>{{cite web|url=http://www.interfaithsustain.com/an-interfaith-look-at-the-jordan-river/|title=An Interfaith Look at the Jordan River|date=25 July 2013 |access-date=16 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170418195919/http://www.interfaithsustain.com/an-interfaith-look-at-the-jordan-river/|archive-date=18 April 2017}}</ref> == పేరువెనుక చరిత్ర == ఆధునిక భాషలలో నది పేరుతో సంబంధించిన అనేక కథనాలు (ఉదాహరణకు, జోర్డాన్, యార్డెన్, ఉర్దున్న్) ఉన్నాయి. సెమిటిక్ యార్డ్ జాన్ ఫ్లో డౌన్ నుండి వచ్చింది. బహుశా ఈ ప్రాంతంలోని ఇతర నదులైన యయార్కాన్ యయర్మౌక్ వాటిలో కూడా కనిపిస్తుంది లేదా ఇది ఈఈజిప్టు యా ఆర్ (' పెద్ద నది ', నైల్ నది) కు సంబంధించినది కావచ్చు అని భావిస్తున్నారు.<ref name="rahkonen">{{cite journal |last1=Rahkonen |first1=Pauli Ensio Juhani |title="Canaanites" or "Amorites"? A Study on Semitic toponyms of the second millennium BC in the Land of Canaan |journal=Studia Orientalia Electronica |date=11 October 2016 |volume=4 |pages=108–130 |url=https://journal.fi/store/article/view/46542 |language=en |issn=2323-5209 |access-date=25 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180725183831/https://journal.fi/store/article/view/46542 |archive-date=25 July 2018 |url-status=live }}</ref> ఈ కథనం ఆధారంగా "డెన్" అంటె "శక్తివంతమైనది" అని అకాడియన్ పదం డన్నమ్‌ దీనికి మూలం అని భావిస్తున్నారు.<ref>Gelb, I. J. (1973). Glossary of Old Akkadian. University of Chicago Press.</ref> ఈ పదసంబంధిత సంకేతాలు అరామిక్, హీబ్రూ, మండాయిక్, సెమిటిక్ భాషలలో కనిపిస్తాయి.<ref name="etm1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=goq0VWw9rGIC|title=Mercer Dictionary of the Bible|access-date=15 June 2018|year=1990|pages=466–467, 928|first1=Watson E.|last1=Mills|first2=Roger Aubrey|last2=Bullard|publisher=Mercer University Press|isbn=978-0-86554-373-7|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018095243/https://books.google.com/books?id=goq0VWw9rGIC|archive-date=18 October 2017|url-status=live}}</ref> నమోదు చేయబడిన ఈ పేరు మొట్టమొదటిగా అనాస్తాసిలో యర్డాన్ గా నమోదు చేయబడింది. కనిపిస్తుంది ఇది పురాతన ఈజిప్టు పాపిరస్ (బహుశా రెండవ రామెసెస్) కాలం నాటిది.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dGFtAAAAMAAJ|title=Canaanite toponyms in ancient Egyptian documents|access-date=15 June 2018|year=1984|first1=Shmuel|last1=Aḥituv|publisher=Magnes Press|page=123|isbn=978-965-223-565-7|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018095621/https://books.google.com/books/about/Canaanite_toponyms_in_ancient_Egyptian_d.html?id=dGFtAAAAMAAJ|archive-date=18 October 2017|url-status=live}}</ref> ప్రారంభ అరబ్ వృత్తాంతాలు ఈ నదిని అల్-ఉర్దున్ అని సూచించాయి.<ref name="etm2">{{cite book|url=https://archive.org/details/palestineundermo00lest|title=Palestine Under the Moslems: A Description of Syria and the Holy Land from A. D. 650 To 1500|page=[https://archive.org/details/palestineundermo00lest/page/52 52]|publisher=Alexander P. Watt for the Committee of the Palestine Exploration Fund|first=Guy|last=Le Strange|date=1890|access-date=15 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20101005052930/http://www.archive.org/details/palestineundermo00lest|archive-date=2010-10-05|url-status=live}}</ref> మాండయిక్‌లో, నామశాస్త్ర ఈ పదానికి ఆర్ధం యార్దేనా ( క్లాసికల్ మాండయిక్ ). జోర్డాన్ నదిని మాత్రమే కాకుండా, మాండియన్ బాప్టిస్మల్ ఆచారాలకు ( మస్బుటా ) ఉపయోగించగల ప్రవహించే ఇతర జలభాగాలను కూడా సూచిస్తుంది.<ref name="Buckley 2002">{{cite book|last=Buckley|first=Jorunn Jacobsen|title=The Mandaeans: ancient texts and modern people|url=https://archive.org/details/mandaeansancient0000buck|publisher=Oxford University Press|publication-place=New York|year=2002|isbn=978-0-19-515385-9|oclc=65198443}}</ref> క్రూసేడ్స్, అరబిక్ పేరు నహ్ర్ అల్ షరీత్ (అరబిక్ : نهر الشريعة), "నీరు త్రాగుటకు ఉపయోగించే స్థలం" ఈ నదికి ఉపయోగించడం మొదలైంది,<ref name="etm2"/> మధ్యయుగ భౌగోళిక శాస్త్రవేత్తలు అబూ ' ల్-ఫిదా - అల్-దిమాష్కి నమోదు చేసారు.<ref name="etm2"/> ఈ పేరు వివిధ రూపాల్లో అధికంగా చూపబడింది ఈ ప్రాంతం 19 వ శతాబ్దపు ప్రముఖ భౌగోళికపటాలు పటాలలో వర్ణించబడింది ఎడ్వర్డ్ రాబిన్సన్ తన పాలస్తీనాలో బైబిలు పరిశోధనలు.<ref>Robinson, p.[https://archive.org/details/biblicalresearc00smitgoog/page/n279/mode/1up 257]</ref><ref>Palmer, 1881, p. [https://archive.org/stream/surveyofwesternp00conduoft#page/167/mode/1up 167] (= SWP map 9): ''Esh Sheriah'': The watering-place. This is the modern title of Jordan. The root means also to ´flow straight on or through: Palmer, 1881, p. [https://archive.org/stream/surveyofwesternp00conduoft#page/350/mode/1up 350] (= SWP map 18): ''Esh Sheriah'': The watering-place. The Jordan. In literary Arabic it is called ''Urdunna''.</ref> చారిత్రక ఆధారాలలో ఈ ప్రాంతం వ్యత్యాసంగా చూపించినప్పటికీ, కొన్ని ఆధునిక వనరులలో ఇది గలిలయ సముద్రంలోకి ప్రవహించే ముందు ఈ నదికి ఉన్న పేరుగా వర్ణించబడింది.<ref>{{cite book|title=The Development of the Jordan River|url=https://books.google.com/books?id=8_dQAQAAMAAJ|year=1961|publisher=Arab Information Center|page=2|quote=The River is composed of two important sections, the al-Sharea and the Jordan. The al-Sharea River, which is the name of the Jordan before it enters Lake Tiberias, descends from a height of 230 feet above sea level to Tiberias|access-date=2020-03-01|archive-date=2023-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20231114203010/https://books.google.com/books?id=8_dQAQAAMAAJ|url-status=live}}</ref> == భౌగోళికం == === ఆధారాలు === ఉత్తర ఇజ్రాయెల్ లోని కిబుట్జ్ ఎస్ డి ఇ నెహెమియా సమీపంలో ది డాన్, హస్బానీ నదులు కలుస్తాయి. తరు వాత ఇది జోర్డాన్ నదిగా మారింది. లెబనాన్ లోని మౌట్ హెర్మోను పర్వతపాదాల వద్ద హస్బానీ (అరబిక్: హస్బానీ, హిబ్రూ: గాని స్నిర్ లేదా హత్జ్బానీ) అనే ఉత్తర-పశ్చిమ పాదాల నుండి ప్రవహించే సెలయేరు.<ref>{{Cite book |url= https://books.google.com/books?id=rhAzDAAAQBAJ&pg=PT260 |title= Essays in Political Geography |publisher= Routledge |year= 2016 |isbn= 978-1-317-60528-7 |page= 260 |access-date=2019-01-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200102035947/https://books.google.com/books?id=rhAzDAAAQBAJ&pg=PT260 |archive-date= 2020-01-02 |url-status= live}}</ref><ref name="AFIAL2012">{{cite web |author= Mark Zeitoun |author2= Karim Eid-Sabbagh |author3= Muna Dajani |author4= Michael Talhami |title= Hydro-political Baseline of the Upper Jordan River |pages= 19–23, chapter ''Sources of the Jordan'' (2.1) |publisher= Association of the Friends of Ibrahim Abd el Al (AFIAL) with the [[University of East Anglia|UEA]] Water Security Research Centre |location= Beirut |year= 2012 |url= https://www.uea.ac.uk/documents/439774/1029261/UJR+Hydropol+Baseline+-+Main+lo-res+%282012%29.pdf/28ae7dc7-e16f-45a4-95a1-d285edbfc528 |access-date= 18 April 2020 |archive-date= 6 August 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200806222705/https://www.uea.ac.uk/documents/439774/1029261/UJR+Hydropol+Baseline+-+Main+lo-res+%282012%29.pdf/28ae7dc7-e16f-45a4-95a1-d285edbfc528 |url-status= live }}</ref> ఇది ప్రవాహం ద్వారా ప్రతి సంవత్సరం 118 మిలియన్ మీటర్లు3 జలాలను తన అందిస్తుంది.<ref name="rimmer2006" /> ది ఐయోన్ ఐయోన్, (అరబిక్ పేరు: అజున్ ప్రవాహం,<ref name="AFIAL2012" /> కానీ దర్దారా ఎగువ ప్రవాహం బరేఘిత్ పిలువబడుతుండగా మిగిలిన ప్రవాహం బెరెగీత్ అని పిలువబడుతుది) మెర్జ్ అయున్ ప్రాంతం నుండి దక్షిణ లెబనాన్ లో హస్బానీ లోకి పవహిస్తుంది. జోర్డాన్ ఎగువ ప్రవాహం ఉపనదులలో డాన్ (అరబిక్: లెడ్డాన్ లేదా లిడ్డాన్, హీబ్రూ: డాన్) అతిపెద్దది. దీని ప్రవాహ జలాల ప్రమాణం వార్షికంగా సుమారు 240252 మిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్లు.<ref name="AFIAL2012" /><ref name="rimmer2006" /> ది బానియాస్ (అరబిక్: బానియాస్, హీబ్రూ: గాని బానియాస్ లేదా హెర్మోను)<ref name="AFIAL2012" /><ref name="carta">[http://carta-jerusalem.com/biblical-sites/jordan-river/ Jordan River] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806211815/http://carta-jerusalem.com/biblical-sites/jordan-river/|date=2020-08-06}}, Carta Jerusalem, accessed 82020</ref> ఒక సెలయేటి నుండి ఉత్పన్నమయ్యే ఒక జలప్రవాహం . బానియాస్ హెర్మోను పర్వతం పాదాల నుండి ప్రవహిస్తుంది. దీని ప్రవాహ ప్రమాణం వార్షికంగా 106 మిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్లు.<ref name="rimmer2006">{{cite journal |first1= Alon |last1= Rimmer |first21= Yigal |last2= Salingar |title= Modelling precipitation-streamflow processes in karst basin: The case of the Jordan River sources, Israel |journal=[[Journal of Hydrology]] |year= 2006 |volume= 331 |issue= 3–4 |pages= 527–528 |url= http://micro5.mscc.huji.ac.il/~geo/physicalgeo/Alon%20Rimer/Springs%20Model%20JH%20331%203-4.pdf |access-date=20 July 2011 |editor1-first=R. |editor1-last= Krzysztofowicz |publisher=[[Elsevier]] |doi= 10.1016/j.jhydrol.2006.06.003 |bibcode= 2006JHyd..331..524R |quote= Rainfall and snowmelt of Mt. Hermon recharge the main tributaries of the UCJR: (1) Dan (252 x 10⁶ m³ annually); (2) Snir also known as Hatzbani (118 x 10⁶ m³); and (3) Hermon also known as Banias (106 x 10⁶ m³) (Table 2 and Fig. 2). |issn=0022-1694}}{{dead link|date=April 2020}}</ref> ఇది నహల్ సియోన్ లేదా నహల్ అస్సాల్ (హెబ్రీ), వాడి ఎల్-అస్ల్ లేదా అస్సాల్ (అరబిక్) తో పాటు డాన్ లోకి ప్రవహిస్తుంది.<ref name="AFIAL2012" /><ref>Zeitoun, Mark ''et al.'' (2012), p.36</ref> === ఎగువ ప్రవాహం (హులా లోయ) === [[File:Map of The River Jordan. 1871.jpg|thumb|1871 జోర్డాన్ నది మ్యాప్.<ref>{{cite book |last1=Smith |first1=William |last2=Barnum |first2=Samuel Weed |title=A comprehensive dictionary of the Bible |url=https://archive.org/details/comprehensivedic00smit |date=1871 |publisher=D. Appleton and company |location=New York/London |page=[https://archive.org/details/comprehensivedic00smit/page/n510 495]}}</ref> ముఖ్యంగా హులా సరస్సు తరువాత శుద్ధి చేయబడింది%]] జోర్డాన్ నది లేదా జోర్డాన్ నదీ (అరబిక్ భాషలో Nauhr al-Âurdunnnn, Nahr al-Urdunnn) హిబ్రూ భాషలో, నహర్ అల్-షరియత్ (అరబిక్ః نهر الشريعة) అని పిలువబడుతుంది. నహర్ హే యార్డెన్ అనేది లెవాంట్ 251 కిలోమీటర్ల పొడవైన (156&nbsp;mi) ఎండోర్హీక్ నది. ఇది ఉత్తర నుండి దక్షిణ దిశవైపు ప్రవహిస్తుంది గలిలయ సముద్రం మీదుగా ప్రవహిస్తూ మృత సముద్రంలో సంగమిస్తుంది. ఈ నది జోర్డాన్, సిరియా, ఇజ్రాయెల్, పాలస్తీనా భూభాగాల గుండా లేదా గుండా వెళుతుంది. దాని ఎగువ ప్రవాహంలో (హస్బానీ నది, బానియాస్ నది, డాన్ నది, ఇయోన్ వంటి ఉపనదీ ప్రవాహాల ద్వారా పోషించబడుతుంది), నది వేగంగా పడిపోతుంది. 75-kiloమీటరు (246,000 అ.) ఒకప్పుడు పెద్ద, చిత్తడి సరస్సు హులా వరకు ప్రవహిస్తుంది. ఇది కొద్దిగా సముద్ర మట్టంనికి పైన ఉది. ఇప్పుడు చాలా క్షీణించిన సరస్సు నుండి పవహిస్తూ ఇది మరింత నిటారుగా పడిపోతుంది 25 kiloమీటర్లు (82,000 అ.) గలిలయ సముద్రం వరకు, దాని ఉత్తర చివరలో ప్రవేశిస్తుంది. జోర్డాన్ సరస్సు లోపల ఉన్న మట్టిని అదికమైన సారవంతంగా ఆరుస్తుంది. ఈ ప్రవహం సరస్సు దక్షిణ కొన నుండి కొనసాగుతూ డిగానియా ఆనకట్టను చేరుకుంటుంది. ఈ నదీమైదానం గలిలయ ఇజ్రాయెల్ సరిహద్దుల్లోని గలిలీ సముద్రం భాగంలో ఉంది. ఇది ఇది ఇజ్రాయేల్ పశ్చిమ గోలన్ హైట్స్ సరిహద్దును ఏర్పరుస్తుంది. సరస్సుకు దక్షిణంలో ఇది జోర్డాన్ రాజ్యం (తూర్పున), ఇజ్రాయెల్ (పశ్చిమాన) మధ్య సరిహద్దును ఏర్పరుస్తుంది. === దిగువ ప్రవాహం === [[File:The Jordan River loops, aerial view 1938.jpg|thumb|విహంగ వీక్షణం 1938]] గలిలయ సముద్రానికి దక్షిణంగా ఈ నది సముద్ర మట్టానికి దాదాపు 210 మీటర్ల దిగువన ఉంది. చివరి 120-kiloమీటరు-long (75 మై.) విభాగం సాధారణంగా "జోర్డాన్ లోయ" వెంట ప్రవహిస్తుంది. ఇది తక్కువ వాలుగా ప్రవహిస్తూ ఉంటుంది (మొత్తం నీటి మట్టం మరో 210 మీటర్లు). తద్వారా నది సముద్ర మట్టానికి 422 మీటర్ల దిగువన ఉన్న చివరి సరస్సు అయిన డెడ్ సీలోకి ప్రవేశించే ముందు వంపులు తిరుగుతుంది . ఈ నదికి రెండు ప్రధాన ఉపనదులు యార్మౌక్, జర్కా నీరు అందుతాయి. దిగువ నది అతిపెద్ద ఉపనది అయిన యార్ముకు సిరియా, జోర్డాన్ మధ్య సరిహద్దును ఏర్పరుస్తుంది, తరువాత జోర్డాన్, ఇజ్రాయెల్ మధ్య సరిహద్దును ఏర్పరుస్తుంది.<ref name="FAO2009">The [[Food and Agriculture Organization]] (FAO)] of the [[United Nations]], [http://www.fao.org/nr/water/aquastat/basins/jordan/print1.stm ''Jordan Basin''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804052454/http://www.fao.org/nr/water/aquastat/basins/jordan/print1.stm |date=2020-08-04 }}, based on 2009 "Water Report 34", accessed 18 April 2020</ref> <ref name="Gafny">Gafny, S. ''et al.'' (2010), [https://www.researchgate.net/figure/Map-of-the-Lower-Jordan-River-survey-sites-and-reference-sites-Site-1-Gesher-Jisr-Al_fig2_281289496 Map of the Lower Jordan River] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210705141016/https://www.researchgate.net/figure/Map-of-the-Lower-Jordan-River-survey-sites-and-reference-sites-Site-1-Gesher-Jisr-Al_fig2_281289496 |date=2021-07-05 }}, retrieved 14 April 2020</ref> ఈ విభాగంలోని చిన్న ఉపనదులు లేదా "సెలఏర్లు" / "ఏటి ప్రవాహాలు" ఉత్తరం నుండి దక్షిణానికి <ref name=FAO2009/> * తూర్పు నుండి (మొత్తం 6–10) <ref name=FAO2009/> ** వాడి అల్-అరబ్ <ref name=Gafny/> ** వాడి జిక్లాబ్ <ref name=Gafny/> ** వాడి అల్-యాబిస్ <ref name=Gafny/> ** వాడి కఫ్రాంజ <ref name=Gafny/> లేదా కుఫ్రింజా అజ్లౌన్ సమీపంలో ప్రయాణిస్తున్నది ** వాడి రాజీబ్, వాడి జర్కాకు ముందు చివరివాడు <ref name=Gafny/> ** వాడి నిమ్రిన్ <ref name=Gafny/> * పశ్చిమం నుండి ** నహల్ యవ్నీల్ <ref name=Gafny/> ** నహల్ తావోర్ (టాబోర్ స్ట్రీమ్)<ref name=Gafny/> ** నహల్ యిస్సాఖర్ <ref name=Gafny/> ** నహల్ హరోద్ <ref name=Gafny/> ** ఇజ్రాయెల్, వెస్ట్ బ్యాంక్ మధ్య సరిహద్దులో, గిల్బోవా పర్వతం, సమరియా పర్వతాల మధ్య ఉన్న నహల్ బెజెక్ <ref name=Gafny/> ** సమరియా పర్వతాల నుండి వాడి ఎల్ మాలెహ్ <ref name=Gafny/> ** నబ్లస్ ప్రాంతం నుండి వస్తున్న వాడి అల్-ఫార్'ఆ <ref name=Gafny/> ** వాడి ఔజా <ref name=Gafny/> (అరబిక్) లేదా నహల్ యితావ్ (హీబ్రూ) ** యూదయ పర్వతాల నుండి దిగి వచ్చి జెరిఖో గుండా వెళుతున్న వాడి కెల్ట్ <ref name=Gafny/> == చరిత్ర == 19వ శతాబ్దంలో జోర్డాన్ నది, డెడ్ సీలను ప్రధానంగా 1835లో క్రిస్టోఫర్ కాస్టిగాన్, 1847లో థామస్ హోవార్డ్ మోలిన్యూక్స్, 1848లో విలియం ఫ్రాన్సిస్ లించ్, 1869లో జాన్ మాక్‌గ్రెగర్ పడవలలో ప్రయాణిస్తూ అన్వేషించారు.<ref>{{cite web|url=http://www.deadsea.com/history/|title=History of the Dead Sea - Discover the Dead Sea with Us!|date=1 July 2016|access-date=16 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160620102208/http://www.deadsea.com/history/|archive-date=20 June 2016}}</ref> డబల్యూ.ఎఫ్ లించ్ 1849లో రాసిన పుస్తకం 'నేరేటివ్ ఆఫ్ ది యునైటెడ్ స్టేట్స్' ఎక్స్‌పెడిషన్ టు ది రివర్ జోర్డాన్ అండ్ ది డెడ్ సీ' పూర్తి పాఠం ఆన్‌లైన్‌లో అందుబాటులో ఉంది. [[File:Abbud24C.jpg|thumb|right|200px| కరిమెహ్ అబ్బుద్ రాసిన జోర్డాన్ నది యొక్క రంగుల పోస్ట్‌కార్డ్, సుమారు 1925]] 1964లో ఇజ్రాయెల్ గలిలీ సముద్రం నుండి జాతీయ నీటి వాహక నౌకకు నీటిని మళ్లించే పంపింగ్ స్టేషన్‌ను నిర్వహించడం ప్రారంభించింది. అలాగే 1964లో జోర్డాన్ యార్మౌక్ నుండి తూర్పు ఘోర్ కాలువకు నీటిని మళ్లించే ఒక కాలువను నిర్మించింది. యార్మౌక్ జలాలను నిల్వ చేసుకునే జలాశయాలను కూడా సిరియా నిర్మించింది. ఇందువలన జోర్డాన్ నది పర్యావరణ వ్యవస్థకు విస్తృతమైన నష్టం వాటిల్లిందని పర్యావరణవేత్తలు ఇజ్రాయెల్, జోర్డాన్, సిరియాలను నిందించారు.<ref name="Plushnick-Masti">{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/09/10/AR2006091001354.html|title=Raw Sewage Taints Sacred Jordan River|last=Plushnick-Masti|first=Ramil|date=10 September 2006|newspaper=[[The Washington Post]]|access-date=10 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20121111151807/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/09/10/AR2006091001354.html|archive-date=11 November 2012|url-status=live}}</ref> == పర్యావరణం == === జీవావరణ శాస్త్రం === జోర్డాన్ నది పరీవాహక ప్రాంతం ఒక ప్రత్యేకమైన ఇచ్థియోఫౌనాను చేపలు ఉన్నాయి. ఎందుకంటే ఇది ఉత్తర పాలియార్కిటిక్, ఆఫ్రోట్రోపిక్స్, తూర్పు & దక్షిణ ఆసియా, మధ్యధరాతో సహా అనేక విభిన్న జీవభౌగోళిక ప్రాంతాలకు కేంద్ర స్థానంగా పనిచేస్తుంది. స్థానిక చేపలలో జోర్డాన్ బ్రీమ్ ( అచాంతోబ్రామా లిస్నేరి ), జోర్డాన్ హిమ్రి ( కారసోబార్బస్ కానిస్ ), జోర్డాన్ బార్బెల్ ( లూసియోబార్బస్ లాంగిసెప్స్ ), లెవాంటైన్ స్క్రాపర్ ( కాపోటా డమాస్కినా ; అత్యంత సాధారణ స్థానిక చేప), డాగర్రా గర్రాగార్ (పరీవాహక ప్రాంతంలోని అత్యంత సాధారణమైన చేప), గార్రా మస్సస్నేరి వంటి సైప్రినిడ్‌లు ఉన్నాయి. నానా ), పాలస్తీనా లోచ్ ( ఆక్సినోమాచెయిలస్ ఇన్‌సిగ్నిస్ ), ఆఫ్రికన్ షార్ప్‌టూత్ క్యాట్‌ఫిష్ ( క్లారియాస్ గరీపినస్ ) వంటి క్యాట్‌ఫిష్ , బ్లూ టిలాపియా ( ఓరియోక్రోమిస్ ఆరియస్ ), రెడ్‌బెల్లీ టిలాపియా ( కాప్టోడియాన్ జిలిలియోడిలాప్డాన్ ), & ), మంచినీటి బ్లెన్నీ ( సలారియోప్సిస్ ఫ్లూవియాటిలిస్ ) వంటి బ్లీనీలు . జోర్డాన్ బ్రీమ్, జోర్డాన్ బార్బెల్ జోర్డాన్ నది పరీవాహక ప్రాంతానికి చెందినవిగా భావిస్తున్నారు. జోర్డాన్ బేసిన్ ఇప్పుడు విస్తృతంగా వ్యాపించిన అనేక పాలియార్కిటిక్ చేపల సమూహాలకు వైవిధ్యీకరణ కేంద్రంగా కూడా పనిచేసి ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Hamidan |first=Nashat |date=October 2004 |title=The freshwater fish fauna of Jordan |url=https://www.zobodat.at/pdf/DENISIA_0014_0385-0394.pdf |journal=Reise Durch die Natur Jordaniens |volume=17 |pages=385–394}}</ref> బాల్కన్ టెర్రాపిన్ ( మౌరెమిస్ రివులాటా ) ఒక స్థానిక మంచినీటి తాబేలు. ఇది ఈ ప్రాంతంలోని తొలి నియాండర్తల్(తాబేలు) నివాసితులకు ఆహార వనరుగా కూడా భావించబడుతుంది.<ref>{{Cite news |title=On the Banks of the Jordan River, Neanderthals Ate Turtles 60,000 Years Ago |language=en |work=Haaretz |url=https://www.haaretz.com/archaeology/2017-07-25/ty-article-magazine/neanderthals-ate-turtles-60-000-years-ago-in-israel/0000017f-efa2-d497-a1ff-efa2188a0000 |access-date=2023-12-07}}</ref> ఈ ప్రాంతం నుండి అనేక రకాల చేప జాతులు పరిచయం చేయబడ్డాయి. వాటిలో కామన్ కార్ప్ ( సైప్రినస్ కార్పియో ), గ్రాస్ కార్ప్ ( సెటెనోఫారింగోడాన్ ఐడెల్లా ), బ్లాక్ కార్ప్ ( హైపోఫ్తాల్మిచ్థిస్ మోలిట్రిక్స్ ), రెయిన్బో ట్రౌట్ ( ఆంకోర్హైంచస్ మైకిస్ ), నైలు టిలాపియా ( ఓరియోక్రోమిస్ నిలోటికస్ ), సీ ముల్లెట్ ( ముగిల్ సెఫాలస్ ) ఉన్నాయి. ఈ ప్రవేశపెట్టబడిన చేపలలో చాలా వరకు స్థానిక చేపలను వేటాడడం లేదా వాటిని అధిగమించి వాటి సంఖ్యను క్షీణింపజేయడం చేస్తూ అంతరించిపోతున్న జాతులను బెదిరిస్తున్నాయి.<ref name=":0" /> === ప్రవాహం === ఆధునిక కాలంలో 95% వరకు నీటిని మానవ ప్రయోజనాల కోసం మళ్లిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web |title=GNF - Rehabilitation Projekt Jordan River |url=https://www.globalnature.org/34983/Themes-Projects/Living-Lakes-Water/References/Rehabilitation-Jordan/resindex.aspx |access-date=2024-06-03 |website=www.globalnature.org }}{{Dead link|date=మార్చి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ప్రవాహం గత సగటులో 10% కంటే తక్కువగా ఉంది. .<ref>{{Cite web |last=Herman |first=Jonnea |date=2020-12-14 |title=Coping with Water Scarcity in the Jordan River Basin |url=https://tcf.org/content/report/coping-water-scarcity-jordan-river-basin/ |access-date=2024-06-03 |website=The Century Foundation |language=en}}</ref> దీని కారణంగా డెడ్ సీ అధిక బాష్పీభవన రేటు, అలాగే బాష్పీభవన చెరువుల ద్వారా పారిశ్రామికంగా లవణాలను వెలికితీసుకోవడం వల్ల, డెడ్ సీ వేగంగా కుంచించుకుపోతోంది. జోర్డాన్ నది ప్రవాహం రేటు ఒకప్పుడు సంవత్సరానికి 1.3 బిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్లు ఉండేది; 2010 నాటికి సంవత్సరానికి కేవలం 20 నుండి 30 మిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్లు మాత్రమే డెడ్ సీలోకి ప్రవహిస్తుంది.<ref name="dry">{{cite web |url= http://www.physorg.com/news192044027.html |title= Jordan River could die by 2011: report |access-date= 16 January 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110926205304/http://www.physorg.com/news192044027.html |archive-date= 26 September 2011 |url-status= live }}</ref> === కాలుష్యం === దిగువ జోర్డాన్ ఉత్తరాన ఉన్న ఒక చిన్న విభాగం మొదటి ca. 3-కిలో మీటరు (9,800 అ.) గలిలీ సముద్రం దిగువన బాప్టిజం, స్థానిక పర్యాటకం కోసం సహజంగా ఉంచబడింది. 100 కిలోమీటర్ల దిగువన ఉన్న ప్రాంతం - యార్మౌక్ సంగమం మీద నుండి డెడ్ సీ వరకు వంపుతిరిగిన ప్రవాహం అత్యంత కలుషితమైనదిగా ఉంది. మురుగునీరు, ఉప్పునీరు నదిలోకి ప్రవహించడం వల్ల నది పర్యావరణ వ్యవస్థ దాదాపు నాశనం అయిందని పర్యావరణవేత్తలు అంటున్నారు. పర్యావరణవేత్తల అభిప్రాయం ఆధారంగా జోర్డాన్‌ను రక్షించడానికి దశాబ్దాలు పట్టవచ్చు అని భావిస్తున్నారు.<ref name="Plushnick-Masti" /> 2007లోFoEME జోర్డాన్ నదిని ప్రపంచంలోని 100 అత్యంత అంతరించిపోతున్న పర్యావరణ ప్రదేశాలలో ఒకటిగా పేర్కొంది. ఇజ్రాయెల్, పొరుగు అరబ్ దేశాల మధ్య సహకారం లేకపోవడం దీనికి కారణం.<ref>"Endangered Jordan", ''Dateline World Jewry'', [[World Jewish Congress]], September, 2007</ref> == వంతెనలు (చారిత్రక; ఆధునిక: తెరిచిన - మూసివేసిన)== [[File:RAFTING ON THE JORDAN RIVER.jpg|thumb|ఉత్తర గలిలీలోని జోర్డాన్ నదిపై రాఫ్టింగ్]] === రోడ్లు === రెహవం జీవి పేరు మీద ఉన్న రూట్ 90 ఇజ్రాయెల్ ఆక్రమిత వెస్ట్ బ్యాంక్ ఉత్తర, దక్షిణ కొనలను కలుపుతుంది. ఇది జోర్డాన్ నదికి పశ్చిమ వైపున సమాంతరంగా ఉంటుంది. === సరిహద్దు క్రాసింగ్‌లు (ఓపెన్ వంతెనలు)=== ఇజ్రాయెల్, జోర్డాన్ మధ్య వంతెనల మీదుగా నదిని దాటే రెండు సరిహద్దు క్రాసింగ్‌లు ఉన్నాయి. ఉత్తరాన ఉన్న జోర్డాన్ రివర్ క్రాసింగ్ లేదా షేక్ హుస్సేన్ వంతెన బీట్ షీయాన్ సమీపంలో ఉంది; దక్షిణాన ఉన్న అలెన్‌బై వంతెన (కింగ్ హుస్సేన్ వంతెన కూడా) జెరిఖో సమీపంలో ఉంది. === వంతెనలు (చారిత్రక; ఆధునిక: తెరిచిన, మూసివేసిన)=== * ఉత్తరం నుండి దక్షిణం: ** డాటర్స్ ఆఫ్ జాకబ్ బ్రిడ్జ్ ( హీబ్రూ : గెషర్ బ్నాట్ యాకోవ్, "డాటర్స్ ఆఫ్ జాకబ్ బ్రిడ్జ్") ఇజ్రాయెల్‌లో అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది. ** గలిలీ సముద్రం ఉత్తర చివరన ఉన్న అరిక్ వంతెన ; మధ్య గోలన్ హైట్స్‌కు ప్రాప్యతను అనుమతిస్తుంది, ఇది 1967 - 1973 యుద్ధాలలో కీలకమైనది. ** గతంలో గలిలీ సముద్రంలోకి నది ప్రవేశించే ప్రదేశంలోని అల్-సిన్నాబ్రా ; పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు తవ్విన కొన్ని అవశేషాలు. ** జిస్ర్ ఎల్-మజామి' బీట్ షీ'యాన్/బీసన్‌కు ఉత్తరం; మూసివేయబడింది ** జెరిఖో, బీట్ షీయాన్ మధ్య డామియా లేదా ఆడమ్ వంతెన ; మూసివేయబడింది. ** అలెన్‌బై వంతెనకు దక్షిణంగా ఉన్న కింగ్ అబ్దుల్లా వంతెన ; మూసివేయబడింది. == నీటి వనరుగా ప్రాముఖ్యత == [[File:Jordan River - Dead Sea.png|thumb|మృత సముద్రంలోకి ప్రవహించే జోర్డాన్ నది]] 21వ శతాబ్దం మొదటి దశాబ్దం వరకు, జోర్డాన్ నది జలాలు ఇజ్రాయెల్‌కు అతిపెద్ద నీటి వనరుగా ఉండేవి; ఇటీవల మధ్యధరా సముద్రం నుండి లవణరహిత సముద్రపు నీరు ఈ పాత్రను చేపట్టింది. 1964లో పూర్తయిన ఇజ్రాయెల్ జాతీయ జలవాహకం నాలుగు దశాబ్దాలకు పైగా గలిలీ సముద్రం నుండి ఇజ్రాయెల్ తీరప్రాంత మైదానానికి నీటిని సరఫరా చేసింది. దీర్ఘకాలిక కరువు కారణంగా ఈ పరిష్కారాన్ని వదిలివేసి డీశాలినేషన్‌కు అనుకూలంగా మార్చారు. జోర్డాన్ 50,000,000 ఘనపు మీటరుs (1.8×109 ఘ.అ.) అందుకుంటుంది. లో ఇజ్రాయెల్‌తో కుదిరిన శాంతి ఒప్పందం ద్వారా నది నీరు నియంత్రించబడుతుంది.<ref>{{cite journal|last=Susskind|first=Lawrence|author2=Shafiqul Islam|title=Water Diplomacy: Creating Value and Building Trust in Transboundary Water Negotiations|journal=Science & Diplomacy|year=2012|volume=1|issue=3|url=http://www.sciencediplomacy.org/perspective/2012/water-diplomacy|access-date=2015-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20151129073114/http://www.sciencediplomacy.org/perspective/2012/water-diplomacy|archive-date=2015-11-29}}</ref> గతంలో జోర్డాన్‌లోని ప్రధాన నీటి వనరులలో ఒకటి జోర్డాన్ నది. దీని ప్రవాహం సంవత్సరానికి 1.3 బిలియన్ మీ 3 (బి.సి.ఎమ్/వార్షికంగా). అయితే 1953లో ఇజ్రాయెల్ జాతీయ జల వాహక నౌకను నిర్మించి గలిలీ సముద్రం నుండి నీటిని ఇజ్రాయెల్ తీర మైదానాలు, దక్షిణ ఎడారికి మళ్లించిన తర్వాత దిగువ జోర్డాన్ నది ప్రవాహం గణనీయంగా తగ్గింది. 1994 శాంతి ఒప్పందంలో భాగంగా గలిలయ సముద్రం నుండి ఇజ్రాయెల్ అందించే 50 ఎం.సి.ఎమ్/వార్షికంగా ఈ నష్టాన్ని భర్తీ చేయడానికి ఉద్దేశించబడింది. 2010 అధ్యయనంలో దిగువ జోర్డాన్ నది దాని చారిత్రక ప్రవాహంలో 2% కి తగ్గిందని తేలింది.<ref>{{cite web |last1= Gafny |first1= Sarig |last2= Talozi |first2= Samer |last3= Al Sheikh |first3= Banan |last4= Ya'ari |first4= Elizabeth |title= Towards a Living Jordan River: An Environmental Flows Report on the Rehabilitation of the Lower Jordan River |url= http://ecopeaceme.org/uploads/publications_publ117_1.pdf |publisher= EcoPeace / Friends of the Earth Middle East (FoEME) |website= ecopeaceme.org |date= May 2010 |access-date= 2018-12-20 |archive-url= https://web.archive.org/web/20181220230732/http://ecopeaceme.org/uploads/publications_publ117_1.pdf |archive-date= 2018-12-20 }}</ref> ఇజ్రాయెల్, వెస్ట్ బ్యాంక్‌లో వ్యవసాయ ఎరువులు, శుద్ధి చేయని మురుగునీటి నుండి అధిక స్థాయిలో లవణీయత, కాలుష్యం కారణంగా నీటి నాణ్యత కూడా బాగా క్షీణించింది.<ref>{{cite web|title=Surface and Groundwater of Jordan|url=https://water.fanack.com/jordan/water-resources/surface-and-groundwater/|website=Fanack Water|publisher=Fanack Water of the Middle East and North Africa|access-date=2018-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311210155/https://water.fanack.com/jordan/water-resources/surface-and-groundwater/|archive-date=2018-03-11}}</ref> జోర్డాన్ నది జలాల గురించి వివాదం ఆరు రోజుల యుద్ధానికి కారణంగా మారింది. 1965 నుండి లెబనాన్, జోర్డాన్ సహకారంతో సిరియా దాని ప్రధాన జలాలలో కొంత భాగాన్ని మళ్లించడానికి ప్రయత్నించింది.<ref name=mehr>Mehr, Farhang, "The politics of water," in Antonino Zichichi, Richard C. Ragaini, eds., ''International Seminar on Nuclear War and Planetary Emergencies'', 30th session, Erice, Italy, 18–26 August 2003, Ettore Majorana International Centre for Scientific Culture, World Scientific Publishing Co. Pie. Ltd., 2004, p. 258, 259</ref> మళ్లింపు పనులు ఇజ్రాయెల్ క్యారియర్‌కు నీటి లభ్యతను దాదాపు 35% తగ్గించి ఇజ్రాయెల్ మొత్తం నీటి సరఫరాను దాదాపు 11% తగ్గించి ఉండేవి.<ref>{{cite web |publisher=Murakami |year=1995 |url=http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80858e/80858E0m.htm |title=Appendix C: Historical review of the political riparian issues in the development of the Jordan River and basin management |access-date=2011-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101202062900/http://unu.edu/unupress/unupbooks/80858e/80858E0m.htm |archive-date=2010-12-02 |url-status=live }}</ref> == మతపరమైన ప్రాముఖ్యత == === హిబ్రూ బైబిల్ === [[File:Schnorr von Carolsfeld Bibel in Bildern 1860 067.png|thumb|బిల్డర్న్‌లోని డై బిబెల్ నుండి జోర్డాన్ దాటడం]] హీబ్రూ బైబిల్లో జోర్డాన్‌ను సారవంతమైన మైదానం ("కిక్కర్ హ-యార్డెన్") ఒక పెద్ద వనరుగా సూచిస్తారు. దీనిని "యెహోవా తోట" లాగా నీరు అందిస్తుందని చెబుతారు ( ఆదికాండము 13:10 ). బైబిల్లో జోర్డాన్ గురించి సాధారణ వర్ణన లేదు; దానికి చెదురుమదురుగా నిరవధికంగా సూచనలు మాత్రమే ఇవ్వబడ్డాయి. యాకోబు హారాను నుండి తిరిగి వస్తుండగా జోర్డాన్ నదిని దాని ఉపనది అయిన జబ్బోకు (ఆధునిక జర్కా నది)ను దాటాడు ( నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము., 32:23–24 ). తూర్పున స్థిరపడిన "రెండు తెగలు, అర్ధ తెగను" ( సంఖ్యాకాండము 34:15 ), పశ్చిమాన స్థిరపడిన "తొమ్మిది తెగలు, మనష్షే అర్ధ తెగ " ( నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము., పాసిమ్) మధ్య సరిహద్దు రేఖగా జోర్డాన్ నది గుర్తించబడింది. యెరికోకు ఎదురుగా దీనిని "యెరికో యొర్దాను" అని పిలుస్తారు ( నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము. ; 35:1 ). జోర్డాన్ నదికి అనేక రేవులు ఉన్నాయి, వాటిలో ఒకటి యెఫ్తా చేత అనేక మంది ఎఫ్రాయిమీయులు చంపబడిన ప్రదేశంగా ప్రసిద్ధి చెందింది ( న్యాయాధిపతులు 12:5–6 ). ఇవి బేత్-బారా దగ్గర ఉన్నట్లు ప్రస్తావించబడిన అదే రేవులే అని అనిపిస్తుంది. అక్కడ గిద్యోను మిద్యానీయుల కోసం పొంచి ఉన్నాడు ( నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము. ). సుక్కోతు, జర్తాను మధ్య ఉన్న యొర్దాను మైదానంలో, సొలొమోను తన కాంస్య స్తంభాలను కలిగి ఉన్న బంకమట్టి నేల ఉంది ( 1 రాజులు 7:46 ). నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము. జోర్డాన్ లోయ ఒక అటవీ ప్రాంతంగా చిత్రీకరించబడింది. బైబిల్ వ్యాఖ్యాత ఆల్బర్ట్ బార్న్స్ "పాలస్తీనాలోని చాలా ప్రాంతాలలో చెట్లు చాలా అరుదుగా ఉండేవి. కానీ జోర్డాన్ లోయలో పుష్కలంగా ఉండేవి" అని సూచిస్తున్నారు.<ref>[http://biblehub.com/commentaries/barnes/2_kings/6.htm Barnes' Notes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180106204816/http://biblehub.com/commentaries/barnes/2_kings/6.htm |date=2018-01-06 }} on 2 Kings 6, accessed 26 December 2017</ref> బైబిల్ చరిత్రలో జోర్డాన్ అనేక అద్భుతాలకు వేదికగా కనిపిస్తుంది. మొదటిది జెరిఖో సమీపంలోని జోర్డాన్‌ను జొషుయా ఆధ్వర్యంలో ఇశ్రాయేలీయులు దాటినప్పుడు జరిగింది ( జొషుయా 3:15-17 ). తరువాత రెండు తెగలు, జోర్డాన్ తూర్పున స్థిరపడిన అర్ధ తెగ వారు తమకు, ఇతర తెగలు మధ్య "సాక్షిగా" దాని ఒడ్డున ఒక పెద్ద బలిపీఠాన్ని నిర్మించారు ( నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము., 22:26, ఇతర వరుస). ఏలీయా, ఎలీషా ఆరిన నేల మీద యొర్దాను దాటారు ( నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము., 2:14 ). ఎలీషా యొర్దాను వద్ద రెండు అద్భుతాలు చేసాడు: నయమాను కుష్టు వ్యాధిని దాని నీటిలో స్నానం చేయించి స్వస్థపరిచాడు ( నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము. ). "ప్రవక్తల కుమారులలో" ఒకరు పోగొట్టుకున్న గొడ్డలి తలని నీటిలోకి విసిరి తేలేలా చేశాడు ( నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము. ). === కొత్త నిబంధన === [[File:Jordanian Christian women visiting Al-Maghtas, Jordan River, 1913 (cropped) (cropped).jpg|thumb|right| అల్-మగ్తాస్‌కు తీర్థయాత్రలో ఉన్న క్రైస్తవ మహిళలు (1913)]] [[File:Bethany (5).JPG|250px|right|thumb| జోర్డాన్ నదికి జోర్డాన్ వైపున ఉన్న అల్-మాఘ్తాస్ శిథిలాలు యేసు బాప్టిజం, బాప్టిస్ట్ యోహాను పరిచర్యకు సంబంధించిన ప్రదేశంగా భావిస్తున్నారు]] బాప్తిస్మమిచ్చు యోహాను యొర్దాను నదిలో పశ్చాత్తాపం కోసం <ref>Cf. {{bibleverse||Acts|19:4|KJV}}</ref> బాప్తిస్మం ఇచ్చాడని కొత్త నిబంధన చెబుతుంది ( మత్తయి 3:5 - 6 ; మార్కు 1:5 ; లూకా 3:3 ; యోహాను 1:28 ). ఈ బాప్టిజం చర్యలు బేతబారాలో జరిగినట్లు కూడా నివేదించబడ్డాయి ( నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము. ). యేసు అక్కడ అతనిచేత బాప్తిస్మం పొందటానికి వచ్చాడు ( మత్తయి 3:13 ; నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము. ; నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము., 4:1 ). యేసును దేవుని కుమారుడు, దేవుని గొర్రెపిల్లగా బాప్తిస్మమిచ్చు యోహాను నమోదు చేసిన ప్రదేశం కూడా జోర్డాన్‌లోనే ( నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము. ) ఉంది. యోర్దాను నదికి పేరు పెట్టే మెస్సీయ గురించి యెషయా ప్రవచనం ( నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము. ) నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము.లో నివేదించబడింది. యేసు తన పరిచర్య సమయంలో జోర్డాన్ నదిని దాటడం గురించి ( నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము. ; నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము. ), ఆయన బోధను వినడానికి, వారి వ్యాధుల నుండి స్వస్థత పొందడానికి విశ్వాసులు జోర్డాన్ నదిని దాటడం గురించి కొత్త నిబంధన అనేకసార్లు మాట్లాడుతుంది ( నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము. ; నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము. ). అతని శత్రువులు ఆయనను పట్టుకోవడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు యోహాను మొదట బాప్తిస్మం ఇచ్చిన ప్రదేశంలో యేసు నది వద్ద ఆశ్రయం పొందాడు ( నూతన ప్రపంచ బైబిల్ అనువాదము. ). తూర్పు వైపున ఉన్న అల్-మఘ్తాస్ అనే ప్రదేశం చాలా కాలంగా యేసు బాప్టిజం పొందిన ప్రదేశం తీర్థయాత్ర స్థలంగా పరిగణించబడుతుందని మేధావులు నిర్ధారించారు. దీని ఫలితంగా 2015లో అల్-మఘ్తాస్‌ను యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా ఎంపిక చేశారు.<ref>{{cite web |url= https://whc.unesco.org/en/list/1446 |title= Baptism Site "Bethany Beyond the Jordan" (Al-Maghtas) |author= UNESCO World Heritage Centre |access-date= 16 January 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170119092144/http://whc.unesco.org/en/list/1446 |archive-date= 19 January 2017 |url-status= live }}</ref> === సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యత === ==== సింబాలిజం ==== యూదు సంప్రదాయం ప్రకారం ఇశ్రాయేలీయులు ఈజిప్టు బానిసత్వం నుండి వాగ్దాన దేశంలో స్వేచ్ఛకు కష్టతరమైన, ప్రమాదకరమైన ప్రయాణాన్ని చేసారు కాబట్టి జోర్డాన్ నది స్వేచ్ఛను సూచిస్తుంది. అసలు క్రాసింగ్ అనేది ప్రయాణం చివరి దశ ఇక్కడకు చేరడంతో ప్రయాణం పూర్తవుతుంది. అనేక ఇతర సూచనలలో, జోర్డాన్ నదికి ఓల్డ్ మ్యాన్ రివర్ అనే వచనంలో ఈ అర్థం ఇవ్వబడింది: "మిసిసిపీ నుండి నన్ను 'వెళ్లనివ్వండి / తెల్ల మనిషి యజమాని నుండి నన్ను వెళ్లనివ్వండి / జోర్డాన్ నది అని పిలువబడే ఆ ప్రవాహాన్ని నాకు చూపించు / అదే నేను దాటాలని కోరుకునే పాత ప్రవాహము". ==== రాయల్స్ నామకరణం ==== యేసు బాప్టిజం కారణంగా వేల్స్ యువరాజు జార్జ్, బల్గేరియాకు చెందిన సిమియన్ <ref>Kate Connolly, [https://www.theguardian.com/world/2001/jun/20/worlddispatch.kateconnolly "Once upon a time in Bulgaria"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150723170840/http://www.theguardian.com/world/2001/jun/20/worlddispatch.kateconnolly |date=2015-07-23 }}, ''The Guardian'', 20 June 2001.</ref> , జేమ్స్ ఓగిల్వీ వంటి అనేక క్రైస్తవ రాజ గృహాలలో వారసులు, యువరాజుల నామకరణం కోసం జోర్డాన్ నీటిని ఉపయోగిస్తారు.<ref>{{cite magazine |title= Baptized |url= http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,871108-1,00.html |quote= water from the River Jordan was sent for the occasion; |magazine= [[Time (magazine)|Time]] |date= May 22, 1964 |access-date= 2008-03-11 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090902080032/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,871108-1,00.html |archive-date= September 2, 2009 }}</ref> అంతకుముందు 1717 మే 15న చక్రవర్తి మరియా థెరిసాకు వియన్నాలో పదకొండవ పోప్ క్లెమెంట్ ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న పాపల్ నుంటియస్ జార్జియో స్పినోలా, జోర్డాన్ నది నుండి కొన్ని చుక్కలు కలిగిన బాప్టిస్మల్ నీటితో బాప్టిజం ఇచ్చారు. ==== క్రైస్తవ కవిత్వం - సంగీతం ==== జోర్డాన్ నది జానపద, సువార్త, ఆధ్యాత్మిక సంగీతంలో, కవితా, సాహిత్య రచనలలో తరచుగా చిహ్నంగా ఉంటుంది. యేసు బాప్టిజం గురించి సంస్కర్త మార్టిన్ లూథర్ రాసిన ఒక కీర్తనలో ప్రస్తావించబడింది, " క్రీస్ట్ అంస్ర్ హెర్ జం జోర్డాన్ కాం " (1541), జోహన్ సెబాస్టియన్ బాచ్,ద్వారా కాంటాటా కోసం బేస్ (1724). జోర్డాన్ నది ప్రధానంగా దాని గొప్ప ఆధ్యాత్మిక ప్రాముఖ్యత కారణంగా లెక్కలేనన్ని పాటలు, శ్లోకాలు, కథలకు ప్రేరణనిచ్చింది, వీటిలో సాంప్రదాయ ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ ఆధ్యాత్మిక/జానపద పాటలు " మైఖేల్ రో ది బోట్ ఆషోర్ ", " డీప్ రివర్ ", " రోల్, జోర్డాన్, రోల్ " ఉన్నాయి. ఇది " ఈవ్ ఆఫ్ డిస్ట్రక్షన్ ", " విల్ యు బి దేర్ ", " ది వేఫేరింగ్ స్ట్రేంజర్ ", మ్యూజికల్ షో బోట్ లోని " ఓల్' మాన్ రివర్ " పాటలలో ప్రస్తావించబడింది. జూన్ గ్రామీ అవార్డు గెలుచుకున్న స్టూడియో ఆల్బమ్ ప్రెస్ ఆన్‌లో జానీ క్యాష్, జూన్ కార్టర్ క్యాష్ రాసిన "ది ఫార్ సైడ్ బ్యాంక్స్ ఆఫ్ జోర్డాన్" జోర్డాన్ నదితో పాటు ప్రామిస్డ్ ల్యాండ్ గురించి కూడా ప్రస్తావించింది. జోర్డాన్ నది రూట్స్ [[రెగె]] కళాకారుడు బర్నింగ్ స్పియర్ అదే పేరుతో పాడిన పాటకు ఇతివృత్తం.<ref>{{cite web |url= http://www.jah-lyrics.com/index.php?songid=1135 |title= Jah Lyrics: Burning Spear - Jordan River Lyrics |access-date= 16 January 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150319044550/http://jah-lyrics.com/index.php?songid=1135 |archive-date= 19 March 2015 }}</ref> బెలారసియన్ బ్యాండ్ స్పాసేనీ తన మొత్తం ఆల్బమ్ " క్రాసింగ్ ది జోర్డాన్ " ను ఈ అంశానికి అంకితం చేసింది.<ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/culture/53634.html|title=Интервью с солистом группы "Spasenie" Игорем Мухой накануне концерта 1 июня в клубе "Реактор"|trans-title=Interview with the lead singer of Spasenie Igor Mukha on the eve of the concert at the club "Reactor" on June 1|last=Зробок|first=Ольга|date=2005-05-26|publisher=[[TUT.BY]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190830072634/https://news.tut.by/culture/53634.html|archive-date=2019-08-30|access-date=2019-08-30}}</ref> == మూలాలు == qmbwrnzb66ztk6hgiblula7yvw75kw2 0 445266 4956577 4593427 2026-09-12T06:41:15Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:14వ కర్ణాటక శాసనసభ]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:కర్ణాటక 14వ శాసనసభ]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956577 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislative term |name = 14వ కర్ణాటక శాసనసభ |image = Seal_of_Karnataka.png |body = [[కర్ణాటక శాసనసభ]] |before = [[కర్ణాటక 13వ శాసనసభ]] |after = [[కర్ణాటక 15వ శాసనసభ]] |state=[[కర్ణాటక]] |country=[[భారతదేశం]] |election=[[2013 కర్ణాటక శాసనసభ ఎన్నికలు]] |term=5 సంవత్సరాలు |website={{url|https://www.kla.kar.nic.in/assembly/assembly.htm|Karnataka Legislative Assembly}} |meeting_place = {{Bulleted list|[[విధాన సౌధ|విధాన సౌధ, బెంగళూరు]] |[[సువర్ణ విధాన సౌధ|సువర్ణ విధాన సౌధ, బెలగావి]] (శీతాకాల సమావేశాలు)}} |term_start=2013 |term_end=2018 |membership1=224}} 14వ కర్ణాటక శాసనసభ మొత్తం 224 స్థానాలకు 2013 శాసనసభ ఎన్నికల తరువాత ఏర్పడింది. ఎన్నికలు మే 8న నిర్వహించబడ్డాయి. ఫలితాలు మే 11న ప్రకటించబడ్డాయి.<ref name="eci">{{Cite web|title=Karnataka 2013 – Karnataka – Election Commission of India|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3784-karnataka-2013/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022140739/https://eci.gov.in/files/file/3784-karnataka-2013/|archive-date=22 October 2019|access-date=13 February 2020}}</ref> == సభ్యులు == {| class="wikitable sortable" |+ఫలితాలు ! colspan="2" | నియోజకవర్గం ! colspan="3" |విజేత<ref name="ECresults">{{Cite web|title=Assembly Elections May 2013 Results : Constituency wise Result Status|url=http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS10151.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130607073758/http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS10151.htm|archive-date=7 June 2013|access-date=10 May 2013|work=Election Commission of India}}</ref> ! colspan="3" |రన్నర్ అప్ ! rowspan="2" |మెజారిటీ ! rowspan="2" |మూ ! rowspan="2" |వ్యాఖ్యలు |- !## !పేరు !అభ్యర్థి !పార్టీ !ఓట్లు !అభ్యర్థి !పార్టీ !ఓట్లు |- ! colspan="11" |[[బెల్గాం జిల్లా]] |- |1 |[[నిప్పాణి శాసనసభ నియోజకవర్గం|నిప్పాణి]] |శశికళ అన్నాసాహెబ్ జోల్లె |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |81860 |కాకాసో పాండురంగ పాటిల్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |63198 |18662 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/174.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091212/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/174.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- | rowspan="2" |2 | rowspan="2" |[[చిక్కోడి-సదలగా శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిక్కోడి-సదలగా]] |ప్రకాష్ హుక్కేరి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |102237 |బసవన్నీ సంగప్పగోల్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |25649 |76588 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/8.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031222253/http://www.kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/8.pdf|archive-date=31 October 2017|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |గణేష్ హుక్కేరి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | | | | | |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/88.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821153007/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/88.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |3 |[[అథని శాసనసభ నియోజకవర్గం|అథని]] |లక్ష్మణ్ సావడి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |74299 |మహేష్ కుమతల్లి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |50528 |23771 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/107.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821163435/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/107.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |4 |[[కాగ్వాడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాగ్వాడ్]] |భరంగౌడ అలగౌడ కేజ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |41784 |శ్రీమంత్ పాటిల్ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |38897 |2887 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/60.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152936/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/60.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |5 |[[కుడచి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుడచి]] |పి. రాజీవ్ |బి.ఎస్.ఆర్.సి. |71057 |ఘాటగే శామ భీమ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |24823 |46234 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/162.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091151/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/162.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |6 |[[రాయబాగ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయబాగ్]] |దుర్యోధన్ మహాలింగప్ప ఐహోళే |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |37535 |ప్రదీప్ రాము మాలాగి |ఇండ్ |36706 |829 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/54.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152932/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/54.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |7 |[[హుక్కేరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|హుక్కేరి]] |ఉమేష్ కత్తి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |81810 |రవి బసవరాజ్ కరాలే |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |24484 |57326 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/209.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091311/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/209.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |8 |[[అరభావి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరభావి]] |బాలచంద్ర జార్కిహోళి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |99283 |ఉతగి రామప్ప కారెప్ప |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |24062 |75221 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/62.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821153015/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/62.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |9 |[[గోకాక్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గోకాక్]] |రమేష్ జార్కిహోళి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |79175 |అశోక్ నింగయ్య పూజారి |జెడిఎస్ |51170 |28005 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/153.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091214/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/153.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |10 |[[యెమకనమర్డి శాసనసభ నియోజకవర్గం|యెమకనమర్డి]] |సతీష్ జార్కిహోళి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |70726 |అస్తగి మారుతి మల్లప్ప |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |46376 |24350 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/22.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031222007/http://www.kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/22.pdf|archive-date=31 October 2017|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |11 |[[బెల్గాం ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|బెల్గాం ఉత్తర]] |ఫైరోజ్ నూరుద్దీన్ సైత్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |45125 |రేణు సుహాస్ కిల్లేకర్ |ఇండ్ |26915 |18210 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/79.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152929/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/79.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |12 |[[బెల్గాం దక్షిణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బెల్గాం దక్షిణ]] |శంభాజీ పాటిల్ |ఇండ్ |54426 |అభయ్ పాటిల్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |48116 |6310 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/187.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091159/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/187.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |13 |[[బెల్గాం రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బెల్గాం రూరల్]] |సంజయ్ పాటిల్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |38322 |కినేకర్ మనోహర్ కల్లప్ప |ఇండ్ |36987 |1335 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/188.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091207/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/188.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |14 |[[ఖానాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (కర్ణాటక)|ఖానాపూర్]] |అరవింద్ చంద్రకాంత్ పాటిల్ |ఇండ్ |37055 |రఫీక్ ఖతల్సాబ్ ఖానాపురి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |20903 |16152 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/47.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821153010/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/47.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |15 |[[కిత్తూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కిత్తూరు]] |ఇనామ్దార్ దానప్పగౌడ బసనగౌడ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |53924 |మారిహల్ సురేష్ శివరుద్రప్ప |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |35634 |18290 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/92.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152956/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/92.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |16 |[[బైల్‌హోంగల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బైల్‌హోంగల్]] |విశ్వనాథ్ పాటిల్ |కెజెపి |40709 |జగదీష్ మెట్గుడ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |37088 |3621 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/219.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091230/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/219.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |17 |[[సౌందట్టి ఎల్లమ్మ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సౌందట్టి ఎల్లమ్మ]] |విశ్వనాథ్ మామణి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |46434 |రవీంద్ర భూపాలప్ప యలిగర్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |30392 |16042 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/51.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152934/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/51.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |18 |[[రామదుర్గ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రామదుర్గ్]] |అశోక్ పట్టన్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |42310 |మహదేవప్ప శివలింగప్ప యాదవ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |37326 |4984 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/4.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031222037/http://www.kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/4.pdf|archive-date=31 October 2017|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- ! colspan="11" |బాగల్‌కోట్ జిల్లా |- |19 |[[ముధోల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (కర్ణాటక)|ముధోల్]] |గోవింద్ కర్జోల్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |64727 |రామప్ప తిమ్మాపూర్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |59549 |5178 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/86.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152959/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/86.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |20 |[[తెరాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తెరాల్]] |ఉమాశ్రీ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |70189 |సిద్ధు సావడి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |67590 |2599 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/34.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152950/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/34.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |21 |[[జమఖండి శాసనసభ నియోజకవర్గం|జమఖండి]] |సిద్దు న్యామగౌడ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |49145 |జగదీష్ గూడగుంటి |ఇండ్ |27993 |21152 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/191.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091307/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/191.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |22 |[[బిల్గి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బిల్గి]] |జె.టి. పాటిల్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |66655 |మురుగేష్ నిరాని |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |55417 |11238 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/137.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091217/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/137.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |23 |[[బాదామి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బాదామి]] |బిబి చిమ్మనకట్టి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |57446 |మహంతేష్ గురుపాదప్ప మమదాపూర్ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |42333 |15113 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/68.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152953/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/68.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |24 |[[బాగల్‌కోట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బాగల్‌కోట్]] |హుల్లప్ప యమనప్ప మేటి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |68216 |వీరభద్రయ్య చరంతిమఠం |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |65316 |2900 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/125.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091151/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/125.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |25 |[[హంగుండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హంగుండ్]] |విజయానంద్ కాశప్పనవర్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |72720 |దొడ్డనగౌడ పాటిల్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |56923 |15797 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/97.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821163445/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/97.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- ! colspan="11" |విజయపుర జిల్లా |- |26 |[[ముద్దేబిహాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముద్దేబిహాల్]] |సి.ఎస్. నాదగౌడ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |34747 |విమలాబాయి జగదేవరావు దేశ్‌ముఖ్ |కెజెపి |22545 |12202 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/42.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152922/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/42.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |27 |[[దేవర్ హిప్పర్గి శాసనసభ నియోజకవర్గం|దేవర్ హిప్పర్గి]] |ఎ.ఎస్. పాటిల్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |36231 |సోమనగౌడ. బి. పాటిల్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |28135 |8096 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/138.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091206/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/138.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |28 |[[బసవన బాగేవాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బసవన బాగేవాడి]] |శివానంద్ పాటిల్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |బెల్లుబ్బి సంగప్ప కల్లప్ప |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |36653 |19676 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/178.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091222/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/178.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |29 |[[బబలేశ్వర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బబలేశ్వర్]] |ఎం.బి. పాటిల్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |62061 |విజుగౌడ పాటిల్ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |57706 |4355 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/21.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821153012/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/21.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |30 |[[బీజాపూర్ సిటీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బీజాపూర్ సిటీ]] |మక్బుల్ ఎస్ బగవాన్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |48615 |బసంగౌడ పాటిల్ యత్నాల్ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |39235 |9380 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/109.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821163450/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/109.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |31 |[[నాగ్థాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగతన్]] |రాజు అలగుర్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |45570 |దేవానంద్ ఫుల్సింగ్ చవాన్ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |44903 |667 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/53.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821153010/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/53.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |32 |[[ఇండి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇండి]] |వై.వి. పాటిల్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |58562 |రవికాంత్ శంక్రప్ప పాటిల్ |కెజెపి |25260 |33302 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/224.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091149/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/224.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |33 |[[సిందగి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సిందగి]] |రమేష్ భూసనూర్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |37834 |మల్లప్ప మనగులి |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |37082 |752 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/66.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152955/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/66.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- ! colspan="11" |[[గుల్బర్గా జిల్లా|కలబురగి జిల్లా]] |- |34 |[[అఫ్జల్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అఫ్జల్‌పూర్]] |మాలికయ్య గుత్తేదార్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |38093 |మై పాటిల్ |కెజెపి |32855 |5238 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/122.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091200/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/122.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |35 |[[జేవర్గి శాసనసభ నియోజకవర్గం|జేవర్గి]] |అజయ్ సింగ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |67038 |దొడ్డప్పగౌడ ఎస్.పాటిల్ నరిబోల |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |30338 |36700 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/38.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152927/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/38.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- ! colspan="11" |[[యాద్గిరి జిల్లా|యాద్గిర్ జిల్లా]] |- |36 |[[షోరాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షోరాపూర్]] |రాజా వెంకటప్ప నాయక్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |65033 |నరసింహ నాయక్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |60958 |4075 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/161.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091224/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/161.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |37 |[[షాహాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (కర్ణాటక)|షాహాపూర్]] |గురు పాటిల్ సిర్వాల్ |కెజెపి |54924 |శరణబసప్ప దర్శనపూర్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |49128 |5796 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/80.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152929/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/80.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |38 |[[యాద్గిర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|యాద్గిర్]] |ఎబి మాలకరెడ్డి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |40434 |వీర బస్వంత్ రెడ్డి ముద్నాల్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |31330 |9104 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/121.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091216/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/121.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |39 |[[గుర్మిత్కల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గుర్మిత్కల్]] |బాబూరావు చించన్సూర్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |36051 |నాగనగౌడ కండుకర్ |జెడిఎస్ |34401 |1650 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/24.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152953/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/24.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- ! colspan="11" |కలబురగి జిల్లా |- |40 |[[చిత్తాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిట్టాపూర్]] |ప్రియాంక్ ఎం. ఖర్గే |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |69379 |వాల్మీకి నాయక్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |38188 |31191 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/148.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091206/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/148.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |41 |[[సేడం శాసనసభ నియోజకవర్గం|సేడం]] |శరణ్ ప్రకాష్ పాటిల్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |53546 |రాజ్ కుమార్ పాటిల్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |41651 |11895 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/31.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821153014/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/31.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |42 |[[చించోలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చించోలి]] |ఉమేష్. జి. జాదవ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |58599 |సునీల్ వల్ల్యపురే |కెజెపి |32539 |26060 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/210.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091154/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/210.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |43 |[[గుల్బర్గా రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గుల్బర్గా రూరల్]] |జి. రామ్ కృష్ణ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |40075 |రేవు నాయక్ బెలంగి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |32866 |7209 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/165.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091144/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/165.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |44 |[[గుల్బర్గా దక్షిణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గుల్బర్గా దక్షిణ]] |దత్తాత్రయ పాటిల్ రేవూర్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |36850 |శశిల్ జి. నమోషి |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |26880 |9970 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/73.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821153017/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/73.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |45 |[[గుల్బర్గా ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|గుల్బర్గా ఉత్తర]] |ఖమర్ ఉల్ ఇస్లాం |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |50498 |నాసిర్ హుస్సేన్ ఉస్తాద్ |కెజెపి |30377 |20121 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/10.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821144306/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/10.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |46 |[[అలంద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆలంద్]] |బిఆర్ పాటిల్ |కెజెపి |67085 |సుభాష్ గుత్తేదార్ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |49971 |17114 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/136.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091244/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/136.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- ! colspan="11" |బీదర్ జిల్లా |- |47 - |[[బసవకల్యాణ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బసవకల్యాణ్]] |మల్లికార్జున్ ఖుబా |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |37494 |బి. నారాయణ రావు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |21601 |15893 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/118.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091229/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/118.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |48 |[[హుమ్నాబాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హుమ్నాబాద్]] |రాజశేఖర్ బసవరాజ్ పాటిల్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |64694 |ఎం. నసీనోద్దీన్ పటేల్ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |40194 |24500 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/159.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091156/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/159.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |49 |[[బీదర్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బీదర్ సౌత్]] |అశోక్ ఖేనీ |కర్ణాటక మక్కల పక్ష |47763 |బండెప్ప కాషెంపూర్ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |31975 |15788 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/49.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152948/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/49.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- | rowspan="2" |50 | rowspan="2" |[[బీదర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బీదర్]] |[[గురుపాదప్ప నాగమారపల్లి]] |కెజెపి |50718 |రహీమ్ ఖాన్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |48147 |2571 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/81.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152936/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/81.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |రహీమ్ ఖాన్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | | | | | |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/231.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091240/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/231.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |51 |[[భాల్కి శాసనసభ నియోజకవర్గం|భాల్కి]] |ఈశ్వర ఖండ్రే |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |58012 |డికె సిద్రం |కెజెపి |48343 |9669 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/78.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821153007/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/78.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |52 |[[ఔరాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఔరాద్]] (ఎస్.సి) |ప్రభు చౌహాన్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |61826 |ధనాజీ భీమా జాదవ్ |కెజెపి |38635 |23191 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/142.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031221942/http://www.kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/142.pdf|archive-date=31 October 2017|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- ! colspan="11" |రాయచూర్ జిల్లా |- |53 |[[రాయచూరు రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయచూర్ రూరల్]] |తిప్పరాజు |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |50497 |రాజా రాయప్ప నాయక్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |47227 |3270 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/204.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091244/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/204.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |54 |[[రాయచూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయచూరు]] |శివరాజ్ పాటిల్ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |45263 |సయ్యద్ యాసిన్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |37392 |7871 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/181.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091144/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/181.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |55 |[[మాన్వి శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాన్వి]] |జి. హంపయ్య నాయక్ బల్లట్గి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |50619 |రాజా వెంకటప్ప నాయక్ |జెడిఎస్ |43632 |6987 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/91.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152922/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/91.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- | rowspan="2" |56 | rowspan="2" |[[దేవదుర్గ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దేవదుర్గ]] |వెంకటేష్ నాయక్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |62070 |కె శివన గౌడ నాయక్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |58370 |3700 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/221.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091203/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/221.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |కె. శివనగౌడ నాయక్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | | | | | |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/229.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091234/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/229.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |57 |[[లింగ్సుగూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లింగ్సుగూర్]] |మనప్ప వజ్జల్ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |31737 |డిఎస్ హూలగేరి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |30451 |1286 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/120.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091208/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/120.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |58 |[[సింధనూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సింధనూరు]] |బాదర్లి హంపనగౌడ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |49213 |కె. కరియప్ప |బి.ఎస్.ఆర్.సి. |36197 |13016 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/61.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152920/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/61.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |59 |[[మాస్కీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాస్కి]] |ప్రతాప్ గౌడ పాటిల్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |45552 |మహాదేవప్ప గౌడ |కెజెపి |26405 |19147 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/145.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091218/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/145.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- ! colspan="11" |కొప్పల్ జిల్లా |- |60 |[[కుష్టగి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుష్టగి]] |దొడ్డనగౌడ హనమగౌడ పాటిల్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |44007 |అమరగౌడ లింగనగౌడ పాటిల్ బయ్యాపూర్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |40970 |3037 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/76.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152958/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/76.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |61 |[[కనకగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కనకగిరి]] (ఎస్.సి) |శివరాజ్ తంగడగి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |49451 |బసవరాజ్ దాదేసుగుర్ |కెజెపి |44399 |5052 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/25.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031222017/http://www.kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/25.pdf|archive-date=31 October 2017|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |62 |[[గంగావతి శాసనసభ నియోజకవర్గం|గంగావతి]] |ఇక్బాల్ అన్సారీ |జెడిఎస్ |60303 |పరన్న మునవల్లి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |30514 |29789 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/93.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821163445/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/93.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |63 |[[యెల్బుర్గా శాసనసభ నియోజకవర్గం|యెల్బుర్గా]] |బసవరాజ్ రాయారెడ్డి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |52388 |హలప్ప ఆచార్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |35488 |16900 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/57.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152941/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/57.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |64 |[[కొప్పల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొప్పల్]] |కె. రాఘవేంద్ర హిట్నాల్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |81062 |కరడి సంగన్న అమరప్ప |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |54274 |26788 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/157.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091300/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/157.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- ! colspan="11" |గడగ్ జిల్లా |- |65 |[[శిరహట్టి శాసనసభ నియోజకవర్గం|శిరహట్టి]] (ఎస్.సి) |దొడ్డమని రామకృష్ణ శిద్దలింగప్ప |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |44738 |రామప్ప సోబెప్ప లమాని |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |44423 |315 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/77.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031222249/http://www.kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/77.pdf|archive-date=31 October 2017|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |66 |[[గడగ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గడగ్]] |హెచ్.కె. పాటిల్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |70475 |అనిల్ పి. మెనసినకై |బి.ఎస్.ఆర్.సి. |36748 |33727 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/9.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031222259/http://www.kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/9.pdf|archive-date=31 October 2017|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |67 |[[రాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాన్]] |గురుపాదగౌడ సంగనగౌడ పాటిల్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |74593 |కలకప్ప బండి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |56366 |18227 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/82.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152943/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/82.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |68 |[[నరగుండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నరగుండ్]] |బిఆర్ యావగల్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |59620 |సిసి పాటిల్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |51035 |8585 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/225.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091304/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/225.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- ! colspan="11" |ధార్వాడ్ జిల్లా |- |69 |[[నవలగుండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నవలగుండ్]] |NH కోనరెడ్డి |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |44448 |శంకర్ పాటిల్ మునేనకోప్ప |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |41779 |2669 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/104.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821163443/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/104.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |70 |[[కుంద్‌గోల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుండ్‌గోల్]] |సిఎస్ శివల్లి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |52690 |చిక్కంగౌడ్‌ సిద్దంగౌడ్‌ ఈశ్వరగౌడ |కెజెపి |31618 |21072 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/69.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152925/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/69.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |71 |[[ధార్వాడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధార్వాడ్]] |వినయ్ కులకర్ణి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |53453 |అమృత్ దేశాయ్ |జెడిఎస్ |35133 |18320 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/216.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091243/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/216.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |72 |[[హుబ్లీ-ధార్వాడ్ తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|హుబ్లీ-ధార్వాడ తూర్పు]] (ఎస్.సి) |అబ్బయ్య ప్రసాద్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |42353 |వీరభద్రప్ప హలహరవి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |28831 |13522 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/43.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028113255/http://www.kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/43.pdf|archive-date=28 October 2020|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |73 |[[హుబ్లీ-ధార్వాడ్ సెంట్రల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హుబ్లీ-ధార్వాడ్ సెంట్రల్]] |జగదీష్ షెట్టార్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |58201 |మహేష్ నల్వాడ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |40447 |17754 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/3.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031222032/http://www.kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/3.pdf|archive-date=31 October 2017|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |74 |[[హుబ్లీ-ధార్వాడ్ వెస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హుబ్లీ-ధార్వాడ్ వెస్ట్]] |అరవింద్ బెల్లాడ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |42003 |ఎస్ఆర్ మోరీ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |30821 |11182 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/46.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821153025/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/46.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |75 |[[కల్ఘట్గి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కల్ఘాట్గి]] |సంతోష్ లాడ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |76802 |చన్నప్ప మల్లప్ప నింబన్నవర్ |కెజెపి |31141 |45661 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/170.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091237/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/170.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- ! colspan="11" |ఉత్తర కన్నడ |- |76 |[[హలియాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హలియాల్]] |ఆర్.వి. దేశ్‌పాండే |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |55005 |సునీల్ వి హెగ్డే |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |49066 |5939 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/7.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821144301/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/7.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |77 |[[కార్వార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కార్వార్]] |సతీష్ కృష్ణ సెయిల్ |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |80727 |[[ఆనంద్​ అస్నోటికర్​]] |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |44847 |35880 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/190.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091227/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/190.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |78 |[[కుమటా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుమటా]] |శారద మోహన్ శెట్టి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |36756 |దినకర్ కేశవ్ శెట్టి |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |36336 |420 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/173.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091309/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/173.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |79 |[[భత్కల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భత్కల్]] |ఎం.ఎస్. వైద్య |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |37319 |ఎనాయతుల్లా షాబంద్రి |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |27435 |9884 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/110.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821163442/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/110.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |80 |[[సిర్సి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సిర్సి]] |విశ్వేశ్వర్ హెగ్డే కగేరి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |42854 |దీపక్ హొన్నావర్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |39795 |3059 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/217.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091257/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/217.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |81 |[[ఎల్లాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎల్లాపూర్]] |అర్బైల్ శివరాం హెబ్బార్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |58025 |వి.ఎస్. పాటిల్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |33533 |24492 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/44.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152946/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/44.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- ! colspan="11" |హవేరి జిల్లా |- |82 |[[హంగల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హంగల్]] |[[మనోహర్ తహశీల్దార్]] |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |66324 |[[సి.ఎం. ఉదాసి]] |కెజెపి |60638 |5686 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/116.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091153/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/116.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |83 |[[షిగ్గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షిగ్గావ్]] |బసవరాజ్ బొమ్మై |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |73007 |సయ్యద్ అజీంపీర్ ఖాద్రీ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |63504 |9503 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/56.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152920/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/56.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |84 |[[హావేరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|హావేరి]] (ఎస్.సి) |రుద్రప్ప లమాణి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |83119 |నెహారు ఓలేకర |కెజెపి |52911 |30208 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/166.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091146/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/166.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |85 |[[బైడ్గి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బైడ్గి]] |బసవరాజ్ నీలప్ప శివన్ననవర్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |57707 |శివరాజ్ సజ్జనార్ |కెజెపి |44348 |13359 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/58.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152925/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/58.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |86 |[[హిరేకెరూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|హీరేకెరూరు]] |యుబి బనాకర్ |కెజెపి |52623 |బి.సి. పాటిల్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |50017 |2606 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/55.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152934/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/55.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |87 |[[రాణిబెన్నూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాణేబెన్నూరు]] |[[కె.బి. కోలివాడ్]] |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |53780 |[[ఆర్. శంకర్ (రాజకీయ నాయకుడు)|ఆర్. శంకర్]] |ఇండ్ |46992 |6788 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/105.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180203180939/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/105.pdf|archive-date=3 February 2018|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- ! colspan="11" |బళ్లారి జిల్లా |- |88 |[[హడగలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|హడగలి]] (ఎస్.సి) |పి.టి. పరమేశ్వర్ నాయక్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |59336 |బి. చంద్ర నాయక్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |18526 |40810 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/35.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821153000/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/35.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |89 |[[హగరిబొమ్మనహళ్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|హగరిబొమ్మనహళ్లి]] (ఎస్.సి) |భీమా నాయక్ LBP |జెడిఎస్ |51972 |కె. నేమరాజ్ నాయక్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |51847 |125 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/65.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152949/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/65.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |90 లు |[[విజయనగర శాసనసభ నియోజకవర్గం|విజయనగర]] |ఆనంద్ సింగ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |69995 |హెచ్. అబ్దుల్ వహాబ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |39358 |30637 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/52.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152939/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/52.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |91 |[[కంప్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కంప్లి]] (ఎస్.టి) |టి.హెచ్. సురేష్ బాబు |బి.ఎస్.ఆర్.సి. |70858 |జె.ఎన్. గణేష్ |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |39052 |31806 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/198.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091205/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/198.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |92 |[[సిరుగుప్ప శాసనసభ నియోజకవర్గం|సిరుగుప్ప]] (ఎస్.టి) |బి.ఎం. నాగరాజ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |65490 |ఎం.ఎస్. సోమలింగప్ప |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |43676 |21814 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/130.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091305/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/130.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- | rowspan="2" |93 | rowspan="2" |[[బళ్లారి రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి గ్రామీణ]] |బి. శ్రీరాములు |బి.ఎస్.ఆర్.సి. |74854 |అసుండి వన్నూరప్ప |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |41560 |33294 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/185.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091151/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/185.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |ఎన్.వై. గోపాలకృష్ణ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | | | | | |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/85.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152920/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/85.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |94 |[[బళ్లారి సిటీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి సిటీ]] |అనిల్ లాడ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |52098 |ఎస్. మురళీ కృష్ణ |బి.ఎస్.ఆర్.సి. |33898 |18200 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/39.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821153018/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/39.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |95 |[[సండూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సండూర్]] (ఎస్.టి) |ఇ. తుకారాం |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |62246 |ధనంజయ. ఆర్ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |27615 |34631 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/208.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091156/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/208.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |96 |[[కుడ్లగి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుడ్లగి]] (ఎస్.టి) |బి. నాగేంద్ర |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |71477 |ఎస్. వెంకటేష్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |46674 |24803 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/129.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091254/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/129.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- ! colspan="11" |చిత్రదుర్గ జిల్లా |- |97 |[[మొలకాల్మూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|మొలకాల్మూరు]] (ఎస్.టి) |ఎస్ తిప్పేస్వామి |బి.ఎస్.ఆర్.సి. |76827 |ఎన్.వై. గోపాలకృష్ణ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |69658 |7169 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/206.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091201/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/206.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |98 |[[చల్లకెరె శాసనసభ నియోజకవర్గం|చల్లకెరె]] (ఎస్.టి) |టి రఘుమూర్తి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |60197 |కె.టి. కుమారస్వామి |కెజెపి |37074 |23123 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/150.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091220/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/150.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |99 |[[చిత్రదుర్గ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిత్రదుర్గ]] |జి.హెచ్. తిప్పారెడ్డి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |62228 |బసవరాజన్ |జెడిఎస్ |35510 |26718 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/205.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091146/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/205.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |100 |[[హిరియూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|హిరియూరు]] |డి. సుధాకర్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |71661 |ఎ. కృష్ణప్ప |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |70456 |1205 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/195.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091158/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/195.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |101 |[[హోసదుర్గ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హోసదుర్గ]] |బిజి గోవిందప్ప |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |58010 |గులిహట్టి డి. శేఖర్ |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |37993 |20017 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/87.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152953/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/87.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |102 |[[హోల్‌కెరె శాసనసభ నియోజకవర్గం|హోల్‌కెరె]] (ఎస్.సి) |హెచ్. ఆంజనేయ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |76856 |ఎం. చంద్రప్ప |కెజెపి |63992 |12864 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/26.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152936/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/26.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- ! colspan="11" |దావణగెరె జిల్లా |- |103 |[[జగలూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జగలూరు]] (ఎస్.టి) |హెచ్.పి. రాజేష్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |77805 |ఎస్.వి. రామచంద్ర |కెజెపి |40915 |36890 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/163.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091149/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/163.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |104 |[[హరపనహళ్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|హరపనహళ్లి]] |ఎం.పి.రవీంద్ర |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |56954 |జి. కరుణాకర రెడ్డి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |48548 |8406 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/160.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091232/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/160.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |105 |[[హరిహర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హరిహర్]] |హెచ్.ఎస్. శివశంకర్ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |59666 |ఎస్. రామప్ప |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |40613 |19053 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/179.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091221/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/179.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |106 |[[దావణగెరె ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|దావణగెరె నార్త్]] |ఎస్.ఎస్. మల్లికార్జున్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |88101 |SA రవీంద్రనాథ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |30821 |57280 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/117.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091156/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/117.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |107 |[[దావణగెరె సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దావణగెరె సౌత్]] |శామనూరు శివశంకరప్ప |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |66320 |కారేకట్టే సయ్యద్ సైఫుల్లా |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |26162 |40158 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/14.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152941/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/14.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |108 |[[మాయకొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాయకొండ]] (ఎస్.సి) |కె. శివమూర్తి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |32435 |ఎన్. లింగన్న |కెజెపి |31741 |694 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/177.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091144/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/177.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |109 |[[చన్నగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చన్నగిరి]] |వడ్నాల్ రాజన్న |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |53355 |కె. మాదల్ విరూపాక్షప్ప |కెజెపి |51582 |1773 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/211.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091215/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/211.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |110 |[[హొన్నాళి శాసనసభ నియోజకవర్గం|హొన్నాళి]] |డి. జి. శాంతన గౌడ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |78789 |ఎంపీ రేణుకాచార్య |కెజెపి |60051 |18738 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/175.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091216/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/175.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- ! colspan="11" |శివమొగ్గ జిల్లా |- |111 |[[షిమోగా రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షిమోగా రూరల్]] (ఎస్.సి) |శారద పూర్యనాయక్ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |48639 |జి. బసవన్నప్ప |కెజెపి |38530 |10109 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/172.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091241/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/172.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |112 |[[భద్రావతి శాసనసభ నియోజకవర్గం|భద్రావతి]] |అప్పాజీ ఎం.జె. |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |78370 |బి.కె. సంగమేశ్వర |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |34271 |44099 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/41.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152927/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/41.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |113 |[[షిమోగా శాసనసభ నియోజకవర్గం|శిమోగా]] |కె.బి. ప్రసన్న కుమార్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |39355 |ఎస్. రుద్రేగౌడ |కెజెపి |39077 |278 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/146.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091256/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/146.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |114 |[[తీర్థహళ్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తీర్థహళ్లి]] |కిమ్మనే రత్నాకర్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |37160 |ఆర్.ఎం. మంజునాథ గౌడ |కెజెపి |35817 |1343 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/33.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152918/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/33.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- | rowspan="2" |115 | rowspan="2" |[[షికారిపుర శాసనసభ నియోజకవర్గం|శికారిపుర]] |బిఎస్ యడ్యూరప్ప |కెజెపి |69126 |హెచ్ ఎస్ శాంతవీరప్ప గౌడ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |44701 |24425 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/223.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091153/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/223.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |బి.వై. రాఘవేంద్ర |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | | | | | |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/169.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091255/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/169.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |116 |[[సొరబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సోరబ్]] |మధు బంగారప్ప |జెడిఎస్ |58541 |హర్తాలు హలప్ప |కెజెపి |37316 |21225 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/115.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091149/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/115.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |117 |[[సాగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సాగర్]] |కాగోడు తిమ్మప్ప |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |71960 |బిఆర్ జయంత్ |కెజెపి |30712 |41248 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/1.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180203125711/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/1.pdf|archive-date=3 February 2018|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- ! colspan="11" |ఉడిపి జిల్లా |- |118 |[[బైందూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|బైందూరు]] |కె గోపాల పూజారి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |82277 |బి.ఎం. సుకుమార్ శెట్టి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |51128 |31149 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/84.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152922/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/84.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |119 |[[కుందాపుర శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుందాపుర]] |[[హలాడి శ్రీనివాస్ శెట్టి]] |ఇండ్ |80563 |మాల్యాడి శివరామ శెట్టి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |39952 |40611 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/90.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821153005/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/90.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |120 |[[ఉడిపి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉడిపి]] |ప్రమోద్ మధ్వరాజ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |86868 |బి. సుధాకర్ శెట్టి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |47344 |39524 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/144.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091251/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/144.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |121 |[[కాపు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాపు]] |వినయ్ కుమార్ సోరకే |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |52782 |[[లాలాజీ మెండన్]] |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |50927 |1855 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/20.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821153000/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/20.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |122 |[[కర్కల శాసనసభ నియోజకవర్గం|కర్కల]] |వి. సునీల్ కుమార్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |65039 |హెచ్. గోపాల్ భండారి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |60785 |4254 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/5.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227215249/http://www.kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/5.pdf|archive-date=27 February 2018|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- ! colspan="11" |చిక్కమగళూరు జిల్లా |- |123 |[[శృంగేరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|శృంగేరి]] |డి.ఎన్. జీవరాజ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |58402 |టిడి రాజే గౌడ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |54950 |3452 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/96.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821163437/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/96.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |124 |[[ముదిగెరె శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముదిగెరె]] (ఎస్.సి) |బి.బి. నింగయ్య |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |32417 |బి.ఎన్. చంద్రప్ప |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |31782 |635 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/135.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091158/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/135.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |125 |[[చిక్కమగళూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిక్‌మగళూరు]] |సి.టి. రవి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |58683 |కె.ఎస్. శాంతే గౌడ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |47695 |10988 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/155.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180921011628/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/155.pdf|archive-date=21 September 2018|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |126 |[[తరికెరె శాసనసభ నియోజకవర్గం|తరికెరె]] |జి. హెచ్ శ్రీనివాస |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |35817 |డిఎస్ సురేష్ |కెజెపి |34918 |899 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/184.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091218/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/184.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |127 |[[కడూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కడూర్]] |వై.ఎస్.వి. దత్తా |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |68733 |బెల్లి ప్రకాష్ |కెజెపి |26300 |42433 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/72.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821153012/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/72.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- ! colspan="11" |తుమకూరు జిల్లా |- |128 |[[చిక్కనాయకనహళ్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిక్నాయకనహల్లి]] |సిబి సురేష్ బాబు |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |60759 |జె సి మధు స్వామి |కెజెపి |49620 |11139 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/197.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091249/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/197.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |129 |[[తిప్తూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిప్తూరు]] |కె. షడక్షరి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |56817 |బి.సి. నాగేష్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |45215 |11602 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/186.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091233/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/186.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |130 |[[తురువేకెరె శాసనసభ నియోజకవర్గం|తురువేకెరె]] |ఎం.టి. కృష్ణప్ప |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |66089 |మసాలా జయరామ్ |కెజెపి |57164 |8925 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/100.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821163445/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/100.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |131 |[[కుణిగల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుణిగల్]] |డి. నాగరాజయ్య |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |44575 |డి. కృష్ణ కుమార్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |34943 |9632 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/132.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091258/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/132.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |132 |[[తుమకూరు సిటీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తుమకూరు సిటీ]] |రఫీక్ అహ్మద్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |43681 |జిబి జ్యోతి గణేష్ |కెజెపి |40073 |3608 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/151.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091230/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/151.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |133 |[[తుమకూరు రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తుమకూరు రూరల్]] |బి. సురేష్ గౌడ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |55029 |డిసి గౌరీశంకర్ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |53457 |1572 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/199.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091239/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/199.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |134 |[[కొరటగెరె శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొరటగెరె]] (ఎస్.సి) |పిఆర్ సుధాకర లాల్ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |72229 |జి. పరమేశ్వర |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |54074 |18155 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/194.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091146/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/194.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |135 |[[గుబ్బి శాసనసభ నియోజకవర్గం|గుబ్బి]] |ఎస్.ఆర్. శ్రీనివాస్ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |58783 |జి.ఎన్. బెట్టస్వామి |కెజెపి |51539 |7244 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/182.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091308/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/182.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |136 |[[సిరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సిరా]] |టిబి జయచంద్ర |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |74089 |బి. సత్యనారాయణ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |59408 |14681 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/11.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031221927/http://www.kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/11.pdf|archive-date=31 October 2017|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |137 |[[పావగడ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పావగడ]] (ఎస్.సి) |కె.ఎం. తిమ్మరాయప్ప |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |68686 |హెచ్.వి. వెంకటేష్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |63823 |4863 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/207.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091253/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/207.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |138 |[[మధుగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|మధుగిరి]] |క్యాతసాంద్ర ఎన్. రాజన్న |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |75086 |ఎం.వి. వీరభద్రయ్య |జెడిఎస్ |60659 |14427 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/106.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821163435/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/106.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- ! colspan="11" |చిక్కబళ్లాపుర జిల్లా |- |139 |[[గౌరీబిదనూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|గౌరీబిదనూరు]] |NH శివశంకర రెడ్డి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |50131 |కె జైపాల రెడ్డి |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |44056 |6075 |<ref>{{Cite web|last=Reddy|first=N. H. Shivashankara|date=1 July 2014|title=Bioprofile|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/2.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180203124131/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/2.pdf|archive-date=3 February 2018|access-date=21 August 2021|website=Karnataka Legislative Assembly}}</ref> | |- |140 |[[బాగేపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బాగేపల్లి]] |ఎస్.ఎన్.సుబ్బారెడ్డి |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |66227 |జి.వి. శ్రీరామరెడ్డి |సిపిఐ(ఎం) |35472 |30755 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/192.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091204/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/192.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |141 |[[చిక్కబళ్లాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిక్కబళ్లాపూర్]] |కె. సుధాకర్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |74914 |కె.పి. బచ్చే గౌడ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |59866 |15048 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/193.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091221/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/193.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |142 |[[సిడ్లఘట్ట శాసనసభ నియోజకవర్గం|సిడ్లఘట్ట]] |ఎం రాజన్న |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |77931 |వి మునియప్ప |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |62452 |15479 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/158.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091245/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/158.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |143 |[[చింతామణి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చింతామణి]] |జె.కె. కృష్ణారెడ్డి |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |68950 |ఎం.సి. సుధాకర్ |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |67254 |1696 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/103.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821163441/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/103.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- ! colspan="11" |[[కోలారు జిల్లా]] |- |144 |[[శ్రీనివాసపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీనివాసపూర్]] |కెఆర్ రమేష్ కుమార్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |83426 |జికె వెంకట శివ రెడ్డి |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |79533 |3893 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/152.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091209/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/152.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |145 |[[ముల్బాగల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముల్బాగల్]] (ఎస్.సి) |జి. మంజునాథ |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |73146 |ఎన్. మునియంజనప్ప |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |39412 |33734 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/113.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821163450/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/113.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |146 |[[కోలార్ గోల్డ్ ఫీల్డ్స్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోలార్ గోల్డ్ ఫీల్డ్స్]] (ఎస్.సి) |వై రామక్క |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |55014 |ఎం. బక్తవాచలం |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |28992 |26022 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/164.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091248/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/164.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |147 |[[బంగారపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|బంగారపేట]] (ఎస్.సి) |ఎస్.ఎన్. నారాయణస్వామి. కె. ఎం. |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |71570 |ఎం. నారాయణ స్వామి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |43193 |28377 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/134.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091312/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/134.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |148 |[[కోలార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోలార్]] |వర్తూర్ ప్రకాష్ |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |62957 |కె. శ్రీనివాస గౌడ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |50366 |12591 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/212.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091249/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/212.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |149 |[[మాలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాలూరు]] |కె.ఎస్.మంజునాథ్ గౌడ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |57645 |ES EN కృష్ణయ్య శెట్టి |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |38876 |18769 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/114.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821163437/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/114.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- ! colspan="11" |[[బెంగళూరు అర్బన్ జిల్లా]] |- |150 |[[యలహంక శాసనసభ నియోజకవర్గం|యలహంక]] |ఎస్.ఆర్. విశ్వనాథ్ |బిజెపి |75507 |బి. చంద్రప్ప |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |57110 |18397 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/218.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091246/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/218.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |151 |[[కృష్ణరాయపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కృష్ణరాజపురం]] |బైరతి బసవరాజ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |106299 |ఎన్.ఎస్. నందిష రెడ్డి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |82298 |24001 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/59.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821153003/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/59.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |152 |[[బైటరాయణపుర శాసనసభ నియోజకవర్గం|బైటరాయణపుర]] |కృష్ణ బైరే గౌడ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |96125 |ఎ రవి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |63725 |32400 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/30.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152934/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/30.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |153 |[[యశ్వంతపుర శాసనసభ నియోజకవర్గం|యశ్వంత్‌పూర్]] |ఎస్.టి. సోమశేఖర్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |120380 |టిఎన్ జవరాయి గౌడ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |91280 |29100 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/201.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091313/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/201.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |154 |[[రాజరాజేశ్వరీ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజరాజేశ్వరినగర్]] |మునిరత్న |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |71064 |కెఎల్ఆర్ తిమ్మనంజయ్య |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |52251 |18813 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/123.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091319/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/123.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |155 |[[దాసరహళ్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|దాసరహల్లి]] |ఎస్. మునిరాజు |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |57562 |బి.ఎల్. శంకర్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |46734 |10828 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/124.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091223/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/124.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |156 |[[మహాలక్ష్మి లేఅవుట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహాలక్ష్మి లేఅవుట్]] |కె. గోపాలయ్య |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |66127 |ఎన్ ఎల్ నరేంద్ర బాబు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |50757 |15370 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/83.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821153011/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/83.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |157 |[[మల్లేశ్వరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|మల్లేశ్వరం]] |సి ఎన్ అశ్వత్ నారాయణ్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |57609 |బికె శివరాం |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |36543 |21066 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/50.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152943/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/50.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- | rowspan="2" |158 | rowspan="2" |[[హెబ్బాళ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హెబ్బాళ్]] |ఆర్. జగదీష్ కుమార్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |38162 |సికె అబ్దుల్ రెహమాన్ షరీఫ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |33026 |5136 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/94.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821163457/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/94.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |వై.ఎ. నారాయణస్వామి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | | | | | |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/230.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091228/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/230.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |159 |[[పులకేశినగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పులకేశినగర్]] (ఎస్.సి) |అఖండ శ్రీనివాస్ మూర్తి |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |48995 |బి. ప్రసన్న కుమార్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |38796 |10199 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/37.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821153007/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/37.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |160 |[[సర్వజ్ఞనగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సర్వజ్ఞనగర్]] |కెజె జార్జ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |69673 |పద్మనాభ రెడ్డి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |46820 |22853 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/17.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205000908/http://www.kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/17.pdf|archive-date=5 February 2018|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |161 |[[సి.వి. రామన్‌నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సి. వి. రామన్ నగర్]] (ఎస్.సి) |ఎస్. రఘు |బిజెపి |53364 |పి. రమేష్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |44945 |8419 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/149.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091321/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/149.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |162 |[[శివాజీనగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (కర్ణాటక)|శివాజీనగర్]] |ఆర్. రోషన్ బేగ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |49649 |నిర్మల్ సురానా |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |28794 |20855 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/27.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031222022/http://www.kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/27.pdf|archive-date=31 October 2017|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |163 |[[శాంతి నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శాంతి నగర్]] |NA హారిస్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |54342 |కె. వాసుదేవ మూర్తి |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |34155 |20187 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/89.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821153021/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/89.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |164 |[[గాంధీ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (కర్ణాటక)|గాంధీ నగర్]] |దినేష్ గుండు రావు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |54968 |పి.సి. మోహన్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |32361 |22607 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/29.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031222027/http://www.kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/29.pdf|archive-date=31 October 2017|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |165 |[[రాజాజీ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజాజీ నగర్]] |ఎస్. సురేష్ కుమార్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |39291 |ఆర్. మంజుల నాయుడు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |24524 |14767 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/196.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091226/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/196.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |166 |[[గోవిందరాజ్ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గోవింద్రాజ్ నగర్]] |ప్రియా కృష్ణ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |72654 |హెచ్. రవీంద్ర |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |30194 |42460 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/147.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091314/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/147.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |167 |[[విజయ్ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విజయ్ నగర్]] |ఎం. కృష్ణప్ప |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |76891 |వి. సోమన్న |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |44249 |32642 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/101.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821163447/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/101.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |168 |[[చామ్‌రాజ్‌పేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|చామ్‌రాజ్‌పేట]] |బిజెడ్ జమీర్ అహ్మద్ ఖాన్ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |56339 |జి.ఏ. బావ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |26177 |30162 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/227.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091250/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/227.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |169 |[[చిక్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిక్‌పేట]] |ఆర్.వి. దేవరాజ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |44714 |ఉదయ్. బి. గరుడాచార్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |31655 |13059 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/74.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152948/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/74.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |170 |[[బసవనగుడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బసవనగుడి]] |ఎల్.ఎ. రవి సుబ్రమణ్య |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |43876 |కె. బాగేగౌడ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |24163 |19713 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/156.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210910025314/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/156.pdf|archive-date=10 September 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |171 |[[పద్మనాభ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పద్మనాభనగర్]] |ఆర్. అశోక |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |53680 |ఎల్.ఎస్. చేతన్ గౌడ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |33557 |20123 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/48.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180403185240/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/48.pdf|archive-date=3 April 2018|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |172 |[[బిటిఎం లేఅవుట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బిటిఎం లేఅవుట్]] |రామలింగ రెడ్డి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |69712 |ఎన్. సుధాకర్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |20664 |49048 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/13.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031221937/http://www.kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/13.pdf|archive-date=31 October 2017|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |173 |[[జయనగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జయనగర్]] |బిఎన్ విజయ కుమార్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |43990 |MC వేణుగోపాల్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |31678 |12312 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/215.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091240/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/215.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |174 |[[మహదేవపుర శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహదేవపుర]] (ఎస్.సి) |అరవింద్ లింబావలి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |110244 |ఎసి శ్రీనివాస్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |104095 |6149 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/45.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828100000/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/45.pdf|archive-date=28 August 2019|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |175 |[[బొమ్మనహళ్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బొమ్మనహల్లి]] |ఎం. సతీష్ రెడ్డి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |86552 |నాగభూషణ. సి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |60700 |25852 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/189.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091235/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/189.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |176 |[[బెంగుళూరు దక్షిణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బెంగళూరు సౌత్]] |ఎం. కృష్ణప్ప |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |102207 |ఆర్. ప్రభాకర రెడ్డి |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |72045 |30162 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/102.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821163447/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/102.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |177 |[[అనేకల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అనేకల్]] (ఎస్.సి) |బి. శివన్న |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |105464 |ఎ. నారాయణస్వామి |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |65282 |40182 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/176.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091238/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/176.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- ! colspan="11" |[[బెంగళూరు గ్రామీణ జిల్లా]] |- |178 |[[హోస్కోటే శాసనసభ నియోజకవర్గం|హోస్కోటే]] |[[ఎం.టి.బి. నాగరాజ్]] |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |85238 |బిఎన్ బచ్చే గౌడ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |78099 |7139 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/131.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091253/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/131.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |179 |[[దేవనహళ్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|దేవనహళ్లి]] (ఎస్.సి) |పిల్ల మునిషామప్ప |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |70323 |వెంకటస్వామి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |68381 |1942 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/139.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091318/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/139.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |180 |[[దొడ్డబల్లాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దొడ్డబల్లాపూర్]] |టి. వెంకటరమణయ్య |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |38877 |బి మునేగౌడ |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |37430 |1447 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/222.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091211/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/222.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |181 |[[నేలమంగళ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నేలమంగళ]] (ఎస్.సి) |కె. శ్రీనివాస మూర్తి |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |60492 |అంజనమూర్తి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |45389 |15103 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/183.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091303/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/183.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- ! colspan="11" |[[రామనగర జిల్లా]] |- |182 |[[మాగడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|మగడి]] |హెచ్.సి. బాలకృష్ణ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |74821 |ఎ. మంజునాథ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |60462 |14359 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/64.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031222247/http://www.kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/64.pdf|archive-date=31 October 2017|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |183 |[[రామనగర శాసనసభ నియోజకవర్గం|రామనగర]] |హెచ్.డి. కుమారస్వామి |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |83447 |మరిదేవరు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |58049 |25398 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/98.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821163449/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/98.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |184 |[[కనకాపుర శాసనసభ నియోజకవర్గం|కనకపుర]] |డికె శివకుమార్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |100007 |పిజి ఆర్ సింధియా |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |68583 |31424 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/28.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180404023513/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/28.pdf|archive-date=4 April 2018|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |185 |[[చెన్నపట్న శాసనసభ నియోజకవర్గం|చన్నపట్న]] |సి.పి. యోగేశ్వర |ఎస్పీ |80099 |అనిత కుమారస్వామి |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |73635 |6464 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/226.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091308/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/226.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- ! colspan="11" |[[మాండ్య జిల్లా]] |- |186 |[[మలవల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|మలవల్లి]] (ఎస్.సి) |పిఎం నరేంద్రస్వామి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |61869 |కె. అన్నదాని |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |61331 |538 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/128.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091306/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/128.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |187 |[[మద్దూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|మద్దూరు]] |డిసి తమ్మన్న |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |80926 |మధు జి. మాదేగౌడ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |48968 |31958 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/202.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091324/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/202.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |188 |[[మేలుకోటే శాసనసభ నియోజకవర్గం|మేలుకోటే]] |కె.ఎస్. పుట్టన్నయ్య |సర్వోదయ కర్ణాటక పక్ష |80041 |సి.ఎస్. పుట్టరాజు |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |70193 |9848 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/140.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091238/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/140.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |189 |[[మాండ్య శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాండ్య]] |ఎంహెచ్ అంబరీష్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |90329 |ఎం. శ్రీనివాస్ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |47392 |42937 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/19.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031222002/http://www.kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/19.pdf|archive-date=31 October 2017|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |190 |[[శ్రీరంగపట్టణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీరంగపట్టణ]] |ఎబి రమేషా బండిసిద్దెగౌడ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |55204 |రవీంద్ర శ్రీకాంతయ్య |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |41580 |13624 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/154.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091223/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/154.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |191 |[[నాగమంగళ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగమంగళ]] |ఎన్. చలువరాయ స్వామి |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |89203 |సురేష్ గౌడ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |68840 |20363 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/70.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152941/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/70.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |192 |[[కృష్ణరాజ్‌పేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|కృష్ణరాజపేట]] |నారాయణ గౌడ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |56784 |కె.బి. చంద్రశేఖర్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |47541 |9243 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/133.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091251/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/133.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- ! colspan="11" |[[హసన్ జిల్లా]] |- |193 |[[శ్రావణబెళగొళ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రావణబెళగొళ]] |సి.ఎన్. బాలకృష్ణ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |87185 |సిఎస్ పుట్టె గౌడ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |63043 |24142 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/63.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152927/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/63.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |194 |[[అర్సికెరె శాసనసభ నియోజకవర్గం|అర్సికెరె]] |కె.ఎం. శివలింగే గౌడ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |76579 |బి. శివరాము |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |46948 |29631 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/180.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091316/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/180.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |195 |[[బేలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|బేలూర్]] |వై. ఎన్. రుద్రేశ గౌడ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |48802 |కె.ఎస్. లింగేషా |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |41273 |7529 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/167.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091233/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/167.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |196 |[[హసన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హసన్]] |హెచ్.ఎస్. ప్రకాష్ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |61306 |హెచ్.కె. మహేష్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |57110 |4196 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/143.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091316/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/143.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |197 |[[హోలెనరసిపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హోలెనరసిపూర్]] |హెచ్‌డి రేవణ్ణ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |92713 |ఎస్.జి. అనుపమ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |62655 |30058 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/168.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091201/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/168.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |198 |[[అర్కలగూడ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అర్కలగూడ]] |ఎ. మంజు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |61369 |ఎ.టి. రామస్వామి |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |52575 |8794 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/111.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821163442/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/111.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |199 |[[సకలేష్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సకలేష్‌పూర్]] (ఎస్.సి) |హెచ్.కె. కుమారస్వామి |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |63602 |డి. మల్లేష్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |30533 |33069 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/99.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821163439/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/99.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- ! colspan="11" |[[దక్షిణ కన్నడ జిల్లా]] |- |200 |[[బెల్తంగడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బెల్తంగడి]] |కె. వసంత బంగేరా |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |74530 |రంజన్ జి. గౌడ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |58789 |15741 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/213.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091211/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/213.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |201 |[[మూడబిద్రి శాసనసభ నియోజకవర్గం|మూడబిద్రి]] |అభయచంద్ర జైన్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |53180 |ఉమానాథ కోటియన్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |48630 |4550 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/32.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152939/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/32.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |202 |[[మంగళూరు సిటీ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగుళూరు సిటీ నార్త్]] |మొహియుద్దీన్ బావా |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |69897 |జె. కృష్ణ పలేమార్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |64524 |5373 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/126.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091225/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/126.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |203 |[[మంగళూరు సిటీ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగళూరు సిటీ సౌత్]] |జాన్ రిచర్డ్ లోబో |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |67829 |ఎన్. యోగిష్ భట్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |55554 |12275 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/108.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821163452/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/108.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |204 |[[మంగళూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగళూరు]] |యుటి ఖాదర్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |69450 |చంద్రహాస్ ఉల్లాల్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |40339 |29111 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/23.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031222012/http://www.kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/23.pdf|archive-date=31 October 2017|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |205 |[[బంట్వాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బంట్వాల్]] |రామనాథ్ రాయ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |81665 |యు రాజేష్ నాయక్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |63815 |17850 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/12.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031221932/http://www.kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/12.pdf|archive-date=31 October 2017|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |206 |[[పుత్తూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుత్తూరు]] |శకుంతల టి. శెట్టి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |66345 |సంజీవ మటందూర్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |62056 |4289 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/171.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205072118/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/171.pdf|archive-date=5 February 2018|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |207 |[[సుల్లియా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సుల్లియా]] (ఎస్.సి) |అంగార ఎస్. |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |65913 |బి. రఘు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |64540 |1373 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/36.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821153023/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/36.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- ! colspan="11" |[[కొడగు జిల్లా|కొడుగు జిల్లా]] |- |208 |[[మడికేరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|మడికేరి]] |అప్పచు రంజన్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |56696 |బి.ఎ. జీవజయ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |52067 |4629 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/40.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821153004/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/40.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |209 |[[విరాజ్‌పేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|విరాజపేట]] |[[కె.జి. బోపయ్య]] |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |67250 |బిడ్డతండ. టి. ప్రదీప్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |63836 |3414 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/67.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152957/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/67.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- ! colspan="11" |[[మైసూరు జిల్లా]] |- |210 |[[పెరియపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెరియపట్న]] |కె. వెంకటేష్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |62045 |కె. మహాదేవ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |59957 |2088 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/220.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091203/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/220.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |211 |[[కృష్ణరాజనగర శాసనసభ నియోజకవర్గం|కృష్ణరాజనగర]] |ఎస్.ఆర్. మహేష్ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |81457 |దొడ్డస్వామి గౌడ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |66405 |15052 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/119.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091213/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/119.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |212 |[[హుణసూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|హున్సూరు]] |హెచ్.పి. మంజునాథ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |83930 |కుమారస్వామి |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |43723 |40207 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/112.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821163438/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/112.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |213 |[[హెగ్గడదేవన్‌కోట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హెగ్గడదేవన్‌కోటే]] (ఎస్.టి) |చిక్కమడు ఎస్ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |48606 |చిక్కన్న |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |36108 |12498 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/71.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821153005/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/71.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- | rowspan="2" |214 | rowspan="2" |[[నంజనగూడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నంజన్‌గూడు]] (ఎస్.సి) |శ్రీనివాస ప్రసాద్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |50784 |కలాలే ఎన్. కేశవమూర్తి |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |41843 |8941 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/15.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031221947/http://www.kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/15.pdf|archive-date=31 October 2017|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |కలాలే ఎన్. కేశవమూర్తి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |శ్రీనివాస ప్రసాద్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | | |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/232.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091321/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/232.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |215 |[[చాముండేశ్వరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చాముండేశ్వరి]] |జి.టి. దేవెగౌడ |జెడిఎస్ |75864 |ఎం. సత్యనారాయణ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |68761 |7103 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/75.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152950/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/75.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |216 |[[కృష్ణంరాజ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కృష్ణరాజు]] |ఎం.కె. సోమశేఖర్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |52611 |SA రామదాస్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |46546 |6065 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/200.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091259/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/200.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |217 |[[చామరాజ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చామరాజ]] |వాసు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |41930 |హెచ్ ఎస్ శంకరలింగే గౌడ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |29015 |12915 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/214.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091303/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/214.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |218 |[[నరసింహరాజ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నరసింహరాజు]] |తన్వీర్ సైట్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |38037 |అబ్దుల్ మజీద్ కెహెచ్ |SDPI |29667 |8370 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/203.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091235/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/203.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |219 |[[వరుణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వరుణ]] |సిద్ధరామయ్య |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |84385 |కాపు సిద్ధలింగస్వామి |కెజెపి |54744 |29641 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/6.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031203141/http://www.kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/6.pdf|archive-date=31 October 2017|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |220 |[[టి.నరసీపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|టి. నరసిపూర్]] (ఎస్.సి) |హెచ్.సి. మహాదేవప్ప |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |53219 |MC సుందరేషన్ |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |52896 |323 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/16.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031221952/http://www.kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/16.pdf|archive-date=31 October 2017|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- ! colspan="11" |[[చామరాజనగర్ జిల్లా]] |- |221 |[[హనూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హనూర్]] |ఆర్. నరేంద్ర |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |55684 |పరిమళ నాగప్ప |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |44135 |11549 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/127.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091302/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/127.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |222 |[[కొల్లేగల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొల్లెగల్]] (ఎస్.సి) |ఎస్. జయన్న |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |47402 |ఎన్. మహేష్ |బిఎస్పి |37209 |10193 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/95.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821163454/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/95.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |223 |[[చామరాజనగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చామరాజనగర్]] |సి. పుట్టరంగశెట్టి |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |54440 |కెఆర్ మల్లికార్జునప్ప |కెజెపి |43244 |11196 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/141.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091258/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/141.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- | rowspan="2" |224 | rowspan="2" |[[గుండ్లుపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|గుండ్లుపేట]] |హెచ్ ఎస్ మహాదేవ ప్రసాద్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |73723 |సిఎస్ నిరంజన్ కుమార్ |కెజెపి |66048 |7675 |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/18.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821152951/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/18.pdf|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021}}</ref> | |- |మోహన కుమారి @ గీతా మహదేవ ప్రసాద్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] | |సిఎస్ నిరంజన్ కుమార్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | | |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/233.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091311/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/233.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |- |225 |''నామినేట్ అయ్యారు'' |వినీషా నీరో | | | | | | |<ref>{{Cite web|title=Reference at kla.kar.nic.in|url=http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/228.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822091314/http://kla.kar.nic.in/assembly/member/14thWhoSwho/228.pdf|archive-date=22 August 2021|access-date=22 August 2021}}</ref> | |} ''మూలాలు: భారత ఎన్నికల సంఘం'' == మూలాలు == {{మూలాలు}} ==బయటి లింకులు== [[వర్గం:కర్ణాటక 14వ శాసనసభ]] rhhcbgvn08y79lffqcu1dg3ty322r7z 0 445272 4956576 4840380 2026-09-12T06:40:25Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:13వ కర్ణాటక శాసనసభ]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:కర్ణాటక 13వ శాసనసభ]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956576 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislative term |name = 13వ కర్ణాటక శాసనసభ |image = Seal_of_Karnataka.png |body = [[కర్ణాటక శాసనసభ]] |before = [[కర్ణాటక 12వ శాసనసభ]] |after = [[కర్ణాటక 14వ శాసనసభ]] |state=[[కర్ణాటక]] |country=[[భారతదేశం]] |election=[[2008 కర్ణాటక శాసనసభ ఎన్నికలు]] |term=5 సంవత్సరాలు |website={{url|https://www.kla.kar.nic.in/assembly/assembly.htm|Karnataka Legislative Assembly}} |meeting_place = {{Bulleted list|[[విధాన సౌధ|విధాన సౌధ, బెంగళూరు]] |[[సువర్ణ విధాన సౌధ|సువర్ణ విధాన సౌధ, బెలగావి]] (శీతాకాల సమావేశాలు)}} |term_start=2008 |term_end=2013 |membership1=224 }} 13వ కర్ణాటక శాసనసభ మొత్తం 224 స్థానాలకు 2008 శాసనసభ ఎన్నికల తరువాత ఏర్పడింది. ఎన్నికలు మే 10న నిర్వహించబడ్డాయి. ఫలితాలు మే 25న ప్రకటించబడ్డాయి.<ref>{{cite web|title=General Election Karnataka Legislative Assembly 2008 Election Statistics|url=https://www.ceokarnataka.kar.nic.in/PDFS/Previous%20Elections/Election%20Statistics%202008%20Final.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201232433/https://www.ceokarnataka.kar.nic.in/PDFS/Previous%20Elections/Election%20Statistics%202008%20Final.pdf|archive-date=1 February 2021|publisher=Government of Karnataka}}</ref> ==ఎన్నికైన సభ్యులు== {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం ! colspan="4" |విజేత<ref>{{Cite web|title=LIST OF MEMBERS ELECTED 13TH KARNATAKA LEGISLATIVE ASSEMBLY|url=http://kla.kar.nic.in/lmember.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035728/http://kla.kar.nic.in/lmember.htm|archive-date=2010-06-19|access-date=2010-04-27}}</ref> ! colspan="4" |ద్వితియ విజేత ! rowspan="2" |మెజారిటీ |- !# !పేరు !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు |- ! colspan="11" |బెల్గాం జిల్లా |- |1 |[[నిప్పాణి శాసనసభ నియోజకవర్గం|నిప్పాణి]] |కేసు పాండురంగ్ పాటిల్ | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |46070 |[[శశికళ జోలె]] | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |38583 |7487 |- |2 |[[చిక్కోడి-సదలగా శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిక్కోడి-సదలగా]] |[[ప్రకాష్ హుక్కేరి]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |68575 |రమేష్ జిగజినాగి | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |44505 |24070 |- |3 |[[అథని శాసనసభ నియోజకవర్గం|అథని]] |[[లక్ష్మణ్ సవాడి]] | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |56847 |కిరణ కుమార్ పాటిల్ | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |35179 |21668 |- |4 |[[కాగ్వాడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాగ్వాడ్]] |[[భరమగౌడ అలగౌడ కేగే]] | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |45286 |దిగ్విజయ పవార్ దేశాయ్ | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |36304 |8982 |- |5 |[[కుడచి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుడచి]] (ఎస్.సి) |షామా ఘటగే | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |29481 |మహేంద్ర తమ్మన్నవర్ | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |28715 |766 |- |6 |[[రాయబాగ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయబాగ్]] (ఎస్.సి) |[[దుర్యోధన్ ఐహోలె]] | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |39378 |ఓంప్రకాష్ ఎస్ కనగాలి | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |24818 |14560 |- |7 |[[హుక్కేరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|హుక్కేరి]] |[[ఉమేష్ కత్తి]] | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |63328 |అప్పయ్యగౌడ పాటిల్ | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |45692 |17636 |- |8 |[[అరభావి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరభావి]] |[[బాలచంద్ర జార్కిహోళి]] | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |53206 |వివేకరావు పాటిల్ | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |47838 |5368 |- |9 |[[గోకాక్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గోకాక్]] |[[రమేష్ జార్కిహోళి]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |44989 |అశోక్ నింగయ్య పూజారి | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |37229 |7760 |- |10 |[[యెమకనమర్డి శాసనసభ నియోజకవర్గం|యెమకనమర్డి]] (ఎస్.టి) |[[సతీష్ జార్కిహోళి]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |46132 |బాలగౌడ పాటిల్ | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |29351 |16781 |- |11 |[[బెల్గాం ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|బెల్గాం ఉత్తర]] |ఫైరోజ్ నూరుద్దీన్ సేత్ | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |37527 |శంకర్‌గౌడ్ ఐ పాటిల్ | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |34154 |3373 |- |12 |[[బెల్గాం దక్షిణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బెల్గాం దక్షిణ]] |[[అభయ్ పాటిల్]] | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |45713 |కిరణ్ కృష్ణారావు సాయనక్ | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |32723 |12990 |- |13 |[[బెల్గాం రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బెల్గాం రూరల్]] |సంజయ్ పాటిల్ | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |42208 |శివపుత్రప్ప మాలగి | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |33899 |8309 |- |14 |[[ఖానాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖానాపూర్]] |ప్రహ్లాద్ రెమాని | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |36288 |రఫీక్ ఖతల్సాబ్ ఖానాపూరి | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |24634 |11654 |- |15 |[[కిత్తూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కిత్తూరు]] |మరిహల్ సురేష్ శివరుద్రప్ప | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |48581 |దానప్పగౌడలో ఇనామ్దార్ | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |44216 |4365 |- |16 |[[బైల్‌హోంగల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బైల్‌హోంగల్]] |జగదీష్ మెట్‌గూడ | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |48988 |మహంతేష్ కౌలగి | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |39748 |9240 |- |17 |[[సౌందట్టి ఎల్లమ్మ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సౌందట్టి ఎల్లమ్మ]] |విశ్వనాథ్ మామని | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |48255 |సుభాష్ కౌజాలగి | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |43678 |4577 |- |18 |[[రామదుర్గ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రామదుర్గ్]] |[[అశోక్ పట్టన్]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |49246 |[[మహదేవప్ప యాద్వాడ్]] | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |48862 |384 |- ! colspan="11" |బాగల్‌కోట్ జిల్లా |- |19 |[[ముధోల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముధోల్]] (ఎస్.సి) |[[గోవింద్ కర్జోల్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |51835 |[[ఆర్.బి. తిమ్మాపూర్]] | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |44457 |7378 |- |20 |[[తెరాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తెరాల్]] |[[సిద్దూ సవాడి]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |62595 |[[ఉమాశ్రీ]] | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |50351 |12244 |- |21 |[[జమఖండి శాసనసభ నియోజకవర్గం|జమఖండి]] |శ్రీకాంత్ కులకర్ణి | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |59930 |[[సిద్దు న్యామగౌడ]] | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |40240 |19690 |- |22 |[[బిల్గి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బిల్గి]] |మురుగేష్ నిరాణి | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |53474 |అజయ్ కుమార్ సర్నాయక్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |50350 |3124 |- |23 |[[బాదామి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బాదామి]] |మహాగుండప్ప కల్లప్ప పట్టంశెట్టి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |53409 |బిబి చిమ్మనకట్టి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |48302 |5107 |- |24 |[[బాగల్‌కోట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బాగల్‌కోట్]] |[[వీరభద్రయ్య చరంతిమఠ్]] | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |46452 |[[హెచ్.వై. మేటి]] | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |37206 |9246 |- |25 |[[హంగుండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హంగుండ్]] |దొడ్డనగౌడ  పాటిల్ | bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |53644 |విజయానంద్ కాశపానవర్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |48575 |5069 |- ! colspan="11" |బీజాపూర్ జిల్లా |- |26 |[[ముద్దేబిహాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముద్దేబిహాల్]] |[[సి.ఎస్. నాదగౌడ]] | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |24065 |బిరాదార్ మంగళ శాంతగౌడ్రు | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |21662 |2403 |- |27 |[[దేవర్ హిప్పర్గి శాసనసభ నియోజకవర్గం|దేవర్ హిప్పర్గి]] |[[ఎ.ఎస్. పాటిల్ (నడహళ్లి)]] | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |54879 |బసంగౌడ పాటిల్ యత్నాల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |23986 |30893 |- |28 |[[బసవన బాగేవాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బసవన బాగేవాడి]] |SK బెల్లుబ్బి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |48481 |శివానంద్ పాటిల్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |34594 |13887 |- |29 |[[బబలేశ్వర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బబలేశ్వర్]] |ఎంబీ పాటిల్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |55525 |విజుగౌడ పాటిల్ | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |38886 |16639 |- |30 |[[బీజాపూర్ సిటీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బీజాపూర్ సిటీ]] |అప్పు పట్టంశెట్టి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |34217 |హోర్తి సాహెబుద్దీన్ అబ్దుల్రహిమాన్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |16653 |17564 |- |31 |[[నాగ్థాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగతన్]] (ఎస్.సి) |[[కటకడోండ్ విట్టల్ దొండిబా]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |40225 |రాజు అలగూర్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |36018 |4207 |- |32 |[[ఇండి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇండి]] |బగలి సర్వభూం సతగౌడ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |29456 |[[యశవంత్ రాయగౌడ్ పాటిల్|యశవంతరాయగౌడ విటాలగౌడ పాటిల్]] | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |28885 |571 |- |33 |[[సిందగి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సిందగి]] |రమేష్ భూసనూర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |35227 |రాజ్యం యొక్క మనగూలి | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |20466 |14761 |- ! colspan="11" |కలబురగి జిల్లా |- |34 |[[అఫ్జల్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అఫ్జల్‌పూర్]] |మాలికయ్య గుత్తేదార్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |50082 |[[ఎం.వై. పాటిల్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |42216 |7866 |- |35 |యెవర్గ్ |దొడ్డప్పగౌడ ఎస్.పాటిల్ నరిబోల | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |46531 |ధరమ్ సింగ్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |46461 |70 |- |36 |[[షోరాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షోరాపూర్]] (ఎస్.టి) |నరసింహ నాయక్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |60542 |రాజా వెంకటప్ప నాయక్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |55961 |4581 |- |37 |[[షాహాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (కర్ణాటక)|షాహాపూర్]] |శరణబస్సప్ప దర్శనపూర్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |47343 |శివశేఖరప్పగౌడ శిర్వాల్ | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |36207 |11136 |- |38 |[[యాద్గిర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|యాద్గిర్]] |ఎబి మాలకారెడ్డి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |36348 |[[వీర్ బసవంత్ రెడ్డి ముద్నాల్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |31812 |4536 |- |39 |[[గుర్మిత్కల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గుర్మిత్కల్]] |[[బాబూరావు చించన్‌సూర్]] | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |35721 |[[నాగనగౌడ కందకూర్]] | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |26513 |9208 |- |40 |[[చిత్తాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిట్టాపూర్]] (ఎస్.సి) |మల్లికార్జున్ ఖర్గే | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |49837 |వాల్మీకి నాయక్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |32395 |17442 |- |41 |[[సేడం శాసనసభ నియోజకవర్గం|సేడం]] |శరణ్ ప్రకాష్ పాటిల్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |41686 |రాజ్ కుమార్ పాటిల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |35762 |5924 |- |42 |[[చించోలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చించోలి]] (ఎస్.సి) |సునీల్ వల్ల్యాపురే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |35491 |బాబూరావు చౌహాన్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |28580 |6911 |- |43 |[[గుల్బర్గా రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గుల్బర్గా రూరల్]] (ఎస్.సి) |రేవు నాయక్ బెళంగి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |41239 |చంద్రికా పరమేశ్వర్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |24116 |17123 |- |44 |[[గుల్బర్గా దక్షిణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గుల్బర్గా దక్షిణ]] |చంద్రశేఖర్ పాటిల్ రేవూరు | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |45380 |బసవరాజ్ భీమల్లి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |31090 |14290 |- |45 |[[గుల్బర్గా ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|గుల్బర్గా ఉత్తర]] |కమర్ ఉల్ ఇస్లాం | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |54123 |బిజి పాటిల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |39168 |14955 |- |46 |[[అలంద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆలంద్]] |సుభాష్ గుత్తేదార్ | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |42473 |బిఆర్ పాటిల్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |36689 |5784 |- ! colspan="11" |బీదర్ జిల్లా |- |47 |[[బసవకల్యాణ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బసవకల్యాణ్]] |బసవరాజ్ పాటిల్ అత్తూరు | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |39015 |MG ములే | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |31077 |7938 |- |48 |[[హుమ్నాబాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హుమ్నాబాద్]] |రాజశేఖర్ బసవరాజ్ పాటిల్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |49603 |సుభాష్ కల్లూరు | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |27867 |21736 |- |49 |[[బీదర్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బీదర్ సౌత్]] |బందెప్ప కాశెంపూర్ | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |32054 |సంజయ్ ఖేనీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |30783 |1271 |- |50 |[[బీదర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బీదర్]] |గురుపాదప్ప నాగమారపల్లి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |33557 |రహీమ్ ఖాన్ | |[[బహుజన సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |30627 |2930 |- |51 |[[భాల్కి శాసనసభ నియోజకవర్గం|భాల్కి]] |ఈశ్వర ఖండ్రే | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |64492 |ప్రకాష్ ఖండ్రే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |43521 |20971 |- |52 |[[ఔరాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఔరాద్]] (ఎస్.సి) |ప్రభు చౌహాన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |56964 |నర్సింగరావు సూర్యవంశీ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |29186 |27778 |- ! colspan="11" |Raichur district |- |53 |[[రాయచూరు రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయచూర్ రూరల్]] (ఎస్.టి) |రాయప్ప రాజు లేచాడు | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |34432 |రంగప్ప రాజు లేచాడు | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |32555 |1877 |- |54 |[[రాయచూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయచూరు]] |సయ్యద్ యాసిన్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |28801 |M వ్యాసాలు | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |20440 |8361 |- |55 |[[మాన్వి శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాన్వి]] (ఎస్.టి) |జి. హంపయ్య నాయక్ బల్లత్గి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |38290 |గంగాధర్ నాయక్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |35771 |2519 |- |56 |[[దేవదుర్గ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దేవదుర్గ]] (ఎస్.టి) |కె శివన గౌడ నాయక్ | |జేడీఎస్ |37226 |వెంకటేష్ నాయక్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |32639 |4587 |- |57 |[[లింగ్సుగూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లింగ్సుగూర్]] (ఎస్.సి) |మనప్పా వెన్నతో | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |51017 |ఎ. వసంతకుమార్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |31837 |19180 |- |58 |[[సింధనూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సింధనూరు]] |వెంకట్ రావు నాదగౌడ | |జేడీఎస్ |53621 |బాదర్లీ హంపనగౌడ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |38747 |14874 |- |59 |[[మాస్కీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాస్కి]] (ఎస్.టి) |ప్రతాపగౌడ పాటిల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |35711 |తిమ్మప్ప | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |28068 |7644 |- ! colspan="11" |కొప్పళ జిల్లా |- |60 |[[కుష్టగి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుష్టగి]] |అమరగౌడ పాటిల్ బయ్యాపూర్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |33699 |కె శరణప్ప వకీలారు | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |31929 |1770 |- |61 |[[కనకగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కనకగిరి]] (ఎస్.సి) |శివరాజ్ తంగడగి | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |32743 |భవానీమఠం ముకుందరావు | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |30560 |2183 |- |62 |[[గంగావతి శాసనసభ నియోజకవర్గం|గంగావతి]] |మునవల్లిని నయం చేయండి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |37121 |ఇక్బాల్ అన్సారీ | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |34236 |2885 |- |63 |[[యెల్బుర్గా శాసనసభ నియోజకవర్గం|యెల్బుర్గా]] |ఈశన్న గులగన్నవర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |59562 |బసవరాజ రాయరెడ్డి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |29781 |29781 |- |64 |[[కొప్పల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొప్పల్]] |కరడి సంగన్న అమరప్ప | |జేడీఎస్ |48372 |కె. బసవరాజ్ భీమప్ప హిట్నాల్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |38027 |10345 |- ! colspan="11" |గడగ్ జిల్లా |- |65 |[[శిరహట్టి శాసనసభ నియోజకవర్గం|శిరహట్టి]] (ఎస్.సి) |రామన్న ఎస్ లమాని | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |39859 |హెచ్ ఆర్ నాయక్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |29358 |10501 |- |66 |[[గడగ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గడగ్]] |బిదరూరు శ్రీశైలప్ప వీరూపాక్షప్ప | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |54414 |HK పాటిల్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |45798 |8616 |- |67 |[[రాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాన్]] |కలకప్ప బండి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |50145 |గురుపాదగౌడ సంగనగౌడ పాటిల్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |48315 |1830 |- |68 |[[నరగుండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నరగుండ్]] |సిసి పాటిల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |46824 |బిఆర్ యావగల్ | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |29210 |17614 |- ! colspan="11" |ధార్వాడ్ జిల్లా |- |69 |[[నవలగుండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నవలగుండ్]] |శంకర్ పాటిల్ మునెంకోప్ప | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |49436 |గడ్డి కల్లప్ప నాగప్ప | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |32541 |16895 |- |70 |[[కుంద్‌గోల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుండ్‌గోల్]] |చిక్కంగౌడ్‌ సిద్దంగౌడ్‌ ఈశ్వరగౌడ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |43307 |[[సి.ఎస్. శివల్లి]] | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |36931 |6376 |- |71 |[[ధార్వాడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధార్వాడ్]] |సీమా సూట్లు | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |35417 |వినయ్ కులకర్ణి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |34694 |723 |- |72 |[[హుబ్లీ-ధార్వాడ్ తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|హుబ్లీ-ధార్వాడ తూర్పు]] (ఎస్.సి) |వీరభద్రప్ప హాలహరవి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |41029 |FH జక్కప్పనవర్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |28861 |12168 |- |73 |[[హుబ్లీ-ధార్వాడ్ సెంట్రల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హుబ్లీ-ధార్వాడ్ సెంట్రల్]] |జగదీష్ షెట్టర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |58747 |మునవల్లి శంకరన్న ఈశ్వరప్ప | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |32738 |26009 |- |74 |[[హుబ్లీ-ధార్వాడ్ వెస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హుబ్లీ-ధార్వాడ్ వెస్ట్]] |చంద్రకాంత్ బెల్లాడ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |60800 |జబ్బార్ ఖాన్ హొన్నాలి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |27453 |33347 |- |75 |[[కల్ఘట్గి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కల్ఘాట్గి]] |సంతోష్ లాడ్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |49733 |సీఎం నింబన్నవర్ | |బీజేపీ |38091 |11642 |- ! colspan="11" |ఉత్తర కన్నడ |- |76 |[[హలియాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హలియాల్]] |సునీల్ వి హెగ్డే | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |46031 |ఆర్వీ దేశ్‌పాండే | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |40606 |5425 |- |77 |[[కార్వార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కార్వార్]] |ఆనంద్ అస్నోటికర్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |47477 |గణపతి ఉల్వేకర్ | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |27768 |19709 |- |78 |[[కుమటా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుమటా]] |దినకర్ కేశవ్ శెట్టి | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |30792 |మోహన్ కృష్ణ శెట్టి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |30772 |20 |- |79 |[[భత్కల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భత్కల్]] |జెడి నాయక్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |49079 |శివానంద్ నాయక్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |36913 |12166 |- |80 |[[సిర్సి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సిర్సి]] |విశ్వేశ్వర హెగ్డే కాగేరి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |53438 |రవీంద్రనాథ్ నాయక్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |22705 |30733 |- |81 |[[ఎల్లాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎల్లాపూర్]] |విఎస్ పాటిల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |39109 |అర్బైల్ శివరామ్ హెబ్బార్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |36624 |2485 |- ! colspan="11" |హావేరి జిల్లా |- |82 |[[హంగల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హంగల్]] |సిఎం ఉదాసి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |60025 |మనోహర్ తహసీల్దార్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |54103 |5922 |- |83 |[[షిగ్గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షిగ్గావ్]] |బసవరాజ్ బొమ్మై | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |63780 |అజీమ్‌పీర్ ఖాద్రీ అన్నారు | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |50918 |12862 |- |84 |[[హావేరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|హావేరి]] (ఎస్.సి) |నెహారు ఒలేకారా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |41068 |రుద్రప్ప లమాని | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |23002 |18066 |- |85 |[[బైడ్గి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బైడ్గి]] |సురేశ్‌గౌడ్‌ పాటిల్‌ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |59642 |బసవరాజ్ నీలప్ప శివన్ననవర్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |48238 |11404 |- |86 |[[హిరేకెరూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|హీరేకెరూరు]] |బీసీ పాటిల్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |35322 |యుబి బనకర్ | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |31132 |4190 |- |87 |[[రాణిబెన్నూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాణేబెన్నూరు]] |జి. శివన్న | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |59399 |KB కోలివాడ్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |56667 |2732 |- ! colspan="11" |బళ్లారి జిల్లా |- |88 |[[హడగలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|హడగలి]] (ఎస్.సి) |బి. చంద్ర నాయక్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |43992 |PT పరమేశ్వర్ నాయక్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |37474 |6518 |- |89 |[[హగరిబొమ్మనహళ్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|హగరిబొమ్మనహళ్లి]] (ఎస్.సి) |కె. నేమరాజ్ నాయక్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |51156 |Bheema Naik L.B.P | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |23865 |27291 |- |90 |[[విజయనగర శాసనసభ నియోజకవర్గం|విజయనగర]] |ఆనంద్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |52418 |హెచ్ ఆర్ గవియప్ప | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |25921 |26497 |- |91 |[[కంప్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కంప్లి]] (ఎస్.టి) |టిహెచ్ సురేష్ బాబు | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |61388 |సన్న హనుమక్క | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |39052 |22336 |- |92 |[[సిరుగుప్ప శాసనసభ నియోజకవర్గం|సిరుగుప్ప]] (ఎస్.టి) |ఎంఎస్ సోమలింగప్ప | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |43359 |BM నాగరాజ్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |38535 |4824 |- |93 |[[బళ్లారి రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి రూరల్]] (ఎస్.టి) |[[బి.శ్రీరాములు]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |61991 |బి. రాంప్రసాద్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |36275 |25716 |- |94 |[[బళ్లారి సిటీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి సిటీ]] |గాలి సోమశేఖరరెడ్డి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |54831 |అనిల్ లాడ్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |53809 |1022 |- |95 |[[సండూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సండూర్]] (ఎస్.టి) |ఇ. తుకారాం | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |49535 |టి నాగరాజ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |28816 |20719 |- |96 |[[కుడ్లగి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుడ్లగి]] (ఎస్.టి) |బి. నాగేంద్ర | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |54443 |ఎస్. వెంకటేష్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |45686 |8757 |- ! colspan="11" |చిత్రదుర్గ జిల్లా |- |97 |[[మొలకాల్మూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|మొలకాల్మూరు]] (ఎస్.టి) |NY గోపాలకృష్ణ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |51010 |ఎస్ తిప్పేస్వామి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |46044 |4966 |- |98 |[[చల్లకెరె శాసనసభ నియోజకవర్గం|చల్లకెరె]] (ఎస్.టి) |తిప్పేస్వామి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |42591 |శశి కుమార్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |42302 |289 |- |99 |[[చిత్రదుర్గ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిత్రదుర్గ]] |బసవరాజన్ | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |55906 |జీహెచ్ తిప్పారెడ్డి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |39584 |16322 |- |100 |[[హిరియూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|హిరియూరు]] |డి.సుధాకర్ | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |43078 |లక్ష్మీకాంత. ఎన్.ఆర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |26920 |16158 |- |101 |[[హోసదుర్గ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హోసదుర్గ]] |గులిహట్టి డి. శేఖర్ | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |41798 |బిజి గోవిందప్ప | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |40630 |1168 |- |102 |[[హోల్‌కెరె శాసనసభ నియోజకవర్గం|హోల్‌కెరె]] (ఎస్.సి) |ఎం. చంద్రప్ప | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |54209 |హెచ్.ఆంజనేయ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |38841 |15368 |- ! colspan="11" |దావణగెరె జిల్లా |- |103 |[[జగలూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జగలూరు]] (ఎస్.టి) |ఎస్వీ రామచంద్ర | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |38664 |HP రాజేష్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |35873 |2791 |- |104 |[[హరపనహళ్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|హరపనహళ్లి]] |జి. కరుణాకర రెడ్డి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |69235 |ఎంపీ ప్రకాష్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |44017 |25218 |- |105 |[[హరిహర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హరిహర్]] |BPHharish | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |47353 |H. శివప్ప | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |36297 |11056 |- |106 |[[దావణగెరె ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|దావణగెరె నార్త్]] |SA రవీంద్రనాథ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |75798 |BM సతీష్ | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |21888 |53910 |- |107 |[[దావణగెరె సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దావణగెరె సౌత్]] |శామనూరు శివశంకరప్ప | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |41675 |యశ్వంత్ రావ్ జాదవ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |35317 |6358 |- |108 |[[మాయకొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాయకొండ]] (ఎస్.సి) |ఎం బసవరాజు రైజెస్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |52132 |, రామప్ప | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |35471 |16661 |- |109 |[[చన్నగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చన్నగిరి]] |కె. మాదాల్ విరూపాక్షప్ప | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |39526 |వడ్నాల్ రాజన్న | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |38533 |993 |- |110 |[[హొన్నాళి శాసనసభ నియోజకవర్గం|హొన్నాళి]] |ఎంపీ రేణుకాచార్య | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |62483 |D. G శంతన గౌడ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |56083 |6400 |- ! colspan="11" |షిమోగా జిల్లా |- |111 |[[షిమోగా రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షిమోగా రూరల్]] (ఎస్.సి) |కేజీ కుమారస్వామి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |56979 |కరియన్న | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |32714 |24265 |- |112 |[[భద్రావతి శాసనసభ నియోజకవర్గం|భద్రావతి]] |BK సంగమేశ్వర | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |53257 |అప్పాజీ MJ | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |52770 |487 |- |113 |[[షిమోగా శాసనసభ నియోజకవర్గం|శిమోగా]] |కేఎస్ ఈశ్వరప్ప | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |58982 |ఇస్మాయిల్ ఖాన్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |26563 |32419 |- |114 |[[తీర్థహళ్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తీర్థహళ్లి]] |కిమ్మనే రత్నాకర్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |57932 |అరగ జ్ఞానేంద్ర | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |54106 |3826 |- |115 |[[షికారిపుర శాసనసభ నియోజకవర్గం|శికారిపుర]] |బీఎస్ యడ్యూరప్ప | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |83491 |సారెకొప్ప బంగారప్ప | |SP |37564 |45927 |- |116 |[[సొరబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సోరబ్]] |హర్తాలు హాలప్ప | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |53552 |కుమార్ బంగారప్ప | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |32499 |21053 |- |117 |[[సాగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సాగర్]] |గోపాలకృష్ణ బేలూరు | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |57706 |కాగోడు తిమ్మప్ప | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |54861 |2845 |- ! colspan="11" |ఉడిపి జిల్లా |- |118 |[[బైందూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|బైందూరు]] |కె. లక్ష్మీనారాయణ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |62196 |K Gopala Poojary | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |54226 |7970 |- |119 |[[కుందాపుర శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుందాపుర]] |హాలడి శ్రీనివాస్ శెట్టి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |71695 |కె. జయప్రకాష్ హెగ్డే | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |46612 |25083 |- |120 |[[ఉడిపి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉడిపి]] |కె. రఘుపతి భట్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |58920 |ప్రమోద్ మధ్వరాజ్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |56441 |2481 |- |121 |[[కాపు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాపు]] |లాలాజీ మెండన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |45961 |వసంత V. సాలియన్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |44994 |967 |- |122 |[[కర్కల శాసనసభ నియోజకవర్గం|కర్కల]] |H. గోపాల్ భండారి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |56529 |వి.సునీల్ కుమార్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |54992 |1537 |- ! colspan="11" |చిక్కమగళూరు జిల్లా |- |123 |[[శృంగేరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|శృంగేరి]] |డిఎన్ జీవరాజ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |43646 |డిబి చంద్రే గౌడ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |41396 |2250 |- |124 |[[ముదిగెరె శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముదిగెరె]] (ఎస్.సి) |ఎంపీ కుమారస్వామి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |34579 |బిఎన్ చంద్రప్ప | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |26084 |8495 |- |125 |[[చిక్కమగళూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిక్‌మగళూరు]] |సిటి రవి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |48915 |ఎస్ ఎల్ భోజగౌడ | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |33831 |15084 |- |126 |[[తరికెరె శాసనసభ నియోజకవర్గం|తరికెరె]] |డిఎస్ సురేష్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |52167 |టీవీ శివశంకరప్ప | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |33748 |18419 |- |127 |[[కడూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కడూర్]] |KM కృష్ణమూర్తి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |39411 |యస్వీ దత్తా | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |36000 |3411 |- ! colspan="11" |తుమకూరు జిల్లా |- |128 |[[చిక్కనాయకనహళ్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిక్నాయకనహల్లి]] |సిబి సురేష్ బాబు | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |67046 |KS కిరణ్ కుమార్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |38002 |29044 |- |129 |[[తిప్తూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిప్తూరు]] |బిసి నగేష్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |46034 |కె.షడక్షరి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |39168 |6866 |- |130 |[[తురువేకెరె శాసనసభ నియోజకవర్గం|తురువేకెరె]] |జగ్గేష్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |47849 |ఎండి లక్ష్మీనారాయణ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |38323 |9526 |- |131 |[[కుణిగల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుణిగల్]] |బిబి రామస్వామి గౌడ్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |48160 |డి. కృష్ణ కుమార్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |34366 |13794 |- |132 |[[తుమకూరు సిటీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తుమకూరు సిటీ]] |సొగడు శివన్న | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |39435 |రఫీక్ అహ్మద్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |37486 |1949 |- |133 |[[తుమకూరు రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తుమకూరు రూరల్]] |బి. సురేష్ గౌడ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |60904 |హెచ్.నింగప్ప | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |32512 |28392 |- |134 |[[కొరటగెరె శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొరటగెరె]] (ఎస్.సి) |జి. పరమేశ్వర | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |49276 |చంద్రయ్య | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |37719 |11557 |- |135 |[[గుబ్బి శాసనసభ నియోజకవర్గం|గుబ్బి]] |ఎస్ఆర్ శ్రీనివాస్ | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |52302 |సివి మహదేవయ్య | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |37630 |14672 |- |136 |[[సిరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సిరా]] |టిబి జయచంద్ర | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |60793 |బి. సత్యనారాయణ | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |34297 |26496 |- |137 |[[పావగడ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పావగడ]] (ఎస్.సి) |వెంకట రమణప్ప | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |43607 |KM తిమ్మరాయప్ప | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |29294 |14313 |- |138 |[[మధుగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|మధుగిరి]] |డిసి గౌరీశంకర్ | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |51971 |క్యాటసండ్ర ఎన్. రాజన్న | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |51408 |563 |- ! colspan="11" |చిక్కబళ్లాపుర జిల్లా |- |139 |[[గౌరీబిదనూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|గౌరీబిదనూరు]] |NH శివశంకర రెడ్డి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |39127 |NM రవినారాయణ రెడ్డి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |27959 |11168 |- |140 |[[బాగేపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బాగేపల్లి]] |ఎన్ సంపంగి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |32244 |జివి శ్రీరామరెడ్డి | |సీపీఐ(ఎం) |31306 |938 |- |141 |[[చిక్కబళ్లాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిక్కబళ్లాపూర్]] |కెపి బచ్చెగౌడ | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |49774 |ఎస్వీ అశ్వతనారాయణ రెడ్డి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |26473 |23301 |- |142 |[[సిడ్లఘట్ట శాసనసభ నియోజకవర్గం|సిడ్లఘట్ట]] |వి మునియప్ప | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |65939 |ఎం రాజన్న | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |59437 |6502 |- |143 |[[చింతామణి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చింతామణి]] |ఎంసీ సుధాకర్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |58103 |KM కృష్ణా రెడ్డి | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |56857 |1246 |- ! colspan="11" |కోలారు జిల్లా |- |144 |[[శ్రీనివాసపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీనివాసపూర్]] |జీకే వెంకట శివారెడ్డి | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |70282 |కెఆర్ రమేష్ కుమార్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |66613 |3669 |- |145 |[[ముల్బాగల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముల్బాగల్]] (ఎస్.సి) |అమరేష్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |31254 |ఎన్. మునిఅంజనప్ప | |జేడీఎస్ |29400 |1854 |- |146 |[[కోలార్ గోల్డ్ ఫీల్డ్స్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోలార్ గోల్డ్ ఫీల్డ్స్]] (ఎస్.సి) |వై సంపంగి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |29643 |ఎస్ రాజేంద్రన్ | |RPI |26323 |3320 |- |147 |[[బంగారపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|బంగారపేట]] (ఎస్.సి) |ఎం. నారాయణస్వామి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |49556 |బిపి వెంకటమునియప్ప | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |42051 |7505 |- |148 |[[కోలార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోలార్]] |వర్తూరు ప్రకాష్ | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |66446 |K. Srinivasa Gowda | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |45417 |21029 |- |149 |[[మాలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాలూరు]] |ES EN కృష్ణయ్య శెట్టి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |78280 |ఆర్. ప్రభాకర్ | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |25879 |52401 |- ! colspan="11" |బెంగళూరు అర్బన్ జిల్లా |- |150 |[[యలహంక శాసనసభ నియోజకవర్గం|యలహంక]] |ఎస్ఆర్ విశ్వనాథ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |60975 |బి. చంద్రప్ప | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |44953 |16022 |- |151 |[[కృష్ణరాయపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కృష్ణరాజపురం]] |NS నందీషా రెడ్డి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |66355 |ఎ. కృష్ణప్ప | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |57563 |8792 |- |152 |[[బైటరాయణపుర శాసనసభ నియోజకవర్గం|బైటరాయణపుర]] |కృష్ణ బైరే గౌడ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |60979 |ఎ రవి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |51627 |9352 |- |153 |[[యశ్వంతపుర శాసనసభ నియోజకవర్గం|యశ్వంత్‌పూర్]] |శోభా కరంద్లాజే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |57643 |ST సోమశేఖర్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |56561 |1082 |- |154 |[[రాజరాజేశ్వరీ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజరాజేశ్వరినగర్]] |ఎం. శ్రీనివాస్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |60187 |పిఎన్ కృష్ణమూర్తి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |40595 |19592 |- |155 |[[దాసరహళ్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|దాసరహల్లి]] |ఎస్.మునిరాజు | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |59004 |కే. సి. అశోక | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |36849 |22155 |- |156 |[[మహాలక్ష్మి లేఅవుట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహాలక్ష్మి లేఅవుట్]] |ఎన్ఎల్ నరేంద్ర బాబు | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |42652 |ఆర్వీ హరీష్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |39427 |3225 |- |157 |[[మల్లేశ్వరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|మల్లేశ్వరం]] |సిఎన్ అశ్వత్ నారాయణ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |53794 |ఎం. ఆర్. సీతారాం | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |45611 |8183 |- |158 |[[హెబ్బాళ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హెబ్బాళ్]] |కట్టా సుబ్రహ్మణ్య నాయుడు | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |46708 |హెచ్‌ఎం రేవణ్ణ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |41757 |4951 |- |159 |[[పులకేశినగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పులకేశినగర్]] (ఎస్.సి) |బి. ప్రసన్న కుమార్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |39577 |అఖండ శ్రీనివాస్ మూర్తి | |జేడీఎస్ |21908 |17669 |- |160 |[[సర్వజ్ఞనగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సర్వజ్ఞనగర్]] |KJ జార్జ్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |45488 |ఆర్ శంకర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |22880 |22608 |- |161 |[[సి.వి. రామన్‌నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సి. వి. రామన్ నగర్]] (ఎస్.సి) |ఎస్. రఘు | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |47369 |కె సి విజయకుమార్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |30714 |16655 |- |162 |[[శివాజీనగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (కర్ణాటక)|శివాజీనగర్]] |R. రోషన్ బేగ్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |43013 |నిర్మల్ సురానా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |32617 |10396 |- |163 |[[శాంతి నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శాంతి నగర్]] |NA హరిస్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |42423 |D., మల్లికార్జున | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |28626 |13797 |- |164 |[[గాంధీ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (కర్ణాటక)|గాంధీ నగర్]] |దినేష్ గుండు రావు | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |41188 |పిసి మోహన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |34242 |6946 |- |165 |[[రాజాజీ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజాజీ నగర్]] |S. సురేష్ కుమార్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |49655 |పద్మావతి జి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |34995 |14660 |- |166 |[[గోవిందరాజ్ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గోవింద్రాజ్ నగర్]] |V. సోమన్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |53297 |ఆర్.రవీంద్ర | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |28935 |24362 |- |167 |[[విజయ్ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విజయ్ నగర్]] |ఎం. కృష్ణప్ప | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |70457 |అందుకే నేసర్గి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |31832 |38625 |- |168 |[[చామ్‌రాజ్‌పేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|చామ్‌రాజ్‌పేట]] |BZ జమీర్ అహ్మద్ ఖాన్ | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |43004 |వీఎస్ శామ సుందర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |23414 |19590 |- |169 |[[చిక్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిక్‌పేట]] |హేమచంద్ర సాగర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |40252 |ఆర్వీ దేవరాజ్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |32971 |7281 |- |170 |[[బసవనగుడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బసవనగుడి]] |LA రవి సుబ్రహ్మణ్య | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |50294 |కె. చంద్రశేఖర్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |37094 |13200 |- |171 |[[పద్మనాభ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పద్మనాభనగర్]] |ఆర్. అశోక | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |61561 |ఎంవీ ప్రసాద్ బాబు | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |30285 |31276 |- |172 |[[బిటిఎం లేఅవుట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బిటిఎం లేఅవుట్]] |రామలింగ రెడ్డి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |46805 |జి. ప్రసాద్ రెడ్డి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |44949 |1856 |- |173 |[[జయనగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జయనగర్]] |బిఎన్ విజయ కుమార్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |43164 |ఎం. సురేష్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |20570 |22594 |- |174 |[[మహదేవపుర శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహదేవపుర]] (ఎస్.సి) |అరవింద్ లింబావళి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |76376 |బి. శివన్న | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |63018 |13358 |- |175 |[[బొమ్మనహళ్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బొమ్మనహల్లి]] |ఎం. సతీష్ రెడ్డి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |62993 |డి.కుపేంద్ర రెడ్డి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |49353 |13640 |- |176 |[[బెంగుళూరు దక్షిణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బెంగళూరు సౌత్]] |[[ఎం. కృష్ణప్ప (కర్ణాటక రాజకీయ నాయకుడు)|ఎం. కృష్ణప్ప]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |71114 |సదానంద ఎం | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |36979 |34135 |- |177 |[[అనేకల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అనేకల్]] (ఎస్.సి) |ఎ. నారాయణస్వామి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |62455 |బి గోపాల్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |52593 |9862 |- ! colspan="11" |బెంగళూరు రూరల్ జిల్లా |- |178 |[[హోస్కోటే శాసనసభ నియోజకవర్గం|హోస్కోటే]] |BN బచ్చెగౌడ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |71069 |MTB నాగరాజ్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |67191 |3878 |- |179 |[[దేవనహళ్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|దేవనహళ్లి]] (ఎస్.సి) |వెంకటస్వామి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |57181 |జి. చంద్రన్న | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |50559 |6622 |- |180 |[[దొడ్డబల్లాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దొడ్డబల్లాపూర్]] |జె. నరసింహ స్వామి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |51724 |సి. చన్నిగప్ప | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |47970 |3754 |- |181 |[[నేలమంగళ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నేలమంగళ]] (ఎస్.సి) |ఎంవీ నాగరాజు | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |37892 |అంజనమూర్తి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |35741 |2151 |- ! colspan="11" |రామనగర జిల్లా |- |182 |[[మాగడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|మగడి]] |హెచ్ సి బాలకృష్ణ | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |75991 |పి.నాగరాజు | |బీజేపీ |51072 |24919 |- |183 |[[రామనగర శాసనసభ నియోజకవర్గం|రామనగర]] |హెచ్‌డి కుమారస్వామి | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |71700 |ఎం రుద్రేష్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |24440 |47260 |- |184 |[[కనకాపుర శాసనసభ నియోజకవర్గం|కనకపుర]] |డీకే శివకుమార్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |68096 |డీఎం విశ్వనాథ్ | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |60917 |7179 |- |185 |[[చెన్నపట్న శాసనసభ నియోజకవర్గం|చన్నపట్న]] |సీపీ యోగేశ్వర | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |69356 |ఎంసీ అశ్వత్ | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |64426 |4930 |- ! colspan="11" |మాండ్య జిల్లా |- |186 |[[మలవల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|మలవల్లి]] (ఎస్.సి) |పీఎం నరేంద్రస్వామి | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |45288 |K. Annadani | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |33369 |11919 |- |187 |[[మద్దూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|మద్దూరు]] |ఎంఎస్ సిద్దరాజు | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |49954 |డిసి తమ్మన్న | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |42364 |7590 |- |188 |[[మేలుకోటే శాసనసభ నియోజకవర్గం|మేలుకోటే]] |సీఎస్ పుట్టరాజు | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |66626 |KS పుట్టన్నయ్య | |GDP |54681 |11945 |- |189 |[[మాండ్య శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాండ్య]] |ఎం. శ్రీనివాస్ | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |47265 |విద్యా నాగేంద్ర | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |36736 |10529 |- |190 |[[శ్రీరంగపట్టణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీరంగపట్టణ]] |ఏబీ రమేశ బండిసిద్దెగౌడ | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |52234 |అంబరీష్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |47074 |5160 |- |191 |[[నాగమంగళ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగమంగళ]] |సురేష్ గౌడ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |69259 |ఎన్.చలువరాయ స్వామి | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |63766 |5493 |- |192 |[[కృష్ణరాజ్‌పేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|కృష్ణరాజపేట]] |KB చంద్రశేఖర్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |48556 |కృష్ణుడు | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |45500 |3056 |- ! colspan="11" |హాసన్ జిల్లా |- |193 |[[శ్రావణబెళగొళ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రావణబెళగొళ]] |సీఎస్ పుట్టె గౌడ | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |65726 |హెచ్ సి శ్రీకాంతయ్య | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |56280 |9446 |- |194 |[[అర్సికెరె శాసనసభ నియోజకవర్గం|అర్సికెరె]] |KM శివలింగే గౌడ | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |74025 |జివి సిద్దప్ప | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |39799 |34226 |- |195 |[[బేలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|బేలూర్]] |Y. N రుద్రేష గౌడ్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |46451 |బి శివరుద్రప్ప | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |28630 |17821 |- |196 |[[హసన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హసన్]] |హెచ్ఎస్ ప్రకాష్ | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |52266 |బి. శివరాము | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |35462 |16804 |- |197 |[[హోలెనరసిపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హోలెనరసిపూర్]] |హెచ్‌డి రేవణ్ణ | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |52266 |SG అనుపమ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |49842 |2424 |- |198 |[[అర్కలగూడ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అర్కలగూడ]] |ఎ. తక్కువ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |68257 |AT రామస్వామి | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |59217 |9040 |- |199 |[[సకలేష్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సకలేష్‌పూర్]] (ఎస్.సి) |హెచ్‌కే కుమారస్వామి | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |49768 |నిర్వాణయ్య | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |36473 |13295 |- ! colspan="11" |దక్షిణ కన్నడ |- |200 |[[బెల్తంగడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బెల్తంగడి]] |కె. వసంత బంగేరా | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |59528 |కె. ప్రభాకర బంగేరా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |43425 |16103 |- |201 |[[మూడబిద్రి శాసనసభ నియోజకవర్గం|మూడబిద్రి]] |అభయచంద్ర జైన్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |44744 |కెపి జగదీష్ అధికారి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |34841 |9903 |- |202 |[[మంగళూరు సిటీ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగుళూరు సిటీ నార్త్]] |జె. కృష్ణ పాలెమార్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |70057 |మొహియుద్దీన్ బావ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |55631 |14426 |- |203 |[[మంగళూరు సిటీ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగళూరు సిటీ సౌత్]] |ఎన్. యోగీష్ భట్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |60133 |ఇవాన్ డిసౌజా | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |51373 |8760 |- |204 |[[మంగళూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగళూరు]] |UT ఖాదర్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |50718 |పద్మనాభ కొట్టారి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |43669 |7049 |- |205 |[[బంట్వాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బంట్వాల్]] |రామనాథ్ రాయ్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |61560 |బి. నాగరాజ శెట్టి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |60309 |1251 |- |206 |[[పుత్తూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుత్తూరు]] |మల్లికా ప్రసాద్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |46605 |బి జగన్నాథ శెట్టి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |45180 |1425 |- |207 |[[సుల్లియా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సుల్లియా]] (ఎస్.సి) |అంగర ఎస్. | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |61144 |బి. రఘు | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |56822 |4322 |- ! colspan="11" |Kodagu district |- |208 |[[మడికేరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|మడికేరి]] |అప్పచు రంజన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |60084 |బీఏ జీవిజయ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |53499 |6585 |- |209 |[[విరాజ్‌పేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|విరాజపేట]] |[[కె.జి. బోపయ్య]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |48605 |వీణా అచ్చయ్య | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |33532 |15073 |- ! colspan="11" |మైసూరు జిల్లా |- |210 |[[పెరియపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెరియపట్న]] |కె వెంకటేష్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |38453 |కె. మహదేవ | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |37574 |879 |- |211 |[[కృష్ణరాజనగర శాసనసభ నియోజకవర్గం|కృష్ణరాజనగర]] |[[ఎస్.ఆర్. మహేష్|ఎస్. ఆర్. మహేష్]] | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |77322 |[[అడగూర్ హెచ్.విశ్వనాథ్]] | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |56774 |20548 |- |212 |[[హుణసూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|హున్సూరు]] |HP మంజునాథ్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |57497 |చిక్కమడు ఎస్. | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |42456 |15041 |- |213 |[[హెగ్గడదేవన్‌కోట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హెగ్గడదేవన్‌కోటే]] (ఎస్.టి) |చిక్కన్న | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |43222 |కె. చిక్కవీరనాయక | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |30680 |12542 |- |214 |[[నంజనగూడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నంజన్‌గూడు]] (ఎస్.సి) |శ్రీనివాస ప్రసాద్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |42867 |S. మహదేవయ్య | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |42159 |708 |- |215 |[[చాముండేశ్వరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చాముండేశ్వరి]] |ఎం. సత్యనారాయణ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |55828 |సిఎన్ మంజేగౌడ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |41529 |14299 |- |216 |[[కృష్ణంరాజ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కృష్ణరాజు]] |SA రామదాస్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |63314 |MK సోమశేఖర్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |43892 |19422 |- |217 |[[చామరాజ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చామరాజ]] |హెచ్ఎస్ శంకరలింగే గౌడ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |44243 |వాసు | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |34844 |9399 |- |218 |[[నరసింహరాజ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నరసింహరాజు]] |తన్వీర్ సైత్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |37789 |ఎస్.నాగరాజు | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |31104 |6685 |- |219 |[[వరుణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వరుణ]] |సిద్ధరామయ్య | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |71908 |ఎల్.రేవణసిద్దయ్య | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |53071 |18837 |- |220 |[[టి.నరసీపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|టి. నరసిపూర్]] (ఎస్.సి) |హెచ్‌సి మహదేవప్ప | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |42593 |MC సుందరేషన్ | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|జేడీఎస్]] |28869 |13724 |- ! colspan="11" |చామరాజనగర్ జిల్లా |- |221 |[[హనూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హనూర్]] |[[ఆర్. నరేంద్ర]] | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |59523 |పరిమళ నాగప్ప | |[[బహుజన సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |36383 |23140 |- |222 |[[కొల్లేగల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొల్లెగల్]] (ఎస్.సి) |ఆర్.ధృవనారాయణ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |37384 |ఎస్. మహేందర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |25586 |11798 |- |223 |[[చామరాజనగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చామరాజనగర్]] |[[సి. పుట్టరంగశెట్టి]] | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |42017 |ఎం. మహదేవ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |39405 |2612 |- |224 |[[గుండ్లుపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|గుండ్లుపేట]] |హెచ్ఎస్ మహదేవ ప్రసాద్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] |64824 |సీఎస్ నిరంజన్ కుమార్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |62621 |2203 |} == మూలాలు == {{మూలాలు}} ==బయటి లింకులు== [[వర్గం:కర్ణాటక 13వ శాసనసభ]] 07rbhnt021up7145hamdcphmgypi5d2 0 447065 4956314 4550776 2026-09-11T14:02:12Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956314 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}} {{Infobox weapon|name=ARAD|image=IWI Arad.png|origin=Israel|type=[[Carbine]] <br> [[Assault rifle]]|is_ranged=yes|service=2019-present|used_by=See ''[[#Users|Users]]''|design_date=2019|manufacturer=[[Israel Weapon Industries]]|production_date=2019-present|weight=2.86-3 kg (unloaded)|length=780 mm (292 mm barrel) <br> 855 mm (368 mm barrel) <br> 895 mm (406 mm barrel)|part_length=292 mm (11.5 inches) <br> 368 mm (14.5 inches) <br> 406 mm (16 inches)|cartridge=[[.300 Blackout]] <br> [[5.56×45mm NATO]] <br> [[7.62×51mm NATO]] <br> [[6.5 Creedmoor]]|action=Short-stroke gas piston|rate=700-1100 rounds/minute|feed=30-round detachable [[STANAG magazine]]}} '''ARAD''' అనేది 2019లో ఇజ్రాయెల్ వెపన్ ఇండస్ట్రీస్ రూపొందించిన ఒక అస్సాల్ట్ రైఫిల్, దీనికి [[ఇజ్రాయిల్|ఇజ్రాయెల్]] నగరం ఆరాడ్ పేరు పెట్టారు.<ref name=":02">{{Cite web|date=2019-09-05|title=WORLD EXCLUSIVE: IWI ARAD Hands-On Review|url=https://www.alloutdoor.com/2019/09/05/world-exclusive-iwi-arad-hands-review/|access-date=2023-03-29|website=All Outdoor|language=en-US}}</ref> ఇది ప్రధానంగా ఎగుమతి ప్రయోజనాల కోసం రూపొందించబడింది, ప్రస్తుతం ఇజ్రాయెల్ రక్షణ దళాలతో సేవలో ఉన్న IWI టావర్ X95 స్థానంలో ఉద్దేశించబడలేదు.<ref name=":02" /> అయితే, ఆరాడ్‌ను ఇజ్రాయెల్ జాతీయ ఉగ్రవాద నిరోధక విభాగం, YAMAM, యూనిట్ నిర్వహించిన పరీక్షలలో ఉత్తమంగా గుర్తించిన తర్వాత స్వీకరించింది. == రూపకల్పన == ARAD అనేది AR-15ని దృశ్యపరంగా పోలి ఉండే అస్సాల్ట్ రైఫిల్,<ref name=":12">{{Cite web|last=Popenker|first=Maxim|date=2023-01-14|title=The IWI ARAD assault rifle (Israel)|url=https://modernfirearms.net/en/assault-rifles/israel-assault-rifles/iwi-arad-2/|access-date=2023-03-29|website=Modern Firearms|language=en}}</ref> అయితే ఇది AR-15లో కనిపించే డైరెక్ట్ ఇంపీమెంట్ సిస్టమ్ కంటే షార్ట్-స్ట్రోక్ గ్యాస్ పిస్టన్‌ను ఉపయోగిస్తుంది.<ref>{{Cite web|last=Moss|first=Matthew|date=2019-09-04|title=BREAKING: IWI Introduce the ARAD Rifle|url=https://www.thefirearmblog.com/blog/2019/09/04/breaking-iwi-introduce-the-arad/|access-date=2023-03-29|website=The Firearm Blog|language=en-US}}</ref> ఇది 5.56×45mm NATO లేదా .300 AAC బ్లాక్‌అవుట్‌లో చాంబర్ చేయబడింది, మాడ్యులర్‌గా రూపొందించబడింది, ఇది త్వరిత-మార్పు బారెల్ ద్వారా క్యాలిబర్ మార్పును అనుమతిస్తుంది.<ref>{{Cite web|last=Eger|first=Chris|title=IWI Announces New ARAD Piston Rifle in 5.56,.300 BLK :|url=https://www.guns.com/news/2019/09/05/iwi-announces-new-arad-piston-rifle-in-5-56-300-blk|access-date=2023-03-29|website=Guns.com|language=en}}</ref> దాని లోహ భాగాలన్నీ తుప్పు నిరోధకతను కలిగి ఉంటాయి.<ref>{{Cite web|title=The ARAD|url=https://iwi.net/arad/|access-date=2023-03-29|website=IWI|language=en-US}}</ref> == వేరియంట్లు == === Arad 5 === IWI Arad అనేది ఇజ్రాయెల్ వెపన్ ఇండస్ట్రీస్ రూపొందించిన, తయారు చేసిన మాడ్యులర్ అసాల్ట్ రైఫిల్. * '''కాలిబర్:''' 5.56 కిలోమీటర్ల 45 మిమీ నాటో, .300 బిలియన్లు * '''బరువు:''' బారెల్ పొడవును బట్టి 2.853.07 కిలోల ఖాళీ. * '''బారెల్ పొడవు:''' 11.5 అంగుళాలు, 14.5 అంగుళాలు * '''రిఫ్లింగ్ ట్విస్ట్:''' 1: 7 ట్విస్ట్ రేటు * '''సమర్థవంతమైన పరిధి:''' 300500 మీటర్లు. === Arad 7 === IWI Arad 7 అనేది Arad బరువైన యుద్ధ రైఫిల్ వేరియంట్. * '''కాలిబర్:''' 7.62 కేజీ 51 మిమీ నాటో లేదా 6.5 మిమీ క్రీడ్ మూర్. * '''బరువు:''' బారెల్ పొడవును బట్టి 4.15-4.55 కిలోల ఖాళీ. * '''బారెల్ పొడవు:''' 14.5 అంగుళాలు, 16 అంగుళాలు, 18 అంగుళాలు,, 20 అంగుళాలు. * '''రిఫ్లింగ్ ట్విస్ట్:''' 1: 12 ట్విస్ట్ రేటు. * '''సమర్థవంతమైన పరిధి:''' 3001000 మీటర్లు. === Arad 7 DMR === IWI Arad 7 DMR అనేది Arad 7 సెమీ-ఆటోమేటిక్ నియమించబడిన మార్క్స్‌మ్యాన్ రైఫిల్ వేరియంట్. * '''కాలిబర్:''' 7.62 కిలోమీటర్ల 51 మిమీ నాటో లేదా 6.5 క్రీడ్ మూర్. * '''[[బరువు]]:''' బారెల్ పొడవును బట్టి 4.27-4.46 కిలోల ఖాళీ. * '''బారెల్:''' అరాడ్ ఒక శీఘ్ర-మార్పు బారెల్ వ్యవస్థను కలిగి ఉంది. అందుబాటులో ఉన్న బారెల్ పొడవులు 16 అంగుళాలు, 20 అంగుళాలు. బారెల్ చల్లని సుత్తి-నకిలీ, క్రోమ్-లైన్డ్ మెరుగైన ఖచ్చితత్వం, జీవితకాలం (సుమారు 20,000 రౌండ్లు) కోసం. మెరుగైన ఖచ్చితత్వం కోసం బారెల్ స్వేచ్ఛగా తేలుతుంది. * '''రిఫ్లింగ్ ట్విస్ట్:''' 1: 10 ట్విస్ట్ రేటు. * '''సమర్థవంతమైన పరిధి:''' 5001000 మీటర్లు. == వినియోగదారులు == * సావో పాలో సైనిక పోలీసు, రియో డి జనీరో రాష్ట్ర సైనిక పోలీసు ఎస్పిరిటో శాంటో రాష్ట్ర సైనిక పోలీసు<ref name=":12"/><ref>{{Cite web|last=Carrilho|first=Maurício|title=PMERJ anuncia que fuzil israelense IWI fará parte do arsenal da corporação|url=https://www.defesabrasilnoticias.com/2022/10/pmerj-anuncia-que-fuzil-israelense-iwi.html?m=1|access-date=2024-11-13|language=pt-BR|archive-date=2024-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20241129235636/https://www.defesabrasilnoticias.com/2022/10/pmerj-anuncia-que-fuzil-israelense-iwi.html?m=1|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=PRODEST|last2=PMES|title=Polícia Militar recebe 300 carabinas Arad|url=https://pm.es.gov.br/Not%C3%ADcia/policia-militar-recebe-300-fuzis-arad|access-date=2024-11-13|website=PMES|language=pt-BR|archive-date=2025-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20250418222050/https://pm.es.gov.br/Not%C3%ADcia/policia-militar-recebe-300-fuzis-arad|url-status=dead}}</ref>{{పతాకం|Brazil}} * ప్రత్యేక దళాల విభాగాలు <ref name=":12" />{{పతాకం|Chile}} * ప్రత్యేక దళాల విభాగాలు, ఈక్వెడారు సైన్యం <ref name=":12" /><ref>{{Cite web|last=|first=|date=2022-11-12|title=Ecuador's Army acquires 5,700 Israeli-made IWI Arad rifles|url=https://www.riotimesonline.com/brazil-news/defense-updates/ecuadors-army-acquires-5700-israeli-made-iwi-arad-rifles/|access-date=2023-03-29|website=The Rio Times|language=en-US}}</ref>{{పతాకం|Ecuador}} * [[Yamam|యమమ్]] (ఇజ్రాయెల్ జాతీయ తీవ్రవాద వ్యతిరేక విభాగం) <ref name=":12" />{{పతాకం|Israel}} * [[17th Raiders Wing|17వ రైడర్స్ వింగ్]] <ref>{{Cite web|last=Boguslavsky|first=Eyal|date=2022-11-15|title=A first in Italy: Israeli Arad assault rifles & Negev machine guns in army service|url=https://www.israeldefense.co.il/en/node/56342|access-date=2023-03-29|website=Israel Defense|language=en}}</ref>{{పతాకం|Italy}} * ప్రెసిడెన్షియల్ సెక్యూరిటీ గ్రూప్-358 యూనిట్లు తమ విధుల నిర్వహణ కోసం సేకరించి నమోదు చేసుకున్నాయి. కొన్ని యూనిట్లు 10వ పదాతిదళ విభాగానికి లేదా టాస్క్ ఫోర్స్ డావావోకు పంపిణీ చేయబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|last=Buan|first=Lian|date=2023-12-09|title=Duterte got licenses for over 300 guns 2 weeks before his term ended|url=https://www.rappler.com/newsbreak/investigative/duterte-license-firearms-weeks-before-term-end/#:~:text=A%20favored%20law&text=These%20sections%20would%20later%20turn,renewed%20after%20every%2010%20years|access-date=2024-11-21|website=RAPPLER|language=en-US}}</ref>{{పతాకం|Philippines}} * పెరుః [[Peruvian Armed Forces|పెరువియన్ సాయుధ దళాలు]]-ఈ రైఫిల్స్ పూర్తిగా ఇజ్రాయెల్ ఆయుధ పరిశ్రమలతో సంతకం చేసిన వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్య ఒప్పందం (IWI) కింద మార్చి 2023 లో ఆర్మీ వెపన్స్ అండ్ అమ్యూనిషన్ ఫ్యాక్టరీ (FAME SAC) చేత సమీకరించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|last=Boguslavsky|first=Eyal|date=2024-08-01|title=Upcoming Delivery of IWI ARAD 7 Rifles to Peruvian Army: Third Batch Set to Exceed Expectations|url=https://www.israeldefense.co.il/en/node/62747|access-date=2025-02-07|website=Israel Defense|language=en}}</ref>{{పతాకం|Peru}} == మూలాలు == {{మూలాల జాబితా}} jvuej6fmh7owy60r7rnh351ljdcexld 0 448013 4956627 4545796 2026-09-12T07:44:23Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956627 wikitext text/x-wiki '''కింబర్లీ బి. రిచీ''' ఒక [[అమెరికన్లు|అమెరికన్]] సముద్ర జీవశాస్త్రవేత్త. ఆమె సౌత్ కరోలినా బ్యూఫోర్ట్ విశ్వవిద్యాలయంలో సహజ శాస్త్రాల విభాగంలో అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్.<ref name=":0">{{Cite web|title=Dr. Kim Ritchie|url=https://www.uscb.edu/academics/academic_departments/school-of-science-and-mathematics/natural_sciences/research/kim-ritchie.html|access-date=2020-11-25|website=www.uscb.edu|language=en-US}}</ref><ref name=":1" /> ఆమె పరిశోధన సముద్ర సూక్ష్మజీవశాస్త్రం, [[ప్రవాళం|పగడాలు]], [[సొర చేప|సొరచేపలు]] వంటి అతిధేయ జంతువులలో [[సూక్ష్మజీవి|సూక్ష్మజీవులు]] జంతు ఆరోగ్యాన్ని ఎలా ప్రభావితం చేస్తాయనే దానిపై దృష్టి సారించింది.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|title=Dr. Kim B. Ritchie {{!}} GulfBase|url=https://www.gulfbase.org/people/dr-kim-b-ritchie|access-date=2020-11-25|website=www.gulfbase.org|archive-date=2020-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101210804/https://www.gulfbase.org/people/dr-kim-b-ritchie|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Loop {{!}} Kimberly B. Ritchie|url=https://loop.frontiersin.org/people/123539/overview|access-date=2020-11-25|website=loop.frontiersin.org}}</ref> == ప్రారంభ సంవత్సరాలు, విద్య == రిచీ 1962లో దక్షిణ కరోలినాలోని ఐకెన్‌లో జన్మించింది.  ఆమె రాబర్ట్ ఈ, ఫ్రాన్సిస్ ఎం. బీచ్ దంపతుల కుమార్తె.  ఆమె తండ్రి ఫారెస్టర్, ఆమె తల్లి ఉన్నత పాఠశాల ఉపాధ్యాయురాలు.  ఆమె దక్షిణ కరోలినాలోని వాల్టర్‌బోరోలోని ఒక పొలంలో పెరిగింది, వాల్టర్‌బోరో హై స్కూల్ నుండి పట్టభద్రురాలైంది.  రిచీ 1994లో దక్షిణ కరోలినా విశ్వవిద్యాలయం ఐకెన్ నుండి [[జీవ శాస్త్రం|జీవశాస్త్రం]]<nowiki/>లో బిఎస్, 2000లో ఉత్తర కరోలినా చాపెల్ హిల్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి జన్యుశాస్త్రంలో పిహెచ్.డి. పొందారు.  ఆమె 2000 వేసవిలో పనామా రిపబ్లిక్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ట్రాపికల్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో పోస్ట్‌డాక్టోరల్ ఫెలో, 2001 వరకు శాన్ డియాగోలోని [[కాలిఫోర్నియా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ|కాలిఫోర్నియా విశ్వవిద్యాలయం]]<nowiki/>లోని స్క్రిప్స్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ ఆఫ్ ఓషనోగ్రఫీలో పోస్ట్‌డాక్టోరల్ శాస్త్రవేత్త.<ref name=":42">Beach, Robert E. (2009) “From Mt Carmel to Kuhburg Hill – Bobby: A brief story of my life” BookSurge Publishing March 23, 2009 https://www.amazon.com/Mount-Carmel-Kuhberg-Hill/dp/1439225249</ref> == ప్రారంభ వృత్తి == తన పోస్ట్‌డాక్టోరల్ శిక్షణ పూర్తి చేసిన తర్వాత, రిచీ [[కాలిఫోర్నియా]]<nowiki/>లోని కార్ల్స్‌బాడ్‌లోని మైక్రోజెనోమిక్స్, ఇంక్.లో మెరైన్ మైక్రోబయాలజీ విభాగంలో డ్రగ్ డిస్కవరీలో సీనియర్ సైంటిస్ట్‌గా (2001–2004) పనిచేశారు.  ఆ తర్వాత ఆమె మోట్ మెరైన్ లాబొరేటరీలో స్టాఫ్ సైంటిస్ట్ (2004–2008) అయ్యారు, ఆ తర్వాత సీనియర్ సైంటిస్ట్ (2008–2016) అయ్యారు, అక్కడ ఆమె మెరైన్ మైక్రోబయాలజీ ప్రోగ్రామ్ మేనేజర్‌గా ఉన్నారు, పగడపు దిబ్బల జీవావరణ శాస్త్రం, సూక్ష్మజీవుల జీవావరణ శాస్త్రం, సముద్ర వ్యాధులు, సముద్ర జీవుల ప్రయోజనకరమైన సూక్ష్మజీవుల సహచరులు, ఔషధ ఆవిష్కరణపై విస్తృతంగా దృష్టి సారించారు.  2016లో, రిచీ సౌత్ కరోలినా బ్యూఫోర్ట్ విశ్వవిద్యాలయానికి నియమించబడ్డారు, అక్కడ ఆమె [[జన్యుశాస్త్రం]], ప్రొకార్యోటిక్ సెల్ బయాలజీ అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్‌గా ఉన్నారు <ref name=":0" /><ref name=":2">{{Cite web|title=Kim B. Ritchie|url=http://scholar.google.com/citations?user=EPFYoIMAAAAJ&hl=en|access-date=2020-12-22|website=scholar.google.com}}</ref><ref name=":3" /> == పరిశోధన == పగడపు హోలోబయోంట్లలో [[సూక్ష్మజీవి|సూక్ష్మజీవుల]] ప్రాముఖ్యతను వెలికితీయడంలో రిచీ ఒక మార్గదర్శకురాలు.<ref name=":62">{{Cite web|title=Coral Reefs|url=https://www.springer.com/journal/338/editors|access-date=2020-11-25|website=Springer|language=en|archive-date=2020-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106051041/https://www.springer.com/journal/338/editors|url-status=dead}}</ref>  పగడపు సూక్ష్మజీవశాస్త్రంపై చాలా తక్కువ పని జరిగిన సమయంలో, [[కరిబియన్|కరేబియన్]], ప్రపంచవ్యాప్తంగా పగడపు వ్యాధుల సమృద్ధిగా పెరిగినందున వాటి సూక్ష్మజీవశాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చేయడంలో ఆమె నాయకురాలు .  ఆస్పెర్‌గిలోసిస్, వైట్ పాక్స్, వైట్ ప్లేగు వంటి పగడపు వ్యాధులకు కారణమయ్యే వ్యాధికారకాలను ఆమె గుర్తించారు . తరువాత ఆమె పగడపు ఆరోగ్యంలో సంభావ్య ప్రయోజనకరమైన బ్యాక్టీరియా పాత్రను పరిశీలించింది. ఒక నవల ఎంపిక స్క్రీన్‌ని ఉపయోగించి, ఆరోగ్యకరమైన పగడాలు యాంటీబయాటిక్‌లను ఉత్పత్తి చేసే బ్యాక్టీరియాను కలిగి ఉన్నాయని, పగడపు దిబ్బలపై ఉష్ణోగ్రతలు పెరిగినప్పుడు ఈ బ్యాక్టీరియా సంభావ్య వ్యాధికారక సముద్ర బ్యాక్టీరియాతో భర్తీ చేయబడుతుందని ఆమె మొదటిసారి చూపించింది.  యాంటీబయాటిక్ ఉత్పత్తి యొక్క ఈ ప్రయోజనకరమైన పాత్ర పగడపు సూక్ష్మజీవి యొక్క సమతుల్యతను నియంత్రించడంలో సహాయపడుతుంది, సముద్ర వ్యాధికారకాలకు వ్యతిరేకంగా పగడాలకు మొదటి రక్షణను అందిస్తుంది.  ఆమె తదుపరి పని పగడపు వ్యాధికారకాల యొక్క సెల్-సెల్-సిగ్నల్ మధ్యవర్తిత్వ నియంత్రణలో పగడపు ప్రయోజనకరమైన బ్యాక్టీరియాకు పాత్రలను కేటాయించింది, ప్రోబయోటిక్ చికిత్సలలో ప్రయోజనకరమైన బ్యాక్టీరియా కోసం పాత్రను సూచించింది.  ఆమె పనిలో షార్క్ మైక్రోబయోమ్‌లపై పరిశోధన, ఎలాస్మోబ్రాంచ్ (షార్క్, స్కేట్, రే) ఎపిడెర్మల్ ఉపరితలాలపై బ్యాక్టీరియా సహచరుల ప్రయోజనకరమైన పాత్రలు కూడా ఉన్నాయి == అవార్డులు, వృత్తిపరమైన సేవ == * నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ కావ్లీ ఫెలో, 2015 <ref>{{Cite web|title=2015 Kavli Fellows - News Release|url=http://www.nasonline.org/programs/kavli-frontiers-of-science/news/2015-kavli-fellows.html|access-date=2020-11-25|website=www.nasonline.org}}</ref> * స్మిత్సోనియన్ పోస్ట్డాక్టోరల్ ఫెలోషిప్, 2000 <ref>{{Cite web|title=Past Smithsonian Institution Fellowship Program Awardees {{!}} Smithsonian Fellowships and Internships|url=https://www.smithsonianofi.com/fellowship-opportunities/smithsonian-institution-fellowship-program/past-smithsonian-institution-fellowship-program-awardees/|access-date=2020-11-25|website=www.smithsonianofi.com|archive-date=2020-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20201102062115/https://www.smithsonianofi.com/fellowship-opportunities/smithsonian-institution-fellowship-program/past-smithsonian-institution-fellowship-program-awardees/|url-status=dead}}</ref> * సంపాదకీయ బోర్డు, ''కోరల్ రీఫ్స్'', 2014 నుండి సమర్పించడానికి <ref name=":6">{{Cite web|title=Coral Reefs|url=https://www.springer.com/journal/338/editors|access-date=2020-11-25|website=Springer|language=en|archive-date=2020-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106051041/https://www.springer.com/journal/338/editors|url-status=dead}}</ref> * సంపాదకీయ బోర్డు, ఫ్రంటియర్స్ ఇన్ మైక్రోబయాలజీ, 2015 నుండి సమర్పించడానికి <ref name=":3" /> * సంపాదకీయ బోర్డు, ఫ్రంటియర్స్ ఇన్ మెరైన్ సైన్స్, 2016 నుండి సమర్పించడానికి <ref name=":3" /> * గెస్ట్ అసోసియేట్ ఎడిటర్, ఫ్రంటియర్స్ ఇన్ ఎకాలజీ అండ్ ఎవల్యూషన్, 2018 సమర్పించడానికి <ref name=":3" /> * రివ్యూ ఎడిటర్, మైక్రోబియల్ సింబియోసెస్, 2016 నుండి ప్రస్తుతము <ref name=":3" /> * ఫ్లోరిడా కీస్ నీటి నాణ్యత సలహా కమిటీ, 2007-2018 <ref>{{Cite web|date=April 11, 2006|title=1Florida Keys National Marine Sanctuary Advisory Council Minutes|url=https://nmsfloridakeys.blob.core.windows.net/floridakeys-prod/media/archive/sac/minutes/060411minutes.pdf|access-date=2020-12-26|website=nmsfloridakeys.blob.core.windows.net}}</ref> * అంతరించిపోతున్న జాతుల చట్టం కోసం ''అక్రోపోరా'' రికవరీ టీమ్ మెంబర్ -బెదిరించిన ఎల్ఖోర్న్ పగడపు జాబితా, అక్రోపోరా ''పామటా'', నేషనల్ మెరైన్ ఫిషరీస్ సర్వీస్ <ref>{{Cite web|title=Recovery plan|url=http://fragmentsofhope.org/wp-content/uploads/2015/12/final_acropora_recovery_plan.pdf|access-date=2020-12-26|website=fragmentsofhope.org}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[నాన్సీ బర్డ్సాల్]] * [[కరోలిన్ కన్నుస్కియో]] * [[అనా క్లాడియా అరియాస్]] * [[లిసా లెవిన్]] * [[మేరీ పాటిల్లో]] * [[మేరీ హామిల్టన్ స్విండ్లర్]] == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] kzwzl6bm1ga14hj3et8her0w1zy2qrk 0 454462 4956596 4941745 2026-09-12T07:06:56Z స్వరలాసిక 13980 /* సంగీతం */ 4956596 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = Guadeloupe | official_name = Region of Guadeloupe<br />{{native name|gcf|Réjyon Gwadloup}}<nowiki>}}</nowiki> | native_name = {{native name|gcf|Gwadloup}} | native_name_lang = gcf | settlement_type = [[Overseas departments and regions of France|Overseas department and region]] of [[France]] and [[Special territories of members of the European Economic Area#Outermost Regions|outermost region]] of the [[European Union]] | image_map = Guadeloupe in France 2016.svg | map_caption = Location in the [[Lesser Antilles]] | image_map1 = Guadeloupe map.png | map_caption1 = | mapframe = No | image_flag = Flag of Guadeloupe.svg | flag_size = 100 | image_seal = Guadaloupe_logo.svg | seal_size = 90 | seal_type = Logo | seal_link = Coat of arms of Guadeloupe | image_coat = | motto = | anthem = {{lang|fr|[[La Marseillaise]]}}<br />("The Marseillaise")<br />{{center|[[File:La Marseillaise.ogg]]}} | coordinates = {{Coord|16|15|N|61|30|W|type:isle|display=inline,title}} | subdivision_type = Sovereign state | subdivision_name = {{flag|France}} | subdivision_type1 = [[Prefectures in France|Prefecture]] | subdivision_name1 = [[Basse-Terre]] | subdivision_type2 = Largest metropolitan area | subdivision_name2 = [[Pointe-à-Pitre]] | seat_type = | seat = | parts_type = [[Communes of the Guadeloupe department|Communes]] | parts_style = <!-- list, coll (collapsed list), para (paragraph format) --> | parts = 32 | leader_party = | leader_title1 = [[Departmental Council of Guadeloupe|President of the Departmental Council]] | leader_name1 = Guy Losbar<ref>{{cite web |title=Répertoire national des élus: les conseillers départementaux |url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/r/601ef073-d986-4582-8e1a-ed14dc857fba |website=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises |date=4 May 2022 |language=fr |access-date=14 July 2022 |archive-date=13 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231213042708/https://static.data.gouv.fr/resources/repertoire-national-des-elus-1/20231130-131054/elus-conseillers-departementaux-cd.csv |url-status=live}}</ref> | leader_title2 = [[Regional Council of Guadeloupe|President of the Regional Council]] | leader_name2 = [[Ary Chalus]] | established_title = French colony | established_date = 1648 | established_title1 = British occupation | established_date1 = 1759 | established_title2 = Restitution to France | established_date2 = [[Treaty of Paris (1763)|10 February 1763]] | established_title3 = Second British occupation | established_date3 = 1782 | established_title4 = Second restitution to France | established_date4 = [[Treaty of Paris (1814)|30 May 1814]] ^a | area_total_km2 = 1628 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_rank = 16th region | elevation_max_m = 1467 | elevation_max_point = [[La Grande Soufriere]] | population_total = 378,561 | population_as_of = 1 January 2024 | population_footnotes = <ref name=pop>{{Cite web |title=Estimation de population par région, sexe et grande classe d'âge – Années 1975 à 2024 |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/7752095/estim-pop-nreg-sexe-gca-1975-2024.xls |access-date=17 January 2024 |language=fr}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_demonym = Guadeloupean | timezone = [[Atlantic Time Zone|AST]] | utc_offset = -4:00 | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | demographics_type1 = GDP | demographics1_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tgs00003/default/table?lang=en |title=EU regions by GDP, Eurostat |access-date=18 September 2023 |archive-date=27 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227213552/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tgs00003/default/table?lang=en |url-status=live}}</ref> | demographics1_title1 = Total | demographics1_info1 = €9.462 billion | demographics1_title2 = Per capita | demographics1_info2 = €22,500 | area_code_type = <!-- defaults to: Area code(s) --> | area_code = [[+590]] | code1_name = [[Country code top-level domain|Internet TLD]] | code1_info = {{unbulleted list |[[.fr]] | [[.gp]]}} | blank_name_sec1 = Ethnic groups | blank_info_sec1 = {{unbulleted list |[[Afro-Caribbean]] [[European ethnic groups|Europeans]] | [[Mulatto]] | [[Mixed-race]]|[[Indo-Guadeloupeans|Indians]]|[[Haitians]]|[[Dominicans]]}} | blank1_name_sec1 = Languages | blank1_info_sec1 = {{Plainlist|* [[French language|French]] * [[Guadeloupean Creole|Guadeloupean Creole]]}} | blank_name_sec2 = Currency | blank_info_sec2 = [[Euro]] ([[Euro sign|€]]) ([[ISO 4217|EUR]]) | iso_code = {{hlist|[[ISO 3166-2:GP|GP]] | [[ISO 3166-2:FR|FR-971]]}} | website = {{URL|www.guadeloupe.pref.gouv.fr/}}<br />{{URL|www.nic.gp/}} | footnotes = ^a Not effective until 1816. }} గ్వాడెలోప్[a] అనేది కరేబియను‌లోని [[ఫ్రాన్సు]] ‌లోని ఒక విదేశీ విభాగం. ప్రాంతం.<ref name="britannica.com">{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Guadeloupe |title=Encyclopedia Britannica – Guadeloupe |access-date=27 July 2019 |archive-date=3 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403223745/https://www.britannica.com/place/Guadeloupe |url-status=live}}</ref> ఇందులో ఆరు జనావాస ద్వీపాలు—బాస్సే-టెర్రే, గ్రాండే-టెర్రే, మేరీ-గలాంటే, లా డెసిరేడు, రెండు ఐల్సు డెసు సెయింట్సు—అలాగే అనేక జనావాసాలు లేని ద్వీపాలు, అవుటు‌క్రాప్పింగు‌లు ఉన్నాయి. .<ref name=factbook>{{cite web |url=http://www.geography-site.co.uk/pages/countries/atlas/guadeloupe.html |title=CIA World Factbook (2006) – Guadeloupe |access-date=27 July 2019 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225231736/http://www.geography-site.co.uk/pages/countries/atlas/guadeloupe.html |url-status=live}}</ref> ఇది [[ఆంటిగ్వా అండ్ బార్బుడా]] మోంట్సెరాటు‌లకు దక్షిణంగా, డొమినికాకు ఉత్తరాన ఉంది. రాజధాని నగరం బాస్సే-టెర్రే ద్వీపం నైరుతి తీరంలో ఉంది; అత్యధిక జనాభా కలిగిన నగరం లెసు అబైమ్సు, వ్యాపార కేంద్రం పొరుగున ఉన్న పాయింటు-ఎ-పిట్రే, రెండూ గ్రాండే-టెర్రే ద్వీపంలో ఉన్నాయి. <ref name="britannica.com" /> దీని జనాభా 2024లో 3,95,726. <ref name=pop /> ఇతర విదేశీ విభాగాల మాదిరిగానే ఇది [[ఫ్రాన్సు]] ‌లో అంతర్భాగంగా ఉంది. యూరోపియను యూనియను యూరోజోను ఒక రాజ్యాంగ ప్రాంతంగా యూరో దాని అధికారిక కరెన్సీగా ఉంది. ఏ యూరోపియను యూనియను పౌరుడైనా పని చేయడానికి స్వేచ్ఛగా అక్కడ నిరవధికంగా స్థిరపడటానికి ఉండవచ్చు. కానీ స్కెంజెను ప్రాంతంలో భాగం ఇది కాదు. 2003 ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తర్వాత గ్వాడెలోపు నుండి 2007 వరకు వేరు చేయబడిన సెయింటు బార్తెలెమీ సెయింటు మార్టిను ఇందులో ఉన్నాయి. క్రిస్టోఫరు కొలంబసు 1493లో గ్వాడెలోపు‌ను సందర్శించి ఆ ద్వీపానికి దాని పేరును ఇచ్చాడు. అధికారిక భాష ఫ్రెంచి; యాంటిలియను క్రియోలు కూడా మాట్లాడతారు.<ref name="britannica.com" /><ref name=factbook /> == పేరువెనుక చరిత్ర == [[File:Virgenguadalupe.jpg|thumb|left|upright|శాంటా మారియా డి గ్వాడాలుపే ఆశ్రమంలో గ్వాడాలుపే మాతృమూర్తి, ఆమె పేరు మీదుగా ఈ ద్వీపానికి ఆ పేరు వచ్చింది]] స్థానిక అరవాకుప్రజలు ఈ ద్వీపసమూహాన్ని కరుకేరా (లేదా "అందమైన జలాల ద్వీపం") అని పిలిచారు.<ref name="britannica.com" /> క్రిస్టోఫరు కొలంబసు 1493లో ఈ ద్వీపానికి శాంటా మారియా డి గ్వాడాలుపే అని పేరు పెట్టారు. ఇది ఎక్సుట్రీమదురాలోని స్పానిషు పట్టణమైన గ్వాడాలుపేలో గౌరవించబడే వర్జిను మేరీకి ఒక పుణ్యక్షేత్రం.<ref name="britannica.com" /> ఈ ప్రాంతం ఫ్రెంచి కాలనీగా మారినప్పుడు, స్పానిషు పేరు అలాగే ఉంచబడింది - అయినప్పటికీ ఫ్రెంచి ఆర్థోగ్రఫీ, ఫోనాలజీకి మార్చబడింది. ఈ ద్వీపాలను స్థానికంగా గ్వాడ అని పిలుస్తారు. <ref name="cnn">{{cite web |title=Guadeloupe: These tiny islands are the French Caribbean's greatest secret |date=16 April 2018 |url=https://www.cnn.com/travel/article/guadeloupe-what-to-do-and-see/index.html |publisher=[[CNN]] |access-date=14 July 2022 |quote=[...] Gwada, as locals call Guadeloupe [...]. |archive-date=12 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712174104/http://www.cnn.com/travel/article/guadeloupe-what-to-do-and-see/index.html |url-status=live}}</ref> == చరిత్ర == === వలసవాద పూర్వ యుగం === [[File:Petroglyphe Plessis3.jpg|thumb|left|upright| బైలిఫు‌లోని పురాతన రాతిరాత]] ఈ ద్వీపాలు మొదట అమెరికాకు చెందిన స్వదేశీ ప్రజలచే జనాభా కలిగి ఉన్నాయి. బహుశా 3000 క్రీపూ నాటికే. <ref name="region">{{cite web |title=Gaudeloupe, a land of history |url=https://www.regionguadeloupe.fr/guadeloupe-regional-council/guadeloupe-a-land-of-history/#_ |website=Region Guadeloupe |access-date=16 April 2019 |archive-date=30 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230174838/https://www.regionguadeloupe.fr/guadeloupe-regional-council/guadeloupe-a-land-of-history/#_ |url-status=live}}</ref><ref>Siegel et al – ''Analyse préliminaire de prélèvements sédimentaires en provenance de Marie-Galante''. Bilan scientifique 2006–2008. Service régional de l’archéologie Guadeloupe- Saint-Martin – Saint-Barthélemy 2009.</ref><ref>{{cite journal |title=Paleoenvironmental evidence for first human colonization of the eastern Caribbean |journal=Quaternary Science Reviews |url=https://www.researchgate.net/publication/283329730 |pages=275–295<!--endif p.totales--> |year=2015 |bibcode=2015QSRv..129..275S |issn=0277-3791 |last1=Siegel |first1=Peter E. |last2=Jones |first2=John G. |last3=Pearsall |first3=Deborah M. |last4=Dunning |first4=Nicholas P. |last5=Farrell |first5=Pat |last6=Duncan |first6=Neil A. |last7=Curtis |first7=Jason H. |last8=Singh |first8=Sushant K. |volume=129 |doi=10.1016/j.quascirev.2015.10.014}}.</ref> అరవాకు ప్రజలు మొదటి గుర్తించదగిన సమూహం. కానీ వారు తరువాత స్థానభ్రంశం చెందారు c.1400 కలీనా-కరీబు ప్రజలచే.<ref name="britannica.com" /> === 15వ–17వ శతాబ్దాలు === గ్వాడెలూపు‌ను చూసిన మొదటి యూరోపియను క్రిస్టోఫరు కొలంబసు 1493 నవంబరులో అడుగుపెట్టి దానికి ప్రస్తుత పేరు పెట్టారు.<ref name="britannica.com" /> 16వ శతాబ్దంలో స్పానిషు వారు వలసరాజ్యం చేయడానికి చేసిన అనేక ప్రయత్నాలు స్థానిక ప్రజల దాడుల కారణంగా విఫలమయ్యాయి. <ref name="britannica.com" /> 1626లో వర్తకుడు, సాహసికుడు పియరీ బెలైను డి'ఎస్నాంబుకు ఆధ్వర్యంలో ఫ్రెంచి వారు గ్వాడెలూపు పట్ల ఆసక్తి చూపడం ప్రారంభించారు.<ref name="britannica.com" /> స్పానిషు స్థిరనివాసులను బహిష్కరించారు. ఫ్రెంచి వలస నాయకులు చార్లెసు లినార్డు డి ఎల్'ఆలివు జీను డు ప్లెసిసు డి'ఓస్సన్‌విల్లే ఆదేశాల మేరకు కాంపాగ్నీ డెసు ఐల్సు డి ఎల్'అమెరికు 1635లో గ్వాడెలూపు‌లో స్థిరపడ్డారు; వారు అధికారికంగా ఫ్రాన్సు కోసం ద్వీపాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. భూమిని వలసరాజ్యం చేయడానికి ఫ్రెంచి రైతులను తీసుకువచ్చారు. ఇది స్వదేశీ ప్రజలు వ్యాధి, హింస ద్వారా అనేక మంది మరణించడానికి దారితీసింది.<ref name="ait">{{cite web |title=Guadeloupe from precolumbian times until today |url=http://www.antilles-info-tourisme.com/guadeloupe/histogb.htm |website=Antilles Info Tourisme |access-date=16 April 2019 |archive-date=15 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190515174134/http://www.antilles-info-tourisme.com/guadeloupe/histogb.htm |url-status=live}}</ref> అయితే 1640 నాటికి కాంపాగ్నీ డెసు ఇల్సు డి ఎల్'అమెరికు దివాళా తీసింది, వారు గ్వాడెలోపు‌ను చార్లెసు హౌయెలు డు పెటిటు ప్రీకి విక్రయించారు. ఆయన తోటల వ్యవసాయాన్ని ప్రారంభించాడు. 1650లో మొదటి ఆఫ్రికను బానిసలు వచ్చారు. <ref name="worldatlas" /><ref>La Guadeloupe: renseignements sur l'histoire, la flore, la faune, la géologie, la minéralogie, l'agriculture, le commerce, l'industrie, la législation, l'administration, Volume 1, Partie 2, de Jules Ballet (Imprimerie du gouvernement, 1895) (in French)</ref> బానిసల ప్రతిఘటన వెంటనే విస్తృతంగా వ్యాపించింది. 1656లో అనేక వారాల పాటు బహిరంగ తిరుగుబాటు కొనసాగింది. ఫ్రెంచి వారు స్థానిక ప్రజలను వారికి సహాయం చేయడాన్ని ఆపివేసే వరకు కనీసం రెండు సంవత్సరాలు కొనసాగిన సామూహిక పారిపోయిన సంఘటనలు ఏకకాలంలో జరిగాయి. <ref>{{cite book |author=Gwendolyn Midlo Hall |date=1971 |title=Social Control in Slave Plantation Societies: A Comparison of St. Domingue and Cuba |url=https://archive.org/details/socialcontrolins0000hall |publisher=The Johns Hopkins Press |pages=62–63 |isbn=0-8018-1252-6}}</ref> 1674లో వారి మార్టినికు కాలనీ ఆధ్వర్యంలో ఫ్రాన్సు‌లో విలీనం చేయబడటానికి ముందు ద్వీపం యాజమాన్యం ఫ్రెంచి వెస్టు ఇండియా కంపెనీకి బదిలీ చేయబడింది. <ref name="britannica.com" /> 1685 నుండి కోడు నోయిరు ద్వారా అమలు చేయబడిన సంస్థాగత బానిసత్వం, చెరకు తోటల ఆర్థిక వ్యవస్థ వృద్ధి చెందడానికి దారితీసింది. <ref name="caribya">{{cite web |title=History of Guadeloupe |url=http://caribya.com/guadeloupe/history/ |website=caribya! |access-date=16 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190416233806/http://caribya.com/guadeloupe/history/ |archive-date=16 April 2019 |url-status=dead}}</ref> === 18వ–19వ శతాబ్దాలు === ఏడేళ్ల యుద్ధంలో బ్రిటిషు దళాలు ద్వీపాలను స్వాధీనం చేసుకుని 1763 పారిసు ఒప్పందం వరకు ఆక్రమించాయి. <ref name="britannica.com" /> ఆ సమయంలో పాయింటు-ఎ-పిట్రే ఒక ప్రధాన నౌకాశ్రయంగా మారింది. బ్రిటిషు అమెరికాలోని మార్కెట్లు గ్వాడెలోపియన్ చక్కెరకు తెరవబడ్డాయి. ఇది ఆహార పదార్థాలు, కలప కోసం వర్తకం చేయబడింది. ఆర్థిక వ్యవస్థ త్వరగా విస్తరించింది. ఫ్రెంచి వలసవాదులకు అపారమైన సంపదను సృష్టించింది.<ref name="lp">{{cite web |title=Guadeloupe > History |url=https://www.lonelyplanet.com/guadeloupe/background/history/a/nar/4ac48e5e-dc54-42ad-a21c-39c9a1071157/358055 |publisher=Lonely Planet |access-date=16 April 2019 |archive-date=16 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190416233804/https://www.lonelyplanet.com/guadeloupe/background/history/a/nar/4ac48e5e-dc54-42ad-a21c-39c9a1071157/358055 |url-status=live}}</ref> ఆ సమయంలో గ్వాడెలోప్ ఎంత సంపన్నంగా ఉందంటే 1763 పారిసు ఒప్పందం ప్రకారం గ్వాడెలోప్ తిరిగి రావడానికి బదులుగా [[ఫ్రాన్సు]] తన కెనడియను కాలనీలను వదులుకుంది.<ref name="worldatlas" /><ref name="ooth">{{cite web |title=Treaty of Paris, 1763 |url=https://history.state.gov/milestones/1750-1775/treaty-of-paris |website=Office of the Historian |publisher=United States Government |access-date=16 April 2019 |archive-date=11 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190411040534/https://history.state.gov/milestones/1750-1775/treaty-of-paris |url-status=live}}</ref>1720ల చివరలో కాఫీ నాటడం ప్రారంభమైంది.<ref>Auguste Lacour, ''Histoire de la Guadeloupe'', vol. 1 (1635–1789). Basse-Terre, Guadeloupe, 1855 [https://books.google.com/books?id=Cch7AAAAMAAJ full text at Google Books] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231213042713/https://books.google.com/books?id=Cch7AAAAMAAJ |date=13 December 2023 }}, p. 236''ff''.</ref> బానిసలు కూడా పనిచేశారు. 1775 నాటికి కోకో కూడా ఒక ప్రధాన ఎగుమతి ఉత్పత్తిగా మారింది. <ref name="worldatlas" /> [[File:Combat naval 12 avril 1782-Dumoulin-IMG 5484.JPG|thumb|1782లో ఫ్రాన్సు, బ్రిటను మధ్య సెయింట్సు యుద్ధం జరిగింది.]] ఫ్రెంచి విప్లవం గ్వాడెలోప్‌కు గందరగోళాన్ని తెచ్చిపెట్టింది. కొత్త విప్లవాత్మక చట్టం ప్రకారం స్వేచ్ఛ పొందినవారికి సమాన హక్కులకు అర్హత ఉంది. గందరగోళ రాజకీయ పరిస్థితిని ఆసరాగా చేసుకుని బ్రిటను 1794లో గ్వాడెలోప్‌ను స్వాధీనం చేసుకుంది. ఫ్రెంచి వారు విక్టరు హ్యూగ్సు నేతృత్వంలో ఒక యాత్రా దళాన్ని పంపడం ద్వారా స్పందించారు. ఇది డిసెంబరు నాటికి కాలనీని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకుంది. బానిసత్వాన్ని రద్దు చేసింది. .<ref name="britannica.com" /> తరువాత 1,000 కంటే ఎక్కువ మంది ఫ్రెంచి వలసవాదులు చంపబడ్డారు. <ref name="lp" /> [[File:Buste de Louis Delgrès à Matouba.JPG|thumb|right|1802 బానిస తిరుగుబాటు నాయకుడు లూయిసు డెల్గ్రేసు ప్రతిమ ]] 1802లో ఆంటోయిను రిచెపాన్సు నేతృత్వంలోని ఫ్రెంచి యాత్రా దళం గ్వాడెలోపు‌కు చేరుకుంది. అప్పటి వరకు కాలనీకి వాస్తవ పాలకులుగా ఉన్న నల్లజాతి అధికారుల నేతృత్వంలో తిరుగుబాటుకు దారితీసింది.<ref name="britannica.com" /> రిచెపాన్సు, ఆయన దళాలు తిరుగుబాటుదారుల మీద త్వరగా చర్య తీసుకున్నాయి. ఇది 1802 మే 28న మటౌబా యుద్ధంలో ముగిసింది. వారు విజయం సాధించే అవకాశం లేదని గ్రహించిన లూయిసు డెల్గ్రేసు, అతని అనుచరులు ఉద్దేశపూర్వకంగా వారి గన్‌పౌడరు దుకాణాలను పేల్చివేయడం ద్వారా సామూహిక ఆత్మహత్య చేసుకున్నారు. 1802 జూలై 6న ప్రచురించబడిన ఒక కాన్సులరు డిక్రీ తెలివిగా గ్వాడెలోపు‌లో బానిసత్వాన్ని తిరిగి స్థాపించాలని ఆదేశించింది. .<ref>{{cite journal |title=Slave women and Resistance in the French Caribbean |first=Bernard |last=Moitt |journal=More Than Chattel: Black Women and Slavery in the Americas |editor=David Barry Gaspar |page=[https://archive.org/details/morethanchattelb0000unse/page/243 243] |year=1996 |publisher=Indiana University Press |isbn=0-253-33017-3 |url=https://archive.org/details/morethanchattelb0000unse/page/243}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mmoe.llc.ed.ac.uk/en/memory/memorial-homage-delgr%C3%A8s-basse-terre |title=Memorial in homage to Delgrès – Basse Terre – Cartographie des Mémoires de l'Esclavage |publisher=University of Edinburgh |access-date=13 August 2018 |archive-date=10 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201110021156/https://www.mmoe.llc.ed.ac.uk/en/memory/memorial-homage-delgr%C3%A8s-basse-terre |url-status=dead}}</ref>1803 మే 14న గ్వాడెలూపు‌లో అధికారికంగా బానిసత్వాన్ని తిరిగి స్థాపించిన ఫ్రెంచి వారి మీద తిరుగుబాటు 1804 వరకు కొనసాగింది. 1810లో బ్రిటిషు వారు ఈ ద్వీపాన్ని మళ్ళీ స్వాధీనం చేసుకున్నారు. 1813 స్టాకు‌హోం ఒప్పందం ప్రకారం దానిని స్వీడను‌కు అప్పగించారు.<ref>{{cite book |last=Lindqvist |first=Herman |date=2015 |title=Våra kolonier: de vi hade och de som aldrig blev av |publisher=Albert Bonniers Förlag |page=232 |isbn=9789100155346|language=sv}}</ref> 1814 పారిసు ఒప్పందంలో స్వీడను గ్వాడెలూపు‌ను ఫ్రాన్సు‌కు అప్పగించింది. దీని వలన గ్వాడెలూపు నిధి ఏర్పడింది. 1815లో వియన్నా ఒప్పందం గ్వాడెలూపు‌ మీద ఫ్రెంచి నియంత్రణను గుర్తించింది.<ref name="britannica.com" /><ref name="worldatlas">{{cite web |title=Guadeloupe History Timeline |url=https://www.worldatlas.com/webimage/countrys/namerica/caribb/guadeloupe/gptimeln.htm |website=World Atlas |access-date=3 June 2019 |archive-date=3 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190603192827/https://www.worldatlas.com/webimage/countrys/namerica/caribb/guadeloupe/gptimeln.htm |url-status=live}}</ref>. 1848లో ఫ్రెంచి సామ్రాజ్యంలో బానిసత్వం రద్దు చేయబడింది. <ref name="britannica.com" /> 1854 తర్వాత భారతదేశంలోని పాండిచ్చేరిలోని ఫ్రెంచి కాలనీ నుండి ఒప్పంద కార్మికులు తీసుకురాబడ్డారు. <ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/remembering-the-journey-to-guadeloupe/article6366891.ece |title=Remembering the journey to Guadeloupe |author=Annie Philip |work=The Hindu |date=31 August 2014 |access-date=17 January 2023 |archive-date=17 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117043914/https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/remembering-the-journey-to-guadeloupe/article6366891.ece |url-status=live}}</ref> 1849 నుండి విముక్తి పొందిన బానిసలకు ఓటు హక్కు ఉంది. కానీ 1923 వరకు ఫ్రెంచి జాతీయత, ఓటు భారతీయ పౌరులకు మంజూరు చేయబడలేదు. ఆ సమయంలో హెన్రీ సిదాంబరోం నేతృత్వంలోని సుదీర్ఘ ప్రచారం చివరకు విజయం సాధించింది. .<ref>{{Cite web |url=https://www.topnews.in/law/remote-french-island-reconnects-india-264156 |title=A remote French Island reconnects with India &#124; TopNews |website=topnews.in |access-date=13 May 2021 |archive-date=13 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210513093822/https://www.topnews.in/law/remote-french-island-reconnects-india-264156 |url-status=dead}}</ref> === 20వ–21వ శతాబ్దాలు === 1936లో ఫెలిక్సు ఎబౌ గ్వాడెలూపు మొదటి నల్లజాతి గవర్నరు అయ్యాడు.<ref>{{cite web |title=DOSSIER DE PRESSE |url=http://www.guyane.cci.fr/fr/content/download/1857/11808/file/Dossier%20de%20presse%20FE.pdf |author=Chambre de commerce et d'industrie de la Guyane |access-date=24 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924024324/http://www.guyane.cci.fr/fr/content/download/1857/11808/file/Dossier%20de%20presse%20FE.pdf |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead}}.</ref><ref>The Editors of Encyclopaedia Britannica. "Félix Éboué". Encyclopedia Britannica, 22 Dec. 2024, https://www.britannica.com/biography/Felix-Eboue. Accessed 9 May 2025</ref> రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో గ్వాడెలూపు మొదట విచి ప్రభుత్వం నియంత్రణలోకి వచ్చింది. తరువాత 1943లో ఫ్రీ ఫ్రాన్సు‌లో చేరింది.<ref name="britannica.com" /><ref>{{Cite web |title=Vichy issued its colonial stamps in France |url=https://www.linns.com/insights/vichy-issued-its-colonial-stamps-in-france.html |access-date=2025-05-09 |website=Linns Stamp News |language=en}}</ref> 1946లో గ్వాడెలూపు కాలనీ ఫ్రాన్సు విదేశీ విభాగంగా మారింది.<ref name="britannica.com" /> యుద్ధానంతర యుగంలో గ్వాడెలూపు సామాజిక నిర్మాణం, ఫ్రాన్సు ప్రధాన భూభాగంతో దాని సంబంధం మీద ఉద్రిక్తతలు తలెత్తాయి. 'సెయింటు వాలెంటైను మాసాకరు' 1952లో జరిగింది. లె మౌలు‌లో సమ్మె చేస్తున్న ఫ్యాక్టరీ కార్మికుల మీద కంపెనీసు రిపబ్లికైన్సు డి సెక్యురిటే కాల్పులు జరిపింది. దీని ఫలితంగా నలుగురు మరణించారు .<ref>{{Cite web |url=http://www.france24.com/fr/20090214-14-fevrier-1952-une-greve-guadeloupe-reprimee-le-sang |title=14 février 1952: une grève en Guadeloupe réprimée dans le sang, France24.com, 14 février 2009}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://lepetitlexiquecolonial.blogspace.fr/1533307/Jeudi-14-fevrier-1952-au-Moule/ |archive-url=https://archive.today/20120710153850/http://lepetitlexiquecolonial.blogspace.fr/1533307/Jeudi-14-fevrier-1952-au-Moule/ |archive-date=10 July 2012 |url-status=dead |title=Le petit lexique colonial – Jeudi 14 février 1952 au Moule &#124; lepetitlexiquecolonial.blogspace.fr |access-date=27 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://tempsreel.nouvelobs.com/speciales/social/guadeloupe_dom__la_crise/20090219.OBS5423/les_precedentes_emeutes_en_guadeloupe_1952_et_1967.html |title=Source: Le Nouvel Observateur}}{{dead link|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-02-14 |title=L’éphéméride du 14 février : Guadeloupe, Martinique jours de mort les 14 février 1952 et 1974 |url=https://www.madinin-art.net/lephemeride-du-14-fevrier/ |access-date=2025-05-09 |language=fr-FR}}</ref>.మే 1967లో నల్లజాతి గ్వాడెలూపియను రాఫెల్ బాల్జింకు <ref>{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/features/2017/6/2/50-years-on-guadeloupeans-remember-french-brutality |title=50 years on: Guadeloupeans remember French brutality |access-date=17 October 2023 |archive-date=5 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231105095258/https://www.aljazeera.com/features/2017/6/2/50-years-on-guadeloupeans-remember-french-brutality |url-status=live}}</ref> మీద జరిగిన జాత్యహంకార దాడి తరువాత జాతి ఉద్రిక్తతలు అల్లర్లుగా మారాయి. దీని ఫలితంగా ఎనిమిది మంది మరణించారు. .<ref>{{cite web |title=Mai 1967 à Pointe-à-Pitre : " Un massacre d'Etat " |url=https://www.humanite.fr/mai-1967-pointe-pitre-un-massacre-detat-636544 |language=fr |date=25 May 2017 |access-date=14 October 2017 |archive-date=16 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171016005805/https://www.humanite.fr/mai-1967-pointe-pitre-un-massacre-detat-636544 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite book |author=Félix-Hilaire Fortuné |title=La France et l'Outre-Mer antillais |language=fr |trans-title=France and the West Indies |publisher=L'Harmattan |date=2001 |page=303}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.lemonde.fr/societe/article/2009/05/26/en-guadeloupe-la-tragedie-de-me-67-refoulee_1198153_3224.html |title=En Guadeloupe, la tragédie de "Mé 67" refoulée |newspaper=Le Monde |date=26 May 2009 |access-date=27 July 2019 |archive-date=27 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190727235412/https://www.lemonde.fr/societe/article/2009/05/26/en-guadeloupe-la-tragedie-de-me-67-refoulee_1198153_3224.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Carrington |first=G. |date=2022-01-09 |title=The May 1967 massacre in Guadeloupe |url=https://openaccess.city.ac.uk/id/eprint/31750/ |journal=Journal of Romance Studies |language=en |volume=22 |issue=3 |pages=389–412 |doi=10.3828/jrs.2022.21 |issn=1473-3536}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Carrington |first=Grace |date= |title=The May 1967 massacre in Guadeloupe |url=https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/10181907/ |journal=Journal of Romance Studies |volume=22 |issue=3 |pages=389–412 |issn=1473-3536}}</ref> 1970లలో స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం పెరిగింది. దీనితో ఫ్రాన్సు 1974లో గ్వాడెలూపు‌ను ఫ్రెంచి ప్రాంతంగా ప్రకటించవలసి వచ్చింది.<ref name="britannica.com" /> యూనియను పాపులైరు పోరు లా లిబరేషను డి లా గ్వాడెలూపు (యుపిఎల్‌జి) పూర్తి స్వాతంత్ర్యం కోసం ప్రచారం చేసింది. 1980ల నాటికి గ్రూపు డి లిబరేషను ఆర్మీ [es; fr] (జిఎల్‌ఎ), అలయన్సు రివల్యూషను‌నైరు కరైబు (ఎఆర్సి) వంటి సమూహాల చర్యలతో పరిస్థితి హింసాత్మకంగా మారింది. 1982లో గ్వాడెలూపు‌కు గొప్ప స్వయంప్రతిపత్తి మంజూరు చేయబడింది.<ref>{{Cite web |title=Guadeloupe - Atlapedia® Online |url=https://www.atlapedia.com/online/countries/guadelop.htm |access-date=2025-05-09 |website=www.atlapedia.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Guadeloupe |url=https://www.islandstudies.com/files/2016/11/Guadeloupe.pdf}}</ref> 2003లో జరిగిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ద్వారా, సెయింటు-మార్టిను, సెయింటు బార్తెలెమీ గ్వాడెలోపు పరిపాలనా అధికార పరిధి నుండి విడిపోవడానికి ఓటు వేశారు. ఇది 2007 నాటికి పూర్తిగా అమలులోకి వచ్చింది.<ref name="britannica.com" /><ref>{{Cite web |title=Guadeloupe Arrondissements |url=https://www.statoids.com/ugp.html |access-date=2025-05-09 |website=www.statoids.com}}</ref> 2009 జనవరిలో కార్మిక సంఘాలు, లియానాజు కాంటు పవోఫిటాసియను అని పిలువబడే ఇతర సంస్థలు ఎక్కువ జీతం కోసం సమ్మె చేశాయి. <ref>"[https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gk4fdgdkSoLI7uwcWr8DPvufQdAg?hl=en Race, class fuel social conflict on French Caribbean islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140221091147/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gk4fdgdkSoLI7uwcWr8DPvufQdAg?hl=en|date=21 February 2014}}". [[Agence France-Presse]] (AFP). 17 February 2009</ref> తక్కువ వేతనాలు, అధిక జీవన వ్యయం, ఫ్రాన్సు ప్రధాన భూభాగానికి సంబంధించి అధిక స్థాయి పేదరికం, యూరోపియను యూనియను‌లో అత్యంత దారుణమైన నిరుద్యోగ స్థాయిల మీద సమ్మెకారులు ఆగ్రహం వ్యక్తం చేశారు.<ref name=reuters>{{cite news |first=Estelle |last=Shirbon |title=Paris fails to end island protests, seen spreading |url=http://uk.reuters.com/article/marketsNewsUS/idUKLD40833620090213 |work=[[Reuters]] |date=13 February 2009 |access-date=14 February 2009 |archive-date=14 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214175718/http://uk.reuters.com/article/marketsNewsUS/idUKLD40833620090213 |url-status=dead}}</ref> ఫ్రెంచి ప్రభుత్వం అసమర్థంగా స్పందించడం వల్ల పరిస్థితి త్వరగా తీవ్రమైంది. హింసాత్మకంగా మారింది. యూనియను నాయకుడు (జాక్వెసు బినో) కాల్చి చంపబడిన తర్వాత అదనపు పోలీసులను మోహరించారు.<ref name=iht19>{{cite news |title=France proposes to raise salaries to end Guadeloupe violence |url=http://www.iht.com/articles/2009/02/19/america/france.php |agency=[[Associated Press]] |work=[[International Herald Tribune]] |date=19 February 2009 |access-date=25 February 2009 |archive-date=21 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090221065804/http://www.iht.com/articles/2009/02/19/america/france.php |url-status=live}}</ref> ఈ సమ్మె 44 రోజులు కొనసాగింది. సమీపంలోని మార్టినికు మీద ‌కూడా ఇలాంటి చర్యలకు ప్రేరణనిచ్చింది. అధ్యక్షుడు నికోలసు సర్కోజీ తరువాత ద్వీపాన్ని సందర్శించి. సంస్కరణలకు హామీ ఇచ్చారు.<ref name="visit">[https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iQcNm7wF2_1t5AffHQZY1jZwd9Cw Sarkozy offers autonomy vote for Martinique] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090709063018/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iQcNm7wF2_1t5AffHQZY1jZwd9Cw|date=9 July 2009}}, [[Agence France-Presse]]</ref> ఈ సమయంలో పర్యాటకం బాగా దెబ్బతింది. 2010 పర్యాటక సీజను‌ను కూడా ప్రభావితం చేసింది. ==భూగోళికం== [[File:Guadeloupe NASA 61.42577W 16.17142N.jpg|thumb|Satellite photo of Guadeloupe]] [[File:Panorama Chutes du Carbet.jpg|thumb|right|Lush forest on Basse-Terre]] [[File:Guadeloupe2021OSM.png|thumb|right|Detailed map of Guadeloupe]] గ్వాడెలోప్ లో 12 కంటే ఎక్కువ ద్వీపాల ద్వీపసమూహం ఉంది. అలాగే ఈశాన్య కరేబియను సముద్రం పశ్చిమ అట్లాంటికు మహాసముద్రాన్ని కలిసే చోట ఉన్న ద్వీపాలు, బండరాళ్ళు ఇవి. <ref name="britannica.com" /> ఇది లెస్సరు ఆంటిల్లెసు ఉత్తర భాగంలోని లీవార్డు దీవులలో ఉంది. ఇది పాక్షికంగా అగ్నిపర్వత ద్వీప ఆర్కు. ఉత్తరాన [[ఆంటిగ్వా అండ్ బార్బుడా]], బ్రిటిషు ఓవర్సీసు టెరిటరీ ఆఫ్ [[మోంటుసెర్రాటు]] ఉన్నాయి. దక్షిణాన [[డొమినికా]] ఉంది. రెండు ప్రధాన ద్వీపాలు బాస్సే-టెర్రే (పశ్చిమ), గ్రాండే-టెర్రే (తూర్పు), ఇవి మీద నుండి చూసినప్పుడు సీతాకోకచిలుక ఆకారాన్ని ఏర్పరుస్తాయి. వీటిలో రెండు 'రెక్కలు' గ్రాండు కల్-డి-సాకు మారిను [ceb; fr; nl; sv], రివియరు సాలీ, పెటిటు కల్-డి-సాకు మారిను [ceb; fr] ద్వారా వేరు చేయబడ్డాయి. గ్వాడెలోప్ భూ ఉపరితలంలో సగానికి పైగా 847.8 చ.కిమీ బాస్సే-టెర్రేను కలిగి ఉంది.<ref name="britannica.com" /> ఈ ద్వీపం పర్వత ప్రాంతం, మౌంటు సాన్సు టౌచరు (1,354 మీ; 4,442 అడుగులు), గ్రాండే డెకౌవెర్టే (1,263 మీ; 4,143 అడుగులు) శిఖరాలను కలిగి ఉంది. ఇది 1,467 మీటర్లు (4,813 అడుగులు) ఎత్తుతో లెస్సరు ఆంటిల్లెసు‌లో ఎత్తైన పర్వత శిఖరం అయిన క్రియాశీల అగ్నిపర్వతం లా గ్రాండే సౌఫ్రియరు‌తో ముగుస్తుంది. <ref name="britannica.com" /><ref name=factbook />దీనికి విరుద్ధంగా గ్రాండే-టెర్రే ఎక్కువగా చదునుగా ఉంటుంది. ఉత్తరాన రాతి తీరాలు, మధ్యలో ఎగుడుదిగుడుగా ఉండే కొండలు, నైరుతిలో మడ అడవులు, దక్షిణ తీరం వెంబడి పగడపు దిబ్బలచే ఆశ్రయం పొందిన తెల్లటి ఇసుక బీచు‌లు ఉన్నాయి. <ref name=factbook /> ఇక్కడే ప్రధాన పర్యాటక రిసార్టు‌లు కనిపిస్తాయి.<ref name="gag" /> మేరీ-గలాంటే మూడవ అతిపెద్ద ద్వీపంగా ఉంది. తరువాత లా డెసిరేడు, ఈశాన్య వాలుగా ఉన్న సున్నపురాయి పీఠభూమి, దీని ఎత్తైన ప్రదేశం 275 మీటర్లు (902 అడుగులు). దక్షిణాన ఐల్సు డి పెటిటు-టెర్రే ఉంది. ఇవి రెండు ద్వీపాలు (టెర్రే డి హౌటు, టెర్రే డి బాసు) మొత్తం 2 చ.కిమీ. <ref name="gag" /> లెస్ సెయింట్సు అనేది ఎనిమిది ద్వీపాల ద్వీపసమూహం వీటిలో రెండు, టెర్రే-డి-బాసు, టెర్రే-డి-హౌటు నివాసయోగ్యంగా ఉన్నాయి. ప్రకృతి దృశ్యం బాస్సే-టెర్రే మాదిరిగానే ఉంటుంది. అగ్నిపర్వత కొండలు, లోతైన బేలతో సక్రమంగా లేని తీరప్రాంతం ఉన్నాయి. అనేక ఇతర చిన్న ద్వీపాలు ఉన్నాయి. ===భూగర్భ శాస్త్రం=== బాస్సే-టెర్రే ఒక అగ్నిపర్వత ద్వీపం.<ref>{{Cite journal |last1=Mathieu |first1=Lucie |last2=van Wyk de Vries |first2=Benjamin |last3=Mannessiez |first3=Claire |last4=Mazzoni |first4=Nelly |last5=Savry |first5=Cécile |last6=Troll |first6=Valentin R. |date=5 March 2013 |title=The structure and morphology of the Basse Terre Island, Lesser Antilles volcanic arc |url=https://doi.org/10.1007/s00445-013-0700-y |journal=Bulletin of Volcanology |language=en |volume=75 |issue=3 |pages=700 |doi=10.1007/s00445-013-0700-y |bibcode=2013BVol...75..700M |s2cid=129467145 |issn=1432-0819 |access-date=8 November 2020 |archive-date=13 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231213042707/https://link.springer.com/article/10.1007/s00445-013-0700-y |url-status=live}}</ref> లెస్సరు ఆంటిల్లెసు కరేబియను ప్లేటు బయటి అంచున ఉన్నాయి. గ్వాడెలోప్ లెస్సరు ఆంటిల్లెసు అగ్నిపర్వత ఆర్కు బయటి ఆర్కు‌లో భాగం. లెస్సరు ఆంటిల్లెసు సబ్డక్షను జోన్‌లోని కరేబియను ప్లేటు కింద అట్లాంటికు ప్లేటు సముద్రపు క్రస్టు సబ్డక్షను ఫలితంగా అనేక ద్వీపాలు ఏర్పడ్డాయి. ఈ ప్రక్రియ కొనసాగుతోంది. ఈ ప్రాంతంలో అగ్నిపర్వత, భూకంప కార్యకలాపాలకు బాధ్యత వహిస్తుంది. గ్వాడెలోప్ బహుళ అగ్నిపర్వతాల నుండి ఏర్పడింది. వీటిలో లా గ్రాండే సౌఫ్రియరు మాత్రమే అంతరించిపోలేదు.<ref name="jussieu">{{cite web |title=Guadeloupe |url=http://www.ipgp.jussieu.fr/~beaudu/download/2004_Komorowski_VHA.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20061120120412/http://www.ipgp.jussieu.fr/~beaudu/download/2004_Komorowski_VHA.pdf |archive-date=20 November 2006 |url-status=live |website=Institut de physique du globe de Paris |publisher=Universite de Paris |access-date=17 April 2019}}</ref> దీని చివరి విస్ఫోటనం 1976లో జరిగింది, బాస్సే-టెర్రే దక్షిణ భాగాన్ని ఖాళీ చేయడానికి దారితీసింది. విస్ఫోటనం తర్వాత మూడున్నర నెలల్లో 73,600 మంది స్థానభ్రంశం చెందారు. కె-ఆర్ డేటింగు బాస్సే-టెర్రే ద్వీపంలోని మూడు ఉత్తర మాసిఫు‌లు 2.79 మిలియను సంవత్సరాల పురాతనమైనవని సూచిస్తుంది. గత 6,50,000 సంవత్సరాలలో అగ్నిపర్వతాల విభాగాలు కూలిపోయాయి క్షీణిస్తూ వచ్చాయి. ఆ తరువాత కూలిపోయిన ప్రాంతంలో సాన్సు టచరు అగ్నిపర్వతం పెరిగింది. బాస్సే-టెర్రే ద్వీపానికి ఉత్తరాన ఉన్న అగ్నిపర్వతాలు ప్రధానంగా ఆండసైటు, బసాల్టికు ఆండసైటు‌లను ఉత్పత్తి చేశాయి. .<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.epsl.2007.03.030 |title=Timing of effusive volcanism and collapse events within an oceanic arc island: Basse-Terre, Guadeloupe archipelago (Lesser Antilles Arc) |url=https://archive.org/details/earth-and-planetary-science-letters_2007-06-15_258_1-2/page/175 |journal=Earth and Planetary Science Letters |volume=258 |pages=175–191 |year=2007 |last1=Samper |first1=A. |last2=Quidelleur |first2=X. |last3=Lahitte |first3=P. |last4=Mollex |first4=D. |issue=1–2 |bibcode=2007E&PSL.258..175S}}</ref> చీకటి లేదా "నల్ల" ఇసుకతో కూడిన అనేక బీచు‌లు ఉన్నాయి.<ref name="gag">{{cite web |title=Geography and geology |url=https://www.leguideguadeloupe.com/en/geography-and-geology/ |website=Le Guide Guadeloupe |access-date=17 April 2019 |archive-date=18 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418022256/https://www.leguideguadeloupe.com/en/geography-and-geology/ |url-status=dead}}</ref> ప్రధాన ద్వీపాలకు తూర్పున ఉన్న లా డెసిరేడు, మెసోజోయికు నుండి ఒక బేసు‌మెంటు‌ను కలిగి ఉంది. ఇది ప్లియోసిను నుండి క్వాటర్నరీ కాలాల వరకు మందపాటి సున్నపురాయితో కప్పబడి ఉంది.<ref name="brgm">{{cite web |last1=Bourdon |first1=E |last2=Bouchot |first2=V |last3=Gadalia |first3=A |last4=Sanjuan |first4=B |title=Geology and geothermal activity of the Bouillante Volcanic Chain |url=http://calamar.univ-ag.fr/cgc2011/images/stories/ft-bouillante.pdf |access-date=18 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190419001006/http://calamar.univ-ag.fr/cgc2011/images/stories/ft-bouillante.pdf |archive-date=19 April 2019 |url-status=dead}}</ref> గ్రాండే-టెర్రే, మేరీ-గలాంటే ఈయోసిను నుండి ఒలిగోసిను వరకు ఉన్న అగ్నిపర్వత యూనిట్లతో కూడిన బేసు‌మెంటు‌లను కలిగి ఉన్నాయి. కానీ కనిపించే అవుటు‌క్రాపు‌లు లేవు. గ్రాండే-టెర్రేలో, పైభాగంలో ఉన్న కార్బోనేటు ప్లాటు‌ఫారం 120 మీటర్ల మందంగా ఉంటుంది. <ref name="brgm" /> === వాతావరణం === ఈ ద్వీపాలు లీవార్డు దీవులలో భాగం, ఎందుకంటే అవి ఈశాన్య నుండి వీచే ప్రబలమైన వాణిజ్య గాలుల దిగువకు గాలి వీస్తాయి కాబట్టి అలా పిలుస్తారు. <ref name="britannica.com" /><ref name=factbook /> సెయిలింగు షిప్పు‌ల రోజుల్లో ఇది తెలుసుకోవడం ముఖ్యం. గ్రాండే-టెర్రే తూర్పు వైపున లేదా గాలి వైపున అట్లాంటికు గాలులకు గురవుతుంది కాబట్టి దానికి ఆ పేరు వచ్చింది. బాస్సే-టెర్రే నైరుతి వైపున లీవార్డు నైరుతి వైపున ఉండటం వలన గాలుల నుండి ఆశ్రయం పొందడం వలన ఆ పేరు వచ్చింది. గ్వాడెలోపు సముద్ర ప్రభావాలు, వాణిజ్య గాలుల ద్వారా ఉష్ణమండల వాతావరణాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఇక్కడ రెండు సీజన్లు ఉన్నాయి. జనవరి నుండి జూన్ వరకు "లెంటు" అని పిలువబడే పొడి కాలం, జూలై నుండి డిసెంబరు వరకు "శీతాకాలం" అని పిలువబడే తడి కాలం. <ref name="britannica.com" /> {{Weather box | width = auto | location = Guadeloupe | metric first = yes | single line = yes | collapsed = Yes | Jan high C = 29.1 | Feb high C = 29.1 | Mar high C = 29.4 | Apr high C = 30.1 | May high C = 30.7 | Jun high C = 31.3 | Jul high C = 31.5 | Aug high C = 31.6 | Sep high C = 31.5 | Oct high C = 31.2 | Nov high C = 30.5 | Dec high C = 29.6 | year high C = 30.5 | Jan mean C = 24.5 | Feb mean C = 24.5 | Mar mean C = 24.9 | Apr mean C = 25.9 | May mean C = 26.9 | Jun mean C = 27.5 | Jul mean C = 27.6 | Aug mean C = 27.7 | Sep mean C = 27.4 | Oct mean C = 27.0 | Nov mean C = 26.3 | Dec mean C = 25.2 | year mean C = 26.3 | Jan low C = 19.9 | Feb low C = 19.9 | Mar low C = 20.4 | Apr low C = 21.7 | May low C = 23.1 | Jun low C = 23.8 | Jul low C = 23.8 | Aug low C = 23.7 | Sep low C = 23.3 | Oct low C = 22.9 | Nov low C = 22.1 | Dec low C = 20.9 | year low C = 22.1 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 84 | Feb precipitation mm = 64 | Mar precipitation mm = 73 | Apr precipitation mm = 123 | May precipitation mm = 148 | Jun precipitation mm = 118 | Jul precipitation mm = 150 | Aug precipitation mm = 198 | Sep precipitation mm = 236 | Oct precipitation mm = 228 | Nov precipitation mm = 220 | Dec precipitation mm = 137 | year precipitation mm = 1779 | Jan precipitation days = 15.0 | Feb precipitation days = 11.5 | Mar precipitation days = 11.5 | Apr precipitation days = 11.6 | May precipitation days = 13.6 | Jun precipitation days = 12.8 | Jul precipitation days = 15.4 | Aug precipitation days = 16.2 | Sep precipitation days = 16.6 | Oct precipitation days = 18.1 | Nov precipitation days = 16.6 | Dec precipitation days = 15.7 | year precipitation days = 174.6 | unit precipitation days = | Jan sun = 235.6 | Feb sun = 229.1 | Mar sun = 232.5 | Apr sun = 240.0 | May sun = 244.9 | Jun sun = 237.0 | Jul sun = 244.9 | Aug sun = 248.0 | Sep sun = 216.0 | Oct sun = 217.0 | Nov sun = 207.0 | Dec sun = 223.2 | year sun = 2775.2 | source 1 = [[Hong Kong Observatory]]<ref>{{cite web |url=http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/s_america/mx_cam/guadeloupe_e.htm |title=Climatological Information for Guadeloupe |archive-url=https://web.archive.org/web/20120403033951/http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/s_america/mx_cam/guadeloupe_e.htm |archive-date=3 April 2012 |url-status=dead}}</ref> | date=September 2011}} [[File:Plage de la Grande Anse à Deshaies 2.jpg|thumb|Grande Anse Beach]] ===ఉష్ణమండల తుఫానులు&తుఫానులు=== చాలా బహిర్గత ప్రాంతంలో ఉన్న గ్వాడెలోప్, దాని ఆధీనంలో ఉన్న ప్రాంతాలు అనేక తుఫానులను ఎదుర్కోవలసి ఉంటుంది. గ్వాడెలోప్‌ను తాకిన అత్యంత ప్రాణాంతకమైన తుఫాను 1776లో వచ్చిన పాయింట్-ఎ-పిట్రే హరికేన్, ఇది కనీసం 6,000 మందిని బలిగొంది. <ref>{{Cite web |title=The Deadliest Atlantic Tropical Cyclones, 1492–1996 |url=https://www.nhc.noaa.gov/pastdeadlyapp1.shtml |access-date=10 June 2021 |website=nhc.noaa.gov |archive-date=15 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200315153605/https://www.nhc.noaa.gov/pastdeadlyapp1.shtml |url-status=live}}</ref> 1989లో హ్యూగో తుఫాను ద్వీపసమూహంలోని దీవులకు తీవ్ర నష్టాన్ని కలిగించింది. స్థానిక నివాసితుల జ్ఞాపకాల మీద లోతైన ముద్ర వేసింది. 1995లో మూడు తుఫానులు (ఐరిసు, లూయిసు, మార్లిను) మూడు వారాల కంటే తక్కువ వ్యవధిలో ద్వీపసమూహాన్ని తాకాయి. ఇతర ముఖ్యమైన తుఫానులలో 1928లో ఓకీచోబీ, 1965లో బెట్సీ, 1964లో క్లియో, 1966లో ఇనెజు, 2017లో ఇర్మా, మారియా ఉన్నాయి. === వృక్షజాలం === [[File:Pic de la Guadeloupe.jpg|thumb|right|గ్వాడెలోప్ వడ్రంగిపిట్ట ఈ దీవులకు మాత్రమే చెందినది.]] సారవంతమైన అగ్నిపర్వత నేలలు, భారీ వర్షపాతం, వెచ్చని వాతావరణంతో, బాస్సే-టెర్రేలోని వృక్షసంపద పచ్చగా ఉంటుంది.<ref name="britannica">{{cite web |title=Guadeloupe |url=https://www.britannica.com/place/Guadeloupe |website=Encyclopædia Britannica |access-date=12 December 2018 |archive-date=12 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181212151457/https://www.britannica.com/place/Guadeloupe |url-status=live}}</ref> ద్వీపంలోని చాలా అడవులు బాస్సే-టెర్రేలో ఉన్నాయి. వీటిలో మహోగని, ఐరను‌వుడు, చెస్టు‌నట్ చెట్లు వంటి జాతులు ఉన్నాయి.<ref name="britannica.com" /> సాలీ నదిని మడ చిత్తడి నేలలు కప్పి ఉంచాయి. <ref name="britannica.com" /> గ్రాండే-టెర్రేలోని అడవిలో ఎక్కువ భాగం నరికివేయబడింది. కొన్ని చిన్న పాచెసు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి. .<ref name="britannica.com" /> 300 - 1,000 మీటర్లు (980 - 3,280 అడుగులు) ఎత్తులో బాస్సే-టెర్రే ద్వీపంలో ఎక్కువ భాగాన్ని ఆక్రమించిన వర్షారణ్యం అభివృద్ధి చెందుతుంది. అక్కడి వృక్షసంపదలో తెల్లటి గం చెట్టు, అకోమాటు-బౌకాను లేదా చెస్టు‌నట్ చెట్టు, మార్బ్రి లేదా బోయిసు-బాండే లేదా ఒలియాండరు ఉన్నాయి; పొదలు, పర్వత తాటి, బాలిసియరు లేదా ఫెర్ను‌లు వంటి గుల్మకాండ మొక్కలు; అనేక ఎపిఫైటు‌లు: బ్రోమెలియాడు‌లు, ఫిలోడెండ్రాన్లు, ఆర్కిడు‌లు, లియానాలు ఉన్నాయి. 1,000 మీ (3,300 అడుగులు) పైన తేమతో కూడిన సవన్నా అభివృద్ధి చెందుతుంది. ఇది నాచులు, లైకెన్లు, స్పాగ్నం లేదా పర్వత మడ అడవులు, అధిక ఎత్తులో ఉన్న వైలెటు లేదా పర్వత థైం వంటి శక్తివంతమైన మొక్కలతో కూడి ఉంటుంది. పొడి అడవి గ్రాండే-టెర్రే, మేరీ-గలాంటే, లెసు సెయింట్సు, లా డెసిరేడు దీవులలో ఎక్కువ భాగాన్ని ఆక్రమించింది. బాస్సే-టెర్రే లీవార్డు తీరంలో కూడా అభివృద్ధి చెందుతుంది. నేల స్వభావం (ఇసుక, రాతి), లవణీయత, సూర్యరశ్మి, గాలి కారణంగా తీరప్రాంత అడవిని అభివృద్ధి చేయడం చాలా కష్టం, సముద్ర ద్రాక్ష, మాన్సెనిల్లా (ఎరుపు గీతతో గుర్తించబడిన చాలా విషపూరిత చెట్టు), ఇకాక్వియరు లేదా కొబ్బరి చెట్టు పెరిగే వాతావరణం ఇది. కొండల మీద శుష్క మండలాలలో కాక్టసు-సిగారు (సెరియస్), ప్రిక్లీ పియరు, చెస్టు‌నట్ కాక్టసు, "టేటు ఎ ఎల్'యాంగ్లైసు" కాక్టసు, కలబంద వంటి కాక్టి కనిపిస్తాయి. గ్వాడాలుపే తీరప్రాంతాలకు సరిహద్దుగా ఉన్న మడ అడవులు మూడు స్థాయిలలో నిర్మించబడ్డాయి. సముద్రానికి దగ్గరగా నుండి సుదూర వరకు. మొదటి స్థాయిలో ఎర్ర మడ అడవులు ఉన్నాయి; రెండవ స్థాయిలో సముద్రం నుండి దాదాపు 10 మీటర్లు (33 అడుగులు) ఎత్తున నల్ల మడ అడవులు పొదలతో కూడిన మడ అడవులను ఏర్పరుస్తాయి; మూడవ స్థాయిలో తెల్ల మడ అడవులు పొడవైన మడ అడవులను ఏర్పరుస్తాయి. అడవుల వెనుక, ఆటుపోట్లు, ఉప్పు చొచ్చుకుపోని చోట, గ్వాడెలోపు‌లో ప్రత్యేకమైన చిత్తడి అడవి కొన్నిసార్లు అభివృద్ధి చెందుతుంది. ఈ పర్యావరణం ప్రతినిధి జాతి మడ అడవులు-మెడైలు ఉన్నాయి. === జంతుజాలం === గబ్బిలాలు, రకూన్లు తప్ప, కొన్ని భూసంబంధమైన క్షీరదాలు ఈ దీవులకు చెందినవి. ప్రవేశపెట్టబడిన జావా ముంగూసు కూడా గ్వాడెలూపు‌లో ఉన్నాయి. <ref name="britannica.com" /> పక్షి జాతులలో స్థానిక ఊదా-గొంతు గల కారిబు, గ్వాడెలూపు వడ్రంగిపిట్ట ఉన్నాయి.<ref name="britannica.com" /> దీవుల జలాలు సముద్ర జీవుల గొప్ప వైవిధ్యాన్ని ఆదరిస్తాయి. <ref name="britannica.com" /> అయితే ద్వీపసమూహంలోని ఆరు దీవుల నుండి 43,000 ఎముక అవశేషాలను అధ్యయనం చేయడం ద్వారా యూరోపియను వలసవాదులు వచ్చిన తర్వాత గ్వాడెలూప్ దీవులలోని 50 నుండి 70% పాములు, బల్లులు అంతరించిపోయాయని కనుగొనబడింది; వారు తమతో పాటు పిల్లులు, ముంగూసు, ఎలుకలు, రకూన్లు వంటి క్షీరదాలను తీసుకువచ్చారు. ఇవి స్థానిక సరీసృపాలను వేటాడి ఉండవచ్చు.<ref>{{cite news<!--|authors=Corentin Bochaton; Emmanuel Paradis; Salvador Bailon; Sandrine Grouard; Ivan Ineich; Arnaud Lenoble; Olivier Lorvelec; Anne Tresset; and Nicole Boivin-->|author=Corentin Bochaton|display-authors=etal|title=Large-scale reptile extinctions following European colonization of the Guadeloupe Islands|publisher=Science Advances|year=2021|volume=7|issue=21|doi=10.1126/sciadv.abg2111}}</ref> === పర్యావరణ పరిరక్షణ === ఇటీవలి దశాబ్దాలలో గ్వాడెలూప్ సహజ వాతావరణాలు వేట, చేపలు పట్టడం, అటవీ తిరోగమనం, పట్టణీకరణ, శివారు ప్రాంతాల అభివృద్ధి ద్వారా ప్రభావితమయ్యాయి. వారు ఇంటెన్సివు పంటల అభివృద్ధి (ముఖ్యంగా అరటి, చెరకు) నుండి కూడా బాధపడుతున్నారు. ఇది 1955–75 సంవత్సరాలలో గరిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది. దీని ఫలితంగా ఈ క్రింది పరిస్థితి ఏర్పడింది: పెద్ద దీవుల చుట్టూ సముద్ర గడ్డి పడకలు, దిబ్బలు 50% వరకు క్షీణించాయి; మేరీ-గలాంటే, లెసు సెయింట్సు, లా డెసిరేడు‌లలో మడ అడవులు, మాంటిడు‌లు దాదాపు కనుమరుగయ్యాయి; "పొర వాడకం తీవ్రత" కారణంగా మంచినీటి పట్టిక లవణీయత పెరిగింది; వ్యవసాయ మూలం కాలుష్యం (పురుగుమందులు, నత్రజని సమ్మేళనాలు). <ref>Un rapport s’alarme de « la dégradation généralisée » des masses d’eau en Guadeloupe, ''Le Monde'', 10 septembre 2019</ref> అదనంగా 2018 మార్చిలో ఆవిష్కరించబడిన చ్ల్యూటెర్రె అధ్యయనం, "గ్రాండే-టెర్రేలో విశ్లేషించబడిన 79% వాటరు‌షెడు‌లలో, బాస్సే-టెర్రేలో 84%"లో 37 విభిన్న మానవజన్య అణువులు (వీటిలో సగానికి పైగా క్లోర్డెకోను వంటి ఇప్పుడు నిషేధించబడిన పురుగుమందుల అవశేషాల నుండి వచ్చాయి) కనుగొనబడ్డాయి. గ్వాడెలోప్ వాటరు ఆఫీస్ నివేదిక 2019లో "నీటి వనరుల సాధారణీకరణ క్షీణత" ఉందని పేర్కొంది. ప్రతిదీ ఉన్నప్పటికీ దీవులలోని కొన్ని ప్రాంతాలలో వృక్షసంపద, ప్రకృతి దృశ్యాలు సంరక్షణ, పర్యాటకానికి సున్నితమైన ఆస్తిగా ఉన్న ఈ వాతావరణాలను సంరక్షించాలనే సంకల్పం ఉంది. ఈ ప్రాంతాలు పాక్షికంగా రక్షించబడ్డాయి. జ్నియఫ్గా వర్గీకరించబడ్డాయి. కొన్నిసార్లు ప్రకృతి రిజర్వు హోదాతో ఉంటాయి. అనేక గుహలు రక్షిత చిరోప్టెరాన్లకు నిలయంగా ఉన్నాయి. [[File:Sommet de la Soufrière.jpg|thumb| లా సౌఫ్రియరు అగ్నిపర్వత బిలం, దాని ఫ్యూమరోల్సు]] గ్వాడాలుపే జాతీయ ఉద్యానవనం 1989 ఫిబ్రవరి 20న సృష్టించబడింది. 1992లో యునెస్కో ఆధ్వర్యంలో గ్వాడెలోప్ ద్వీపసమూహం బయోస్పియరు రిజర్వు (రిసర్వు డి బయోస్పియరు డి ఎల్'ఆర్కిపెలు డి లా గ్వాడెలోప్) సృష్టించబడింది. ఫలితంగా 1993 డిసెంబరు 8న గ్రాండు కల్-డి-సాకు సముద్ర ప్రదేశం అంతర్జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన చిత్తడి నేలగా జాబితా చేయబడింది. <ref>{{Cite web |title=Grand Cul-de-Sac Marin de la Guadeloupe {{!}} Service d'information sur les Sites Ramsar |url=https://rsis.ramsar.org/fr/ris/642 |access-date=10 June 2021 |website=rsis.ramsar.org |archive-date=23 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523195307/https://rsis.ramsar.org/fr/ris/642 |url-status=live}}</ref> ఆ విధంగా ఈ ద్వీపం అత్యంత రక్షిత ప్రాంతాలతో కూడిన విదేశీ విభాగంగా మారింది. === భూకంపాలు & సునామీలు === ఈ ద్వీపసమూహం లా బారే లేదా లా కాడౌ వంటి అనేక భౌగోళిక లోపాలతో దాటుతుంది. అయితే లోతుగా మౌలే, లా డెసిరేడు ముందు డెసిరేడు ఫాల్టు ప్రారంభమవుతుంది. మరియా-గలాంటేకు ఉత్తరం, గ్రాండే-టెర్రేకు దక్షిణం మధ్య మరియా గలాంటే ఫాల్టు ప్రారంభమవుతుంది. ఈ భౌగోళిక లక్షణాల కారణంగా, గ్వాడెలోప్ డిపార్టు‌మెంటు‌లోని ద్వీపాలు [[ఫ్రాన్సు]] భూకంప జోనింగు ప్రకారం జోన్ 3 లో వర్గీకరించబడ్డాయి. నిర్దిష్ట ప్రమాద నివారణ ప్రణాళికకు లోబడి ఉంటాయి.<ref>Un rapport s’alarme de « la dégradation généralisée » des masses d’eau en Guadeloupe, ''Le Monde'', 10 septembre 2019</ref> 1843లో లెస్సరు యాంటిలిసు‌లో సంభవించిన భూకంపం, నేటికీ అత్యంత హింసాత్మక భూకంపం. ఇది వెయ్యి మందికి పైగా మరణానికి కారణమైంది. అలాగే పాయింటు-ఎ-పిట్రేలో పెద్ద నష్టాన్ని కలిగించింది. [[File:Sommet de la Soufrière.jpg|thumb| లా సౌఫ్రియర్ అగ్నిపర్వతం బిలం, దాని ఫ్యూమరోల్స్]] 2004 నవంబరు 21న ఆ డిపార్టు‌మెంటు‌లోని దీవులు, ముఖ్యంగా లెసు సెయింట్సు ద్వీపసమూహం, రిక్టరు స్కేలు మీద 6.3 తీవ్రతకు చేరుకున్న ఒక హింసాత్మక భూకంపంతో కదిలిపోయాయి. ఇది ఒక వ్యక్తి మరణానికి, విస్తృతమైన పదార్థ నష్టానికి కారణమయ్యాయి. <ref>{{Cite web |title=Grand Cul-de-Sac Marin de la Guadeloupe {{!}} Service d'information sur les Sites Ramsar |url=https://rsis.ramsar.org/fr/ris/642 |access-date=10 June 2021 |website=rsis.ramsar.org |archive-date=23 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523195307/https://rsis.ramsar.org/fr/ris/642 |url-status=live}}</ref> === జలపాతాలు === గ్వాడెలోప్ 100 జలపాతాలకు నిలయం. <ref name=":8">{{Cite web |title=Waterfalls |url=https://www.lesilesdeguadeloupe.com/tourism/en-us/nature/waterfalls |access-date=2024-12-11 |website=Les îles de Guadeloupe (Guadeloupe Islands) |publisher=Comité du Tourisme des Îles de Guadeloupe (Guadeloupe Islands Tourism Board) |language=en-US |publication-date= |archive-date=2025-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123012447/https://www.lesilesdeguadeloupe.com/tourism/en-us/nature/waterfalls |url-status=dead }}</ref> అత్యంత ప్రసిద్ధమైన లేదా సందర్శించబడిన వాటిలో అకోమాటు జలపాతం (సౌటు డి ఎల్'అకోమాటు), కార్బెటు జలపాతం (చ్యూట్సు డు కార్బెటు), క్రేఫిషు జలపాతం (కాస్కేడు ఆక్సు ఎక్రెవిస్సెసు) లెజార్డే జలపాతం (సౌటు డి లా లెజార్డే) ఉన్నాయి. అన్ని జలపాతాలు బాస్సే-టెర్రే ద్వీపంలో ఉన్నాయి. <ref name=":8" /> == గణాంకాలు == {{Historical populations | source = INSEE<ref name=pophist>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/4515315?geo=DEP-971#ancre-POP_T1 Population en historique depuis 1968: Guadeloupe] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20220708013752/https://www.insee.fr/fr/statistiques/4515315?geo=DEP-971#ancre-POP_T1 |date=8 July 2022 }}, INSEE</ref> | percentages = pagr | align = none | graph-pos = right | 1954.49863 |223675 | 1961.77260274 |276545 | 1967.791780822 |305312 | 1974.791780822 |315848 | 1982.18630137 |317269 | 1990.202739726 |353431 | 1999.183561644 |386566 | 2010 |403355 | 2015 |397990 | 2021 |384315 | 2024 |378561 }} గ్వాడెలోప్ జనాభా 2024 జనవరి 1 నాటికి 3,78,561 గా అంచనా వేయబడింది. <ref name=pop /> జనాభా ప్రధానంగా ఆఫ్రో-కరేబియన్లు. యూరోపియను, ఇండియను (తమిళ, తెలుగు, ఇతర దక్షిణ భారతీయులు), లెబనీసు, సిరియన్లు, చైనీయులు అందరూ మైనారిటీలుగా ఉన్నారు. గ్వాడెలోప్‌లో గణనీయమైన సంఖ్యలో హైతియన్లు కూడా ఉన్నారు. వారు ప్రధానంగా నిర్మాణ రంగంలో విక్రేతలుగా పనిచేస్తున్నారు. <ref>{{cite book |last1=Jackson |first1=Regine |title=Geographies of Haitian Diaspora |date=2011 |publisher=Routledge |location=New York, NY |isbn=978-1-136-80788-6 |page=36 |url=https://books.google.com/books?id=OQ6tAgAAQBAJ |access-date=3 July 2020 |archive-date=13 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231213042714/https://books.google.com/books?id=OQ6tAgAAQBAJ |url-status=live}}</ref> బాస్సే-టెర్రే రాజకీయ రాజధాని; అయితే అతిపెద్ద నగరం, ఆర్థిక కేంద్రం పాయింటు-ఎ-పిట్రే.<ref name="britannica.com" /> గ్వాడెలోప్ జనాభా 2013 నుండి సంవత్సరానికి 0.8% తగ్గుతోంది. <ref name=census2019press>{{cite web |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/6012504 |title=Recensement de la population en Guadeloupe : 384 239 habitants au 1ᵉʳ janvier 2019 |author=INSEE |author-link=INSEE |date=29 December 2021 |language=fr |access-date=5 July 2022 |archive-date=6 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706061535/https://www.insee.fr/fr/statistiques/6012504 |url-status=live}}</ref> 2017లో గ్వాడెలోపు‌లో సగటు జనసాంద్రత చదరపు కిలోమీటరుకు 240 మంది (620/చదరపు మైళ్ళు), ఇది మెట్రోపాలిటను [[ఫ్రాన్సు]] సగటు చదరపు కిలోమీటరుకు 119 మంది (310/చదరపు మైళ్ళు)తో పోలిస్తే చాలా ఎక్కువ.<ref>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/4515315?geo=METRO-1#ancre-POP_T1 Population en historique depuis 1968: France métropolitaine] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20220708013749/https://www.insee.fr/fr/statistiques/4515315?geo=METRO-1#ancre-POP_T1 |date=8 July 2022 }}, INSEE</ref> భూమిలో మూడింట ఒక వంతు వ్యవసాయానికి అంకితం చేయబడింది. అన్ని పర్వతాలు నివాసయోగ్యం కాదు; ఈ స్థలం, నివాసయోగ్యం కాకపోవడం నివాసయోగ్య జనాభా సాంద్రతను మరింత పెంచుతుంది. === ప్రధాన పట్టణ ప్రాంతాలు === అత్యధిక జనాభా కలిగిన పట్టణ యూనిటు (సముదాయం) పాయింటు-ఎ-పిట్రే-లెసు అబైమ్సు, ఇది 11 కమ్యూను‌లు, డిపార్టు‌మెంటు జనాభాలో 65% ని కవరు చేస్తుంది.<ref>[https://www.insee.fr/fr/metadonnees/geographie/unite-urbaine-2020/9A701-pointe-a-pitre-les-abymes Unité urbaine 2020 de Pointe-à-Pitre-Les Abymes (9A701)], INSEE</ref> మూడు అతిపెద్ద పట్టణ యూనిట్లు:<ref>{{Cite web |url=https://statistiques-locales.insee.fr/#bbox=-625696,5507794,555410,483962&c=indicator&i=pop_legales.popmun&s=2019&t=A01&view=map12 |title=Statistiques locales: France par unité urbaine, population municipale 2019 |publisher=[[INSEE]] |access-date=12 July 2022 |archive-date=29 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180129004346/https://statistiques-locales.insee.fr/#bbox=-625696,5507794,555410,483962&c=indicator&i=pop_legales.popmun&s=2019&t=A01&view=map12 |url-status=live}}</ref> {| class=wikitable ! నగర ప్రాంతం ! జనసంఖ్య (2019) |- | పాయింటే- అ - పిట్రె & లెస్ అబింసు | style="text-align: center;" | 249,815 |- | బస్సె-టెర్రె | style="text-align: center;" | 50,104 |- | కాపెస్టెర్రె&బెల్లె-ఇయు | style="text-align: center;" | 25,362 |} === ఆరోగ్యం === 2011లో జనన సమయంలో ఆయుర్దాయం పురుషులకు 77.0 సంవత్సరాలు, మహిళలకు 83.5 సంవత్సరాలుగా నమోదైంది. <ref name=INSEE>{{cite web |url=http://www.insee.fr/fr/themes/theme.asp?theme=2 |title=Population |publisher=Insee |access-date=18 May 2015 |archive-date=19 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161119064159/http://www.insee.fr/fr/themes/theme.asp?theme=2 |url-status=live}}</ref>గ్వాడెలోప్‌లోని వైద్య కేంద్రాలలో ఇవి ఉన్నాయి: పాయింటు-ఎ-పిట్రేలోని యూనివర్సిటీ హాస్పిటలు సెంటరు (సిహెచ్‌యు), బాస్సే-టెర్రేలోని రీజినలు హాస్పిటల్ సెంటరు (సిహెచ్‌ఆర్), కాపెస్టెర్-బెల్లె-యూ, పాయింట్-నోయిర్, బౌలాంటే, సెయింటు-క్లాడు‌లో ఉన్న నాలుగు ఆసుపత్రులు.<ref>{{cite web |url=https://www.vanguardhealthcare.co.uk/resources/centre-hopital-universitaire-point-a-pitre-chu-in-guadeloupe/ |title=Centre Hospital Universitaire Point a pitre Chu in Guadeloupe |website=Vanguard Healthcare |access-date=27 December 2020}}{{dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఇన్స్టిట్యూటు పాశ్చరు డి లా గ్వాడెలోప్, పాయింటు-ఎ-పిట్రేలో ఉంది. పర్యావరణ పరిశుభ్రత, టీకాలు వేయడం, క్షయ, ఇతర మైకోబాక్టీరియా వ్యాప్తిని పరిశోధించడానికి బాధ్యత వహిస్తుంది.<ref name="Pasteur Institute of Guadeloupe">{{cite web |last1=Rastogi |first1=Nalin |title=Institut Pasteur de la Guadeloupe |url=http://www.pasteur-guadeloupe.fr/ |website=Institut Pasteur de la Guadeloupe |publisher=Rastogi, Nalin |access-date=21 February 2017 |archive-date=1 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170201141102/http://www.pasteur-guadeloupe.fr/ |url-status=live}}</ref> === స్వదేశీ వలసలు === గ్వాడెలోప్ సాపేక్ష సంపద కరేబియను ప్రాంతంలోని అనేక దీవుల తీవ్ర పేదరికంతో విభేదిస్తుంది. ఇది ఈ భూభాగాలలో కొన్నింటి జనాభాకు ఆకర్షణీయమైన ప్రదేశంగా చేస్తుంది. <ref>{{Cite web |title=Atlas Caraïbe |url=http://atlas-caraibe.certic.unicaen.fr/fr/page-102.html |access-date=8 July 2021 |website=atlas-caraibe.certic.unicaen.fr |archive-date=8 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608192617/http://atlas-caraibe.certic.unicaen.fr/fr/page-102.html |url-status=live}}</ref> అదనంగా రాజకీయ అస్థిరత, ప్రకృతి వైపరీత్యాలు వంటి ఇతర అంశాలు ఈ వలసను వివరిస్తాయి. 1970ల నాటికే [[హైతీ]] మూలానికి చెందిన మొదటి అక్రమ వలసదారులు వ్యవసాయ రంగంలో కార్మికుల అవసరాన్ని తీర్చడానికి గ్వాడెలూప్‌కు వచ్చారు; హైతీ వలసలు ఎక్కువగా ఉండటం వలన ఇది ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. డొమినికా ద్వీపం డొమినికను రిపబ్లికు నుండి జనాభా రాక, స్థిరనివాసం ఏర్పరచుకుంది. 2005లో గ్వాడెలూప్‌లోని రాష్ట్రాన్ని సూచించే ప్రిఫెక్చరు. ఈ విభాగంలో 50,000- 60,000 మధ్య విదేశీయుల గణాంకాలను నివేదించింది. <ref>{{Cite web |title=L'immigration en Guadeloupe, sur islandscommission.org (La inmigración en Guadalupe, en islandscommission.org) |url=http://www.islandscommission.org/pub/docs/80_95_fr_presentation_guadeloupe.pdf |url-status=dead |access-date=8 July 2021 |archive-date=25 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150225045244/http://www.islandscommission.org/pub/docs/80_95_fr_presentation_guadeloupe.pdf}}</ref> [[File:Guadeloupe women (1911).png|thumb|ఎల్లిసు ద్వీపంలో గ్వాడెలూప్ మహిళలు (1911)]] === విదేశీ వలస === 1963లో మైఖేలు డెబ్రేచే సృష్టించబడిన బుమిడోం లక్ష్యం "[...] విదేశీ విభాగాలలో జనాభా సమస్యల పరిష్కారానికి దోహదపడటం". ఈ దిశగా దాని లక్ష్యాలు అనేకం: భవిష్యత్తు వలసదారుల కోసం సమాచారం, వృత్తి శిక్షణ, కుటుంబ పునరేకీకరణ, రిసెప్షను కేంద్రాల నిర్వహణ. ఆ సమయంలో ఈ ప్రాజెక్టును 1960లలో బలపడుతున్న పశ్చిమ భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమాల ప్రభావాన్ని తగ్గించడానికి ఒక మార్గంగా కూడా భావించారు.<ref>{{Cite web |last=Bocandé |first=Anne |date=7 September 2017 |title=Péyi an nou: le Bumidom en BD |url=http://africultures.com/peyi-an-nou-bumidom-bd/ |access-date=8 July 2021 |website=Africultures |language=fr-FR |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421082023/http://africultures.com/peyi-an-nou-bumidom-bd/ |url-status=live}}</ref> 1963 - 1981 మధ్య సుమారు 16,562 మంది గ్వాడెలూపియన్లు బుమిడోం ద్వారా మెట్రోపాలిటను ఫ్రాన్సు‌కు వలస వెళ్లారు. లె రీవు ఫ్రాంకైసు (ది ఫ్రెంచి డ్రీం) అనే చిన్న సిరీసు వెస్టిండీసు, రీయూనియన్సు ఫ్రాన్సు‌కు వలస వెళ్లడం వల్ల కలిగే కొన్ని పరిణామాలను వివరిస్తుంది. 1904 - 1914 మధ్య పనామా కాలువ నిర్మాణంలో 50,000 మంది గ్వాడెలూపియన్లు, మార్టినికన్లు పాల్గొన్నారని అంచనా. 2014లో [[పనామా]]లో నివసిస్తున్న ఈ పశ్చిమ భారతీయుల వారసులు 60,000 నుండి 70,000 మంది వరకు ఉన్నారని అంచనా వేయబడింది. .<ref>{{Cite web |title=Août 1914 : les Guadeloupéens et Martiniquais oubliés du Canal de Panama |date=14 August 2014 |url=https://la1ere.francetvinfo.fr/2014/08/14/aout-1914-les-guadeloupeens-et-martiniquais-oublies-du-canal-de-panama-175726.html |url-status=live |access-date=8 July 2021 |archive-date=28 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228193737/http://la1ere.francetvinfo.fr/2014/08/14/aout-1914-les-guadeloupeens-et-martiniquais-oublies-du-canal-de-panama-175726.html}}</ref> 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఉత్తర [[అమెరికా]]కు ముఖ్యంగా [[కెనడా]]కు వలసలు జరిగాయి. == ప్రభుత్వం == === పాలనా విభాగాలు === స్థానిక ప్రభుత్వ ప్రయోజనాల కోసం, గ్వాడెలూప్‌ను 32 కమ్యూను‌లుగా విభజించారు.<ref name="britannica.com" /> ప్రతి కమ్యూను‌కు మునిసిపలు కౌన్సిలు, మేయరు ఉంటారు. కమ్యూను‌లకు ఆదాయం ఫ్రెంచి ప్రభుత్వం నుండి బదిలీలు, స్థానిక పన్నుల నుండి వస్తుంది. ఈ స్థాయిలో పరిపాలనా బాధ్యతలలో నీటి నిర్వహణ సివిలు రిజిస్టరు, మునిసిపలు పోలీసులు ఉన్నాయి. {| class="wikitable sortable" ! పేరు ! ప్రాంతం (km²) ! జనాభా (2019)<ref name=pop2019>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/6011060/dep971.pdf జనాభా చట్టాలు 2019: 971 గ్వాడెలోప్] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20220712144857/https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/6011060/dep971.pdf |date=12 జూలై 2022 }}, INSEE</ref> ! అరోండిస్మెంట్ ! మ్యాప్ ! |- | లెసు అబైమ్సు | 81.25 | 53,514 | పాయింట్-ఎ-పిట్రే | | [[File:Locator map of Les Abymes 2018.png|frameless|50x50px]] |- | అన్సే-బెర్ట్రాండు | 62.5 | 4,001 | పాయింటు-ఎ-పిట్రే | | [[File:Locator map of Anse-Bertrand 2018.png|frameless|50x50px]] |- | బై-మహాల్టు | 46 | 30,837 | బాస్సే-టెర్రే | | [[File:Locator map of Baie-Mahault 2018.png|frameless|50x50px]] |- | బాలిఫు | 24.3 | 5,203 | బాస్సే-టెర్రే | | [[File:Locator map of Le Gosier 2018.png|frameless|50x50px]] |- | బాస్సే-టెర్రే | 5.78 | 9,861 | బాస్సే-టెర్రే | | [[File:Locator map of Baillif 2018.png|frameless|50x50px]] |- | బౌయిలంటే | 43.46 | 6,847 | బాస్సే-టెర్రే | | [[File:Locator map of Basse-Terre 2018.png|frameless|50x50px]] |- | కాపెస్టర్-బెల్లె-ఇయు | 103.3 | 17,741 | బాస్సే-టెర్రే | | [[File:Locator map of Bouillante 2018.png|frameless|50x50px]] |- | కాపెస్టరు-డి-మేరీ-గాలంటే | 46.19 | 3,298 | పాయింటు-ఎ-పిట్రే | | [[File:Locator map of Capesterre-Belle-Eau 2018.png|frameless|50x50px]] |- | దేశీయులు | 31.1 | 3,998 | బాస్సే-టెర్రే | | [[File:Locator map of Capesterre-de-Marie-Galante 2018.png|frameless|50x50px]] |- | లా డెసిరేడు | 21.12 | 1,419 | పాయింట్-ఎ-పిట్రే | | [[File:Locator map of Deshaies 2018.png|frameless|50x50px]] |- | లే గోసియరు | 45.2 | 26,489 | పాయింట్-ఎ-పిట్రే | | [[File:Locator map of La Désirade 2018.png|frameless|50x50px]] |- | గౌర్బేరే | 22.52 | 7,760 | బాస్సే-టెర్రే | | [[File:Locator map of Gourbeyre 2018.png|frameless|50x50px]] |- | గోయవే | 59.91 | 7,621 | బాస్సే-టెర్రే | | [[File:Locator map of Goyave 2018.png|frameless|50x50px]] |- | గ్రాండు-బోర్గు | 55.54 | 4,870 | పాయింటు-ఎ-పిట్రే | | [[File:Locator map of Grand-Bourg 2018.png|frameless|50x50px]] |- | లామెంటిను | 65.6 | 16,354 | బాస్సే-టెర్రే | | [[File:Locator map of Lamentin 2018.png|frameless|50x50px]] |- | మోర్నె-అ-ఎల్‘ఇయు | 64.5 | 16,495 | పాయింట్-ఎ-పిట్రే | | [[File:Locator map of Morne-à-l'Eau 2018.png|frameless|50x50px]] |- | లే మౌలు | 82.84 | 22,149 | పాయింట్-ఎ-పిట్రే | | [[File:Locator map of Le Moule 2018.png|frameless|50x50px]] |- | పెటిటు-బోర్గు | 129.88 | 24,753 | బాస్సే-టెర్రే | | [[File:Locator map of Petit-Bourg 2018.png|frameless|50x50px]] |- | పెటిటు-కెనాలు | 72 | 8,203 | పాయింటు-ఎ-పిట్రే | | [[File:Locator map of Petit-Canal 2018.png|frameless|50x50px]] |- | పాయింటు-ఎ-పిట్రే | 2.66 | 15,181 | పాయింట్-ఎ-పిట్రే | | [[File:Locator map of Pointe-à-Pitre 2018.png|frameless|50x50px]] |- | పాయింటు-నోయిరు | 59.7 | 6,031 | బాస్సే-టెర్రే | | [[File:Locator map of Pointe-Noire 2018.png|frameless|50x50px]] |- | పోర్టు-లూయిసు | 44.24 | 5,618 | పాయింట్-ఎ-పిట్రే | | [[File:Locator map of Port-Louis 2018.png|frameless|50x50px]] |- | సెయింటు-క్లాడు | 34.3 | 10,466 | బాస్సే-టెర్రే | | [[File:Locator map of Saint-Claude 2018.png|frameless|50x50px]] |- | సెయింటు-ఫ్రాంకోయిసు | 61 | 11,689 | పాయింటు-ఎ-పిట్రే | | [[File:Locator map of Saint-François 2018.png|frameless|50x50px]] |- | సెయింటు-లూయిసు | 56.28 | 2,397 | పాయింటు-ఎ-పిట్రే | | [[File:Locator map of Saint-Louis 2018.png|frameless|50x50px]] |- | సెయింట్-అన్నే | 80.29 తెలుగు | 24,151 | పాయింటు-ఎ-పిట్రే | | [[File:Locator map of Sainte-Anne 2018.png|frameless|50x50px]] |- | సెయింటె-రోసె | 118.6 | 17,985 | బాస్సే-టెర్రే | | [[File:Locator map of Sainte-Rose 2018.png|frameless|50x50px]] |- | భూమి-భూమి | 6.8 | 975 | బాస్సే-టెర్రే | | [[File:Locator map of Terre-de-Bas 2018.png|frameless|50x50px]] |- | టెర్రే-డి-హౌటు | 6 | 1,519 | బాస్సే-టెర్రే | | [[File:Locator map of Terre-de-Haut 2018.png|frameless|50x50px]] |- | త్రీ రివర్సు | 31.1 | 7,862 మంది | బాస్సే-టెర్రే | | [[File:Locator map of Trois-Rivières 2018.png|frameless|50x50px]] |- | ఓల్డు ఫోర్టు | 7.24 | 1,842 | బాస్సే-టెర్రే | | [[File:Locator map of Vieux-Fort 2018.png|frameless|50x50px]] |- | వృద్ధులు | 58.7 | 7,110 | బాస్సే-టెర్రే | | [[File:Locator map of Vieux-Habitants 2018.png|frameless|50x50px]] |} === భౌగోళిక రాజకీయాలు === భౌగోళిక వ్యూహాత్మక దృక్కోణం నుండి, గ్వాడెలోప్ అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం, కరేబియను సముద్రం మధ్య కరేబియను ద్వీపసమూహం మధ్య భాగంలో ఉంది. ఈ ప్రాంతంలోని ఈ స్థానం ఫ్రాన్సు‌ను అమెరికను ఖండంలోని తూర్పు తీరంలో ఎక్కువ భాగాన్ని చేరుకోవడానికి అనుమతిస్తుంది. గ్వాడెలోప్ మార్టినికు ద్వారా ఏర్పడిన ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలం 1,26,146 చదరపు కిలోమీటర్ల కంటే కొంచెం ఎక్కువగా ఉంది.<ref>{{Cite web |title=Tableau des superficies {{!}} limitesmaritimes.gouv.fr |url=https://limitesmaritimes.gouv.fr/ressources/tableau-des-superficies |access-date=8 July 2021 |website=limitesmaritimes.gouv.fr |archive-date=3 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203231450/https://limitesmaritimes.gouv.fr/ressources/tableau-des-superficies |url-status=dead}}</ref> 1980లో ఫ్రాన్సు వెనిజులాతో ఒక ఒప్పందం మీద సంతకం చేయడం ద్వారా ఈ ప్రాంతంలో తన సముద్ర సరిహద్దులను స్థాపించింది. .<ref>{{Cite web |title=France-Venezuela Boundary Treaty of 1980 |url=http://www.inea.gob.ve/ineaWEB/downloads/internacionales/convenios/venezuela_francia.pdf}}{{dead link|date=July 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[File:EU OCT and OMR map en.png|thumb|యూరోపియను యూనియను ప్రత్యేక భూభాగాలు]] ఇది ఫ్రాన్సు‌కు ముఖ్యమైన ఫిషింగు వనరులను, నీటి అడుగున పరిశోధన, రక్షణ (హంపుబ్యాకు తిమింగలాల రక్షణ, కూస్టియో రిజర్వు, పగడపు దిబ్బల రక్షణ) సార్వభౌమ విధానాన్ని అభివృద్ధి చేయడానికి స్వాతంత్ర్యాన్ని అందిస్తుంది. దాని భౌగోళిక స్థానం కారణంగా గ్వాడెలోప్ ఫ్రాన్సు‌ను ప్రాంతీయ (చిన్న, గ్రేటరు యాంటిలిసు) ఖండాంతర (లాటిను ఉత్తర అమెరికా) స్థాయిలలో రాజకీయ, దౌత్య సంభాషణలలో పాల్గొనడానికి అనుమతిస్తుంది.<ref>{{Cite web |last=étrangères |first=Ministère de l'Europe et des Affaires |title=La France et les Caraïbes |url=https://www.diplomatie.gouv.fr/fr/dossiers-pays/ameriques/amerique-centrale-et-caraibes/la-france-et-les-caraibes/ |access-date=8 July 2021 |website=France Diplomatie – Ministère de l'Europe et des Affaires étrangères |language=fr |archive-date=1 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210801105110/https://www.diplomatie.gouv.fr/fr/dossiers-pays/ameriques/amerique-centrale-et-caraibes/la-france-et-les-caraibes/ |url-status=live}}</ref> రీజినలు కన్వెన్షను ఫర్ ది ఇంటర్నేషనలు అనలైజేషను ఆఫ్ ఎంటరుప్రైజు (సిఆర్‌ఐఇ) పై సంతకం చేయడం, లాటిను అమెరికా, కరేబియను కోసం ఎకనామికు కమిషను (ఇసిఎల్‌ఎసి) సభ్యత్వం, అసోసియేషను ఆఫ్ కరేబియను స్టేట్సు (ఎసిఎస్) సభ్యత్వం అనేవి గ్వాడెలూప్ అంతర్జాతీయ ఒప్పందాలు లేదా సంస్థల చట్రంలో దాని ద్వైపాక్షిక లేదా బహుపాక్షిక సంబంధాలను అభివృద్ధి చేసుకోవడానికి వీలు కల్పించిన మైలురాళ్ళు.11 ఇతర కరేబియను, అమెరికను రాష్ట్రాలతో ద్వైపాక్షిక, బహుపాక్షిక ఆర్థిక భాగస్వామ్యాల అభివృద్ధి గ్వాడెలూప్ స్వయంప్రతిపత్త నౌకాశ్రయం, ఆధునీకరణ గ్వాడెలూప్-పోలో కారిబు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం ప్రాముఖ్యత మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. === చిహ్నాలు - జెండాలు === ఫ్రాన్సు‌లో భాగంగా గ్వాడెలూప్ ఫ్రెంచ్ త్రివర్ణాన్ని దాని జెండాగా, లా మార్సెలైజు‌ను దాని గీతంగా ఉపయోగిస్తుంది.<ref>{{cite web |url=https://www.legifrance.gouv.fr/affichTexteArticle.do?idArticle=LEGIARTI000006527453&cidTexte=LEGITEXT000006071194 |title=Constitution du 4 octobre 1958 |website=legifrance.gouv.fr |trans-title=Constitution of 4 October 1958 |access-date=22 May 2017 |archive-date=11 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611030258/https://www.legifrance.gouv.fr/affichTexteArticle.do?idArticle=LEGIARTI000006527453&cidTexte=LEGITEXT000006071194 |url-status=live}}</ref> అయితే అనధికారిక లేదా అనధికారిక సందర్భాలలో గ్వాడెలూప్ జెండాగా ముఖ్యంగా సూర్యుని ఆధారిత జెండాగా అనేక రకాల జెండాలను కూడా ఉపయోగిస్తారు.<ref>{{Cite web |date=25 February 2021 |title=Flags, Symbols, & Currencies of Guadeloupe |url=https://www.worldatlas.com/flags/guadeloupe |access-date=25 April 2023 |website=WorldAtlas |language=en-US |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425135348/https://www.worldatlas.com/flags/guadeloupe |url-status=live}}</ref> స్వతంత్రవాదులు పీపుల్సు యూనియను ఫర్ ది లిబరేషను ఆఫు గ్వాడెలూప్ సూచించిన వారి స్వంత జెండాను కూడా కలిగి ఉన్నారు.<ref>{{Cite web |date=3 August 2016 |title=Polémique au Suriname autour du drapeau indépendantiste guadeloupéen |url=https://www.franceguyane.fr/actualite/politique/polemique-au-suriname-autour-du-drapeau-independantiste-guadeloupeen-289620.php |access-date=12 June 2023 |website=franceguyane.fr |language=fr-FR |archive-date=12 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230612131648/https://www.franceguyane.fr/actualite/politique/polemique-au-suriname-autour-du-drapeau-independantiste-guadeloupeen-289620.php |url-status=live}}</ref> <gallery mode="small" class="center"> File:Flag of France.svg| ఫ్రాన్సు జాతీయ జెండా File:Unofficial flag of Guadeloupe (local).svg| గ్వాడెలూప్ వలస జెండా File:Flag of Guadeloupe (local) variant.svg|వలసవాద సూర్య జెండా ఎరుపు రంగు వైవిధ్యం File:Flag of Guadeloupe (UPLG).svg|స్వాతంత్ర్య, సాంస్కృతిక ఉద్యమాలు ఉపయోగించే జెండా File:Flag of Guadeloupe (Local).svg|గ్వాడెలూప్ ప్రాంతీయ మండలి లోగో </gallery> == ఆర్థిక వ్యవస్థ == [[File:Caroline-6.jpg|thumb|ప్లేజ్ డి పాంపియరు గ్వాడెలూప్‌లోని పర్యాటకులను ఆకర్షించే అనేక బీచు‌లలో ఒకటి]] [[File:Regimedebanane.jpg|thumb|upright|right| బాస్సే-టెర్రేలోని అరటి తోటలు]] గ్వాడెలూప్ ఆర్థిక వ్యవస్థ పర్యాటకం, వ్యవసాయం, తేలికపాటి పరిశ్రమ, సేవల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. <ref name=factbook /> ఇది పెద్ద సబ్సిడీలు, దిగుమతుల కోసం ఫ్రాన్సు ప్రధాన భూభాగం మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. ప్రభుత్వ పరిపాలన ద్వీపాలలో అతిపెద్ద ఏకైక యజమాని. .<ref name="britannica.com" /><ref name=factbook /> ముఖ్యంగా యువతలో నిరుద్యోగం ఎక్కువగా ఉంది. <ref name=factbook /> 2017లో గ్వాడెలూప్ స్థూల దేశీయోత్పత్తి (జిడిపి) €9.079 బిలియన్లు, 3.4% వృద్ధిని చూపించింది. గ్వాడెలూప్ తలసరి జిడిపి €23,152.<ref name=gdp>{{cite web |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/version-html/3636840/ga_ina_32.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922080906/https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/version-html/3636840/ga_ina_32.pdf |archive-date=22 September 2020 |url-status=live |title=Insee Analyses Guadeloupe |author=INSEE |author-link=INSEE |date=October 2018 |access-date=5 November 2020 |language=fr}}</ref> దిగుమతులు €3.019 బిలియన్లు, ఎగుమతులు €1.157 బిలియన్లు. ప్రధాన ఎగుమతి ఉత్పత్తులు అరటిపండ్లు, చక్కెర, రమ్ము. 2017లో హరికేను ఇర్మా, హరికేను మారియా కారణంగా జరిగిన నష్టాల కారణంగా అరటి ఎగుమతులు దెబ్బతిన్నాయి.<ref name=gdp /> === పర్యాటకం === ప్రస్తుతం ఫ్రాన్సు, ఉత్తర అమెరికా నుండి పర్యాటకం ప్రముఖ ఆదాయ వనరులలో ఒకటి.<ref name=factbook /> పాయింటు-ఎ-పిట్రేలో ఉన్న గ్వాడెలూప్‌ను సందర్శించే క్రూయిజు షిప్పు‌ల సంఖ్య పెరుగుతోంది.<ref>{{cite web |title=Guadeloupe Cruise Port |url=https://www.cruisecritic.com/ports/newport.cfm?ID=21 |website=cruisecritic |access-date=12 December 2018 |archive-date=12 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181212151417/https://www.cruisecritic.com/ports/newport.cfm?ID=21 |url-status=live}}</ref> === వ్యవసాయం === సాంప్రదాయ చెరకుపంట నెమ్మదిగా అరటిపండ్లు (ఇవి ఇప్పుడు ఎగుమతి ఆదాయంలో 50% సరఫరా చేస్తాయి),వంకాయ, గిన్నెప్పు, నోని, సపోటా, గిరామోను స్క్వాషు,చిలగడ దుంపలు,సొరకాయ,అరటి,బెంగుళూరు వంకాయ, కోకో, పనస, దానిమ్మ, అనేక రకాల పువ్వులు వంటి ఇతర పంటల ద్వారా భర్తీ చేయబడుతోంది. <ref name="britannica.com" /> ఇతర కూరగాయలు, వేరు పంటలను స్థానిక వినియోగం కోసం సాగు చేస్తారు. అయితే గ్వాడెలూప్ ప్రధానంగా ఫ్రాన్సు‌లోని మిగిలిన ప్రాంతాల నుండి దిగుమతి చేసుకున్న ఆహారం మీద ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref>{{Cite web |title=The food crisis in Guadeloupe |url=https://grain.org/en/article/713-the-food-crisis-in-guadeloupe |access-date=6 June 2021 |website=grain.org |language=en |archive-date=6 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210606181505/https://grain.org/en/article/713-the-food-crisis-in-guadeloupe |url-status=live}}</ref> === తేలికపాటి పరిశ్రమ === వివిధ తేలికపాటి పరిశ్రమలలో, చక్కెర, రమ్ము, ఉత్పత్తి, సౌరశక్తి, సిమెంటు, ఫర్నిచరు, దుస్తులు అత్యంత ముఖ్యమైనవి.<ref name="britannica.com" /> చాలా తయారీ వస్తువులు, ఇంధనం దిగుమతి చేయబడతాయి. == సంస్కృతి == === భాష === గ్వాడెలోప్ అధికారిక భాష ఫ్రెంచి. దీనిని దాదాపు జనాభా అంతా మాట్లాడతారు. .<ref name="britannica.com" /><ref name=factbook /> చాలా మంది నివాసితులు ఫ్రెంచి ఆధారిత క్రియోలు భాష అయిన గ్వాడెలోపియను క్రియోలు‌ను కూడా మాట్లాడతారు. అన్ని జాతి సమూహాలు (ఫ్రెంచి, ఆఫ్రికను, అమెరిండియను) ఒకరినొకరు అర్థం చేసుకోగలగడం అవసరం ఫలితంగా గ్వాడెలోపియను క్రియోలు ఉద్భవించింది.<ref>{{Cite web |title=Créole |url=http://www.axl.cefan.ulaval.ca/amsudant/creole.htm |access-date=8 July 2021 |website=axl.cefan.ulaval.ca |archive-date=14 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210614095117/http://www.axl.cefan.ulaval.ca/amsudant/creole.htm |url-status=live}}</ref> అందువల్ల ఈ భాష 17వ శతాబ్దంలో కమ్యూనికేషను అత్యవసర పరిస్థితికి ప్రతిస్పందనగా సృష్టించబడిన మిశ్రమం ఫలితంగా ఉద్భవించింది. కాలనీ స్థాపించబడిన సమయంలో, ఫ్రెంచి జనాభాలో ఎక్కువ మంది ప్రామాణిక ఫ్రెంచి భాషను మాట్లాడలేదు కానీ బ్రెటను, నార్మను వంటి స్థానిక మాండలికాలు, భాషలను మాట్లాడేవారు. అయితే ఆఫ్రికన్లు వివిధ పశ్చిమ, మధ్య ఆఫ్రికను జాతి సమూహాల నుండి వచ్చారు. వారికి ఒక సాధారణ భాష లేదు. క్రియోల్ భాష ఒక భాషగా ఉద్భవించింది. చివరికి జనాభాలో ఎక్కువ మందికి మాతృభాషగా మారింది. అంతేకాకుండా సెయింట్సు ద్వీపసమూహంలోని టెర్రే-డి-హౌటు టెర్రే-డి-బాసు వారి స్థిరనివాస చరిత్ర (బ్రెటను, నార్మను, పోయిటెవిను స్థిరనివాసులు) కారణంగా వారి స్వంత క్రియోలు‌లను కలిగి ఉన్నారు. ఇవి గ్వాడెలోపియను క్రియోలు నుండి వారి ఫ్రెంచు ఉచ్చారణలు, వారి ప్రత్యేక వ్యక్తీకరణలు, వారి వాక్యనిర్మాణం, వారి సోనారిటీల ద్వారా భిన్నంగా ఉంటాయి. ఇది లిప్యంతరీకరణ జరిగినప్పటికీ, ఈ ద్వీపవాసులు వారి క్రియోలు‌ను "పాటోయిసు" లేదా "సెయింటు మార్టిను భాష" అని పిలుస్తారు. వారి వారసుల ద్వారా స్థానిక రూపంలో దాని ప్రసారం, శాశ్వతత్వాన్ని చురుకుగా నిర్ధారిస్తారు. [[File:Guadeloupe creole 2010-03-30.JPG|thumb|గ్వాడెలోప్ క్రియోలు‌లో వ్రాయబడిన హెచ్చరిక గుర్తు]] 17వ శతాబ్దం చివరిలో ఒక గ్వాడెలోపియను బెకే మొదట క్రియోలు‌ను రాశాడు. దానిని ఫ్రెంచి ఆర్థోగ్రఫీని ఉపయోగించి లిప్యంతరీకరించాడు. గ్వాడెలోప్ ఒక ఫ్రెంచి విభాగం కాబట్టి, ఫ్రెంచి అధికారిక భాష. అయితే, గ్వాడెలోపియను ఫ్రెంచి (క్రియోల్‌తో సంబంధంలో ఉంది) ప్రామాణిక మెట్రోపాలిటను ఫ్రెంచి నుండి భిన్నమైన కొన్ని భాషా లక్షణాలను కలిగి ఉంది. ఇటీవల గ్వాడెలోపియను ఫ్రెంచి ఫొనెటికు అంశం గురించి చాలా వివరణాత్మక అధ్యయనం చేపట్టబడింది (ముఖ్యంగా గ్వాడెలోపియను ఫ్రెంచి ధ్వని, ధ్వని-గ్రహణ అంశాలను సాధారణంగా వెస్టు ఇండియను ఫ్రెంచి‌ను ఎదుర్కోవడానికి ఇది మొదటి అధ్యయనం అవుతుంది). ఇది గ్వాడెలోపియను ఫ్రెంచి (అక్రోలెక్టు, మెసోలెక్టు బాసిలెక్టు) పఠన రకాలకు కూడా సంబంధించినది. ఇటీవలి దశాబ్దాలలో క్రియోలు పునరుజ్జీవనం జరిగింది. ఇది గత పదేళ్లలో క్రియోలు, ఫ్రెంచి భాషలలో ప్రచురించబడిన చిన్న కథలు, కవితా పుస్తకాల రూపాన్ని ప్రేరేపించింది. ఈ సందర్భంలో హెక్టరు పౌలెటు క్రియోలు-మధ్యవర్తిత్వ డిక్టేషను‌కు మార్గదర్శకుడు. క్రియోలు కూడా చాలా రంగుల భాష, దాని వ్యక్తీకరణలు, పదబంధాలలో చాలా తాత్వికమైనది. దీనిని అక్షరాలా ఫ్రెంచి‌లోకి అనువదించడం గందరగోళంగా ఉంటుంది. పాత తరాల ప్రతినిధులు ఎల్లప్పుడూ ఫ్రెంచి‌లో కాదు. గ్వాడెలోపియను క్రియోలు‌లో నిష్ణాతులుగా ఉంటారు. నేడు ఫ్రెంచి, క్రియోలు గ్వాడెలోప్‌లో స్థిరంగా ఉన్నాయా అనే ప్రశ్న, అంటే రెండు భాషలు సమాజం అంతటా విస్తృతంగా, సమర్థవంతంగా ఆచరించబడుతున్నాయా అనే ప్రశ్న, క్రియాశీల పరిశోధన అంశంగా మిగిలిపోయింది.<ref>Manahan, Kathe. Diglossia Reconsidered: Language Choice and Code-Switching in Guadeloupean Voluntary Organizations, Kathe Manahan Texas Linguistic Forum. 47: 251–261, Austin, TX. 2004</ref> === మతం === [[File:Cathédrale Notre - Dame de Guadeloupe.jpg|thumb| కేథడ్రాలు నోట్రే-డాం డి గ్వాడెలూప్]] 2020 గణాంకాల ప్రకారం జనాభాలో 96% మంది క్రైస్తవులు (వీరిలో దాదాపు 86% మంది రోమన్ కాథలిక్, 8% ప్రొటెస్టంటు, 6% ఇతర క్రైస్తవులు); మిగిలిన 4% మందిలో ఎక్కువ మంది నాస్థికులు ఉన్నారు.<ref>{{Cite web |url=https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles?u=96c |title=The ARDA website. Retrieved 2023-08-04 |access-date=12 August 2023 |archive-date=12 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812190229/https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles?u=96c |url-status=live}}</ref> గ్వాడెలూప్ బాస్సే-టెర్రే (ఎట్ పాయింటు-ఎ-పిట్రే) కాథలికు డియోసెసు‌లో ఉంది.<ref>{{cite web |title=Diocese of Basse-Terre (et Pointe-à-Pitre) |url=http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dbass.html |website=Catholic Hierarchy |access-date=14 August 2016 |archive-date=18 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818133759/http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dbass.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.catholique-guadeloupe.info |website=Diocese Guadeloupe |title=Neuvaine à l'Immaculée Conception (30 novembre au 8 décembre) 2016 |access-date=9 December 2016 |archive-date=26 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161226201416/http://www.catholique-guadeloupe.info/ |url-status=dead}}</ref> 1685లో బ్లాక్ కోడ్ ఫ్రెంచి వెస్టిండీసు‌లో ఏకైక అధికారిక మతంగా క్రైస్తవ మతాన్ని దాని కాథలికు రూపంలో ప్రకటించింది. తద్వారా యూదులు, వివిధ ప్రొటెస్టంటు సమూహాలు వారి నమ్మకాలను ఆచరించకుండా మినహాయించి, కొత్తగా వచ్చిన బానిసలను బలవంతంగా మతమార్పిడి చేయడం, వృద్ధుల బాప్టిజంను విధించింది. గ్వాడెలూప్ 1685 డిసెంబరు 10న ఈ నియమావళిని స్వీకరించింది.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=JUNMAQAAIAAJ |title=La police des Noirs en Amérique (Martinique, Guadeloupe, Guyane, Saint-Dominique) et en France aux XVIIe et XVIIIe siècles |pages=67 |isbn=978-2-84450-369-5 |last1=Bellance |first1=Hurard |year=2011 |publisher=Ibis rouge |access-date=21 June 2023 |archive-date=13 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231213042713/https://books.google.com/books?id=JUNMAQAAIAAJ |url-status=live}}</ref> దీని తరువాత బానిసలలో వేగవంతమైన ఫ్యాషను ఏర్పడింది. ఎందుకంటే ఈ మతం వారికి ఆధ్యాత్మిక ఆశ్రయాన్ని అందించింది. వారి ఆఫ్రికను నమ్మకాలు, ఆచారాలను కాపాడుకోవడానికి వీలు కల్పించింది. తద్వారా మతపరమైన సమకాలీకరణకు నాంది పలికింది.<ref>{{Cite web |date=12 March 2019 |title=Les religions aux Antilles françaises |url=http://sciencespo.fr/ceri/fr/oir/les-religions-aux-antilles-francaises |access-date=10 June 2021 |website=Observatoire |language=fr |archive-date=11 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210811084314/https://www.sciencespo.fr/ceri/fr/oir/les-religions-aux-antilles-francaises |url-status=dead}}</ref> 1970ల నుండి కొత్త మతాలు, సమూహాలు కాథలిక్కు చర్చితో 'పోటీ' పడుతున్నాయి. ఉదాహరణకు ఎవాంజెలికలు పెంటెకోస్టలు చర్చి, సెవెంతు-డే అడ్వెంటిస్టు చర్చి, బైబిలు స్టూడెంట్సు లేదా యెహోవాసాక్షులు, చర్చి ఆఫ్ జీససు క్రైస్టు ఆఫ్ లేటరు-డే సెయింట్సు (మోర్మోన్సు). .<ref>{{cite book |editor1-last=Melton |editor1-first=J. Gordon |editor2-last=Baumann |editor2-first=Martin |title=Religions of the World |date=2002 |publisher=ABC Clio |isbn=1-57607-223-1 |edition=Vol 1 |url=https://www.bethanyipcmm.org/wp-content/uploads/2020/10/Religions-of-the-World.pdf |access-date=21 June 2023 |archive-date=13 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231213043204/https://www.bethanyipcmm.org/wp-content/uploads/2020/10/Religions-of-the-World.pdf |url-status=live}}</ref> పరిపాలనాపరంగా, గ్వాడెలోప్ భూభాగం బాస్సే-టెర్రే, పాయింటు-ఎ-పిట్రే డియోసెసు‌లో భాగం, ఇది ఫ్రాన్సు‌లోని కాథలికు చర్చికి అనుబంధంగా ఉంది.<ref>{{Cite web |title=Guadeloupe Church Records |url=https://www.familysearch.org/en/wiki/Guadeloupe_Church_Records |access-date=2 July 2024 |website=familysearch.org}}</ref> డియోసెసు‌లో గ్వాడెలోప్, సెయింటు బార్తెలెమీ, సెయింటు మార్టిను భూభాగాలు ఉన్నాయి. విశ్వాసుల సంఖ్య 4,00,000గా అంచనా వేయబడింది. 2020లో డియోసెసు‌లో 59 మంది పూజారులు చురుకుగా ఉన్నారు.<ref>{{Cite web |title=Basse-Terre |url=https://eglise.catholique.fr/guide-eglise-catholique-france/structure/diocese-basse-terre/ |access-date=10 June 2021 |website=Église catholique en France |language=fr-FR |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416075928/https://eglise.catholique.fr/guide-eglise-catholique-france/structure/diocese-basse-terre/ |url-status=live}}</ref> ఎపిస్కోపలు సీ నోట్రే-డామే-డి-గ్వాడెలోప్ కేథడ్రలు‌లోని బాస్సే-టెర్రేలో ఉంది.<ref>{{Cite web |title=Diocese of Basse-Terre et Pointe-à-Pitre, Guadeloupe 🇬🇵 |url=https://gcatholic.org/dioceses/diocese/bass1.htm |access-date=2 July 2024 |website=GCatholic}}</ref> 19వ శతాబ్దం మధ్యలో గ్వాడెలోప్‌లో పని చేయడానికి వచ్చిన భారతీయులతో పాటు వచ్చిన హిందూ మతం 1980ల నుండి విస్తరించింది. భారతీయ సమాజానికి భారతదేశం నుండి వచ్చిన దాని స్వంత సంప్రదాయం ఉంది. ఇది మే మెన్ భారతీయ దేవత మరియమ్మను పేరు వక్రీకరించబడిన ఉచ్చారణ. ద్వీపసమూహంలో ఈ దేవతకు దాదాపు 400 కంటే దేవాలయాలు ఉన్నాయి. 1970ల నాటికి ఫ్రెంచి వెస్టిండీసు‌లో ఇస్లాం మొదట సంస్థాగతీకరించబడింది. మొదట మార్టినికు‌లో.<ref name=":7">{{Citation |last=Chitwood |first=Ken |title=Islam in the Caribbean |date=21 June 2023 |encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Religion |url=https://oxfordre.com/religion/display/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-1051?d=%2F10.1093%2Facrefore%2F9780199340378.001.0001%2Facrefore-9780199340378-e-1051&p=emailA2wzB4PEmmhN. |access-date=2 July 2024 |language=en |doi=10.1093/acrefore/9780199340378.013.1051 |isbn=978-0-19-934037-8}}</ref> గ్వాడెలోప్ ముస్లిం అసోసియేషను అధ్యక్షుడి ప్రకారం ఈ విభాగంలో 2,500 నుండి 3,000 మంది ముస్లింలు ఉన్నారు. ఈ ద్వీపంలో రెండు మసీదులు ఉన్నాయి.<ref name=":7" /> 1654లో ప్రస్తుత [[బ్రెజిలు]] ఈశాన్య ప్రాంతం నుండి బహిష్కరించబడిన డచ్ స్థిరనివాసులు వచ్చినప్పటి నుండి గ్వాడెలోప్‌లో యూదు మతం ఉంది. ఇక్కడ ఒక సినాగోగు, ఇజ్రాయెలు సాంస్కృతిక సమాజం ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |title=JEWISH AND KOSHER FRANCE: SYNAGOGUES IN GUADELOUPE, FRANCE |url=https://www.kosherdelight.com/Guadeloupe.htm |url-status=dead |access-date=10 June 2021 |archive-date=8 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200708041634/https://www.kosherdelight.com/Guadeloupe.htm}}</ref> సిరియను, లెబనీసు మూలాలకు చెందిన గ్వాడెలోపు ప్రజలు దాని మెరోనైటు రూపంలో కాథలికు మతాన్ని ఆచరిస్తున్నారు. జమైకాలో ఆవిర్భావం తర్వాత 1970ల నుండి రాస్తాఫారి కొంతమంది యువతకు ఆకర్షణీయంగా ఉంది. గ్వాడెలోపు‌లో ఆచరించే క్వింబోయిసు లేదా కె ‌న్బ్వా, క్రైస్తవ, ఆఫ్రికను సమకాలీకరణ నుండి ఉద్భవించిన మాయా-మతపరమైన పద్ధతులను సూచిస్తుంది.<ref>{{Cite journal |last=Kuiken |first=Vesna |year=2018 |title=Foreign Before 'The Foreigner': Caribbean Fetishes, Zombi, and Jewett's Conjure Aesthetics |journal=[[The Arizona Quarterly]] |volume=74 |issue=4 |pages=115–144 |doi=10.1353/arq.2018.0024 |s2cid=165241017}}</ref> === సాహిత్యం === [[File:Maryse Cond%C3%A9.jpg|thumb|upright| మేరీసు కాండే, చారిత్రక కల్పనా రచయిత్రి]] గ్వాడెలోప్ ఎల్లప్పుడూ గొప్ప సాహిత్య ఉత్పత్తిని కలిగి ఉంది, గ్వాడెలోపియను రచయిత సెయింటు-జాన్ పెర్సు 1960 సాహిత్యంలో నోబెలు బహుమతిని గెలుచుకున్నారు. గ్వాడెలోప్ లేదా గ్వాడెలోపియను సంతతికి చెందిన ఇతర ప్రముఖ రచయితలలో మేరీసు కాండే, సిమోను స్క్వార్జు-బార్టు, మిరియం వార్నరు-వియెరా, ఒరునో లారా, డేనియల్ మాక్సిమిను, పాల్ నైజరు, గై టిరోలియను, నికోలసు-జర్మైను లియోనార్డు ఉన్నారు. === సంగీతం === ప్రధాన వ్యాసం: గ్వాడెలోప్ సంగీతం సంగీతం, నృత్యం కూడా బాగా ప్రాచుర్యం పొందాయి. ఆఫ్రికను, ఫ్రెంచి, భారతీయ సంస్కృతుల పరస్పర చర్య <ref>Sahai, Sharad (1998). [http://www.hinduismtoday.com/archives/1998/2/1998-2-12.shtml Guadeloupe Lights Up: French-lettered Indians in a remote corner of the Caribbean reclaim their Hindu identity] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090301053357/http://hinduismtoday.com/archives/1998/2/1998-2-12.shtml |date=1 March 2009 }}. ''Hinduism Today'', Digital Edition, February 1998.</ref> ద్వీపసమూహానికి ప్రత్యేకమైన కొన్ని అసలు కొత్త రూపాలకు జన్మనిచ్చింది. ముఖ్యంగా జూక్ సంగీతం.<ref name="nytimes">{{cite news |last=Pareles |first=Jon |year=1988 |title=Zouk, a Distinctive, Infectious Dance Music |url=https://www.nytimes.com/1988/05/29/arts/recordings-zouk-a-distinctive-infectious-dance-music.html |work=The New York Times |location=New York |access-date=11 June 2018 |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612194500/https://www.nytimes.com/1988/05/29/arts/recordings-zouk-a-distinctive-infectious-dance-music.html |url-status=live}}</ref> 1970ల నుండి, గ్వాడెలోపియన్ సంగీతం స్థానిక భాష అయిన గ్వాడెలోపియన్ క్రియోలు‌ను ప్రసిద్ధ సంగీతానికి ప్రాధాన్యతనిచ్చే భాషగా పేర్కొంది. ద్వీపవాసులు జూక్, జూక్-లవ్, కంపాసు, అలాగే హిప్ హాప్ వంటి ఆధునిక అంతర్జాతీయ శైలులతో సహా అనేక స్థానిక నృత్య శైలులను ఆస్వాదిస్తారు. సాంప్రదాయ గ్వాడెలోపియన్ సంగీతంలో బిగుయిను, కడాన్సు, కాడెన్సు-లిప్సో, గ్వో కా ఉన్నాయి. ఎక్స్‌పీరియన్సు 7, ఫ్రాంకీ విన్సెంటు, కస్సావు' (ఇందులో పాట్రికు సెయింటు-ఎలోయి, గిల్లెసు ఫ్లోరో ఉన్నారు) వంటి ప్రసిద్ధ సంగీత కళాకారులు, బ్యాండు‌లు ఉన్నాయి. ద్వీపంలో మరింత సాంప్రదాయ సంగీత శైలులను కలిగి ఉన్నాయి. అయితే పంకు బ్యాండు ది బోలోకోసు <ref>{{Cite web|title=The Bolokos : véritable succès pour les guadeloupéens au festival anglais Rebellion|url=https://rci.fm/guadeloupe/infos/Culture/Bolokos-veritable-succes-pour-les-guadeloupeens-au-festival-anglais-Rebellion|access-date=2025-10-27|website=RCI|language=fr-GP}}</ref> లేదా టాం ఫ్రేగరు వంటి ఇతర సంగీత కళాకారులు రాక్ లేదా [[రెగె]] వంటి అంతర్జాతీయ శైలుల మీద దృష్టి సారించారు. మేరీ-గలాంటే మీద క్రియోలు బ్లూసు ఫెస్టివలు వంటి అనేక అంతర్జాతీయ ఉత్సవాలు గ్వాడెలోప్‌లో జరుగుతాయి. అన్ని యూరో-ఫ్రెంచి కళారూపాలు కూడా సర్వవ్యాప్తంగా ఉన్నాయి. [[బ్రెజిల్]], [[డొమినికను రిపబ్లిక్]], [[హైతీ]], [[ఇండియా]], [[లెబనాన్]], [[సిరియా]] నుండి దీవులకు వలస వచ్చిన ఇతర సమాజాల ద్వారా ఇది సుసంపన్నం చేయబడింది. గ్వాడెలోప్ పట్ల శాస్త్రీయ సంగీతంలో తిరిగి ఆసక్తి పెరిగింది. ఆఫ్రికను మూలానికి చెందిన మొట్టమొదటి స్వరకర్తలలో ఒకరైన లె చెవాలియరు డి సెయింటు-జార్జెసు గ్వాడెలో జన్మించారు. జోసెఫు హేద్ను, వోల్ఫ్‌గ్యాంగు అమేడియసు మొజార్టు‌ల సమకాలీనుడు గ్వాడెలోప్‌లో ప్రసిద్ధ వ్యక్తిగా ఉన్నాడు. గ్వాడెలోప్‌లోని సెయింటు-జార్జెసు‌కు అనేక స్మారక చిహ్నాలు, నగరాలు అంకితం చేయబడ్డాయి. ఆయన గౌరవార్థం అంకితం చేయబడిన వార్షిక సంగీత ఉత్సవం, ఫెస్టివలు ఇంటర్నేషనలు డి మ్యూజికు సెయింటు-జార్జెసు ఉంది. <ref>{{Cite web |url=http://saintgeorgesfestival.com/fr/ |title=Site officiel de l'association du Festival international de musique Saint-Georges |website=saintgeorgesfestival.com |access-date=1 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830225328/http://saintgeorgesfestival.com/fr/ |archive-date=30 August 2019 |url-status=dead}}</ref> ఈ ఉత్సవం ప్రపంచం నలుమూలల నుండి శాస్త్రీయ సంగీతకారులను ఆకర్షిస్తుంది. కరేబియను‌లోని అతిపెద్ద శాస్త్రీయ సంగీత ఉత్సవాల్లో ఇది ఒకటి. <ref>{{Cite web |url=https://arttimesjournal.com/music/april_29_19_mark_laiosa/saint_georges_international_music_festival.html |title=The Saint-Georges International Music Festival, Guadeloupe, French West Indies by Mark Laiosa |website=arttimesjournal.com |access-date=1 September 2019 |archive-date=31 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190831220332/https://arttimesjournal.com/music/april_29_19_mark_laiosa/saint_georges_international_music_festival.html |url-status=live}}</ref> [[File:Carnaval de Saint-Fran%C3%A7ois 2013 01.JPG|thumb| గ్వాడెలోప్ కార్నివాలు]] గ్వాడెలోపియన్ సంస్కృతి మరొక అంశం దాని దుస్తులు. కొంతమంది మహిళలు (ముఖ్యంగా పాత తరం) అనేక పొరల రంగురంగుల బట్టలతో, ఇప్పుడు ప్రత్యేక సందర్భాలలో మాత్రమే ధరిస్తారు. పండుగ సందర్భాలలో వారు మద్రాసు (వాస్తవానికి దక్షిణ [[భారతదేశం]] నుండి వచ్చిన "చేతిరుమాలు") హెడు‌స్కార్ఫు‌ను అనేక విభిన్న సంకేత మార్గాల్లో కట్టుకుంటారు. ప్రతిదానికీ వేరే పేరు ఉంటుంది. శిరస్త్రాణాన్ని "బ్యాటు" శైలిలో లేదా "అగ్నిమాపక సిబ్బంది" శైలిలో, అలాగే "గ్వాడెలోపియన్ మహిళ" శైలిలో కట్టుకోవచ్చు. యూరోపియను, ఆఫ్రికను, భారతీయ ప్రేరణల ఉత్పత్తి అయిన గ్వాడెలోపియన్ మహిళల దుస్తులలో ఆభరణాలు, ప్రధానంగా బంగారం కూడా ముఖ్యమైనవి. === సాంప్రదాయ దుస్తులు === నేడు వారసత్వంగా వచ్చిన సాంప్రదాయ దుస్తులు, <ref name=":0">Néba Francis Yale, « », ''HAL. Archives-ouvertes.fr'', 25 juillet 2015, <abbr>p.</abbr> 174</ref> ఆఫ్రికా, ఆసియా యూరపు‌లతో కూడిన సుదీర్ఘ సాంస్కృతిక మిశ్రమం ఫలితంగా ఏర్పడింది. ఈ సాంస్కృతిక మిశ్రమం మొదట్లో త్రిభుజాకార వాణిజ్యం మీద ఆధారపడింది. తరువాత తూర్పు దేశాల నుండి బట్టలను దిగుమతి చేసుకోవడంతో సహా మరింత ప్రపంచీకరించబడిన వాణిజ్యం మీద ఆధారపడింది. ఉదాహరణకు సాంప్రదాయ గ్వాడెలోపియన్ దుస్తులలో భారతదేశం నుండి మద్రాసు వస్త్రాన్ని ఉపయోగించడంతో ఆసియా ప్రభావాలను, కప్పడానికి తలకు కండువాను ఉపయోగించడంతో ఆఫ్రికను, యూరోపియను ప్రభావాలను (ఈ సందర్భంలో స్పానిషు), బ్రిటనీ నుండి లేసు పెటికోటు‌ను స్వీకరించడంలో యూరోపియను ప్రభావాలను (ఈ సందర్భంలో ఫ్రెంచి) మనం కనుగొంటాము. గ్వాడెలోప్‌లో ధరించే దుస్తులు శతాబ్దాలుగా పరివర్తన చెందాయి. బానిసత్వం కాలం నుండి నేటి వరకు సామాజిక పరిస్థితుల, సమాజ పరిణామాన్ని ప్రతిబింబించే మార్పులకు లోనయ్యాయి. 17వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో గ్వాడెలోప్‌కు వచ్చిన బానిసలు నగ్నంగా లేదా దాదాపు నగ్నంగా ఉన్నారు. అప్పుడు వారు చిరిగిన వస్త్రాలను లేదా యజమాని చిరిగిన దుస్తులను ధరించవలసి వచ్చింది. అవి త్వరగా విస్మరించబడ్డాయి. వారి నగ్నత్వాన్ని దాచడం కష్టం. <ref name=":0" /> లేదా పొలాల్లో పనిచేసే బానిసలు "మూడు రంధ్రాల" దుస్తులను ధరించేవారు. కూరగాయల ఫైబరు ఫాబ్రికు‌తో తయారు చేసిన దుస్తులు, దీనిలో మూడు రంధ్రాలు తయారు చేయబడ్డాయి (రెండు చేతులకు, ఒకటి తలకు). చర్చి, అధికారుల ఒత్తిడితో బానిసలు "మూడు రంధ్రాల" దుస్తులను ధరించవలసి వచ్చింది. చర్చి ఒత్తిడితో, 1685లో బ్లాకు కోడు అమలు చేయబడిన వెంటనే, యజమానులు "ప్రతి బానిసకు రెండు సూట్ల వస్త్రం లేదా నాలుగు ఆల్డర్లు [సుమారు 7.5 మీ2; 81 చదరపు అడుగులు] సంవత్సరానికి వస్త్రం... art.25" అందించవలసి వచ్చింది. ఇది వారి పరిస్థితులను నిరాడంబరంగా మాత్రమే మెరుగుపరిచింది. అయితే బానిసత్వం సమయంలో ధరించే దుస్తుల నాణ్యతను తప్పనిసరిగా అర్హతగా పరిగణించాలి. ఎందుకంటే ఇది వారంలోని రోజు (రోజువారీ దుస్తులు, ఆదివారం దుస్తులు, ప్రత్యేక సందర్భాలలో దుస్తులు) లేదా ఇళ్లలో పనిచేసే బానిసల స్థితిని బట్టి మారవచ్చు. వాస్తవానికి తరువాతి వారు ఆస్తి మీద చేసే పనిని బట్టి వేర్వేరు నాణ్యత గల దుస్తులను ధరించవచ్చు. ఉదాహరణకు పనిమనిషి విషయంలో వారి దుస్తులు మెరుగైన నాణ్యతతో ఉండవచ్చు ఎందుకంటే అవి వారి యజమాని ప్రదర్శించాలనుకున్న విజయం, సంపద ప్రతిరూపాన్ని ప్రతిబింబించాలి. 17వ శతాబ్దం నుండి క్రియోలు దుస్తులు అభివృద్ధి బానిస మహిళలు తమ గౌరవాన్ని తిరిగి పొందాలనే కోరికతో, ఇంట్లో లేదా గ్వాడెలోపియన్ సమాజంలో వారి ఉపాధి పరిణామంతో (కుట్టుపని, దుస్తులు కుట్టే వ్యాపారాలలో ప్రత్యేకత), గ్వాడెలోపియన్ సమాజ పరిణామంతో (రంగులేని స్వేచ్ఛా మహిళలు, విముక్తి పొందిన బానిసలు, ములాట్టో మహిళలు), గృహిణి ప్రాతినిధ్యం వహించే యూరోపియను ఫ్యాషను దుస్తులు ప్రభావంతో ఏకీభవించింది. బానిసత్వాన్ని రద్దు చేసిన తర్వాత, సాంప్రదాయ గ్వాడెలోపియన్ దుస్తుల ప్రధాన కాలాలు ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నాయి: * 1848 నుండి 1930 వరకు దుస్తులు ఉపయోగించడం స్థాపించబడింది;<ref name=":1">Mission académique: langue et culture régionales créoles.</ref> * 1930 నుండి 1950 వరకు సాంప్రదాయ దుస్తులు వాడకంలో గణనీయమైన తగ్గుదల; * 1950 నుండి 1960 వరకు ట్రాజే "జానపద" వస్త్రంగా మారిన కాలం; * 1960 నుండి నేటి వరకు, సాంప్రదాయ దుస్తులు పునరుద్ధరించబడ్డాయి. రోజువారీ దుస్తులుగా, గ్వాడాలుపే సంస్కృతికి అనుబంధానికి చిహ్నంగా విలువైనవిగా పరిగణించబడుతున్నాయి. నేడు చాలా మంది డిజైనర్లు తమ సృష్టిలో కొన్నింటిని తయారు చేయడానికి సాంప్రదాయ దుస్తుల నుండి ప్రేరణ పొందారు. <ref name=":1" /> శతాబ్దాలుగా ఆఫ్రికను, యూరోపియను దుస్తుల కోడు‌ల కలయిక ఫలితంగా, సుదూర మూలాల నుండి వచ్చిన పదార్థాలతో సహా, గ్వాడెలోపియను వార్డు‌రోబులో క్రియోలు దుస్తులు ఉన్నాయి: హాయిగా ఉండే దుస్తులు లేదా వోబు టి-డో, రోజువారీ దుస్తులను "ఎ కార్ప్సు" అని కూడా పిలుస్తారు ఎందుకంటే ఇది శరీరానికి కార్సెటు లాగా సరిపోతుంది; ఉత్సవ దుస్తులలో స్కర్టు-షర్టు (చొక్కా లేసు‌తో కత్తిరించబడిన చాలా చక్కటి బాటిస్టు‌తో తయారు చేయబడింది. ఇది మోచేతుల వద్ద ఆగి బంగారు బటన్లతో బటను చేయబడింది. తోకతో వెనుక భాగంలో పూర్తిగా, చాలా వెడల్పుగా ఉన్న స్కర్టు, రొమ్ముల పైన ముడి వేయబడింది); ఉపయోగించిన ఫాబ్రికు పరిమాణం, గొప్పతనం (సాటిను, బ్రోకేడు శాటిను, శాటిను) ద్వారా ఇతరుల నుండి వేరు చేయబడిన బాడీసు దుస్తులు. * మహిళల సాంప్రదాయ దుస్తులతో లేదా లేకుండా ధరించే సాంప్రదాయ శిరస్త్రాణం ఖచ్చితమైన క్రోడీకరణకు సంబంధించినది: <ref name=":2">{{Cite web |title="Les coiffes de la Guadeloupe". |url=https://www.atout-guadeloupe.com/les-coiffes-de-la-Guadeloupe_a101.html |url-status=dead |access-date=22 July 2021 |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126141131/https://www.atout-guadeloupe.com/les-coiffes-de-la-Guadeloupe_a101.html}}</ref> * "టేటు చౌడియరు" అనేది గుండ్రని, చదునైన ఆకారంతో కూడిన ఉత్సవ శిరస్త్రాణం, దీని పైన స్పైక్డు ముడి ఉంటుంది; ;[[File:Mobeye-ÉtéDesVilles-Guadeloupe-827.jpg|thumb| లా ఫేటు డెస్ క్యూసినియర్సు]] * నాలుగు కోణాల శిరస్త్రాణం (నాలుగు ముడులతో కూడిన శిరస్త్రాణం) అంటే "నా హృదయం ఎవరికైనా స్థలం ఉంది!"; * మూడు కోణాల శిరస్త్రాణం అంటే "నా హృదయం తీసుకోబడింది!"; * రెండు కోణాల శిరస్త్రాణం అంటే "నా హృదయం రాజీ పడింది కానీ మీరు మీ అదృష్టాన్ని ప్రయత్నించవచ్చు!"; * ఒక కోణాల శిరస్త్రాణం అంటే "నా హృదయం స్వేచ్ఛగా ఉంది!"<ref name=":2" /> === ఆహారసంస్కృతి === గ్వాడెలోపియన్ వంటకాలు ఆఫ్రికను, యూరోపియను, ఆసియా ప్రభావాల మిశ్రమం.<ref name=":3">{{Cite web |last=D'ailleurs |first=Céline |date=31 October 2017 |title=Le Bébélé: de l'histoire à la tradition |url=https://saveurs-dici-dailleurs.com/2017/10/31/bebele-de-lhistoire-a-tradition/ |access-date=23 July 2021 |website=Saveurs d'ici et d'ailleurs |language=fr-FR |archive-date=27 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727123940/https://saveurs-dici-dailleurs.com/2017/10/31/bebele-de-lhistoire-a-tradition/ |url-status=live}}</ref> ఇది ప్రధానంగా వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను ఉపయోగిస్తుంది. అవి పోయో (అరటిని సాధారణంగా ఆకుపచ్చ అరటి లేదా టి-నైను అని పిలుస్తారు), బ్రెడ్డు, అరటి, ఓక్రా, క్యాబేజీ, పావురం బఠానీలు, క్రిస్టోఫినా, యాం లేదా చిలగడదుంప. సముద్రం, నదులు రేలు, స్నాపర్లు, ఆక్టోపసు (చాటౌ), లాంబిసు, బర్గోట్సు (ఒక రకమైన పెద్ద వీల్కు), సముద్రపు అర్చిన్లు, ఓవాససు‌లను అందిస్తాయి. తోటలు సోర్సోపు, రెడ్ జాంబోసియరు, పాషను ఫ్రూటు (మరకౌడ్జా), మామిడి, క్వెనెటు, సిట్రసు వంటి పండ్లను అందిస్తాయి. కొన్నిసార్లు వంటకాలకు జోడించే మసాలా దినుసులు హబనేరో మిరపకాయ, సివు (దేశం నుండి వచ్చిన ఒక రకమైన ఉల్లిపాయ) లేదా సాసు‌లకు ఎరుపు రంగును ఇచ్చే రౌకో విత్తనాలు. వంట, తరచుగా కారంగా, రుచికరంగా ఉంటుంది. మాంసం లేదా చేపలను వంట చేయడానికి ముందు గంటల తరబడి నానబెట్టడం వల్ల దాని రుచిని పెంచుతుంది. సాధారణ వంటకాలు: ఫిషు బ్లాఫు, డోంబ్రేసు, బెబెలే (మేరీ-గాలంటే నుండి), <ref name=":3" /> కొలంబో (భారతీయ కూరకు సమానం), మాటెటే (పీతతో వండిన బియ్యం). ఆకలి పుట్టించేవి లేదా స్నాక్సు విషయానికొస్తే, మోర్సిల్లాసు క్రియోల్లాసు, అక్రాసు, కాసావా కేకులు, బోకిటు ఉన్నాయి. డెజర్టు‌ల విషయానికొస్తే, బ్లాంకు‌మాంజు, సోర్బెటు‌లు లేదా వివిధ పండ్ల సలాడు‌లు ఉన్నాయి. పేస్ట్రీలలో జాం‌తో పేటేలు, టోర్నమెంటు డి'అమోరు (లెసు సెయింట్సు‌లో), కాకా బూఫ్ (మేరీ-గాలంటేలో) <ref>{{Cite web |title=Recettes de cuisine de Marie-Galante |url=https://www.ot-mariegalante.com/cuisine |access-date=23 July 2021 |website=ot-mariegalante.com |archive-date=1 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210801003107/https://www.ot-mariegalante.com/cuisine |url-status=live}}</ref> లేదా సాక్రిస్టెయిను ఉన్నాయి. స్థానిక బ్రియోచీ బ్రెడ్డు అయిన పెయిను నాట్టే తరచుగా తింటారు. క్యాండీడు పండ్లు (ఎల్డర్‌బెర్రీ, పైనాపిలు, కారాంబోలా), జా‌మ్లు (జామ, అరటిపండు, కొబ్బరి) స్థానికంగా ఉత్పత్తి చేయబడతాయి. కొబ్బరి షెర్బతు లేదా స్నోబాలు వంటి సోర్బెటు‌లను పిండిచేసిన మంచుతో తయారు చేస్తారు. దీనికి సిరపు (పుదీనా, గ్రెనడిను) జోడించబడుతుంది. తీపి పదార్థాలలో కొబ్బరి చక్కెర, కిలిబిబి, కొంకాడ (బెనినీసు మూలం) ఉన్నాయి. [[File:Marché de la Darse (épices).jpg|thumb| డార్సు మార్కెటు, పాయింటు-ఎ-పిట్రే]] పానీయాల విభాగంలో గ్వాడెలోప్‌లో శీతల పానీయాల వినియోగం చాలా ముఖ్యమైనది. అలాగే స్థానికంగా బ్లాకు బీరు అనే మారుపేరుతో పిలువబడే పానీయం వినియోగం కూడా చాలా ముఖ్యమైనది. అదనంగా రోడ్ల మీద చెరకు రసం లేదా కొబ్బరి నీళ్ల విక్రేతలను చూడటం సాధారణం. చౌడోను ప్రత్యేక సందర్భాలలో (వివాహాలు, బాప్టిజంలు, కమ్యూనియన్లు) వినియోగిస్తారు. ఇది గ్వాడెలోపియన్-శైలి ఎగ్‌నాగు, దీనిని వైప్డుకేకు (జెనోయిసు) తో తింటారు. గ్వాడెలోపియన్ సమాజంలో సాంస్కృతికంగా కలిపిన రమ్ము, ముఖ్యంగా గ్వాడెలోపియన్ భూభాగంలో పంపిణీ చేయబడిన పది డిస్టిలరీలలో ఒకటి నుండి వస్తుంది. ఇది గ్వాడెలోప్ రమ్ము‌లను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. === పండుగలు === క్రిస్మసు సందర్భంగా, కుటుంబ సభ్యులు, స్నేహితులు చాంటే న్వెలు సమయంలో సమావేశమవుతారు. ఇది కరోల్సు పాడటానికి, జరుపుకోవడానికి ఒక అవకాశం. సెలవుల తర్వాత గ్వాడెలోప్ కార్నివాలు కోసం రిహార్సల్సు ప్రారంభమవుతాయి. ఫిబ్రవరి లేదా మార్చిలో కార్నివాలు ఉత్సవాల వరకు ప్రతి ఆదివారం మధ్యాహ్నం కార్నివాలు బృందాలు వీధుల్లో కవాతు చేస్తాయి. ఉదాహరణకు తొక్కలతో ఉన్న బృందాలు అకియో సమూహం పెద్ద పెర్కషను, లాంబి షెలు వాయిద్యాలతో మాత్రమే రూపొందించబడిన బృందాలు. బ్యాండు‌లో ఇత్తడి వాయిద్యాలు లేకపోవడం, కొరియోగ్రఫీ లేకపోవడం వారికి ప్రత్యేకత. వారు తరచుగా నేపథ్య దుస్తులు లేకుండా కవాతు చేస్తారు. 2014 నుండి మేరీ-గలాంటేలోని కబ్వెట్‌లోని కార్నివాలు యునెస్కోలో ఫ్రాన్సు అవ్యక్త వారసత్వ జాబితాలో నమోదు చేయబడింది.<ref>{{Cite web |title=Fiches d'inventaire – Patrimoine Culturel Immatériel en France |url=https://www.pci-lab.fr/en/?option=com_fichesinventaire&view=fiche&Itemid=389&id=64 |access-date=23 July 2021 |website=pci-lab.fr |archive-date=14 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210614210928/https://www.pci-lab.fr/en/?option=com_fichesinventaire&view=fiche&Itemid=389&id=64 |url-status=live}}</ref> ష్రోవు మంగళవారం అనేది ప్రధాన పట్టణం బాస్సే-టెర్రే లేదా పాయింటు-ఎ-పిట్రేలో కార్నివాలు బృందాలు పోటీపడే పెద్ద పార్టీ, దీని థీం కార్నివాలు కమిటీలు విధించినది. మరుసటి రోజు కార్నివాలు ముగిసే రోజు బూడిద బుధవారం నాడు, వావలు అనే మారుపేరుతో పిలువబడే కార్నివాలు మస్కటు రాజును దహనం చేస్తారు. ఇది ఉత్సవాల ముగింపును సూచిస్తుంది. అందరూ నలుపు, తెలుపు రంగులో కవాతు చేస్తారు (వావల్ సంతాపాన్ని గుర్తించడానికి). ఆపై నలభై రోజుల లెంటు ప్రారంభమవుతుంది. జనాభాలో ఎక్కువ మంది కాథలిక్కులు ఈ కాలాన్ని గౌరవిస్తారు. కానీ ఉత్సవాల పట్ల ఉన్న గొప్ప అభిమానాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని "లెంటు గురువారం" రోజున కార్నివాలు మాదిరిగానే ఎరుపు, నలుపు రంగులలో కవాతు నిర్వహించబడుతుంది. సంగీతకారుల బృందాలు ముందుగా ప్రజలతో కవాతు చేస్తాయి. ఈ లేమి కాలం తర్వాత ఈస్టరు వేడుకలు జరుగుతాయి. ఈ సమయంలో కుటుంబాలు సాధారణంగా బీచు‌లో క్యాంపింగు‌కు వెళ్లి పీతల ఆధారంగా సాంప్రదాయ, చాలా ప్రసిద్ధ వంటకాలను తింటాయి: మాటేటే (పీతతో వండిన బియ్యం), కలలౌ (తెల్ల బియ్యంతో చెక్క ఆకులతో పీతలు) లేదా పీతలతో డోంబ్రేసు (పీతతో వండిన చిన్న పిండి బంతులు). == క్రీడలు == [[File:Osaka07 D2M Christine Arron.jpg|thumb|upright|క్రిస్టీను అరాను ప్రపంచంలోనే ఐదవ వేగవంతమైన మహిళా 100 మీటర్ల (330-అడుగులు) స్ప్రింటరు (10.73 సెకన్లు)]] ఫుటు‌బాలు గ్వాడెలోప్‌లో ప్రసిద్ధి చెందింది. మారియసు ట్రెజరు, స్టీఫెను ఆవ్రే, రోనాల్డు జుబారు ఆయన తమ్ముడు స్టీఫెను, మిగ్యులు కమింగ్సు, డిమిత్రి ఫౌల్క్వియరు, బెర్నార్డు లాంబోర్డు, ఆంథోనీ మార్షలు, అలెగ్జాండ్రే లాకాజెటు, థియరీ హెన్రీ, లిలియను తురాము, విలియం గల్లాసు, లేవిను కుర్జావా, మైకేలు సిల్వెస్ట్రే, థామసు లెమారు, మాథిసు టెలు, కింగ్స్లీ కోమను, డేవిడు రెగిసు వంటి అనేక మంది ప్రముఖ ఫుట్‌బాలు క్రీడాకారులు గ్వాడెలోప్ మూలానికి చెందినవారు. గ్వాడెలోప్ ఫుట్‌బాలు జట్టు 2007 కాంకేఫు గోల్డు కప్పు సెమీ-ఫైనలిస్టులు, మెక్సికో చేతిలో ఓడిపోయింది. బాస్కెటు‌బాలు ప్రజాదరణ పొందింది. ఈ ద్వీపంలో జన్మించిన ఎంబిఎ ఆటగాళ్ళు రూడీ గోబర్టు, మికాయెలు పియట్రసు, జోహను పెట్రో, రోడ్రిగు బ్యూబోయిసు మికాయెలు గెలాబాలే (ఇప్పుడు రష్యాలో ఆడుతున్నారు) వంటి ప్రసిద్ధ ఆటగాళ్ళు. మేరీ-జోసు పెరెకు, ప్యాట్రిసియా గిరార్డు-లెనో, క్రిస్టీను అరాను విల్హెం బెలోసియను వంటి అనేక మంది ట్రాకు, ఫీల్డు అథ్లెట్లు కూడా గ్వాడెలోపు స్థానికులు. ఈ ద్వీపం అనేక మంది ప్రపంచ స్థాయి ఫెన్సర్లను ఉత్పత్తి చేసింది. యానికు బోరెలు, డేనియలు జెరెంటు, యసోరా థిబసు, అనితా బ్లేజి, ఎంజో లెఫోర్టు, లారా ఫ్లెస్సెలు అందరూ గ్వాడెలోప్‌లో పుట్టి పెరిగారు. ఒలింపికు బంగారు పతక విజేత ప్రపంచ ఛాంపియను యానికు బోరెలు ప్రకారం గ్వాడెలోప్‌లో మంచి ఫెన్సింగు పాఠశాల, ఫెన్సింగు సంస్కృతి ఉంది.<ref>{{cite web |last1=Scarnecchia |first1=Arianna |title=Yannick Borel: "I hope the Worlds will be a big challenge" |url=http://pianetascherma.com/2018/06/22/epee-yannick-borel-i-tried-to-focus/ |website=Pianeta Scherma International |date=22 June 2018 |access-date=28 January 2019 |archive-date=28 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190128140128/http://pianetascherma.com/2018/06/22/epee-yannick-borel-i-tried-to-focus/ |url-status=live}}</ref> గ్వాడెలోప్ ఫ్రాన్సు‌లో భాగమైనప్పటికీ దానికి దాని స్వంత క్రీడా జట్లు ఉన్నాయి. రగ్బీ యూనియను గ్వాడెలోప్‌లో ఒక చిన్న కానీ వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న క్రీడ. [[File:Vélodrome Amédée Detraux 2015 01.jpg|thumb| అమేడీ డెట్రాక్సు వెలోడ్రోం]] ఈ ద్వీపం 1998 నుండి కరుజెటు రేసు - జెటు స్కీ వరల్డు ఛాంపియన్షిపు‌ను నిర్వహించడం ద్వారా అంతర్జాతీయంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ తొమ్మిది దశల, నాలుగు రోజుల ఈవెంటు ప్రపంచవ్యాప్తంగా పోటీదారులను ఆకర్షిస్తుంది (ఎక్కువగా కరేబియన్లు, అమెరికన్లు, యూరోపియన్లు). సాధారణంగా ద్వీపం చుట్టూ ఏడు రేసులతో కూడిన కరుజెటు, పోటీ చేయడానికి అత్యంత కష్టతరమైన ఛాంపియన్షిపు ‌లలో ఒకటిగా స్థిరపడిన ఖ్యాతిని కలిగి ఉంది. రూటు డు రుం అనేది ప్రతి నాలుగు సంవత్సరాలకు ఒకసారి జరిగే అత్యంత ప్రముఖ నాటికలు ఫ్రెంచి క్రీడా కార్యక్రమాలలో ఒకటి. బాడీబిల్డరు సెర్జి నుబ్రెటు గ్రాండే-టెర్రేలోని అన్సే-బెర్ట్రాండు‌లో జన్మించాడు. 1960లు - 1970లలో వివిధ బాడీబిల్డింగు పోటీలలో ఫ్రెంచి రాష్ట్రాన్ని ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. ఐఎఫ్‌బిబి మిస్టరు ఒలింపియా పోటీతో సహా 1972 నుండి 1974 వరకు ప్రతి సంవత్సరం 3వ స్థానంలో 1975లో 2వ స్థానంలో నిలిచాడు. <ref>{{cite web |url=http://www.getbig.com/results/e-mroly.htm |title=Mr. Olympia Contest Results |website=getbig.com |access-date=12 September 2016 |archive-date=5 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170605130530/http://www.getbig.com/results/e-mroly.htm |url-status=live}}</ref> బాడీబిల్డరు మేరీ-లౌరు మహాబీరు కూడా గ్వాడెలోప్‌కు చెందినవాడు. ఈ దేశానికి సైక్లింగు అంటే చాలా ఇష్టం. ఇది 2009లో ఫ్రెంచి సైక్లింగు ఛాంపియన్షిపు‌లను నిర్వహించింది. ప్రతి సంవత్సరం టూరు డి గ్వాడెలోప్‌ను నిర్వహిస్తోంది. గ్వాడెలోప్ ఆరెంజు ఓపెను డి గ్వాడెలోప్ టెన్నిసు టోర్నమెంటు‌ను (2011 నుండి) నిర్వహిస్తూనే ఉంది. 1981లో స్థాపించబడిన టూరు ఆఫ్ గ్వాడెలోపు సెయిలింగు. బాక్సింగు‌లో లుడోవికు ప్రోటో - ఒక అమెచ్యూరు‌గా ఆయన 1988 సమ్మరు ఒలింపిక్సు‌లో పురుషుల లైటు వెల్టరు‌వెయిటు విభాగంలో పోటీ పడ్డాడు. ప్రొఫెషనలు‌గా ఆయన మాజీ ఫ్రెంచి యూరోపియను వెల్టరు‌వెయిటు ఛాంపియను; గిల్బర్టు డెలే - ఒక ప్రొఫెషనలు‌గా ఆయన మాజీ ఫ్రెంచి యూరోపియను లైటు-మిడిలు‌వెయిటు ఛాంపియను. తర్వాత ఆయన 1991లో డబల్యూబిఎ ప్రపంచ లైటు-మిడిలు‌వెయిటు టైటిలు‌ను గెలుచుకున్నాడు; జీను-మార్కు మోర్మెకు - ఒక ప్రొఫెషనలు‌గా ఆయన మాజీ ఫ్రెంచి లైటు హెవీవెయిటు ఛాంపియను, రెండుసార్లు యూనిఫైడు వరల్డు క్రూయిజరు‌వెయిటు ఛాంపియను - 2005 - 2007 మధ్య రెండుసార్లు డబల్యూబిఎ, డబల్యూబిసి ది రింగు టైటిళ్లను కలిగి ఉన్నాడు. == రవాణా == ప్రధాన వ్యాసం: గ్వాడెలోప్‌లో రవాణా [[File:Marie-Galante.JPG|thumb|మేరీ-గలాంటే మీద ఒక రహదారి]] గ్వాడెలోప్ అనేక విమానాశ్రయాల ద్వారా సేవలు అందిస్తుంది; చాలా అంతర్జాతీయ విమానాలు పాయింటు-ఎ-పిట్రే అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయాన్ని ఉపయోగిస్తాయి. .<ref name="britannica.com" /> పాయింటు-ఎ-పిట్రే, బాస్సే-టెర్రే వద్ద ఉన్న ఓడరేవులను ఉపయోగించి పడవలు, క్రూయిజు షిప్పు‌లు ద్వీపాలకు తరచుగా వెళ్తాయి. <ref name="britannica.com" /> 9 సెప్టెంబర్ 2013న కౌంటీ ప్రభుత్వం పాయింటు-ఎ-పిట్రేలో ట్రాం‌వే నిర్మించడానికి అనుకూలంగా ఓటు వేసింది. మొదటి దశ 2019 నాటికి ఉత్తర అబైమ్సు‌ను డౌన్‌టౌను పాయింటు-ఎ-పిట్రేతో కలుపుతుంది. రెండవ దశ 2023లో పూర్తి కావాల్సి ఉంది. విశ్వవిద్యాలయానికి సేవ చేయడానికి లైను‌ను విస్తరిస్తుంది. <ref>{{cite news |last1=Dinane |first1=Nathalie |last2=Blumstein |first2=Emmanuel |title=Tramway, un projet sur les rails pour 2019 |url=http://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/societe/tramway-un-projet-sur-les-rails-pour-2019-232909.php |access-date=27 February 2017 |work=France-Antilles |date=10 September 2013 |language=fr |archive-date=2 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202061445/http://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/societe/tramway-un-projet-sur-les-rails-pour-2019-232909.php |url-status=live}}</ref> == విద్య == గ్వాడెలోప్ విద్యా ప్రాంతంలో గ్వాడెలోప్ అకాడమీ మాత్రమే ఉంది. ఇది 9,618 మందిని నియమించుకుంటుంది. దాని నిర్వహణ బడ్జెటు 2018–2019కి €714.3 మిలియన్లు. ఈ ప్రాంతంలో 300 ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఉన్నాయి. వీటిలో కాంట్రాక్టు కింద 1 ప్రైవేటు కిండర్ గార్టెను, కాంట్రాక్టు కింద 14 ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఉన్నాయి. ఇందులో 52 మిడిల్ పాఠశాలలు కూడా ఉన్నాయి. వాటిలో 6 కాంట్రాక్టు కింద ప్రైవేటు ఉన్నాయి. చివరగా దీనికి 38 ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి. వాటిలో 13 కాంట్రాక్టు కింద ప్రైవేటు. <ref>{{Cite web |title=ACADEMIE DE LA GUADELOUPE – RESULTATS DES EXAMENS 2021 |url=http://www.ac-guadeloupe.fr/ |access-date=8 July 2021 |website=ac-guadeloupe.fr |archive-date=24 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624092353/http://www.ac-guadeloupe.fr/ |url-status=live}}</ref> 2018–2019 విద్యా సంవత్సరంలో గ్వాడెలోప్ అకాడమీలో చేరారు: * ప్రాథమిక విద్యలో 45,510 మంది విద్యార్థులు; ;<ref name=":4">{{Cite web |title=Les chiffres pour l'année 2018–2019 |url=http://snalc-detom.fr/documents/2018-2019_guadeloupe.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210803054122/http://snalc-detom.fr/documents/2018-2019_guadeloupe.pdf |archive-date=3 August 2021 |url-status=live}}</ref> * వెస్టు ఇండీసు గయానా విశ్వవిద్యాలయం, సెయింటు-క్లాడు, గ్వాడెలోప్ వీక్షణ; * సెకండరీ విద్యలో 45,626 మంది విద్యార్థులు; <ref name=":4" /> * ఉన్నత పాఠశాలలో 2,718 మంది గ్రాడ్యుయేటు విద్యార్థులు.[[File:Médiathèque de Saint-Claude.JPG|thumb| వెస్టిండీసు, [[గయానా]] విశ్వవిద్యాలయం దృశ్యం, సెయింటు-క్లాడు, గ్వాడెలోప్]] * 2014 నుండి అకాడమీ 12 జిల్లాలను 5 పోల్సు‌గా విభజించింది: <ref name=":5">Académie de Guadeloupe, répartition des 12 circonscriptions, pdf.</ref> * ది పోలే ఐల్సు డు నోర్డు <ref name=":5" /> (సెయింటు మార్టిను సెయింటు బార్తెలెమీ); * ది బస్సే-టెర్రే ఉత్తర ధ్రువం <ref name=":5" /> (బై-మహౌల్టు, కాపెస్టరు-బెల్లె-ఇయు సెయింటు-రోజ్); * బస్సే-టెర్రే దక్షిణ ధ్రువం: <ref name=":5" /> బస్సే-టెర్రే, బౌల్లంటే (లెసు సెయింట్సు దీవులతో సహా); * గ్రాండే-టెర్రే ఉత్తర ధ్రువం: <ref name=":5" /> గ్రాండే-టెర్రే నోర్డు, సెయింటు-అన్నే సెయింటు-ఫ్రాంకోయిసు (లా డెసిరేడు మేరీ-గాలంటే దీవులతో సహా); * గ్రాండే-టెర్రే దక్షిణ ధ్రువం: <ref name=":5" /> లెసు అబైమ్సు, గోసియరు, పాయింటు-ఎ-పిట్రే. గ్వాడెలోప్ దీవులు ఫ్రెంచి యాంటిల్లెసు విశ్వవిద్యాలయంలో రెండు క్యాంపసు‌లు ఉన్నాయి. సెయింటు-క్లాడు‌లోని క్యాంపు-జాకోబు, పాయింటు-ఎ-పిట్రేలోని ఫౌలోలు, రెండోది సంస్థ ప్రధాన కార్యాలయం.<ref name=":6">{{Cite web |title=Université des Antilles |url=http://www.univ-ag.fr/ |access-date=3 August 2021 |website=Université des Antilles |language=fr |archive-date=19 January 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050119204937/http://www.univ-ag.fr/ |url-status=live}}</ref> ప్రతి క్యాంపసు చుట్టూ విద్యార్థుల నివాసాలు ఉన్నాయి. ఇంకా పాయింటు-ఎ-పిట్రే విశ్వవిద్యాలయ ఆసుపత్రి కేంద్రం సమీపంలో ఆరోగ్య సంరక్షణకు అంకితమైన ఉపగ్రహ ప్రాంగణం ఉంది.అప్రెంటిసు‌ల కోసం అనేక పాఠశాలలు ద్వీపసమూహం అంతటా ఉన్నాయి. లలిత కళకు స్థానిక పాఠశాలగా పనిచేసే ఆర్ట్సు అండు క్రాఫ్ట్సు సెంటరు బెర్గెవిను, పాయింటు-ఎ-పిట్రేలో ఉంది. చివరకు ప్రాంతీయ రెండవ అవకాశం పాఠశాలలు మూడు ప్రదేశాలు వివిధ ఉన్నత పాఠశాలలలో అమర్చబడ్డాయి. <ref name=":6" /> == మౌలిక సదుపాయాలు == === శక్తి === ఈ ద్వీపం సౌర, పవన, సముద్ర శక్తికి గొప్ప సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది, కానీ 2018 నాటికి, బయోమాసు, బొగ్గు శక్తి, పెట్రోలియం హైడ్రోకార్బను‌లు ఇప్పటికీ ఎక్కువగా ఉపయోగించబడుతున్నాయి. [[File:Usine géothermique de Bouillante 4.JPG|thumb| బౌలాంటే జియోథర్మలు పవరు ప్లాంటు, గ్వాడెలూప్]] ఎనర్జీ ట్రాన్సిషను లా (టిఇసివి) 2020 నాటికి ఈ భూభాగంలో 50% పునరుత్పాదక శక్తిని అందిస్తుంది. గ్వాడెలూప్ ఇపిపి 2018 - 2023 మధ్య 66 మెగావాట్లు అదనపు బయోమాసు సామర్థ్యాన్ని అభివృద్ధి చేయాలని యోచిస్తోంది. ఇందులో బొగ్గు స్థానంలో 43 మెగావాట్లు చేయాలన్న యోచన కూడా ఉంది. ఉదాహరణకు అల్బియోమా కారైబ్సు (ఎసి) బొగ్గు ఆధారిత పవరు ప్లాంటు‌ను బయోమాసు‌గా మార్చడం జరుగుతుంది. ఇది గ్వాడెలూప్ శక్తి మిశ్రమంలో పునరుత్పాదక శక్తి వాటాను 20.5% నుండి 35%కి పెంచడంలో సహాయపడుతుంది. తద్వారా ద్వీపం శిలాజ ఇంధనాల మీద ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తుంది. ఆమ్ల వాయు కాలుష్యం, విషపూరిత, బూడిద ఉత్పత్తిని తగ్గిస్తుంది.<ref>{{Cite web |date=15 November 2018 |title=Une centrale à charbon va se convertir à la biomasse en Guadeloupe {{!}} Connaissances des énergies |url=https://www.connaissancedesenergies.org/afp/une-centrale-charbon-va-se-convertir-la-biomasse-en-guadeloupe-181115 |access-date=22 July 2021 |website=www.connaissancedesenergies.org |language=fr |archive-date=26 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210526153218/https://www.connaissancedesenergies.org/afp/une-centrale-charbon-va-se-convertir-la-biomasse-en-guadeloupe-181115 |url-status=live}}</ref> 2018లో 260 గిగావాట్లు/సంవత్సరానికి విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేసే ఈ 34 మెగావాట్లు విద్యుత్తు ప్లాంటు (అంటే ద్వీపం అవసరాలలో 15%), గొలుసు అంతటా 265 000 టి సిO2 సమానమైన/సంవత్సరాన్ని తగ్గించాలి (మునుపటి పరిస్థితి బొగ్గుతో పోలిస్తే ఒకసారి బయోమాసు‌గా మార్చబడిన తర్వాత −87%). గ్వాడెలూప్‌లో చెరకు వ్యవసాయ రంగం ఆధారంగా లె మౌలు‌లో విద్యుత్తు ఉత్పత్తి కర్మాగారం ఉంది. ఇది చెరకు క్రషింగు (బాగసు) నుండి అవశేషాలను తిరిగి పొంది శక్తిని ఉత్పత్తి చేస్తుంది; డెసిరాడు, లె మౌల్ లేదా మేరీ-గలాంటే వంటి 12 పవన విద్యుత్తు కేంద్రాలు; అగ్నిపర్వత కార్యకలాపాల ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన నీటి ఆవిరి శక్తిని ఉపయోగించే బౌలాంటేలోని జియోథర్మలు పవరు ప్లాంటు (ప్లాంటు విద్యుత్తు ఉత్పత్తి జాతీయంగా మొదటి స్థానంలో ఉంది); తరంగాలు, సముద్ర ప్రవాహాల శక్తిని ఉపయోగించుకునే ప్రాజెక్టు; గృహాల కోసం సౌర నీటి హీటర్ల నిర్వహణకు, విద్యుత్తు వాహన రంగం అభివృద్ధికి దోహదపడే ఫోటోవోల్టాయికు సంస్థాపనలు.<ref>{{Cite web |title=L'ADEME en Guadeloupe {{!}} Agence de la transition écologique |url=https://www.guadeloupe.ademe.fr/ |access-date=22 July 2021 |website=www.guadeloupe.ademe.fr |archive-date=25 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725194117/https://guadeloupe.ademe.fr/ |url-status=live}}</ref> మొత్తం ఉత్పత్తిలో 2.2% ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న జలశక్తి ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన విద్యుత్తు కొన్ని నదుల పడకల మీద నిర్మించిన ఆనకట్టల నుండి వస్తుంది. === తాగునీటి సరఫరా === గ్వాడెలూప్ తాగునీటి నెట్‌వర్కు ద్వారా పంపిణీ చేయబడిన నీరు ప్రధానంగా బాస్సే టెర్రే నుండి 70% నదీ ఇన్‌టేకు‌ల నుండి, 20% సెయేటి పరీవాహక ప్రాంతాల నుండి వస్తుంది. మిగిలిన 10% గ్రాండే టెర్రే, మేరీ-గలాంటే భూగర్భ జలాలను ట్యాపు చేసే బోర్‌హోల్సు నుండి వస్తుంది. నీటి కొరత పునరావృతమవుతోంది. ప్రధానంగా గ్రాండే-టెర్రే మునిసిపాలిటీలలో "నీటి మార్పులను" బలవంతం చేసింది. ఇవి ఎక్కువగా ప్రభావితమయ్యాయి. ఇవి ప్రైవేటు వ్యక్తులు, వ్యవసాయ కార్యకలాపాలకు పరిణామాలను కలిగిస్తాయి. వాటరు ఆఫీసు (2020 డేటా) గణాంకాల ప్రకారం తాగునీటి ఉత్పత్తిలో 61% వృధా అవుతోంది. అంటే పైపులు పేలవమైన స్థితిలో ఉండటం వల్ల సంవత్సరానికి దాదాపు 50 మిలియను క్యూబికు మీటర్ల నీరు వృధా అవుతోంది. అదనంగా 70% మురుగునీటి శుద్ధి కర్మాగారాలు ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా లేవు. <ref>{{Cite web |title=Panorama d'une Guadeloupe à l'abandon où les services de base ne sont même plus assurés |url=https://www.bastamag.net/Panorama-d-une-Guadeloupe-a-l-abandon-et-en-proie-a-la-corruption-ou-les-services-de-base-ne-sont-meme-plus-assures |access-date=22 July 2021 |website=Basta ! |date=17 February 2021 |language=fr |archive-date=8 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210808215815/https://www.bastamag.net/Panorama-d-une-Guadeloupe-a-l-abandon-et-en-proie-a-la-corruption-ou-les-services-de-base-ne-sont-meme-plus-assures |url-status=live}}</ref> === పోలీసులు - నేరాలు === కరేబియను‌లోని అత్యంత సురక్షితమైన దీవులలో గ్వాడెలూప్ ఒకటి అయినప్పటికీ <ref name="Graff">[http://www.radiotimes.com/news/2013-01-08/death-in-paradise-ben-miller-on-investigating-the-deadliest-place-on-the-planet Graff, Vincent. (2013)] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20161113201042/http://www.radiotimes.com/news/2013-01-08/death-in-paradise-ben-miller-on-investigating-the-deadliest-place-on-the-planet |date=13 November 2016 }}, "Death in Paradise: Ben Miller on investigating the deadliest place on the planet," ''Radio Times'', 8 January 2013</ref> ఇది 2016లో అత్యంత హింసాత్మకమైన విదేశీ ఫ్రెంచి విభాగం.<ref>[http://www.francetvinfo.fr/faits-divers/meurtres/guadeloupe-la-spirale-de-la-violence_1848359.html Guadeloupe : la spirale de la violence] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20161108032128/http://www.francetvinfo.fr/faits-divers/meurtres/guadeloupe-la-spirale-de-la-violence_1848359.html |date=8 November 2016 }}, francetvinfo.fr, 29 September 2016</ref> హత్య రేటు పారిసు కంటే గణనీయంగా ఎక్కువగా ఉంది. 1,00,000 మందికి 8.2. అధిక స్థాయి నిరుద్యోగం హింస, నేరాలు పెరగడానికి కారణమైంది. ముఖ్యంగా 2009 - 2010లో మహా మాంద్యం తర్వాత సంవత్సరాలలో.<ref>{{cite news |last1=Borredon |first1=Laurent |title=Crime and unemployment dog Guadeloupe |url=https://www.theguardian.com/world/2011/dec/27/young-crime-unemployment-guadeloupe-france |access-date=27 February 2022 |work=The Guardian |date=28 December 2011 |archive-date=31 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161031091542/https://www.theguardian.com/world/2011/dec/27/young-crime-unemployment-guadeloupe-france |url-status=live}}</ref> గ్వాడెలూప్ నివాసితులు ఈ ద్వీపాన్ని తక్కువ రోజువారీ నేరాలు ఉన్న ప్రదేశంగా అభివర్ణించారు. చాలా హింస మాదకద్రవ్య వ్యాపారం లేదా గృహ వివాదాల వల్ల సంభవిస్తుంది.<ref name="Graff" /> 2021లో కోవిడ్-19 పరిమితుల నుండి ఉత్పన్నమయ్యే అల్లర్లను ఎదుర్కొనేందుకు ద్వీపానికి అదనపు పోలీసు అధికారులను మోహరించారు. <ref>{{Cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/21/france-to-send-special-forces-to-guadeloupe-after-looting-arson |title=France to send special forces to Guadeloupe after looting, arson |publisher=Al Jazeera |access-date=4 November 2022 |archive-date=4 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104130809/https://www.aljazeera.com/news/2021/11/21/france-to-send-special-forces-to-guadeloupe-after-looting-arson |url-status=live}}</ref> సాధారణంగా ద్వీపంలో దాదాపు 2,000 మంది పోలీసు అధికారులు ఉంటారు. వీరిలో సిఒఎంజిఇఎన్‌డి (జెండరుమేరీ కమాండు ఆఫ్ గ్వాడెలోప్) ప్రాంతంలోని 760 మంది క్రియాశీల నేషనలు జెండరు‌మెరీ, దాదాపు 260 మంది రిజర్విస్టులు ఉన్నారు. క్రియాశీల జెండరు‌మెరీలో మూడు మొబైలు జెండరు‌మెరీ స్క్వాడ్రను‌లు (ఇజిఎం), రిపబ్లికను గార్డు ఇంటర్వెన్షను ప్లాటూను (పిఐజిఆర్) ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |url=https://www.gendarmerie.interieur.gouv.fr/gendinfo/sur-le-terrain/immersion/2022/envol-vers-la-guadeloupe-avec-le-general-vincent-lamballe-1-2 |title=Envol vers la Guadeloupe avec le général Vincent Lamballe (1/2) |first=Sirpa Gendarmerie, Gendarmerie |last=nationale |website=gendarmerie.interieur.gouv.fr |access-date=4 November 2022 |archive-date=4 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104130810/https://www.gendarmerie.interieur.gouv.fr/gendinfo/sur-le-terrain/immersion/2022/envol-vers-la-guadeloupe-avec-le-general-vincent-lamballe-1-2 |url-status=live}}</ref> మారిటైం జెండరు‌మెరీ ఈ భూభాగంలో వైలెటు పెట్రోలు బోటు‌ను మోహరిస్తుంది. దీనిని 2025–2026లో కొత్త పిసిజి-ఎన్‌జి పెట్రోలు బోటు‌తో భర్తీ చేయడానికి ప్రణాళిక చేయబడింది. .<ref>{{cite web |url=https://lessor.org/operationnel/le-premier-des-six-nouveaux-patrouilleurs-cotiers-de-la-gendarmerie-maritime-officiellement-commande |title=Le premier des six nouveaux patrouilleurs côtiers de la Gendarmerie maritime officiellement commandé |date=2 September 2022 |access-date=5 March 2023 |archive-date=5 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305121333/https://lessor.org/operationnel/le-premier-des-six-nouveaux-patrouilleurs-cotiers-de-la-gendarmerie-maritime-officiellement-commande |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://la1ere.francetvinfo.fr/guadeloupe/un-nouveau-commandant-pour-le-la-violette-un-navire-indispensable-a-la-lutte-contre-la-drogue-en-guadeloupe-1310184.html |title=Un nouveau commandant pour le 'La Violette', un navire indispensable à la lutte contre la drogue en Guadeloupe |date=5 August 2022 |access-date=4 November 2022 |archive-date=4 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104130804/https://la1ere.francetvinfo.fr/guadeloupe/un-nouveau-commandant-pour-le-la-violette-un-navire-indispensable-a-la-lutte-contre-la-drogue-en-guadeloupe-1310184.html |url-status=live}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:ఫ్రాన్సు విదేశీ భూభాగం]] ow59d2mje4h1jjwime6m4e30960g4mq 0 454594 4956480 4838777 2026-09-12T01:21:50Z Minorax 87348 ([[c:GR|GR]]) [[File:Order of Saint Stanislaus Ribbon.PNG]] → [[File:RUS Imperial Order of Saint Stanislaus ribbon.svg]] vva 4956480 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = పావ్లో స్కోరోపాడ్స్కీ | native_name = {{nobold|Павло Скоропадський}} | image = Pavlo_Skoropadsky.jpg | caption = 1920లో స్కోరోపాడ్స్కీ | order = [[ఉక్రెయిన్ అంతటా హెట్మాన్]] | term_start = 29 ఏప్రిల్ 1918 | term_end = 14 డిసెంబర్ 1918 | predecessor = [[Mykhailo Hrushevsky]] ''[[సెంట్రల్ రాడా]]కి [[స్పీకర్ (రాజకీయం)|అధ్యక్షుడు]]'' | successor = [[వోలోడిమిర్ విన్నిచెంకో]] ''[[డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ ఉక్రెయిన్|డైరెక్టరీ]]'' ఛైర్మన్ | birth_date = {{Birth date|1873|05|15|df=yes}} | birth_place = [[వైస్‌బాడెన్]], [[హెస్సే-నసావు ప్రావిన్స్|హెస్సే-నసావు]], [[ప్రష్యా రాజ్యం|ప్రష్యా]], [[జర్మన్ సామ్రాజ్యం]] | death_date = {{Death date and age|1945|04|26|1873|05|15|df=yes}} | death_place = [[మెట్టెన్]], [[బవేరియా]], [[నాజీ జర్మనీ]] | relatives = [[స్కోరోపాడ్స్కీ కుటుంబం]] | spouse = [[ఒలెక్సాండ్రా స్కోరోపాడ్స్కా]] | children = [[డానిలో స్కోరోపాడ్‌స్కీ]]<br />మరియా<br />యెలిజవేటా<br />[[ఒలేనా స్కోరోపాడ్స్కా-ఓట్]] | party = {{ill|Ukrainian People's Assembly|uk|Українська Народна Громада}} | allegiance = {{flag|Russian Empire}} {{small|(1891–1917)}}<br />{{flag|Ukrainian People's Republic}} {{small|(1917–1918)}} | serviceyears = 1891–1918 | rank = [[లెఫ్టినెంట్ జనరల్]] | battles = {{tree list}} * [[రస్సో-జపనీస్ యుద్ధం]] * [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] **[[తూర్పు ఫ్రంట్ (మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం)]] ** [[తూర్పు ప్రష్యాపై రష్యా దండయాత్ర (1914)|ప్రష్యాపై దండయాత్ర]] *[[రష్యన్ అంతర్యుద్ధం]] **[[రష్యన్ అంతర్యుద్ధం యొక్క దక్షిణ ఫ్రంట్]] ** [[ఉక్రేనియన్ స్వాతంత్ర్య యుద్ధం]] {{tree list/end}} *[[క్రిమియా ఆపరేషన్ (1918)]] *[[జ్మెరింకా యుద్ధం]] *[[1918 ఉక్రేనియన్ తిరుగుబాటు]] *[[హెట్‌మాన్ వ్యతిరేక తిరుగుబాటు]] | awards = [[ఆర్డర్ ఆఫ్ సెయింట్ జార్జ్]] {{small|(1914)}}<br />[[ఆర్డర్ ఆఫ్ సెయింట్ వ్లాదిమిర్]]<br />[[ఆర్డర్ ఆఫ్ సెయింట్ అన్నా]]<br />[[ఆర్డర్ ఆఫ్ సెయింట్ స్టానిస్లాస్]] | signature = P.Skoropadskyi Signature.png }} '''పావ్లో పెట్రోవిచ్ స్కోరోపాడ్స్కీ''' (Ukrainian: Павло Петрович Скоропадський; {{OldStyleDate|15 May|1873|3 May}} - 26 ఏప్రిల్ 1945) ఉక్రేనియన్<ref>{{Cite web|last=Pritsak|first=Omeljan|author-link=Omeljan Pritsak|date=1938|title=Book|url=http://ukrbiblioteka.org/uploads/books/_PDF/za-velych-nacii-skoropadskyj.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211180426/http://ukrbiblioteka.org/uploads/books/_PDF/za-velych-nacii-skoropadskyj.pdf|archive-date=2013-12-11|location=Lviv|language=uk}}</ref> అరిస్టోక్రాట్, సైనిక, రాష్ట్ర నాయకుడు,<ref>{{Cite web|title=СКОРОПАДСКИЙ, ПАВЕЛ ПЕТРОВИЧ – Энциклопедия Кругосвет|trans-title=SKOROPADSKY, PAVEL PETROVICH – Encyclopedia Around the World|url=https://www.krugosvet.ru/enc/istoriya/SKOROPADSKI_PAVEL_PETROVICH.html|website=www.krugosvet.ru|language=ru|access-date=2025-05-12|archive-date=2023-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230222091206/https://www.krugosvet.ru/enc/istoriya/SKOROPADSKI_PAVEL_PETROVICH.html|url-status=dead}}</ref> ఎవరు పనిచేశారు హేట్మాన్ ఉక్రెయిన్ రాష్ట్రం 1918 లో ఒక తిరుగుబాటు అదే సంవత్సరం ఏప్రిల్ 29 న. ఒక గొప్ప కుమారుడు జన్మించాడు, అతను హాజరయ్యారు పేజ్ కార్ప్స్ అతను ఒక అధికారి బయటకు వచ్చింది. తన సేవ తర్వాత రష్యా-జపాన్ యుద్ధం, అతను కల్నల్ హోదాలో పదోన్నతి పొందాడు, తరువాత 20 వ ఫిన్నిష్ డ్రాగన్ రెజిమెంట్ 1910 లో జరిగింది. స్కోరోపాడ్స్కీ మేజర్ జనరల్గా పదోన్నతి పొందారు, సహాయక శిబిరం రెండవ నికోలస్ 1912 లో జరిగింది. ఈ సమయంలో [[ మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]], అతను లెఫ్టినెంట్ జనరల్ అయ్యాడు 34వ ఆర్మీ కార్ప్స్. ఫిబ్రవరి విప్లవంలో సెంట్రల్ రాడా ఆవిర్భావం తర్వాత, స్కోరోపాడ్స్కీ తన 34వ ఆర్మీ కార్ప్స్‌ను ఉక్రెయిన్‌కు మార్చడం ప్రారంభించాడు, తరువాత దీనిని 1వ ఉక్రేనియన్ కార్ప్స్ అని పిలిచారు. జర్మన్ సామ్రాజ్యం సహాయంతో, స్కోరోపాడ్స్కీ ఉక్రేనియన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్‌ను పడగొట్టి ఉక్రేనియన్ రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. తన పాలనలో, అతను ఆక్రమించిన ఆస్ట్రియన్, జర్మన్ దళాలకు ఉక్రెయిన్‌పై ఎక్కువ నియంత్రణను ఇచ్చాడు<ref> {{cite book |last1=Hunczak |first1=Taras |last2=T. Von der Heide |first2=John |author-link2= |date=1977 |title= The Ukraine, 1917–1921:A Study in Revolution |url=https://books.google.com/books?id=b-JoAAAAMAAJ |location= |publisher=Harvard University Press |page=71|isbn=9780674920095}} </ref> అదే సమయంలో ప్రధానంగా రష్యన్ భూస్వాముల ప్రయోజనాలను కూడా కోరాడు.<ref> {{cite book |last1=Hunczak |first1=Taras |last2=T. Von der Heide |first2=John |author-link2= |date=1977 |title= The Ukraine, 1917–1921:A Study in Revolution |url=https://books.google.com/books?id=b-JoAAAAMAAJ |location= |publisher=Harvard University Press |pages=65–66|isbn=9780674920095}} </ref> స్కోరోపాడ్స్కీ ప్రభుత్వం ఉక్రేనియన్ విద్య, విదేశాంగ వ్యవహారాలు, ఉక్రేనియన్ సైన్యం యొక్క సంస్థను కూడా మెరుగుపరిచింది.<ref> {{cite book |last1=Hunczak |first1=Taras |last2=T. Von der Heide |first2=John |author-link2= |date=1977 |title= The Ukraine, 1917–1921:A Study in Revolution |url=https://books.google.com/books?id=b-JoAAAAMAAJ |location= |publisher=Harvard University Press |page=74|isbn=9780674920095}} </ref> == మూలం == పావ్లో స్కోరోపాడ్స్కీ ఉక్రేనియన్ సైనిక నాయకులు, రాజనీతిజ్ఞుల స్కోరోపాడ్స్కీ కుటుంబంలో జన్మించాడు, వారు 17వ శతాబ్దంలో ఫెడిర్ స్కోరోపాడ్స్కీ జోవ్టి వోడీ యుద్ధంలో పాల్గొన్నప్పటి నుండి తమను తాము ప్రత్యేకంగా గుర్తించుకున్నారు. అతని మనవడు ఇవాన్ స్కోరోపాడ్స్కీ (1646–1722) 1708 నుండి ఉక్రేనియన్ కోసాక్కుల హెట్మాన్. ప్రస్తుత స్కోరోపాడ్స్కీలు అతని సోదరుడి వంశస్థులు. అతని పితృస్వామ్య ముత్తాత మిఖాయిల్ యాకివిచ్ స్కోరోపాడ్స్కీ, అతను యాకివ్ మిఖైలోవిచ్ స్కోరోపాడ్స్కీ కుమారుడు, భార్య, అతని పితృస్వామ్య ముత్తాత పుల్చెరియా మార్కెవిచ్. స్కోరోపాడ్స్కీ తండ్రి పెట్రో స్కోరోపాడ్స్కీ (1834–1885) అశ్విక దళ కల్నల్, కాకేసియన్ యుద్ధంలో (సిర్కాసియాను అణచివేయడం, 1863) అనుభవజ్ఞుడు. తరువాత అతను మరణించే వరకు స్టారోడుబ్ కౌంటీ కౌన్సిల్ (జెమ్‌స్ట్వో) (1869–1885) కు స్పీకర్ (మార్షల్) గా పనిచేశాడు. స్కోరోపాడ్స్కీ అత్త కౌంటెస్ యెలిజవేటా మైలోరాడోవిచ్ (నీ స్కోరోపాడ్స్కా) (1832–1890) ఉక్రేనియన్ ప్రజా కార్యకర్త. ఆమె ల్వివ్‌లోని మొదటి ఉక్రేనియన్ శాస్త్రీయ సంస్థ షెవ్‌చెంకో సైంటిఫిక్ సొసైటీకి ప్రధాన స్పాన్సర్‌లలో ఒకరు. ఆమె భర్త కౌంట్ లెవ్ మైలోరాడోవిచ్, అతని తల్లి కొచుబే కుటుంబానికి చెందినది. అతని తండ్రి తాత ఇవాన్ మిఖైలోవిచ్ స్కోరోపాడ్స్కీ (30 జనవరి 1804 - 8 ఫిబ్రవరి 1887) ప్రిలుకి కౌంటీ (1844–1847), పోల్టావా గవర్నరేట్ (1847–1852) కౌన్సిల్‌లకు స్పీకర్‌గా కూడా పనిచేశారు. అతను ట్రోస్టియానెట్స్ ఆర్బోరెటమ్ (నేడు చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్‌లో ఉంది) నిర్మించడానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందాడు. అతను 1829లో తన తండ్రి తాత ఎలిసవెటా ప...వ్నా టార్నోవ్స్కాను వివాహం చేసుకున్నాడు. స్కోరోపాడ్స్కీ తండ్రి పెట్రో ఇవనోవిచ్ స్కోరోపాడ్స్కీ (6 మార్చి 1834 - 30 జూన్ 1885) కూడా టార్నోవ్స్కీ కుటుంబానికి చెందినవాడు, స్కోరోపాడ్స్కీ తల్లి ఆండ్రీ ... విచ్ మిక్లాస్జెవ్స్కీ, భార్య డారియా ...వ్నా ఒల్సుఫీవా కుమార్తె మరియా ఆండ్రీవ్నా మిక్లాస్జెవ్స్కా మిక్లాషెవ్స్కీ, ఒల్సుఫీవ్ కుటుంబాలకు చెందినది. స్కోరోపాడ్స్కీ పోల్టావా గవర్నరేట్‌లోని ప్రిలుకి కౌంటీలోని ట్రోస్టియానెట్స్‌లోని తన తండ్రి ఎస్టేట్‌లో పెరిగాడు. అతను స్టారోడుబ్‌లోని వ్యాయామశాలలో చదివాడు, తరువాత [[సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్]]<nowiki/>లోని ప్రతిష్టాత్మక పేజ్ కార్ప్స్ క్యాడెట్ స్కూల్ నుండి పట్టభద్రుడయ్యాడు. అతని సైనిక శిక్షణ అతన్ని రష్యన్ సంస్కృతి, ఆచారాలలో మునిగిపోయేలా చేసింది, ఇది అతని తరువాతి జీవితాన్ని ప్రభావితం చేసింది.<ref>{{Cite paper|date=2021|title=The Third Path or An Imperial Roundabout?|url=https://doi.org/10.25162/jgo-2021-0021}}</ref> == సైనిక వృత్తి == === మొదటి నియామకాలు, రష్యా-జపాన్ యుద్ధం === 1893లో, స్కోరోపాడ్స్కీ పేజ్ కార్ప్స్ నుండి పట్టభద్రుడయ్యాడు, చెవాలియర్ గార్డ్ రెజిమెంట్‌లో కార్నెట్ (అశ్వికదళంలో 2LT అని అర్థం) గా నియమించబడ్డాడు, అక్కడ అతనికి స్క్వాడ్రన్‌కు కమాండ్ ఇవ్వబడింది. రెండు సంవత్సరాల తర్వాత అతనికి అదే రెజిమెంట్‌లో రెజిమెంటల్ అడ్జటెంట్‌గా పని అప్పగించబడింది. డిసెంబర్ 1897లో, అతను పోరుచిక్ (1LT)గా పదోన్నతి పొందాడు. 1898లో స్కోరోపాడ్స్కీ మాస్కో గవర్నర్ జనరల్ ప్యోటర్ పావ్లోవిచ్ దుర్నోవో కుమార్తె అలెగ్జాండ్రా పెట్రోవ్నా దుర్నోవోను కూడా వివాహం చేసుకున్నాడు (దుర్నోవో చూడండి). ఈ జంటకు 6 మంది పిల్లలు ఉన్నారు, 5 మంది బాల్యంలోనే జీవించారు.<ref>{{Cite web|title=Skoropadsky, Pavlo|url=https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CS%5CK%5CSkoropadskyPavlo.htm|access-date=2025-03-13|website=www.encyclopediaofukraine.com}}</ref> స్కోరోపాడ్స్కీ మామగారు మరణించినప్పుడు, అతను తన గణనీయమైన ఆస్తిని కూడా అందుకున్నాడు, ఆ సమయంలో అతన్ని చాలా ధనవంతుడిగా మార్చాడు. స్కోరోపాడ్స్కీ మొదటి ప్రధాన నియామకం రస్సో-జపనీస్ యుద్ధంలో చిటాలోని ట్రాన్స్-బైకాల్ కోసాక్ హోస్ట్ 2వ చిటా కోసాక్ రెజిమెంట్‌లో సోట్నియా (కంపెనీ) కమాండర్‌గా పని చేయడం. తరువాత అతను ఫార్ ఈస్ట్‌లోని రష్యన్ దళాల కమాండర్ జనరల్ నికోలాయ్ లినెవిచ్‌కు అడ్జటెంట్ అయ్యాడు. యుద్ధ సమయంలో స్కోరోపాడ్స్కీకి జార్జ్ వెపన్, అనేక ఆదేశాలు లభించాయి. డిసెంబర్ 1905లో జార్ నికోలాయ్ II అతన్ని కల్నల్ హోదాలో ఫ్లీగెల్-అడ్జటెంట్‌గా చేశాడు. సెప్టెంబర్ 4, 1910న కల్నల్ స్కోరోపాడ్స్కీ 20వ ఫిన్నిష్ డ్రాగన్ రెజిమెంట్‌కు కమాండర్‌గా నియమించబడ్డాడు, అయినప్పటికీ H. I. M. రెటిన్యూ ఫ్లీగెల్-అడ్జటెంట్‌గా కొనసాగుతున్నాడు. ఏప్రిల్ 15, 1911న అతను లీబ్-గార్డ్ అశ్వికదళ రెజిమెంట్‌కు తిరిగి నియమించబడ్డాడు. లీబ్-గార్డ్‌లు చక్రవర్తి వ్యక్తిగత రక్షణ కోసం కేటాయించబడిన ఉన్నత రష్యన్ సైనిక దళాలు. డిసెంబర్ 6, 1912న స్కోరోపాడ్స్కీ H. I. M. రెటిన్యూ మేజర్ జనరల్‌గా పదోన్నతి పొందాడు. === మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం === [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] ప్రారంభంలో, స్కోరోపాడ్స్కీకి జనరల్ పాల్ వాన్ రెన్నెన్‌క్యాంఫ్ నేతృత్వంలోని 1వ సైన్యంలో భాగంగా 1వ కావల్రీ గార్డ్ డివిజన్ (జనరల్ నికోలాయ్ కజ్నాకోవ్) పునర్వ్యవస్థీకరించబడిన 1వ బ్రిగేడ్‌కు నాయకత్వం ఇవ్వబడింది. స్కోరోపాడ్స్కీ ఇప్పటికే రస్సో-జపనీస్ యుద్ధంలో వాన్ రెన్నెన్‌క్యాంఫ్ కోసం పనిచేశాడు, ఆ సమయంలో అతను ట్రాన్స్-బైకాల్ కోసాక్ హోస్ట్‌కు నాయకత్వం వహించాడు. ఆగస్టు 6, 1914న తూర్పు ప్రష్యాపై రష్యా దండయాత్రలో భాగంగా క్రౌపిష్కెన్ సమీపంలో జరిగిన యుద్ధాలలో అతని రెజిమెంట్ తనకంటూ ప్రత్యేకతను చాటుకుంది. తరువాత అతను కౌషెన్ సమీపంలో ప్రత్యేకతను చాటుకున్న యునైటెడ్ కావల్రీ గార్డ్ డివిజన్‌కు కమాండర్‌గా నియమించబడ్డాడు. జనరల్ స్కోరోపాడ్స్కీ 5వ కావల్రీ డివిజన్‌కు కూడా నాయకత్వం వహించాడు. ఏప్రిల్ 2, 1916న అతను లెఫ్టినెంట్ జనరల్‌గా పదోన్నతి పొందాడు, 1వ కావల్రీ గార్డ్ డివిజన్‌కు నియమించబడ్డాడు. జనవరి 22 నుండి జూలై 2, 1917 వరకు అతను 34వ ఆర్మీ కార్ప్స్‌కు బాధ్యత వహించాడు. జూలై 1917లో, రద్దు చేయబడిన 34వ ఆర్మీ కార్ప్స్‌ను 1వ ఉక్రేనియన్ కార్ప్స్‌గా మార్చారు. అక్టోబర్ 1917లో మొదటి కాంగ్రెస్ ఆఫ్ ది ఫ్రీ కోసాక్స్‌లో, అతనికి గౌరవ ఒటామన్ బిరుదు లభించింది. అక్టోబర్ నుండి నవంబర్ 1917 వరకు అతని 60,000 మంది సైనికులతో కూడిన ఆర్మీ కార్ప్స్ పోడోలీ ద్వారా పోలిస్యా, వాప్నియార్కా - జ్మెరింకా - కోజియాటిన్ - షెపెటివ్కా వరకు విస్తరించి ఉన్న రైల్వే కారిడార్‌ను విజయవంతంగా రక్షించింది, రొమేనియన్ ఫ్రంట్ నుండి, ముఖ్యంగా యెవ్జెనియా బాష్ నేతృత్వంలోని 2వ గార్డ్ కార్ప్స్ నుండి దాడుల నుండి రక్షించింది. == ఉక్రెయిన్ లో రాజకీయ వృత్తి == [[దస్త్రం:Saint_Sophia_Cathedral_in_Kyiv_bell_tower_P1030751-1.jpg|thumb|సెయింట్ సోఫియా కేథడ్రల్, కియెవ్]] ఏప్రిల్ 1918లో, బ్రెస్ట్-లిటోవ్స్క్ ఒప్పందం ప్రకారం ఉక్రెయిన్‌లో ఉన్న జర్మన్ దళాలు సోషలిస్ట్ ఉక్రేనియన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్‌పై తిరుగుబాటు చేసి స్కోరోపాడ్స్కీని ఉక్రెయిన్‌కు చెందిన హెట్‌మన్‌గా చేశాయి. పీటర్ కెనెజ్ ప్రకారం, "వీలైనంత ఎక్కువ ఆహారం, ముడి పదార్థాలను బలవంతంగా వసూలు చేయడానికి జర్మన్ దళాలు ఉక్రెయిన్‌ను ఆక్రమించాయి, కానీ జర్మన్ హైకమాండ్ తమ సైన్యాన్ని చాలా సన్నగా విస్తరిస్తుందనే భయంతో రష్యాలోకి లోతుగా చొచ్చుకుపోయే విషయంలో జాగ్రత్తగా ఉంది."<ref name="pk">{{Cite book|title=Red Attack, White Resistance; Civil War in South Russia 1918|last=Kenez|first=Peter|date=2004|publisher=New Academia Publishing|isbn=9780974493442|location=Washington, DC|pages=272–274}}</ref>{{Rp|135}} సెయింట్ సోఫియా కేథడ్రల్‌లో బిషప్ నైకోడిమ్ స్కోరోపాడ్స్కీని క్రిస్మేటెడ్ చేశారు. కొంతమంది ఉక్రేనియన్ జాతీయవాదులు అతన్ని ధనవంతులైన భూస్వాముల మద్దతు ఉన్న జర్మన్ సహకారిగా ఖండించారు. మరికొందరు ఉక్రేనియన్లు అతన్ని చాలా రష్యన్ అనుకూల, [[నియంత|నియంతృత్వ]]<nowiki/>వాదిగా భావించారు. ఇతర విషయాలతోపాటు, స్కోరోపాడ్స్కీ ప్రధానంగా రష్యన్ మాట్లాడేవారు, జారిస్టులు, స్లావోఫిల్స్‌తో కూడిన మంత్రివర్గాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. అదే సమయంలో, అతను ఉక్రెయిన్‌ను పునరుద్ధరించబడిన రష్యన్ సామ్రాజ్యంతో సమాఖ్యకు కట్టుబడి ఉన్నాడు. ఈ విమర్శలు ఉన్నప్పటికీ, మునుపటి సెంట్రల్ రాడాకు భిన్నంగా, అతని ప్రభుత్వం కొన్ని వర్గాలలో ప్రభావవంతమైన పరిపాలనా సంస్థను ఏర్పాటు చేయడం, అనేక దేశాలతో దౌత్య సంబంధాలను ఏర్పరచుకోవడం, సోవియట్ రష్యాతో శాంతి ఒప్పందాన్ని ముగించడం, ఉక్రెయిన్ నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్‌తో సహా అనేక పాఠశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాలను స్థాపించడం వంటి వాటికి క్రెడిట్ ఇవ్వబడింది. 1918 నవంబర్ 11న, జర్మనీ ఎంటెంటేతో యుద్ధ విరమణ ఒప్పందంపై సంతకం చేసింది - ఇది హెట్‌మనేట్ సైనిక, అంతర్జాతీయ మద్దతును సందేహంలో పడేసింది. అదే నెలలో సామాజిక ప్రజాస్వామ్యవాది సైమన్ పెట్లియురా నేతృత్వంలోని తిరుగుబాటు ఉక్రెయిన్‌లో అధికారాన్ని చేపట్టడం ప్రారంభించింది. ఈ తిరుగుబాటు నామమాత్రంగా ఉక్రేనియన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్‌ను పునరుద్ధరించింది, కానీ అధికారం వోలోడిమిర్ విన్నిచెంకో అధ్యక్షతన ఐదుగురు డైరెక్టర్ల<ref name="pk" /> తాత్కాలిక ప్రభుత్వం అయిన డైరెక్టోరియాకు అప్పగించబడింది. స్కోరోపాడ్‌స్కీ 1918 డిసెంబర్ 14న పదవీ విరమణ పత్రంపై సంతకం చేశాడు. == బహిష్కరణ, పరిణామాలు == [[దస్త్రం:Skoropadsky_LOC_1.jpg|thumb|పావ్లో స్కోరోపాడ్స్కీ (కుడి కేంద్రం)]] [[కీవ్]]<nowiki/>లో దాక్కున్న తర్వాత, స్కోరోపాడ్‌స్కీ ఉపసంహరించుకుంటున్న జర్మన్ దళాలతో వెనక్కి తగ్గాడు. అతను 1919లో జర్మనీకి బహిష్కరణకు వెళ్లి బెర్లిన్‌లోని వాన్సీ జిల్లాలో స్థిరపడ్డాడు<ref> {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kkgOAQAAMAAJ|title=Encyclopedia of Ukraine|publisher=University of Toronto Press|year=1993|isbn=9780802030092|editor-last=Danylo Husar Struk|volume=4: Ph – Sr|page=732|chapter=Skoropadsky|quote=For most of the interwar years Skoropadsky lived in Wannsee, near Berlin, and received German financial support.|access-date=6 November 2022}} </ref> ఐరోపాలో [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] చివరి వారాలలో, స్కోరోపాడ్స్కీ వెనుకకు వెళ్తున్న జర్మన్ సైన్యంతో సోవియట్ దళాల నుండి పారిపోయాడు. రెజెన్స్‌బర్గ్ సమీపంలోని ప్లాట్లింగ్‌పై మిత్రరాజ్యాల బాంబు దాడిలో గాయపడి (16 ఏప్రిల్ 1945) 26 ఏప్రిల్ 1945న జర్మనీలోని మెట్టెన్ అబ్బేలో మరణించాడు, ఒబెర్స్ట్‌డార్ఫ్‌లో ఖననం చేయబడ్డాడు. అతని ఉద్యమం 1980ల ప్రారంభంలో కొనసాగింది, కోసాక్ స్టేట్ మోడల్ ఆధారంగా ఉక్రేనియన్ రాచరిక కార్యక్రమాన్ని ప్రభావితం చేసింది. ఉక్రేనియన్ వలస సమాజాల వృద్ధాప్యంతో ఇది క్రమంగా ముగిసింది. స్కోరోపాడ్స్కీ కుమార్తె, ఒలేనా స్కోరోపాడ్స్కా-ఓట్ (మరణం 2014), [[స్విట్జర్లాండ్]]<nowiki/>లో నివసించారు, ఉక్రెయిన్‌ను అనేకసార్లు సందర్శించారు, ఆమె చారిత్రక రచనలకు సత్కరించబడ్డారు. == గౌరవాలు == * [[దస్త్రం:Order_of_Saint_Anna_ribbon_bar.svg|link=Order_of_St._Anna|30x30px]] ఆర్డర్ ఆఫ్ సెయింట్ అన్నే 4వ డిగ్రీ, 1904 * [[దస్త్రం:Order_of_Saint_Anna_ribbon_bar.svg|link=Order_of_St._Anna|30x30px]] కత్తులు, విల్లుతో సెయింట్ అన్నే 3వ డిగ్రీ ఆర్డర్, 1904 * [[దస్త్రం:RUS Imperial Order of Saint Stanislaus ribbon.svg|link=Order_of_St._Stanislav|30x30px]] సెయింట్ స్టానిస్లాస్ 2వ తరగతి కత్తులతో కూడిన ఆర్డర్, 1905 * [[దస్త్రం:Saint_vladimir_(bande).png|link=Order_of_St._Vladimir|30x30px]] సెయింట్ వ్లాదిమిర్ ఆర్డర్, కత్తులు, విల్లుతో 4వ డిగ్రీ, 1905 * ధైర్యసాహసాలకు బంగారు కత్తి, 1905 * [[దస్త్రం:Order_of_Saint_Anna_ribbon_bar.svg|link=Order_of_St._Anna|30x30px]] సెయింట్ అన్నే 2వ డిగ్రీ కత్తులతో కూడిన ఆర్డర్, 1906 * [[దస్త్రం:Saint_vladimir_(bande).png|link=Order_of_St._Vladimir|30x30px]] ఆర్డర్ ఆఫ్ సెయింట్ వ్లాదిమిర్, 3వ డిగ్రీ, 1900 * [[దస్త్రం:RUS_Order_of_Saint_George_4th_class_ribbon_2000.svg|link=Order_of_St._George|30x30px]] ఆర్డర్ ఆఫ్ సెయింట్ జార్జ్, 4వ తరగతి, * [[దస్త్రం:PRU_Roter_Adlerorden_BAR.svg|link=Order_of_the_Red_Eagle|30x30px]] ఆర్డర్ ఆఫ్ ది రెడ్ ఈగిల్, 1918 (ప్రష్యా) == కుటుంబం == {{Infobox noble|type}}{{Infobox noble|type|name=|CoA=[[File:Durnov v2 p43.gif|80px]]|more=no|noble family=[[Durnovo]] family|house-type=}} [[దస్త్రం:Oleksandra_Skoropadska.jpg|thumb|222x222px| ఒలెక్సాండ్రా డర్నోవో [స్కోరోపాడ్స్కా]]] 11 జనవరి 1897 / 8న [[సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్|సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్]], రష్యా, స్కోరోపాడ్స్కీ రష్యన్ కులీన మహిళను వివాహం చేసుకున్నాడు అలెగ్జాండ్రా పెట్రోవ్నా దుర్నోవో (23 మే 1878 29 డిసెంబర్ 1952), రష్యన్ సైనికుడు, రాజనీతిజ్ఞుడి కుమార్తె పీటర్ పావ్లోవిచ్ దుర్నోవో (6 జనవరి 1835 – ?) (రష్యన్ రాజనీతిజ్ఞులు, భూస్వాముల ప్రముఖ కుటుంబం), భార్య ప్రిన్సెస్ మరియా వాసిలీవ్నా కోచుబే (సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్, 17 సెప్టెంబర్ 1848 సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్, 15 ఫిబ్రవరి 1894) (ఉక్రేనియన్ కోసాక్ కోచుబే నోబుల్ కుటుంబం), పావెల్ డిమిట్రీవిచ్ డర్నోవో (సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్, 6 మార్చి 1804 సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్, 12 మార్చి 1864), భార్య (సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్, మే 1831) ప్రిన్సెస్ అలెగ్జాండ్రా పెట్రోవ్నా వోల్కాన్స్కాయ (సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్, 7 జూన్ 1804 సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్, 2 జూన్ 1859), ప్రిన్స్ వాసిలీ విక్టోరోవిచ్ ప్రిన్స్ కోచుబే (1 జనవరి 1812 10 జనవరి 1850), భార్య ఎలెనా తల్లి మనవరాలు పావ్లోవ్నా బిబికోవా (సెప్టెంబర్ 1812 సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్, ఫిబ్రవరి 15, 1888);, డిమిత్రి నికోలాయెవిచ్ డర్నోవో ముత్తాత (సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్, ఫిబ్రవరి 14, 1769 ఫిబ్రవరి 11, 1834, నికోలాయ్ డిమిత్రివిచ్ డర్నోవో కుమారుడు, భార్య ...), భార్య (సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్) మరియా నికిటిచ్నా డెమిడోవా (సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్, 2 జూన్ 1776 25 మే 1847, నికితా అకిన్ఫీవిచ్ డెమిడోవ్ కుమార్తె, భార్య అలెగ్జాండ్రా ఎవ్టిఖీవా సఫోనోవా), ప్రిన్స్ పెట్ర్ మిఖాయిలోవిచ్ వోల్కాన్స్కీ (సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్, 26 మార్చి 1776 27 ఆగస్టు 1852, ప్రిన్స్ మిఖాయిల్ పెట్రోవిచ్ వోల్కాన్స్కీ, భార్య ఎలిసవెటా పెట్రోవ్నా మాకులోవా కుమారుడు), భార్య, బంధువు ప్రిన్సెస్ సోఫియా గ్రిగోరియేవ్నా వోల్కోన్స్కాయ (? - సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్, 26 మార్చి 1868, ప్రిన్స్ గ్రిగోరి సెమెనోవిచ్ వోల్కాన్స్కీ కుమార్తె, భార్య ప్రిన్సెస్ అలెగ్జాండ్రా నికోలాయెవ్నా రెప్నినా), నోబుల్ అప్పుడు కౌంట్ అప్పుడు ప్రిన్స్ విక్టర్ పావ్లోవిచ్ కోచుబే, 1 వ కౌంట్ కోచుబే 4 ఏప్రిల్ 1799 నుండి, 1 వ ప్రిన్స్ కోచుబే 6 డిసెంబర్ 1831 నుండి (11 నవంబర్ 1768 – [[మాస్కో]], 3 జూన్ 1834, పావెల్ వాసిలీవిచ్ కోచుబే, భార్య కుమారుడు ...), భార్య మరియా వాసిలీవ్నా వాసిల్షికోవా (10 సెప్టెంబర్ 1779) – [[పారిస్]], ఫ్రాన్స్, 12 జనవరి 1844, వాసిలీ సెమెనోవిచ్ వాసిల్షికోవ్ కుమార్తె, భార్య కౌంటీస్ అన్నా కిరిల్లోవ్నా రాజుమోవ్స్కాయ), పావెల్ గవర్లోవిచ్ బిబికోవ్, భార్య ఎలిసవెటా ఆండ్రీవ్నా జాఖారియెవ్స్కాయ. ఈ జంటకు ఆరుగురు పిల్లలు ఉన్నారు: * మరియా (1898 12 ఫిబ్రవరి 1959), ఆమె ఆడమ్ డి మోంట్రెసర్ ను వివాహం చేసుకుంది. * యెలిజావేటా (1899 16 ఫిబ్రవరి 1976),<ref>{{Cite web|date=26 March 2015|title=The Ukrainian Week|url=https://ukrainianweek.com/History/132909|website=ukrainianweek.com}}</ref> చిత్రకారుడు, శిల్పి, నాయకుడు శ్రీ కుజిమ్ ను వివాహం చేసుకున్న వారు [[Hetman Movement|హేట్మాన్ ఉద్యమం]] (1959–?). * పెట్రో (19001956), [[మూర్ఛలు (ఫిట్స్)|మూర్ఛ]]. * డానీలో పావ్లోవిచ్ స్కోరోపాడ్స్కీ (సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్, 13 ఫిబ్రవరి 1904/6-అని పిలవబడే [[విషం]] ద్వారా [[కెజిబి]], [[లండన్]], మిడిల్సెక్స్, 23 ఫిబ్రవరి 1957), 26 ఏప్రిల్ 1945 నుండి ఉక్రేనియన్ రాచరికవాదుల నాయకుడు, అలెగ్జాండ్రా "లెస్సియా"నుండి ఒక సహజ కుమారుడు ఉన్నట్లు ఆరోపించబడింది ...వినా తుహే-బే (ఖార్కోవ్ – ?) కుమార్తె ... ...విచ్ తుహే-బే, భార్య ... ...విఎన్ఎ సిలెంకో: ** బోరిస్ డానీలోవిచ్ తుహే-బే, 30 నవంబర్ 2001 నుండి స్కోరోపాడ్స్కీ ([[కెనడా]], 1956), ఎవరు తరలించారు [[ఉక్రెయిన్]] 2006 / 2007లో కెనడాకు తిరిగి వచ్చారు. 2010లో కెనడాకు తిరిగి వచ్చారు. సెనెకా కౌంటీ, [[ఒహాయో|ఒహియో]], 10 అక్టోబర్ 1987 డెబ్రా కె .మెరెడిత్, సంతానం లేకుండా, రెండవసారి ఇరినాను వివాహం చేసుకున్నారు...వినా ఉస్టెంకో, వీరితో అతనికి ఇద్దరు కుమారులు ఉన్నారు: *** డానిల్ బోరిసోవిచ్ తుహే-బే, 30 నవంబర్ 2001 నుండి స్కోరోపాడ్స్కీ (కెనడా, 1998) *** మాక్సిమ్ బోరిసోవిచ్ తుహే-బే, 30 నవంబర్ 2001 నుండి స్కోరోపాడ్స్కీ ([[టొరంటో]], అంటారియో, కెనడా, అక్టోబరు 17, 2000) * పావ్లో (19151918), వ్యాధితో మరణించాడు. * ఒలేనా (5 జూలై 1919 4 ఆగస్టు 2014),<ref>{{Cite web|date=5 August 2014|title=7 ДНІВ-УКРАЇНА » У Швейцарії померла донька останнього гетьмана України Павла Скоропадського|trans-title=7 DAYS-UKRAINE »The daughter of the last Hetman of Ukraine Pavlo Skoropadsky died in Switzerland|url=http://7days-ua.com/news/157829/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108123927/https://7days-ua.com/news/157829/|archive-date=8 January 2021|access-date=27 July 2016|website=7days-ua.com|language=uk}}</ref> ఆమె గెర్డ్ గిండర్ (10 ఏప్రిల్ 1945 న మరణించారు) ను 31 ఆగస్టు 1943 న వివాహం చేసుకున్నారు, 20 మార్చి 1948 న లూడ్విగ్ ఓట్ ను వివాహం చేసుకున్నారు; ఆమె ఇద్దరు పిల్లలు: ** అలెగ్జాండ్రా (జననం 30 జనవరి 1954), ఆమె మార్టిన్ కోనిగ్ను వివాహం చేసుకుంది, ఒక కుమారుడు డిమిత్రి (జననం 1989).<ref>{{Cite web|title=Olena Ott-Skoropadsky: Memories of my childhood (21 Jan 2012)|url=http://www.e-reading.org.ua/chapter.php/1002630/16/Skoropadskiy_Pavel_-_Spogadi_1917_-_1918.html}}</ref><ref>{{Cite web|date=14 April 2009|title=2009 року Олена Отт-Скоропадська відзначить своє 90-річчя|trans-title=In 2009, Olena Ott-Skoropadska will celebrate her 90th birthday|url=https://ukrajinciberlinu.wordpress.com/2009/04/14/2009-%d1%80%d0%be%d0%ba%d1%83-%d0%be%d0%bb%d0%b5%d0%bd%d0%b0-%d0%be%d1%82%d1%82-%d1%81%d0%ba%d0%be%d1%80%d0%be%d0%bf%d0%b0%d0%b4%d1%81%d1%8c%d0%ba%d0%b0-%e2%80%93-%d0%be%d1%81%d1%82%d0%b0%d0%bd%d0%bd/|language=uk}}</ref><ref>{{Cite web|title=Gedenkseite von Olena Ott-Skoropadsky|trans-title=Memorial page by Olena Ott-Skoropadsky|url=https://trauer.nzz.ch/traueranzeige/olena-ott-skoropadsky|website=trauer.nzz.ch|language=de}}</ref> ** ఐరీన్ (జననం 30 జనవరి 1954), పెళ్లికాని, సంతానం లేకుండా. == వారసత్వం == కొన్ని ఉక్రేనియన్ నగరాల్లో పావ్లో స్కోరోపాడ్స్కీ పేరు మీద వీధులు ఉన్నాయి. 2023 లో ఉక్రెయిన్ నేషనల్ బ్యాంక్ 2 విడుదల హ్రివ్ని పావ్లో స్కోరోపాడ్స్కీ పుట్టిన 150వ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా నాణెం.<ref>{{Cite web|title=Пам'ятна монета "Павло Скоропадський"|url=https://coins.bank.gov.ua/pam-atna-moneta-pavlo-skoropads-kii-/a-614.html|access-date=31 May 2023|publisher=National Bank of Ukraine|language=uk}}</ref> == పూర్వీకులు == {{Ahnentafel-compact5|1. '''Pavlo Skoropadsky'''|2. Petro Skoropadsky|3. Maria Miklashevska|4. Ivan Skoropadsky|5. Yelyzaveta Tarnovska|6. Andriy Miklashevsky|7. Daria Olsuyeva|8. Mykhailo Skoropadsky|9. Pulkheria Markevych|||||||||18. [[Mykola Markevych]]|||||||||||||}} == మూలాలు == == మూలాలు == * [http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1919/jan/26.htm వి. ఐ. లెనిన్ " ప్రతి ఒక్కరూ ఆహారం, రవాణా పనిలో ఉన్నారు!"] ముగింపు గమనికః " నవంబర్–డిసెంబర్ 1918 లో ఉక్రేనియన్ కార్మికులు, రైతులు జర్మన్ ఆక్రమణదారులు, వారి బంటు, హెట్మాన్ స్కెరోపాడ్స్కీకి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేశారు. డిసెంబరు 14 న స్కోరోపాడ్స్కీ కియెవ్ నుండి పారిపోయాడు." * http://www.day.kiev.ua/175869/ == బాహ్య లింకులు == {{Commons category-inline}} * [https://web.archive.org/web/20070927175934/http://www.ukrop.com/ua/encyclopaedia/100names/6098.html జీవిత చరిత్ర] {{In lang|uk}} * హెట్మాన్ స్కోరోపాడ్స్కీ రహస్య పోలీసు, ఉక్రెయిన్ తాత్కాలిక ప్రభుత్వ పత్రాలు, 1918 (Russian: Тайная полиция гетмана Скоропадского. Документы осведомительного отдела при киевском градоначальнике, లిప్యంతరీకరణ రష్యన్: తైనాయా పోలిటిసియా గెట్మానా స్కోరోపాడ్స్కోగో. డోకుమెంటి ఓస్వెడోమిటెల్నోగో ఒట్డెలా ప్రి కియెవ్స్కోమ్ గ్రాడోనాచల్నికే) నుండి [[East View Information Services|తూర్పు వీక్షణ సమాచార సేవలు]] హెట్మాన్ స్కోరోపాడ్స్కీ రహస్య పోలీసు] * [https://www.encyclopediaofukraine.com/pages/S/K/SkoropadskyPavlo.htm జీవిత చరిత్ర] నుండి ''Encyclopedia of Ukraine'', వాల్యూమ్ 4 (1993) {{S-start}} {{S-hou|Family of [[Skoropadsky]]|3 May|1873|26 April|1945|}} {{S-reg}} {{S-bef}} {{S-ttl}} {{S-aft}} |- {{S-pre}} {{S-bef}} {{S-ttl}} {{S-aft}} {{Election box end}} [[వర్గం:1945 మరణాలు]] [[వర్గం:1873 జననాలు]] g3h15r1qs70ckgv0s9mlt50a3qw58la 0 462991 4956508 4629734 2026-09-12T04:05:56Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956508 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = కలంక్ | image = Kalank_Poster.jpg | caption = | director = అభిషేక్ వర్మన్ | producer = {{ubl|[[కరణ్ జోహార్]]|[[సాజిద్ నదియాద్వాలా]]|హీరో యష్ జోహార్|అపూర్వ మెహతా}} | screenplay = అభిషేక్ వర్మన్ {{infobox | decat = yes | child = yes | label1 =మాటలు | data1 = హుస్సేన్ దలాల్ }} | story = శిబాని బతిజా | starring = {{ubl| [[వరుణ్ ధావన్]]| [[ఆలియా భట్|అలియా భట్]]| [[ఆదిత్య రాయ్ కపూర్]]| [[సోనాక్షి సిన్హా]]| [[మాధురీ దీక్షిత్]]| [[సంజయ్ దత్]]}} | music = '''పాటలు:'''<br />[[ప్రీతమ్]]<ref>{{Cite web |last=Mathur |first=Kajol |date=23 April 2018 |title=Here's an interesting update from Varun Dhawan on Kalank |url=https://rollingstoneindia.com/cover-story-darshan-raval/ |access-date=15 June 2018 |website=Filmfare}}</ref><br />'''స్కోర్:'''<br />[[సంచిత్ బల్హారా - అంకిత్ బల్హారా]] | cinematography = బినోద్ ప్రధాన్ | editing = నమ్రతా రావు | studio = ధర్మ ప్రొడక్షన్స్<br />నదియాద్వాలా గ్రాండ్‌సన్ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్<br />ఫాక్స్ స్టార్ స్టూడియోస్ | distributor = ఫాక్స్ స్టార్ స్టూడియోస్<ref>{{Cite news |last=Hooli |first=Shekhar H. |date=21 April 2019 |title=Kalank box office collection: These are the 2 reasons for this multi-starrer multi-crore disaster |url=https://www.ibtimes.co.in/kalank-box-office-collection-these-are-2-reasons-this-multi-crore-multi-starrer-disaster-796348 |access-date=20 August 2019 |work=International Business Times, India Edition |language=en}}</ref> | released = 2019 ఏప్రిల్ 17<ref name="reldate">{{Cite tweet |number=1104259486619918336 |user=taran_adarsh |title=IT'S FINAL... #Kalank to release on 17 April 2019 [was slated for release on 19 April 2019 initially]... Will be a 5-day *extended* opening weekend... Teaser will be out on 12 March 2019. |author=Taran Adarsh |date=9 March 2019}}</ref> | runtime = 165 నిమిషాలు <ref>{{Cite web |title=Kalank |url=http://www.bbfc.co.uk/releases/kalank-2019 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412225332/http://www.bbfc.co.uk/releases/kalank-2019 |archive-date=12 April 2019 |access-date=13 April 2019 |publisher=British Board of Film Classification |language=en}}</ref> | country = [[భారతదేశం]] | language = హిందీ | budget = ₹130 కోట్లు<ref>{{Cite news |date=9 May 2019 |title=Box Office: Understanding the Economics of Kalank and why it is not a big loss-making venture for its makers |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/box-office-understanding-economics-kalank-not-big-loss-making-venture-makers/ |access-date=16 May 2022 |work=Bollywood Hungama}}</ref> | gross = అంచనా ₹ 146.31 కోట్లు<ref name="boxkalank">{{Cite web |date=17 April 2019 |title=Kalank Box Office |url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/kalank/box-office/ |access-date=26 May 2019 |website=Bollywood Hungama}}</ref> }} '''కలంక్''' 2019లో విడుదలైన హిందీ సినిమా. ధర్మ ప్రొడక్షన్స్, నదియాద్వాలా గ్రాండ్‌సన్ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్, ఫాక్స్ స్టార్ స్టూడియోస్ బ్యానర్‌లపై [[కరణ్ జోహార్]], హిరూ యష్ జోహార్, అపూర్వ మెహతా, [[సాజిద్ నదియాద్వాలా]] నిర్మించిన ఈ సినిమాకు అభిషేక్ వర్మన్ దర్శకత్వం వహించాడు. [[వరుణ్ ధావన్]], [[ఆలియా భట్|అలియా భట్]], [[ఆదిత్య రాయ్ కపూర్]], [[సోనాక్షి సిన్హా]], [[మాధురీ దీక్షిత్]], [[సంజయ్ దత్]] ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన<ref>{{Cite web|date=18 April 2018|title=Kalank: Madhuri-Sanjay To Reunite on Screen Along With Alia, Varun, Sonakshi and Aditya|url=https://www.news18.com/news/movies/kalank-get-ready-for-an-epic-drama-starring-alia-bhatt-varun-dhawan-madhuri-dixit-sanjay-dutt-and-more-1721519.html|access-date=18 April 2018|publisher=CNN-News18}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/kalank-alia-bhatt-varun-dhawan-madhuri-dixit-sanjay-dutt-5141878/|title=Kalank: Varun-Alia, Madhuri-Sanjay to share screen space in Karan Johar's next|date=18 April 2018|work=The Indian Express|access-date=18 April 2018}}</ref><ref name="ndtv1">{{Cite web|last=Basu|first=Nilanjana|date=28 March 2019|title=Kalank Trailer: Alia Bhatt's Self-Destructive Quest For Illicit Love With Varun Dhawan|url=https://www.ndtv.com/entertainment/kalank-trailer-alia-bhatts-self-destructive-quest-for-illicit-love-with-varun-dhawan-2017231|access-date=3 April 2019|website=NDTV}}</ref> ఈ సినిమా ప్రపంచవ్యాప్తంగా 5,300 స్క్రీన్లలో<ref name="auto">{{Cite tweet|number=1118378634786615296|user=taran_adarsh|title=#Kalank screen count... India: 4000 Overseas: 1300 Worldwide total: 5300 screens* #Kalank is the widest release for Varun Dhawan and Alia Bhatt. *Also, #Kalank is the widest release of 2019 *so far*. *#MahaveerJayanti [Wed] and #GoodFriday [Fri] holidays will boost biz.|author=Taran Adarsh|date=17 April 2019}}</ref> ఏప్రిల్ 17న థియేటర్లలో విడుదలై వాణిజ్యపరంగా విఫలమైంది, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ₹146.31 కోట్లు వసూలు చేసింది.<ref name="IT_Jun2019">{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/karan-johar-on-kalank-s-box-office-failure-didn-t-have-any-breakdown-1541275-2019-06-03|title=Karan Johar on Kalank's box office failure: Didn't have any breakdown|date=3 June 2019|work=India Today|access-date=5 March 2020}}</ref><ref name="bh">{{Cite web|date=17 April 2019|title=Kalank Movie Review|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/kalank/critic-review/kalank-movie-review/|access-date=18 April 2019|website=Bollywood Hungama}}</ref> ఈ సినిమా జూలై 2019లో [[అమెజాన్ ప్రైమ్ వీడియో]]<nowiki/>లో స్ట్రీమింగ్ ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web|date=July 2019|title=Kalank|url=https://primevideo.com/detail?gti=amzn1.dv.gti.e4b5a395-b0a8-41a5-18c6-ddf1dd0fe54b&ref_=atv_dp_share_mv&r=web|access-date=1 July 2019|website=Amazon}}</ref> ==నటీనటులు== * [[వరుణ్ ధావన్]] జాఫర్, బహార్ & బాల్‌రాజ్ అక్రమ కుమారుడిగా; దేవ్ సవతి సోదరుడు * [[ఆలియా భట్|అలియా భట్]] రూప్ సామి చౌదరి, ధరంపాల్ కుమార్తెగా; సత్య స్నేహితుడు; బాలరాజ్ రెండవ కోడలు; దేవ్ రెండవ భార్య; బహార్ విద్యార్థి * [[ఆదిత్య రాయ్ కపూర్]] దేవ్ చౌదరిగా, బాల్‌రాజ్ కొడుకు; సత్య & రూప్ భర్త; జాఫర్ సవతి సోదరుడు * [[సోనాక్షి సిన్హా]] సత్య చౌదరిగా, బలరాజ్ మొదటి కోడలు; దేవ్ మొదటి భార్య; రూప్ స్నేహితురాలు * [[మాధురీ దీక్షిత్]] బహార్ బేగంగా , బాల్‌రాజ్ మాజీ ప్రేమికురాలు; జాఫర్ తల్లి; రూప్ టీచర్ * [[సంజయ్ దత్]] బాల్‌రాజ్ చౌదరిగా, బహార్ మాజీ ప్రేమికుడు; దేవ్ & జాఫర్ తండ్రి; సత్య & రూప్ మామగారు<ref>{{Cite web|date=15 April 2019|title=Sajid Nadiadwala and Sanjay Dutt come together after 24 years with Kalank|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/sajid-nadiadwala-sanjay-dutt-come-together-24-years-kalank/|access-date=15 April 2019|website=Bollywood Hungama|language=en}}</ref> * లజ్జోగా [[కియారా అద్వానీ]], అబ్దుల్ ప్రేయసి (అతిథి పాత్ర) * అబ్దుల్ ఖాన్‌గా [[కునాల్ ఖేము]], లజ్జో ప్రేమ ఆసక్తి * [[అచింత్ కౌర్]] చౌదరి కుటుంబానికి చెందిన సరోజగా * [[పవన్ చోప్రా]] రూప్ తండ్రి ధరంపాల్ సామిగా; దేవ్ మామ * [[హితేన్ తేజ్వానీ]], దేవ్ సహోద్యోగి అబ్బాస్ అహ్మద్ రాజీగా<ref>{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/hiten-tejwani-to-feature-with-alia-bhatt-aditya-roy-kapur-in-kalank/articleshow/64670531.cms|title=Hiten Tejwani to feature with Alia Bhatt, Aditya Roy Kapur in Kalank|last=Coutinhio|first=Natasha|date=21 June 2018|work=Mumbai Mirror|access-date=21 June 2018|archive-date=25 మార్చి 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190325084127/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/hiten-tejwani-to-feature-with-alia-bhatt-aditya-roy-kapur-in-kalank/articleshow/64670531.cms|url-status=dead}}</ref> * [[పావైల్ గులాటి]], రూప్ జీవిత కథను ఇంటర్వ్యూ చేసి డాక్యుమెంట్ చేసే జర్నలిస్ట్ ఆదిత్య కుమార్ గా (ప్రత్యేక పాత్ర) * [[కృతి సనన్]] "ఐరా గైరా" పాటలో నర్తకిగా (ప్రత్యేక పాత్ర)<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/kalank-song-aira-gaira-teaser-kriti-sanon-to-groove-with-varun-dhawan-aditya-roy-kapur-in-this-new-dance-number/story-0tBcwCvw227KbQWakpgi2H_amp.html|title=Kalank song Aira Gaira teaser: Kriti Sanon to groove with Varun Dhawan, Aditya Roy Kapur in this new dance number|date=12 April 2019|work=Hindustan Times|access-date=13 April 2019}}</ref> ==పాటలు== అన్ని పాటలను [[అమితాబ్ భట్టాచార్య]] రాశారు. {{Track listing | headline = | total_length = 49:54 | extra_column = గాయకులు | title1 = ఘర్ మోర్ పర్దేశియా | extra1 = [[శ్రేయ ఘోషాల్]] | length1 = 5:19 | title2 =ఫస్ట్ క్లాస్ | extra2 =[[అర్జిత్ సింగ్|అరిజిత్ సింగ్]], [[నీతి మోహన్]] | length2 = 4:36 | title3 = కళంక్ - టైటిల్ ట్రాక్ | extra3 = [[శ్రేయ ఘోషాల్]] | length3 = 5:11 | title4 = తబా హో గయే | extra4 = [[శ్రేయ ఘోషాల్]] | length4 = 5:42 | title5 = ఐరా గైరా | note5 = | extra5 = అంతరా మిత్ర, [[జావేద్ అలీ]], తుషార్ జోషి | length5 = 5:41 | title6 = రాజ్‌వాది ఓధ్ని | extra6 = [[జోనితా గాంధీ]] | length6 = 4:00 | title7 =కలాంక్ - టైటిల్ ట్రాక్ | note7 = డ్యూయెట్ వెర్షన్ | extra7 = [[అర్జిత్ సింగ్|అరిజిత్ సింగ్]], [[శిల్పా రావు]] | length7 = 5:11 | title8 = ఘర్ మోర్ పరదేశీయ | note8 = రేడియో ఎడిట్ | extra8 = [[శ్రేయ ఘోషాల్]], [[వైశాలి మహదే]] | length8 = 4:18 | title9 = ఐరా గైరా | extra9 = అంతరా మిత్ర, [[జావేద్ అలీ]], తుషార్ జోషి | length9 = 4:48 | title10 =కలాంక్ - టైటిల్ ట్రాక్ | note10 = బోనస్ ట్రాక్ | extra10 = [[అర్జిత్ సింగ్|అరిజిత్ సింగ్]], [[శిల్పా రావు]] | length10 = 5:08 | title13 = | length13 = | title14 = | length14 = | title15 = | length15 = | title16 = | length16 = | title17 = | length17 = | title18 = | length18 = | title19 = | length19 = | title20 = | length20 = | all_lyrics = }} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb title|6988116}} 5fqh3cpju89yrz6iygl1d9oyrrbcn8q 0 465509 4956797 4955147 2026-09-12T11:45:07Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:మెదడు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956797 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = మెదడు క్యాన్సర్ | image = Hirnmetastase MRT-T1 KM.jpg | caption = మెదడులో క్యాన్సర్ ట్యూమర్ | synonyms = మెదడు ట్యూమర్, మెదడు లో కణితి | field = ఆంకాలజీ, నాడీ మండల వ్యాధులు | symptoms = తలనొప్పి, మూర్చలు, స్మృతి లోపం, మాటల లోపం, శరీరంలోని ఒక వైపు బలహీనత, కళ్ళ ముందు చీకట్లు | complications = నాడీ వ్యవస్థ లోపాలు, మానసిక సమస్యలు, మరణం | onset = సాధారణంగా 40–60 ఏళ్లలో | types = * ప్రాథమిక మెదడు క్యాన్సర్ (Glioblastoma, Astrocytoma, Meningioma, Oligodendroglioma) * ద్వితీయ / మేటాస్టాటిక్ క్యాన్సర్ | causes = జెనెటిక్ మార్పులు, రేడియేషన్, రసాయనాల ప్రభావం, ఇమ్యూన్ సిస్టమ్ బలహీనత, వయస్సు | risks = కుటుంబ చరిత్ర, రేడియేషన్ ఎక్స్‌పోజర్, కెమికల్ ఎక్స్‌పోజర్, పొగాకు, మద్యం | diagnosis = MRI, CT Scan, బయాప్సీ, న్యూరోలాజికల్ టెస్టులు | treatment = శస్త్రచికిత్స, రేడియేషన్ థెరపీ, కీమోథెరపీ, టార్గెటెడ్ థెరపీ, ఇమ్యూనోథెరపీ | prognosis = దశ, వయస్సు, ట్యూమర్ స్థానం ఆధారంగా మారుతుంది | prevention = రేడియేషన్, కెమికల్స్ నుండి దూరంగా ఉండడం, ఆరోగ్యకరమైన ఆహారం, వ్యాయామం, ధూమపానం & మద్యం మానడం, తరచూ వైద్య తనిఖీలు }} == నిర్వచనం == మెదడు క్యాన్సర్ (Brain Cancer) అనేది మెదడులోని కణాలు నియంత్రణ తప్పి పెరిగి గడ్డ (tumor) ఏర్పరిచే ప్రమాదకర వ్యాధి. ఇది మెదడు కార్యకలాపాలను దెబ్బతీస్తుంది. మెదడు కేంద్ర నదీ వ్యవస్థ లో ఒక భాగం. ఇది జ్ఞానేంద్రియాలనుండి సమాచారాన్ని గ్రహించి అవయవాలకు, కండరాలకు ఆదేశాలు జారీ చేస్తుంది. పర్యవేక్షిస్తుంది. మెదడు కణాల ఆకృతి, అమరిక పనితీరు వేరుగా ఉన్నప్పటికి జన్యుపదార్థం డి.ఎన్.ఏ. ఆదేశాల మేరకు నడుచుకుంటాయి. ఈ పదార్థంలో మార్పుల వలన కణాలు అసాధారణ పెరుగుదలకు లోనై ఒకచోట గూడుకట్టుకున్నట్లయి కణితులు ఏర్పడుతాయి. ఇవి మెదడులో రక్త ప్రసరణకు అడ్డు తగిలి, పనితీరుని దెబ్బతీస్తుంది.<ref name="eenadu">డా. మానస్ పాణిగ్రాహి. మెదడులో కణితి కలవరం.ఈనాడు.2026- 01- 06</ref> == రకాలు == === 1. ప్రాథమిక మెదడు క్యాన్సర్ === మెదడులోనే మొదలవుతుంది. రకాలు: [[గ్లియోబ్లాస్టోమా]], అస్ట్రోసైటోమా, మెనింజియోమా, ఒలిగోడెండ్రోగ్లియోమా, గ్యాంగ్లియోన్యురోమా, గ్రంధి కణితులు, ఆస్టియోమా, నాడీ కణితులు..<ref name="eenadu"/"> === 2. ద్వితీయ / మేటాస్టాటిక్ క్యాన్సర్ === - శరీరంలోని ఇతర అవయవాల నుండి (ఉదా: ఊపిరితిత్తులు, రొమ్ము) మెదడుకు వ్యాపిస్తుంది. == కారణాలు == * జెనెటిక్ మార్పులు (Genetic Mutations) * రేడియేషన్ ప్రభావం (Radiation Exposure) * రసాయనాల ప్రభావం (Chemical Exposure) * ఇమ్యూన్ సిస్టమ్ బలహీనత (Weak Immune System) * వయస్సు మరియు లింగం (Age & Gender) == లక్షణాలు == * తలనొప్పి (Headache)<ref name=":0">{{Cite web|title=Brain Cancer: మెదడు క్యాన్సర్‌ ఇక మెడ వంచాల్సిందే..|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/world/what-is--glioblastoma-and-what-are-its-symptoms/0800/122239306|access-date=2025-10-20|website=EENADU|language=te}}</ref> * మూర్చలు (Seizures)<ref name=":0" /> * వాంతులు, వికారం (Nausea & Vomiting) * దృష్టి సమస్యలు (Vision problems) * స్మృతి లోపం (Memory loss) * మాటల లోపం (Speech difficulties) * శరీరంలోని ఒక వైపు బలహీనత (Hemiparesis) == నిర్ధారణ == * MRI (Magnetic Resonance Imaging) * CT Scan (Computed Tomography) * బయాప్సీ (Biopsy) * న్యూరోలాజికల్ టెస్టులు (Neurological Tests)<ref name=":0" /> == చికిత్స == * శస్త్రచికిత్స (Surgery) * రేడియేషన్ థెరపీ (Radiation Therapy) * కీమోథెరపీ (Chemotherapy) * టార్గెటెడ్ థెరపీ (Targeted Therapy) * ఇమ్యూనోథెరపీ (Immunotherapy) == నివారణ == * రేడియేషన్, రసాయనాల నుండి దూరంగా ఉండటం * ఆరోగ్యకరమైన ఆహారం, వ్యాయామం * పొగాకు, మద్యం మానడం * తరచూ వైద్య తనిఖీలు * కుటుంబ చరిత్ర ఉంటే జన్యు పరీక్షలు == మూలాలు == [[వర్గం:క్యాన్సర్]] [[వర్గం:నాడీ సంబంధమైన వ్యాధులు]] [[వర్గం:మెదడు]] p5078q431ckraq88s6datkqgwxymuf6 0 466045 4956695 4933385 2026-09-12T10:31:34Z Raghurama Raju 1957 146551 /* జీవిత విశేషాలు */ అక్షర దోషం స్థిరం 4956695 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = కన్నెగంటి అనసూయ | image = Anasuya-Kanneganti.jpg | caption = తెలుగు కథా, బాలసాహిత్య రచయిత్రి | birth_place = పశివేదల గ్రామం, [[కొవ్వూరు మండలం]], గోదావరి తీర ప్రాంతం | occupation = కథా రచయిత్రి, బాలసాహిత్య రచయిత్రి, సామాజిక సేవకురాలు | language = [[తెలుగు]] | nationality = [[భారతదేశం|భారతీయురాలు]] | alma_mater = | genre = కథలు, బాలసాహిత్యం, నవలలు | notable_works = ''స్నేహితులు'', ''చక్రం'', ''చిన్నూ-పిచ్చుక'', ''జీవన శిల్పం'', ''పొడిచే పొద్దు'', ''దీపతోరణం'' | awards = * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] ఉగాది పురస్కారం * [[సాహిత్య అకాడమి]] బాలసాహిత్య పురస్కారం * తానా పురస్కారం * 27 కథల పోటీ బహుమతులు * ఇతర సాహిత్య సంస్థల పురస్కారాలు | years_active = 1977 – ప్రస్తుతము }} కన్నెగంటి అనసూయ తెలుగు కథా రచయిత్రి. <ref>{{Cite web|title=కథానిలయం - View Writer|url=https://kathanilayam.com/writer/9020|access-date=2026-02-08|website=kathanilayam.com}}</ref> 2022 సంవత్సరం కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ బాలసాహిత్య [https://www.eenadu.net/telugu-news/women/general/6207/121053295 పురస్కారం] అందుకుంది. పిల్లలకోసం వందల కథలు వ్రాసింది. == జీవిత విశేషాలు == '''కన్నెగంటి అనసూయ''' తెలుగు కథా రచయిత్రి, బాలసాహిత్య రచయిత్రి. గోదావరి తీరంలోని [[కొవ్వూరు మండలం|కొవ్వూరు మండలంలోని]] పశివేదల గ్రామంలో జన్మించారు. 1977లో తన పదిహేనవ యేట తొలి కథను రచించారు. అప్పటి నుండి ఇప్పటివరకు దాదాపు మూడు వందల కథలు, రెండు వందల పైగా బాలల కథలు, నవలలు రచించారు. ఏలూరు [https://in.linkedin.com/school/sir-c.r.r.-college/ సి.ఆర్.రెడ్డి.కాలేజీలో] గ్రంథాలయాధికారిగా పదకొండు సంవత్సరాలు పనిచేసింది. ఆవిడ భర్త కన్నెగంటి రవికుమార్ చార్టర్డ్ అకౌంటెంట్. ఆమె 550 బాల కథలు, రెండు నవలలు, కొన్ని కథా సంపుటాలు ప్రచురించారు. మానస పేరుతో స్వచ్ఛంద సంస్థ స్థాపించి సహాయ కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. == రచనా ప్రస్థానం == అనసూయ కథా రచయిత్రిగా తెలుగు రాష్ట్రాల్లో నిర్వహించిన అనేక కథల పోటీల్లో 27 బహుమతులు గెలుచుకున్నారు. [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] అందించే ‘ఉగాది పురస్కారం’తో పాటు మరో పద్దెనిమిది వివిధ సంస్థల పురస్కారాలు అందుకున్నారు. బాల సాహిత్యంలో ‘తానా’ నిర్వహించిన కథల , నవలల పోటీల్లో కూడా బహుమతులు పొందారు. == ముఖ్య రచనలు == === కథా సంపుటాలు === * ''జీవన శిల్పం'' * ''పొడిచే పొద్దు'' * ''దీపతోరణం'' * ''ఆవిడెవరు?'' * ''కరదీపికలు'' * ''కొత్తగా రెక్కలొచ్చెనా..!'' * ''కాలాన్ని చిలికితే'' * ''వెలుగు రేఖలు'' === బాలసాహిత్యం === * ''అడవిరాజు ఆదర్శం'' * ''స్నేహితులు'' (కేంద్ర సాహిత్య అకాడమి బాలసాహిత్య పురస్కారం) * ''పెద్దల మాట'' * ''చక్రం'' (తానా పురస్కారం పొందిన నవల) * ''చిన్నూ-పిచ్చుక'' == రచనా లక్షణాలు == అనసూయ కథలలో ఎక్కువగా నీతి, నిజాయితీ, విలువలు, వ్యక్తుల మనస్తత్వాలు ప్రతిఫలిస్తాయి. పిల్లల మనస్తత్వాన్ని సున్నితంగా ఆవిష్కరించడం ఆమె రచనల ప్రత్యేకత. ''చక్రం'' నవలలో ఆధునిక కాలంలో మత్తుమందుల ప్రమాదం, వాటిని అరికట్టేందుకు సైకిల్ బాలుడు చేసిన సాహస యాత్రను చిత్రించారు. ''చిన్నూ-పిచ్చుక'' పిల్లల అమాయకత్వాన్ని, భావప్రపంచాన్ని ప్రతిబింబించే కథ. ''స్నేహితులు'' కథా సంపుటిలోని కథలు స్నేహం, బాధ్యత, విశ్వాసం, ఉపకారం వంటి విలువలను చాటిచెప్పే కథలు. * ''మారిన మిత్రుడు'' – వ్యాపారంలో నమ్మకం, నిజాయితీ ప్రాముఖ్యతను తెలియజేసే కథ. * ''ఉపకారికి ఉపకారము'' – ఏనుగు పిల్ల, గొర్రెపిల్ల కథ ద్వారా ఉపకారం విలువను తెలియజేస్తుంది. * ''సీత-గీత'' – పిల్లల మధ్య అలకలు, అపార్థాలు, చివరకు స్నేహంగా మారే సంఘటనలను చూపిస్తుంది. ఆమె అభిప్రాయం ప్రకారం, ఆధునిక కాలంలో కంప్యూటర్లు, ట్యాబ్‌లు, ఇంటర్నెట్ ఉన్నప్పటికీ పిల్లలు కథలను ఎంతో ఇష్టపడతారు. పెద్దలు పిల్లలకు కథలు చెప్పే అలవాటు పెంపొందించుకోవాలని ఆమె సూచిస్తారు. == సామాజిక సేవ == రచనలతో పాటు అనసూయ సామాజిక సేవల్లోనూ ముందున్నారు. * తలసేమియా వ్యాధిగ్రస్త పిల్లల కోసం రక్తదాన శిబిరాలు * అవయవదాన అవగాహన కార్యక్రమాలు * వినియోగదారుల హక్కులపై చర్చాగోష్టులు * బాలరచయితల కోసం కార్యశాలలు బాలచెలిమి, రంగినేని ట్రస్టు నిర్వహించిన కార్యశాలల్లో విషయ నిపుణురాలిగా, నిర్వాహకురాలిగా వ్యవహరించారు. 2018లో హైదరాబాద్‌లో తెలుగు బాలసాహిత్య రచయితల కోసం కార్యశాల నిర్వహించారు. == పురస్కారాలు == * ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఉగాది పురస్కారం * కేంద్ర సాహిత్య అకాడమి బాలసాహిత్య పురస్కారం * తానా పురస్కారం * వివిధ సాహిత్య సంస్థల నుంచి పలు సత్కారాలు గోదావరి తీరంలోని పల్లె నుండి హైదరాబాద్ నగరం వరకు సాగిన తన సాహిత్య ప్రస్థానంలో కన్నెగంటి అనసూయ తెలుగు బాలసాహిత్యంలో ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించారు. == రచనలు == * స్నేహితులు (బాలల కథలు)<ref>{{Cite web|title=బాలల 'స్నేహితులు' కన్నెగంటి కథలు|url=https://archives.prajasakti.com/baaalala-sanaeehaitaulau-kananaegamtai-kathalau|access-date=2026-02-08|website=Prajasakti|language=en}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లంకెలు == https://www.youtube.com/watch?v=16vt7LtU6Aw {{Authority control}} [[వర్గం:కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం పొందిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రచయిత్రులు]] [[వర్గం:బాల సాహితీకారులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] 0rajkzb5xjp2b1tmaldnpx73qjlrc1d 0 473954 4956615 4788455 2026-09-12T07:23:34Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:గుండె చికిత్స నిపుణులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956615 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = కె.ఎ.అబ్రహాం | image = Padmashri Dr K A Abraham.jpg | imagesize = | caption = | othername = | birth_date = {{Birth date|df=y|1942|3|14}} | birth_place = ఐరూర్, [[ట్రావన్కూర్]], [[బ్రిటిషు భారతదేశం]]<br/> ఇప్పుడు [[పాతానంతిట్ట జిల్లా]], [[కేరళ]] | death_date = {{Death date and age|df=y|2021|10|22|1942|3|14}} | death_place = [[చెన్నై]], [[తమిళనాడు]] | restingplace = | restingplacecoordinates = | occupation = కార్డియాలజిస్టు | yearsactive = | known for = ఇంటర్వెన్షనల్ కార్డియాలజీ | spouse = | children = | parents = | awards = [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] | website = | domesticpartner = }} '''కురుదమన్నిల్ అబ్రహాం అబ్రహాం''' (1942 మార్చి 14 - 2021 అక్టోబరు 22) భారతీయ ఇంటర్వెన్షనల్ కార్డియాలజిస్ట్, వైద్య రచయిత.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/cardiologist-ka-abraham-passes-away/article37132664.ece|title=Cardiologist K.A. Abraham passes away|date=23 October 2021|work=The Hindu|access-date=23 October 2021|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web|title=ഹൃദ്രോഗവിദഗ്ധൻ ഡോ.കെ.എ.ഏബ്രഹാം അന്തരിച്ചു|url=https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2021/10/23/dr-ka-abraham-passes-away.html|access-date=23 October 2021|website=ManoramaOnline|language=ml}}</ref><ref name="Dr.K.A. Abraham, Cardiologist, Chennai">{{Cite web|date=2015|title=Dr.K.A. Abraham, Cardiologist, Chennai|url=https://www.sehat.com/dr-ka-abraham-cardiologist-chennai|access-date=29 October 2015|publisher=Sehat}}{{Dead link|date=మార్చి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఆయన చెన్నైలోని సదరన్ రైల్వే ప్రధాన కార్యాలయ ఆసుపత్రిలో చీఫ్ కార్డియాలజిస్టుగా, [[దక్షిణ రైల్వే|సదరన్ రైల్వేలకు]] చీఫ్ మెడికల్ డైరెక్టరుగా పనిచేసాడు. అక్కడ ఆయన మొత్తం 25 సంవత్సరాలు పనిచేశాడు.<ref name="It's the heart that matters">{{Cite web|date=1 April 2002|title=It's the heart that matters|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/04/01/stories/2002040100080200.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20021019175206/http://thehindu.com/thehindu/mp/2002/04/01/stories/2002040100080200.htm|archive-date=19 October 2002|access-date=29 October 2015|website=[[The Hindu]]}}</ref> == విద్య, వృత్తి == అబ్రహాం [[వెల్లూర్ (తమిళనాడు)|వెల్లూరులోని]] [[క్రిస్టియన్ వైద్య కళాశాల, వెల్లూరు|క్రిస్టియన్ మెడికల్ కాలేజ్ అండ్ హాస్పిటల్]] నుండి పట్టభద్రుడయ్యాడు. [[భారత పాక్ యుద్ధం 1971|1971 ఇండో-పాకిస్తాన్ యుద్ధంలో]] [[భారత సైనిక దళం|భారత సైన్యంలో]] చేరి తన వృత్తి జీవితం ప్రారంభించాడు. 1971 ఇండో-పాకిస్తాన్ యుద్ధంలో దళాలకు సేవ చేశాడు. యుద్ధం తర్వాత తన చదువును తిరిగి ప్రారంభించి, ఇంటర్నల్ మెడిసిన్‌లో డిగ్రీ పొందాడు. 1973లో క్రిస్టియన్ మెడికల్ కాలేజ్ అండ్ హాస్పిటల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు. 1978 లో ఆయన చెన్నైలో, [[పెరంబూరు]] లోని సదరన్ రైల్వే హెడ్‌క్వార్టర్స్ హాస్పిటల్‌లో చేరాడు. అక్కడ అప్పటి నుండి, 2002 లో ప్రభుత్వ ఉద్యోగం నుండి పదవీ విరమణ చేసే వరకూ పనిచేశాడు.<ref name="It's the heart that matters"/> ఆయన పదవీకాలంలో, ఈ ఆసుపత్రి ప్రతి సంవత్సరం 1000 కంటే ఎక్కువ ఓపెన్ హార్ట్ సర్జరీలను నిర్వహించే రిఫెరల్ హాస్పిటల్‌గా ఎదిగింది.<ref name="It's the heart that matters" /> డాక్టర్ అబ్రహాం మరణించే వరకు చెన్నైలోని వనగరంలోని అపోలో స్పెషాలిటీ హాస్పిటల్స్‌లో మెడికల్ సర్వీస్ డైరెక్టర్‌గా పనిచేశారు. <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/cardiologist-ka-abraham-passes-away/article37132664.ece|title=Cardiologist K.A. Abraham passes away|date=23 October 2021|work=The Hindu|access-date=23 October 2021|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> <ref>{{Cite web|title=ഹൃദ്രോഗവിദഗ്ധൻ ഡോ.കെ.എ.ഏബ്രഹാം അന്തരിച്ചു|url=https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2021/10/23/dr-ka-abraham-passes-away.html|access-date=23 October 2021|website=ManoramaOnline|language=ml}}</ref> [[పెరంబూరు]] నుండి పదవీ విరమణ చేసిన తర్వాత, అబ్రహం ఫోర్టిస్ మలార్ హాస్పిటల్‌లో కార్డియాలజీ విభాగాధిపతిగా,<ref name="Assessment of Left Ventricular systolic function by Vector Velocity imaging">{{Cite paper|title=Assessment of Left Ventricular systolic function by Vector Velocity imaging}}</ref> చెన్నైలోని [[అపోలో హాస్పిటల్స్|అపోలో హాస్పిటల్‌లో]] కన్సల్టెంట్ కార్డియాలజిస్ట్‌గా పనిచేశాడు.<ref name="Cardiologist & Cardiothoracic Surgeons">{{Cite web|date=2015|title=Cardiologist & Cardiothoracic Surgeons|url=https://www.apollohospitals.com/departments/heart/clinical-team-doctors|access-date=29 October 2015|publisher=Apollo Hospitals}}</ref> ఆయన పీర్-రివ్యూడ్ జాతీయ, అంతర్జాతీయ జర్నల్స్‌లో అనేక వ్యాసాలను ప్రచురించాడు.<ref name="Systemic RV in Hypoplastic Left Heart Syndrome After Surgical Palliation">{{Cite paper|url=http://imaging.onlinejacc.org/article.aspx?articleid=1110223|title=Systemic RV in Hypoplastic Left Heart Syndrome After Surgical Palliation}}</ref> 1999లో భారత ప్రభుత్వం ఆయనకు నాల్గవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] ప్రదానం చేసింది.<ref name="Padma Awards">{{Cite web|date=2015|title=Padma Awards|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015|access-date=21 July 2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[కేకీ బైరామ్‌జీ గ్రాంట్]] - హ్రుద్రోగ నిపుణుడు == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:మలయాళీ పౌరులు]] [[వర్గం:2021 మరణాలు]] [[వర్గం:1942 జననాలు]] [[వర్గం:కేరళ వైద్యులు]] [[వర్గం:కార్డియాలజిస్టులు]] [[వర్గం:గుండె చికిత్స నిపుణులు]] aexaf0ok5sw9soxz6kh5qfwbut97x5l 4956616 4956615 2026-09-12T07:23:43Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:కార్డియాలజిస్టులు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956616 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = కె.ఎ.అబ్రహాం | image = Padmashri Dr K A Abraham.jpg | imagesize = | caption = | othername = | birth_date = {{Birth date|df=y|1942|3|14}} | birth_place = ఐరూర్, [[ట్రావన్కూర్]], [[బ్రిటిషు భారతదేశం]]<br/> ఇప్పుడు [[పాతానంతిట్ట జిల్లా]], [[కేరళ]] | death_date = {{Death date and age|df=y|2021|10|22|1942|3|14}} | death_place = [[చెన్నై]], [[తమిళనాడు]] | restingplace = | restingplacecoordinates = | occupation = కార్డియాలజిస్టు | yearsactive = | known for = ఇంటర్వెన్షనల్ కార్డియాలజీ | spouse = | children = | parents = | awards = [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] | website = | domesticpartner = }} '''కురుదమన్నిల్ అబ్రహాం అబ్రహాం''' (1942 మార్చి 14 - 2021 అక్టోబరు 22) భారతీయ ఇంటర్వెన్షనల్ కార్డియాలజిస్ట్, వైద్య రచయిత.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/cardiologist-ka-abraham-passes-away/article37132664.ece|title=Cardiologist K.A. Abraham passes away|date=23 October 2021|work=The Hindu|access-date=23 October 2021|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web|title=ഹൃദ്രോഗവിദഗ്ധൻ ഡോ.കെ.എ.ഏബ്രഹാം അന്തരിച്ചു|url=https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2021/10/23/dr-ka-abraham-passes-away.html|access-date=23 October 2021|website=ManoramaOnline|language=ml}}</ref><ref name="Dr.K.A. Abraham, Cardiologist, Chennai">{{Cite web|date=2015|title=Dr.K.A. Abraham, Cardiologist, Chennai|url=https://www.sehat.com/dr-ka-abraham-cardiologist-chennai|access-date=29 October 2015|publisher=Sehat}}{{Dead link|date=మార్చి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఆయన చెన్నైలోని సదరన్ రైల్వే ప్రధాన కార్యాలయ ఆసుపత్రిలో చీఫ్ కార్డియాలజిస్టుగా, [[దక్షిణ రైల్వే|సదరన్ రైల్వేలకు]] చీఫ్ మెడికల్ డైరెక్టరుగా పనిచేసాడు. అక్కడ ఆయన మొత్తం 25 సంవత్సరాలు పనిచేశాడు.<ref name="It's the heart that matters">{{Cite web|date=1 April 2002|title=It's the heart that matters|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/04/01/stories/2002040100080200.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20021019175206/http://thehindu.com/thehindu/mp/2002/04/01/stories/2002040100080200.htm|archive-date=19 October 2002|access-date=29 October 2015|website=[[The Hindu]]}}</ref> == విద్య, వృత్తి == అబ్రహాం [[వెల్లూర్ (తమిళనాడు)|వెల్లూరులోని]] [[క్రిస్టియన్ వైద్య కళాశాల, వెల్లూరు|క్రిస్టియన్ మెడికల్ కాలేజ్ అండ్ హాస్పిటల్]] నుండి పట్టభద్రుడయ్యాడు. [[భారత పాక్ యుద్ధం 1971|1971 ఇండో-పాకిస్తాన్ యుద్ధంలో]] [[భారత సైనిక దళం|భారత సైన్యంలో]] చేరి తన వృత్తి జీవితం ప్రారంభించాడు. 1971 ఇండో-పాకిస్తాన్ యుద్ధంలో దళాలకు సేవ చేశాడు. యుద్ధం తర్వాత తన చదువును తిరిగి ప్రారంభించి, ఇంటర్నల్ మెడిసిన్‌లో డిగ్రీ పొందాడు. 1973లో క్రిస్టియన్ మెడికల్ కాలేజ్ అండ్ హాస్పిటల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు. 1978 లో ఆయన చెన్నైలో, [[పెరంబూరు]] లోని సదరన్ రైల్వే హెడ్‌క్వార్టర్స్ హాస్పిటల్‌లో చేరాడు. అక్కడ అప్పటి నుండి, 2002 లో ప్రభుత్వ ఉద్యోగం నుండి పదవీ విరమణ చేసే వరకూ పనిచేశాడు.<ref name="It's the heart that matters"/> ఆయన పదవీకాలంలో, ఈ ఆసుపత్రి ప్రతి సంవత్సరం 1000 కంటే ఎక్కువ ఓపెన్ హార్ట్ సర్జరీలను నిర్వహించే రిఫెరల్ హాస్పిటల్‌గా ఎదిగింది.<ref name="It's the heart that matters" /> డాక్టర్ అబ్రహాం మరణించే వరకు చెన్నైలోని వనగరంలోని అపోలో స్పెషాలిటీ హాస్పిటల్స్‌లో మెడికల్ సర్వీస్ డైరెక్టర్‌గా పనిచేశారు. <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/cardiologist-ka-abraham-passes-away/article37132664.ece|title=Cardiologist K.A. Abraham passes away|date=23 October 2021|work=The Hindu|access-date=23 October 2021|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> <ref>{{Cite web|title=ഹൃദ്രോഗവിദഗ്ധൻ ഡോ.കെ.എ.ഏബ്രഹാം അന്തരിച്ചു|url=https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2021/10/23/dr-ka-abraham-passes-away.html|access-date=23 October 2021|website=ManoramaOnline|language=ml}}</ref> [[పెరంబూరు]] నుండి పదవీ విరమణ చేసిన తర్వాత, అబ్రహం ఫోర్టిస్ మలార్ హాస్పిటల్‌లో కార్డియాలజీ విభాగాధిపతిగా,<ref name="Assessment of Left Ventricular systolic function by Vector Velocity imaging">{{Cite paper|title=Assessment of Left Ventricular systolic function by Vector Velocity imaging}}</ref> చెన్నైలోని [[అపోలో హాస్పిటల్స్|అపోలో హాస్పిటల్‌లో]] కన్సల్టెంట్ కార్డియాలజిస్ట్‌గా పనిచేశాడు.<ref name="Cardiologist & Cardiothoracic Surgeons">{{Cite web|date=2015|title=Cardiologist & Cardiothoracic Surgeons|url=https://www.apollohospitals.com/departments/heart/clinical-team-doctors|access-date=29 October 2015|publisher=Apollo Hospitals}}</ref> ఆయన పీర్-రివ్యూడ్ జాతీయ, అంతర్జాతీయ జర్నల్స్‌లో అనేక వ్యాసాలను ప్రచురించాడు.<ref name="Systemic RV in Hypoplastic Left Heart Syndrome After Surgical Palliation">{{Cite paper|url=http://imaging.onlinejacc.org/article.aspx?articleid=1110223|title=Systemic RV in Hypoplastic Left Heart Syndrome After Surgical Palliation}}</ref> 1999లో భారత ప్రభుత్వం ఆయనకు నాల్గవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] ప్రదానం చేసింది.<ref name="Padma Awards">{{Cite web|date=2015|title=Padma Awards|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015|access-date=21 July 2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[కేకీ బైరామ్‌జీ గ్రాంట్]] - హ్రుద్రోగ నిపుణుడు == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:మలయాళీ పౌరులు]] [[వర్గం:2021 మరణాలు]] [[వర్గం:1942 జననాలు]] [[వర్గం:కేరళ వైద్యులు]] [[వర్గం:గుండె చికిత్స నిపుణులు]] 25re2nr78ho6obb85imxno7342rdstn 0 474315 4956556 4914540 2026-09-12T06:27:35Z Muralikrishna m 106628 4956556 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = కూదల్మాణిక్యం ఆలయం | image = KoodalmanikamTemple.JPG | image_alt = | caption = | map_type = India Kerala | map_caption = కూదల్మాణిక్యం ఆలయం, [[ఇరింజలకుడ]], [[త్రిశూర్ జిల్లా|త్రిశూర్]], [[కేరళ]] | coordinates = {{coord|10.3466|N|76.2012|E|region:IN-KL}} | country = {{flag|భారతదేశం}} | state = [[కేరళ]] | district = [[త్రిశూర్ జిల్లా|త్రిశూర్]] | location = [[ఇరింజలకుడ]] | elevation_m = 27.76 | deity = [[భరతుడు (రామాయణం)|భరతుడు]] | architecture = [[ద్రావిడ శైలి నిర్మాణకళ]] (కేరళ శైలి) }} '''కూదల్మాణిక్యం ఆలయం''' భారతదేశంలోని [[కేరళ]] రాష్ట్రం, [[త్రిస్సూర్ జిల్లా|త్రిశూర్ జిల్లా]] లోని ఇరింజలకుడ మున్సిపాలిటీలో ఉన్న ఒక [[హిందూ]] [[ఆలయం]].<ref>{{cite news|date=29 November 2005|title=Koodalmanikyam Irinjalakkuda|work=Manorama Online|publisher=The-week.com|url=http://the-week.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/contentView.do?channelId=-1073750346&contentId=729841&programId=1073751467&tabId=2&contentType=EDITORIAL&BV_ID=@@@|access-date=2014-01-18}}</ref> ఈ ఆలయంలో ప్రధాన ఆలయ నిర్మాణం, గోడలతో చుట్టబడిన ప్రాంగణం, కోటల వంటి నిర్మాణాలు ఉండగా, ప్రధాన ఆలయం చుట్టూ నాలుగు చెరువులు ఉన్నాయి. వాటిలో ఒక చెరువు ఆలయ ప్రాంగణం లోపల ఉంది. [[భారతదేశం]]లో [[రామాయణం]]లోని [[భరతుడు (రామాయణం)|భరతుడికి]] అంకితమైన ఏకైక ప్రాచీన ఆలయం ఇదే. అయితే, ఇక్కడ ప్రతిష్ఠించబడిన విగ్రహం మాత్రం [[విష్ణువు]]దిగా భావిస్తారు. కూదల్మాణిక్యం ఆలయంలోని దేవుడిని “సంగమేశ్వరుడు” (అంటే “సంగమానికి అధిపతి”) అని కూడా పిలుస్తారు. ఈ ఆలయం [[కేరళ]]లో ఉన్న నాలుగు ఆలయాల సమూహంలో ఒకటి. ఈ సమూహాన్ని “<nowiki>''నాలంబలం''</nowiki>” అని పిలుస్తారు. ఈ నాలుగు ఆలయాలు రామాయణంలోని నలుగురు సోదరులైన [[రాముడు]], [[భరతుడు (రామాయణం)|భరతుడు]], [[లక్ష్మణుడు]], [[శత్రుఘ్నుడు]]లకు అంకితమై ఉన్నాయి.<ref>{{cite news|date=2007-07-15|title=Nalambala Darsanam from July 17|newspaper=The Hindu|publication-place=Thrissur|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Nalambala-darsanam-from-July-17/article14794339.ece}}</ref> కూదల్మాణిక్యం ఆలయానికి సంబంధించిన ఆధ్యాత్మిక అధిపతి, ఆలయ ఆస్తులపై లౌకిక అధికారాన్ని కలిగినవారు తాచుడయ కైమల్ గారు. ఆయనను “మాణిక్యం కేరళర్” అని కూడా పిలుస్తారు.<ref>Epistles by Ananthakumara Swami, Thachudaya Kaimal Stanom, Published 1927 Irinjalakkuda India Office Records, London IOR/R/2/882/104</ref> ఈ వంశ పరంపర ప్రాచీన కాలం నుంచి కొనసాగుతూ వస్తోంది, పవిత్రమైన [[స్కంద పురాణం]]లో కూడా ప్రస్తావించబడింది. ఆలయంపై లౌకిక హక్కులు అంటే “కైమల్” పదవి (మాణిక్యం కేరళర్‌కు భిన్నంగా), “మెల్కోయ్మ” అనే హక్కులు ఉన్నాయి. == చరిత్ర == కూదల్మాణిక్యం ఆలయానికి సంబంధించిన తొలితర చారిత్రక ప్రస్తావన 854/55 క్రీస్తుశకానికి చెందిన ఒక శిలాశాసనంలో కనిపిస్తుంది. ఈ శాసనం చేర పెరుమాళ్లు వంశానికి చెందిన రాజు స్థాణు రవి కులశేఖరుడు కాలానికి చెందింది. ఆ శాసనంలో ఆలయానికి విస్తారమైన భూములను లీజుకు ఇచ్చినట్టు పేర్కొనబడింది. అందువల్ల, ఈ ఆలయం ఆ కాలానికి ముందే నిర్మించబడి ఉండి, అప్పటినుంచే కేరళలోని ముఖ్యమైన ఆలయాల్లో ఒకటిగా ఉన్నట్టు భావించవచ్చు. 1971 వరకు ఇరింజలకుడ పరిసర ప్రాంతాలలోని ఎక్కువ భూమి కూదల్మాణిక్యం ఆలయానికి, ట్రావెన్స్ కోర్ చెందిన తాచుడయ కైమల్ల ఆధీనంలోనే ఉండేది.<ref>{{Cite web |url=http://www.godubai.com/gulftoday/articlearc.asp?aid=113418&section=asia |title=:: Daily News with the Gulf Today on GoDubai, Middle East, Dubai, UAE Online News:: |access-date=30 March 2016 |archive-date=15 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160415170659/http://www.godubai.com/gulftoday/articlearc.asp?aid=113418&section=asia |url-status=dead }}</ref> ఈ ఆలయం భక్తులతో పాటు పర్యాటకులను కూడా ఆకర్షిస్తుంది. == ఆచారాలు, పండుగలు == [[File:Elephant parade haribhagirath.JPG|upright|thumb|left|వార్షిక ఆలయ పండుగ సమయంలో జరిగే ఏనుగుల ఊరేగింపు]] * సాధారణంగా కేరళలోని చాలా ఆలయాలలో రోజుకు ఐదు పూజలు, మూడు శివేలీలు నిర్వహిస్తారు. కానీ కూదల్మాణిక్యం ఆలయంలో మాత్రం రోజుకు కేవలం మూడు పూజలే జరుగుతాయి, శివేలీలు ఉండవు. ఈ ఆలయంలో ఉషా పూజ, పంతీరాడి పూజలు నిర్వహించరు. * వార్షిక ఉత్సవ సమయంలో మాత్రమే దేవుడిని ఊరేగింపుగా బయటకు తీసుకువస్తారు. ఈ ఆలయంలో దీపారాధన ఉండదు. దీపారాధన లేని ఏకైక ఆలయం ఇదే. * పూజకు అగరబత్తులు, కర్పూరం ఉపయోగించరు. దేవునికి సమర్పించే పుష్పాలలో తామర, తులసి, తెచ్చి పువ్వులు ఉంటాయి. అయితే, వాటిని ఆలయ ప్రాంగణంలో పెంచరు. పూజ కోసం లేదా దండలు కట్టడానికి మరే ఇతర పువ్వును ఉపయోగించరు. తామర పూల దండ దేవునికి సమర్పించే ముఖ్యమైన నైవేద్యం. దేవునికి సమర్పించే దండలో 101 కంటే తక్కువ తామర పువ్వులు ఉండవు..<ref>{{Citation needed|date=May 2011}}</ref> === వార్షిక ఆలయ పండుగ === * ప్రతి సంవత్సరం మలయాళ క్యాలెండర్ ప్రకారం మేడం (ఏప్రిల్/మే) నెలలో ఈ ఆలయ ప్రధాన వార్షిక పండుగను పది రోజుల పాటు నిర్వహిస్తారు. ఉత్రం నక్షత్రం దర్శనంతో పండుగ ప్రారంభ తేదీ నిర్ణయించబడుతుంది, ధ్వజారోహణతో ఉత్సవం మొదలవుతుంది. ఈ పండుగ ప్రారంభం సమీపంలోని త్రిశూర్ పూరం పండుగకు ఒక రోజు తర్వాత జరుగుతుంది. * పండుగ రోజుల్లో ప్రతి రోజూ ఉదయం, రాత్రి రెండుసార్లు శివేలీ (అలంకరించిన ఆలయ ఏనుగుల ఊరేగింపు) నిర్వహిస్తారు. దీనికి పంచారి మేళం సంగీత వాయిద్యాలు తోడుంటాయి. మొత్తం పదిహేడు ఏనుగులు పాల్గొంటాయి. * ఈ శివేలీలో రెండు ప్రత్యేక లక్షణాలు ఉన్నాయి. మొదటిది, దేవుడిని మోసే ఏనుగుకు ఇరువైపులా రెండు చిన్న ఏనుగులు ఉంటాయి. రెండవది, ఏడు ఏనుగుల నెట్టి పట్టాలు స్వచ్ఛమైన బంగారంతో తయారు చేయబడతాయి, మిగతా వాటి నెట్టి పట్టాలు స్వచ్ఛమైన వెండితో తయారు చేస్తారు. * ఉత్సవం చివరి రెండు రోజుల్లో [[పంచవాద్యం]] వాయిద్య ప్రదర్శన జరుగుతుంది, మలయాళ క్యాలెండర్లోని తిరువోణం నక్షత్రంతో ఉత్సవం ముగుస్తుంది. == ఆలయ చెరువులు == [[File:Haribhagirath koodalmanikyam 1.JPG|upright|thumb|కూదల్మాణిక్యం ఆలయం, కులిపిణి తీర్థం]] దేవాలయం లోపల, చుట్టుపక్కల నాలుగు చెరువులు ఉన్నాయి. ఈ నాలుగింటిలో అతిపెద్దవి తూర్పు వైపున ప్రాంగణం వెలుపల ఉన్న "కుట్టన్ కుళం", ప్రాంగణం లోపల ఉన్న "కులిపిణి తీర్థం". కులిపిణి తీర్థం వద్ద మహర్షి కులిపిణి ఒక గొప్ప యజ్ఞం నిర్వహించడం ద్వారా దానిని పవిత్రం చేశారని నమ్ముతారు. ఈ జలాశయం నుండి తీసిన నీటిని ఆలయంలోని పూజలు, వేడుకల కోసం ఉపయోగిస్తారు. పూజారులు ఆలయం వెలుపల ఉన్న కుట్టన్ కుళంలో స్నానం చేసి శుద్ధి చేసుకున్న తర్వాతే వేడుకలలో పాల్గొనడానికి అనుమతిస్తారు, ఆ తర్వాత గర్భగుడిలోకి ప్రవేశించే ముందు కులిపిణి తీర్థంలో మునగాలి. ప్రాంగణం వెలుపల పశ్చిమ వైపున ఉన్న చెరువును "పడింజారే కుళం" అని, దక్షిణ వైపున ఉన్న చెరువును "తెక్కే కుళం" అని పిలుస్తారు. ఈ మూడు జలాశయాలు ఆలయం పరిమాణానికి సమానమైన గణనీయమైన ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించి ఉన్నాయి. కులిపిణి తీర్థం మినహా మిగిలిన మూడు జలాశయాలు ప్రజలందరికీ అందుబాటులో ఉంటాయి. ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[కేరళలోని దేవస్వోమ్ బోర్డులు]] * [[త్రిప్రయార్ శ్రీరామస్వామి ఆలయం]] == మూలాలు == <references/> == బాహ్య లింకులు == {{commons category|Koodalmanikyam Temple}} * [http://www.koodalmanikyam.com/ ఆలయ అధికారిక వెబ్‌సైట్] [[వర్గం:కేరళ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:విష్ణు దేవాలయాలు]] [[వర్గం:కేరళ పర్యాటక ప్రదేశాలు]] kuqkd7aqqoob6a4p8jh7nh56cc2h6w6 0 475099 4956563 4763085 2026-09-12T06:31:09Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:10వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ దేవాలయాలు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:10వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956563 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = అరకేశ్వర ఆలయం | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = హిందూ దేవాలయం | image_skyline = Arakeshvara temple at Hole Alur.JPG | image_alt = | image_caption = అరకేశ్వర ఆలయ మంటపం దృశ్యం (10వ శతాబ్దం క్రీస్తుశకం) | pushpin_map = India Karnataka | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = India#Karnataka | pushpin_map_caption = భారతదేశంలోని కర్ణాటకలో స్థానం | coordinates = {{coord|11|58|5.04|N|76|59|15.95|E|type:landmark_region:IN_scale:100|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|భారతదేశం}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[కర్ణాటక]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[చామరాజనగర్ జిల్లా]] | unit_pref = మెట్రిక్ | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారిక | demographics1_info1 = [[కన్నడ]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 }} [[File:Closed mantapa and shrine with linga in the Arakeshwara temple at Hole Alur.JPG|thumb|upright|యుద్ధ దృశ్యాల బాసు-రిలీఫ్ శిల్పాలతో కూడిన వృత్తాకార స్తంభాలు ఉన్న మూసివేసిన ''మహామంటపం'']] [[File:Nandi mantapa facing shrine in the Arakeshwara temple at Hole Alur.JPG|thumb|upright|యుద్ధ దృశ్యాల బాసు-రిలీఫ్ శిల్పాలతో కూడిన వృత్తాకార స్తంభాలు గల తెరిచిన ''నందిమంటపం'']] '''అరకేశ్వర ఆలయం''' అనేది హిందూ దేవుడు [[శివుడు]] కు అంకితమైన ఆలయం. ఇది భారతదేశంలోని [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రం, [[చామరాజనగర్ జిల్లా|చామరాజనగర జిల్లా]] లోని హోళె ఆలూరు గ్రామంలో ఉంది. చరిత్రకారుడు శర్మ ప్రకారం, ఈ ఆలయం పడమటి గంగ వంశం పాలన కాలమైన క్రీస్తుశకం 10వ శతాబ్దం మధ్య కాలానికి చెందినదిగా భావించబడుతుంది, తరువాతి కాలాల్లో పునరుద్ధరణ చేయబడినట్లు తెలుస్తోంది. చరిత్రపరంగా ముఖ్యమైన [[టక్కోలం యుద్ధం]] లో [[తంజావూరు]] కు చెందిన [[చోళ వంశం|చోళులు]] పై సాధించిన విజయాన్ని స్మరించుకుంటూ, ఈ ఆలయాన్ని రాజు [[బుటుగ II]] క్రీస్తుశకం 949 ప్రాంతంలో నిర్మించాడు. ఈ యుద్ధం [[చోళ వంశం]] రాజు [[మొదటి పరాంతకచోళుడు|పరాంతక I]] కుమారుడైన కిరీట యువరాజు [[రాజాదిత్య చోళుడు|రాజాదిత్య]], [[రాష్ట్రకూటులు|రాష్ట్రకూట]] సామ్రాజ్యాధిపతి కృష్ణ III యొక్క శక్తివంతమైన సామంతుడైన రాజు బుటుగ II మధ్య జరిగింది.<ref name="def">Kamath (1980), p.83</ref><ref name="sastri">Sastri (1955), p.162</ref><ref name="rama"/><ref name="crown">Chopra, Ravindran and Subrahmanian (2003), p.97</ref><ref name="butuga">Sarma (1992), p.21, p.111</ref> ఈ ఆలయాన్ని భారత కేంద్ర ప్రభుత్వానికి చెందిన భారత పురావస్తు శాఖ జాతీయ ప్రాముఖ్యత గల స్మారకంగా రక్షిస్తుంది.<ref name="rama">{{cite web|url=http://asibengalurucircle.org/chamrajnagar-2.html|title=Sri Arakesvara temple|work=Archaeological Survey of India, Bengaluru Circle|publisher=Archaeological Survey of India|accessdate=15 November 2014|archive-date=29 నవంబర్ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129014048/http://asibengalurucircle.org/chamrajnagar-2.html|url-status=dead}}</ref><ref name="protected">{{cite web |url=http://asi.nic.in/asi_monu_alphalist_karnataka_bangalore.asp|title=Alphabetical List of Monuments – Karnataka -Bangalore, Bangalore Circle, Karnataka|work=Archaeological Survey of India, Government of India|publisher=Indira Gandhi National Center for the Arts|accessdate=15 July 2012}}</ref> == ఆలయ నిర్మాణ ప్రణాళిక == ఈ ఆలయంలో పడమటి గంగుల శైలికి చెందిన సాధారణ నిర్మాణ ప్రణాళిక ఉంది. ఇందులో ఒక గర్భగృహం (''గర్భగృహం''), గర్భగృహానికి అనుసంధానంగా ఉండే ప్రవేశ భాగం (''సుఖనాసి'' అని పిలువబడే వెస్టిబ్యూల్), విశాలంగా శిల్పాలతో అలంకరించబడిన మూసివేసిన సభామండపం (''నవరంగ'' లేదా ''మహామంటపం''), అలాగే ఆలయం ముందు భాగంలో ఉన్న ఎత్తైన, విడిగా నిర్మించిన తెరిచిన మంటపం ఉన్నాయి. ఈ బయటి మంటపంలో తూర్పు దిశగా ఎదురుగా నిలిచిన [[నంది]] విగ్రహం ఉంటుంది. దీనిని ''నందిమంటపం'' అని పిలుస్తారు. ఆలయం నిలబడి ఉన్న పీఠభాగం (''అధిష్ఠానము'') సరళమైన మోల్డింగ్ ఆకృతులతో రూపొందించబడింది.<ref name="rama"/> ఆలయంలోని మొత్తం అలంకరణ సరళంగా ఉంటుంది. తలుపు చెక్కల, పై కంబం (''[[Lintel (architecture)|లింటెల్]]'') పైకి విస్తరించే వల్లి-ఆకు ఆకృతుల (''లతా-పత్ర'', అర్థం “పాక ఆకులు”) మధ్యలో నృత్యం చేస్తున్న ఆకాశకన్యలు (''[[అప్సరసలు]]'') చెక్కబడ్డాయి. ప్రవేశ ద్వారానికి ఇరువైపులా లింటెల్ వరకు ఎత్తుగా ఉన్న రెండు దీర్ఘచతురస్రాకార నిలువు రాతి పలకలు ఉన్నాయి. ఇవి నాలుగు భాగాలుగా విభజించబడి, పురుష మృదంగ వాద్యకారుల్ని చూపించే ఉబ్బెత్తు ఫ్రీజ్ శిల్పాలతో (''డోలా-నృత్య'' అని పిలుస్తారు) అలంకరించబడ్డాయి. పై భాగంలోని పలకలో, డోలు, వయోలిన్, రుద్ర [[వీణ]], [[వేణువు]], [[కంజీరా]] వాయించే సంగీతకారుల సమూహానికి అనుగుణంగా నర్తిస్తున్న గ్రామీణ పురుష నర్తకులు కనిపిస్తారు. చరిత్రకారుడు శర్మ ప్రకారం, అప్పటి సమకాలీన ఇతర ఆలయాల్లో ఇలాంటి స్థానిక (''దేశీ'') నృత్య రూపాలు ఎక్కడా చిత్రీకరించబడలేదు.<ref name="veena">Sarma (1992) p.107</ref> శర్మ అభిప్రాయం ప్రకారం, ఈ ఆలయంలో అత్యంత ఆసక్తికరమైన బాసు-రిలీఫ్ శిల్పాలు ''నందిమంటపం'', మూసివేసిన ''మహామంటపం'' లోని వృత్తాకార స్తంభాలపై ఉన్నాయి. ఈ రిలీఫ్ శిల్పాలు రాజు బుటుగ II చోళ యువరాజు రాజాదిత్యపై సాధించిన విజయాన్ని స్పష్టంగా చూపిస్తాయి. అంతేకాకుండా, హిందూ ఇతిహాసాల కథలు, పౌరాణిక పాత్రలు, అర్ధదేవతలు కూడా వీటిలో దర్శనమిస్తాయి.<ref name="rama"/><ref name="butuga"/><ref name="bas">Sarma (1992), pp.109-110</ref> మూసివేసిన ''మహామంటపం'' లోని శిల్పకళలో శిఖర స్థాయి అంటే, పైకప్పులో మధ్యలో నాట్యం చేస్తున్న శివుడు (''నాట్య శివ'')తో కూడిన ''[[దిక్పాలకులు|అష్టదిక్పాలక]]'' గ్రిడ్ (“ఎనిమిది దిక్కుల రక్షకులు”) కావడం విశేషం. మూసివేసిన సభామండపంలో అనేక స్వతంత్ర శిల్పాలు కూడా ఉన్నాయి. వాటిలో ''[[పార్వతి|మహిషాసురమర్దిని]]'' (దేవత [[దుర్గ]] మహిషాసురుడు అనే ''[[అసురుడు]]'' ను సంహరించిన రూపం), ''[[దక్షిణామూర్తి|యోగ దక్షిణామూర్తి]]'' (బోధకుడిగా శివుడు), ''[[సప్తమాతృకలు]]'' (ఏడు దివ్య మాతృదేవతలు), 8–9వ శతాబ్దాల గంగ–చాళుక్య శిల్ప సంప్రదాయాన్ని అనుసరించే ఇతర శిల్పాలు ఉన్నాయి.<ref name="sapta">Sarma (1992), p.107</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అరకేశ్వర ఆలయం, హళేయడతోర్]] - మైసూరు జిల్లాలో ఉన్న మరొక అరకేశ్వర ఆలయం. == మూలాలు == {{reflist}} == సూచనలు == * {{cite web|url=http://asibengalurucircle.org/chamrajnagar-2.html|title=Sri Arakesvara temple|work=Archaeological Survey of India, Bengaluru Circle|publisher=Archaeological Survey of India|accessdate=7 July 2012|archive-date=29 నవంబర్ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129014048/http://asibengalurucircle.org/chamrajnagar-2.html|url-status=dead}} * {{cite book |last= Kamath|first= Suryanath U.|title= A concise history of Karnataka : from pre-historic times to the present|orig-date=1980|year= 2001|publisher= Jupiter books|location= Bangalore|oclc= 7796041 |lccn= 80905179}} * {{cite book |last= Sarma|first= I.K.|title= Temples of the Gangas of Karnataka|orig-date=1992|year=1992|publisher= Archaeological Survey of India|location= New Delhi|isbn= 0-19-560686-8}} * {{cite book |last= Sastri|first= Nilakanta K.A.|title= A history of South India from prehistoric times to the fall of Vijayanagar|orig-date=1955|year=2002|publisher= Indian Branch, Oxford University Press|location= New Delhi|isbn= 0-19-560686-8}} * {{cite book |last1= Chopra|first1= P.N.|last2= Ravindran|first2= T.K.|last3=Subrahmanian|first3= N|title= History of South India (Ancient, Medieval and Modern) Part 1, The Cholas-Vijayalaya line|orig-date=2003|year=2003|publisher= Chand Publications|location=New Delhi|isbn= 81-219-0153-7}} == చిత్రమాల == <gallery> File:Ceiling relief sculpture in the Arakeshwara temple at Hole Alur.JPG|అరకేశ్వర ఆలయం, హోళె ఆలూరు లోని ''మహామంటపం'' పైకప్పులో ఉబ్బెత్తు శిల్పాలుగా చెక్కబడిన “ఎనిమిది దిక్కుల రక్షకులు” File:Ceiling relief sculpture in the Arakeshwara temple at Hole Alur 4.JPG|హోళె ఆలూరు అరకేశ్వర ఆలయం పైకప్పులో నాట్యం చేస్తున్న శివుడు (''నాట్య శివ'') File:Ceiling relief sculpture in the Arakeshwara temple at Hole Alur 7.JPG|అరకేశ్వర ఆలయం పైకప్పులోని ఒక దిక్పాలకుడు File:Ceiling relief sculpture in the Arakeshwara temple at Hole Alur 5.JPG|అరకేశ్వర ఆలయం పైకప్పులోని మరో దిక్పాలకుడు File:Closed mantapa pillar with intricate relief in the Arakeshwara temple at Hole Alur.JPG|అరకేశ్వర ఆలయం లోని మూసివేసిన ''మంటపం'' స్తంభంపై సూక్ష్మ ఉబ్బెత్తు శిల్పాలు File:Nandi mantapa pillar with depictions from the battle of Takkolam in relief in the Arakeshwara temple at Hole Alur 3.JPG|టక్కోలం యుద్ధ దృశ్యాలతో కూడిన నందిమంటపం స్తంభం File:Musicians in relief on the mantapa wall in the Arakeshwara temple at Hole Alur.JPG|అరకేశ్వర ఆలయం లోని మంటప గోడపై సంగీతకారుల ఉబ్బెత్తు శిల్పాలు File:Hero stone with relief sculpture in the Arakeshwara temple at Hole Alur 2.JPG|అరకేశ్వర ఆలయం లోని వీరశిల శిల్పం File:Sculpture of a deity in the Arakeshwara temple at Hole Alur 1.JPG|అరకేశ్వర ఆలయం లోని ''[[దక్షిణామూర్తి]]'' శిల్పం File:Sculpture of a deity in the Arakeshwara temple at Hole Alur.JPG|అరకేశ్వర ఆలయం లోని ''[[పార్వతి|మహిషాసురమర్దిని]]'' శిల్పం File:Deity sculpture in relief in the Arakeshwara temple at Hole Alur 1.JPG|అరకేశ్వర ఆలయం లోని దేవత ఉబ్బెత్తు శిల్పం File:Varaha in relief in the Arakeshwara temple at Hole Alur.JPG|అరకేశ్వర ఆలయం లోని ''[[వరాహావతారము|వరాహ అవతారం]]'' ఉబ్బెత్తు శిల్పం </gallery> == బాహ్య లింకులు == {{commons category|Arakeshwara Temple, Hole Alur}} [[వర్గం:10వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:కర్ణాటకలోని శివాలయాలు]] [[వర్గం:చామరాజనగర జిల్లా లోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:కర్ణాటక పర్యాటక ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:కర్ణాటక దేవాలయాలు]] 5lukzdnn0qq36qlqeaxhkmqxkest6hm 0 475239 4956606 4902388 2026-09-12T07:12:38Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956606 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple|name=బీఏపీఎస్ శ్రీ స్వామినారాయణ మందిరం|native_name=|native_name_lang=|image=BAPS Swaminarayan Mandir (Edison, New Jersey).jpg|image_upright=|alt=|Peetham=|caption=<!-- RELIGION -->|religious_affiliation=[[హిందూమతం]]|deity=[[స్వామినారాయణుడు]], [[గుణతీతానంద స్వామి]], [[రాధా]]-[[కృష్ణుడు]], [[శివుడు]]-[[పార్వతి దేవి]], [[సీత]]-[[రాముడు|రామ]], [[గణేశుడు]], [[హనుమంతుడు]], [[భగత్జీ మహారాజ్]], [[శాస్త్రిజీ మహారాజ్]], [[యోగిజీ మహారాజ్]], [[ప్రముఖ్ స్వామి మహారాజ్]], [[మహంత్ స్వామి మహారాజ్]]|tradition=|organizational_status=|functional_status=|governing_body=|temple_board=|festival=|festivals=|tower=|temple_tank=|temple_tree=<!-- LOCATION -->|location=2500 వుడ్‌బ్రిడ్జ్ అవెన్యూ, ఎడిసన్, న్యూజెర్సీ 08817|locale=|district=|state=[[న్యూజెర్సీ]]|country=[[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]]|map_type=New Jersey|map_size=|map_alt=|map_relief=|map_caption=|coordinates={{coord|40|31|22|N|74|24|42|W|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=<!-- ARCHITECTURE -->|architect=|architecture_type=|architecture_style=|founded_by=|creator=|established=1996, 2019|groundbreaking=|year_completed=|date_demolished=<!-- SPECIFICATIONS -->|facade_direction=|length=|width=|height_max=|site_area=|temple_quantity=|monument_quantity=|inscriptions=|materials=|elevation_m=|elevation_ft=|elevation_footnotes=<!-- NRHP -->|nrhp=|added=|refnum=|designated=<!-- DESIGNATION1 -->|embedded=|designation1=|designation1_type=|designation1_offname=|designation1_criteria=|designation1_date=|delisted1_date=|designation1_parent=|designation1_number=|designation1_free1value=|designation1_free2value=|designation1_free3value=<!-- WEBSITE -->|website={{url|https://www.baps.org/edison}} <!-- BELOW -->|footnotes=}} '''బీఏపీఎస్ శ్రీ స్వామినారాయణ మందిరం''' [[న్యూ జెర్సీ|ఎడిసన్, న్యూ జెర్సీలో]] ఉన్న ఒక హిందూ ఆలయం. ఈ ఆలయాన్ని [[బోచాసన్వాసి అక్షర పురుషోత్తమ స్వామినారాయణ సంస్థ|BAPS స్వామినారాయణ సంస్థ]] నిర్మించింది. ఇది [[స్వామినారాయణ దేవాలయం (హ్యూస్టన్)|స్వామినారాయణ సంప్రదాయంలోని]] ఒక హిందూ మత శాఖకు చెందిన సంస్థ. [[ఎడిసన్, న్యూ జెర్సీ|ఎడిసన్ ]]లో నిర్మించబడిన తొలి [[బోచాసన్వాసి అక్షర పురుషోత్తమ స్వామినారాయణ సంస్థ|బి.ఎ.పి.యస్]] మందిరాన్ని ప్రముఖ్ స్వామి మహారాజ్ 1996 ఆగస్టులో ప్రతిష్ఠించారు. 2019లో అదే ప్రాంగణంలో కొత్త మందిరాన్ని నిర్మించి, సీనియర్ సన్యాసి శిష్యులచే పునఃప్రతిష్ఠా (రీ-ఇనాగ్యురేషన్) కార్యక్రమం నిర్వహించారు. ఈ మందిరంలోని ప్రధాన గర్భగృహంలో భగవాన్ స్వామినారాయణుడు, గుణతీతానంద స్వామి విగ్రహాలు ప్రతిష్ఠించబడ్డాయి. వీరిని అక్షర-పురుషోత్తమ మహారాజ్ అని కూడా పిలుస్తారు. == దేవతలు == ఈ మందిరంలోని ప్రధాన దేవతలు [[విష్ణువు|భగవాన్ స్వామినారాయణుడు]], [[గుణతీతానంద స్వామి]]. వీరిని కలిపి అక్షర-పురుషోత్తమ మహారాజ్‌గా ఆరాధిస్తారు.<ref name=":0">{{Cite web |title=BAPS Shri Swaminarayan Mandir - Edison - Mandir info |url=https://www.baps.org/Global-Network/North-America/Edison/Mandir-info.aspx |access-date=2022-03-13 |website=BAPS |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Inauguration of BAPS Shri Swaminarayan Mandir |url=https://www.baps.org/News/2019/edison-mm19-17009.aspx |access-date=2022-03-13 |website=BAPS |language=en-US}}</ref> అదేవిధంగా ఈ మందిరంలో ఘనశ్యామ్ మహారాజ్, నీలకంఠ వర్ణి, శ్రీ [[శ్రీ కృష్ణుడు|రాధా-కృష్ణుడు]], శ్రీ [[సీత]]-[[రాముడు]], శ్రీ [[శివుడు]]-[[పార్వతి]], [[హనుమంతుడు]], [[వినాయకుడు|గణేశుడు]], [[భగత్జీ మహారాజ్|భగత్ జీ మహారాజ్]], [[శాస్త్రిజీ మహారాజ్]], [[యోగీజీ మహారాజ్]], [[ప్రముఖ్ స్వామి మహారాజ్]], [[మహంత్ స్వామి మహారాజ్]] విగ్రహాలు కూడా ప్రతిష్ఠించబడ్డాయి.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == దైనందిన ఆచారాలు == ఈ మందిరంలో ప్రతిరోజూ దేవతలకు [[హారతి|ఆరతి]], తాళ్ నిర్వహించబడతాయి.<ref>{{Cite web |title=BAPS Shri Swaminarayan Mandir, Edison |url=https://www.baps.org/Global-Network/North-America/Edison.aspx |access-date=2022-03-13 |website=BAPS |language=en-US}}</ref> ఆరతి అనేది వెలిగించిన దీపాన్ని దేవతల విగ్రహాల ముందర తిప్పుతూ భక్తి, ప్రేమను వ్యక్తపరచే హిందూ ఆచారం.<ref>{{Cite web |title=arti {{!}} Hinduism and Jainism {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/arti |access-date=2022-03-13 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> తాళ్ అనేది భక్తిగీతాలు ఆలపిస్తూ దేవతలకు ఆహారాన్ని సమర్పించే ఆచారం.<ref>{{Cite journal |last=Williams |first=Raymond Brady |date=1998 |title=Training Religious Specialists for a Transnational Hinduism: A Swaminarayan Sadhu Training Center |url=https://www.jstor.org/stable/1466174 |journal=Journal of the American Academy of Religion |volume=66 |issue=4 |pages=841–862 |doi=10.1093/jaarel/66.4.841 |jstor=1466174 |issn=0002-7189|url-access=subscription }}</ref> == చరిత్ర == 1965లో "1965 వలస, జాతీయతా చట్టం" ద్వారా అమెరికా వలస కోటాలను సడలించడంతో, [[దక్షిణ ఆసియా]] నుండి [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికాకు]] వలస వెళ్లే వారి సంఖ్య పెరిగింది.<ref name=":5" /><ref name=":6">{{Cite book |last1=Coward |first1=Harold |url=https://books.google.com/books?id=mXrdXMaaYCkC |title=The South Asian Religious Diaspora in Britain, Canada, and the United States |last2=Hinnells |first2=John R. |last3=Williams |first3=Raymond Brady |date=2012-02-01 |publisher=SUNY Press |isbn=978-0-7914-9302-1 |pages=214–216 |language=en}}</ref> 1994 నాటికి అమెరికాలో సుమారు 10 లక్షల మంది [[హిందువులు]] నివసిస్తున్నారు.<ref name=":5" /> దక్షిణ ఆసియా ప్రజలు అమెరికా అంతటా వివిధ ప్రాంతాలకు వలస వెళ్లినప్పటికీ, [[న్యూ]] జెర్సీ రాష్ట్రం భారతీయుల నివాసానికి అత్యధికంగా కేంద్రీకృతమైన ప్రాంతాలలో ఒకటిగా మారింది.<ref name=":6" /> ప్రతి సంవత్సరం వేలాది మంది దక్షిణ ఆసియా వలసదారులు అమెరికాకు రావడంతో, వారిలో చాలామంది హిందువులు కావడంతో, మందిరాల నిర్మాణం వారికి తమ మతపరమైన అవసరాలను తీర్చుకునేందుకు అవసరమైన ఆధ్యాత్మిక స్థలాలను అందించింది.<ref name=":6" /> 1974 నుండి, BAPS యొక్క ఆధ్యాత్మిక నాయకుడైన [[ప్రముఖ్ స్వామి మహారాజ్]], సన్యాసి శిష్యుల బృందంతో కలిసి [[న్యూ జెర్సీ]]లో భక్తుల గృహాలను సందర్శిస్తూ, ఎడిసన్, రోసెల్, లిండెన్, పిస్కటావే, ప్లెయిన్‌ఫీల్డ్ వంటి పట్టణాలలో ఆధ్యాత్మిక సభలు నిర్వహించడం ప్రారంభించారు.<ref name=":2" /> === మందిర నిర్మాణం === [[File:Cultural_Festival_of_India.jpg|thumb|భారతీయ సాంస్కృతిక మహోత్సవం]] 1990 జూలై 9న, ప్రముఖ్ స్వామి మహారాజ్, సన్యాసి శిష్యులు, భక్తులు కలిసి 44,000 చదరపు అడుగుల విస్తీర్ణం గల ప్లాస్టిక్ మోల్డింగ్ గిడ్డంగిని పరిశీలించారు. ఆ స్థలంలో ఒక హిందూ మందిరాన్ని నిర్మించాలనే దృష్టితో దానిని కొనుగోలు చేయాలని నిర్ణయించారు.<ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite news |last=Reilly |first=Mathew |date=13 Aug 1996 |title=Temple a blessing for Hindus Religious, cultural needs will be met in Edison building |pages=35 |work=Star-Ledger}}</ref> 1991లో, [[బోచసన్వాసి అక్షర పురుషోత్తం స్వామినారాయణ సంస్థ|BAPS]] ఆ గిడ్డంగిని, దాని చుట్టుపక్కల భూమిని కొనుగోలు చేసింది. ఆ సమయంలో ఇది అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో ఉన్న 11 ఇతర BAPS ఆలయాలలో అతిపెద్దదిగా నిలిచింది.<ref name=":3" /> గిడ్డంగిని కొనుగోలు చేసిన తొలి ఏడాదిలోనే, లోపల ఒక చిన్న గర్భగృహాన్ని నిర్మించారు. మిగిలిన సముదాయం భారతీయ సాంస్కృతిక మహోత్సవానికి వేదికగా, నిల్వ కేంద్రంగా ఉపయోగించబడింది.<ref>{{Cite web |title=Shri Swaminarayan Mandir (BAPS) |url=https://hwpi.harvard.edu/pluralismarchive/shri-swaminarayan-mandir-baps-4 |access-date=2022-03-15 |website=hwpi.harvard.edu |language=en |archive-date=2022-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422090951/https://hwpi.harvard.edu/pluralismarchive/shri-swaminarayan-mandir-baps-4 |url-status=dead }}</ref> భారతీయ సాంస్కృతిక మహోత్సవం అనేది BAPS నిర్వహించిన 30 రోజుల కార్యక్రమం. ఇది 1991 జూలై 12 నుండి ఆగస్టు 11 వరకు జరిగింది.<ref name=":4">{{Cite book |last=Shukla |first=Sandhya |title=India Abroad: Diasporic Cultures of Postwar America and England |url=https://archive.org/details/indiaabroaddiasp0000shuk |publisher=Princeton University Press |year=2003 |isbn=0-691-09267-2 |location=Princeton, New Jersey |pages=[https://archive.org/details/indiaabroaddiasp0000shuk/page/25 25]–29}}</ref> ఆహారం, సంగీతం, సంప్రదాయ నృత్యాలు, ప్రదర్శనలు, విద్యా శిబిరాల ద్వారా అమెరికాలో నివసిస్తున్న ప్రజలకు భారతీయ సంస్కృతిని పరిచయం చేయడం ఈ కార్యక్రమం లక్ష్యం.<ref name=":4" /> మందిర పునర్నిర్మాణానికి ఒక సంవత్సరం పాటు ప్రణాళికలు సిద్ధం చేసిన అనంతరం, రూపకల్పనలు పూర్తయ్యాయి.<ref name=":5">{{Cite journal |last1=Johnson |first1=Jay |last2=Costa |first2=Frank |date=1998-03-01 |title=Hindu Temple Development in the United States: Planning and Zoning Issues |url=https://doi.org/10.1080/08873639809478323 |journal=Journal of Cultural Geography |volume=17 |issue=2 |pages=115–123 |doi=10.1080/08873639809478323 |issn=0887-3631}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ojito |first=Mirta |date=1996-08-12 |title=A House of Worship, A Sign of Permanence |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1996/08/12/nyregion/a-house-of-worship-a-sign-of-permanence.html |access-date=2022-03-15}}</ref> ఆ తరువాత గిడ్డంగిని ప్రార్థనా మందిరంగా మార్చారు.<ref name=":5" /><ref name=":3" /> బయట వైపు గోడలపై అమర్చిన చెక్కిన గ్రానైట్ శిలలను స్పెయిన్, భారతదేశం నుండి దిగుమతి చేసుకొని, గ్లాస్-రీఫోర్స్డ్ కాంక్రీట్ పొరతో కప్పారు.<ref name=":5" /><ref name=":3" /> 1996 ఆగస్టు 11న, [[ప్రముఖ్ స్వామి మహారాజ్]] 6,000 మంది భక్తుల సమక్షంలో ప్రతిష్ఠా మహోత్సవాన్ని నిర్వహించారు.<ref name=":2">{{Cite book |title=Bhagya Jagya: Divine Memories of the Satpurush in Edison |publisher=BAPS Swaminarayan Sanstha |year=2019}}</ref> == పునర్నిర్మాణం == మందిరాన్ని సందర్శించే భక్తుల సంఖ్య పెరగడంతో, అదే స్థలంలో మరింత పెద్ద మందిరాన్ని నిర్మించాలనే నిర్ణయం తీసుకున్నారు.<ref name=":7">{{Cite web |title=Grand Inauguration of BAPS Shri Swaminarayan Mandir in Edison, NJ A Dream Come True for thousands |url=https://indialife.us/article.php?id=121439 |access-date=2022-03-19 |website=indialife.us |language=en-US}}</ref> పునర్నిర్మిత మందిరానికి సంబంధించిన ప్రతిష్ఠా, ప్రారంభోత్సవ వేడుకలు 2019 ఆగస్టులో తొమ్మిది రోజుల పాటు జరిగాయి.<ref name=":8">{{Cite web |title=BAPS Edison Mandir Inaugurates New Site With Help Of Volunteers |url=https://www.tapinto.net/towns/edison/sections/giving-back/articles/baps-edison-mandir-inaugurates-new-site-with-help-of-volunteers |access-date=2022-03-19 |website=TAPintoEdison}}</ref> ఆగస్టు 10, 11 తేదీల్లో విశ్వశాంతి మహాయజ్ఞంతో వేడుకలు ప్రారంభమయ్యాయి (ప్రపంచ శాంతి కోసం నిర్వహించే యజ్ఞం).<ref name=":7" /><ref name=":9" /> ఆగస్టు 17న, [[ఎడిసన్, న్యూజెర్సీ|ఎడిసన్]] నగరంలో నగర్ యాత్ర నిర్వహించబడింది. ఇందులో దేవతల విగ్రహాలను అలంకరించిన రథాలపై ఊరేగించారు.<ref name=":1" /><ref name=":7" /> ఆగస్టు 17, 18 తేదీల్లో డాక్టర్ స్వామి, ఈశ్వర్చరందాస్ స్వామి చేత ప్రతిష్ఠా కర్మలు నిర్వహించబడ్డాయి.<ref name=":7" /><ref name=":9" /> కొత్త మందిరం మూడు అంతస్తుల సముదాయంగా నిర్మించబడింది. దీని మొత్తం విస్తీర్ణం సుమారు 150,000 చదరపు అడుగులు.<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":9">{{Cite web |title=BAPS opens new Swaminarayan temple in Edison, N.J. |url=https://www.indiaabroad.com/indian-americans/baps-opens-new-swaminarayan-temple-in-edison-n-j/article_30bdd47c-c524-11e9-a9e7-2f13ac4168fb.html |access-date=2022-03-19 |website=IndiaAbroad.com |language=en |archive-date=2022-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422090952/https://www.indiaabroad.com/indian-americans/baps-opens-new-swaminarayan-temple-in-edison-n-j/article_30bdd47c-c524-11e9-a9e7-2f13ac4168fb.html |url-status=dead }}</ref> మందిరం లోపల వ్యాయామశాల, యువత తరగతి గదులు, వారపు ఆధ్యాత్మిక సభల కోసం సభా మందిరం ఉన్నాయి.<ref name=":8" /> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:న్యూజెర్సీలోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:ఎడిసన్, న్యూజెర్సీ]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] [[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:విష్ణు దేవాలయాలు]] [[వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]] 4z7o0xpqhpu65oa6wgeouaogxuv6oai 4956611 4956606 2026-09-12T07:18:02Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:ఎడిసన్, న్యూజెర్సీ]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956611 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple|name=బీఏపీఎస్ శ్రీ స్వామినారాయణ మందిరం|native_name=|native_name_lang=|image=BAPS Swaminarayan Mandir (Edison, New Jersey).jpg|image_upright=|alt=|Peetham=|caption=<!-- RELIGION -->|religious_affiliation=[[హిందూమతం]]|deity=[[స్వామినారాయణుడు]], [[గుణతీతానంద స్వామి]], [[రాధా]]-[[కృష్ణుడు]], [[శివుడు]]-[[పార్వతి దేవి]], [[సీత]]-[[రాముడు|రామ]], [[గణేశుడు]], [[హనుమంతుడు]], [[భగత్జీ మహారాజ్]], [[శాస్త్రిజీ మహారాజ్]], [[యోగిజీ మహారాజ్]], [[ప్రముఖ్ స్వామి మహారాజ్]], [[మహంత్ స్వామి మహారాజ్]]|tradition=|organizational_status=|functional_status=|governing_body=|temple_board=|festival=|festivals=|tower=|temple_tank=|temple_tree=<!-- LOCATION -->|location=2500 వుడ్‌బ్రిడ్జ్ అవెన్యూ, ఎడిసన్, న్యూజెర్సీ 08817|locale=|district=|state=[[న్యూజెర్సీ]]|country=[[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]]|map_type=New Jersey|map_size=|map_alt=|map_relief=|map_caption=|coordinates={{coord|40|31|22|N|74|24|42|W|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=<!-- ARCHITECTURE -->|architect=|architecture_type=|architecture_style=|founded_by=|creator=|established=1996, 2019|groundbreaking=|year_completed=|date_demolished=<!-- SPECIFICATIONS -->|facade_direction=|length=|width=|height_max=|site_area=|temple_quantity=|monument_quantity=|inscriptions=|materials=|elevation_m=|elevation_ft=|elevation_footnotes=<!-- NRHP -->|nrhp=|added=|refnum=|designated=<!-- DESIGNATION1 -->|embedded=|designation1=|designation1_type=|designation1_offname=|designation1_criteria=|designation1_date=|delisted1_date=|designation1_parent=|designation1_number=|designation1_free1value=|designation1_free2value=|designation1_free3value=<!-- WEBSITE -->|website={{url|https://www.baps.org/edison}} <!-- BELOW -->|footnotes=}} '''బీఏపీఎస్ శ్రీ స్వామినారాయణ మందిరం''' [[న్యూ జెర్సీ|ఎడిసన్, న్యూ జెర్సీలో]] ఉన్న ఒక హిందూ ఆలయం. ఈ ఆలయాన్ని [[బోచాసన్వాసి అక్షర పురుషోత్తమ స్వామినారాయణ సంస్థ|BAPS స్వామినారాయణ సంస్థ]] నిర్మించింది. ఇది [[స్వామినారాయణ దేవాలయం (హ్యూస్టన్)|స్వామినారాయణ సంప్రదాయంలోని]] ఒక హిందూ మత శాఖకు చెందిన సంస్థ. [[ఎడిసన్, న్యూ జెర్సీ|ఎడిసన్ ]]లో నిర్మించబడిన తొలి [[బోచాసన్వాసి అక్షర పురుషోత్తమ స్వామినారాయణ సంస్థ|బి.ఎ.పి.యస్]] మందిరాన్ని ప్రముఖ్ స్వామి మహారాజ్ 1996 ఆగస్టులో ప్రతిష్ఠించారు. 2019లో అదే ప్రాంగణంలో కొత్త మందిరాన్ని నిర్మించి, సీనియర్ సన్యాసి శిష్యులచే పునఃప్రతిష్ఠా (రీ-ఇనాగ్యురేషన్) కార్యక్రమం నిర్వహించారు. ఈ మందిరంలోని ప్రధాన గర్భగృహంలో భగవాన్ స్వామినారాయణుడు, గుణతీతానంద స్వామి విగ్రహాలు ప్రతిష్ఠించబడ్డాయి. వీరిని అక్షర-పురుషోత్తమ మహారాజ్ అని కూడా పిలుస్తారు. == దేవతలు == ఈ మందిరంలోని ప్రధాన దేవతలు [[విష్ణువు|భగవాన్ స్వామినారాయణుడు]], [[గుణతీతానంద స్వామి]]. వీరిని కలిపి అక్షర-పురుషోత్తమ మహారాజ్‌గా ఆరాధిస్తారు.<ref name=":0">{{Cite web |title=BAPS Shri Swaminarayan Mandir - Edison - Mandir info |url=https://www.baps.org/Global-Network/North-America/Edison/Mandir-info.aspx |access-date=2022-03-13 |website=BAPS |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Inauguration of BAPS Shri Swaminarayan Mandir |url=https://www.baps.org/News/2019/edison-mm19-17009.aspx |access-date=2022-03-13 |website=BAPS |language=en-US}}</ref> అదేవిధంగా ఈ మందిరంలో ఘనశ్యామ్ మహారాజ్, నీలకంఠ వర్ణి, శ్రీ [[శ్రీ కృష్ణుడు|రాధా-కృష్ణుడు]], శ్రీ [[సీత]]-[[రాముడు]], శ్రీ [[శివుడు]]-[[పార్వతి]], [[హనుమంతుడు]], [[వినాయకుడు|గణేశుడు]], [[భగత్జీ మహారాజ్|భగత్ జీ మహారాజ్]], [[శాస్త్రిజీ మహారాజ్]], [[యోగీజీ మహారాజ్]], [[ప్రముఖ్ స్వామి మహారాజ్]], [[మహంత్ స్వామి మహారాజ్]] విగ్రహాలు కూడా ప్రతిష్ఠించబడ్డాయి.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == దైనందిన ఆచారాలు == ఈ మందిరంలో ప్రతిరోజూ దేవతలకు [[హారతి|ఆరతి]], తాళ్ నిర్వహించబడతాయి.<ref>{{Cite web |title=BAPS Shri Swaminarayan Mandir, Edison |url=https://www.baps.org/Global-Network/North-America/Edison.aspx |access-date=2022-03-13 |website=BAPS |language=en-US}}</ref> ఆరతి అనేది వెలిగించిన దీపాన్ని దేవతల విగ్రహాల ముందర తిప్పుతూ భక్తి, ప్రేమను వ్యక్తపరచే హిందూ ఆచారం.<ref>{{Cite web |title=arti {{!}} Hinduism and Jainism {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/arti |access-date=2022-03-13 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> తాళ్ అనేది భక్తిగీతాలు ఆలపిస్తూ దేవతలకు ఆహారాన్ని సమర్పించే ఆచారం.<ref>{{Cite journal |last=Williams |first=Raymond Brady |date=1998 |title=Training Religious Specialists for a Transnational Hinduism: A Swaminarayan Sadhu Training Center |url=https://www.jstor.org/stable/1466174 |journal=Journal of the American Academy of Religion |volume=66 |issue=4 |pages=841–862 |doi=10.1093/jaarel/66.4.841 |jstor=1466174 |issn=0002-7189|url-access=subscription }}</ref> == చరిత్ర == 1965లో "1965 వలస, జాతీయతా చట్టం" ద్వారా అమెరికా వలస కోటాలను సడలించడంతో, [[దక్షిణ ఆసియా]] నుండి [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికాకు]] వలస వెళ్లే వారి సంఖ్య పెరిగింది.<ref name=":5" /><ref name=":6">{{Cite book |last1=Coward |first1=Harold |url=https://books.google.com/books?id=mXrdXMaaYCkC |title=The South Asian Religious Diaspora in Britain, Canada, and the United States |last2=Hinnells |first2=John R. |last3=Williams |first3=Raymond Brady |date=2012-02-01 |publisher=SUNY Press |isbn=978-0-7914-9302-1 |pages=214–216 |language=en}}</ref> 1994 నాటికి అమెరికాలో సుమారు 10 లక్షల మంది [[హిందువులు]] నివసిస్తున్నారు.<ref name=":5" /> దక్షిణ ఆసియా ప్రజలు అమెరికా అంతటా వివిధ ప్రాంతాలకు వలస వెళ్లినప్పటికీ, [[న్యూ]] జెర్సీ రాష్ట్రం భారతీయుల నివాసానికి అత్యధికంగా కేంద్రీకృతమైన ప్రాంతాలలో ఒకటిగా మారింది.<ref name=":6" /> ప్రతి సంవత్సరం వేలాది మంది దక్షిణ ఆసియా వలసదారులు అమెరికాకు రావడంతో, వారిలో చాలామంది హిందువులు కావడంతో, మందిరాల నిర్మాణం వారికి తమ మతపరమైన అవసరాలను తీర్చుకునేందుకు అవసరమైన ఆధ్యాత్మిక స్థలాలను అందించింది.<ref name=":6" /> 1974 నుండి, BAPS యొక్క ఆధ్యాత్మిక నాయకుడైన [[ప్రముఖ్ స్వామి మహారాజ్]], సన్యాసి శిష్యుల బృందంతో కలిసి [[న్యూ జెర్సీ]]లో భక్తుల గృహాలను సందర్శిస్తూ, ఎడిసన్, రోసెల్, లిండెన్, పిస్కటావే, ప్లెయిన్‌ఫీల్డ్ వంటి పట్టణాలలో ఆధ్యాత్మిక సభలు నిర్వహించడం ప్రారంభించారు.<ref name=":2" /> === మందిర నిర్మాణం === [[File:Cultural_Festival_of_India.jpg|thumb|భారతీయ సాంస్కృతిక మహోత్సవం]] 1990 జూలై 9న, ప్రముఖ్ స్వామి మహారాజ్, సన్యాసి శిష్యులు, భక్తులు కలిసి 44,000 చదరపు అడుగుల విస్తీర్ణం గల ప్లాస్టిక్ మోల్డింగ్ గిడ్డంగిని పరిశీలించారు. ఆ స్థలంలో ఒక హిందూ మందిరాన్ని నిర్మించాలనే దృష్టితో దానిని కొనుగోలు చేయాలని నిర్ణయించారు.<ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite news |last=Reilly |first=Mathew |date=13 Aug 1996 |title=Temple a blessing for Hindus Religious, cultural needs will be met in Edison building |pages=35 |work=Star-Ledger}}</ref> 1991లో, [[బోచసన్వాసి అక్షర పురుషోత్తం స్వామినారాయణ సంస్థ|BAPS]] ఆ గిడ్డంగిని, దాని చుట్టుపక్కల భూమిని కొనుగోలు చేసింది. ఆ సమయంలో ఇది అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో ఉన్న 11 ఇతర BAPS ఆలయాలలో అతిపెద్దదిగా నిలిచింది.<ref name=":3" /> గిడ్డంగిని కొనుగోలు చేసిన తొలి ఏడాదిలోనే, లోపల ఒక చిన్న గర్భగృహాన్ని నిర్మించారు. మిగిలిన సముదాయం భారతీయ సాంస్కృతిక మహోత్సవానికి వేదికగా, నిల్వ కేంద్రంగా ఉపయోగించబడింది.<ref>{{Cite web |title=Shri Swaminarayan Mandir (BAPS) |url=https://hwpi.harvard.edu/pluralismarchive/shri-swaminarayan-mandir-baps-4 |access-date=2022-03-15 |website=hwpi.harvard.edu |language=en |archive-date=2022-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422090951/https://hwpi.harvard.edu/pluralismarchive/shri-swaminarayan-mandir-baps-4 |url-status=dead }}</ref> భారతీయ సాంస్కృతిక మహోత్సవం అనేది BAPS నిర్వహించిన 30 రోజుల కార్యక్రమం. ఇది 1991 జూలై 12 నుండి ఆగస్టు 11 వరకు జరిగింది.<ref name=":4">{{Cite book |last=Shukla |first=Sandhya |title=India Abroad: Diasporic Cultures of Postwar America and England |url=https://archive.org/details/indiaabroaddiasp0000shuk |publisher=Princeton University Press |year=2003 |isbn=0-691-09267-2 |location=Princeton, New Jersey |pages=[https://archive.org/details/indiaabroaddiasp0000shuk/page/25 25]–29}}</ref> ఆహారం, సంగీతం, సంప్రదాయ నృత్యాలు, ప్రదర్శనలు, విద్యా శిబిరాల ద్వారా అమెరికాలో నివసిస్తున్న ప్రజలకు భారతీయ సంస్కృతిని పరిచయం చేయడం ఈ కార్యక్రమం లక్ష్యం.<ref name=":4" /> మందిర పునర్నిర్మాణానికి ఒక సంవత్సరం పాటు ప్రణాళికలు సిద్ధం చేసిన అనంతరం, రూపకల్పనలు పూర్తయ్యాయి.<ref name=":5">{{Cite journal |last1=Johnson |first1=Jay |last2=Costa |first2=Frank |date=1998-03-01 |title=Hindu Temple Development in the United States: Planning and Zoning Issues |url=https://doi.org/10.1080/08873639809478323 |journal=Journal of Cultural Geography |volume=17 |issue=2 |pages=115–123 |doi=10.1080/08873639809478323 |issn=0887-3631}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ojito |first=Mirta |date=1996-08-12 |title=A House of Worship, A Sign of Permanence |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1996/08/12/nyregion/a-house-of-worship-a-sign-of-permanence.html |access-date=2022-03-15}}</ref> ఆ తరువాత గిడ్డంగిని ప్రార్థనా మందిరంగా మార్చారు.<ref name=":5" /><ref name=":3" /> బయట వైపు గోడలపై అమర్చిన చెక్కిన గ్రానైట్ శిలలను స్పెయిన్, భారతదేశం నుండి దిగుమతి చేసుకొని, గ్లాస్-రీఫోర్స్డ్ కాంక్రీట్ పొరతో కప్పారు.<ref name=":5" /><ref name=":3" /> 1996 ఆగస్టు 11న, [[ప్రముఖ్ స్వామి మహారాజ్]] 6,000 మంది భక్తుల సమక్షంలో ప్రతిష్ఠా మహోత్సవాన్ని నిర్వహించారు.<ref name=":2">{{Cite book |title=Bhagya Jagya: Divine Memories of the Satpurush in Edison |publisher=BAPS Swaminarayan Sanstha |year=2019}}</ref> == పునర్నిర్మాణం == మందిరాన్ని సందర్శించే భక్తుల సంఖ్య పెరగడంతో, అదే స్థలంలో మరింత పెద్ద మందిరాన్ని నిర్మించాలనే నిర్ణయం తీసుకున్నారు.<ref name=":7">{{Cite web |title=Grand Inauguration of BAPS Shri Swaminarayan Mandir in Edison, NJ A Dream Come True for thousands |url=https://indialife.us/article.php?id=121439 |access-date=2022-03-19 |website=indialife.us |language=en-US}}</ref> పునర్నిర్మిత మందిరానికి సంబంధించిన ప్రతిష్ఠా, ప్రారంభోత్సవ వేడుకలు 2019 ఆగస్టులో తొమ్మిది రోజుల పాటు జరిగాయి.<ref name=":8">{{Cite web |title=BAPS Edison Mandir Inaugurates New Site With Help Of Volunteers |url=https://www.tapinto.net/towns/edison/sections/giving-back/articles/baps-edison-mandir-inaugurates-new-site-with-help-of-volunteers |access-date=2022-03-19 |website=TAPintoEdison}}</ref> ఆగస్టు 10, 11 తేదీల్లో విశ్వశాంతి మహాయజ్ఞంతో వేడుకలు ప్రారంభమయ్యాయి (ప్రపంచ శాంతి కోసం నిర్వహించే యజ్ఞం).<ref name=":7" /><ref name=":9" /> ఆగస్టు 17న, [[ఎడిసన్, న్యూజెర్సీ|ఎడిసన్]] నగరంలో నగర్ యాత్ర నిర్వహించబడింది. ఇందులో దేవతల విగ్రహాలను అలంకరించిన రథాలపై ఊరేగించారు.<ref name=":1" /><ref name=":7" /> ఆగస్టు 17, 18 తేదీల్లో డాక్టర్ స్వామి, ఈశ్వర్చరందాస్ స్వామి చేత ప్రతిష్ఠా కర్మలు నిర్వహించబడ్డాయి.<ref name=":7" /><ref name=":9" /> కొత్త మందిరం మూడు అంతస్తుల సముదాయంగా నిర్మించబడింది. దీని మొత్తం విస్తీర్ణం సుమారు 150,000 చదరపు అడుగులు.<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":9">{{Cite web |title=BAPS opens new Swaminarayan temple in Edison, N.J. |url=https://www.indiaabroad.com/indian-americans/baps-opens-new-swaminarayan-temple-in-edison-n-j/article_30bdd47c-c524-11e9-a9e7-2f13ac4168fb.html |access-date=2022-03-19 |website=IndiaAbroad.com |language=en |archive-date=2022-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422090952/https://www.indiaabroad.com/indian-americans/baps-opens-new-swaminarayan-temple-in-edison-n-j/article_30bdd47c-c524-11e9-a9e7-2f13ac4168fb.html |url-status=dead }}</ref> మందిరం లోపల వ్యాయామశాల, యువత తరగతి గదులు, వారపు ఆధ్యాత్మిక సభల కోసం సభా మందిరం ఉన్నాయి.<ref name=":8" /> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:న్యూజెర్సీలోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] [[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:విష్ణు దేవాలయాలు]] [[వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]] d99vc6pc6b11q62b7zanv23beoad3qp 14 475325 4956614 4739021 2026-09-12T07:23:07Z Rajasekhar1961 2596 [[WP:AES|←]]Redirected page to [[వర్గం:గుండె చికిత్స నిపుణులు]] 4956614 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[వర్గం:గుండె చికిత్స నిపుణులు]] 9mj85n3p5zmo1w5os1pkblgeq6jbdhk 0 475772 4956581 4755019 2026-09-12T06:46:16Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:14వ శతాబ్దపు భారతదేశ మసీదులు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:14వ శతాబ్దపు భారతీయ మసీదులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956581 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | building_name = డేవల్ మసీదు | infobox_width = | image = Indranarayana Swamy Temple built by the Rashtrakuta King this also called Hundred Pillars Temple at Bodan Nizamabad.jpg | caption = 2020లో తీసిన, పూర్వ దేవాలయం, మసీదు అవశేషాల భాగం | image_upright = 1.4 | alt = | map_type = India Telangana | map_size = 250 | map_relief = 1 | map_caption = [[తెలంగాణ]]లో ఉన్న పూర్వ దేవాలయం, మసీదు స్థానం | location = [[బోధన్]], [[నిజామాబాద్ జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] | country = [[భారతదేశం]] | coordinates = {{coord|18.6635|77.8854|region:IN-TE|format=dms|display=inline,title}} | religious_affiliation = {{ubl|[[బౌద్ధమతం]] / [[జైనమతం]] {{small|(సంభావ్యంగా పూర్వంలో)}}|[[హిందూమతం]] {{small|(పూర్వంలో)}}|[[ఇస్లాం]] {{small|(పూర్వంలో)}}}} | sect = | festivals = | consecration_year = | status = {{ubl|[[హిందూ దేవాలయం|దేవాలయం]]<br/>{{small|({{circa}} 12వ–14వ శతాబ్దం)}}|[[మసీదు]] <br/>{{small|(14వ శతాబ్దం–????)}}}} | functional_status = '''పరిత్యజించబడింది''';<br/>{{small|(భాగంగా శిథిలావస్థలో)}} | heritage_designation = | leadership = | website = | architect = | architecture_type = {{nowrap|[[హిందూ దేవాలయ శిల్పకళ]]}} | architecture_style = {{ubl|[[కాకతీయ శిల్పకళ|కాకతీయ]] {{small|(12వ శతాబ్దం)}}|{{nowrap|[[ఇండో-ఇస్లామిక్ శిల్పకళ|ఇండో-ఇస్లామిక్]] {{small|(14వ శతాబ్దం)}}}}}} | founded_by = | funded_by = | general_contractor = | facade_direction = | groundbreaking = | year_completed = {{circa|12వ శతాబ్దం}} [[క్రీ.శ.|క్రీ.శ.]]; [[కాకతీయ వంశం|కాకతీయ కాలం]] | construction_cost = | specifications = | capacity = | length = | width = | width_nave = | height_max = | dome_quantity = 12 | dome_height_outer = | dome_height_inner = | dome_dia_outer = | dome_dia_inner = | minaret_quantity = | minaret_height = | spire_quantity = | spire_height = | inscriptions = అనేకం | materials = రాయి | designated = | module = {{Infobox historic site | embed = yes | designation1 = | designation1_offname = | designation1_type = | designation1_criteria = | designation1_date = | delisted1_date = | designation1_partof = | designation1_number = | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = | designation1_free3name = | designation1_free3value = }} }} '''డేవల్ మసీదు''' అనేది భాగంగా శిథిలావస్థలో ఉన్న ఒక పూర్వ [[హిందూ దేవాలయం]], పూర్వ [[మసీదు]]. ఇది భారతదేశంలోని [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నిజామాబాద్ జిల్లా]]లోని [[బోధన్]] పట్టణంలో ఉంది. ఈ కట్టడం 14వ శతాబ్దంలో ఒక [[హిందూ దేవాలయం]] నుండి మసీదుగా మార్పు చేయబడింది. ఇది స్థానికంగా [[తెలుగు భాష|తెలుగులో]] ''వంద స్తంభాల గుడి'' (వంద స్తంభాల దేవాలయం)గా కూడా పిలవబడుతుంది.{{sfn|Eaton|2011|p=180}}<ref>{{Cite book |last=Brown |first=Percy |author-link=Percy Brown (art historian) |url=https://archive.org/details/IndianArchitecture/page/n119/mode/2up |title=Indian Architecture (Islamic Period) |date=1956 |publisher=D. B. Taraporevala Sons & Co. Private Ltd. |location=Bombay |pages=67 |orig-year=1942}}</ref> ఈ పూర్వ దేవాలయం, మసీదు రాష్ట్ర రక్షిత స్మారక చిహ్నంగా జాబితాలో ఉంది.{{sfn|Telangana Heritage Act|2017}}<ref>{{Cite book |url=https://legislation-legislature.telangana.gov.in/PreviewPage.tsl?filePath=basePath&fileName=Bills/PassedBills/English/Eng_passbill_HERITAGE_BILL_1_9__51_v_1.pdf |title=Telangana Heritage (Protection, Preservation, Conservation and Maintenance) Act, 2017 }}{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == చరిత్ర == ఈ దేవాలయం 12వ శతాబ్దం చివర లేదా 13వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, [[కాకతీయులు|కాకతీయ]] రాజ్య పాలన కాలంలో నిర్మించబడింది.{{sfn|Eaton|2011|p=180}} [[ఘులాం యజ్దానీ]] అభిప్రాయం ప్రకారం, ఈ కట్టడం మొదటగా ఒక [[బౌద్ధమతం|బౌద్ధ]] లేదా [[జైనమతం|జైన]] దేవాలయం అయి ఉండవచ్చని సూచిస్తాడు. ఇందుకు కారణంగా దేవాలయం పరిసరాలలో మూడు మతాలకు సంబంధించిన శిల్పచిత్రాలు లభించడాన్ని ఆయన పేర్కొంటాడు.{{sfn|Yazdani|1916|p=3}} 14వ శతాబ్దంలో ఈ ప్రాంతం [[ఢిల్లీ సుల్తానేట్]]కు చెందిన జనరల్ [[ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్|ఉలుగ్ ఖాన్]] చేత ఆక్రమించబడింది. తరువాత ఆయన [[సుల్తాన్]]గా అవతరించాడు. 1323లో ఉలుగ్ ఖాన్ [[బోధన్]]లో శిబిరం వేసాడు. సమకాలీన రచయిత [[అబ్దుల్ మాలిక్ ఇసామీ]] ప్రకారం, బోధన్ కోటను సుమారు రెండు నుండి మూడు నెలల పాటు ముట్టడించాడు. ఆ వివరాల ప్రకారం, బోధన్ ప్రధానుడు లొంగిపోయి, తన కుటుంబంతో సహా [[ఇస్లాం]] మతం స్వీకరించి, క్షమాభిక్ష పొందాడు.{{sfn|Eaton|2011|p=183}} ఈ మసీదు శైలి, డెక్కన్ ప్రాంతంలోని ఇతర తుగ్లక్ శిల్పకళతో సరిపోలదు. రిచర్డ్ ఎం. ఈటన్ అభిప్రాయం ప్రకారం, బోధన్ ప్రధానుడే ఈ దేవాలయాన్ని మసీదుగా మార్చి ఉండవచ్చని సూచించారు.{{sfn|Eaton|2011|pp=181–183}} == శిల్పకళ == [[File:Indranarayana Swamy Temple built by the Rashtrakuta King At Bodan Nizamabad.jpg|thumb|స్తంభాల మండపం; పైభాగంలో చిన్న ఇటుక గుమ్మటాలు ఉండి, ప్రార్థనా మందిరానికి వెళ్లే మంటపంగా ఉపయోగించబడింది.]] ఈ దేవాలయం నక్షత్రాకార ప్రణాళికతో నిర్మించబడింది. ఇందులో ''[[గర్భగృహం]]'' (పవిత్ర గది), ''[[అంతరాలం]]'' (మధ్య గది),, ''[[మండపం]]'' (స్తంభాల మందిరం) ఉన్నాయి. గర్భగృహం, అంతరాలం ప్రార్థనా మందిరంగా మార్చబడగా, స్తంభాల మండపం దాదాపు పూర్తిగా చెక్కుచెదరకుండా మిగిలి ఉంది, ప్రార్థనా మందిరానికి వెళ్లే మంటపంగా ఉపయోగించబడుతోంది. స్తంభాల మండపం పైకప్పుపై ఇటుకలతో చేసిన పన్నెండు చిన్న [[గుమ్మటం]]లు నిర్మించబడ్డాయి. తుగ్లక్ మసీదులలో ఇంత పెద్ద సంఖ్యలో గుమ్మటాలు ఉండటం అరుదు. ఇవి భవనానికి మరింత [[ఇండో-ఇస్లామిక్ శిల్పకళ|ఇండో-ఇస్లామిక్]] రూపాన్ని ఇవ్వడానికి చేర్చినవిగా భావించబడుతున్నాయి.<ref name=":0" />{{sfn|Yazdani|1916|p=3}} స్తంభాల మండపం తొమ్మిది [[బే (శిల్పకళ)|బేలు]]గా విభజించబడి ఉంది. దీని ఉత్తర, తూర్పు, దక్షిణ వైపుల మధ్యలో [[మండప ద్వారం|ప్రవేశ ద్వారాలు]] ఉన్నాయి. ఇది ఒక పీఠంపై నిలబడి ఉంది, ఉత్తర, దక్షిణ వైపుల నుండి మెట్ల ద్వారా చేరుకోవచ్చు; వాటికి [[బలస్టర్|బలస్ట్రేడ్]]లు ఉన్నాయి.<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Eaton |first1=Richard M. |author-link1=Richard M. Eaton |last2=Wagoner |first2=Phillip B. |date=2013-11-01 |title=Power, Memory, Architecture: Contested Sites on India's Deccan Plateau, 1300-1600 |url=https://academic.oup.com/book/27797 |journal=OUP Academic |language=en |pages=50–52 |doi=10.1093/acprof:o |doi-broken-date=July 1, 2025 }}</ref> ప్రార్థనా మందిరం నలభై ఐదు బేలు గా విభజించబడి ఉంది. మధ్య బే విశేషంగా చెక్కబడింది, దాని నాలుగు మూలల వద్ద [[నరసింహ]] శిల్పాలు ఉన్నాయి.{{sfn|Yazdani|1916|p=3}} పడమటి గోడను రాళ్లతో మూసివేశారు. ఆ గోడలో ఒక ''[[మిహ్రాబ్]]'' (ప్రార్థనా గూడు) చెక్కబడి ఉంది, దాని ఉత్తర వైపున ఒక ''[[మింబర్]]'' (ప్రవచన పీఠం) ఉంది.{{sfn|Eaton|2011|p=181}} ఈ భవనం చుట్టూ మెరుగైన రాళ్లతో నిర్మించిన గోడ ఉంది, నాలుగు దిక్కుల వైపు నాలుగు ప్రవేశ ద్వారాలు ఉన్నాయి.{{sfn|Yazdani|1916|p=3}} == ఇవి కూడా చూడండి == * [[భారతదేశంలో ఇస్లాం]] * [[భారతదేశంలో హిందూ మతం|భారతదేశంలో హిందూమతం]] * [[భారతదేశంలోని మస్జిద్ ‌ల జాబితా|భారతదేశంలోని మసీదుల జాబితా]] * [[భారతదేశంలోని హిందూ దేవాలయాల జాబితా]] == మూలాలు == {{reflist}} === గ్రంథసూచిక === * {{Cite book |last=Eaton |first=Richard M. |author-link=Richard M. Eaton |url=https://books.google.com/books?id=iWNHYID4WqAC&q=deval+masjid |title=Sultans of the South: Arts of India's Deccan Courts, 1323–1687 |year=2011 |publisher=Metropolitan Museum of Art |isbn=978-1-58839-438-5 |editor-last=Haidar |editor-first=Navina Najat |pages=180–183 |language=en |chapter=Muhammad bin Tughluq and Temples of the Deccan, 1321–26 |editor-last2=Sardar |editor-first2=Marika}} * {{Cite book |last=Yazdani |first=Ghulam |author-link=Ghulam Yazdani |url=https://archive.org/details/dli.ministry.09372/page/2/mode/2up |year=1916 |title=Annual report of the Archaeological Department of His Highness the Nizams Dominions, 1323–24 F. (1914–15 A.D.) |pages=3–4 |publisher=Baptist Mission Press}} == బాహ్య లింకులు == * {{Commons-inline}} [[Category:12వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:14వ శతాబ్దపు భారతీయ మసీదులు]] [[Category:భారతదేశంలోని పూర్వ హిందూ దేవాలయాలు]] [[Category:భారతదేశంలోని పూర్వ మసీదులు]] [[Category:నిజామాబాద్ జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[Category:ఇండో-ఇస్లామిక్ మసీదులు]] [[Category:కాకతీయ శిల్పకళ]] [[Category:గుమ్మటాలు ఉన్న మసీదు భవనాలు – భారతదేశం]] [[Category:భారతదేశంలోని మసీదు శిథిలాలు]] [[Category:హిందూ దేవాలయాల నుండి మార్పు చేసిన మసీదులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ మస్జిద్‌లు]] [[Category:తెలంగాణలోని రాష్ట్ర రక్షిత స్మారక చిహ్నాలు]] h9ayz5z3wphrzr7uewj6c3kwzdeu4ny 0 476493 4956609 4840322 2026-09-12T07:16:13Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:8వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:8వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956609 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site | name = పట్టడకల్ | native_name = పట్టడకళ్లు | native_name_lang = kn | image = Pattadakal 000.JPG | caption = పట్టడకల్ ఆలయ సముదాయం | map_type = India Karnataka#India | map_caption = [[కర్ణాటక]]లో స్థానం | map_size = 250 | map_relief = yes | map_dot_label = పట్టడకల్ | coordinates = {{coord|15|57|05|N|75|48|53|E|display=inline,title}} | location = [[బాగలకోట జిల్లా]], [[కర్ణాటక]], [[భారతదేశం]] | embedded = {{designation list | embed = yes | designation1 = ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం | designation1_date = 1987 <small>(11వ [[ప్రపంచ వారసత్వ కమిటీ]] సమావేశం)</small> | designation1_type = సాంస్కృతిక | designation1_criteria = iii, iv | designation1_number = [https://whc.unesco.org/en/list/239 239] | designation1_free1name = ప్రాంతం | designation1_free1value = [[ఆసియా-పసిఫిక్ ప్రాంతంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] }} }} '''పట్టడకల్ (పట్టడకళ్లు),''' '''రక్తపుర''' అని కూడా పిలువబడుతుంది. ఇది [[భారతదేశం]]లోని [[కర్ణాటక]] రాష్ట్ర ఉత్తర భాగంలో ఉన్న 7వ, 8వ శతాబ్దాలకు చెందిన [[హిందూ మతం|హిందూ]], [[జైన మతం|జైన]] ఆలయ సముదాయం. ఇది [[బాగల్‌కోట్ జిల్లా|బాగలకోట జిల్లాలోని]] [[మలప్రభ నది]] పడమర తీరంలో ఉంది. ఈ ప్రదేశం [[యునెస్కో]] గుర్తించిన ఒక [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం]].<ref name=Arch /><ref name=unescopatta>[https://whc.unesco.org/en/list/239 Group of Monuments at Pattadakal], UNESCO; See also [https://whc.unesco.org/en/list/239/documents/ Advisory Body Evaluation (ICOMOS), UNESCO]</ref> పట్టడకల్ [[బాదామి]] నుండి 23 కి.మీ దూరంలో, అలాగే [[ఐహోళె]] నుండి సుమారు 9.7 కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఈ రెండూ చారిత్రకంగా ప్రసిద్ధమైన [[బాదామి చాళుక్య వాస్తుశిల్పం|చాళుక్య స్మారక నిర్మాణకళ]] కేంద్రాలుగా గుర్తించబడుతాయి.<ref name="asipatta">[http://asi.nic.in/asi_monu_whs_pattadakkal_intro.asp World Heritage Sites – Pattadakal – More Detail], Archaeological Survey of India, Government of India (2012)</ref>{{Sfn|Michell|2017|pp=12-19, 110-114}} ఈ స్మారక ప్రదేశం భారత చట్టం ప్రకారం పరిరక్షిత స్థలంగా గుర్తించబడింది, దీని నిర్వహణ [[భారత పురావస్తు సర్వే విభాగం]] (ASI) ఆధ్వర్యంలో జరుగుతుంది.<ref>[http://asi.nic.in/asi_monu_whs_pattadakkal.asp World Heritage Sites – Pattadakal; Group of Monuments at Pattadakal (1987)], Karnataka; ASI, Government of India</ref> యునెస్కో పట్టడకల్‌ను "ఉత్తర, దక్షిణ భారతదేశ వాస్తు రూపాల యొక్క సమన్వయమైన మేళవింపు"గా వర్ణించింది. అలాగే ఇది "విభిన్న కళా శైలుల పరాకాష్ఠ"కు ఉదాహరణగా పేర్కొంది.<ref name="unescopatta" /> ఇక్కడి హిందూ ఆలయాలు ప్రధానంగా [[శివుడు]]కు అంకితమై ఉన్నాయి. అయితే వీటిలో [[వైష్ణవం]], [[శక్తిపీఠాలు|శాక్తం]] సంప్రదాయాలకు సంబంధించిన తాత్త్విక అంశాలు, పురాణ కథనాలు కూడా దర్శనమిస్తాయి. ఈ హిందూ ఆలయాల శిల్ప అలంకరణల్లో వేద, పురాణ భావనలు, అలాగే ''[[రామాయణం]]'', ''[[మహాభారతం]]'', ''[[భాగవత పురాణం]]'' కథలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. ఇతర హిందూ గ్రంథాలైన ''[[పంచతంత్రం]]'', ''[[కిరాతార్జునీయం|కిరాతార్జునీయము]]'' వంటి రచనల అంశాలు కూడా వీటిలో కనిపిస్తాయి.<ref name="unescopatta" />{{sfn|Michell|2017|pp=110-131}} ఇక్కడి జైన ఆలయం ఒక్క జినుడికి మాత్రమే అంకితమై ఉంది.{{Sfn|Michell|2017|p=136}} అత్యంత సుసంపన్నమైన శిల్పాలతో కూడిన, ఉత్తర–దక్షిణ శైలి సమ్మేళనంతో నిర్మితమైన ఆలయాలు పాపనాథ ఆలయం, విరూపాక్ష ఆలయాలలో కనిపిస్తాయి.{{sfn|Cathleen Cummings|2014|pp=1-7}}{{sfn|Lippe|1967}} విరూపాక్ష ఆలయం ప్రస్తుతం కూడా క్రియాశీల హిందూ పూజా కేంద్రముగా ఉంది.<ref name="asivirup">[http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ptdkl_monu_virupaksha.asp Virupaksha Temple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171101064730/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ptdkl_monu_virupaksha.asp |date=1 November 2017 }}, ASI India (2011)</ref> [[మలప్రభ నది]] [[కృష్ణా నది]] ఉపనది. ఇది పర్వత లోయలు, మైదానాల మధ్య ప్రవహిస్తుంది. దీనికి దక్షిణ భారత చరిత్రలో ముఖ్యమైన స్థానం ఉంది. ఈ నది పశ్చిమ ఘాట్ల ప్రాంతంలోని కణకుంబి, [[బెళగావి జిల్లా|బెలగావి జిల్లా]] నుండి ఉద్భవించి తూర్పుదిశగా ప్రవహిస్తుంది. పట్టడకల్ చేరుకునే ముందు 1 కి.మీ దూరంలో ఇది దక్షిణం నుండి ఉత్తరం వైపుగా ప్రవహించడం ప్రారంభిస్తుంది. హిందూ సంప్రదాయంలో ఉత్తరదిశగా ప్రవహించే నదిని [[ఉత్తరవాహినీ గంగా]] అని కూడా పిలుస్తారు. ==స్థానం== పట్టడకల్ స్మారక సముదాయం [[భారతదేశం]]లోని [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రంలో ఉంది. ఇది [[బెళగావి జిల్లా|బెలగావి]] నుండి సుమారు 165 కి.మీ ఆగ్నేయంగా, [[గోవా]] నుండి 265 కి.మీ ఈశాన్యంగా ఉంది. ఇది కర్ణాటక రాష్ట్ర రహదారి SH14 ద్వారా [[బాదామి]] నుండి {{convert|14|mi}} దూరంలో, అలాగే [[ఐహోళె]] నుండి సుమారు {{convert|6|mi}} దూరంలో ఉంది. ఈ ప్రదేశం ఇసుకరాయి పర్వతాలు, [[మలప్రభ నది]] లోయ మధ్యలో స్థితి చెంది ఉంది. పట్టడకల్–బాదామి–ఐహోళె ప్రాంతంలో, క్రీస్తుశకం 4వ శతాబ్దం నుండి 10వ శతాబ్దం మధ్యకాలానికి చెందిన 150కు పైగా హిందూ, జైన, బౌద్ధ స్మారకాలు, పురావస్తు అవశేషాలు లభించాయి. అంతేకాక, ప్రాగైతిహాసిక [[డోల్మెన్]]లు, గుహాచిత్రాలు కూడా ఇక్కడ పరిరక్షించబడ్డాయి.{{Sfn|Michell|2017|pp=12-41}}<ref>Gary Tarr (1970), [https://www.jstor.org/stable/4629258 Chronology and Development of the Chāḷukya Cave Temples], Ars Orientalis, The Smithsonian Institution and Department of the History of Art, University of Michigan, Vol. 8, pp. 155-184</ref> '''పట్టడకల్‌కు సమీప విమానాశ్రయాలు:''' * సంబ్రా [[బెలగావి విమానాశ్రయం]] (IATA కోడ్: IXG) – ఇది పట్టడకల్‌కు పడమర వైపున సుమారు 3 గంటల ప్రయాణ దూరంలో ఉంది. ఇక్కడి నుండి ప్రతిరోజూ [[ముంబై]], [[బెంగళూరు]], [[చెన్నై]] నగరాలకు విమాన సర్వీసులు నడుస్తాయి.<ref>[http://www.aai.aero/allAirports/belagavi_generalinfo.jsp Belgaum airport]{{dead link|date=November 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} AAI, Govt of India; [http://belgaum.nic.in/english/accessibility.html Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171001074640/http://belgaum.nic.in/english/accessibility.html# |date=1 October 2017 }}, Belgaum</ref><ref>[http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/new-terminal-building-at-belagavi-airport/article19777517.ece New terminal building at Belagavi airport], The Hindu (30 September 2017)</ref> * [[హుబ్బళ్ళి విమానాశ్రయం]] కూడా పట్టడకల్ నుండి సుమారు 3 గంటల ప్రయాణ దూరంలో ఉంది. ఇక్కడి నుండి [[బెంగళూరు]], [[ముంబై]], [[చెన్నై]], [[కొచ్చి]], [[దిల్లీ]] వంటి నగరాలకు మంచి విమాన సంబంధాలు ఉన్నాయి. రైలు మార్గం ద్వారా కూడా ఈ ప్రదేశాన్ని చేరుకోవచ్చు. భారత రైల్వే సేవలు [[బాదామి]] వద్ద ఆగుతాయి, ఇది హుబ్బళ్ళి–సోలాపూర్ రైలు మార్గంలో ఉంది.<ref name=asipatta /> [[File:Pattakadal.jpg|thumb|800px|center|{{center|పట్టడకల్‌లోని ప్రధాన స్మారక సముదాయం దృశ్యం}}]] ==చరిత్ర== పట్టడకల్ ("కిరీటధారణ శిల") ఒక పవిత్ర ప్రదేశంగా భావించబడింది. కారణం, ఇక్కడ [[మలప్రభ నది]] ఉత్తరం వైపుగా [[హిమాలయాలు]], [[కైలాస పర్వతం]] దిశగా మళ్లడం (''ఉత్తరవాహిని'') జరుగుతుంది. పేరు సూచించినట్లే, [[చాళుక్య వంశం]] కాలంలో ఇది రాజుల పట్టాభిషేక కార్యక్రమాల కోసం ఉపయోగించబడింది. ఉదాహరణకు, 7వ శతాబ్దంలో [[వటాపి వినయాదిత్యుడు|వినయాదిత్యుడు]] పట్టాభిషేకం ఇక్కడ జరిగినట్లు పేర్కొనబడింది.<ref name=asipatta />{{Sfn|Michell|2017|pp=12-19, 110-114}} ఈ ప్రదేశం ఇతర పేర్లతో కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. ''కిసువోలాల్'' అంటే "ఎర్ర మట్టివైపు లోయ", ''రక్తపుర'' అంటే "ఎర్ర నగరం", అలాగే ''పట్టడ-కిసువోలాల్'' అంటే "పట్టాభిషేకానికి సంబంధించిన ఎర్ర మట్టి లోయ" అని అర్థం.<ref name="asipatta" /><ref name="Bagal">{{Cite web|url=http://bagalkot.nic.in/pattadakal.htm|title=Pattadakal|access-date=21 June 2016|publisher=National Informatics Center|archive-url=https://web.archive.org/web/20040911050855/http://bagalkot.nic.in/pattadakal.htm#|archive-date=11 September 2004|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>{{sfn|George Michell|2002|pages=2–7}} భారత పురావస్తు సర్వే విభాగం ప్రకారం, ఈ ప్రదేశం శ్రీవిజయ గ్రంథాలలో కూడా ప్రస్తావించబడింది, టోలెమీ తన ''జియోగ్రఫీ''లో దీనిని "పెటిర్గల్" అని పేర్కొన్నాడు.<ref name="asipatta" /> చాళుక్యుల ప్రారంభ పాలకులు (5వ–6వ శతాబ్దం) [[వైష్ణవం|వైష్ణవ సంప్రదాయం]]కు చెందినవారని, తరువాత వారు [[శైవం|శైవ సంప్రదాయం]]లోకి మారారని భావిస్తారు. అందువల్ల పట్టడకల్ సముదాయంలోని, పరిసర ప్రాంతాల ఆలయాలు ప్రధానంగా [[శివుడు]]కు అంకితమై ఉన్నాయి. పట్టడకల్, సమీపంలోని [[ఐహోళె]], [[బాదామి]]తో కలిసి, వాస్తుశిల్ప ఆవిష్కరణలు, ప్రయోగాలకు సంబంధించిన ప్రధాన సాంస్కృతిక కేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందింది.<ref name="asipatta" /> 5వ శతాబ్దంలో [[గుప్త సామ్రాజ్యం]] పాలన రాజకీయ స్థిరత్వాన్ని తీసుకువచ్చింది. ఈ సమయంలో ఐహోళె విద్యా కేంద్రంగా ఎదిగింది. తరువాతి రెండు శతాబ్దాల్లో ఈ ప్రయోగాత్మక వాస్తుశిల్ప సంస్కృతి బాదామికి విస్తరించింది. 7వ శతాబ్దంలో పట్టడకల్ ఉత్తర, దక్షిణ భారత శైలి ఆలోచనలు మేళవించిన కేంద్రంగా మారింది.<ref name="asipatta" />{{Sfn|Michell|2017|pp=12-19, 110-124}} ఈ కాలంలోనే ఐహోళె–బాదామి–పట్టడకల్ ప్రాంతంలో అనేక ఆలయాలను చాళుక్యులు నిర్మించారు.<ref name="Arch">{{Cite web|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_pattadakkal.asp|title=World Heritage Sites – Pattadakal|access-date=21 June 2016|publisher=Archaeological Survey of India}}</ref><ref name="Sharath">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/travel/carved-for-eternity/article4584757.ece|title=Carved for eternity – Pattadakal |date=6 April 2013|access-date=24 May 2013|work= The Hindu}}</ref> [[చాళుక్య సామ్రాజ్యం]] పతనం తరువాత ఈ ప్రాంతాన్ని [[రాష్ట్రకూటులు|రాష్ట్రకూట వంశం]] పాలకులు అనుబంధం చేసుకున్నారు. వారు 10వ శతాబ్దం వరకు ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించారు. 11వ, 12వ శతాబ్దాల్లో ఈ ప్రాంతం [[పశ్చిమ చాళుక్య సామ్రాజ్యం|కళ్యాణి చాళుక్యులు]] (లేట్ చాళుక్యులు) ఆధీనంలోకి వచ్చింది.{{sfn|Michell|2017|pp=19-20}}<ref name="KulkeRothermund1998p106">{{cite book|author1=Hermann Kulke|author2=Dietmar Rothermund|title=A History of India|url=https://books.google.com/books?id=V0GEtXp-GsUC |year=1998|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-15482-6|pages=106–113}}</ref> ఈ ప్రాంతం రాజధానిగా లేకపోయినా, 9వ నుండి 12వ శతాబ్దాల మధ్య కొత్త హిందూ, జైన, బౌద్ధ ఆలయాలు, మఠాలు నిర్మాణం కొనసాగింది. చరిత్రకారుడు జార్జ్ మిచెల్ దీన్ని జనసంఖ్య, పెరుగుతున్న సంపదకు కారణంగా సూచిస్తాడు.{{sfn|Michell|2017|pp=19-20}} 14వ శతాబ్దంలో పట్టడకల్, మలప్రభ లోయతో పాటు డెక్కన్ ప్రాంతంలోని అనేక భాగాలు [[దిల్లీ సుల్తానతు]] సేనల దాడులకు గురయ్యాయి. ఈ దాడుల్లో తీవ్ర విధ్వంసం చోటుచేసుకుంది.{{sfn|Michell|2017|pp=19-20}}<ref>{{cite book|author=George Childs Kohn|title=Dictionary of Wars|url=https://books.google.com/books?id=qTDfAQAAQBAJ |year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-95494-9|pages=146–147}}</ref> ఈ కాలం తరువాత [[విజయనగర సామ్రాజ్యం]] ఎదుగుదలతో ముగిసింది. స్మారకాల పరిరక్షణ కోసం కోటలు నిర్మించినట్లు [[బాదామి]] కోట శాసనాలు సూచిస్తున్నాయి. 1565లో విజయనగర సామ్రాజ్యం పతనం తరువాత, పట్టడకల్‌ను [[బీజాపూర్ సుల్తానతు]], [[ఆదిల్ షాహీ వంశం]] పాలించారు.{{sfn|Michell|2017|pp=19-20}} 17వ శతాబ్దాంతంలో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు పట్టడకల్‌పై నియంత్రణ పొందాడు. మొఘల్ సామ్రాజ్యం క్షీణించిన తరువాత పట్టడకల్ [[మరాఠా సామ్రాజ్యం]] ఆధీనంలోకి వచ్చింది. 18వ శతాబ్దాంతంలో హైదర్ అలీ, టిప్పు సుల్తాన్ దీన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నప్పటికీ, తరువాత బ్రిటిష్ వారు [[టిప్పు సుల్తాన్]]ను ఓడించి ఈ ప్రాంతాన్ని అనుబంధం చేసుకున్నారు.{{sfn|Michell|2017|pp=19-20}} పట్టడకల్ స్మారకాలు ఉత్తర, దక్షిణ భారత హిందూ కళా శైలుల మధ్య పరస్పర సంబంధం, సంభాషణ చరిత్రకు సాక్ష్యంగా నిలిచాయి.<ref name="Blurton1993p53" /> టి. రిచర్డ్ బ్లర్టన్ ప్రకారం, 11వ శతాబ్దం తరువాత ఉత్తర భారతదేశంలో ముస్లిం దండయాత్రల కారణంగా అనేక ఆలయ కళాఖండాలు నశించాయి. అందువల్ల పట్టడకల్‌లోని 7వ, 8వ శతాబ్దపు స్మారకాలు ప్రాచీన మత కళా ఉదాహరణలలో ముఖ్యమైనవిగా నిలిచాయి.<ref name="Blurton1993p53">{{cite book|author=T. Richard Blurton|title=Hindu Art|url=https://books.google.com/books?id=xJ-lzU_nj_MC |year=1993|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-39189-5|pages=53–55, 212–218}}</ref><ref name="Tadgell2015p91">{{cite book|author=Christopher Tadgell|title=The East: Buddhists, Hindus and the Sons of Heaven|url=https://books.google.com/books?id=DaTbCgAAQBAJ&pg=PA90|year=2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-75384-8|pages=90–95}}</ref> '''ప్రాగైతిహాసిక స్మారకాలు''' భారత జాతీయ అభివృద్ధి అధ్యయన సంస్థలో ప్రచురితమైన పురావస్తు పరిశోధకుడు ప్రొ. రవి కోరిసెట్టార్ తాజా అధ్యయనాల ప్రకారం, మలప్రభ లోయలో స్మారక నిర్మాణాలు నిర్మించిన మొదటివారు చాళుక్య శిల్పులు మాత్రమే కాదని తెలుస్తోంది. పట్టడకల్‌కు కొద్దీ కిలోమీటర్లు పడమరగా ఉన్న బచిన్నగుడ్డ ప్రాంతంలో, ఇనుపయుగానికి చెందిన (సుమారుక్రీ.పూ. 1200 – క్రీ.పూ. 500) ఒక ప్రాచీన డోల్మెన్ నిర్మాణం ఉంది. ఇది మెగాలిథ్ నిర్మాణ తరగతికి చెందుతుంది. ఇలాంటి స్మారకాలు దక్షిణ భారతదేశంలో ఇనుపయుగంలో విస్తృతంగా నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|date=2020-09-26|title=Megaliths of Pattadakal|url=https://www.deccanherald.com/spectrum/megaliths-of-pattadakal-893182.html|access-date=2021-08-30|website=Deccan Herald|language=en}}</ref><ref name="Munshi 1954">{{Cite book|last=Munshi|first=K. m|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.532401|title=History And Culture Of The Indian People Vol.3 (classical Age)|date=1954}}</ref> ==వివరణ== ===ప్రదేశ నిర్మాణం=== పట్టడకల్‌లో పది ప్రధాన ఆలయాలు ఉన్నాయి. వీటిలో తొమ్మిది హిందూ ఆలయాలు, ఒకటి జైన ఆలయం. అదనంగా అనేక చిన్న శ్రైన్లు, పీఠాలు (ప్లింత్‌లు) కూడా ఉన్నాయి. ఈ ప్రధాన ఆలయాలలో ఎనిమిది ఆలయాలు ఒక సమూహంగా దగ్గరగా ఉన్నాయి. తొమ్మిదవ ఆలయం ఈ సమూహానికి సుమారు అర్ధ కిలోమీటరు దక్షిణంగా ఉండగా, పదవ ఆలయమైన జైన ఆలయం ప్రధాన సమూహానికి సుమారు ఒక కిలోమీటరు పడమర వైపున ఉంది. హిందూ ఆలయాలు అన్నీ ఒక నడక మార్గం ద్వారా అనుసంధానించబడ్డాయి. కాగా, జైన ఆలయానికి రహదారి ద్వారా చేరుకునే సౌకర్యం ఉంది.<ref name="asipatta" /> ===శైలి=== పట్టడకల్ స్మారకాలు [[భారతదేశం]]<nowiki/>లోని రెండు ప్రధాన వాస్తుశిల్ప శైలుల సమ్మేళనాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. ఒకటి ఉత్తర భారతదేశానికి చెందిన శైలి (రేఖా-నాగర-ప్రసాద), మరోటి దక్షిణ భారతదేశానికి చెందిన శైలి (ద్రావిడ-విమాన శైలి). చాళుక్యులు నిర్మించిన నాలుగు ఆలయాలు [[ద్రావిడ నిర్మాణం|ద్రావిడ]] శైలిలో, మరో నాలుగు ఆలయాలు ఉత్తర భారతదేశపు [[నాగర శైలి నిర్మాణకళ|నాగర]] శైలిలో నిర్మించబడ్డాయి. పాపనాథ ఆలయం ఈ రెండు శైలుల సమ్మేళనంగా నిర్మించబడింది. ఇక్కడ ఉన్న తొమ్మిది హిందూ ఆలయాలు అన్నీ [[శివుడు]]కు అంకితమై ఉండి, ఇవి [[మలప్రభ నది]] తీరంలో ఉన్నాయి. వీటిలో పురాతనమైన ఆలయం సంగమేశ్వర ఆలయం. ఇది విజయాదిత్య సత్యాశ్రయ పాలనలో, క్రీ.శ. 697 నుండి 733 మధ్య నిర్మించబడింది. పట్టడకల్‌లోని ఆలయాలలో అతిపెద్దది '''విరూపాక్ష ఆలయం''', ఇది క్రీ.శ. 740 నుండి 745 మధ్య నిర్మించబడింది.<ref name="asipatta" /> ఈ సముదాయంలో చివరగా నిర్మించబడిన ఆలయం జైన ఆలయం. ఇది స్థానికంగా '''జైన నారాయణ ఆలయం'''గా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది [[రాష్ట్రకూటులు|రాష్ట్రకూటుల]] పాలకుడైన [[కృష్ణుడు II]] కాలంలో, 9వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడినట్లు భావిస్తారు.<ref name="Arch" /> ఈ ఆలయ శైలి కాంచీపురంలోని [[కైలాసనాథర్ దేవాలయం, కాంచీపురం|కైలాసనాథ ఆలయం]] నమూనాలో రూపుదిద్దుకుంది.<ref name="Arch" /><ref name="Badami">{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/239|title=Group of Monuments at Pattadakal|access-date=1 September 2016|publisher=UNESCO}}</ref> ఆలయ నిర్మాణాలు ప్రధానంగా స్థానికంగా విస్తారంగా లభించే ఇసుకరాయితో నిర్మించబడ్డాయి. కొన్ని శిల్పాలు మెరుగుపరిచిన నల్లటి గ్రానైట్ శిలపై చెక్కబడ్డాయి. === కడసిద్ధేశ్వర ఆలయం === [[File:7th century Ardhanarishvara (left half Shiva, right half Parvati) at the Kadasiddheswara Shaivism temple, Pattadakal monuments Karnataka.jpg|thumb|left|upright=0.9|కడసిద్ధేశ్వర ఆలయంలో అర్ధనారీశ్వర రూపం (ఎడమ భాగం శివుడు, కుడి భాగం పార్వతి).]] ఇది తులనాత్మకంగా చిన్న ఆలయం. భారత పురావస్తు సర్వే విభాగం ప్రకారం దీన్ని క్రీ.శ. 7వ శతాబ్దం మధ్యకాలానికి చెందినదిగా తేదీ నిర్ధారించారు.<ref name=asikadasi /> అయితే జార్జ్ మిచెల్ దీన్ని 8వ శతాబ్ద ఆరంభానికి చెందినదిగా పేర్కొంటాడు.{{sfn|Michell|2017|pp=110-111}} ఈ ఆలయం తూర్పు ముఖంగా నిర్మించబడింది, చదరపు ఆకారంలోని గర్భగృహం చుట్టూ నిర్మాణం సాగింది.<ref name="asikadasi" /> ఇందులో ఒక పీఠంపై [[లింగం]] ప్రతిష్ఠించబడి ఉంది. గర్భగృహ కేంద్రం చుట్టూ ఒక మండపం ఉంటుంది. తరువాతి శతాబ్దాల్లో ఈ ఆలయం బాగా శిథిలమైందని లేదా సహజ వాతావరణ ప్రభావాల వల్ల నష్టం చవిచూసిందని భావిస్తారు. ఆలయపు [[శిఖరం]] ఉత్తర భారత [[నాగర శైలి నిర్మాణకళ|నాగర శైలి]] (రేఖానాగర)లో ఉండి, దానికి తూర్పు వైపున ''సుకనాస'' ప్రక్షేపణం ఉంది. ''సుకనాస''పై పార్వతితో కూడిన [[నటరాజు]] శిల్పం ఉంది, అయితే ఇది ఇప్పుడు దెబ్బతిన్న స్థితిలో ఉంది.<ref name="asikadasi" /> కడసిద్ధేశ్వర గర్భగృహం బయటి గోడలపై ఉత్తర భాగంలో [[అర్ధనారీశ్వరుడు]] (అర్ధ శివుడు – అర్ధ పార్వతి), పడమర వైపున [[హరిహరుడు]] (అర్ధ శివుడు – అర్ధ విష్ణువు),, దక్షిణ భాగంలో [[లకులీశుడు]] శిల్పాలు ఉన్నాయి.<ref name="asikadasi" />{{sfn|Michell|2017|pp=110-111}} గర్భగృహ ప్రవేశద్వారంపై ఉన్న ద్వారతలంపై [[శివుడు]], [[పార్వతి]] శిల్పాలు ఉండగా, రెండు వైపులా [[బ్రహ్మ]], [[విష్ణువు]] ప్రతిమలు దర్శనమిస్తాయి. ప్రవేశ మెట్ల ఇరువైపులా నదీ దేవతలైన [[గంగా దేవి]], [[యమునా దేవి]] తమ పరివార సేవకులతో కలిసి చెక్కబడి ఉన్నాయి.<ref name="asikadasi">[http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ptdkl_monu_kadasidheswara.asp Kadasiddheswara Temple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171001074831/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ptdkl_monu_kadasidheswara.asp |date=1 October 2017 }}, ASI India (2011)</ref> === జంబులింగేశ్వర ఆలయం === [[File:Pattadakal 05 Jambulinga Temple.jpg|thumb|upright=0.8|జంబులింగేశ్వర ఆలయ శిఖరంపై ఉన్న నటరాజు ''సుకనాస''.]] ఇది మరో చిన్న ఆలయం. జంబులింగేశ్వర ఆలయం (జంబులింగ ఆలయం అని కూడా పిలుస్తారు) క్రీ.శ. 7వ శతాబ్దం మధ్యకాలం నుండి 8వ శతాబ్ద ఆరంభం మధ్యలో పూర్తి అయిందని భారత పురావస్తు సర్వే విభాగం, జార్జ్ మిచెల్ అంచనా వేస్తున్నారు.<ref name="asigalaga" />{{sfn|Michell|2017|pp=110-111}} ఈ ఆలయం చదరపు గర్భగృహం చుట్టూ నిర్మించబడింది.<ref name="asikadasi" /> గర్భగృహం బయటి గోడలపై సుందరంగా చెక్కబడిన దేవకోష్టాలు (అలంకరించిన చట్రాలతో కూడిన గూళ్లు) ఉన్నాయి. వీటిలో హంసలు, పౌరాణిక మకరాల రూపాలు అలంకరణగా కనిపిస్తాయి. ఈ కోష్టాలలో ఉత్తర భాగంలో [[విష్ణువు]], పడమర వైపున [[సూర్యుడు]] (సూర్య దేవుడు),, దక్షిణ భాగంలో [[లకులీశుడు]] ప్రతిమలు చెక్కబడి ఉన్నాయి.<ref name="asigalaga" /> ఈ ఆలయంలో శిఖరం ముందు భాగం నుండి మండపం పైకి ''సుకనాస'' ప్రక్షేపణాన్ని విస్తరించే ఆలోచనను కూడా ప్రయోగాత్మకంగా ఉపయోగించారు. ఆలయం తూర్పు ముఖంగా నిర్మించబడినందున ఇది సూర్యోదయాన్ని స్వాగతిస్తుంది. నందికి కూడా ఒక ఎత్తైన పీఠం ఏర్పాటు చేశారు. అయితే అది ప్రస్తుతం శిథిల స్థితిలో ఉంది. నంది విగ్రహంపై కూడా శిలా విఘాతం, తుడిచిపోవడం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి.<ref name="asigalaga" />{{sfn|Michell|2017|pp=110-111}} శిఖర ముఖభాగంలోని సుకనాసపై పార్వతి, నందితో కూడిన నాట్యశివుడైన [[నటరాజు]] శిల్పం మరింత మెరుగ్గా పరిరక్షించబడింది.{{sfn|Michell|2017|pp=110-111}} ఈ ఆలయ శైలి ఉత్తర భారత రేఖా-నాగర శైలికి చెందినది. శిఖర నిర్మాణం పైకి వెళ్ళే కొద్దీ చదరపు ఆకారాలు తగ్గుతూ వంకర ప్రొఫైల్‌^కు మారుతుంది. అయితే ఉత్తర శైలికి ప్రత్యేకమైన ''అమలకము'', ''[[కలశం]]'' భాగాలు దెబ్బతిని ప్రస్తుతం స్థానం కోల్పోయాయి. జంబులింగేశ్వర మండప ప్రవేశద్వారం మూడు శాఖలతో (శాఖా అలంకరణలు) సుందరంగా ముస్తాబు చేయబడింది. వాటి దిగువన పూర్ణకుంభ రూపాలు ఉన్నాయి. హంసల ఇతివృత్తంతో కూడిన ఫ్రీజ్ మార్గాన్ని కప్పి ఉండగా, ప్రస్తుతం హంసలు, కూటాలు, శాలాల చెక్కుదల మసకగా మాత్రమే మిగిలి ఉంది.<ref name="asigalaga">[http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ptdkl_monu_jambulingeswara.asp Jambulingeswara Temple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180323185353/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ptdkl_monu_jambulingeswara.asp |date=23 March 2018 }}, ASI India (2011)</ref> === గలగనాథ ఆలయం === {{multiple image | align = left | image1 = Galaganatha Temple, Pattadakal, Karnataka.jpg | width1 = 155 | alt1 = | caption1 = | image2 = 8th century Shiva relief at the Galaganatha temple, Pattadakal monuments Karnataka.jpg | width2 = 130 | alt2 = | caption2 = | footer = ఎడమ: గలగనాథ ఆలయ ''సభా మండపం'' నేల భాగం, కప్పబడిన ''ప్రదక్షిణ పథం''; కుడి: శివుని శిల్పం. }} గలగనాథ ఆలయం జంబులింగేశ్వర ఆలయానికి తూర్పు వైపున ఉంది. ముందున్న రెండు ఆలయాలతో పోలిస్తే, భారత పురావస్తు సర్వే విభాగం ప్రకారం ఈ ఆలయం క్రీ.శ. 8వ శతాబ్దం మధ్యకాలానికి చెందినదిగా అంచనా వేస్తారు.<ref name=asigalaga /> అయితే జార్జ్ మిచెల్ దీన్ని 7వ శతాబ్దాంతానికి చెందినదిగా భావిస్తాడు.{{sfn|Michell|2017|pp=111-112}} ఈ ఆలయం ఉత్తర భారత రేఖా-నాగర శైలిలో నిర్మించబడింది. ఇందులో ఒక [[లింగం]], గర్భగృహం లోపల అంతరాలం (వెస్టిబ్యూల్) ఉంది. ఆలయానికి బయట గర్భగృహాన్ని ఎదుర్కొంటూ ఒక కూర్చున్న నంది విగ్రహం ఉంది.<ref name="asigalaga" /> గర్భగృహంలో కప్పబడిన ప్రదక్షిణ మార్గం (''ప్రదక్షిణ పథం'') ఉంది. ఇది 7వ–8వ శతాబ్దాల నాటికే ఈ హిందూ సంప్రదాయం బలంగా స్థిరపడినట్లు సూచిస్తుంది. ఆలయంలో అనేక మండపాలు ఉన్నాయి. వాటిలో సామాజిక/సముదాయ కార్యక్రమాల కోసం ఉపయోగించిన ''సభా మండపం'', ''ముఖ మండపం'' ఉన్నాయి. అయితే ముఖ మండపం ప్రస్తుతం పునాది మాత్రమే మిగిలి ఉంది.<ref name="asigalaga" />{{sfn|Michell|2017|pp=111-112}} మండప ప్రవేశ ద్వారానికి ఇరువైపులా నదీ దేవతలైన [[గంగా దేవి]], [[యమునా దేవి]] శిల్పాలు ఉన్నాయి.{{sfn|Michell|2017|pp=111-112}} గలగనాథ ఆలయం ప్రస్తుతం ఎక్కువగా శిథిలావస్థలో ఉంది. అయితే దక్షిణ భాగంలో ఎనిమిది భుజాలతో ఉన్న శివుడు అంధక అనే రాక్షసుని సంహరిస్తున్న శిలాఫలకం ఉంది. శివుడు ఛాతిపై ''[[యజ్ఞోపవీతం]]'' (పవిత్ర జంధ్యం)గా కపాలాల హారాన్ని ధరించినట్లు ఈ శిల్పం చూపిస్తుంది.<ref name="asigalaga" />{{sfn|Michell|2017|pp=111-112}} జార్జ్ మిచెల్ ప్రకారం, గలగనాథ ఆలయం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] అలంపూర్ వద్ద ఉన్న స్వర్గ బ్రహ్మ ఆలయానికి దాదాపు అచ్చురూపమైన నకలుగా ఉండటం విశేషం. ఆ ఆలయం క్రీ.శ. 689 నాటిదిగా తేదీ నిర్ణయించబడింది. అలంపూర్, పట్టడకల్ రెండూ బాదామి చాళుక్య రాజ్యంలోని భాగాలైనందున, వాస్తుశిల్ప ఆలోచనల పరస్పర మార్పిడి జరిగి ఉండవచ్చని భావిస్తారు.{{sfn|Michell|2017|pp=111-112}} తూర్పు భాగపు పీఠంపై ఉన్న శిల్ప అలంకరణల్లో ''[[పంచతంత్రం]]'' కథలకు సంబంధించిన ఫ్రీజులు ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు అల్లరి కోతి కథ, రెండు తలల పక్షి కథ వంటి రూపాలు ఇక్కడ చెక్కబడ్డాయి.<ref name=asigalaga /> === చంద్రశేఖర ఆలయం === [[File:Pattadakal inside.jpg|thumb|upright=0.85|చంద్రశేఖర ఆలయం.]] చంద్రశేఖర ఆలయం ఒక చిన్న తూర్పు ముఖ ఆలయం. దీనికి గోపురం లేదా శిఖరం లేదు. ఇది గలగనాథ ఆలయానికి దక్షిణ వైపున ఉంది.{{sfn|Michell|2017|p=112}} జార్జ్ మిచెల్ ప్రకారం ఈ ఆలయం క్రీ.శ. 9వ శతాబ్దాంతం లేదా 10వ శతాబ్ద ఆరంభానికి చెందినదిగా తేదీ నిర్ధారించబడింది.{{sfn|Michell|2017|p=112}} అయితే భారత పురావస్తు సర్వే విభాగం (ASI) దీనిని క్రీ.శ. 8వ శతాబ్దం మధ్యకాలానికి చెందినదిగా పేర్కొంటుంది.<ref name="asichandra">[http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ptdkl_monu_chandrashekhara.asp Chandrashekhara Temple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180323185343/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ptdkl_monu_chandrashekhara.asp |date=23 March 2018 }}, ASI India (2011)</ref> ఈ ఆలయంలో ఒక గర్భగృహం ఉంది, అందులో ఒక శివలింగం ప్రతిష్ఠించబడింది. అలాగే ఒక మూసివున్న హాల్ కూడా ఉంది. లింగాన్ని ఎదుర్కొంటూ తూర్పు వైపున ఒక పీఠంపై నంది విగ్రహం కూర్చుని ఉంది.{{sfn|Michell|2017|p=112}} ఈ ఆలయ నిర్మాణం సుమారు 33.33 అడుగుల పొడవు, 17.33 అడుగుల వెడల్పు గల స్థలంలో ఏర్పాటుచేయబడింది. ఇది హిందూ శాస్త్ర గ్రంథాలలో పేర్కొన్న నిర్మాణ నియమాల ప్రకారం రూపొందించిన ఒక ''అధిష్ఠాన'' (పీఠం) పై నిర్మించబడింది.<ref name="asichandra" /> ఆలయ బయటి గోడలపై సుదీర్ఘమైన అర్థస్తంభాలు (పైలాస్టర్లు) చెక్కబడి ఉన్నాయి. అయితే అలంకరణలు తక్కువగా ఉన్నాయి.{{sfn|Michell|2017|p=112}} చంద్రశేఖర ఆలయ గర్భగృహానికి ఇరువైపులా గోడలలో దేవకోష్టాలు (గూళ్లు) ఉన్నాయి. ఈ ఆలయంలో ద్వారతలం (లింటెల్) లేదు. కానీ ప్రవేశ ద్వారానికి ఇరువైపులా ఒక్కొక్క ''[[ద్వారపాలకుడు]]'' (రక్షకుడు) శిల్పం ఉంది. ద్వార చట్రాలు ''శాఖలు'' అనే చెక్కుదల అలంకరణలతో రూపొందించబడ్డాయి.<ref name="asichandra" /> === సంగమేశ్వర ఆలయం === {{multiple image | align = left | image1 = Sangameshwara Temple Pattadakal 14.JPG | width1 = 166 | alt1 = | caption1 = | image2 = 7th - 8th century Sangameswara temple, Pattadakal monuments Karnataka 3.jpg | width2 = 150 | alt2 = | caption2 = | footer = ఎడమ: సంగమేశ్వర ఆలయ స్తంభాల ప్రవేశద్వారం; కుడి: కిటికీ శైలుల ప్రయోగాలు, గోడ శిల్ప అలంకరణలు కనిపించే భాగం. }} సంగమేశ్వర ఆలయం (విజయేశ్వర ఆలయం అని కూడా పిలుస్తారు) ఒక పెద్ద తూర్పు ముఖ ద్రావిడ శైలి ఆలయం. ఇది చంద్రశేఖర ఆలయానికి దక్షిణ వైపున ఉంది.{{sfn|Michell|2017|p=112}} ఈ ఆలయంలోని శాసనాలు, ఇతర ఆధారాల ప్రకారం ఇది క్రీ.శ. 720 నుండి 733 మధ్యకాలంలో నిర్మించబడినదిగా తేదీ నిర్ణయించబడింది. దీని పోషక రాజైన విజయాదిత్యుడు క్రీ.శ. 734లో మరణించడంతో ఆలయం పూర్తికాకుండానే మిగిలిపోయింది. అయితే తరువాతి శతాబ్దాలలో కొంతమేర పనులు మధ్య మధ్యలో కొనసాగినట్లు తెలుస్తోంది.{{sfn|Michell|2017|p=112-114}}<ref name="asisanga">[http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ptdkl_monu_sangameswara.asp Sangameshwara Temple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171001213546/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ptdkl_monu_sangameswara.asp |date=1 October 2017 }}, ASI India (2011)</ref> 543 నుండి 757 మధ్య బాదామి చాళుక్యుల పాలన సమయంలో, ఇతర ముఖ్యమైన సంగమేశ్వర ఆలయాలు కూడా నిర్మించబడ్డాయి. ఉదాహరణకు కుడవెల్లిలోని ఆలయం. ఆధునిక కాలంలో విస్తృత పునరుద్ధరణ తరువాత ఆ ఆలయాన్ని అలంపూర్‌కు తరలించారు.<ref>Carol Radcliffe Bolon (1985), [https://www.jstor.org/stable/4543046 The Durga Temple, Aihole, and the Saṅgameśvara Temple, KūḐavelli: A Sculptural Review], Ars Orientalis, The Smithsonian Institution and Department of the History of Art, University of Michigan, Vol. 15, pages 47-64</ref> ఈ ఆలయం, ఇతర ఆలయాలలోని శాసనాలలో భిన్న శతాబ్దాలకు చెందిన దాతల పేర్లు ఉన్నాయి. అందులో హిందూ రాణుల పేర్లు కూడా ఉండటం విశేషం. ఇది వారు ఆలయ వాస్తుశిల్పం, కళలకు క్రియాశీలంగా మద్దతిచ్చినట్లు సూచిస్తుంది.{{sfn|Michell|2017|p=113-115}}{{sfn|Heather Elgood|2000|pp=165-166}} [[File:7th - 8th century Vishna avatar Varaha relief at the Sangameswara Shaivism temple, Pattadakal Hindu monuments Karnataka.jpg|thumb|upright=0.80|సంగమేశ్వర ఆలయ గోడపై అసంపూర్తిగా మిగిలిన విష్ణువు వరాహ అవతార శిల్పం.]] పట్టడకల్‌లోని ఆలయాలలో ఇది అతిపెద్దది కాకపోయినా, పరిమాణంలో అత్యంత ప్రభావవంతంగా కనిపిస్తుంది.{{sfn|Michell|2017|p=112-114}} ఈ ఆలయం చదరపు ఆకృతిలో నిర్మించబడింది,{{sfn|Vinayak Bharne|Krupali Krusche|2014|pp=65-66}} తూర్పు ముఖంగా గర్భగృహం ఉంది. గర్భగృహాన్ని కప్పబడిన ప్రదక్షిణ మార్గం చుట్టుముట్టి ఉంది. ఇందులో మూడు చెక్కబడిన కిటికీల ద్వారా వెలుతురు ప్రవేశిస్తుంది. గర్భగృహంలో ఒక శివలింగం ప్రతిష్ఠించబడి ఉంది. గర్భగృహం ముందు ఒక అంతరాలం (వెస్టిబ్యూల్) ఉంది. దాని ఇరువైపులా చిన్న శ్రైన్లు ఉన్నాయి. వీటిలో ఒకప్పుడు గణేశుడు, దుర్గ విగ్రహాలు ఉండేవి, కాని అవి ప్రస్తుతం లభించలేదు.{{sfn|Michell|2017|p=112-114}} మండపం తూర్పు వైపున ఒక కూర్చున్న నంది విగ్రహం ఉంది. అంతరాలం తరువాత ఉన్న మండపంలో 16 భారీ స్తంభాలు నాలుగు సమూహాలుగా అమర్చబడి ఉన్నాయి. ఇవి ఆలయం నిర్మాణం పూర్తైన తరువాత జోడించబడి ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు.{{sfn|Michell|2017|p=112-114}}<ref name="asisanga" /> ఆలయంపై ఉన్న విమాన నిర్మాణం, ఆలయ బయటి గోడలు మంచి స్థితిలో పరిరక్షించబడ్డాయి.{{sfn|Michell|2017|p=112-114}} విమానం రెండు అంతస్తుల నిర్మాణంగా ఉండి, పైభాగంలో చదరపు ''కూట-శిఖరం'', ''[[కలశం]]''తో అలంకరించబడింది. ఆలయ గోడలపై అనేక దేవకోష్టాలు (గూళ్లు) ఉన్నాయి. వీటిలో [[విష్ణువు]], [[శివుడు]] ప్రతిమలతో కూడిన శిల్పాలు చెక్కబడి ఉన్నాయి. వాటిలో కొన్ని వివిధ స్థాయిలలో అసంపూర్తిగా మిగిలి ఉన్నాయి.<ref name="asisanga" /> ఈ ఆలయం పైకి లేచిన అలంకార భూమికపై నిర్మించబడింది. పీఠభాగంపై ఏనుగులు, యాళి, మకర వంటి పౌరాణిక జీవుల అలంకార ఫ్రీజులు ఉన్నాయి.{{sfn|Michell|2017|p=112-114}} ''కపోట'' (చాప) పైభాగంలో ''గణులు'' (ఆటపాటల బొద్దు దేవగణాలు) శిల్పాలు విస్తృతంగా చెక్కబడ్డాయి. వీటిని ఆలయ నిర్మాణ బరువును మోస్తున్నట్లుగా చూపించారు. పైభాగపు పరపెట్‌పై వివిధ శైలుల ''హార'' అలంకరణలు ఉన్నాయి. వీటిలో ''కర్ణకూటాలు'' (చదరపు రూపం), ''శాలాలు'' (దీర్ఘచతురస్ర రూపం) ఉన్నాయి. ఇవి దిగువ భాగపు రూపకల్పనతో సహజంగా మేళవించి, ''[[గవాక్షం|కూడులు]]''తో అలంకరించబడ్డాయి.<ref name="asisanga" />{{sfn|Michell|2017|p=112-114}} ఆలయ శిల్పాల్లో [[శైవం]], [[వైష్ణవం]], [[శక్తి ఆరాధన|శాక్తం]] సంప్రదాయాలకు సంబంధించిన ఇతివృత్తాలు దర్శనమిస్తాయి. శైవ ప్రతిమావళిలో నాట్యరూపమైన [[నటరాజు]], [[అర్ధనారీశ్వరుడు]] (అర్ధ శివుడు–అర్ధ పార్వతి), భృంగితో కూడిన శివుడు, అంధక రాక్షసుని సంహరించే శివుడు,, యోగి రూపంలోని [[లకులీశుడు]] ఉన్నాయి. వైష్ణవ శిల్పాలలో విష్ణువు అవతారాలు కనిపిస్తాయి. ఉదాహరణకు వరాహ అవతారంలో భూదేవిని పైకెత్తుతున్న విష్ణు రూపం ముఖ్యమైనది.{{sfn|Michell|2017|p=112-114}} 1969, 1971లో శిథిలమై ఉన్న మండపపు పునాదుల వద్ద నిర్వహించిన తవ్వకాలలో ఒక ముఖ్యమైన పురావస్తు కనుగొనడం జరిగింది. మండపం క్రింద ఇటుకలతో నిర్మించిన ఒక ఆలయ నిర్మాణం బయటపడింది. దీని ఆధారంగా సంగమేశ్వర ఆలయం ఒక ప్రాచీన ఆలయంపై నిర్మించబడినదై ఉండవచ్చని, ఆ ఆలయం క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దానికి చెందినదై ఉండవచ్చని ప్రతిపాదించారు.<ref>{{cite book|author=Norman Yoffee|title=Negotiating the Past in the Past: Identity, Memory, and Landscape in Archaeological Research|url=https://books.google.com/books?id=58WgTin1ORsC&pg=PA164|year=2007|publisher=University of Arizona Press|isbn=978-0-8165-2670-3|pages=164–167}}</ref> === కాశీ విశ్వనాథ ఆలయం === [[File:Kasivisvesvara Temple MS.jpg|thumb|right|upright|గర్భగృహాన్ని ఎదుర్కొంటూ నంది ఉన్న కాశీ విశ్వనాథ ఆలయం.]] కాశివిశ్వేశ్వర ఆలయం అని కూడా పిలువబడే కాశీ విశ్వనాథ ఆలయం పట్టడకల్‌లోని చిన్న ఆలయాలలో మరో ముఖ్యమైనది. ఈ ఆలయం క్రీ.శ. 7వ శతాబ్దాంతం, 8వ శతాబ్ద ఆరంభం లేదా 8వ శతాబ్ద మధ్యకాలానికి చెందినదిగా వివిధంగా తేదీ నిర్ణయించబడింది.{{sfn|Michell|2017|pp=130-131}}{{sfn| Vinayak Bharne| Krupali Krusche|2014|p=63}}<ref name=asikashi>[http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ptdkl_monu_kasivisweswara.asp Kasivisweswara Temple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180422064151/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ptdkl_monu_kasivisweswara.asp |date=22 April 2018 }}, ASI India (2011)</ref> ఇతర ఆలయాల మాదిరిగానే, ఈ ఆలయ ప్రధాన భాగం చదరపు గర్భగృహం. ఇందులో ఒక [[లింగం]] ప్రతిష్ఠించబడి ఉంది. గర్భగృహానికి తూర్పు వైపున నంది మండపానికి చెందిన అలంకార పీఠం ఉంది. ఇందులో కూర్చున్న నంది ప్రతిమ కనిపిస్తుంది. ఈ ఆలయంలో ''[[ప్రణాళి]]'' కూడా ఉంది. ఇది పూజా కార్యక్రమాల్లో ఉపయోగించిన నీటిని బయటికి తీసుకెళ్లే రాతి కాలువ. అలాగే గర్భగృహాన్ని మండపంతో అనుసంధానించే ''అంతరాలం'' (ప్రవేశ ముంగిలి) కూడా ఉంది. మండప ప్రవేశద్వారం ప్రస్తుతం శిథిల స్థితిలో ఉంది. మండప ప్రవేశ ద్వారంలో నదీ దేవతలైన [[గంగా దేవి]], [[యమునా దేవి]] శిల్పాలు ఇప్పటికీ దర్శనమిస్తాయి.<ref name="asikashi" />{{sfn|Michell|2017|pp=130-131}} ఆలయం పైకి లేచిన పీఠభూమిపై నిర్మించబడింది. ఇందులో ఐదు పొరల అలంకార మౌల్డింగులు ఉన్నాయి. పీఠంపై 8వ శతాబ్దానికి చెందిన గుర్రాలు, ఏనుగులు, సింహాలు, నెమళ్లు, పుష్ప లతా రూపాల చెక్కుదలతో అలంకరణ ఉంది. గోడలపై అర్థస్తంభ జంటలు ఉండి, అవి చైత్య శైలి కమానాలను మోస్తున్నాయి.<ref name="asikashi" />{{sfn|Michell|2017|pp=130-131}} ప్రవేశ ద్వారానికి ఇరువైపులా శైవ సంప్రదాయానికి చెందిన ''[[ద్వారపాలకుడు]]'' (రక్షకుడు) శిల్పం ఉంది.<ref name="asikashi" /> మండప ఉత్తర గోడపై [[అర్ధనారీశ్వరుడు]] (అర్ధ శివుడు – అర్ధ పార్వతి), [[లకులీశుడు]] శిల్పాలు ఉన్నాయి. అయితే ఇవి కాలక్రమేణా దెబ్బతిని ధ్వంసమయ్యాయి.{{sfn|Michell|2017|pp=130-131}} ''కపోట'' (చాప) భాగం అనేక అలంకార మోతీఫ్‌లతో, మాలలు మోసే ''గణులు'' (ఆటపాటల బొద్దు దేవగణాలు) శిల్పాలతో అలంకరించబడింది. బ్రాకెట్లపై ఎగిరే జంటలు, ''కీర్తిముఖాలు'' చెక్కబడ్డాయి.<ref name="asikashi" />{{sfn|Michell|2017|pp=130-131}} ఆలయ పై నిర్మాణం ఉత్తర భారత రేఖా-నాగర శైలిలో బాగా అభివృద్ధి చెందినదిగా కనిపిస్తుంది. ఇది మధ్యంలో చదరపు ఆకారాలు పైకి ఎదుగుతూ ఐదు దశల ప్రొజెక్షన్‌గా ఉంటుంది. ఇందులో సంక్లిష్టమైన ''[[గవాక్షం]]'' రూపాలు పరస్పర అనుసంధానంగా చెక్కబడ్డాయి.{{sfn|Michell|2017|pp=130-131}} అయితే ''అమలకం'', ''కలశం'' భాగాలు ప్రస్తుతం లేవు.<ref name="asikashi" /> ఆలయం ముందుభాగంలోని శిఖరంపై ఉన్న ''సుకనాస''లో చైత్య కమానంలో నాట్యరూపంలో ఉన్న ఉమా-మహేశ్వరుడు (పార్వతి–శివుడు) శిల్పం ఉంది.<ref name="asikashi" />{{sfn|Michell|2017|pp=130-131}} ఆలయం లోపల ఉన్న స్తంభాలు, అర్థస్తంభాలు, ''[[భాగవత పురాణం]]'' (వైష్ణవ ఇతివృత్తాలు), ''శివ పురాణం'' (శైవ ఇతివృత్తాలు), ''[[రామాయణం]]'' కథలను చూపించే ఫ్రీజులతో సుందరంగా చెక్కబడ్డాయి. ఒక శిల్పంలో రాక్షసుడు [[రావణుడు]] [[కైలాస పర్వతం]]ను పైకెత్తుతున్న దృశ్యం ఉంది. మరికొన్ని శిల్పాల్లో [[కృష్ణుడు]] చేసిన ఆటపాటలు చూపబడ్డాయి. మరో శిల్పం కళ్యాణసుందరమూర్తి (శివ–పార్వతి వివాహం) కథను వివరిస్తుంది.<ref name="asikashi" />{{sfn|Michell|2017|pp=130-131}} ప్రత్యేకంగా ఒక శిల్పంలో శివుడు సిలిండర్ ఆకార లింగం నుండి ఉద్భవిస్తున్నట్లు చూపించారు.{{sfn|Michell|2017|pp=130-131}} మండపపు పైకప్పులో శివుడు, నంది,, కార్తికేయుడిని పట్టుకున్న పార్వతి శిల్పాలు ఉన్నాయి. ఈ చిత్రాన్ని చుట్టుముట్టేలా ''అష్టదిక్పాలకులు'' (ఎనిమిది దిశా రక్షక దేవతలు) చెక్కబడ్డారు.<ref name="asikashi" />{{sfn|Michell|2017|pp=130-131}} === త్రైలోకేశ్వర ఆలయం === త్రైలోకేశ్వర ఆలయం క్రీ.శ. 8వ శతాబ్దం మధ్యకాలానికి చెందిన ఒక శివాలయం. దీనిని రాణి త్రైలోక్యమహాదేవి ప్రాయోజితం చేసింది.<ref name=asimalli>[http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ptdkl_monu_mallikarjuna.asp Mallikarjuna Temple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170223081656/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ptdkl_monu_mallikarjuna.asp |date=23 February 2017 }}, ASI India (2011)</ref> ఈ ఆలయం కాశీ విశ్వనాథ ఆలయానికి దక్షిణంగా, సంగమేశ్వర ఆలయానికి నైరుతి దిశలో, విరూపాక్ష ఆలయానికి సమీపంలో ఉంది.{{sfn|Michael W. Meister|Madhusudan A. Dhaky|1996|p=24}} విరూపాక్ష ఆలయంతో సమకాలీనంగా, సదృశ నిర్మాణ శైలిలోనే ఇది నిర్మించబడింది. అయితే పరిమాణంలో కొంత చిన్నదిగా ఉండి, కొన్ని ముఖ్యమైన తేడాలున్నాయి.{{sfn|Michell|2017|pp=128-130}} {{multiple image | align = left | image1 = Pattadakal view.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = 8th century reliefs at Mallikarjuna temple, Pattadakal Hindu monuments Karnataka 4.jpg | width2 = 101 | alt2 = | caption2 = | footer = ఎడమ: మల్లికార్జున ఆలయ ప్రవేశద్వారం; కుడి: గోడపై శిల్ప చెక్కుదల. }} ఈ ఆలయం పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందిన దక్షిణ భారత విమాన శైలి వాస్తుశిల్పాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. గర్భగృహంలో ఒక శివలింగం ప్రతిష్ఠించబడి ఉంది. గర్భగృహం చుట్టూ ప్రదక్షిణ మార్గం (''ప్రదక్షిణ పథం'') ఉంది. గర్భగృహం ముందుభాగంలో ఒక అంతరాలం ఉంది. దాని ఇరువైపులా చిన్న విగ్రహాలు ఉన్నాయి. ఒకదానిలో మహిషాసురమర్దిని రూపంలో దుర్గాదేవి మహిష రాక్షసుని సంహరిస్తున్న శిల్పం ఉండేది, మరొకదానిలో గణేశుడు ఉండేవాడు. అయితే ప్రస్తుతం అవి ఖాళీగా ఉన్నాయి. ఆలయంలో ఒక నంది మండపం కూడా ఉంది, అందులో నంది విగ్రహం గర్భగృహాన్ని ఎదుర్కొంటూ ఉంది.<ref name="asimalli" /> గర్భగృహంలోకి ప్రవేశం స్తంభాలతో కూడిన ''సభా మండపం'' (సముదాయ హాలు) ద్వారా జరుగుతుంది. ఆలయ సముదాయంలో ప్రాంగణ గోడలు (''ప్రాకారం''), ప్రవేశద్వారం (''ప్రతోళి'') కూడా ఉన్నాయి.<ref name="asimalli" /> [[File:8th century reliefs at Mallikarjuna temple, Pattadakal Hindu monuments Karnataka 8.jpg|thumb|upright=0.7|మల్లికార్జున ఆలయంలో ప్రేమికుల శిల్పం.]] మల్లికార్జున ఆలయం విరూపాక్ష ఆలయానికి సదృశమైనప్పటికీ, కొన్ని కొత్త వాస్తుశిల్ప ఆలోచనలను ప్రయోగించి దీన్ని ప్రత్యేకంగా తీర్చిదిద్దారు.{{sfn|Michell|2017|pp=128-129}} ఉదాహరణకు, మల్లికార్జున ఆలయంలో నాట్యరూప శివుడైన [[నటరాజు]] శిల్పం ''సుకనాస''లోని అల్ప లోతు కమానంలో స్థాపించబడింది. అలాగే, ఈ ఆలయ శిఖర నిర్మాణపు పై అంతస్తులో ''హార'' (అలంకార తంతువులు) అంశాలు లేవు. విరూపాక్ష ఆలయంలో చదరపు పైకప్పు ఉండగా, ఈ ఆలయంలో పైకప్పు అర్థగోళాకారంగా ఉంటుంది.<ref name="asimalli" />{{sfn|Michell|2017|pp=128-129}} ఈ ఆలయమంతటా కథన శిల్పకళ విస్తృతంగా కనిపిస్తుంది. [[పురాణాలు|పురాణ]] కథలు, హిందూ ఇతిహాసాల ఇతివృత్తాలు సభా మండపంలోని స్తంభాలపై చెక్కబడ్డాయి. ఈ కథలు [[శైవం]], [[వైష్ణవం]], [[శక్తి ఆరాధన|శాక్తం]] వంటి హిందూ సంప్రదాయాలన్నింటినీ ప్రాతినిధ్యం వహిస్తాయి.{{sfn|Michell|2017|pp=128-130}} ''[[భాగవత పురాణం]]''లో కనిపించే కృష్ణుడి రాసలీల కథలు ఫ్రీజులపై చెక్కబడ్డాయి. అలాగే ''[[పంచతంత్రం]]'' కథల ఆధారంగా రూపొందిన శిల్పాలు కూడా ఉన్నాయి.{{sfn|Michell|2017|pp=128-130}}<ref name="blackburn494">{{cite journal | last=Blackburn | first=Stuart | title=The Brahmin and the Mongoose: The Narrative Context of a Well-Travelled Tale | journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies | publisher=Cambridge University Press | volume=59 | issue=3 | year=1996 | doi=10.1017/s0041977x00030615 | pages=494–506| s2cid=162672939 }}</ref> ఇతర హిందూ ఆలయాల మాదిరిగానే, మల్లికార్జున ఆలయ ఫ్రీజులు కూడా ప్రేమికుల దృశ్యాలు (మిథున శిల్పాలు) చూపిస్తాయి. మరోచోట, ఏనుగు తో మ్రానాన్ని మోసుకెళ్తున్న కార్మికుడు వంటి జీవన దృశ్యాలు, అలాగే వివిధ భావప్రకటనలతో ఉన్న మహిళా శిల్పాలు చెక్కబడ్డాయి.<ref name="asimalli" />{{sfn|Michell|2017|pp=128-130}} ఈ మహిళలలో ఒకరు 8వ శతాబ్దానికి చెందిన సంగీత వాయిద్యాన్ని మోసుకెళ్తున్నట్లు ఒక శిల్పం చూపిస్తుంది.{{sfn|Michell|2017|pp=128-129}} === విరూపాక్ష ఆలయం === {{multiple image | align = right | image1 = Pattadakal, Virupaksa Temple (9842959473).jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = 8th century Nandi facing the Shiva linga in sacrum sanctum at Virupaksha temple, Pattadakal Hindu monuments Karnataka 1.jpg | width2 = 160 | alt2 = | caption2 = | footer = ఎడమ: నైరుతి మూల నుండి కనిపించే విరూపాక్ష ఆలయం; కుడి: నంది శ్రైన్ (క్రియాశీల ఆలయం). }} విరూపాక్ష ఆలయం మల్లికార్జున ఆలయానికి తక్షణమే దక్షిణంగా ఉంది. ఇది పట్టడకల్‌లోని స్మారకాలలో అతిపెద్దదిగా, అత్యంత సున్నితంగా తీర్చిదిద్దబడిన ఆలయంగా భావించబడుతుంది.{{sfn|Michell|2017|pp=115-125}} శాసనాలలో ఈ ఆలయాన్ని, దీన్ని ప్రాయోజితం చేసిన రాణి లోకమహాదేవి పేరున, "శ్రీ లోకేశ్వర మహాశిల ప్రసాద"గా పేర్కొన్నారు. దీని నిర్మాణ కాలం సుమారు క్రీ.శ. 740గా తేదీ నిర్ణయించబడింది.<ref name="asivirup" /> పల్లవులపై (క్రీ.శ. 4వ–9వ శతాబ్దాలు) రాజు విక్రమాదిత్యుడు II సాధించిన విజయవంతమైన సైనిక ప్రచారాల తరువాత ఈ ఆలయం నిర్మించబడింది. శాసనాలలో రాణి ఆలయ "సంగీతకారులకు" దానాలు ఇచ్చినట్లు పేర్కొనబడింది. అలాగే ప్రధాన శిల్పి "గుండ అనివరితాచార్య" అనే వాస్తుశిల్పిని గుర్తిస్తూ, రాజు విక్రమాదిత్యుడు II అతనికి ''పెరిజెరెప్పు పట్ట'' అనే గౌరవ బిరుదును ఇచ్చినట్లు కూడా శాసనం తెలియజేస్తుంది.<ref name="Munshi 1954" /><ref>{{Cite web|title=The Temples of Pattadakal|url=https://www.worldhistory.org/article/899/the-temples-of-pattadakal/|access-date=2021-08-27|website=World History Encyclopedia|language=en}}</ref>{{sfn|Michell|2017|pp=115-125}}{{sfn|George Michell|2002|pp=5, 36-44}} ఈ ఆలయం బాగా అభివృద్ధి చెందిన ద్రావిడ వాస్తుశిల్ప శైలికి ఉత్తమ ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది. నిర్మాణ నాణ్యత, విస్తృతి మాత్రమే కాకుండా, శిల్పపట్టాల క్రింద శిల్పుల పేర్లు చెక్కబడి ఉండటం కూడా దీనిలో విశేషం.<ref name="asivirup" />{{sfn|Michell|2017|pp=115-116}}<ref>{{cite journal | last=Kadambi | first=Hemanth | title=Cathleen Cummings, Decoding a Hindu Temple: Royalty and Religion in the Iconographic Program of the Virupaksha Temple, Pattadakal | journal=South Asian Studies | publisher=Taylor & Francis | volume=31 | issue=2 | year=2015 | doi=10.1080/02666030.2015.1094214 | pages=266–268| s2cid=194181431 }}</ref> పట్టడకల్‌లోని ఇతర ఆలయాల మాదిరిగానే, విరూపాక్ష ఆలయం కూడా తూర్పు ముఖంగా నిర్మించబడింది. దీనికి చదరపు గర్భగృహం కేంద్రంగా ఉంది. గర్భగృహంలో ఒక శివలింగం ప్రతిష్ఠించబడింది. దానిని చుట్టుముట్టేలా కప్పబడిన ప్రదక్షిణ మార్గం (''ప్రదక్షిణ పథం'') ఉంది. గర్భగృహం ముందు ఒక అంతరాలం ఉంది. దాని లోపల రెండు చిన్న విగ్రహాలు ఉన్నాయి. వీటిలో గణేశుడు విగ్రహం, మహిషాసురమర్దిని రూపంలో (మహిష రాక్షసుని సంహరించే) దుర్గాదేవి రూపంలో పార్వతి ప్రతిమలు ఎదురెదురుగా ఉన్నాయి.<ref name="asivirup" />{{sfn|Michell|2017|pp=115-116}} ఆలయానికి బయట ఉన్న నంది మండపం తూర్పు–పడమర అక్షంపై సరిగా అమర్చబడింది. అదే అక్షంపై మండపం, అంతరాలం కూడా ఉన్నాయి.{{sfn|George Michell|1977|pp=137-140}} ఆలయ సముదాయం గోడలతో చుట్టుముట్టబడిన చతురస్రాల సమ్మేళనంతో కూడిన దీర్ఘచతురస్ర ఆకారంలో నిర్మించబడింది. ఈ గోడలు శిల్ప అలంకరణలతో అలరించబడ్డాయి.{{sfn|Michell|2017|pp=115-116}} ఈ ప్రాంగణంలో అనేక చిన్న విగ్రహాలు ఉన్నాయి. పునాది అవశేషాల ఆధారంగా ఒకప్పుడు ఇక్కడ 32 ఉప విగ్రహాలు ఉన్నట్లు భావిస్తారు. అయితే వాటిలో చాలా కాలక్రమేణా నశించాయి. ప్రవేశ ద్వారం ఒక మండపానికి దారి తీస్తుంది. ఇందులో 18 స్తంభాలు ఉన్నాయి (4-5-మార్గం-5-4 అమరికతో; మధ్య మండపంలో 4x4 స్తంభ సముదాయం ఉండి, అక్కడి నుండి ''దర్శన'' స్థలానికి వెళ్లే మార్గం ఉంటుంది).{{sfn|Michell|2017|pp=115-116}}[[File:8th century reliefs at Virupaksha temple, Pattadakal Hindu monuments Karnataka 6.jpg|thumb|left|upright=0.7|విరూపాక్ష ఆలయంలోని ఒక శిల్పపట్టం]] గర్భగృహం పైభాగంలో ఉన్న గోపురం మూడు అంతస్తుల పిరమిడ్ ఆకార నిర్మాణంగా ఉంది. ప్రతి అంతస్తు కూడా దిగువ గర్భగృహంలోని అలంకార మోతీఫ్‌లను ప్రతిబింబిస్తుంది. అయితే నిర్మాణ సమన్వయం స్పష్టంగా కనిపించేందుకు, శిల్పులు స్తంభ అలంకరణలలోని ఇతివృత్తాలను కొంత సరళీకృతం చేశారు.{{sfn|Michell|2017|pp=116-117}} మూడవ అంతస్తు అత్యంత సరళమైనది. ఇందులో పరపెట్‌పై ''కూటాలు'' మాత్రమే ఉన్నాయి. ప్రతి ముఖభాగంపై ''[[గవాక్షం|కూడులు]]''తో అలంకరించబడిన కూట పైకప్పు ఉంటుంది. ఇది తరువాతి కాలంలోని ద్రావిడ హిందూ ఆలయ నిర్మాణాలలో సాధారణంగా కనిపించే శిల్ప నిర్మాణం. ఆలయం పైభాగంలో ''కలశం'' వంటి ఒక కుండాకార శిఖరం ఉంది. ఇది ఉత్సవాలు, సామాజిక వేడుకలు, వివాహం వంటి వ్యక్తిగత ఆచారాలలో ఉపయోగించే ఘటాన్ని పోలి ఉంటుంది. ఈ కలశ శిఖరం ఆలయ ప్రాంగణం నుండి సుమారు 17.5 కి.మీ ఎత్తులో ఉంది. ఇది 9వ శతాబ్దానికి ముందు దక్షిణ భారత ఆలయాలలో అత్యధిక ఎత్తుగా గుర్తించబడింది.{{sfn|Michell|2017|pp=116-117}} గోపురంపై ఉన్న ''సుకనాస'' చాలా పెద్దదిగా ఉండి, మొత్తం నిర్మాణ ఎత్తులో సగానికి మించి ఉంటుంది. ఇది దూరం నుంచే ఆలయం స్పష్టంగా కనిపించేందుకు సహాయపడుతుంది.<ref>{{cite book|author=Stella Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C |year=1993|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0223-0|pages=241–242 with footnotes}}</ref> గర్భగృహ గోడలు, సమీప మండప గోడలు కూడా అత్యంత సూక్ష్మమైన శిల్ప చెక్కుదలతో అలంకరించబడ్డాయి. ఈ శిల్పాలలో [[శైవం]], [[వైష్ణవం]],, [[శక్తి ఆరాధన|శాక్తం]] సంప్రదాయ దేవతలు, ఇతివృత్తాలు దర్శనమిస్తాయి. ఇక్కడ కనిపించే ముఖ్యమైన శిల్పాలలో: * [[నరసింహుడు]], [[వరాహ అవతారం|వరాహుడు]] (వైష్ణవ ఇతివృత్తం) * [[భైరవుడు]], [[నటరాజు]] (శైవ ఇతివృత్తం) * [[హరిహరుడు]] (అర్ధ శివుడు – అర్ధ విష్ణువు) * [[లకులీశుడు]] (శైవ సంప్రదాయం) * [[బ్రహ్మ]] * [[దుర్గాదేవి]] * [[సరస్వతి దేవి]] * [[లక్ష్మీ దేవి]], ఇతర దేవతా రూపాలు ఉన్నాయి.<ref name=asivirup />{{sfn|Michell|2017|pp=115-118}}{{sfn|Cathleen Cummings|2014|pp=73-76, 121-123}} జార్జ్ మిచెల్ ప్రకారం, విరూపాక్ష ఆలయ బాహ్య గోడలు, ముఖద్వారం వద్ద ఉన్న శిల్పాలు "వివిధ శిల్ప సమ్మేళనాలకు వాహకాలుగా ఉండి, ప్రారంభ చాళుక్య స్మారకాలలో అత్యధిక సంఖ్యలో ఉన్న శిల్ప సమాహారం"గా పేర్కొనబడ్డాయి.{{sfn|Michell|2017|p=117}} హిందూ దేవతా ప్రతిమలతో పాటు, అనేక శిల్పపట్టాలలో మానవులను కూడా చూపించారు. వీరు జంటలుగా (ప్రేమాభివ్యక్తి, మిథున దృశ్యాలు) లేదా వ్యక్తులుగా, ఆభరణాలు ధరించి లేదా పనిముట్లు మోస్తూ కనిపిస్తారు.{{sfn|Michell|2017|pp=117-118}} [[File:8th century Panchatantra legends panels at Virupaksha Shaivism temple, Pattadakal Hindu monuments Karnataka 1.jpg|thumb|upright=0.75|పంచతంత్ర కథలను చూపించే విరూపాక్ష ఆలయ ఫ్రీజ్ శిల్పం.]] ఆలయంలో అనేక ఫ్రీజులు ఉన్నాయి. ఇవి విభిన్న ఇతివృత్తాలను ప్రతిబింబిస్తాయి. ఉదాహరణకు ఇద్దరు పురుషులు కుస్తీ పడుతున్న దృశ్యాలు, ఋషి–విష్ణువు శిల్పాలు, ఋషి–శివుడు శిల్పాలు, కమల సరస్సులో మొసలికి చిక్కుకున్న గజేంద్ర ఏనుగును [[విష్ణువు]] రక్షించే ఘట్టం, ఆశ్రమ జీవన దృశ్యాలు, అలాగే ధ్యాన యోగ ముద్రలో కూర్చున్న సాధువుల రూపాలు ఉన్నాయి. [[సూర్యుడు]] అರುణునితో కలిసి రథంపై ప్రయాణిస్తున్న దృశ్యం, [[ఇంద్రుడు]] ఏనుగు మీద ఉన్న ప్రతిమ వంటి వేద దేవతల శిల్పాలు కూడా రాతిలో చెక్కబడ్డాయి.{{sfn|Michell|2017|pp=117-121}} కొన్ని శిల్పాలు ''[[రామాయణం]]'' ఘట్టాలను చూపిస్తాయి. వీటిలో ముఖ్యంగా: * [[అంగదుడు]] (వాలి కుమారుడు, [[కిష్కింధ]] రాజ్యం) తన మాయ తోకతో చేసిన ఎత్తైన ఆసనంపై కూర్చుని రావణుని సింహాసనంకంటే ఎత్తుగా ఉండటం * స్వర్ణ మృగం కథ * [[హనుమంతుడు]], [[సుగ్రీవుడు]], వాలి * [[రావణుడు]], [[జటాయువు]] పక్షి * సీతాపహరణ దృశ్యం * [[రాముడు]], [[లక్ష్మణుడు]] చేసిన పోరాటాలు ఇతర ఫ్రీజులు [[మహాభారతం]] ఘట్టాలను, అలాగే [[కంసుడు]] [[వసుదేవుడు]]ను కారాగారంలో బంధించిన కథను, శ్రీకృష్ణుని జన్మను చూపిస్తాయి. ''భాగవత పురాణం'', ''హరివంశం''లోని కృష్ణుడి బాల్యలీలలు, అలాగే ''పంచతంత్రం'' కథలు, ఇతర హిందూ గ్రంథాల ఇతివృత్తాలు కూడా ఈ ఆలయ శిల్పాలలో దర్శనమిస్తాయి.{{sfn|Michell|2017|pp=117-124}}{{sfn|Lippe|1967|pp=5-24}}<ref>John Stratton Hawley (1987), [https://www.jstor.org/stable/4629359 Krishna and the Birds], Ars Orientalis, The Smithsonian Institution and Department of the History of Art, University of Michigan, Vol. 17, pp. 137-161</ref> ఈ ఆలయంలో చారిత్రకంగా ఎంతో ప్రాధాన్యం కలిగిన శాసనాలు కూడా ఉన్నాయి. ఇవి 8వ శతాబ్దపు భారత సమాజం, సంస్కృతి గురించి సూచనలు అందిస్తాయి. ఉదాహరణకు, ఒక శాసనంలో రాణి ఆలయ "సంగీతకారులకు" దానంగా ఇచ్చిన విషయాన్ని ప్రస్తావించింది.{{sfn|Michell|2017|pp=117-118}} ప్రసిద్ధమైన [[ఎల్లోరా గుహలు]]లోని [[కైలాస దేవాలయం (ఎల్లోరా)|కైలాస ఆలయం]] ఈ విరూపాక్ష ఆలయ నమూనాపై రూపొందించబడినదిగా చెబుతారు. అయితే విరూపాక్ష ఆలయం స్వయంగా [[కైలాసనాథర్ దేవాలయం, కాంచీపురం|కాంచీపురంలోని కైలాసనాథ ఆలయం]] ఆధారంగా రూపుదిద్దుకున్నదిగా పేర్కొనబడింది.<ref name="asivirup" /><ref>{{cite journal |author=M. K. Dhavalikar |title=Kailasa — The Stylistic Development and Chronology |jstor=42931407 |journal=Bulletin of the Deccan College Research Institute |volume=41 |year=1982 |pages=33–45 }}</ref> === పాపనాథ ఆలయం === [[File:Pap NKAD219.JPG|thumb|left|పాపనాథ ఆలయం]] పాపనాథ ఆలయం ప్రధాన ఎనిమిది స్మారకాల సమూహం నుండి కొంత దూరంగా ఉంది. ఇది విరూపాక్ష ఆలయం నుండి సుమారు అర్ధ కిలోమీటరు దక్షిణంగా ఉండి, ప్రారంభ చాళుక్యుల పాలన అంతిమ దశకు (సుమారు క్రీ.శ. 8వ శతాబ్దం మధ్యకాలం) చెందినదిగా తేదీ నిర్ణయించబడింది.<ref name=asipapan>[http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ptdkl_monu_papanatha.asp Papanatha Temple], ASI India (2011)</ref>{{sfn|Michell|2017|pp=132-135}} ఈ ఆలయం ద్రావిడ, నాగర శైలుల నూతన సమ్మేళనం కారణంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.{{sfn|Michell|2017|pp=132-135}}{{sfn|George Michell|2002|pp=73-76}} ఈ ఆలయ నిర్మాణంలో అసాధారణమైన రూపకల్పన కనిపిస్తుంది. ఇది మూడు దశల్లో నిర్మించబడిన కారణంగా ఇలా ఉండవచ్చని భావిస్తారు. అయితే దీనిని నిర్ధారించే శాసన ఆధారాలు తక్కువగా ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ ఆలయ వాస్తుశిల్పం, శిల్ప అలంకరణల్లో ఏకరీతమైన సమన్విత ఇతివృత్తం కనిపిస్తుంది. ఇది ముందుగా ప్రణాళికబద్ధంగా నిర్మించబడినట్లు సూచిస్తుంది. ఈ ఆలయం పొడవుగా ఉండి, దానిలో పరస్పరం అనుసంధానమైన రెండు మండపాలున్నాయి. ఒక మండపంలో 16 స్తంభాలు ఉండగా, మరొకటిలో 4 స్తంభాలు ఉన్నాయి.{{sfn|Michell|2017|pp=132-133}} ఆలయంలోని అలంకరణలు, పరపెట్లు, కొన్ని నిర్మాణ భాగాలు ద్రావిడ శైలిలో ఉండగా, శిఖరం, స్తంభ గూళ్లు (పైలాస్టర్ కోష్టాలు) నాగర శైలిలో రూపొందించబడ్డాయి.{{sfn|Michell|2017|pp=132-133}} ఇతర ఆలయాల మాదిరిగానే, పాపనాథ ఆలయం కూడా తూర్పు ముఖంగా సూర్యోదయాన్ని ఎదుర్కొంటూ నిర్మించబడింది. గర్భగృహంలో ఒక శివలింగం ప్రతిష్ఠించబడింది. అయితే ఇక్కడ ప్రత్యేకమైన నంది మండపం లేదు. దాని బదులుగా, నంది ప్రతిమ ''సభా మండపం''లో గర్భగృహాన్ని ఎదుర్కొంటూ ఉంచబడింది.<ref name="asipapan" />{{sfn|Michell|2017|pp=132-135}} ఆలయ గోడలు [[శైవం]], [[వైష్ణవం]] సంప్రదాయ దేవతలు, ఇతివృత్తాలతో చెక్కబడిన శిల్పాలకు ప్రసిద్ధి చెందాయి. ఒక కోష్టంలో [[దుర్గాదేవి]]ను చిత్రించారు. గోడలపై అతి సూక్ష్మంగా చెక్కిన శిల్పపట్టాలు ఉన్నాయి. వీటిలో ''[[రామాయణం]]'' కథలు, ''కిరాతార్జునీయము'' నుండి కొన్ని ఘట్టాలు చిత్రీకరించబడ్డాయి.<ref name="asipapan" />{{sfn|Michell|2017|pp=132-135}} ఆలయ పైకప్పు మధ్యభాగంలో విస్తృతంగా చెక్కబడిన శివుని [[నటరాజు]] రూపం ఉంది. ఇతర పైకప్పు శిలాపట్టాలలో [[విష్ణువు]] రూపాలు ఉన్నాయి. ఒక శిల్పంలో ఆయన అనంతశయన భంగిమలో పడుకున్నట్లు చూపించారు.{{sfn|Michell|2017|pp=133-134}} బయట మండపాలలో ఒంటరి మహిళా శిల్పాలు, ప్రేమాభివ్యక్తిలో ఉన్న జంటలు,, ''మిథున'' దృశ్యాల వివిధ దశలు కనిపిస్తాయి. అనేక శిల్పాలలో భిన్న వాయిద్యాలతో ఉన్న సంగీతకారులు కూడా చెక్కబడ్డారు.<ref name="asipapan" />{{sfn|Michell|2017|pp=132-135}} === జైన నారాయణ ఆలయం === [[File:Jain Narayana temple at Pattadakal.JPG|thumb|జైన నారాయణ ఆలయం]] పట్టడకల్‌లోని జైన ఆలయం 9వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడింది. ఇది రాష్ట్రకూటుల పాలకుడైన [[కృష్ణుడు II]] లేదా [[కళ్యాణి చాళుక్యులు]] ప్రాయోజనంతో నిర్మించబడినదై ఉండవచ్చని భావిస్తారు. ఇతర తొమ్మిది హిందూ ఆలయాలకు భిన్నంగా, జైన నారాయణ ఆలయంలో హిందూ దేవతల శిల్పాలు లేదా సూక్ష్మమైన శిల్పపట్టాలు కనిపించవు. వీటి బదులుగా, ఉత్తర వైపున ఉన్న ''కపోట'' (చాప) అంచుపై ఒక జినుడి విగ్రహం చెక్కబడి ఉంది.<ref name="asijaina">[http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ptdkl_monu_jaina.asp Jaina Temple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151201020922/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ptdkl_monu_jaina.asp |date=1 December 2015 }}, ASI India (2011)</ref>{{sfn|Michell|2017|p=136}} హిందూ ఆలయాల మాదిరిగానే, ఈ ఆలయంలో కూడా చదరపు గర్భగృహం, ప్రదక్షిణ మార్గం, అంతరాలం, మండపం, ముఖద్వారం ఉన్నాయి. ఈ ఆలయ మండపం ఉత్తర, దక్షిణ గోడల వెంట ఏడు విభాగాలుగా విభజించబడి ఉంది. వీటిలోని ఇరుకైన గూళ్లలో కూర్చున్న జినుల ప్రతిమలు ఉన్నాయి. ఈ విభాగాల నిర్మాణం ఉత్తర భారత శైలిలో ఉండగా, గోపుర అంతస్తులో చెక్కబడిన చదరపు శిఖరం కనిపిస్తుంది.<ref name="asijaina" /> మండపంలో లేథ్‌తో తిప్పిన ఇసుకరాయి స్తంభాల వరుస ఉంది. ''కక్షాసనాలు'' నాట్యకారులు, పూర్ణఘటాలు, నిధులు, వ్యాళాలు వంటి అలంకార రూపాలతో ముస్తాబు చేయబడ్డాయి. అయితే కొంత శిల్పకళ అసంపూర్తిగా మిగిలి ఉంది. ప్రవేశ ద్వారంలో యాత్రికులతో కూడిన జీవ పరిమాణ ఏనుగు శరీర భాగ శిల్పం చెక్కబడి ఉంది.<ref name="asijaina" />{{sfn|Michell|2017|p=136}} వాస్తుశిల్ప చరిత్రకారుడు [[ఆడమ్ హార్డీ]] ప్రకారం, ఈ జైన ఆలయ మండపంలోని గూళ్లలో ఒకప్పుడు మరిన్ని ప్రతిమలు ఉండి ఉండవచ్చని భావిస్తారు.{{sfn|Adam Hardy|1995|p=153 note 30}} భారత పురావస్తు సర్వే విభాగం ఈ ప్రదేశంలో తవ్వకాలు నిర్వహించింది. వాటి ద్వారా ఒక ప్రాచీన ఆలయం, జైనుల ఉనికి ఉన్నట్లు ఆధారాలు లభించాయి. ASI ప్రకారం, తవ్వకాలలో "ఇటుకలతో నిర్మించిన ఒక పెద్ద ఆలయ సముదాయం అవశేషాలు, అలాగే సమభంగ ముద్రలో నిల్చున్న ఒక అందమైన [[తీర్థంకరుడు|తీర్థంకరుని]] శిల్పం" బయటపడింది. ఇది ప్రారంభ చాళుక్యుల పాలనకు ముందు లేదా ఆరంభ కాలానికి చెందిన ఆలయం ఉండివుండవచ్చని సూచిస్తుంది.<ref name="asijaina" /> === ఇతర స్మారకాలు, శాసనాలు === {{multiple image | align = left | image1 = 8th century Kannada inscription on victory pillar at Pattadakal.jpg | width1 = 150 | alt1 = | caption1 = విరూపాక్ష ఆలయంలోని విజయస్తంభంపై ఉన్న పాత [[కన్నడ భాష|కన్నడ]] శాసనం. ఇది చాళుక్య చక్రవర్తి [[విక్రమాదిత్యుడు II]] కాలానికి (సుమారు క్రీ.శ. 733–745) చెందింది. | image2 = Kannada inscription tablet (1162 AD) at the Sangameshvara temple at Pattadakal.jpg | width2 = 150 | alt2 = | caption2 = సంగమేశ్వర ఆలయానికి చేసిన దానాన్ని వివరిస్తున్న పాత కన్నడ శాసనం. ఇది చాళుక్య రాజు [[విజయాదిత్యుడు]] కాలానికి (సుమారు క్రీ.శ. 1162) చెందింది. | footer = }} పట్టడకల్‌లో పాత [[కన్నడ భాష|కన్నడ]] భాషలో అనేక శాసనాలు లభించాయి. ఇవి ముఖ్యంగా విరూపాక్ష, సంగమేశ్వర, పాపనాథ ఆలయాలలో కనిపిస్తాయి. ఈ శాసనాలు రాజు విక్రమాదిత్యుడు, విజయాదిత్యుడు, వివిధ రాణులు, ఇతరులచే ఆలయ నిర్మాణం, నిర్వహణ కోసం ఇచ్చిన దానాల గురించి ముఖ్యమైన సమాచారం అందిస్తున్నాయి.{{sfn|George Michell|2002|pages=20, 35–36}}<ref>{{cite book|author=James Campbell|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Bijápur|url=https://books.google.com/books?id=2RIIAQAAIAAJ&pg=PA669|year=1884|publisher=Government Central Press|pages=669–673}}</ref> ఇవి భారతీయ లిపుల వికాసం గురించి కూడా విలువైన అవగాహనను అందిస్తున్నాయి. ఉదాహరణకు, ఒక 8వ శతాబ్దపు స్తంభం రెండు సంస్కృత లిపులలో చెక్కబడింది. ఒకటి ఉత్తర భారత సిద్ధమాతృక లిపి{{refn|group=note|ఈ లిపిని "ప్రారంభ నాగరి", "కుటిల", "వికట", "తీవ్ర కోణాల లిపి" అని కూడా పిలుస్తారు; తూర్పు ఆసియా బౌద్ధ గ్రంథాలలో దీనిని సిద్ధం లిపిగా పేర్కొంటారు.<ref>{{cite book|author=Richard Salomon|title=Indian Epigraphy: A Guide to the Study of Inscriptions in Sanskrit, Prakrit, and the Other Indo-Aryan Languages|url=https://books.google.com/books?id=t-4RDAAAQBAJ&pg=PA39|year=1998|publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-509984-3|pages=39 footnote 112}}</ref>}} కాగా, మరొకటి దక్షిణ భారత కన్నడ లిపి.<ref name="Salomon1998p39">{{cite book|author=Richard Salomon|title=Indian Epigraphy: A Guide to the Study of Inscriptions in Sanskrit, Prakrit, and the Other Indo-Aryan Languages|url=https://books.google.com/books?id=t-4RDAAAQBAJ&pg=PA39|year=1998|publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-509984-3|pages=39, 71}}</ref> [[File:Mahabharata Inscription .jpg|thumb|మహాభారత ఇతివృత్తంతో ఉన్న శిల్ప ఫ్రీజ్]] పట్టడకల్‌లోని ఇతర ముఖ్యమైన స్మారకాలలో అనేక శాసనాలతో కూడిన ఒక ఏకశిలా స్తంభం, నాగనాథ ఆలయం, మహాకూటేశ్వర ఆలయం (ఇందులో కూడా అనేక శాసనాలు ఉన్నాయి), అలాగే శివునికి అంకితమైన చిన్న విగ్రహాలు ఉన్నాయి. విరూపాక్ష, సంగమేశ్వర, మల్లికార్జున ఆలయాలకు సమీపంలో ఒక శైవ రాతి స్తంభం ఉంది. ఇందులో త్రిశూల చిహ్నం చెక్కబడి ఉంది. ఈ స్తంభంపై ఉన్న శాసనాలు, ఇది గంగానది ఉత్తర తీరంలో ఉన్న మృగతనికాహర ప్రాంతానికి చెందిన జ్ఞాన శివాచార్యచే స్థాపించబడిందని, అలాగే ఆయన విజయేశ్వర ఆలయానికి కొంత భూమిని దానంగా ఇచ్చాడని పేర్కొంటున్నాయి.{{citation needed|date=October 2017}} 2008లో ఉపిందర్ సింగ్ పేర్కొన్న ప్రకారం, ASIకి చెందిన సీనియర్ పురావస్తు శాస్త్రవేత్త ఎస్. వెంకటేశయ్య పట్టడకల్‌కు సుమారు 5 కిలోమీటర్ల దూరంలో శిలలను తీసుకువచ్చిన రాయి గనిని గుర్తించారు. ఈ ప్రదేశంలో [[శివుడు]], నంది, [[దుర్గాదేవి]], [[గణేశుడు]], [[త్రిశూలం]], [[నెమలి]], [[స్వస్తిక]], వివిధ చిహ్నాలు, శాసనాల స్కెచ్‌లు కనిపిస్తాయి. ఇవన్నీ ఆలయాలకు రాళ్లు సరఫరా చేసిన శిల్పకార సంఘాల (''సంఘట'') చిహ్నాలై ఉండవచ్చని భావిస్తారు.{{sfn|Upinder Singh|2008|p=631}} ==ప్రాముఖ్యత== కళా చరిత్రకారిణి క్యాథ్లీన్ కమింగ్స్ ప్రకారం, పట్టడకల్ స్మారకాలు డెక్కన్ ప్రాంతంలోని మతం, సమాజం, సంస్కృతికి — ముఖ్యంగా హిందూ, జైన సంప్రదాయాలకు — చారిత్రకంగా అత్యంత ప్రాధాన్యత గల ఉదాహరణగా నిలుస్తాయి. ఇవి 8వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో హిందూ రాజసత్వ భావనను, మతపరమైన ప్రపంచ దృక్పథాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయని ఆమె పేర్కొంటుంది. ఆమె రచన ప్రకారం, ఇక్కడి శిల్పకారులు హిందూ తత్వశాస్త్రంలో ఉన్న [[ధర్మం]] (కర్తవ్యము, సద్గుణం, న్యాయబద్ధత), మోక్షం (విముక్తి) అనే పరస్పర విరుద్ధ భావనలను, ప్రత్యేకంగా పాశుపత శైవ సంప్రదాయం దృష్టిలో ఉంచుకొని వ్యక్తపరచారు. ఇక్కడి ప్రాముఖ్యత కేవలం ఒక్కొక్క ప్రతిమలో మాత్రమే కాకుండా, అవి ఉన్న స్థానం, వాటి వరుస, పరస్పర సంబంధంలో కూడా ఉందని ఆమె తెలియజేస్తుంది. ఇది హిందూ మత సంప్రదాయంలో గృహస్థ జీవితం, సన్యాస జీవితం మధ్య ఉన్న చారిత్రక ఉద్వేగాన్ని ప్రతిబింబిస్తుందని ఆమె అభిప్రాయం.{{sfn|Cathleen Cummings|2014|pp=2-5}} పట్టడకల్ ఆలయాలలో ధర్మ భావన, ప్రత్యేకంగా ''రాజధర్మం'' (రాజకీయ అధికారం, కర్తవ్యము), మోక్ష భావన అనేక చోట్ల దర్శనమిస్తాయి. రాజధర్మాన్ని ''[[రామాయణం]]''లోని [[రాముడు]] జీవిత కథ ఆధారంగా అనేక ఫ్రీజులలో చిత్రీకరించారు. మోక్ష భావనను [[లకులీశుడు]], [[నటరాజు]], యోగ ముద్రలు, అనేక తపస్వుల ప్రతిమల ద్వారా వ్యక్తపరిచారు.{{sfn|Cathleen Cummings|2014|pp=5-9, 184, 236-268}} ఇక్కడ మరొక ముఖ్యమైన ఇతివృత్తం [[పురుషుడు]], [[ప్రకృతి]] మధ్య సంబంధం. అంటే ఆత్మ, పదార్థం, పురుషత్వం, స్త్రీత్వం మధ్య ఉన్న తాత్త్విక ద్వంద్వత కూడా పట్టడకల్ శిల్పాలలో విస్తృతంగా కనిపిస్తుంది.{{sfn|Cathleen Cummings|2014|pp=236-245, 270-278}} పట్టడకల్ ఆలయాలు చాళుక్యుల సమన్వయ దృక్పథాన్ని, ప్రయోగాత్మక వాస్తుశిల్ప ఆలోచనలను ప్రతిబింబిస్తాయి. దీని ఫలితంగా ఉత్తర, దక్షిణ భారత వాస్తుశిల్ప శైలుల సమ్మేళనం ఏర్పడింది. ఇది పట్టడకల్, ఐహోళె, బాదామి నిర్మాణాలను కలిపి పరిశీలించినప్పుడు స్పష్టంగా తెలుస్తుంది. 5వ శతాబ్దంలో [[ఐహోళె]] ఈ శైలీ సమ్మేళనానికి బీజస్థానంగా నిలిచింది. 6వ, 7వ శతాబ్దాల్లో ఈ భావనలు [[బాదామి]]లో మరింత అభివృద్ధి చెందాయి. చివరికి, యునెస్కో పేర్కొన్నట్లుగా, "7వ, 8వ శతాబ్దాలలో ఉత్తర, దక్షిణ భారత వాస్తు రూపాల సమన్వయాన్ని సాధించిన విభిన్న కళా శైలుల పరాకాష్ఠ"గా పట్టడకల్ నిలిచింది.<ref name="unescopatta" />{{sfn|George Michell|2002|pages=6–17}} === ప్రారంభ మధ్యయుగ కాల సంగీతం, కళలు === పట్టడకల్‌లోని శిల్పాలలో ఒకటి పొడవైన మెడ గల తంత్రీ వాయిద్యం (సితార్‌ను పోలినది) రూపంలో ఉంది. ఇది 10వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా తేదీ నిర్ణయించబడింది. ఈ ప్రదేశంలో సాధారణ సంగీత వాయిద్యాలను చూపించే ఫ్రీజులు కూడా ఉన్నాయి. అయితే ఈ పొడవైన మెడ ల్యూట్ శిల్పం, అప్పటి సంగీతకారులు కొత్త వాయిద్య రూపకల్పనల్లో ప్రయోగాలు చేసిన సంప్రదాయం ఉన్నట్లు సూచిస్తుంది. ఇదే విధంగా, [[తమిళనాడు]]లోని మహాబలిపురంలోని 7వ శతాబ్దపు బాసు-రిలీఫ్ శిల్పాలలో కూడా కర్ర జితర్ వాయిద్యాలు చెక్కబడి ఉన్నట్లు ఉదాహరణగా చెప్పవచ్చు.<ref>{{cite book|author=Stephen Slawek|title=Sitār Technique in Nibaddh Forms|url=https://books.google.com/books?id=Nw8l6QGFi2EC |year=1987|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0200-1|pages=6–7}}</ref> ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[హూలి]] * [[హనుమసాగర]] * [[అలంపూర్ ఆలయ సముదాయం]], [[తెలంగాణ]] * [[బాదామి గుహాలయాలు]] * [[ఎల్లోరా గుహలు]] * [[గజేంద్రగడ్]] * [[లక్కుండి]] * [[కర్ణాటకలో రాష్ట్ర పరిరక్షిత స్మారకాలు]] * [[మహాదేవ ఆలయం, ఇటగి|మహాదేవ ఆలయం (ఇటగి)]] * [[మహాకూట ఆలయ సముదాయం]] * [[సిర్పూర్ స్మారక సముదాయం]] * [[సూది, భారతదేశం|సూది]] ==గమనికలు== {{reflist|group=note}} ==మూలాలు== {{Reflist}} ===గ్రంథసూచి=== * {{cite book|author1=Vinayak Bharne|author2=Krupali Krusche|title=Rediscovering the Hindu Temple: The Sacred Architecture and Urbanism of India|url=https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ |year=2014|publisher=Cambridge Scholars |isbn=978-1-4438-6734-4}} * {{cite book|author=Cathleen Cummings|title=Decoding a Hindu Temple: Royalty and Religion in the Iconographic Program of the Virupaksha Temple, Pattadakal|url=https://books.google.com/books?id=zqf-oAEACAAJ|year=2014|publisher=South Asian Studies|isbn=978-0-9834472-6-9}} * {{cite book|author=Heather Elgood|title=Hinduism and the Religious Arts|url=https://books.google.com/books?id=cj2tAwAAQBAJ |year=2000|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-0-304-70739-3}} * {{cite book|author=Adam Hardy|title=Indian Temple Architecture: Form and Transformation : the Karṇāṭa Drāviḍa Tradition, 7th to 13th Centuries|url=https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C |year=1995|publisher= Abhinav |isbn=978-81-7017-312-0}} * {{cite book|author=Stella Kramrisch|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=8-aS52MgIkMC |year=1993|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0224-7}} * {{cite journal | last=Lippe | first=Aschwin | title=Some Sculptural Motifs on Early Calukya Temples | journal=Artibus Asiae | volume=29 | issue=1 | year=1967 | pages=5–24 | doi=10.2307/3250288 | jstor=3250288 }} * {{cite book|author=George Michell|title=The Hindu Temple: An Introduction to Its Meaning and Forms| url= https://books.google.com/books?id=ajgImLs62gwC |year=1977|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-53230-1}} * {{cite book| author=George Michell|title=Pattadakal|url=https://books.google.com/books?id=AcgYAAAAYAAJ|year=2002|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-565651-0}} * {{cite book|last=Michell|first=George |title=Badami, Aihole, Pattadakal|url=https://books.google.com/books?id=zzTcoQEACAAJ |year=2017|publisher=Jaico|isbn=978-81-8495-600-9}} * {{cite book|author1=Michael W. Meister|author2=Madhusudan A. Dhaky|title=Encyclopaedia of Indian Temple Architecture| url=https://books.google.com/books?id=p1GzJRNhnnsC| year=1996|publisher=American Institute of Indian Studies|isbn=978-81-86526-00-2}} * {{cite book|author=Upinder Singh|title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century|url=https://books.google.com/books?id=Pq2iCwAAQBAJ |year=2008|publisher=Pearson Education|isbn=978-81-317-1677-9}} ==బాహ్య లింకులు== {{Commons category|Pattadakal}}{{కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు}} * [http://asi.nic.in/asi_monu_whs_pattadakkal.asp పట్టడకల్ ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం – ASI] * [https://web.archive.org/web/20110713181556/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_pattadakkal_images.asp పట్టడకల్ చిత్రమాలిక – ASI] * [https://www.karnatakatourism.org/tour-item/pattadakal/ పట్టడకల్ – కర్ణాటక పర్యాటక శాఖ] [[Category:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[Category:బాగలకోట జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] [[వర్గం:కర్ణాటక పర్యాటక ప్రదేశాలు]] [[Category:కర్ణాటకలో పురావస్తు ప్రదేశాలు]] [[Category:భారతదేశంలోని పూర్వ రాజధానులు]] [[Category:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] [[వర్గం:8వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]] [[Category:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో దోచబడిన హిందూ ఆలయాలు]] dc1u14kjqrhkfb83856w25z8bycny59 2 482195 4956711 4772386 2026-09-12T10:55:24Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:తెలుగు నటులు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956711 wikitext text/x-wiki {{Infobox real person | name = ఉప్పల్ బాలు | image = | caption = సోషల్ మీడియా నటుడు ఉప్పల్ బాలు | birth_name = బాలు | birth_place = కోస్గి, [[నారాయణపేట జిల్లా]] (ఉమ్మడి [[మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా]]), [[తెలంగాణ]] | occupation = సోషల్ మీడియా సెలబ్రిటీ, నటుడు | nationality = భారతీయ | home_town = ఉప్పల్, హైదరాబాద్ | known_for = టిక్‌టాక్ డాన్స్ వీడియోలు మరియు వినోదాత్మక కంటెంట్ }} == పరిచయం == '''ఉప్పల్ బాలు'''గా ప్రసిద్ధి చెందిన బాలు, తెలంగాణకు చెందిన ఒక ప్రముఖ సోషల్ మీడియా సెలబ్రిటీ మరియు నటుడు. తనదైన విలక్షణమైన డాన్స్ శైలి, మేకప్ మరియు వింతైన స్టెప్పులతో టిక్‌టాక్ ద్వారా తెలుగు రాష్ట్రాల్లో విపరీతమైన గుర్తింపు పొందారు. == ప్రారంభ జీవితం మరియు జన్మస్థలం == బాలు తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని '''[[మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా]]''' (ప్రస్తుత నారాయణపేట జిల్లా), '''కోస్గి''' మండలంలో జన్మించారు. ఆయన ప్రాథమిక జీవితం కోస్గిలోనే గడిచింది. తదనంతరం ఉపాధి నిమిత్తం హైదరాబాద్‌కు వలస వచ్చారు. హైదరాబాద్‌లోని ఉప్పల్ ప్రాంతంలో నివసిస్తూ సోషల్ మీడియాలో వీడియోలు చేయడం ప్రారంభించడంతో, ఆయన పేరు "ఉప్పల్ బాలు"గా స్థిరపడిపోయింది. == సోషల్ మీడియా ప్రస్థానం == * '''టిక్‌టాక్ (TikTok):''' బాలు కెరీర్ టిక్‌టాక్ యాప్‌తో మొదలైంది. ఆయన చేసే డాన్స్ వీడియోలు వైరల్ కావడంతో అతి తక్కువ కాలంలోనే లక్షలాది మంది ఫాలోవర్లను సంపాదించుకున్నారు. * '''ఇన్‌స్టాగ్రామ్ మరియు యూట్యూబ్:''' టిక్‌టాక్ నిషేధం తర్వాత, ఆయన ఇన్‌స్టాగ్రామ్ రీల్స్ మరియు యూట్యూబ్ ఛానల్ ద్వారా తన కంటెంట్‌ను కొనసాగిస్తున్నారు. == సినిమా మరియు టెలివిజన్ ప్రస్థానం (Filmography & Shows) == సోషల్ మీడియాలో లభించిన పాపులారిటీతో బాలుకు బుల్లితెర మరియు వెండితెరపై అవకాశాలు లభించాయి. === టెలివిజన్ షోలు (Television Shows) === * '''జబర్దస్త్ / ఎక్స్‌ట్రా జబర్దస్త్ (ఈటీవీ):''' పలు కామెడీ స్కిట్లలో ప్రత్యేక పాత్రల్లో నటించారు. * '''శ్రీదేవి డ్రామా కంపెనీ:''' ఈటీవీలో ప్రసారమయ్యే ఈ షోలో సోషల్ మీడియా సెలబ్రిటీగా పాల్గొని తన డాన్స్ ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. * '''పండుగ ఈవెంట్స్:''' జీ తెలుగు మరియు స్టార్ మా ఛానెళ్లలో పండుగ సందర్భాల్లో నిర్వహించే ప్రత్యేక షోలలో సెలబ్రిటీ గెస్ట్‌గా కనిపించారు. === సినిమాలు (Filmography) === * వెండితెరపై పలు చిన్న బడ్జెట్ సినిమాలలో కామెడీ బిట్స్ మరియు స్పెషల్ అప్పియరెన్స్‌లలో నటించారు. * స్థానిక యూట్యూబ్ వెబ్ సిరీస్‌లు మరియు లఘు చిత్రాలలో (Short Films) కూడా నటించారు. == ప్రభావం మరియు విమర్శలు == ఉప్పల్ బాలు తన వీడియోల ద్వారా భారీగా వ్యూస్ సాధించడమే కాకుండా, తరచుగా ట్రోలింగ్‌కు కూడా గురయ్యారు. అయినప్పటికీ, వాటన్నింటినీ ఎదుర్కొని వినోద రంగంలో తనకంటూ ఒక ప్రత్యేక గుర్తింపును సంపాదించుకున్నారు. == ఆధారాలు (References) == <references /> [[వర్గం:తెలంగాణ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:సోషల్ మీడియా ప్రముఖులు]] du05b3ixaui3ooiik254jewnaw8y3ot 4956717 4956711 2026-09-12T11:00:18Z యర్రా రామారావు 28161 4956717 wikitext text/x-wiki {{Db|}} {{Infobox real person | name = ఉప్పల్ బాలు | image = | caption = సోషల్ మీడియా నటుడు ఉప్పల్ బాలు | birth_name = బాలు | birth_place = కోస్గి, [[నారాయణపేట జిల్లా]] (ఉమ్మడి [[మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా]]), [[తెలంగాణ]] | occupation = సోషల్ మీడియా సెలబ్రిటీ, నటుడు | nationality = భారతీయ | home_town = ఉప్పల్, హైదరాబాద్ | known_for = టిక్‌టాక్ డాన్స్ వీడియోలు మరియు వినోదాత్మక కంటెంట్ }} == పరిచయం == '''ఉప్పల్ బాలు'''గా ప్రసిద్ధి చెందిన బాలు, తెలంగాణకు చెందిన ఒక ప్రముఖ సోషల్ మీడియా సెలబ్రిటీ మరియు నటుడు. తనదైన విలక్షణమైన డాన్స్ శైలి, మేకప్ మరియు వింతైన స్టెప్పులతో టిక్‌టాక్ ద్వారా తెలుగు రాష్ట్రాల్లో విపరీతమైన గుర్తింపు పొందారు. == ప్రారంభ జీవితం మరియు జన్మస్థలం == బాలు తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని '''[[మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా]]''' (ప్రస్తుత నారాయణపేట జిల్లా), '''కోస్గి''' మండలంలో జన్మించారు. ఆయన ప్రాథమిక జీవితం కోస్గిలోనే గడిచింది. తదనంతరం ఉపాధి నిమిత్తం హైదరాబాద్‌కు వలస వచ్చారు. హైదరాబాద్‌లోని ఉప్పల్ ప్రాంతంలో నివసిస్తూ సోషల్ మీడియాలో వీడియోలు చేయడం ప్రారంభించడంతో, ఆయన పేరు "ఉప్పల్ బాలు"గా స్థిరపడిపోయింది. == సోషల్ మీడియా ప్రస్థానం == * '''టిక్‌టాక్ (TikTok):''' బాలు కెరీర్ టిక్‌టాక్ యాప్‌తో మొదలైంది. ఆయన చేసే డాన్స్ వీడియోలు వైరల్ కావడంతో అతి తక్కువ కాలంలోనే లక్షలాది మంది ఫాలోవర్లను సంపాదించుకున్నారు. * '''ఇన్‌స్టాగ్రామ్ మరియు యూట్యూబ్:''' టిక్‌టాక్ నిషేధం తర్వాత, ఆయన ఇన్‌స్టాగ్రామ్ రీల్స్ మరియు యూట్యూబ్ ఛానల్ ద్వారా తన కంటెంట్‌ను కొనసాగిస్తున్నారు. == సినిమా మరియు టెలివిజన్ ప్రస్థానం (Filmography & Shows) == సోషల్ మీడియాలో లభించిన పాపులారిటీతో బాలుకు బుల్లితెర మరియు వెండితెరపై అవకాశాలు లభించాయి. === టెలివిజన్ షోలు (Television Shows) === * '''జబర్దస్త్ / ఎక్స్‌ట్రా జబర్దస్త్ (ఈటీవీ):''' పలు కామెడీ స్కిట్లలో ప్రత్యేక పాత్రల్లో నటించారు. * '''శ్రీదేవి డ్రామా కంపెనీ:''' ఈటీవీలో ప్రసారమయ్యే ఈ షోలో సోషల్ మీడియా సెలబ్రిటీగా పాల్గొని తన డాన్స్ ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. * '''పండుగ ఈవెంట్స్:''' జీ తెలుగు మరియు స్టార్ మా ఛానెళ్లలో పండుగ సందర్భాల్లో నిర్వహించే ప్రత్యేక షోలలో సెలబ్రిటీ గెస్ట్‌గా కనిపించారు. === సినిమాలు (Filmography) === * వెండితెరపై పలు చిన్న బడ్జెట్ సినిమాలలో కామెడీ బిట్స్ మరియు స్పెషల్ అప్పియరెన్స్‌లలో నటించారు. * స్థానిక యూట్యూబ్ వెబ్ సిరీస్‌లు మరియు లఘు చిత్రాలలో (Short Films) కూడా నటించారు. == ప్రభావం మరియు విమర్శలు == ఉప్పల్ బాలు తన వీడియోల ద్వారా భారీగా వ్యూస్ సాధించడమే కాకుండా, తరచుగా ట్రోలింగ్‌కు కూడా గురయ్యారు. అయినప్పటికీ, వాటన్నింటినీ ఎదుర్కొని వినోద రంగంలో తనకంటూ ఒక ప్రత్యేక గుర్తింపును సంపాదించుకున్నారు. == ఆధారాలు (References) == <references /> [[వర్గం:తెలంగాణ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:సోషల్ మీడియా ప్రముఖులు]] bfpg9ti5w1w1s7poqnty1rp2weuwoaa 4956731 4956717 2026-09-12T11:04:32Z యర్రా రామారావు 28161 4956731 wikitext text/x-wiki {{Db|ఈ పేజీ వాడుకరి వికీలో చేసిన కృషిని గురించి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్వుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా రాసుకోకూడదు.ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. దానికి అనుగుణంగా లేనియెడల ఎప్పుడైనా, ఎవరైనా ఈ పేజీని తొలగించటానికి అవకాశం ఉంది.దయచేసి తొలగింపు మూస తొలగించవద్దు.}} }} {{Infobox real person | name = ఉప్పల్ బాలు | image = | caption = సోషల్ మీడియా నటుడు ఉప్పల్ బాలు | birth_name = బాలు | birth_place = కోస్గి, [[నారాయణపేట జిల్లా]] (ఉమ్మడి [[మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా]]), [[తెలంగాణ]] | occupation = సోషల్ మీడియా సెలబ్రిటీ, నటుడు | nationality = భారతీయ | home_town = ఉప్పల్, హైదరాబాద్ | known_for = టిక్‌టాక్ డాన్స్ వీడియోలు మరియు వినోదాత్మక కంటెంట్ }} == పరిచయం == '''ఉప్పల్ బాలు'''గా ప్రసిద్ధి చెందిన బాలు, తెలంగాణకు చెందిన ఒక ప్రముఖ సోషల్ మీడియా సెలబ్రిటీ మరియు నటుడు. తనదైన విలక్షణమైన డాన్స్ శైలి, మేకప్ మరియు వింతైన స్టెప్పులతో టిక్‌టాక్ ద్వారా తెలుగు రాష్ట్రాల్లో విపరీతమైన గుర్తింపు పొందారు. == ప్రారంభ జీవితం మరియు జన్మస్థలం == బాలు తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని '''[[మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా]]''' (ప్రస్తుత నారాయణపేట జిల్లా), '''కోస్గి''' మండలంలో జన్మించారు. ఆయన ప్రాథమిక జీవితం కోస్గిలోనే గడిచింది. తదనంతరం ఉపాధి నిమిత్తం హైదరాబాద్‌కు వలస వచ్చారు. హైదరాబాద్‌లోని ఉప్పల్ ప్రాంతంలో నివసిస్తూ సోషల్ మీడియాలో వీడియోలు చేయడం ప్రారంభించడంతో, ఆయన పేరు "ఉప్పల్ బాలు"గా స్థిరపడిపోయింది. == సోషల్ మీడియా ప్రస్థానం == * '''టిక్‌టాక్ (TikTok):''' బాలు కెరీర్ టిక్‌టాక్ యాప్‌తో మొదలైంది. ఆయన చేసే డాన్స్ వీడియోలు వైరల్ కావడంతో అతి తక్కువ కాలంలోనే లక్షలాది మంది ఫాలోవర్లను సంపాదించుకున్నారు. * '''ఇన్‌స్టాగ్రామ్ మరియు యూట్యూబ్:''' టిక్‌టాక్ నిషేధం తర్వాత, ఆయన ఇన్‌స్టాగ్రామ్ రీల్స్ మరియు యూట్యూబ్ ఛానల్ ద్వారా తన కంటెంట్‌ను కొనసాగిస్తున్నారు. == సినిమా మరియు టెలివిజన్ ప్రస్థానం (Filmography & Shows) == సోషల్ మీడియాలో లభించిన పాపులారిటీతో బాలుకు బుల్లితెర మరియు వెండితెరపై అవకాశాలు లభించాయి. === టెలివిజన్ షోలు (Television Shows) === * '''జబర్దస్త్ / ఎక్స్‌ట్రా జబర్దస్త్ (ఈటీవీ):''' పలు కామెడీ స్కిట్లలో ప్రత్యేక పాత్రల్లో నటించారు. * '''శ్రీదేవి డ్రామా కంపెనీ:''' ఈటీవీలో ప్రసారమయ్యే ఈ షోలో సోషల్ మీడియా సెలబ్రిటీగా పాల్గొని తన డాన్స్ ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. * '''పండుగ ఈవెంట్స్:''' జీ తెలుగు మరియు స్టార్ మా ఛానెళ్లలో పండుగ సందర్భాల్లో నిర్వహించే ప్రత్యేక షోలలో సెలబ్రిటీ గెస్ట్‌గా కనిపించారు. === సినిమాలు (Filmography) === * వెండితెరపై పలు చిన్న బడ్జెట్ సినిమాలలో కామెడీ బిట్స్ మరియు స్పెషల్ అప్పియరెన్స్‌లలో నటించారు. * స్థానిక యూట్యూబ్ వెబ్ సిరీస్‌లు మరియు లఘు చిత్రాలలో (Short Films) కూడా నటించారు. == ప్రభావం మరియు విమర్శలు == ఉప్పల్ బాలు తన వీడియోల ద్వారా భారీగా వ్యూస్ సాధించడమే కాకుండా, తరచుగా ట్రోలింగ్‌కు కూడా గురయ్యారు. అయినప్పటికీ, వాటన్నింటినీ ఎదుర్కొని వినోద రంగంలో తనకంటూ ఒక ప్రత్యేక గుర్తింపును సంపాదించుకున్నారు. == ఆధారాలు (References) == <references /> [[వర్గం:తెలంగాణ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:సోషల్ మీడియా ప్రముఖులు]] e42fl3ji56zrr1b5gjx2mscdns1acwv 4956733 4956731 2026-09-12T11:05:16Z యర్రా రామారావు 28161 4956733 wikitext text/x-wiki {{Db|ఈ పేజీ వాడుకరి వికీలో చేసిన కృషిని గురించి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్వుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా రాసుకోకూడదు.ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. దానికి అనుగుణంగా లేనియెడల ఎప్పుడైనా, ఎవరైనా ఈ పేజీని తొలగించటానికి అవకాశం ఉంది.దయచేసి తొలగింపు మూస తొలగించవద్దు.}} {{Infobox real person | name = ఉప్పల్ బాలు | image = | caption = సోషల్ మీడియా నటుడు ఉప్పల్ బాలు | birth_name = బాలు | birth_place = కోస్గి, [[నారాయణపేట జిల్లా]] (ఉమ్మడి [[మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా]]), [[తెలంగాణ]] | occupation = సోషల్ మీడియా సెలబ్రిటీ, నటుడు | nationality = భారతీయ | home_town = ఉప్పల్, హైదరాబాద్ | known_for = టిక్‌టాక్ డాన్స్ వీడియోలు మరియు వినోదాత్మక కంటెంట్ }} == పరిచయం == '''ఉప్పల్ బాలు'''గా ప్రసిద్ధి చెందిన బాలు, తెలంగాణకు చెందిన ఒక ప్రముఖ సోషల్ మీడియా సెలబ్రిటీ మరియు నటుడు. తనదైన విలక్షణమైన డాన్స్ శైలి, మేకప్ మరియు వింతైన స్టెప్పులతో టిక్‌టాక్ ద్వారా తెలుగు రాష్ట్రాల్లో విపరీతమైన గుర్తింపు పొందారు. == ప్రారంభ జీవితం మరియు జన్మస్థలం == బాలు తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని '''[[మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా]]''' (ప్రస్తుత నారాయణపేట జిల్లా), '''కోస్గి''' మండలంలో జన్మించారు. ఆయన ప్రాథమిక జీవితం కోస్గిలోనే గడిచింది. తదనంతరం ఉపాధి నిమిత్తం హైదరాబాద్‌కు వలస వచ్చారు. హైదరాబాద్‌లోని ఉప్పల్ ప్రాంతంలో నివసిస్తూ సోషల్ మీడియాలో వీడియోలు చేయడం ప్రారంభించడంతో, ఆయన పేరు "ఉప్పల్ బాలు"గా స్థిరపడిపోయింది. == సోషల్ మీడియా ప్రస్థానం == * '''టిక్‌టాక్ (TikTok):''' బాలు కెరీర్ టిక్‌టాక్ యాప్‌తో మొదలైంది. ఆయన చేసే డాన్స్ వీడియోలు వైరల్ కావడంతో అతి తక్కువ కాలంలోనే లక్షలాది మంది ఫాలోవర్లను సంపాదించుకున్నారు. * '''ఇన్‌స్టాగ్రామ్ మరియు యూట్యూబ్:''' టిక్‌టాక్ నిషేధం తర్వాత, ఆయన ఇన్‌స్టాగ్రామ్ రీల్స్ మరియు యూట్యూబ్ ఛానల్ ద్వారా తన కంటెంట్‌ను కొనసాగిస్తున్నారు. == సినిమా మరియు టెలివిజన్ ప్రస్థానం (Filmography & Shows) == సోషల్ మీడియాలో లభించిన పాపులారిటీతో బాలుకు బుల్లితెర మరియు వెండితెరపై అవకాశాలు లభించాయి. === టెలివిజన్ షోలు (Television Shows) === * '''జబర్దస్త్ / ఎక్స్‌ట్రా జబర్దస్త్ (ఈటీవీ):''' పలు కామెడీ స్కిట్లలో ప్రత్యేక పాత్రల్లో నటించారు. * '''శ్రీదేవి డ్రామా కంపెనీ:''' ఈటీవీలో ప్రసారమయ్యే ఈ షోలో సోషల్ మీడియా సెలబ్రిటీగా పాల్గొని తన డాన్స్ ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. * '''పండుగ ఈవెంట్స్:''' జీ తెలుగు మరియు స్టార్ మా ఛానెళ్లలో పండుగ సందర్భాల్లో నిర్వహించే ప్రత్యేక షోలలో సెలబ్రిటీ గెస్ట్‌గా కనిపించారు. === సినిమాలు (Filmography) === * వెండితెరపై పలు చిన్న బడ్జెట్ సినిమాలలో కామెడీ బిట్స్ మరియు స్పెషల్ అప్పియరెన్స్‌లలో నటించారు. * స్థానిక యూట్యూబ్ వెబ్ సిరీస్‌లు మరియు లఘు చిత్రాలలో (Short Films) కూడా నటించారు. == ప్రభావం మరియు విమర్శలు == ఉప్పల్ బాలు తన వీడియోల ద్వారా భారీగా వ్యూస్ సాధించడమే కాకుండా, తరచుగా ట్రోలింగ్‌కు కూడా గురయ్యారు. అయినప్పటికీ, వాటన్నింటినీ ఎదుర్కొని వినోద రంగంలో తనకంటూ ఒక ప్రత్యేక గుర్తింపును సంపాదించుకున్నారు. == ఆధారాలు (References) == <references /> [[వర్గం:తెలంగాణ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:సోషల్ మీడియా ప్రముఖులు]] f9rp7a7o3kjb8tfrcwre42x6t3d7lij 0 483744 4956566 4789107 2026-09-12T06:32:02Z Muralikrishna m 106628 4956566 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = చేర్పు | other_name = | nickname = | settlement_type = పట్టణం | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశం, కేరళలో ఉన్న ప్రదేశం | coordinates = {{coord|10.431290|N|76.199020|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|భారతదేశం}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[కేరళ]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాలు|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[త్రిస్సూర్ జిల్లా|త్రిస్సూర్]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = చేర్పు గ్రామ పంచాయతీ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారికం | demographics1_info1 = [[మలయాళ భాష|మలయాళం]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్|పిన్]] | postal_code = 680561 | area_code = 0487 | registration_plate = KL 45 | website = | footnotes = ఉష్ణోగ్రత పరిధి: 22.5°C - 35 °C }} '''చేర్పు''' దక్షిణ భారతదేశంలోని [[కేరళ]] రాష్ట్రంలో గల [[త్రిస్సూర్|త్రిస్సూర్ నగర]] శివారు ప్రాంతం. ఇది త్రిస్సూర్ పట్టణానికి దక్షిణంగా 12 కిలోమీటర్ల దూరంలో, త్రిప్రయార్ రహదారిలో ఉంది. దీని చుట్టుపక్కల అనేక దేవాలయాలు ఉన్నాయి, సమీపంలో కొన్ని నదులు ప్రవహిస్తున్నాయి. కేరళ సాంస్కృతిక పటంలో ఈ గ్రామం ప్రముఖ స్థానాన్ని ఆక్రమించింది. పూరం అని పిలువబడే ఆలయ ఉత్సవాలలో ప్రదర్శించే చెండ, మేళం, [[పంచవాద్యం]] వంటి రాష్ట్ర శాస్త్రీయ వాయిద్య బృందాలకు ప్రధాన వేదికలలో చేర్పు ఒకటి. సహజంగానే, చేర్పు అనేది చెండ, ఇలతాళం, కొంబు, కుజల్, తిమిల, మద్దెల, ఎడక్క వంటి కేరళ వాయిద్యాలను వాయించే అనేక మంది ప్రముఖుల (అలాగే తక్కువ పరిచయం ఉన్నవారి) జన్మస్థలం. చేర్పులో పెరువనం పూరం, ఆరట్టుపుజ పూరం అనే రెండు ప్రధాన పూరాలు ఉన్నాయి. పెరువనం సాంప్రదాయకంగా కేరళలోని ప్రముఖ నంబూద్రి గ్రామాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది, నేడు ఇక్కడ చాలా మంది ప్రజలు ఫర్నిచర్, బంగారు ఆభరణాల తయారీలో ఉపాధి పొందుతున్నారు. కేరళను సృష్టించినట్లు పురాణాలు చెబుతున్న [[పరశురాముడు|పరశురామ]] మహర్షి సృష్టించిన నివాస ప్రాంతాలలో పెరువనం గ్రామం ఒకటని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. [[మహాత్మా గాంధీ]] గ్రామీణ పునరుజ్జీవనానికి చేర్పు కేంద్రంగా ఉండేది. [[కొచ్చిన్ రాజ్యం|కొచ్చి రాజ్య]] కాలంలో దీనిని "వార్ధా" అని పిలిచేవారు. ఇక్కడి దేవాలయాల విషయానికి వస్తే, చేర్పులో ఆరట్టుపుజ, ఉరకం, తిరువళ్ళక్కావు దేవాలయాలతో పాటు అద్భుతమైన నిర్మాణం గల పెరువనం ఆలయం ఉంది. హిందూ సంప్రదాయంలో పవిత్రమైన రోజైన విద్యారంభం నాడు పిల్లలకు అక్షరాభ్యాసం చేయడానికి తిరువళ్ళక్కావు ఆలయం ప్రసిద్ధి చెందింది. చాలా కాలం పాటు, చేర్పులో త్రిప్రయార్ వరకు విస్తరించిన వరి పొలాలు ఉండేవి. చేర్పు పశ్చిమ, తూర్పు వైపులా రాళ్లు ఉండేవి. ఈ రాతి, నీటితో నిండిన ప్రాంతం మధ్య చేర్పు ఉంది. అందువల్ల చేర్పు అనే పేరు వచ్చింది, [[మలయాళం]]లో {{lang|ml|చేరున్నిడం}} (కలిసే ప్రదేశం) అని దీని అర్థం. ==రాజకీయాలు== చేర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం గతంలో [[త్రిసూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|త్రిస్సూర్ (లోక్‌సభ నియోజకవర్గం)లో]] భాగంగా ఉండేది.<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=Assembly Constituencies - Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=2008-10-19 |work=Kerala |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081030085443/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archive-date=2008-10-30 }}</ref> శాసనసభ నియోజకవర్గాల పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత, ఇది ఇప్పుడు నట్టిక శాసనసభ నియోజకవర్గంలో భాగంగా ఉంది, ప్రస్తుత ఎమ్మెల్యే గీతా గోపి. ==మతపరమైన కేంద్రాలు== * మిత్రానందపురం శ్రీ వామనమూర్తి ఆలయం * పెరువనం మహాదేవ ఆలయం * [[అమ్మతిరువాడి ఆలయం]] * [http://www.cherpubhagavathy.com చేర్పు భగవతి ఆలయం] * తిరువళ్ళక్కావు శ్రీ ధర్మ శాస్తా ఆలయం * తాయంకుళంగర శ్రీ సుబ్రహ్మణ్య స్వామి ఆలయం * కండేశ్వరం మహాదేవ ఆలయం * సెయింట్ ఆంటోనీస్ చర్చి, చేర్పు * లిటిల్ ఫ్లవర్ చర్చి, పూచిన్నిపడం * సెయింట్ రాక్స్ చర్చి, పూతారకల్ * చేర్పు చేరుచేనం జుమా మసీదు (''స్థాపన. 1863'') * ఉరకం జుమా మసీదు * ముత్తుల్లియల్ మహ్లారా మసీదు * {{proper name|వడకుమురి మసీదు చేర్పు}} == విద్యా సంస్థలు == * గురుకులం పబ్లిక్ స్కూల్, వెంగిన్నిస్సేరి * సెయింట్ థామస్ హైస్కూల్, వల్లచిర * ప్రభుత్వ వృత్తివిద్యా హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్ చేర్పు * సీఎన్ఎన్ బాయ్స్ హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్ * సీఎన్ఎన్ గర్ల్స్ హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్ * లూర్ద్ మాతా ఇంగ్లీష్ మీడియం హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్ * శాంతా అకాడమీ * సెయింట్ జేవియర్స్ హైస్కూల్, చెవ్వూర్ * జూనియర్ బేసిక్ స్కూల్ (జెబి స్కూల్), చేర్పు వెస్ట్ * సెయింట్ రాక్స్ ఎల్‌పి స్కూల్, పూతారకల్ * గ్లోబల్ పబ్లిక్ స్కూల్, ముత్తుల్లియల్ (సీబీఎస్‌ఈ) == ఆలయ ఉత్సవాలు == {{Infobox Historic Site | name = చేర్పులోని శివాలయం | native_language = [[మలయాళం]] | image = | image_size = 250px | caption = | designation1 = | designation1_date = | designation1_number = | designation1_criteria = | designation1_type = సాంస్కృతికం | designation1_free1name = స్టేట్ పార్టీ | designation1_free1value = {{IND}} | designation1_free2name = ప్రాంతం | designation1_free2value = | location = చేర్పు, [[కేరళ]], [[భారతదేశం]] | elevation = | built = | architect = | architecture = | coordinates = {{coord|10.4312900|76.1990200|display=inline}} | locmapin = భారతదేశం | map_caption = భారతదేశం, కేరళలో ఉన్న ప్రదేశం | visitation_num = | visitation_year = }} === పెరువనం పూరం === చేర్పులోని [[పెరువనం]] ఆలయం మణిప్రవాళం కావ్యం ''చంద్రోత్సవం''లో కీర్తించబడింది. ఆలయంలో ఆరు వట్టెజుత్తు, మలయాళ శాసనాలు లభించాయి. ఉత్తర కేరళలోని తిరువత్తూర్ నుండి లభించిన 11వ శతాబ్దపు శాసనం, వాస్తవానికి ఈ గ్రామానికి చెందిన ఏడుగురు వ్యక్తులు, ఇతరులతో పాటు అక్కడ స్థిరపడి కొత్త నివాసాన్ని ఏర్పాటు చేసుకున్నట్లు సూచిస్తుంది. ఈ ఆలయంలో ప్రధాన ప్రతిష్ఠ శివుడు. పెరువనం ఒకప్పుడు పెద్ద అడవి అని ప్రజలు నమ్ముతారు. మలయాళంలో వనం అంటే అడవి అని అర్థం. పెరువనం అంటే దట్టమైన అడవి. ఈ గుడి పైకప్పుపై కళాకృతులు ఉన్నాయి. ఇది ఒక అరుదైన రెండస్తుల శ్రీకోవిల్ (గర్భగుడి) కలిగి ఉంది, ఒక్కో అంతస్తులో ఒక్కో [[శివుడు|శివ]] రూపం కొలువై ఉంది. శివుడు ఒక చెట్టుపై తపస్సు చేశాడని, ఆ చెట్టే ప్రస్తుత శ్రీకోవిల్‌గా మారిందని భక్తుల నమ్మకం. పెరువనం పూరం చాలా కాలం క్రితం ప్రారంభమైంది. ఇది 500 సంవత్సరాల పాటు కొనసాగిన ఉత్సవం (పూరానికి కొద్దిగా భిన్నమైన ఆచారాలతో, 28 రోజుల పాటు జరిగేది) రూపంలో ప్రారంభమైందని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. ఆ తర్వాత, కొంత కాలం పాటు ఇది నిలిపివేయబడింది. తరువాత దీనిని పెరువనం, ఆరట్టుపుజ అనే రెండు పూరాల రూపంలో పునఃప్రారంభించారు. ఈ కొత్త విధానం ఇప్పుడు 1425 సంవత్సరాలుగా ఉనికిలో ఉంది. ఇది మీనం (సాధారణంగా ఏప్రిల్) అనే మలయాళ మాసంలో జరుగుతుంది. ఇందులో ఎజున్నల్లిప్పు (మలయాళ పదం, అంటే అలంకరించబడిన ఏనుగుపై ఆలయ దేవుడిని బయటకు తీసుకురావడం, దీనితో పాటు అనేక ఏనుగులు - ఇక్కడ మొత్తం ఏడు - పంచారి మేళం, పాండి మేళం వంటి సాంప్రదాయ వాయిద్య బృందాల నడుమ ఉంటాయి) ఉంటుంది. పెరువనం పూరం కోసం, మొదటి ఎజున్నల్లిప్పు సాయంత్రం ప్రారంభమవుతుంది. ఇలాంటి మరిన్ని ఊరేగింపులు వెంబడిస్తాయి, పండుగ ఉదయం ముగుస్తుంది. అర్ధరాత్రి దాటిన తర్వాత ప్రారంభమయ్యే నాలుగు గంటల పంచారి మేళం, ఆ తర్వాత బాణసంచా కాల్చడం ఈ పూరంలో ప్రధాన ఆకర్షణ. === ఆరట్టుపుజ పూరం === ఆరట్టుపుజలోని ప్రసిద్ధ శాస్తా ఆలయం త్రిస్సూర్ పట్టణానికి దక్షిణంగా 14 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది, ఇక్కడ ప్రతి సంవత్సరం ఏప్రిల్/మే నెలల్లో పూరం పండుగ జరుపుకుంటారు. చుట్టుపక్కల ఉన్న పుణ్యక్షేత్రాల నుండి పెద్ద సంఖ్యలో దేవతలు హాజరవుతున్నందున ఆరట్టుపుజ పూరాన్ని దేవతల సమ్మేళనమైన దేవ మేళా అని పిలుస్తారు. ఆరట్టుపుజ పూరం 1,430 సంవత్సరాలకు పైగా జరుపుకుంటున్నట్లు చారిత్రక ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. పెరువనంలో వలె, ఆరట్టుపుజ పూరంలో కూడా వరుస ఎజున్నల్లిప్పులు ఉంటాయి. అయితే, ప్రధాన ఆకర్షణ కూట్టి ఎజున్నల్లిప్పు, ఇక్కడ పాండి మేళాల నడుమ తెల్లవారుజామున 101 ఏనుగులు వరుసలో నిలబడతాయి. విశాలమైన వరి పొలాల ప్రధాన గట్టుపై అలంకరించబడిన ఏనుగు అంబారీలో, [[త్రిప్రయార్ శ్రీరామస్వామి ఆలయం|త్రిప్రయార్ తేవర్]] అని పిలువబడే శ్రీరామస్వామి దేవుడు మధ్య స్థానాన్ని ఆక్రమిస్తాడు. కేరళలోని పూరం పండుగలలో ఆరట్టుపుజ పూరం అత్యంత పురాతనమైనది, నిస్సందేహంగా అత్యంత అద్భుతమైనది. ఈ రోజున పొరుగు గ్రామాలలోని 101 మంది దేవతలు ఆరట్టుపుజ ఆలయ ప్రధాన దైవమైన శాస్తాను ([[అయ్యప్ప]]) సందర్శించారని భక్తుల నమ్మకం. ఈ రోజుల్లో ఏడు రోజుల పండుగలో ఆరవ రోజు జరిగే పూరం ఊరేగింపులో సుమారు 70 ఏనుగులు పాల్గొంటాయి. పచారి మేళం, పాండి మేళం, పంచవాద్యం పండుగ ఉత్సాహాన్ని పెంచుతాయి. మరుసటి రోజు ఆరట్టుపుజ నదిలో ఆరట్టు (దైవం విగ్రహానికి పవిత్ర స్నానం) ఆచారం ఎంతో వైభవంగా, సంతోషంగా నిర్వహిస్తారు. ముగింపు పూరం నిర్వహిస్తారు, ప్రకాశవంతమైన రంగుల గొడుగులు ధరించి, అద్భుతమైన దృశ్యాన్ని ప్రదర్శిస్తూ ఈ రోజుల్లో 61 అలంకరించబడిన ఏనుగులతో ఇది జరుగుతుంది. ఆలయ వాయిద్య బృందాలు ఈ కార్యక్రమానికి గంభీరతను జోడిస్తాయి. 41 పొరుగు దేవాలయాల దేవతల చిత్రాలను ఏనుగు ఈ గ్రామానికి తీసుకువెళుతుంది. ఆరట్టుపుజ ఆలయం ఉదయం 05:00 - 09:30, సాయంత్రం 05:00 - 07:00 వరకు తెరిచి ఉంటుంది. ఆరట్టుతో (దైవం విగ్రహానికి పవిత్ర స్నానం) పండుగ ముగుస్తుంది. === తాయంకుళంగర పూయం === తాయంకుళంగర శ్రీ సుబ్రహ్మణ్య స్వామి ఆలయం చేర్పులోని మరొక ఆలయం. దీనిని కేరళ [[పళని]] అని పిలుస్తారు. ఈ ఆలయంలో ప్రధాన పండుగ పూయం. ఇది ప్రతి సంవత్సరం జనవరి-ఫిబ్రవరిలో జరుపుకుంటారు. కావిడియాట్టంతో ప్రజలు పూయం పండుగను జరుపుకుంటారు. === చాతకుడం పూరం === పెరువనం-ఆరట్టుపుజ పూరం ఉత్సవాలలో మొదటి పూరంగా చాతకుడం పూరం ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ పూరం మీన మాసంలో చాతకుడం శ్రీ ధర్మ శాస్తా "తిరువాదిర పురప్పడు" గా చారిత్రక ప్రసిద్ధి చెందింది. చాతకుడం శాస్తా పెరువనం పూరం, ఆరట్టుపుజ పూరం, తొట్టిప్పాల్, తిక్కట్టుస్సేరి పూరం మొదలైన వాటిలో ప్రధాన పాల్గొనే దైవంగా ఉంటాడు. త్రిప్రయార్ తేవర్ తో పాటు ఆరట్టుపుజ పెరువనం పూరం, ఆరట్టుపుజ దేవమేళాలకు శాస్తా ప్రధాన గౌరవం పొందుతాడు. == చెక్క ఏనుగుల తయారీ == కేరళలోని త్రిస్సూర్‌లోని ఒక గ్రామమైన చేర్పు చెక్క హస్తకళల తయారీ సంప్రదాయానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. చేర్పు నుండి తయారైన ఏనుగులను గోరును చూసి ఎవరైనా సులభంగా గుర్తించవచ్చు. గోరును తెలుపు రంగులో చక్కగా పెయింట్ చేస్తారు. దీనిలో ఒక ఆసక్తికరమైన అంశం ఏమిటంటే ఏనుగులను ఒకే చెక్క ముక్కతో తయారు చేస్తారు. ఈ కళా రూపంలో నైపుణ్యం కలిగిన హస్తకళాకారులు ఎంతో మంది ఉన్నారు. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[త్రిప్రయార్ శ్రీరామస్వామి ఆలయం]] ==మూలాలు== {{reflist}} == మరింత చదవడానికి == *[https://web.archive.org/web/20120426081343/http://www.chathakudamtemple.com/ చాతకుడం శ్రీ ధర్మ శాస్తా ఆలయ అధికారిక వెబ్‌సైట్] *[https://web.archive.org/web/20110727154924/http://www.othukottu.org/ మిత్రానందపురం వామనమూర్తి ఆలయ అధికారిక వెబ్‌సైట్] *[http://www.thiruvullakkavudevaswom.org తిరువళ్ళక్కావు దేవస్వం అధికారిక వెబ్‌సైట్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100329224707/http://www.thiruvullakkavudevaswom.org/ |date=29 March 2010 }} *[http://www.cherpubhagavathy.com చేర్పు భగవతి ఆలయ దేవస్వం అధికారిక వెబ్‌సైట్] *[https://web.archive.org/web/20070930081349/http://archive.eci.gov.in/se2001/pollupd/ac/states/S11/Aconst57.htm కేరళ రాష్ట్ర ఎన్నికలు] *[http://www.namboothiri.com/articles/peruvanam-graamam.htm పెరువనం గ్రామం] *[http://wikimapia.org/744195/ వికీమాపియా] *[http://cherpubhagavathy.com/gallery చేర్పు ఉత్సవ చిత్రాలు] *[https://web.archive.org/web/20071001002827/http://www.hindu.com/2007/03/25/stories/2007032512240500.htm ''ఆరట్టుపుజ పూరం గురించి వార్తలు''] ''ది హిందూ'' లో *[http://www.answers.com/topic/pooram పూరం] *[https://web.archive.org/web/20070927194959/http://www.thrissurpolice.com/thrissur/festivals/arattupuzha/arattupuzha.htm త్రిస్సూర్‌పోలీస్.కామ్] *http://www.kerala.com/wiki-Pooram {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927002933/http://www.kerala.com/wiki-Pooram |date=2007-09-27 }} *{{usurped|[https://web.archive.org/web/20050507151814/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/01/13/stories/2003011300380100.htm చెక్క ఏనుగు తయారీ]}} [[వర్గం:కేరళ]] g4ialxtcywkvi778lxeyfs4hmlfrzk8 0 484601 4956476 4871884 2026-09-12T01:06:20Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956476 wikitext text/x-wiki {{Short description|భౌతిక శాస్త్రంలో ఒక శాఖ}} '''కండెన్స్‌డ్ మ్యాటర్ ఫిజిక్స్''' (Condensed matter physics) అనేది [[భౌతిక శాస్త్రం]] (physics) లోని ఒక ముఖ్యమైన విభాగం. ఇది పదార్థం యొక్క స్థూల (macroscopic), సూక్ష్మ (microscopic) భౌతిక ధర్మాల గురించి వివరిస్తుంది. ముఖ్యంగా [[ఘన]] (solid), [[ద్రవ]] (liquid) [[పదార్థ స్థితి|స్థితుల]] గురించి ఇది చర్చిస్తుంది. పరమాణువులు ([[atom]]s), ఎలక్ట్రాన్ల ([[electrons]]) మధ్య ఉండే విద్యుదయస్కాంత బలాల ([[electromagnetic]] forces) వల్ల పదార్థానికి ఈ ధర్మాలు వస్తాయి. సాధారణంగా చెప్పాలంటే, అనేక భాగాలు కలిసి ఉండి, వాటి మధ్య బలమైన పరస్పర చర్యలు జరిగే వ్యవస్థల గురించి ఈ శాస్త్రం వివరిస్తుంది. సాధారణ పదార్థ స్థితులే కాకుండా, కొన్ని ప్రత్యేకమైన పరిస్థితుల్లో కనిపించే వింతైన స్థితుల గురించి కూడా ఇది అధ్యయనం చేస్తుంది. ఉదాహరణకు: అతి తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద కొన్ని పదార్థాల్లో కనిపించే అతివాహకత ([[superconductivity]]). స్ఫటిక నిర్మాణాల్లో ఉండే స్పిన్ల ([[Spin (physics)|spins]]) వల్ల కలిగే ఫెర్రో అయస్కాంతత్వం. అతి శీతల పరమాణు వ్యవస్థల్లో కనిపించే బోస్-ఐన్ స్టీన్ కండెన్సేట్లు ([[Bose–Einstein condensates]]). [[ద్రవ స్ఫటికాలు]] (liquid crystals). కండెన్స్‌డ్ మ్యాటర్ భౌతిక శాస్త్రవేత్తలు ప్రయోగాల ద్వారా పదార్థాల వివిధ ధర్మాలను కొలుస్తారు. క్వాంటం మెకానిక్స్ ([[quantum mechanics]]), విద్యుదయస్కాంతత్వం ([[electromagnetism]]), స్టాటిస్టికల్ మెకానిక్స్ ([[statistical mechanics]]) వంటి సిద్ధాంతాలను ఉపయోగించి పదార్థాల ప్రవర్తనను అంచనా వేస్తారు.<ref>{{cite web|url=https://physics.yale.edu/research/condensed-matter-physics-theory|title=Condensed Matter Physics Theory|website=Yale University Physics Department|access-date=2023-11-30|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624193836/https://physics.yale.edu/research/condensed-matter-physics-theory|url-status=dead}}</ref> ప్రస్తుత కాలంలో భౌతిక శాస్త్రంలో అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న రంగం ఇదే. అమెరికాలోని భౌతిక శాస్త్రవేత్తల్లో దాదాపు మూడో వంతు మంది తాము ఈ రంగానికి చెందినవారమని చెప్పుకుంటారు.<ref>{{cite web|url= http://www.physicstoday.org/jobs/seek/condensed_matter.html|archive-url= https://web.archive.org/web/20090327141400/http://www.physicstoday.org/jobs/seek/condensed_matter.html|archive-date= 2009-03-27|website=Physics Today Jobs|title= Condensed Matter Physics Jobs: Careers in Condensed Matter Physics|access-date= 2010-11-01}}</ref> ఈ రంగం రసాయన శాస్త్రం ([[chemistry]]), మెటీరియల్ సైన్స్ ([[materials science]]), ఇంజనీరింగ్, నానోటెక్నాలజీ ([[nanotechnology]]) వంటి ఇతర రంగాలతో కలిసి పనిచేస్తుంది.<ref>{{cite journal|last=Cohen|first=Marvin L.|title=Essay: Fifty Years of Condensed Matter Physics|journal=Physical Review Letters|year=2008|volume=101|issue=25|doi=10.1103/PhysRevLett.101.250001|url=http://prl.aps.org/edannounce/PhysRevLett.101.250001|access-date=31 March 2012|bibcode= 2008PhRvL.101y0001C|pmid=19113681|article-number=250001}}</ref> == పేరు పుట్టుక (Etymology) == భౌతిక శాస్త్రవేత్త [[Philip Warren Anderson]] అభిప్రాయం ప్రకారం, "కండెన్స్‌డ్ మ్యాటర్" (condensed matter) అనే పదాన్ని ఆయనే మొదట ఉపయోగించారు. 1967లో కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయంలోని తమ పరిశోధన బృందం పేరును "సాలిడ్ స్టేట్ థియరీ" నుండి "థియరీ ఆఫ్ కండెన్స్‌డ్ మ్యాటర్" గా మార్చారు.<ref>{{cite web|title=Philip Anderson|url=http://www.princeton.edu/physics/people/display_person.xml?netid=pwa&display=faculty |website=Department of Physics|publisher=Princeton University|access-date=27 March 2012}}</ref> ఇందులో ద్రవాలు, కేంద్రక పదార్థం వంటి అంశాలను కూడా చేర్చడానికి ఈ పేరు మార్పు చేశారు. 1960, 70వ దశకాల్లో ఈ పేరు బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది. అంతకుముందు దీనిని "సాలిడ్ స్టేట్ ఫిజిక్స్" (solid-state physics) అని పిలిచేవారు. కానీ ద్రవాల గురించి కూడా అధ్యయనం చేయడం మొదలుపెట్టాక, కండెన్స్‌డ్ మ్యాటర్ ఫిజిక్స్ అనే పేరు స్థిరపడింది. == చరిత్ర (History) == {{Further|కండెన్స్‌డ్ మ్యాటర్ ఫిజిక్స్ కాలక్రమం}} === సాంప్రదాయ భౌతిక శాస్త్రం (Classical physics) === [[File:Heike Kamerlingh Onnes and Johannes Diderik van der Waals.jpg|thumb|upright|1908లో లైడెన్‌లో హీలియం ద్రవీకరణ యంత్రంతో హీక్ కామర్లింగ్ ఓనెస్, జోహన్నెస్ వాన్ డెర్ వాల్స్]] పదార్థం యొక్క కండెన్స్‌డ్ స్థితులపై జరిగిన మొదటి అధ్యయనాల్లో హంఫ్రీ డేవీ (Humphry Davy) చేసిన పరిశోధనలు ముఖ్యమైనవి. ఆయన అప్పట్లో తెలిసిన 40 మూలకాల్లో 26 లోహ ధర్మాలను కలిగి ఉన్నాయని గుర్తించారు.<ref>{{cite journal|last1=Goodstein|first1=David|author1-link=David Goodstein|last2=Goodstein|first2=Judith|author2-link=Judith R. Goodstein|title=Richard Feynman and the History of Superconductivity|journal=Physics Perspective|year=2000|volume=2|issue=1|url=http://web.njit.edu/~tyson/supercon_papers/Feynman_Superconductivity_History.pdf|access-date=7 April 2012|doi=10.1007/s000160050035|page=30|bibcode=2000PhP.....2...30G|s2cid=118288008|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117113759/https://web.njit.edu/~tyson/supercon_papers/Feynman_Superconductivity_History.pdf|archive-date=17 November 2015}}</ref> ఇది పరమాణువుల లోపల కూడా ఏదో నిర్మాణం ఉందని సూచించింది. 1823లో మైకేల్ ఫెరడే (Michael Faraday) క్లోరిన్ వాయువును ద్రవంగా మార్చడంలో విజయం సాధించారు. 1869లో థామస్ ఆండ్రూస్ ద్రవం నుండి వాయువుగా మారే దశను అధ్యయనం చేసి "క్రిటికల్ పాయింట్" (critical point) అనే పదాన్ని వాడారు. 1908 నాటికి హైడ్రోజన్, హీలియం వాయువులను కూడా ద్రవాలుగా మార్చగలిగారు. 1900లో పాల్ డ్రూడ్ (Paul Drude) లోహాల్లో ఎలక్ట్రాన్ల చలనం గురించి మొదటి నమూనాను ప్రతిపాదించారు. దీనిని "డ్రూడ్ మోడల్" అంటారు. ఇది లోహాల విద్యుత్ వాహకతను వివరించడానికి ప్రయత్నించింది. అయితే, అతి తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద లోహాల ప్రవర్తనను ఇది సరిగ్గా వివరించలేకపోయింది. 1911లో కామర్లింగ్ ఓనెస్ పాదరసం (mercury) లో "అతివాహకత" (superconductivity) ను కనుగొన్నారు. ఒక నిర్ణీత ఉష్ణోగ్రత కంటే తక్కువ వద్ద పాదరసం యొక్క విద్యుత్ నిరోధకత పూర్తిగా సున్నా అయిపోవడాన్ని ఆయన గమనించారు.<ref>{{cite journal|last=van Delft|first=Dirk|author2=Kes, Peter |title=The discovery of superconductivity|journal=Physics Today|date=September 2010|volume=63|issue=9|doi=10.1063/1.3490499|url=http://www.lorentz.leidenuniv.nl/history/cold/DelftKes_HKO_PT.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.lorentz.leidenuniv.nl/history/cold/DelftKes_HKO_PT.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live|access-date=7 April 2012|bibcode= 2010PhT....63i..38V|pages=38–43|doi-access=free}}</ref> === క్వాంటం మెకానిక్స్ ప్రభావం === క్వాంటం మెకానిక్స్ రావడంతో కండెన్స్‌డ్ మ్యాటర్ ఫిజిక్స్ కొత్త పుంతలు తొక్కింది. వోల్ఫ్‌గ్యాంగ్ పౌలీ, ఆర్నాల్డ్ సోమర్‌ఫెల్డ్, ఫెలిక్స్ బ్లాక్ వంటి శాస్త్రవేత్తలు లోహాల్లోని ఎలక్ట్రాన్ల చలనాన్ని క్వాంటం సిద్ధాంతాల ద్వారా వివరించారు. పరమాణువుల అమరిక (crystal structures) గురించి ఆగస్టే బ్రావైస్ వంటి వారు చేసిన కృషి స్ఫటిక శాస్త్రానికి (crystallography) పునాది వేసింది. 1947లో జాన్ బార్డీన్, వాల్టర్ బ్రాటెన్, విలియం షాక్లీ మొదటి "ట్రాన్సిస్టర్"ను కనుగొన్నారు. ఇది ఎలక్ట్రానిక్స్ రంగంలో విప్లవాన్ని తెచ్చింది. === ఆధునిక మెనీ-బాడీ ఫిజిక్స్ (Modern many-body physics) === [[File:Meissner effect p1390048.jpg|thumb|left|200px|అతివాహక పదార్థంపై గాలిలో తేలుతున్న అయస్కాంతం (మెయిస్నర్ ప్రభావం).]] రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత, క్వాంటం ఫీల్డ్ థియరీలోని అంశాలను కండెన్స్‌డ్ మ్యాటర్ సమస్యలకు అన్వయించారు. 1956లో బార్డీన్, కూపర్, ష్రీఫర్ కలిసి అతివాహకతను వివరించే "BCS సిద్ధాంతాన్ని" ప్రతిపాదించారు. 1980లో క్లాస్ వాన్ క్లిట్జింగ్ "క్వాంటం హాల్ ఎఫెక్ట్"ను కనుగొన్నారు, దీనికి ఆయనకు నోబెల్ బహుమతి లభించింది.<ref>{{cite web |url= https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1985/klitzing-lecture.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1985/klitzing-lecture.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live |title= The Quantized Hall Effect |last= von Klitzing |first= Klaus |date= 9 Dec 1985 |website= Nobelprize.org}}</ref> 1986లో బెడ్నార్జ్, ముల్లర్ అధిక ఉష్ణోగ్రత వద్ద పనిచేసే అతివాహక పదార్థాలను కనుగొన్నారు. == సిద్ధాంతపరమైన అధ్యయనం (Theoretical) == సిద్ధాంతపరమైన కండెన్స్‌డ్ మ్యాటర్ ఫిజిక్స్ లో పదార్థాల ధర్మాలను అర్థం చేసుకోవడానికి గణిత నమూనాలను ఉపయోగిస్తారు. ఇందులో ముఖ్యమైన అంశాలు: '''ఎమర్జెన్స్ (Emergence):''' చిన్న చిన్న కణాలు కలిసి ఒక సమూహంగా ఉన్నప్పుడు, ఒంటరి కణాలకు లేని కొత్త ధర్మాలు ఆ సమూహానికి వస్తాయి. దీనినే "ఎమర్జెన్స్" అంటారు.<ref>{{cite book|last=Coleman |first=Piers |title=Introduction to Many Body Physics |year=2016 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-86488-6}}</ref> '''ఎలక్ట్రానిక్ థియరీ:''' లోహాల్లో ఎలక్ట్రాన్ల ప్రవర్తనను వివరించే నమూనాలు. డెన్సిటీ ఫంక్షనల్ థియరీ (DFT) ద్వారా పదార్థాల ధర్మాలను కంప్యూటర్ల సహాయంతో లెక్కిస్తారు. '''సిమెట్రీ బ్రేకింగ్ (Symmetry breaking):''' పదార్థం ఒక స్థితి నుండి మరొక స్థితికి మారినప్పుడు దానిలోని సమరూపత మారుతుంది. ఉదాహరణకు, నీరు మంచుగా మారినప్పుడు దాని అమరికలో మార్పు వస్తుంది. == ప్రయోగాత్మక పద్ధతులు (Experimental) == ప్రయోగాత్మక భౌతిక శాస్త్రవేత్తలు పదార్థాల కొత్త ధర్మాలను కనుగొనడానికి వివిధ రకాల సాధనాలను ఉపయోగిస్తారు. '''స్కాటరింగ్ (Scattering):''' పదార్థంపైకి ఎక్స్-కిరణాలు (X-rays) లేదా న్యూట్రాన్లను పంపి, అవి ఎలా చెల్లాచెదురవుతాయో గమనిస్తారు. దీని ద్వారా పదార్థం లోపల పరమాణువుల అమరికను తెలుసుకోవచ్చు.<ref>{{cite book|last1=Chaikin|first1=P. M.|last2=Lubensky|first2=T. C.|title=Principles of condensed matter physics|url=https://archive.org/details/principlesofcond00chai|year=1995|publisher=Cambridge University Press}}</ref> '''అయస్కాంత క్షేత్రాలు:''' బాహ్య అయస్కాంత క్షేత్రాలను ఉపయోగించి పదార్థాల అయస్కాంత ధర్మాలను అధ్యయనం చేస్తారు. న్యూక్లియర్ మాగ్నెటిక్ రెసొనెన్స్ (NMR) వంటి పద్ధతులు వైద్య రంగంలో MRI స్కాన్ల రూపంలో ఉపయోగపడుతున్నాయి. '''అతి శీతల వాయువులు:''' పరమాణువులను లేజర్ కిరణాల సహాయంతో అతి తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద బంధించి, వాటి ప్రవర్తనను గమనిస్తారు. == అనువర్తనాలు (Applications) == కండెన్స్‌డ్ మ్యాటర్ ఫిజిక్స్ పరిశోధనలు మన నిత్య జీవితంలో అనేక మార్పులను తెచ్చాయి: '''ఎలక్ట్రానిక్స్:''' ట్రాన్సిస్టర్లు, సెమీకండక్టర్లు, ఇంటిగ్రేటెడ్ సర్క్యూట్లు అన్నీ ఈ శాస్త్ర ఫలితాలే. '''లేజర్లు:''' కమ్యూనికేషన్, వైద్య రంగంలో లేజర్ల పాత్ర కీలకం. '''నానోటెక్నాలజీ:''' అతి సూక్ష్మ పరిమాణంలో ఉండే యంత్రాలు, పదార్థాల తయారీ. '''వైద్య రంగం:''' MRI స్కాన్లు, ఇతర డయాగ్నోస్టిక్ పరికరాలు. '''క్వాంటం కంప్యూటింగ్:''' భవిష్యత్తులో రాబోయే అత్యంత వేగవంతమైన కంప్యూటర్ల తయారీకి ఈ రంగంలోని పరిశోధనలు పునాది వేస్తున్నాయి. == మూలాలు (Moolalu) == {{reflist}} == మరింత సమాచారం కోసం == Anderson, Philip W. (2018). ''Basic Notions Of Condensed Matter Physics''. CRC Press. Girvin, Steven M. (2019). ''Modern Condensed Matter Physics''. Cambridge University Press. [[Category:కండెన్స్‌డ్ మ్యాటర్ ఫిజిక్స్]] [[Category:మెటీరియల్ సైన్స్]] [[Category:ఖగోళ విజ్ఞానం]] {{Authority control}} p321pypec5o7w9ctxikfsmu01hamabd 0 486611 4956707 4793940 2026-09-12T10:54:41Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956707 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = కెకూ ఎం. గాంధీ | image = Kekoo Gandhy.jpg | imagesize = | caption = | birth_name = కైఖుస్రు మినోచెర్ గాంధీ | birth_date = {{birth date|df=yes|1920|02|02}} | birth_place = [[ముంబై]], బాంబే ప్రెసిడెన్సీ, బ్రిటిష్ ఇండియా | death_date = {{death date and age|df=yes|2012|11|10|1920|02|02}} | death_place = [[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]], భారతదేశం | occupation = గ్యాలరిస్ట్, గ్యాలరీ కెమౌల్డ్ (1963లో స్థాపితం), కళాకృతుల సేకర్త, కళాభిమాని | yearsactive = | spouse = ఖోర్షెడ్ అడెన్‌వల్లా (వి. 1944) | children = రష్నా, ఆదిల్, బెహ్రోజ్, షిరీన్ గంధీ | awards = 2008లో [[పద్మశ్రీ]] | website = {{URL|gallerychemould.com/}} }} '''కెకూ ఎం. గాంధీ''' (2 ఫిబ్రవరి 1920 - 10 నవంబర్ 2012) ఒక భారతీయ ఆర్ట్ గ్యాలరిస్ట్, కళాకృతుల సేకర్త, కళాభిమాని. 1940ల నుండి భారతీయ ఆధునిక కళల ప్రోత్సాహంలో ఇతను మార్గదర్శకుడు. ఇతను 1941లో ఫ్రేమ్‌ల తయారీ వ్యాపారమైన కెమౌల్డ్ ఫ్రేమ్స్‌ను స్థాపించాడు. కొద్దికాలానికే తన షోరూమ్ కిటికీలలో కె. హెచ్. ఆరా, ఎస్. హెచ్. రజా, కె. కె. హెబ్బార్, ఎం. ఎఫ్. హుస్సేన్ వంటి యువ ఆధునిక కళాకారుల రచనలను ప్రదర్శించడం ప్రారంభించాడు.<ref>{{Cite web|date=2023-09-15|title=How a framing company became Mumbai's iconic Gallery Chemould|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/framing-company-became-mumbais-iconic-gallery-chemould-8941380/|access-date=2023-12-05|website=The Indian Express|language=en}}</ref> ఇది [[భారతదేశం]]<nowiki/>లో ఆధునిక కళా ఉద్యమం, వలసవాద అనంతర కళల క్రమప్రగతికి దారితీసింది. చివరకు భారతదేశపు మొట్టమొదటి వాణిజ్య ఆర్ట్ గ్యాలరీ అయిన గ్యాలరీ కెమౌల్డ్ 1963లో [[జహంగీర్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ]] మొదటి అంతస్తులో ప్రారంభించబడింది.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/people/Chemould-celebrates-fifty-years/articleshow/21877272.cms|title=Chemould celebrates fifty years|date=17 August 2013|newspaper=The Times of India|access-date=24 May 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.livemint.com/Leisure/1LpKYdwm3kDHzVFpibYZBI/Gallery-Chemould-The-alchemists.html|title=Gallery Chemould: The alchemists|newspaper=Mint|access-date=24 May 2014}}</ref> కళారంగానికి చేసిన సేవలకు గాను [[భారత ప్రభుత్వం]] 2008లో ఇతనికి [[పద్మశ్రీ]] పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేసింది.<ref name="Padma Awards">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=July 21, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 }}</ref> == జీవితం, వృత్తి == కైఖుస్రు (కెకూ) మినోచెర్ గంధీ 1920 ఫిబ్రవరి 2న [[ముంబై]]<nowiki/>లో మినోచెర్ గాంధీ, రోషన్ గాంధీ (పెళ్ళికి ముందు రోషన్ బాట్లీవాలా) దంపతులకు జన్మించాడు.<ref>{{Cite web |last=D'Souza |first=Ornella |date=2023-08-31 |title=Archival show set to celebrate 60 years of Chemould, Mumbai's iconic art gallery |url=https://thefederal.com/category/features/archival-show-set-to-celebrate-60-years-of-chemould-mumbais-iconic-art-gallery-95279 |access-date=2023-12-05 |website=thefederal.com |language=en}}</ref> కెకూ [[ముంబై]]<nowiki/>లోని క్యాథడ్రల్, జాన్ కానన్ స్కూల్‌లో విద్యాభ్యాసం చేశాడు. అక్కడే 17 సంవత్సరాల వయస్సులో మెట్రిక్యులేషన్ పూర్తి చేసి [[కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయం|కేంబ్రిడ్జ్‌]]<nowiki/>లోని పెంబ్రోక్ కళాశాలలో స్థానం సంపాదించాడు. కానీ 1939 వేసవిని [[భారతదేశం]]<nowiki/>లో గడిపిన తరువాత, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం ప్రారంభం కావడంతో కెకూ గాంధీ కేంబ్రిడ్జ్‌కు తిరిగి వెళ్ళలేకపోయాడు. 1940లో కెకూ బాంబే ఆర్ట్ సొసైటీకి గౌరవ కార్యదర్శిగా నియమితుడయ్యాడు, ఈ పదవిని నిర్వహించిన మొదటి భారతీయుడు ఇతనే.<ref>Sharda Dwiwedi, Artists' Centre, Mumbai {{cite web |url=http://www.artistscentre.org/theartdistrict.htm |title=The Art District - Artists' Centre Mumbai |access-date=2013-04-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121225073546/http://www.artistscentre.org/theartdistrict.htm |archive-date=25 December 2012 |df=dmy-all }}</ref> 1941లో కెకూ, అతని సోదరుడు రుస్సీ గాంధీ చిత్రాలకు ఫ్రేమ్‌లను తయారు చేయడానికి కెమికల్ మౌల్డింగ్ మాన్యుఫ్యాక్చరింగ్ కంపెనీని (తరువాత దీనిని కెమౌల్డ్ అని పిలిచారు) స్థాపించారు.<ref name="articles.timesofindia.indiatimes">{{cite news |author=Meher Marfatia| title = Kekoo Gandhy: Guru, mentor, patron, critic and more | url = http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/people/Kekoo-Gandhy-Guru-mentor-patron-critic-and-more/articleshow/17179829.cms?referral=PM |date=11 November 2012| access-date = 24 May 2014 | newspaper = The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Accidental Gallerist and the Making of Indian Modern Art|url=https://thewire.in/the-arts/kekoo-gandhy-art-gallery-bombay|access-date=2020-07-18|website=The Wire|date=14 May 2018 }}</ref> ప్రిన్సెస్ స్ట్రీట్‌లోని ఒక గోదాము నుండి ప్రారంభమైన కెమౌల్డ్ [[ముంబై|బాంబే]] షాపులో కెకూ బాంబే ప్రోగ్రెసివ్ ఆర్టిస్ట్స్ గ్రూప్ చిత్రాలను ప్రదర్శించాడు, బాంబే ప్రోగ్రెసివ్స్ వారి మొదటి విక్రయాలను ఈ షాపు ద్వారానే చేశారు.<ref name="articles.timesofindia.indiatimes" /> గ్యాలరీ/షాప్ మేనేజర్‌లలో రోషన్ కలాపేసి, కవి నిస్సిమ్ ఎజెకిల్ ఉన్నారు.<ref>Nandini Bhaskaran [https://web.archive.org/web/20040507042451/http://www.hindu.com/mag/2004/03/07/stories/2004030700290100.htm Perfect frame] ''The Hindu'' 7 March 2004</ref> ప్రతిభావంతులైన యువ కళాకారులను గుర్తించడంలో కెకూకి ఉన్న నేర్పు అనేక ప్రదర్శనలకు దారితీసింది.<ref>{{cite book | title = Business India |year=2004|issue=674–679| url = https://books.google.com/books?id=qbBIAAAAYAAJ&q=Kekoo+Gandhy | access-date = 24 May 2014|page=141|publisher=A. H. Adavni}}</ref> ఇవి [[ఎం.ఎఫ్. హుసేన్|ఎం.ఎఫ్. హుస్సేన్]], [[తయబ్ మెహతా|తయ్యబ్ మెహతా]], [[రామ్‌కుమార్ (చిత్రకారుడు)|రామ్ కుమార్]], ఎస్.హెచ్. రజా, భూపేన్ ఖాఖర్, నళిని మలాని, అతుల్ దొడియా, [[అంజు దోడియా|అంజు దొడియా]], జితీష్ కల్లాట్, రీనా సైనీ కల్లాట్, కె.హెచ్. ఆరా, బాల్ ఛబ్డా, క్రిషన్ ఖన్నా, జహంగీర్ సబావాలా, గైతోండే, కె.కె. హెబ్బార్, వివాన్ సుందరం, జివ్యా సోమ మాషే వంటి కళాకారులకు మంచి గుర్తింపు తెచ్చిపెట్టాయి.<ref name="articles.timesofindia.indiatimes" /><ref name="blogs.guggenheim"> {{cite web|author=Nancy Adajania|author-link=Nancy Adajania| title = Beyond the Commodity Fetish: Art and the Public Sphere in India|publisher= Guggenheim, New York | url = http://blogs.guggenheim.org/map/beyond-the-commodity-fetish-art-and-the-public-sphere-in-india/|date=28 January 2013| access-date = 24 May 2014}}</ref> 1951లో తన మొదటి హుస్సేన్ ప్రదర్శన విజయవంతమైన వెంటనే, ఆధునిక కళల కోసం తొలిసారిగా [[ముంబై|బాంబే]]<nowiki/>లో జహంగీర్ ఆర్ట్ గ్యాలరీని స్థాపించడానికి పారిశ్రామికవేత్త, సేకర్త కవాస్జీ జహంగీర్, అణు శాస్త్రవేత్త [[హోమీ జహంగీర్ భాభా|హోమీ భాభా]] లతో కెకూ గాంధీ సహకరించాడు.<ref name="blogs.guggenheim" /><ref name="artinamericamagazine">{{cite web|author=Ranjit Hoskote|author-link=Ranjit Hoskote|title = Requiem for a Pioneer |publisher=Art in America magazine| url = http://www.artinamericamagazine.com/news-features/magazine/requiem-for-a-pioneer/ |date=27 December 2012| access-date = 24 May 2014}}</ref> కెకూ 1963లో [[జహంగీర్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ]] మొదటి అంతస్తులో గ్యాలరీ కెమౌల్డ్‌ను స్థాపించాడు. 2007లో ప్రెస్కాట్ రోడ్‌లోని కొత్త ప్రాంగణానికి మారే వరకు అక్కడే ప్రదర్శనలు నిర్వహించాడు.<ref>Karin Zitzewitz '[http://www.artindiamag.com/quarter_02_02_13/framing_gallery_of_heroes.html Framing a gallery of heroes'] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130119054414/http://www.artindiamag.com/quarter_02_02_13/framing_gallery_of_heroes.html |date=19 January 2013 }} ''Art India'', 2 February 2013.</ref> 1970ల ప్రారంభం నుండి, [[ముంబై|బాంబే]]<nowiki/>లోని పాత సర్ కవాస్జీ జహంగీర్ పబ్లిక్ హాల్‌ను ప్రస్తుత నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్ (ముంబై)గా అభివృద్ధి చేయడంలో కెకూ గాంధీ కీలక పాత్ర పోషించాడు.<ref>{{cite web |author=Shivaprasad M Khened (Director) NGMA, Mumbai| title = NGMA, Mumba, History|publisher=National Gallery of Modern Art| url = http://www.ngmaindia.gov.in/ngma_mumbai.asp# | access-date = 24 May 2014 }}</ref> వివిధ సమయాల్లో కెకూ [[లలిత కళా అకాడమీ]] (నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్), ట్రెన్నాలే ఇండియా 1968 లకు చురుకుగా మద్దతు ఇచ్చాడు.<ref name="artinamericamagazine" /> సామాజిక రంగం పట్ల ఉన్న నిబద్ధతలో భాగంగా, భారత అత్యవసర పరిస్థితి (26 జూన్ 1975 - 21 మార్చి 1977) సమయంలో కెకూ గాంధీ తన ఇంట్లో ఉద్యమకారులకు ఆశ్రయం కల్పించాడు. హిందూ ఛాందసవాదుల బాంబే అల్లర్ల (డిసెంబర్ 1992 - జనవరి 1993) సమయంలో ఇతను మతాంతర ఐక్యత కోసం పనిచేసిన మొహల్లా (పొరుగు) కమిటీలలో చురుకుగా పాల్గొన్నాడు.<ref name="blogs.guggenheim" /> ఇతనితో కొన్ని సంవత్సరాలు కలిసి పనిచేసిన తరువాత, 1988లో ఇతని కుమార్తె షిరీన్ గాంధీ గ్యాలరీ కెమౌల్డ్ నిర్వహణ బాధ్యతలను స్వీకరించింది.<ref name=blouin>{{cite web | title = Indian Art World Mourns the Loss of Gallerist Kekoo Gandhy | publisher = Blouin Artinfo | url = http://in.blouinartinfo.com/news/story/840404/indian-art-world-mourns-the-loss-of-gallerist-kekoo-gandhy | author = Rosalyn D'Mello | date = 13 November 2012 | access-date = 24 May 2014 | archive-date = 9 May 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180509222011/http://in.blouinartinfo.com/news/story/840404/indian-art-world-mourns-the-loss-of-gallerist-kekoo-gandhy | url-status = dead }}</ref> షిరీన్ బిడ్డ అట్యాన్ జంగల్వాలా, సునైనా కేవల్‌రమణి కలిసి 2022లో కెమౌల్డ్ కోలాబ్ (Chemould CoLab) పేరుతో కొత్త కేంద్రాన్ని స్థాపించారు.<ref>{{Cite news|last=Acharya|first=Pratiksha |title=One Frame At A Time: Mumbai's Oldest Contemporary Art Gallery Turns 60 |url=https://www.grazia.co.in/lifestyle/culture/one-frame-at-a-time-mumbais-first-contemporary-art-gallery-turns-60_-11428.html|access-date=|magazine=Grazia India|date=September 16, 2023|language=en-us}}</ref> కళారంగంలో ఇతను చేసిన కృషికి గాను భారత ప్రభుత్వం 2008లో కెకూ గాంధీకి [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేసింది.<ref>{{cite web|title=Padma Awards Directory (1954–2013) |publisher=Ministry of Home Affairs |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 }}</ref> ప్యాంక్రియాటిక్ క్యాన్సర్ కారణంగా కొద్దికాలం అనారోగ్యంతో బాధపడిన ఇతను 10 నవంబర్ 2012 న [[ముంబై]]<nowiki/>లోని బాంద్రా బ్యాండ్‌స్టాండ్‌లో ఉన్న తన స్వగృహంలో మరణించాడు. ఇతనికి నలుగురు సంతానం - రష్నా, ఆదిల్, బెహ్రోజ్, షిరీన్ ఉన్నారు. ఇతని కుమార్తె షిరీన్ గంధీ కెమౌల్డ్ (ప్రస్తుతం కెమౌల్డ్ ప్రెస్కాట్ రోడ్) కు అధిపతిగా కొనసాగుతోంది.<ref name=blouin/><ref>{{cite news | title = Kekoo Gandhy, gallerist and art connoisseur, dead |newspaper= Indian Express |author=Sankhayan Ghosh|date=11 November 2012| url = http://archive.indianexpress.com/news/kekoo-gandhy-gallerist-and-art-connoisseur-dead/1029951/| access-date = 24 May 2014 }}</ref> డిసెంబర్ 2013లో కెకూ, ఖోర్షెడ్ గాంధీల వ్యక్తిగత కళాఖండాల సేకరణలోని కొంత భాగాన్ని [[భారతదేశం]]<nowiki/>లో క్రిస్టీస్ (Christie's) నిర్వహించిన మొదటి వేలంలో విక్రయించారు. ఈ విక్రయంలో గైతోండే, రామ్ కుమార్, రజా, తయ్యబ్ మెహతా, [[ఎం.ఎఫ్. హుసేన్|ఎం.ఎఫ్. హుస్సేన్]], [[జైమిని రాయ్|జామినీ రాయ్]], గణేష్ పైన్, పోచ్‌ఖానావాలా గీసిన చిత్రాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite news | title = Indian art waits for a renaissance |newspaper= Business Line | url = http://www.thehindubusinessline.com/features/investment-world/net-worth/indian-art-waits-for-a-renaissance/article5998481.ece | access-date = 24 May 2014| first = Parni | last = Ray }}</ref><ref>{{cite web | title = Christie's First India Auction Offers Lots from The Gandhys' Collection | publisher = BLOUIN Art+Auction magazine | url = http://in.blouinartinfo.com/news/story/987054/christies-first-india-auction-offers-lots-from-the-gandhys | date = 20 November 2013 | access-date = 24 May 2014 | archive-date = 25 May 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140525233708/http://in.blouinartinfo.com/news/story/987054/christies-first-india-auction-offers-lots-from-the-gandhys | url-status = dead }}</ref> [[సల్మాన్ రష్దీ]] రాసిన 'ది మూర్స్ లాస్ట్ సై' (1995) నవలలో పార్శీ గ్యాలరీ యజమాని 'కెకూ మోడీ' పాత్ర కెకూ గంధీని పోలి ఉంటుంది.<ref>Stuti Khanna [http://www.thefreelibrary.com/Art+and+the+city%3a+Salman+Rushdie+and+his+artists.-a0169211566 'Art and the city: Salman Rushdie and his artists'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140525214215/http://www.thefreelibrary.com/Art+and+the+city%3a+Salman+Rushdie+and+his+artists.-a0169211566 |date=25 May 2014 }} The Free Library 2006</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} == గ్రంథ పట్టిక == * {{cite web| title = Kekoo Gandhy, The beginnings of the art movement| url = http://www.india-seminar.com/2003/528/528%20kekoo%20gandhy.htm |publisher=India-Seminar, 528}} == బయటి లింకులు == * {{cite web | title = Kekoo Gandhy: Framing Modernism (Video) | publisher = Christie's | url = http://www.christies.com/features/kekoo-gandhy-framing-modernism-4260-3.aspx | access-date = 2026-03-25 | archive-date = 2014-07-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140709010017/http://www.christies.com/features/kekoo-gandhy-framing-modernism-4260-3.aspx | url-status = dead }} [[వర్గం:కళారంగంలో పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:2012 మరణాలు]] [[వర్గం:1920 జననాలు]] 70244h5q5svzw6dvzi1umjq50lj0gbn 0 486781 4956340 4823401 2026-09-11T15:01:00Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956340 wikitext text/x-wiki {{Infobox family | name = ఇలియాస్ షాహీ | native_name = {{hlist|{{lang|fa|{{Nastaliq|{{nobold|الیاس شاهی}}}}}}|{{lang|bn| ইলিয়াস শাহী}}}} | native_name_lang = fa | other_names = | coat_of_arms = | coat_of_arms_size = | alt = | coat_of_arms_caption = | image = File:Map of Ilyas Shahis–Ganesha.png | image_size = | alt2 = | image_caption = ఇలియాస్ షాహీ, గణేశ రాజవంశాల పాలనలో బెంగాల్ సుల్తానేట్ పటం {{Circa|1390–1450}} | type = రాచరిక కుటుంబం | origin = [[సిస్తాన్]]<br /> [[బెంగాలీ ప్రజలు|బెంగాలీ]] (1438 నుండి) | parent_family = | country = బెంగాల్ సుల్తానేట్ | region = [[బెంగాల్]] | early_forms = | etymology = ఇలియాస్ షా పేరు | founded = {{Start date|1342}} | founder = షంసుద్దీన్ ఇలియాస్ షా | dissolution = {{End date|1487}} | final_ruler = జలాలుద్దీన్ ఫతే షా | members = | connected_members = షిహాబుద్దీన్ బయజిద్ షా (బానిస) | other_families = | distinctions = | traditions = సున్ని ఇస్లాం | motto = | motto_lang = | motto_trans = | heirlooms = | estate = సత్‌గావ్ (1338 నుండి)<br />హజ్రత్ పాండువా (1352 నుండి)<br /> గౌడ్ (1450 నుండి) | website = | footnotes = | titles = [[సుల్తాన్]] | styles = | deposition = 1415, 1487 | cadet branches = }} '''ఇలియాస్ షాహీ రాజవంశం''' ({{langx|bn|ইলিয়াস শাহী খান্দান}}, {{langx|fa|{{nq|دودمان الیاس‌شاهی}}}}) మధ్యయుగపు మలిదశ [[సున్నీ ఇస్లాం|సున్నీ ముస్లిం]] బెంగాల్ సుల్తానేట్‌కు పునాదులు వేసిన మొదటి స్వతంత్ర రాజవంశం. వీరి పాలన 1342 నుండి 1487 వరకు విస్తరించింది. అయినప్పటికీ వారి బానిసలు, [[గణేశ రాజవంశం|గణేశ వంశం]] మధ్యవర్తిత్వాలతో అంతరాయం ఏర్పడింది.<ref>వారి భూభాగానికి సంబంధించిన పటం కోసం ఇక్కడ చూడండి: {{cite book|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/schwartzberg/pager.html?object=186|title=A Historical atlas of South Asia|last1=Schwartzberg|first1=Joseph E.|date=1978|publisher=University of Chicago Press|isbn=0226742210|location=Chicago|page=147, map XIV.4 (b)|access-date=25 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003445/https://dsal.uchicago.edu/reference/schwartzberg/pager.html?object=186|archive-date=25 February 2021|url-status=dead}}</ref> == ప్రారంభ రాజవంశం == [[దస్త్రం:Adina Mosque at Malda district of West Bengal 08.jpg|thumb|right|ఒకప్పుడు [[భారత ఉపఖండం|ఉపఖండంలొ]] అతిపెద్ద మసీదు అయిన ఆదినా మసీదు, దీనిని సికిందర్ షా హజ్రత్ పాండువాలో నిర్మించాడు.]] ఇలియాస్ షా పూర్వీకులు సిస్తాన్ నుండి వచ్చారు. సయ్యద్ ఏ. ఎం. ఆర్. హక్ ప్రకారం, ముస్లిం మిషనరీలుగా [[భారత ఉపఖండం|ఉపఖండానికి]] వచ్చారు, 1227 సంవత్సరంలో ఆ కుటుంబానికి బెంగాల్‌లో జాగీర్లు మంజూరు చేయబడ్డాయి. అప్పట్లో బెంగాల్ [[ఢిల్లీ సుల్తానేట్|ఢిల్లీ సుల్తానేట్]] ఆధీనంలో ఉండేది. [[సత్‌గావ్]]‌లో ఇజ్ అల్-దిన్ యాహ్యా గవర్నర్‌షిప్ సమయంలో, షంసుద్దీన్ ఇలియాస్ షా అతని క్రింద సేవ చేశాడు. 1338లో యాహ్యా మరణం తర్వాత, ఇలియాస్ షా సత్‌గావ్ నియంత్రణను తీసుకున్నాడు. తనను తాను ఢిల్లీ నుండి స్వతంత్రుడైన సుల్తాన్‌గా ప్రకటించుకున్నాడు. ఆ తరువాత అతను వరుసగా లఖ్నౌతీ సుల్తానేట్, సోనార్‌గావ్‌లకు చెందిన సుల్తానులు అలావుద్దీన్ అలీ షా, ఇఖ్తియారుద్దీన్ ఘాజీ షాలను 1342 నాటికి ఓడించి ప్రచారం చేశాడు. ఇది ఒకే రాజకీయ అస్తిత్వంగా బెంగాల్ స్థాపనకు, బెంగాల్ సుల్తానేట్‌కు, దాని మొదటి రాజవంశం ఇలియాస్ షాహీ ప్రారంభానికి దారితీసింది. షంసుద్దీన్ మరణం తర్వాత అతని కుమారుడు సికిందర్ షా సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. సికిందర్ తరువాతి 30 సంవత్సరాలు పరిపాలించాడు, 1368లో పాండువాలో ఆదినా మసీదుని, గౌడ్‌లో కొత్వాలీ దర్వాజాను నిర్మించాడు. సికిందర్ షా కుమారుడు గియాసుద్దీన్ ఆజం షా సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. చైనా మింగ్ సామ్రాజ్యంతో స్నేహపూర్వక సంబంధాలను ఏర్పరచుకుని వాణిజ్యాన్ని ప్రోత్సహించాడు. అతని పాలనలో, చైనా యాత్రికుడు మా హువాన్ బెంగాల్‌ను సందర్శించాడు. == అస్థిరత == 1415లో, రాజకీయ గందరగోళం, ఇలియాస్ షాహీ రాజవంశం బలహీనత కారణంగా సైఫుద్దీన్ హంజా షా పాలన బానిస షిహాబుద్దీన్ బయజిద్ షా కుటుంబం చేత కూలదోయబడింది. కొద్దికాలానికే [[గణేశ రాజవంశం|గణేశ వంశం]] అధికారంలోకి వచ్చింది.<ref>{{cite book|last1=Ali|first1=Mohammad Mohar|title=History of the Muslims of Bengal, Vol 1|date=1988|publisher=Imam Muhammad Ibn Saud Islamic University|isbn=9840690248|pages=683, 404|edition=2|url=http://www.bmri.org.uk/book_reviews/NEWLIGHT-MUSLIM-BENGAL.pdf|access-date=12 December 2016}}</ref> గణేశ కుమారుడు జాదు ఇస్లాం మతాన్ని స్వీకరించి జలాల్ అద్-దిన్ ముహమ్మద్ షా అనే బిరుదును పొందాడు. అతని తరువాత అతని కుమారుడు షంసుద్దీన్ అహ్మద్ షా అధికారంలోకి వచ్చాడు. ఇలియాస్ షాహీ రాజవంశాన్ని పునరుద్ధరించే ప్రయత్నంలో 1436లో అహ్మద్ తన ప్రభువులచే చంపబడ్డాడు. == పునరుద్ధరించబడిన రాజవంశం == షంసుద్దీన్ అహ్మద్ మరణం తరువాత ఇద్దరు స్వల్పకాలిక పాలకులు: కుతుబుద్దీన్ ఆజం షా, గియాసుద్దీన్ నుస్రత్ షా తూర్పు బెంగాల్‌ను కొంతకాలం పరిపాలించారు. హిజ్రీ 837 (క్రీ.శ 1434) లో నాణేలను ముద్రించారు. సిరాజ్-అల్ దిన్ సికిందర్ షా అనే మరో పాలకుడు అతని తేదీలేని నాణేల నుండి మాత్రమే పిలువబడతాడు. వీరిలో ఎవరైనా షంసుద్దీన్ అహ్మద్ షాకు బంధువులా కాదా అనేది తెలియదు.<ref>Nasir N, Islam MS (2014) Siraj al-Din ‘Sikandar’ (?) Shah – a new ruler of the Bengal Sultanate. J Orient Numismat Soc 220:39–40</ref> ఏది ఏమైనప్పటికీ ఇలియాస్ షాహీ రాజవంశ పాలనను [[షంసుద్దీన్ ఇలియాస్ షా]] వారసుడైన మహమూద్ షా పునరుద్ధరించాడు. అతను 1436లో నసీరుద్దీన్ మహమూద్ షా పేరుతో సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. 1487లో, ఈ రాజవంశానికి చెందిన చివరి పాలకుడు జలాల్ అద్-దిన్ ఫాతిహ్ షా, అతని రాజభవన రక్షక దళాల హబ్షీ కమాండర్ షహజాదా బార్బక్ చేత చంపబడ్డాడు, అతను సుల్తాన్ బార్బక్ షా అనే బిరుదుతో సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. దీనితో బెంగాల్ పై ఇలియాస్ షాహీ రాజవంశం పాలన ముగిసింది.<ref>{{cite book |editor1-last=Majumdar |editor1-first=R. C. |editor1-link=R. C. Majumdar |title=The Delhi Sultanate |url=https://archive.org/details/delhisultanate0006rcma/page/211/mode/1up |year=1980 |orig-year=First published 1960 |series=The History and Culture of the Indian People |volume=VI |edition=3rd |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan |location=Bombay |oclc=664485 |pages=211, 214}}</ref> == పాలకుల జాబితా == {| width=100% class="wikitable" ! style="background-color:#F0DC88" width=20% | నామమాత్రపు పేరు(లు) ! style="background-color:#F0DC88" width=17% | వ్యక్తిగత పేరు ! style="background-color:#F0DC88" width=7% | పాలన |- |align="center"|''సుల్తాన్ షంస్ అద్-దిన్''<br /><small>{{Nastaliq|سلطان شمس الدين}}</small><br /><small>{{langx|bn|সুলতান শামসউদ্দীন}}</small> |align="center"| [[షంసుద్దీన్ ఇలియాస్ షా|ఇలియాస్ షా]]<br /><small>{{Nastaliq|إلياس شاه}}</small><br /><small>{{langx|bn|ইলিয়াস শাহ}}</small> |align="center"|1342–1358 |- |align="center"|''సుల్తాన్ అబు అల్-ముజాహిద్''<br /><small>{{Nastaliq|سلطان أبو المجاحد}}</small><br /><small>{{langx|bn|সুলতান আবুল মুজাহ্বিদ}}</small> |align="center"| [[సికిందర్ షా]]<br /><small>{{Nastaliq|سكندر شاه}}</small><br /><small>{{langx|bn|সিকান্দর শাহ}}</small> |align="center"|1358–1390 |- |align="center"|''సుల్తాన్ గియాత్ అద్-దిన్''<br /><small>{{Nastaliq|سلطان غياث الدين}}</small><br /><small>{{langx|bn|সুলতান গিয়াসউদ্দীন}}</small> |align="center"| [[గియాసుద్దీన్ ఆజం షా|ఆజం షా]]<br /><small>{{Nastaliq|أعظم شاه}}</small><br /><small>{{langx|bn|আজ়ম শাহ}}</small> |align="center"|1390–1411 |- |align="center"|''సుల్తాన్ సయఫ్ అద్-దిన్''<br /><small>{{Nastaliq|سلطان سيف الدين}}</small><br /><small>{{langx|bn|সুলতান সাইফউদ্দীন}}</small> |align="center"| [[సైఫుద్దీన్ హంజా షా|హంజా షా]]<br /><small>{{Nastaliq|حمزة شاه}}</small><br /><small>{{langx|bn|হামজ়া শাহ}}</small> |align="center"|1411–1413 |- |align="center"|''సుల్తాన్ అబు అల్-ముజఫర్''<br /><small>{{Nastaliq|سلطان أبو المظفر}}</small><br /><small>{{langx|bn|সুলতান আবুল মুজ়াফফর}}</small> |align="center"| [[ముహమ్మద్ షా (ఇలియాస్ రాజవంశం)|ముహమ్మద్ షా]]<br /><small>{{Nastaliq|محمد شاه}}</small><br /><small>{{langx|bn|মোহাম্মদ শাহ}}</small> |align="center"|1413 |- style="background:silver" |align="center"|''సుల్తాన్ నాసిర్ అద్-దిన్ అబు అల్-ముజఫర్''<br /><small>{{Nastaliq|سلطان ناصر الدین أبو المظفر}}</small><br /><small>{{langx|bn|সুলতান নাসিরউদ্দীন আবুল মোজ়াফ্ফর}}</small> |align="center"| [[మహమూద్ షా (బెంగాల్ సుల్తాన్)|మహమూద్ షా]]<br /><small>{{Nastaliq|محمود شاه}}</small><br /><small>{{langx|bn|মাহমূদ শাহ}}</small> |align="center"|1435–1459 |- |align="center"|''సుల్తాన్ రుకున్ అద్-దిన్''<br /><small>{{Nastaliq|سلطان ركن الدين}}</small><br /><small>{{langx|bn|সুলতান রোকনউদ্দীন}}</small> |align="center"| [[రుకునుద్దీన్ బార్బక్ షా|బార్బక్ షా]]<br /><small>{{Nastaliq|باربک شاه}}</small><br /><small>{{langx|bn|বারবক শাহ}}</small> |align="center"|1459–1474 |- |align="center"|''సుల్తాన్ షంస్ అద్-దిన్ అబు అల్-ముజఫర్''<br /><small>{{Nastaliq|سلطان شمس الدین أبو المظفر}}</small><br /><small>{{langx|bn|সুলতান শামসউদ্দীন আবুল মোজ়াফ্ফর}}</small> |align="center"| [[షంసుద్దీన్ యూసుఫ్ షా|యూసుఫ్ షా]]<br /><small>{{Nastaliq|يوسف شاه}}</small><br /><small>{{langx|bn|ইউসুফ শাহ}}</small> |align="center"|1474–1481 |- |align="center"|''సుల్తాన్ నూర్ అద్-దిన్''<br /><small>{{Nastaliq|سلطان نور الدین}}</small><br /><small>{{langx|bn|সুলতান নূরউদ্দীন}}</small> |align="center"| [[నూరుద్దీన్ సికిందర్ షా|సికిందర్ షా]]<br /><small>{{Nastaliq|سکندر شاه}}</small><br /><small>{{langx|bn|সিকান্দর শাহ}}</small> |align="center"|1481 |- |align="center"|''సుల్తాన్ జలాల్ అద్-దిన్''<br /><small>{{Nastaliq|سلطان جلال الدين}}</small><br /><small>{{langx|bn|সুলতান জালালউদ্দীন}}</small> |align="center"| [[జలాలుద్దీన్ ఫతే షా|ఫతే షా]]<br /><small>{{Nastaliq|فتح شاه}}</small><br /><small>{{langx|bn|ফতেহ শাহ}}</small> |align="center"|1481–1487 |- |colspan=4 align="middle"| 1487 క్రీ.శ లో [[షహజాదా బార్బక్]] ఆధ్వర్యంలో [[బెంగాల్ సుల్తానేట్|బెంగాల్ సుల్తానేట్‌]]ను [[హబ్షీ|హబ్షీలు]] ఆక్రమించారు. |} * ''వెండి రంగు అడ్డు వరుస పునరుద్ధరించబడిన ఇలియాస్ షాహీ రాజవంశం ప్రారంభాన్ని సూచిస్తుంది.'' {{s-start}} {{succession box | title = [[బెంగాల్ సుల్తానేట్]] | years = 1342–1415 | before = [[ఢిల్లీ సుల్తానేట్]] | after = [[గణేశ రాజవంశం]] }} {{succession box | title = [[బెంగాల్ సుల్తానేట్]] | years = 1437–1487 | before = [[గణేశ రాజవంశం]] | after = [[హబ్షీ|హబ్షీ పాలన]]<ref>{{cite book |editor1-last=Majumdar |editor1-first=R. C. |editor1-link=R. C. Majumdar |title=The Delhi Sultanate |url=https://archive.org/details/delhisultanate0006rcma/page/219/mode/1up |year=1980 |orig-year=First published 1960 |series=The History and Culture of the Indian People |volume=VI |edition=3rd |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan |location=Bombay |oclc=664485 |pages=827–828}}</ref> }} {{s-end}} == వంశవృక్షం: ఇలియాస్ షాహీ రాజవంశం (1342–1414) == {{Chart top|width=60%|collapsed=yes|ఇలియాస్ షాహీ రాజవంశం}} {{Tree chart/start|align=center|style=font-size:90%}} {{Tree chart|border=1| | | | A01 | | | |A01='''[[షంసుద్దీన్ ఇలియాస్ షా|ఇలియాస్ షా]]''' <br>?–1358 <br>'''బెంగాల్ సుల్తాన్''' <br>పాలన 1342–1358 |boxstyle_ A01=border-color:#FFD700}} {{Tree chart|border=1| | | | |!| | | | |}} {{Tree chart|border=1| | | | A01 | | | |A01='''[[సికిందర్ షా|సికిందర్ షా I]]''' <br>?–1390 <br>'''బెంగాల్ సుల్తాన్''' <br>పాలన 1358–1390 |boxstyle_ A01=border-color:#FFD700}} {{Tree chart|border=1| | | | |!| | | | |}} {{Tree chart|border=1| | | | A01 | | | |A01='''[[గియాసుద్దీన్ ఆజం షా|ఆజం షా]]''' <br>?–1411 <br>'''బెంగాల్ సుల్తాన్''' <br>పాలన 1390–1411 |boxstyle_ A01=border-color:#FFD700}} {{Tree chart|border=1| | | | |!| | | | |}} {{Tree chart|border=1| | | | A01 | | | |A01='''[[సైఫుద్దీన్ హంజా షా|హంజా షా]]''' <br>?–1412 <br>'''బెంగాల్ సుల్తాన్''' <br>పాలన 1411–1412 |boxstyle_ A01=border-color:#FFD700}} {{Tree chart|border=1| | |,|-|^|-|.| | |}} {{Tree chart|border=1| | A01 | | A02 | |A01='''[[ముహమ్మద్ షా (ఇలియాస్ రాజవంశం)|ముహమ్మద్ షా I]]''' <br>?–1413 <br>'''బెంగాల్ సుల్తాన్''' <br>పాలన 1412–1413 |A02='''[[షిహాబుద్దీన్ బయజిద్ షా|బయజిద్ షా]]''' <br>?–1414 <br>'''బెంగాల్ సుల్తాన్''' <br>పాలన 1413–1414 |boxstyle_ A01=border-color:#FFD700 |boxstyle_ A02=border-color:#FFD700}} {{Tree chart|border=1| | | | | | |!| | |}} {{Tree chart|border=1| | | | | | A01 | |A01='''[[అలావుద్దీన్ ఫిరూజ్ షా I|ఫిరూజ్ షా II]]''' <br>?–1414 <br>'''బెంగాల్ సుల్తాన్''' <br>పాలన 1414 |boxstyle_ A01=border-color:#FFD700}} {{Tree chart/end}} {{Chart bottom}} == వంశవృక్షం: పునరుద్ధరించబడిన ఇలియాస్ షాహీ రాజవంశం (1436–1487) == {{Chart top|width=60%|collapsed=yes|పునరుద్ధరించబడిన ఇలియాస్ షాహీ రాజవంశం}} {{Tree chart/start|align=center|style=font-size:90%}} {{Tree chart|border=1| | | | | | A01 | | | | | |A01='''[[మహమూద్ షా (బెంగాల్ సుల్తాన్)|మహమూద్ షా I]]''' <br>?–1459 <br>'''బెంగాల్ సుల్తాన్''' <br>పాలన 1436–1459 |boxstyle_ A01=border-color:#FFD700}} {{Tree chart|border=1| | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | |}} {{Tree chart|border=1| | A01 | | A02 | | A03 | |A01='''[[రుకునుద్దీన్ బార్బక్ షా|బార్బక్ షా I]]''' <br>?–1474 <br>'''బెంగాల్ సుల్తాన్''' <br>పాలన 1459–1474 |A02='''[[నూరుద్దీన్ సికిందర్ షా|సికిందర్ షా II]]''' <br>?–1481 <br>'''బెంగాల్ సుల్తాన్''' <br>పాలన 1481 |A03='''[[జలాలుద్దీన్ ఫతే షా|ఫతే షా]]''' <br>?–1487 <br>'''బెంగాల్ సుల్తాన్''' <br>పాలన 1481–1487 |boxstyle_ A01=border-color:#FFD700 |boxstyle_ A02=border-color:#FFD700 |boxstyle_ A03=border-color:#FFD700}} {{Tree chart|border=1| | |!| | | | | | | | | | |}} {{Tree chart|border=1| | A01 | | | | | | | | | |A01='''[[షంసుద్దీన్ యూసుఫ్ షా|యూసుఫ్ షా]]''' <br>?–1481 <br>'''బెంగాల్ సుల్తాన్''' <br>పాలన 1474–1481 |boxstyle_ A01=border-color:#FFD700}} {{Tree chart/end}} {{Chart bottom}} == ఇవి కూడా చూడండి == * [[బంగ్లాదేశ్ చరిత్ర]] * [[బెంగాల్ చరిత్ర]] * [[భారతదేశ చరిత్ర]] * [[సున్ని ముస్లిం రాజవంశాల జాబితా]] == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == * {{cite book |last=Ahmed |first=ABM Shamsuddin |year=2012 |chapter=Iliyas Shah |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Iliyas_Shah |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |access-date=2026-03-27 |archive-date=2016-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104104534/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Iliyas_Shah |url-status=dead }} * [http://tanmoy.tripod.com/bengal/iliyas.html ఇలియాస్ షాహీ రాజవంశం] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250110185731/https://tanmoy.tripod.com/bengal/iliyas.html |date=2025-01-10 }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ఇలియాస్ షాహీ రాజవంశం}} [[వర్గం:బెంగాల్ రాజవంశాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాజవంశాలు]] o0imb0x70gydx6hdeour1hdwxf291e4 0 488999 4956795 4918815 2026-09-12T11:44:27Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956795 wikitext text/x-wiki {{Infobox political division | name = Cayman Islands | settlement_type = [[British Overseas Territories|British Overseas Territory]] | image_flag = Flag of the Cayman Islands.svg | flag_size = 150px | flag_link = Flag of the Cayman Islands | image_seal = Cayman Islands Coat of Arms.svg | seal_size = 95px | seal_type = Coat of arms | seal_link = Coat of arms of the Cayman Islands | motto = "He hath founded it upon the seas"<ref>For He has founded it upon the seas, And established it upon the waters.</ref><br />{{small|(Psalms 24:2 NKJV)}} | anthem = "[[God Save the King]]"{{Efn|"God Save the King" is the [[national anthem]] by custom, not statute, and there is no authorised version. Typically only the first verse is usually sung, although the second verse is also often sung as well at state and public events.<ref>{{Cite web |title=National Anthem |url=https://www.royal.uk/encyclopedia/national-anthem |access-date=10 April 2024 |website=The Royal Family |archive-date=20 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520130352/https://www.royal.uk/encyclopedia/national-anthem |url-status=live }}</ref> The words ''King, he, him, his'', used at present, are replaced by ''Queen, she, her'' when the monarch is female.}}<br />[[File:United States Navy Band - God Save the Queen.ogg|God Save the King / Queen <!-- Do not change file name due to computer error without ensuring that the file is playable. -->]] | song_type = '''Territorial anthem''' | song = "[[Beloved Isle Cayman]]" | image_map = Cayman_Islands_in_United_Kingdom.svg | map_caption = {{map caption |location_color=circled in red}} | mapsize = 290px | image_map2 = PAT - Cayman Islands.gif | mapsize2 = 290px | map_caption2 = | subdivision_type = [[Sovereign state]] | subdivision_name = {{flag|United Kingdom}} | established_title = [[Treaty of Madrid (1670)|British control]] | established_date = 1670 | established_title2 = Self-government | established_date2 = 4 July 1959 | established_title3 = Separation from [[Jamaica]] | established_date3 = 6 August 1962 | established_title4 = [[Constitution of the Cayman Islands|Current constitution]] | established_date4 = 6 November 2009 | official_languages = English | languages_type = [[Vernacular|Vernacular dialect]] |languages = [[Cayman Islands English]]<ref>{{cite web|url = https://www.familysearch.org/en/wiki/Cayman_Islands_Languages|title = Cayman Islands Languages|website = [[FamilySearch]]|date = 3 September 2021|access-date = 23 March 2022|archive-date = 23 March 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220323062248/https://www.familysearch.org/en/wiki/Cayman_Islands_Languages|url-status = live}}</ref> | demonym = [[Caymanian]] | capital = [[George Town, Cayman Islands|George Town]] | coordinates = {{coord|19.320|-81.229|type:isle_globe:earth_region:KY|display=ti}} | largest_city = capital | ethnic_groups = 36.5% [[Mixed-race Caymanians|Multiracial]]<br />30.2% [[Afro-Caribbean people|Black]]<br />20.3% [[White Caymanians|White]]<br />10.2% [[Asian Caymanians|Asian]] <br />2.8% other<ref>{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/5286.htm |title=Background Note: Cayman Islands |publisher=United States Department of State |date=18 February 2011 |access-date=31 July 2011 |archive-date=31 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331170801/https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/5286.htm |url-status=live }}</ref> | ethnic_groups_year = 2022<ref>{{cite web |url=https://www.eso.ky/user_images/census_2021/Section_4.pdf |title=Ethnic Groups – Cayman Islands Headline News |publisher=Cayman Islands Ethnic Groups |date=2022-02-25 |access-date=2022-05-25 |archive-date=31 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731033040/https://www.eso.ky/user_images/census_2021/Section_4.pdf |url-status=live }}</ref> |religion = {{vunblist | 65.3% [[Christianity]] | 27% [[Irreligion|No religion]] | 4.1% [[Hinduism]] | 0.4% [[Islam]] | 0.3% [[Rastafari]] | 0.2% [[Judaism]] | 2.7% not specified<ref>{{cite web|url = https://www.eso.ky/user_images/census_2021/Section_4.pdf|title = Cayman Islands|date = October 2021|access-date = 29 July 2022|archive-date = 31 July 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220731033040/https://www.eso.ky/user_images/census_2021/Section_4.pdf|url-status = live}}</ref>}} | government_type = Parliamentary [[Dependent territory|dependency]] under a [[constitutional monarchy]] | leader_title1 = [[Monarchy of the United Kingdom|Monarch]] | leader_name1 = {{Current UK monarch |Charles III}} | leader_title2 = [[Governor of the Cayman Islands|Governor]] | leader_name2 = [[Jane Owen]] | leader_title3 = [[Premier of the Cayman Islands|Premier]] | leader_name3 = [[André Ebanks]] | legislature = [[Parliament of the Cayman Islands|Parliament]] | national_representation = [[Government of the United Kingdom]] | national_representation_type1 = [[Minister of State for Europe, North America and Overseas Territories|Minister]] | national_representation1 = [[Stephen Doughty]] | area_km2 = 264 | area_sq_mi = 102 | area_rank = <!-- Area rank should match List of countries and dependencies by area:none --> | percent_water = 0 | elevation_max_m = 43 | population_estimate = 88,833<ref>{{cite web|title= Cayman Islands 2024 Statistics Report|date= October 7, 2024|publisher= Cayman Islands Government|url= https://www.eso.ky/|archive-date= 11 May 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240511100418/https://www.eso.ky/|url-status= live|access-date= 13 November 2025}}</ref> | population_estimate_year = 2024 | population_estimate_rank = 206th | population_census_year = 2022 | population_density_km2 = 275.8 | population_density_rank = 54th | population_density_sq_mi = 631 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | GDP_PPP = $4.78 billion | GDP_PPP_year = 2019<ref name="autogenerated1">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cayman-islands/ |title=Central America :: Cayman Islands — Central Intelligence Agency |website=The World Factbook |language=en-US |access-date=14 September 2019 |archive-date=13 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113103808/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cayman-islands/ |url-status=dead }} {{CIA World Factbook}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $73,600 | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $7.139 billion<ref>{{cite web|title=Cayman Islands {{!}} Data|url=https://data.worldbank.org/country/KY|access-date=2021-08-09|website=data.worldbank.org|archive-date=9 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809223329/https://data.worldbank.org/country/KY|url-status=live}}</ref> | GDP_nominal_year = 2023 | GDP_nominal_rank = 160th | GDP_nominal_per_capita = $97,750 (2023) | GDP_nominal_per_capita_rank = 7th | Gini = | Gini_year = | Gini_change = <!-- increase/decrease/steady --> | Gini_ref = | HDI = 0.984 <!-- number only --> | HDI_year = 2013 <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = <!-- increase/decrease/steady --> | HDI_ref = | HDI_rank = | currency = [[Cayman Islands dollar]] | currency_code = KYD | timezone = [[Eastern Time Zone|EST]] | utc_offset = −5:00 | date_format = dd/mm/yyyy | drives_on = left | calling_code = [[North American Numbering Plan|+1]] | postal_code_type = [[Postal codes in the Pitcairn Islands|UK postcode]] | postal_code = KYx-xxxx | iso_code = [[ISO 3166-2:KY|KY]] | cctld = [[.ky]] | website = {{URL|https://www.gov.ky|gov.ky}} }} [[File:Insigne Insularum Caimanenses.svg|thumb|210px|కేమన్ దీవుల చిన్న రాజచిహ్నం]] '''కేమన్ దీవులు''' ({{IPAc-en|ˈ|k|eɪ|m|ən}}) అనేవి పశ్చిమ కరేబియను ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక స్వయం-పరిపాలన కలిగిన బ్రిటిషు విదేశీ భూభాగం. బ్రిటిషు విదేశీ భూభాగాలన్నింటిలోనూ జనాభా పరంగా ఇదే అతిపెద్దది. 264 చ.కిమీ (102 చ.మై) విస్తీర్ణం కలిగిన ఈ భూభాగం, గ్రాండ్ కేమన్, కేమన్ బ్రాక్, లిటిల్ కేమన్ అనే మూడు దీవులను కలిగి ఉంది; ఇవి క్యూబాకు దక్షిణాన, [[:en: Honduras|హోండురాసు‌]]కు ఈశాన్యాన, జమైకా, మెక్సికోలోని [[:en: Yucatán Peninsula|యుకాటను ద్వీపకల్పం]] మధ్యలో నెలకొని ఉన్నాయి. ఈ భూభాగపు రాజధాని నగరం జార్జ్ టౌన్; ఇది మూడు దీవులలన్నింటిలో అత్యధిక జనాభా కలిగిన గ్రాండు కేమను దీవిలో ఉంది. కేమను దీవులను భౌగోళికంగా పశ్చిమ కరేబియను మండలంలో భాగంగానూ అలాగే గ్రేటరు ఆంటిల్లీసులో భాగంగానూ పరిగణిస్తారు. ఈ భూభాగంలో ఆర్జించిన లేదా నిల్వ చేసిన ఆదాయం మీద ప్రభుత్వం ఎటువంటి పన్ను విధించకపోవడం వలన అంతర్జాతీయ వ్యాపార సంస్థలకు, [[:en: High-net-worth individual|సంపన్న వ్యక్తులు]]కు ఇది ఒక ప్రధాన [[:en: offshore financial centre|ఆఫ్‌షోరు ఆర్థిక కేంద్రం]]గా విలసిల్లుతోంది. <ref>{{cite web|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/tax/schemes/cayman.html|title=Tax me if you can. Haven or Havoc?|author=Rogoff, Natasha Lance|date=19 February 2004|website=Pbs.org|access-date=25 August 2017|archive-date=22 February 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20040222073444/https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/tax/schemes/cayman.html|url-status=live}}</ref> 2023లో తలసరి జిడిపి $97,750తో<ref>{{cite web |url=https://datacommons.org/place/country/CYM?mprop=amount&popt=EconomicActivity&cpv=activitySource%2CGrossDomesticProduction&hl=en |title=Cayman Islands – Place Explorer |publisher=Data Commons |date= |access-date=2025-05-18 }}</ref> కైమను దీవులు కరేబియను ప్రాంతంలోనే అత్యున్నత జీవన ప్రమాణాలను కలిగి ఉన్నాయి. అంతేకాక ప్రపంచంలోనే అత్యున్నత జీవన ప్రమాణాలు కలిగిన ప్రదేశాలలో ఒకటిగా నిలిచాయి. 140కి పైగా దేశాలు, ప్రాంతాల నుండి వచ్చిన వలసదారులు కైమను దీవులలో నివసిస్తున్నారు.<ref>{{cite web |last=Boxall |first=Joanna |url=https://caymanresident.com/about/caymans-facts-figures/amp |title=Facts & Figures of the Cayman Islands |publisher=Cayman Resident |date=2021-02-18 |access-date=2022-03-19 |archive-date=31 మార్చి 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331170801/https://caymanresident.com/about/caymans-facts-figures/amp |url-status=live }}</ref> == చరిత్ర == === మూలాలు - వలస స్థాపన === [[File:2 dollar Cayman 1975.png|thumb|2 డాలర్ల కేమాను నోటు, 1975]] 2017 నాటికి ఐరోపావాసుల రాకకు ముందే ఈ ద్వీపాలలో మానవ నివాసాలు ఉండేవనడానికి ఎటువంటి ఆధారాలు లభించలేదు.<ref>{{Cite book |last1=Keegan |first1=William F. |title=The Caribbean before Columbus |last2=Hofman |first2=Corinne |author-link2=Corinne Hofman |publisher=Oxford University Press |year=2017 |isbn=9780190647353 |edition=ebook |location=New York, New York |pages=6}}</ref> కేమాను దీవులకు ఆ పేరు [[:en: Arawak|అరవాక్-టైనొ]] ప్రజల భాషలో మొసలిని సూచించే పదం (''కైమను'') నుండి వచ్చింది.<ref>{{cite web |url=https://www.refworld.org/docid/4954ce0dc.html|publisher=www.refworld.org |title=World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Cayman Islands}}</ref> అమెరికా ఖండాలకు తన చివరి యాత్ర చేస్తున్నప్పుడు 1503 మే 10న ఈ ద్వీపాలను మొట్టమొదటగా వీక్షించిన ఐరోపావాసి క్రిస్టోఫరు కొలంబసు అని భావిస్తారు.<ref name="History of Cayman Islands">{{cite web |url=http://www.gov.ky/portal/page/portal/cighome/cayman/islands/history |title=History of Cayman Islands |publisher=Cayman Islands Government |access-date=7 July 2019 |archive-date=9 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180909232014/http://www.gov.ky/portal/page/portal/cighome/cayman/islands/history |url-status=live }}</ref><ref name="britannica.com">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/place/Cayman-Islands |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |title=Cayman Islands |access-date=7 July 2019 |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506134919/https://www.britannica.com/place/Cayman-Islands |url-status=live }}</ref> అక్కడ కనిపించిన భారీ సంఖ్యలో ఉన్న తాబేళ్ల కారణంగా ఆయన ఆ దీవులకు "లాసు టార్టగ్సు" అని పేరు పెట్టారు (అయితే ఆ తాబేళ్లు త్వరలోనే వేట కారణంగా దాదాపు అంతరించిపోయే స్థితికి చేరుకున్నాయి).<ref name="History of Cayman Islands"/><ref name="History of the Cayman Islands">{{cite web |url=https://www.explorecayman.com/about-cayman/history-of-the-cayman-islands |title=History of the Cayman Islands |website=Explore Cayman |access-date=7 July 2019 |archive-date=7 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210307214219/https://www.explorecayman.com/about-cayman/history-of-the-cayman-islands |url-status=live }}</ref> అయితే తర్వాతి దశాబ్దాలలో ఈ దీవులను "కైమన్లు" లేదా "కేమాన్లు" అని పిలవడం ప్రారంభించారు.<ref name="britannica.com"/><ref name="History of Cayman Islands"/> కొలంబసు ఈ దీవులను సందర్శించిన వెంటనే అక్కడ ఎటువంటి వలస స్థాపన జరగలేదు; కానీ కాలక్రమేణా వివిధ నేపథ్యాలకు చెందిన అనేక మంది స్థిరనివాసులు అక్కడికి చేరుకున్నారు. వీరిలో సముద్రపు దొంగలు నౌకా ప్రమాదాల నుండి బయటపడిన నావికులు [[జమైకా]]లో ఉన్న అలివరు క్రొవెల్ సైన్యం నుండి పారిపోయి వచ్చిన సైనికులు ఉన్నారు.<ref>{{cite book |last=Bauman |first=Robert |date=2007 |title=The Complete Guide to Offshore Residency |page=115 |publisher=The Sovereign Society |isbn=978-0-9789210-9-5}}</ref> సర్ ఫ్రాంసిసు డ్రాకె 1586లో ఈ దీవులను క్లుప్తంగా సందర్శించారు.<ref name="keytocayman.com">{{cite web |url=http://www.keytocayman.com/history/history-islands-that-time-forgot/ |title=Key to Cayman - చరిత్ర – కాలం విస్మరించిన ద్వీపాలు |access-date=7 జూలై 2019 |date=22 జనవరి 2016 |archive-date=1 మార్చి 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301014126/http://www.keytocayman.com/history/history-islands-that-time-forgot/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Cayman Islands National Museum - George Town, Grand Cayman.jpg|thumb|left|కేమాను దీవుల జాతీయ మ్యూజియం, జార్జి టౌను, గ్రాండ్ కేమాను]] మొట్టమొదటిగా నమోదైన శాశ్వత నివాసి అయిన ఐజాకు బాడెను సుమారు 1661లో గ్రాండు కేమాన్లో జన్మించాడు. ఆయన 'బాడెను' అనే ఒక తొలి స్థిరనివాసికి మనవడు; ఈ బాడెను బహుశా 1655లో స్పెయిన్ నుండి జమైకాను స్వాధీనం చేసుకునే ప్రక్రియలో పాల్గొన్న ఆలివరు క్రాం‌వెలు సైనికులలో ఒకడై ఉంటాడని భావిస్తున్నారు.<ref>{{cite book |first=Keith |last=Thompson |title=Life in The Caribbean |date=2010 |isbn=978-9987-16-015-0 |page=152|publisher=New Africa Press }}</ref> 1670 నాటి మాడ్రిడు ఒప్పందం ఫలితంగా ఇంగ్లాండు జమైకాతో పాటు కేమాను దీవుల మీద అధికారిక నియంత్రణను చేపట్టింది. అదే సంవత్సరంలో పోర్చుగీసు ప్రైవేటీరు (సముద్రపు దొంగ) మాన్యువలు రిబెరో పార్డలు నాయకత్వంలోని స్పానిషు దళాలు లిటిలు కేమాను ‌లోని తాబేళ్ల వేట స్థావరం మీద దాడి చేశాయి. అప్పటికి సముద్రపు దొంగలకు ఆశ్రయంగా మారిన ఈ ప్రాంతంలో స్థిరపడటానికి చేసిన అనేక విఫల ప్రయత్నాల తర్వాత 1730ల నుండి ఈ దీవులలో శాశ్వత ఆంగ్ల-భాషా జనాభా ఏర్పడటం ప్రారంభమైంది. 1734లో జమైకా గవర్నరు చేసిన మొట్టమొదటి రాజు మంజ్రు చేసిన భూమితో స్థిరనివాసాలు ఏర్పడగా ఆ వెంటనే బానిసల ప్రవేశం కూడా మొదలైంది. వీరిలో చాలామందిని ఆఫ్రికా నుండి కొనుగోలు చేసి ఈ దీవులకు తీసుకువచ్చిన బానిసలు ఉన్నారు. దీని ఫలితంగా స్థానిక కేమాను వాసులలో అత్యధికులు ఆఫ్రికను లేదా బ్రిటిషు మూలాలు కలిగినవారయ్యారు.<ref name="britannica.com"/> 1794 ఫిబ్రవరి 8న కేమాను వాసులు హెచ్‌ఎమ్‌ఎస్ 'కంవర్టు'తో సహా పది వాణిజ్య నౌకల సిబ్బందిని రక్షించారు; ఈ సంఘటన అప్పటి నుండి 'పది నౌకల ప్రమాదం గా ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref name="History of Cayman Islands" /><ref name="History of the Cayman Islands" /> సముద్రం అల్లకల్లోలంగా ఉన్న సమయంలో ఆ నౌకలు ఒక పగడపు దిబ్బను ఢీకొని ఒడ్డుకు కొట్టుకుపోయి చిక్కుకుపోయాయి.<ref>{{cite book |last=Wood |first=Lawson |title=The Cayman Islands |date=2007 |publisher=New Holland Publishers, Limited |isbn=978-1-84537-897-4 |page=12}}.</ref> ఆ నౌకలలో ఒకదానిలో రాజు కుటుంబానికి చెందిన ఒక సభ్యుడు ప్రయాణిస్తుండటం వలన ద్వీపవాసులు చూపిన ఔదార్యానికి మెచ్చి మూడవ జార్జి రాజు ఎప్పటికీ పన్నులు విధించబోనని వాగ్దానం వారికి బహుమతిగా ఇచ్చాడని ఒక ఐతిహ్యం ప్రచారంలో ఉంది. ఆ ఐతిహ్యం ఉన్నప్పటికీ ఆ కథ నిజం కాదు.<ref>{{cite book |last=Zayas y Alfonso |first=Alfredo |title=Lexografía Antillana |publisher=El Siglo XX Press |year=1914 |location=Havana}}</ref><ref name="History of the Cayman Islands" /> === 19వ శతాబ్దం === 1802లో ఈ ద్వీపాలలో నిర్వహించిన మొట్టమొదటి జనాభా గణన ప్రకారం 'గ్రాండు కేమాను' ద్వీపంలో జనాభా 933గా నమోదైంది; వీరిలో 545 మంది నివాసులు బానిసలే.<ref name="History of the Cayman Islands" /> బ్రిటిషు పార్లమెంటు 'బానిసత్వ నిర్మూలన చట్టం'ను ఆమోదించిన ఫలితంగా 1833లో కేమాను ద్వీపాలలో బానిసత్వం రద్దు చేయబడింది. బానిసత్వ నిర్మూలన సమయానికి 116 కుటుంబాల ఆధీనంలో ఆఫ్రికను మూలాలు కలిగిన 950 మందికి పైగా బానిసలు ఉండేవారు.<ref>{{citation |title=The Cayman Islands Annual Report 1988 |location=Cayman Islands |date=1988 |page=127}}</ref><ref name="History of Cayman Islands" /> 1863 జూన్ 22న కేమాను దీవులు అధికారికంగా జమైకా క్రౌన్ కాలనీకు ఒక ఆధారిత ప్రాంతంగా ప్రకటించబడి ఆ విధంగానే పరిపాలించబడ్డాయి.<ref>{{cite book |title=Colonies in Conflict: The History of the British Overseas Territories |year=2015 |url=https://archive.org/details/coloniesinconfli0000cawl |first=Charles |last=Cawley}}{{page needed|date=September 2022}}</ref> 1962 వరకు ఈ దీవులు [[:en: Colony of Jamaica (1655–1962)|జమైకా కాలనీ]]లో భాగంగానే పరిపాలించబడ్డాయి; ఆ తర్వాత జమైకా ఒక స్వతంత్ర కామన్వెల్తు రాజ్యంగా మారినప్పుడు ఈ దీవులు ఒక ప్రత్యేక క్రౌను కాలనీగా అవతరించాయి.<ref>{{cite book |last=Newman |first=Graeme R. |date=2010 |title=Crime and Punishment Around the World: Africa and the Middle East |url=https://archive.org/details/crimepunishmenta0000unse |page=[https://archive.org/details/crimepunishmenta0000unse/page/82 82] |publisher=Abc-Clio, LLC |isbn=978-0-313-35133-4}}.</ref><ref name="britannica.com"/> [[File:Heroes Square of George Town.jpg|thumb|right|జార్జ్ టౌన్ నడిబొడ్డున ఉన్న 'హీరోస్ స్క్వేర్' (వీరుల చౌక్), ఇది కేమాన్ దీవుల యుద్ధ వీరుల త్యాగాలను స్మరిస్తుంది. దీనికి ఎడమ వైపున శాసనసభ భవనం ఉంది.]] === 20వ శతాబ్దం === 1950లలో ఓవెను రాబర్ట్సు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం (ఒఆర్‌ఐఎ) ప్రారంభం కావడంతో పాటు ఒక బ్యాంకు, అనేక హోటళ్లు ఏర్పాటు కావడం, అలాగే పలు షెడ్యూల్డు విమాన సర్వీసులు, క్రూయిజు నౌకల విడిది సౌకర్యాలు అందుబాటులోకి రావడంతో పర్యాటక రంగం విలసిల్లడం ప్రారంభమైంది.<ref>{{cite web |url=https://www.caymanairports.com/ |title=Airport Authority of Cayman Islands – CIAA |website=Caymanairports.com |access-date=13 May 2021 |archive-date=13 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210513094028/https://www.caymanairports.com/ |url-status=live}}</ref><ref name="keytocayman.com"/><ref name="History of the Cayman Islands"/> రాజకీయంగా చూస్తే 1958 నుండి 1962 వరకు కేమను దీవులు జమైకా ఆధీనంలో అంతర్గత స్వయంపాలన కలిగిన భూభాగంగా ఉండేవి; అయితే 1962లో జమైకా స్వాతంత్ర్యం పొందిన తర్వాత ఇవి తిరిగి ప్రత్యక్ష బ్రిటిషూ పాలనలోకి వచ్చాయి.<ref name="britannica.com"/> 1972లో ఒక కొత్త రాజ్యాంగం ద్వారా ఈ దీవులకు గణనీయమైన అంతర్గత స్వయంప్రతిపత్తి కల్పించబడింది. ఆ తర్వాత 1994లో ఈ రాజ్యాంగంలో మరిన్ని సవరణలు చేయబడ్డాయి.<ref name="britannica.com"/> పర్యాటకం 'ఆఫ్‌షోరు ఫైనాన్సు' (విదేశీ ఆర్థిక కార్యకలాపాలు) ఆకర్షణ ద్వారా తమ భూభాగ ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడం మీద కేమను దీవుల ప్రభుత్వం దృష్టి సారించింది; 1970ల నుండి ఈ రెండు రంగాలు కూడా విపరీతంగా వృద్ధి చెందాయి.<ref name="History of the Cayman Islands"/><ref name="britannica.com"/> చారిత్రకంగా కేమను దీవులు పన్ను మినహాయింపు కలిగిన గమ్యస్థానంగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. అక్కడి ప్రభుత్వం ఎల్లప్పుడూ ప్రత్యక్ష పన్నుల కంటే పరోక్ష పన్నుల మీదనే ఎక్కువగా ఆధారపడింది. ఈ ప్రాంతం ఎప్పుడూ [[ఆదాయపు పన్ను]] మూలధన లాభాల పన్ను లేదా ఎటువంటి సంపద పన్ను విధించలేదు; దీనివలన ఇది ఒక ప్రసిద్ధ పన్ను స్వర్గధామంగా మారింది.<ref name=biswas>{{cite book |last=Biswas |first=Rajiv |date=2002 |title=International Tax Competition: A Developing Country Perspective |url=https://archive.org/details/internationaltax0000unse_l3r0 |publisher=Commonwealth Secretariat |page=[https://archive.org/details/internationaltax0000unse_l3r0/page/38 38] |isbn=0-85092-688-2}}.</ref> 1986 ఏప్రిల్ లో కేమాను దీవులలో మొట్టమొదటి సముద్ర రక్షిత ప్రాంతాలు గుర్తించబడ్డాయి; తద్వారా తమ సున్నితమైన సముద్ర జీవరాశిని రక్షించుకున్న కరేబియను ప్రాంతపు మొట్టమొదటి దీవులుగా ఇవి నిలిచాయి. === 21వ శతాబ్దం === మానవ హక్కుల చట్టాలకు సంబంధించిన వివిధ అంశాలను క్రోడీకరిస్తూ ఈ రాజ్యాంగం 2001, 2009 సంవత్సరాలలో మరింత సవరించబడింది.<ref name="britannica.com"/> 2004 సెప్టెంబరు 11న సముద్ర మట్టానికి దగ్గరగా ఉంటూ రక్షణ కవచాలు పెద్దగా లేని 'గ్రాండ్ కేమాను' దీవి మీద ఇవాన్ తుఫానువిరుచుకుపడింది. గత 86 ​​సంవత్సరాలలో ఈ దీవులను తాకిన అత్యంత తీవ్రమైన తుఫాను ఇదే.<ref>{{cite book |last=Thompson |first=Keith |date=2010 |title=Caribbean Islands: The Land and the People |url=https://archive.org/details/isbn_9789987160181 |page=[https://archive.org/details/isbn_9789987160181/page/152 152] |publisher=New Africa Press |isbn=978-9987-16-018-1}}</ref> ఇది 8 అ (2.4 మీ) ఎత్తుగల తుఫాను అలల ఉధృతిని సృష్టించి గ్రాండ్ కేమాను‌లోని అనేక ప్రాంతాలను ముంచెత్తింది.<ref name="britannica.com"/> ఈ దీవిలోని నివాస గృహాలలో సుమారు 83% దెబ్బతిన్నాయని అంచనా; వీటిలో 4% గృహాలకు పూర్తి పునర్నిర్మాణం అవసరమైంది. మొత్తం నివాసాలలో 70% గృహాలు వరదలు లేదా బలమైన గాలుల కారణంగా తీవ్రమైన నష్టానికి గురయ్యాయని నివేదికలు పేర్కొన్నాయి. మరొక 26% భవనాలు పాక్షికంగా పైకప్పులు తొలగిపోవడం, స్వల్ప స్థాయి వరదలు లేదా నీటి మీద తేలియాడే లేక గాలి వేగానికి కొట్టుకొచ్చిన తుఫాను శిథిలాలు ఢీకొనడం వంటి కారణాల వలన స్వల్ప నష్టానికి గురయ్యాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.gov.ky/portal/page?_pageid=1143%2C5067689&_dad=portal&_schema=portal |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223143341/http://www.gov.ky/portal/page?_pageid=1143%2C5067689&_dad=portal&_schema=portal |url-status=dead |archive-date=23 December 2015 |title=Hurricane Ivan Remembered |publisher=Hazard Management Cayman Islands |access-date=26 July 2012 }}</ref> కొన్ని ప్రాంతాలలో విద్యుత్తు, నీటి సరఫరా సమాచార వ్యవస్థలు నెలల తరబడి స్తంభించిపోయాయి. రెండేళ్లలోపే 'గ్రాండ్ కేమాన్'లో చేపట్టిన భారీ పునర్నిర్మాణ కార్యక్రమం ఫలితంగా అక్కడి మౌలిక సదుపాయాలు దాదాపుగా తుఫానుకు ముందు ఉన్న స్థితికి చేరుకున్నాయి. ఈ ద్వీపాలు ఉష్ణమండల ప్రాంతంలో నెలకొని ఉండటం వలన అట్లాంటికు బేసిను‌లోని మరే ఇతర ప్రాంతం కంటే కూడా కేమాను దీవులను ఎక్కువ సంఖ్యలో తుఫానులు లేదా ఉష్ణమండల వాతావరణ వ్యవస్థలు ప్రభావితం చేశాయి. సగటున ప్రతి 2.23 సంవత్సరాలకు ఒకసారి ఏదో ఒక తుఫాను ఈ ద్వీపాలను తాకుతూనే ఉంది లేదా నేరుగా ఢీకొంటూనే ఉంది.<ref>{{cite web |url=http://www.hurricanecity.com/city/caymanislands.htm |title=Grand Cayman's history with tropical systems |publisher=hurricanecity.com |access-date=31 July 2011 |archive-date=29 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429150540/http://www.hurricanecity.com/city/caymanislands.htm |url-status=live }}</ref> == భౌగోళికం == [[File:Cayman Islands Map.svg|thumb|upright=1.5|కేమాన్ దీవుల పటం; ఇందులో మూడు ప్రధాన దీవులు ఒకదానికొకటి సుమారు {{convert|120|km|mi|abbr=off}} దూరంలో ఉన్నట్లు చూపబడింది.]] ఈ దీవులు పశ్చిమ కరేబియను సముద్రంలో ఉన్నాయి. ఇవి కేమాను రిడ్జు (లేదా కేమాను రైజ్) అని పిలువబడే ఒక సముద్రగర్భ పర్వత శ్రేణి శిఖరాలే.<ref>{{cite web|url=http://www.wri.org/publication/content/7880%7ctitle=Publications%7cwork=wri.org|title=Publications|access-date=23 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223142318/http://www.wri.org/publication/content/7880%7ctitle=Publications%7cwork=wri.org|archive-date=23 December 2015|url-status=dead}}</ref> ఈ పర్వత శ్రేణి, కేమాన్ ట్రఫ్కు ఒక వైపున ఆనుకుని ఉంటుంది; ఈ ట్రఫ్ 6,000 మీ(20,000 అ) లోతు కలిగి ఉండి, దీవులకు దక్షిణాన 6 కిమీ (3.7 మై) దూరంలో ఉంది.<ref>Bush, Phillippe G. [http://www.unesco.org/csi/pub/papers/bush.htm Grand Cayman, British West Indies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120219012554/http://www.unesco.org/csi/pub/papers/bush.htm |date=19 February 2012 }}. UNESCO Coastal region and small island papers 3.</ref> ఈ దీవులు కరేబియను సముద్రానికి వాయవ్య దిశలో మెక్సికోలోని క్వింటానా రూ, [[:en: Yucatán|యుకాటన్ రాష్ట్రాల]]కు తూర్పున, కోస్టారికాకు ఈశాన్యాన, పనామాకు ఉత్తరాన, క్యూబాకు దక్షిణాన, జమైకాకు పశ్చిమాన నెలకొని ఉన్నాయి. ఇవి మైమికి దక్షిణాన సుమారు 700 కిమీ (430 మై) దూరంలో,<ref>{{cite web |url= http://www.mapcrow.info/Distance_between_Cayman_Islands_CJ_and_Miami_US.html |title= Coordinates + total distance |work= web page |publisher= mapcrow |access-date= 23 October 2011 |archive-date= 4 January 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120104103603/http://www.mapcrow.info/Distance_between_Cayman_Islands_CJ_and_Miami_US.html |url-status= live }}</ref> మెక్సికోకు తూర్పున 750 కిమీ (470 మై) దూరంలో,<ref>{{cite web |url= http://www.distancesto.com/flight-distance/mx/quintana-roo-to-cayman-islands/history/17.html |title= Quintana Roo to Cayman Islands |work= web page |publisher= distancesto |access-date= 18 January 2015 |archive-date= 5 July 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170705101240/https://www.distancesto.com/flight-distance/mx/quintana-roo-to-cayman-islands/history/17.html |url-status= live }}</ref> క్యూబాకు దక్షిణాన 366 కిమీ (227 మై)దూరంలో ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.distancefromto.net/distance-from/Cayman+Islands/to/Cuba |title=Distance from Cayman Islands to Cuba |year=2011 |work=web page |publisher=distancefromto.net/ |access-date=23 October 2011 |archive-date=4 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104041828/http://www.distancefromto.net/distance-from/Cayman+Islands/to/Cuba |url-status=live }}</ref> [[జమైకా]]కు వాయవ్య దిశలో సుమారు 500 కిమీ (360 మై) దూరంలో ఉంది.<ref>{{cite web |url=http://www.mapcrow.info/Distance_between_Kingston_JM_and_George_Town_CJ.html |title=Coordinates and total distance |work=web page |publisher=Mapcrow |access-date=23 October 2011 |archive-date=4 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104095733/http://www.mapcrow.info/Distance_between_Kingston_JM_and_George_Town_CJ.html |url-status=live }}</ref> గ్రాండ్ కేమాన్ ద్వీపం అన్నింటికంటే పెద్దది. దీని విస్తీర్ణం 197 చ.కిమీ (76 చ.మై).<ref>[http://www.unesco.org/csi/pub/papers/bush.htm Bush] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120219012554/http://www.unesco.org/csi/pub/papers/bush.htm |date=19 February 2012 }}. Unesco.org. 12 ఏప్రిల్ 2014న సేకరించబడింది.</ref> గ్రాండ్ కేమాను‌కు చెందిన రెండు "సోదర ద్వీపాలు" అయిన కేమాన్ బ్రాక్, లిటిల్ కేమాన్, గ్రాండ్ కేమాను‌కు తూర్పు-ఈశాన్య దిశలో సుమారు 120 కిమీ (75 మై) దూరంలో ఉన్నాయి; వీటి విస్తీర్ణం వరుసగా 38-28.5 చ.కిమీ (14.7-11చ.మై).<ref>{{cite web|url=http://www.iucn-isg.org/actionplan/ch2/lessercaymans.php |title=Lesser Caymans iguana Cyclura nubila caymanensis |author=Glenn Gerber |work=web page |publisher=The World Conservation Union |access-date=23 October 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008061649/http://www.iucn-isg.org/actionplan/ch2/lessercaymans.php |archive-date= 8 October 2011 }}</ref> గ్రాండ్ కేమాను‌కు అత్యంత సమీపంలో ఉన్న భూభాగం కనారియోసు ద్వీపసమూహం (సుమారు 240 కి.మీ లేదా 150 మైళ్ల దూరంలో ఉంది); కాగా అత్యంత తూర్పున ఉన్న ద్వీపం కేమాను బ్రాకు‌కు అత్యంత సమీపంలో ఉన్నది జార్డినెస్ డి లా రీనా ద్వీపసమూహం (సుమారు 160 కి.మీ లేదా 100 మైళ్ల దూరంలో ఉంది) – ఈ రెండు ద్వీపసమూహాలు కూడా క్యూబాలో భాగంగా ఉన్నాయి. [[File:Waterfront, George Town, Grand Cayman.jpg|thumb|right|George Town waterfront|జార్జ్ టౌన్ జలతీరం]] ఈ మూడు ద్వీపాలు కూడా క్యూబాలోని సియెర్రా మాస్ట్రా పర్వత శ్రేణి పశ్చిమ విస్తరణలో భాగంగా మంచు యుగంలో నీటిలో మునిగిపోయిన శిఖరాలను కప్పివేసిన భారీ పగడపు దిబ్బల ద్వారా ఏర్పడ్డాయి; ఇవి చాలా వరకు చదునుగా ఉంటాయి. దీనికి ఒక ముఖ్యమైన మినహాయింపు ది బ్లఫ్ ఇది కేమాను బ్రాకు ద్వీపం తూర్పు భాగంలో ఉంది. ఇది సముద్ర మట్టానికి 43 మీ(441 అ) ఎత్తులో ఉండి ఈ ద్వీపాలలోనే అత్యంత ఎత్తైన ప్రదేశంగా నిలుస్తుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/highlow.htm |title=World Atlas Highest and Lowest points |work=web page |publisher=Graphic Maps |access-date=23 October 2011 |archive-date=24 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110824111026/http://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/highlow.htm |url-status=live }}</ref> ఈ ప్రాంతపు భౌగోళిక స్వరూపం ప్రధానంగా పగడపు దిబ్బలతో చుట్టుముట్టబడిన తక్కువ ఎత్తులో ఉండే సున్నపురాయి ఆధారిత నేలగా ఉంటుంది. తీరప్రాంతం వెంబడి విస్తరించి నీటిలో నుండి పైకి పొడుచుకు వచ్చిన చారిత్రక పూర్వపు పగడపు దిబ్బల భాగాలను ''ఇనుపతీరం'' అని పిలుస్తారు. ===వృక్షజాలం=== కేమాను దీవులలో అటవీ విస్తీర్ణం మొత్తం భూభాగంలో సుమారు 53%గా ఉంది. ఇది 2020 నాటికి 12,720 హెక్టార్ల అటవీ విస్తీర్ణానికి సమానం. 1990లో ఇది 13,130 హెక్టార్ల విస్తీర్ణం ఉండేది. 2020లో సహజంగా పునరుత్పత్తి అవుతున్న అడవులు 12,720 హెక్టార్ల విస్తీర్ణాన్ని ఆక్రమించగా మానవ నిర్మిత (నాటిన) అడవులు 0 హెక్టార్ల విస్తీర్ణాన్ని మాత్రమే కలిగి ఉన్నాయి. సహజంగా పునరుత్పత్తి అవుతున్న అడవులలో 0% మాత్రమే ప్రాథమిక అడవులుగా స్థానిక వృక్ష జాతులతో కూడి ఉండి మానవ కార్యకలాపాల ఆనవాళ్లు ఏవీ స్పష్టంగా కనిపించని అడవులు కొన్ని ఉన్నట్లు నివేదించబడింది. 2015 సంవత్సరానికి గాను అటవీ విస్తీర్ణంలో 0% ప్రభుత్వ యాజమాన్యం కింద 12% ప్రైవేటు యాజమాన్యం కింద ఉన్నట్లు నివేదించబడింది; మిగిలిన 88% యాజమాన్యం 'ఇతర' లేదా 'తెలియని' వర్గాల కింద నమోదు చేయబడింది.<ref>{{Cite book |url=https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/a6e225da-4a31-4e06-818d-ca3aeadfd635/content |title=Terms and Definitions FRA 2025 Forest Resources Assessment, Working Paper 194 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |year=2023}}</ref><ref>{{Cite web |title=Global Forest Resources Assessment 2020, Cayman Islands |url=https://fra-data.fao.org/assessments/fra/2020/CYM/home/overview |website=Food Agriculture Organization of the United Nations}}</ref> ===జంతుజాలం=== [[File:Blue iguana (Cyclura lewisi) male.JPG|thumb|నీలి ఇగువానా]] కేమాను దీవులలోని క్షీరద జాతులలో బయటి నుండి ప్రవేశపెట్టబడిన మధ్య అమెరికా అగౌటి<ref name = MSW3>{{MSW3 Hystricognathi | id = 13400244 | page = 1558}}</ref>, [[:en: Bats of the Caribbean#Grand Cayman|ఎనిమిది రకాల గబ్బిలాల జాతులు]] ఉన్నాయి. ఐరోపావాసులు ఈ దీవులను కనుగొనక ముందు వరకు కనీసం మూడు [[:en: List of rodents of the Caribbean#Cayman Islands|స్థానిక రోడెంటు (కొరికి తినే జంతువుల) జాతులు]] ఇక్కడ ఉండేవి. అయితే అవి ఇప్పుడు అంతరించిపోయాయి. గ్రాండ్ కేమాను దీవి చుట్టూ ఉన్న సముద్ర జీవరాశిలో టార్పాన్, ''[[:en: Atheriniformes|సిల్వర్‌సైడ్సు]]'', [[:en: French angelfish|ఫ్రెంచి ఏంజెల్‌ఫిషు]] (''పొమకాంథసు''), [[:en: giant barrel sponge|భారీ బారెల్ స్పాంజ్‌లు]] ఉన్నాయి. తీరానికి దూరంగా ఉన్న జలాలలో అనేక రకాల తిమింగలం వంటి సముద్ర క్షీరదాలు కనిపిస్తాయి. ఈ జాతులలో [[:en: Ziphius cavirostris|గూస్-బీక్డు తిమింగలం]] , [[:en: Blainville's beaked whale|బ్లెయిను‌విల్లే బీక్డు తిమింగలం]] (''మెసొప్లాడను డెంసిరొస్ట్రిసు''), స్పెర్మ్ తిమింగలం (''ఫిసెటరు మాక్రొసెఫాలసు'') ఉన్నాయి. కేమాను పక్షుల జాతిలో ''అమెజొనా'' చిలుకలకు చెందిన రెండు స్థానిక ఉపజాతులు ఉన్నాయి: ఒకటి ''అమజొనా లెయ్కొసెఫాలా హెస్టర్నా లేదా క్యూబను అమెజాను—ఇది ప్రస్తుతం కేమాను బ్రాకు ద్వీపానికి మాత్రమే పరిమితమై ఉంది. కానీ గతంలో లిటిల్ కేమాన్ ద్వీపంలో కూడా కనిపించేది; మరొకటి '' గ్రాండ్ కేమాను చిలుక—ఇది కేమాను దీవులు, క్యూబాలోని అటవీ ప్రాంతాలు, ఇస్లా డి లా జువెంటుడ్ ప్రాంతాలకు స్థానికమైనది. లిటిలు కేమాను, కేమాను బ్రాకు దీవులు [[:en: Red-footed booby| ఎరుపు పాదాల బూబీ]], గోధుమ రంగు బూబీ పక్షులకు కూడా ఆశ్రయం కల్పిస్తున్నాయి. అమెరికను బార్ను గుడ్లగూబ ఈ మూడు దీవులలోనూ కనిపించినప్పటికీ అవి అక్కడ సాధారణంగా ఎక్కువగా కనిపించే పక్షులు కావు. కేమాను దీవులలో సీతాకోకచిలుకలకు చెందిన ఐదు స్థానిక ఉపజాతులు కూడా ఉన్నాయి. <ref> {{ISBN|978-87-88757-85-9}}.</ref> ఈ సీతాకోకచిలుక జాతులను గ్రాండ్ కేమను ‌లోని క్వీన్ 2వ ఎలిజబెత్ బొటానిక్ పార్కులో వీక్షించవచ్చు. క్వీన్ 2వ ఎలిజబెతు బొటానికు పార్కు ‌లోని ఇతర విశిష్ట జంతుజాలంలో తీవ్ర అంతరించిపోయే ముప్పును ఎదుర్కొంటున్న నీలి ఇగువానాఒకటి; దీనిని గ్రాండ్ కేమను ఇగువానా అని కూడా పిలుస్తారు. నీలి ఇగువానా గ్రాండ్ కేమను‌కు మాత్రమే పరిమితమైన స్థానిక జాతి<ref>[http://www.iucn.org/news_homepage/all_news_by_theme/species_news/?11299/Grand-Cayman-Blue-Iguana-takes-step-back-from-extinction Grand Cayman Blue Iguana takes step back from extinction] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121111041424/http://www.iucn.org/news_homepage/all_news_by_theme/species_news/?11299%2FGrand-Cayman-Blue-Iguana-takes-step-back-from-extinction |date=11 November 2012 }}. IUCN (20 October 2012). Retrieved on 12 April 2014.</ref>ముఖ్యంగా ఆ ద్వీప తీరాలకు సమీపంలో ఉన్న రాతిమయమైనఎండ తగిలే విశాలమైన ప్రదేశాలు గుడ్లు పెట్టడానికి అనుకూలంగా ఉండటమే ఇందుకు కారణం. అయినప్పటికీ నీలి ఇగువానా పిల్లలు సహజంగా బ్రతకలేకపోవడానికి ఆవాసాల విధ్వంసం, బయటి నుండి ప్రవేశించిన క్షీరద వేట జంతువులే ప్రధాన కారణాలుగా మిగిలి ఉన్నాయి.<ref>[https://www.iucnredlist.org/details/0ary/44275/0] {{Dead link|date=December 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ఒకప్పుడు ఈ ద్వీపాలలో క్యూబను మొసళ్ళు (''క్రొకొడైలు రొంబిఫర్'') నివసించేవి.<ref>{{cite journal|last=Morgan|first=Gary |author2=Franz, Richard |author3=Ronald Crombie|year=1993|title=The Cuban Crocodile, ''Crocodylus rhombifer'', from Late Quaternary Fossil Deposits on Grand Cayman|journal=[[Caribbean Journal of Science]]|volume=29|issue=3–4|pages=153–164|url=http://www.redciencia.cu/geobiblio/paper/1993_Morgan_etal_The%20Cuban_Crocodylus%20rhombifer.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.redciencia.cu/geobiblio/paper/1993_Morgan_etal_The%20Cuban_Crocodylus%20rhombifer.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live}}</ref> అలాగే అమెరికను మొసళ్ళు (క్రొకొడైలసు అకుటసు) కూడా క్యూబా నుండి ఈ ద్వీపాలలోకి నెమ్మదిగా తిరిగి విస్తరిస్తున్నాయని (పునరావాసం పొందుతున్నాయని) భావిస్తున్నారు. "కేమాను" అనే పేరు ఈ ద్వీపాలలో నివసించిన వివిధ రకాల మొసలి జాతులను సూచించే ఒక క్రైబ్ పదం నుండి ఉద్భవించింది. <ref>{{cite web|url=http://www.gov.ky/portal/page/portal/cighome/cayman/islands/history|title=The Cayman Islands – History|website=Gov.ky|quote=A 1523 map show[s] all three Islands with the name Lagartos, meaning alligators or large lizards, but by 1530 the name Caymanas was being used. It is derived from the Carib Indian word for the marine crocodile, which is now known to have lived in the Islands.|access-date=17 August 2018|archive-date=9 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909232014/http://www.gov.ky/portal/page/portal/cighome/cayman/islands/history|url-status=live}}</ref> [[File:Hurricane signs rum point.jpg|thumb|రం, పాయింటు వద్ద, తీరాన్ని తాకిన, సమీపం నుండి తప్పించుకున్న తుఫానులను స్మారకంగా ఏర్పాటు చేసిన బోర్డులు]] ===వాతావరణం=== కేమాను దీవులు ఉష్ణమండల తేమ, పొడి వాతావరణంను కలిగి ఉంటాయి; ఇక్కడ మే నుండి అక్టోబరు వరకు వర్షాకాలం నవంబరు నుండి ఏప్రిల్ వరకు పొడి కాలం (వేసవి) ఉంటుంది. కాలానుగుణంగా ఉష్ణోగ్రతలో పెద్దగా మార్పులు ఉండవు.<ref>{{cite web|url=http://www.frommers.com/destinations/cayman-islands/729787|title=కేమాన్ దీవులను సందర్శించడానికి సరైన సమయం {{!}} Frommer's|website=Frommers.com|access-date=28 September 2016|archive-date=2 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161002061558/http://www.frommers.com/destinations/cayman-islands/729787|url-status=live}}</ref> జూన్ నుండి నవంబరు వరకు ఉండే అట్లాంటికు హరికేను కాలంలో ఏర్పడే ఉష్ణమండల తుఫానులు ఇక్కడి ఒక ప్రధాన సహజ విపత్తు. 2004 సెప్టెంబరు 11, 12 తేదీలలో హరికేను ఇవాను కేమాను దీవులను తాకింది. ఈ తుఫాను కారణంగా ఇద్దరు వ్యక్తులు మరణించారు. అలాగే దీవులలోని మౌలిక సదుపాయాలకు భారీ నష్టం వాటిల్లింది. ఈ తుఫానుల మొత్తం ఆర్థిక ప్రభావం $3.4 బిలియన్లుగా అంచనా వేయబడింది.<ref>{{cite web|last=Boxall|first=Simon|title=Hurricane Ivan Remembered – Cayman Prepared|date=9 September 2008|access-date=22 April 2012|url=http://www.gov.ky/portal/page?_pageid=1143,5067689&_dad=portal&_schema=PORTAL|website=Gov.ky|archive-date=27 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227154623/https://www.gov.ky/portal/page?_pageid=1143,5067689&_dad=portal&_schema=PORTAL|url-status=dead}}</ref> {{Weather box |location = George Town ([[Owen Roberts International Airport]]) 1991–2020, extremes 1962–2024 |metric first = yes |single line = yes |Jan maximum humidex = 39.2 |Feb maximum humidex = 42.6 |Mar maximum humidex = 43.3 |Apr maximum humidex = 43.5 |May maximum humidex = 45.4 |Jun maximum humidex = 43.8 |Jul maximum humidex = 45.5 |Aug maximum humidex = 44.8 |Sep maximum humidex = 44.8 |Oct maximum humidex = 44.1 |Nov maximum humidex = 43.1 |Dec maximum humidex = 43.1 |year maximum humidex = 45.5 |Jan record high F = 90.0 |Feb record high F = 89.0 |Mar record high F = 90.0 |Apr record high F = 91.0 |May record high F = 93.9 |Jun record high F = 94.0 |Jul record high F = 95.5 |Aug record high F = 95.0 |Sep record high F = 94.5 |Oct record high F = 92.7 |Nov record high F = 92.5 |Dec record high F = 90.0 |year record high F = 95.5 |Jan high F = 83.1 |Feb high F = 83.7 |Mar high F = 84.6 |Apr high F = 86.2 |May high F = 87.8 |Jun high F = 89.0 |Jul high F = 90.1 |Aug high F = 90.1 |Sep high F = 89.4 |Oct high F = 88.2 |Nov high F = 85.3 |Dec high F = 84.0 |year high F = 86.7 |Jan mean F = 78.8 |Feb mean F = 79.3 |Mar mean F = 80.0 |Apr mean F = 81.9 |May mean F = 83.3 |Jun mean F = 84.8 |Jul mean F = 85.5 |Aug mean F = 85.7 |Sep mean F = 85.0 |Oct mean F = 83.4 |Nov mean F = 81.7 |Dec mean F = 80.2 |year mean F = 82.5 |Jan low F = 73.6 |Feb low F = 73.2 |Mar low F = 73.6 |Apr low F = 75.7 |May low F = 77.2 |Jun low F = 78.4 |Jul low F = 78.6 |Aug low F = 78.8 |Sep low F = 78.3 |Oct low F = 77.4 |Nov low F = 76.1 |Dec low F = 74.5 |year low F = 76.3 |Jan record low F = 54.0 |Feb record low F = 52.0 |Mar record low F = 55.0 |Apr record low F = 54.0 |May record low F = 57.0 |Jun record low F = 62.1 |Jul record low F = 68.0 |Aug record low F = 66.9 |Sep record low F = 68.0 |Oct record low F = 66.0 |Nov record low F = 57.9 |Dec record low F = 57.4 |year record low F = 52.0 |rain colour = green |Jan rain inch = 2.13 |Feb rain inch = 1.21 |Mar rain inch = 1.17 |Apr rain inch = 1.33 |May rain inch = 5.89 |Jun rain inch = 6.34 |Jul rain inch = 5.31 |Aug rain inch = 5.79 |Sep rain inch = 8.52 |Oct rain inch = 9.60 |Nov rain inch = 6.18 |Dec rain inch = 2.57 |year rain inch = 56.02 |unit rain days = 0.1mm |Jan rain days = 7 |Feb rain days = 6 |Mar rain days = 6 |Apr rain days = 4 |May rain days = 10 |Jun rain days = 12 |Jul rain days = 12 |Aug rain days = 14 |Sep rain days = 16 |Oct rain days = 15 |Nov rain days = 12 |Dec rain days = 9 |year rain days= |Jan humidity = 77 |Feb humidity = 77 |Mar humidity = 76 |Apr humidity = 76 |May humidity = 78 |Jun humidity = 79 |Jul humidity = 77 |Aug humidity = 78 |Sep humidity = 80 |Oct humidity = 80 |Nov humidity = 78 |Dec humidity = 78 |year humidity = 77 |Jan sun = 242.2 |Feb sun = 224 |Mar sun = 279 |Apr sun = 300 |May sun = 279 |Jun sun = 240 |Jul sun = 322.9 |Aug sun = 248 |Sep sun = 240 |Oct sun = 248 |Nov sun = 210 |Dec sun = 217 |year sun = |Jand sun = 7.8 |Febd sun = 8 |Mard sun = 9 |Aprd sun = 10 |Mayd sun = 9 |Jund sun = 8 |Juld sun = 10.4 |Augd sun = 8 |Sepd sun = 8 |Octd sun = 8 |Novd sun = 7 |Decd sun = 7 |yeard sun = |Jan uv = 8 |Feb uv = 10 |Mar uv = 12 |Apr uv = 12 |May uv = 12 |Jun uv = 12 |Jul uv = 12 |Aug uv = 12 |Sep uv = 11 |Oct uv = 10 |Nov uv = 8 |Dec uv = 7 |source 1 = National Weather Service (Cayman Islands)<ref>{{cite web |url = http://www.weather.gov.ky/portal/page/portal/nwshome/climate/Data%20Table |publisher = Meteorological Service (Cayman) |title = Cayman Data Table |access-date = 5 February 2025 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20160923025010/http://www.weather.gov.ky/portal/page/portal/nwshome/climate/Data%20Table |archive-date = 23 September 2016 |df = dmy-all }}</ref> |date=March 2013|source 2=Weather in Cayman<ref>{{cite web |url = http://weatherincayman.com/index.php |publisher = Weather in Cayman |title = Weather in Cayman |access-date = 22 December 2018}}</ref> Weather Spark<ref>{{cite web |url = https://weatherspark.com/y/17540/Average-Weather-in-George-Town-Cayman-Islands-Year-Round |publisher = Weather Spark |title = Weather Spark |access-date= 4 April 2019}}</ref> Climate-Data<ref>{{cite web |url = https://en.climate-data.org/north-america/cayman-islands/george-town/george-town-5581/ |publisher = Climate-data.org |title = Climate-data |access-date= 5 February 2025}}</ref>}} {|style="width:100%;text-align:center;line-height:1.2em;margin-left:auto;margin-right:auto" class="wikitable mw-collapsible" |- !Colspan=14|Climate data for George Town |- !Month !Jan !Feb !Mar !Apr !May !Jun !Jul !Aug !Sep !Oct !Nov !Dec !style="border-left-width:medium"|Year |- !Average sea temperature °C (°F) |style="background:#ff6600;color:#000000;"|26.6<br />(79.9) |style="background:#ff6600;color:#000000;"|26.6<br />(79.9) |style="background:#ff6600;color:#000000;"|26.8<br />(80.2) |style="background:#ff5f00;color:#000000;"|27.7<br />(81.9) |style="background:#ff5a00;color:#000000;"|28.3<br />(82.9) |style="background:#ff5800;color:#000000;"|28.7<br />(83.7) |style="background:#ff5400;color:#000000;"|29.2<br />(84.6) |style="background:#ff4e00;color:#000000;"|30.0<br />(86.0) |style="background:#ff4e00;color:#000000;"|29.9<br />(85.8) |style="background:#ff5400;color:#000000;"|29.3<br />(84.7) |style="background:#ff5a00;color:#000000;"|28.6<br />(83.5) |style="background:#ff5a00;color:#000000;"|28.0<br />(82.4) |style="background:#ff5f00;color:#000000;border-left-width:medium"|27.9<br />(82.2) |- !Colspan=14 style="background:#f8f9fa;font-weight:normal;font-size:95%;"|Source #1: seatemperature.org<ref name=seatemperature>{{cite web |url=https://www.seatemperature.org/central-america/cayman-islands/west-bay.htm |title= George Town Sea Temperature |publisher=seatemperature.org |access-date=19 December 2018 }}</ref> |- !Colspan=14 style="background:#f8f9fa;font-weight:normal;font-size:95%;"|Source #2: Weather Atlas<ref name="Weather Atlas">{{cite web |url=https://www.weather-atlas.com/en/cayman-islands/george-town-climate#uv_index |title=George Town, Cayman Islands – Climate data |publisher=Weather Atlas |access-date=24 January 2019 |archive-date=7 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407112353/https://www.weather-atlas.com/en/cayman-islands/george-town-climate#uv_index |url-status=dead }}</ref> |} == జనాభా వివరాలు == ===జనాభా వివరాలు - వలసలు=== {{bar box |title= నేపథ్యం ఆధారంగా జనాభా<ref name="demographic">{{cite web |url=https://www.caymancompass.com/2022/10/03/unemployment-rate-falls-to-3-in-first-half-of-2022/ |title=జనాభా సంబంధిత లక్షణాలు |publisher=కేమన్ దీవుల ప్రభుత్వం |date=2021 |access-date=20 సెప్టెంబర్ 2022 |archive-date=4 అక్టోబర్ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004074655/https://www.caymancompass.com/2022/10/03/unemployment-rate-falls-to-3-in-first-half-of-2022/ |url-status=live }}</ref> |titlebar=#ddd |left1=జాతీయతలు |right1=శాతం |float=left |bars= {{bar percent|కేమేనియన్|Blue|39.6}} {{bar percent|జమైకన్|Yellow|26.8}} {{bar percent|ఫిలిప్పీన్|Orange|8.2}} {{bar percent|అమెరికన్|Green|5.2}} {{bar percent|బ్రిటిష్ |Red|4.7}} {{bar percent|హోండురన్|Brown|3.5}} {{bar percent|కెనడియన్|Blue|3.0}} {{bar percent|భారతీయ|Green|2.4}} {{bar percent|క్యూబన్|Yellow|1.7}} {{bar percent|ఇతర|Orange|4.9}} {{clear}}}} తరతరాలుగా ఇక్కడే నివసిస్తున్న కేమేనియన్లు పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్నప్పటికీ నేటి కేమేనియన్లలో చాలామందికి ప్రపంచంలోని దాదాపు ప్రతి ప్రాంతంలోనూ మూలాలు ఉన్నాయి. అమెరికా వంటి దేశాల మాదిరిగానే కేమాను దీవులు కూడా వివిధ నేపథ్యాలకు చెందిన పౌరులతో కూడిన ఒక భిన్న సంస్కృతుల సమ్మేళనం. ఇక్కడి జనాభాలో 52.5% మంది కేమాన్ దీవులకు చెందనివారు కాగా 47.5% మంది స్థానిక కేమాను పౌరులు. జనాభాలో 26.8% వాటాతో జమైకా వాసులు ఈ దేశంలోనే అతిపెద్ద వలసదారుల సమూహంగా నిలుస్తున్నారు. కేమాను దీవులు, జమైకా భౌగోళికంగా దగ్గరగా ఉండటమే కాకుండా ఈ రెండు దేశాల మధ్య శతాబ్దాల నాటి బలమైన సాంస్కృతిక, ఆర్థిక, సామాజిక సంబంధాలు ఉండటమే దీనికి ప్రధాన కారణం. 1863 నుండి 1962లో జమైకా యునైటెడు కింగ్డం నుండి స్వాతంత్ర్యం పొందే వరకు కేమాను దీవులు జమైకా ఆధీనంలో ఉండేవి; ఆ తర్వాత కేమాను దీవులు జమైకా నుండి విడిపోయి నేటికీ బ్రిటిషు పాలనలోనే కొనసాగాలని నిర్ణయించుకున్నాయి. కేమాను దీవుల ప్రభుత్వ ఆర్థిక, గణాంక కార్యాలయం ప్రకారం 2021 అక్టోబరు 10న జరిగిన జనాభా లెక్కల సమయంలో కేమాను దీవుల జనాభా 71,432గా నమోదైంది. అయితే 2022 డిసెంబరు నాటికి ఈ జనాభా 81,546కు పెరిగిందని ఆ కార్యాలయం అంచనా వేసింది; దీనితో కేమాను దీవులు అత్యధిక జనాభా కలిగిన ''గా బ్రిటిష్ విదేశీ భూభాగం<nowiki/>అవతరించాయి.<ref>{{cite web | url=https://www.caymancompass.com/2022/08/31/caymans-population-grows-by-10-5-in-less-than-a-year/ | title=Premier: Census shows Cayman needs more careful, managed growth | date=28 July 2022 | access-date=1 September 2022 | archive-date=1 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220901172211/https://www.caymancompass.com/2022/08/31/caymans-population-grows-by-10-5-in-less-than-a-year/ | url-status=live }}</ref> 2021 జనాభా లెక్కల ద్వారా వెల్లడైన వివరాల ప్రకారం ఇక్కడి శ్రామిక శక్తిలో 56% మంది కేమాను దీవులకు చెందనివారే ఉన్నారు. ఈ ప్రాంత చరిత్రలో పని చేసే వలసదారుల సంఖ్య పని చేసే స్థానిక కేమానియన్ల సంఖ్యను అధిగమించడం ఇదే మొదటిసారి.<ref>{{cite web |url=https://caymannewsservice.com/2022/02/census-reveals-56-of-workers-not-caymanian/ |title=Census reveals 56% of workers not Caymanian |website=Caymannewsservice.com |date=2022-02-25 |access-date=2022-03-19 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408215006/https://caymannewsservice.com/2022/02/census-reveals-56-of-workers-not-caymanian/ |url-status=live }}</ref> చాలామంది కేమానియన్లు మిశ్రమ ఆఫ్రికను, యూరోపియను వంశ మూలాలను కలిగి ఉన్నారు. ఇక్కడ బానిసత్వం అమలులో ఉన్నప్పటికీ ఇతర కరేబియను దీవులతో పోలిస్తే అది అంత విస్తృతంగా లేదు; బానిసత్వం రద్దు చేయబడిన తర్వాత నల్లజాతీయుల, శ్వేతజాతీయుల వర్గాలు ఇతర కరేబియను దేశాలు, ప్రాంతాలతో పోలిస్తే మరింత సఖ్యతతో కలిసిపోయినట్లు కనిపించాయి. దీని ఫలితంగా ఇక్కడ మిశ్రమ జాతి జనాభా అధికంగా ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web |first=Joanna |last=Boxall |date=January 11, 2023 |title=The History of Slavery in the Cayman Islands |url=https://caymanresident.com/about/government-history-politics/early-cayman-history/slavery |access-date=2023-05-23 |website=Cayman Resident |language=en}}</ref>'' దేశ జనాభా స్వరూపం వేగంగా మారుతోంది. ఇందులో వలసల పాత్ర గణనీయంగా ఉంది; వయస్సుల వారీగా మారుతున్న ఈ జనాభా గణాంకాలు, ఇటీవలి జనాభా లెక్కల ఫలితాల ద్వారా ఆందోళన కలిగించే సంకేతాలను వెలువరించాయి. 2010 జనాభా లెక్కలతో పోలిస్తే 2021 లెక్కల ప్రకారం కేమాను జనాభా వృద్ధిలో 36 శాతం వాటా 65 ఏళ్లు పైబడిన వారిదే కాగా 15 ఏళ్లలోపు వయస్సు గల వారి సమూహంలో కేవలం 8 శాతం వృద్ధి మాత్రమే నమోదైంది. కేమాను స్థానికులలో జననాల రేటు అత్యంత తక్కువగా ఉండటమే దీనికి ప్రధాన కారణం; దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థను నిలబెట్టుకోవడానికి విదేశాల నుండి కార్మికులను రప్పించక తప్పని పరిస్థితిని ఇది దాదాపుగా ప్రభుత్వం మీద వత్తిడిని కల్పిస్తోంది. ఈ పరిణామం అనేక మంది యువ కేమాను వాసులలో ఆందోళన రేకెత్తించింది. విదేశీ కార్మికుల ప్రవాహం పెరగడం వలన ఉద్యోగ మార్కెట్లలో పోటీ తీవ్రమవుతుందని అలాగే అద్దెలు, ఆస్తి ధరలు పెరుగుతాయని వారు ఆందోళన చెందుతున్నారు.<ref>{{cite web|url = https://www.caymancompass.com/2022/03/14/ageing-society-one-of-caymans-demographic-challenges/|title = Ageing society one of Cayman's demographic challenges| work=Cayman Compass |date = 14 March 2022|access-date = 14 March 2022|archive-date = 14 March 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220314171956/https://www.caymancompass.com/2022/03/14/ageing-society-one-of-caymans-demographic-challenges/|url-status = live | last1=Klein | first1=Michael }}</ref> గత దశాబ్ద కాలంలో జనాభా విపరీతంగా పెరిగిపోవడంతో ఈ ద్వీపాలలో మరింత జాగ్రత్తతో కూడిన నియంత్రిత వృద్ధి అవసరమని మాజీ ప్రభుత్వ అధికారులు నొక్కి చెప్పారు. పెరుగుతున్న జనాభా భారానికి దేశ మౌలిక సదుపాయాలు, సేవల వ్యవస్థ తట్టుకోలేకపోవచ్చని చాలా మంది ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. ప్రస్తుత పోకడలను బట్టి చూస్తే 2030 నాటికి దేశ జనాభా 1,00,000 మార్కును చేరుకుంటుందని అంచనా వేస్తున్నారు.<ref>{{cite web | url=https://www.caymancompass.com/2022/07/28/premier-census-shows-cayman-needs-more-careful-managed-growth/ | title=ప్రధానమంత్రి: కైమాన్‌కు మరింత జాగ్రత్తతో కూడిన, నియంత్రిత వృద్ధి అవసరమని జనాభా లెక్కలు సూచిస్తున్నాయి | work=Cayman Compass | date=28 జూలై 2022 | access-date=28 జూలై 2022 | archive-date=28 జూలై 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220728232021/https://www.caymancompass.com/2022/07/28/premier-census-shows-cayman-needs-more-careful-managed-growth/ | url-status=live | last1=Klein | first1=Michael }}</ref> ===జిల్లాల జనాభా=== [[File:Traditional caymanian home east end.jpg|thumb|ఈస్ట్ ఎండ్, గ్రాండ్ కైమాన్‌లో ఒక సంప్రదాయ కైమానియను గృహం]] ఆర్థిక, గణాంకాల కార్యాలయం ప్రకారం 2021 అక్టోబరు 20న జరిగిన జనాభా లెక్కల తుది ఫలితం 71,432గా నమోదైంది; అయితే అదే సంస్థ 2022 చివరిలో విడుదల చేసిన జనాభా నివేదిక ప్రకారం 2022 సంవత్సరం ముగిసే సమయానికి అంచనా జనాభా 81,546గా ఉంది.<ref>{{cite web | url=https://www.eso.ky/UserFiles/page_docums/files/uploads/the_cayman_islands_labour_force_survey_r-16.pdf | title=Cayman Islands Fall 2022 Labor Report | date=సెప్టెంబర్ 2022 | access-date=1 సెప్టెంబర్ 2022 | archive-date=1 సెప్టెంబర్ 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220901172211/https://www.caymancompass.com/2022/08/31/caymans-population-grows-by-10-5-in-less-than-a-year/ | url-status=live }}</ref> దీని వివరాలు ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నాయి: {| class="sortable wikitable" |- ! rowspan=2|జిల్లా<br>పేరు !! rowspan=2|విస్తీర్ణం<br>(km²) !! colspan=3|జనాభా |- !జనాభా లెక్కలు<br>2010 !! జనాభా లెక్కలు<br>2021 || అంచనా<br>2022 చివరి నాటికి<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.eso.ky/UserFiles/page_docums/files/uploads/the_cayman_islands_labour_force_survey_r-16.pdf|title=Cayman Islands Fall 2022 Labour Report|website=Eso.ky|access-date=10 April 2022|archive-date=3 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220803073105/https://www.eso.ky/user_images/census_2021/Section_1.1.pdf|url-status=live}}</ref> |- | వెస్టు బే || align="right" |17.4|| align="right" |11,222|| align="right" |15,335|| align="right" |16,943 |- | జార్జి టౌన్ || align="right" |38.5|| align="right" |28,089|| align="right" |34,921|| align="right" |40,957 |- | బొడెన్ టన్ || align="right" |50.5|| align="right" |10,543|| align="right" |14,845|| align="right" |16,957 |- | నార్త్ సైడ్ || align="right" |39.4|| align="right" |1,479|| align="right" |1,902|| align="right" |2,110 |- | ఈస్ట్ ఎండ్ || align="right" |51.1|| align="right" |1,407|| align="right" |1,846|| align="right" |2,274 |- ! మొత్తం గ్రాండ్ కేమాన్!! align="right" |197.0|| align="right" |53,160|| align="right" |69,175|| align="right" |79,242 |- | లిటిల్ కేమాన్ || align="right" |26.0|| align="right" |197|| align="right" |182|| align="right" | ?? |- | కేమాన్ బ్రాక్ || align="right" |36.0|| align="right" |2,099|| align="right" |2,075|| align="right" |2,304 |- ! మొత్తం కేమాన్ దీవులు!! align="right" |259.0!! align="right" |55,456!! align="right" |71,432!! align="right" |??81,546 |} ===మతం=== కేమాను దీవులలో ప్రధాన మతం [[క్రైస్తవం]]<ref name=":0">{{cite web |title=Central America :: Cayman Islands — The World Factbook – Central Intelligence Agency |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cayman-islands/ |access-date=5 August 2020 |website=Cia.gov |archive-date=13 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113103808/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cayman-islands/ |url-status=dead }}</ref> (2010లో 80% పైగా ఉన్న ఈ శాతం 2021 నాటికి 67%కి తగ్గింది).<ref name="eso-ky-2021">{{cite web |url=https://www.eso.ky/UserFiles/page_docums/files/uploads/the_cayman_islands_2021_census_of_popula.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.eso.ky/UserFiles/page_docums/files/uploads/the_cayman_islands_2021_census_of_popula.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live |title=The Cayman Islands' 2021 Census of Population and Housing Report |date=July 2022 |publisher=Economics and Statistics Office, [[Government of the Cayman Islands]]}}</ref> ఇక్కడ ప్రాచుర్యం పొందిన శాఖలలో యునైటెడ్ చర్చి ఆఫ్ క్రైస్టు, చర్చి ఆఫ్ గాడ్, ఆంగ్లికన్ చర్చి, బాప్టిస్టు చర్చి, కాథలిక్ చర్చి, [[:en: Seventh-day Adventist Church| సెవెంత్S-డే అడ్వెంటిస్టు చర్చి]], పెంటెకోస్టల్ చర్చి ఉన్నాయి.<ref name="census">{{cite web |title=Cayman Islands' 2021 Census Report |url=https://www.eso.ky/user_images/census_2021/Section_1.2.pdf |website=కేమన్ దీవుల ప్రభుత్వం |access-date=12 జనవరి 2025}}</ref> ఈ దీవులలోని కాథలిక్ చర్చిలు: [[:en: St. Ignatius Church, George Town|జార్జ్ టౌన్‌లోని సెయింట్ ఇగ్నేషియస్ చర్చి]], వెస్టు బేలోని క్రైస్టు ది రిడీమరు చర్చి,<ref>{{cite web |title=Operating Hours – Port Authority of the Cayman Islands |url=https://www.caymanport.com/operating-hours/ |website=Cayman Port |access-date=19 జనవరి 2025}}</ref> కేమను బ్రాకు‌లోని స్టెల్లా మారిస్ చర్చి. గ్రాండ్ కేమను‌లో [[:en: The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints|లాటర్-డే సెయింట్స్]] కూడా గణనీయమైన సంఖ్యలో ఉన్నారు. పౌరులలో అత్యధికులు మత విశ్వాసం కలిగినవారే అయినప్పటికీ 2000 సంవత్సరం నుండి ఈ దీవుల అంతటా నాస్తికత్వం పెరుగుతూ వస్తోంది; 2021 జనాభా లెక్కల ప్రకారం ప్రస్తుతం 16.7% మంది తమను తాము [[:en: non-believers| మత విశ్వాసం లేనివారు]]గా గుర్తించుకుంటున్నారు.<ref name="census" /> ఆదివారాలు, క్రైస్తవ పండుగ దినాలలో ఓడరేవులు మూసివేయబడతాయి. ఈ ద్వీపంలో ఒక క్రియాశీలకమైన సినగాగు, యూదు సమాజం<ref>The Jewish Community of the Cayman Islands [http://www.jewish.ky www.jewish.ky] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200122233538/https://www.chabadcaymanislands.com/ |date=22 January 2020 }}</ref> ఉండటమే కాకుండా జార్జి టౌను‌లో యెహోవా సాక్షులు, [[:en: Bahá'í Faith|బహాయి మత]] అనుచరుల కోసం ప్రార్థనా మందిరాలు కూడా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |title=Baha'i Faith in Grand Cayman, Cayman Islands |url=https://www.ecayonline.com/baha-i-faith-grand-cayman-islands_company768.html |website=ecayonline.com |access-date=January 12, 2025}}</ref> {{table alignment}} {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed col1left" style="text-align:right;" |+కేమాన్ దీవులలో మతం (2021 జనాభా లెక్కలు)<ref name="eso-ky-2021"/> !మతం !జనాభా !% |- |చర్చ్ ఆఫ్ గాడ్ |13,424 |19.5 |- |ఏ మతం లేదు |11,502 |16.7 |- |క్యాథలిక్ |9,348 |13.6 |- |సెవెంత్ డే అడ్వెంటిస్ట్ |5,992 |8.7 |- |ఏ శాఖకు చెందని క్రైస్తవులు |5,743 |8.3 |- |బాప్టిస్ట్ |4,765 |6.9 |- |పెంటెకోస్టల్ |4,689 |6.8 |- |ప్రెస్బిటేరియన్ |3,914 |5.7 |- |ఆంగ్లికన్ |1,946 |2.8 |- |హిందూమతం |1,191 |1.7 |- |వెస్లియన్ చర్చ్ |1,030 |1.5 |- |యెహోవా సాక్షులు |637 |0.9 |- |మెథడిస్ట్ |347 |0.5 |- |ఇస్లాం |258 |0.4 |- |రాస్టాఫారి |213 |0.3 |- |యూదుమతం |167 |0.2 |- |ఇతర మతాలు |2,678 |3.9 |- |తెలియదు |967 |1.4 |- |{{Flag|Cayman Islands}} |'''68,811''' |'''100.0''' |} [[File:Elmslie United Church (5193988328).jpg|thumb|ఎల్మ్స్‌లీ యునైటెడ్ చర్చ్, జార్జ్ టౌన్]] ===భాషలు=== కేమాను దీవుల అధికారిక భాష ఇంగ్లీషు (90%).<ref name=":0" /> ఈ దీవుల నివాసుల యాసలో కేమాను క్రియోలు అని పిలువబడే ఒక భాషా రూపం ద్వారా, ఆంగ్ల, స్కాటిషు వెల్షు వలసదారులు (మరికొందరితో పాటు) అందించిన అంశాలు ఇప్పటికీ నిలిచి ఉన్నాయి. జమైకా మూలాలు కలిగిన కేమాను నివాసులు తమ సొంత స్థానిక మాండలికంలో మాట్లాడుకుంటారు (చూడండి: జమైకన్ క్రియోల్, జమైకన్ ఇంగ్లీష్). గ్రాండ్ కేమాను‌లో పని చేయడానికి, నివసించడానికి లాటిను అమెరికా నుండి అనేక మంది పౌరులు వలస వచ్చారు కాబట్టి ఇక్కడి నివాసులు స్పానిషు‌లో సంభాషించుకోవడం వినడం చాలా సాధారణం.<ref name=":0" /> ఇక్కడి జనాభాలో అత్యధిక ప్రాతినిధ్యం కలిగిన లాటిను అమెరికను దేశాలు: హోండురాసు, క్యూబా, కొలంబియా, నికరాగువా, డొమినికను రిపబ్లికు. స్పానిషు మాట్లాడేవారు జనాభాలో సుమారు 10 నుండి 12 శాతం వరకు ఉన్నారు. వీరిలో ఎక్కువ మంది కరేబియను మాండలికాన్ని మాట్లాడేవారే. సుమారు 8 శాతం మంది నివాసులు టగలాగ్ భాషను మాట్లాడతారు; వీరిలో ఎక్కువ మంది పని అనుమతుల మీద ఇక్కడ నివసిస్తున్న ఫిలిప్పీన్సు పౌరులే.<ref name=":0" /> == ఆర్థిక వ్యవస్థ == కేమాను దీవుల ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఆర్థిక సేవలు, పర్యాటక రంగాలదే ప్రధాన వాటా; ఈ రెండు రంగాలు కలిపి దేశ స్థూల దేశీయ ఉత్పత్తిలో 50–60 శాతం వాటాను కలిగి ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cayman-islands/|title=Cayman Islands – Central Intelligence Agency|website=The World Factbook |date=29 November 2021|access-date=24 January 2021|archive-date=13 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210113103808/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cayman-islands/|url-status=dead}}</ref> ఆదాయం మీద నిధుల నిల్వల మీద దేశం విధించే 'సున్నా పన్ను రేటు' విధానం కారణంగా అనేక కార్పొరేటు సంస్థలకు ఇది ఒక పన్ను రహిత స్వర్గధామంగా మారింది; కేమాను దీవులలో నమోదైన కంపెనీల సంఖ్య 1,00,000కు పైగా ఉంది. ఇది అక్కడి మొత్తం జనాభా సంఖ్య కంటే కూడా ఎక్కువ కావడం విశేషం. 12,000కు పైగా సంస్థలకు నమోదిత చిరునామాగా ఉన్న ఒక నిర్దిష్ట భవనాన్ని పన్ను మోసంగా అప్పటి అమెరికా అధ్యక్షుడు బారక్ ఒబామా 2016లో అభివర్ణించడంతో సహా మనీ లాండరింగ్ ఇతర ఆర్థిక నేరాల ఆరోపణల కారణంగా కేమను దీవులు విమర్శల పాలయ్యాయి.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/us-news/2016/jan/18/the-cayman-islands-home-to-100000-companies-and-the-850-packet-of-fish-fingers|title=The Cayman Islands – home to 100,000 companies and the £8.50 packet of fish fingers|date=18 January 2016|website=The Guardian|access-date=16 February 2020|archive-date=18 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160118191220/http://www.theguardian.com/us-news/2016/jan/18/the-cayman-islands-home-to-100000-companies-and-the-850-packet-of-fish-fingers|url-status=live}}</ref> 2015 నాటికి కేమను దీవులలో నిరుద్యోగిత రేటు సుమారు 4.24%గా ఉండి సాపేక్షంగా తక్కువ స్థాయిలో నమోదైంది.<ref>{{cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.TOTL.NE.ZS?locations=KY&name_desc=true|title=Unemployment{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, total (% of total labor force) (national estimate) – Cayman Islands |publisher=World Bank|access-date=22 September 2019|archive-date=22 September</ref> 2014లో నమోదైన 4.7% విలువ కంటే ఇది తక్కువ. సగటు ఆదాయం యుఎస్$109,684తో కరేబియను ప్రాంతంలోనే అత్యున్నత జీవన ప్రమాణాలను కేమాన్ ప్రజలు కలిగి ఉన్నారు. సిఐఎ వరల్డ్ ఫాక్టుబుకు ప్రకారం కేమాను దీవుల తలసరి వాస్తవ జిడిపి ప్రపంచంలోనే పదవ అత్యధిక స్థాయిని కలిగి ఉంది; అయితే కేమాను‌కు సంబంధించిన సిఐఎ గణాంకాలు 2018 నాటివి కావడం వలన ప్రస్తుత విలువలతో పోలిస్తే అవి తక్కువగా ఉండే అవకాశం ఉంది.<ref>{{cite web|title=CIA – The World Factbook – Cayman Islands|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cayman-islands|url-status=dead|access-date=10 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210113103808/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cayman-islands |archive-date=13 January 2021 }}</ref> ఈ భూభాగం తన సొంత కరెన్సీ అయిన కేమాన్ దీవుల డాలరు (కెవైడి )ను ముద్రిస్తుంది; ఈ కరెన్సీ యుఎస్ US డాలర్తో 1 కెవైడి కి యుఎస్$1.227 చొప్పున అనుసంధానించబడి ఉంది. అయితే ఈ ద్వీపాలలోని అనేక చిల్లర దుకాణాలలో కెవైడి సాధారణంగా యుఎస్$1.25 మారకం విలువతో చలామణి అవుతుంది.<ref name="Cayman Currency">{{cite web|title=Moving to Grand Cayman|url=http://www.caymannewresident.com/moving-considerations|website=CaymanNewResident.com|access-date=21 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140625194814/http://www.caymannewresident.com/moving-considerations|archive-date=25 June 2014|url-status=dead}}</ref> కేమను దీవులలో జీవన వ్యయం చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది. యునైటెడు కింగ్డం (యుకె ), యునైటెడు స్టేట్సు (యుఎస్)తో పోల్చినప్పుడు కూడా ఇది అధికంగానే ఉంటుంది.<ref>{{cite news |last1=Whittaker |first1=James |last2=Klein |first2=Michael |title=Counting the cost of living in the Cayman Islands |url=https://www.caymancompass.com/2021/02/09/counting-the-cost-of-living-in-the-cayman-islands/ |access-date=19 October 2021 |work=Cayman Compass |date=9 February 2021 |archive-date=28 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028170408/https://www.caymancompass.com/2021/02/09/counting-the-cost-of-living-in-the-cayman-islands/ |url-status=live }}</ref> ఉదాహరణకు ఒక మల్టీగ్రెయిన్ బ్రెడ్) ధర $5.49 (కెవైడి ) కాగా, అటువంటిదే మరొక బ్రెడ్ యుఎస్‌లో $2.47 (కెవైడి )కి, యుకె లో $1.36 (కెవైడి )కి విక్రయించబడుతుంది.<ref>{{cite news |last1=Whittaker |first1=James |last2=Klein |first2=Michael |title=Cayman shoppers pay premium for groceries |url=https://www.caymancompass.com/2021/02/09/cayman-shoppers-pay-premium-for-groceries/ |access-date=19 October 2021 |work=Cayman Compass |date=9 February 2021 |archive-date=28 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028170401/https://www.caymancompass.com/2021/02/09/cayman-shoppers-pay-premium-for-groceries/ |url-status=live }}</ref> కనీస (2021 ఫిబ్రవరి నాటికి) వేతనం సాధారణ ఉద్యోగాలకు $6 కెవైడి గానూ చిరుసలు ద్వారా ఆదాయం అదనంగా లభించే సేవా రంగంలోని కార్మికులకు $4.50 గానూ ఉంది.<ref>{{cite web |title=Basic Minimum Wage |url=http://www.immigration.gov.ky/portal/page/portal/immhome/workinghere/workpermits/Basic%20Minimum%20Wage |publisher=Cayman Islands Immigration Department |access-date=19 October 2021 |archive-date=17 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017170121/http://www.immigration.gov.ky/portal/page/portal/immhome/workinghere/workpermits/Basic%20Minimum%20Wage |url-status=live }}</ref> ఇది సంపద అసమానతలకు దారితీస్తుంది.<ref>{{cite news |last1=Whittaker |first1=James |title=Economist cautions Cayman must address wealth disparity |url=https://www.caymancompass.com/2021/02/09/economist-cautions-cayman-must-address-wealth-disparity/ |access-date=2 October 2021 |work=Cayman Compass |date=9 February 2021 |archive-date=21 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921020800/https://www.caymancompass.com/2021/02/09/economist-cautions-cayman-must-address-wealth-disparity/ |url-status=live }}</ref> జనాభాలో ఒక చిన్న వర్గం, విద్యుత్తు, తాగునీటి సౌకర్యాలు లేని నివాసానికి అనర్హమైన భవనాలలో నివసిస్తోంది.<ref>{{cite news |last1=Whittaker |first1=James |title=Families still living in condemned properties |url=https://www.caymancompass.com/2021/08/10/families-still-living-in-condemned-properties/ |access-date=2 అక్టోబర్ 2021 |work=Cayman Compass |date=10 ఆగస్టు 2021 |archive-date=22 సెప్టెంబర్ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922203855/https://www.caymancompass.com/2021/08/10/families-still-living-in-condemned-properties/ |url-status=live }}</ref> ఈ ద్వీపాలలో పేదరికాన్ని నిర్మూలించడానికి ప్రభుత్వం ఒక అవసరాల అంచనా విభాగాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.<ref>{{cite news|title=The reality of Poverty In Cayman|url=http://www.caymanreporter.com/2015/08/05/reality-poverty-cayman/|access-date=11 ఏప్రిల్ 2016|publisher=Cayman Reporter|date=5 ఆగస్టు 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423023219/http://www.caymanreporter.com/2015/08/05/reality-poverty-cayman/|archive-date=23 ఏప్రిల్ 2016|url-status=usurped}}</ref> 'కేమన్ ‘స్ యాక్టు ఆఫ్ రాండం కైండ్నెసు ' (ఎఆర్‌కె)తో సహా స్థానిక స్వచ్ఛంద సంస్థలు కూడా సహాయాన్ని అందిస్తాయి. ప్రభుత్వానికి ఆదాయం సమకూరే ప్రధాన వనరు పరోక్ష పన్నుల ద్వారానే: ఇక్కడ ఆదాయపు పన్ను, మూలధన లాభాల పన్ను లేదా కార్పొరేషన్ పన్ను వంటివి ఏవీ లేవు.<ref name=biswas/> ఈ ద్వీపాలకు దిగుమతి అయ్యే వస్తువుల మీద 5% నుండి 22% వరకు (వాహనాల మీద 29.5% నుండి 100% వరకు) సుంకం విధించబడుతుంది. కొన్ని వస్తువులకు మాత్రం ఈ సుంకం నుండి మినహాయింపు ఉంది; పుస్తకాలు, కెమెరాలు పరిమళ ద్రవ్యాలు వంటివి ఈ మినహాయింపు పొందిన వస్తువులలో ముఖ్యమైనవి.<ref>{{cite web |title=A Bill for a Law to Increase Various Duties Under the Customs Tariff Law (2002 Revision); to Increase the Rates of Package Tax;, అనుషంగిక, సంబంధిత ప్రయోజనాల నిమిత్తం |url=http://www.gov.ky/portal/pls/portal/docs/1/11526651.PDF |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.gov.ky/portal/pls/portal/docs/1/11526651.PDF |archive-date=2022-10-09 |url-status=live |publisher=కేమన్ దీవుల శాసనసభ |access-date=25 జూన్ 2018 |date=7 డిసెంబర్ 2009}}</ref> ===పర్యాటకం=== {{wide image|Seven Mile Beach 2006.jpg|1400px| గ్రాండు కేమానులోని సెవన్ మైల్ బీచ్ విశాల దృశ్యం}}[[ :en: Grand Cayman| గ్రాండు కేమాను ]] ప్రధాన ఆకర్షణలలో ఒకటి సెవన్ మైల్ బీచ్; ఈ ద్వీపంలోని అనేక హోటళ్లు, రిసార్టులు ఇక్కడే నెలకొని ఉన్నాయి. 'కరిబ్బీను ట్రావెలు అండ్ లైఫు ' పత్రిక ద్వారా 'అత్యుత్తమ బీచ్‌లలో' ఒకటిగా గుర్తింపు పొందిన సెవన్ మైల్ బీచ్ (సంవత్సరాల తరబడి సంభవించిన కోత కారణంగా, దీని పొడవు ఇప్పుడు 5.5 మైళ్లకు తగ్గింది), గ్రాండు కేమాను ద్వీపం పశ్చిమ తీరంలో ఉన్న ఒక బహిరంగ బీచ్.<ref>[http://www.caymanislands.ky/activities/beaches/sevenmilebeach.aspx Seven Mile Beach | Grand Cayman, Caribbean Vacation | Cayman Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501180851/http://www.caymanislands.ky/activities/beaches/sevenmilebeach.aspx |date=1 May 2013 }}. Caymanislands.ky. 12 April 2014న సేకరించబడింది.</ref> గ్రాండు కేమానులోని చారిత్రక ప్రదేశాలు, ఉదాహరణకు సవన్నాహులో ఉన్న పెడ్రో సెయింట్ జేమ్స్ కోట, కూడా సందర్శకులను విశేషంగా ఆకర్షిస్తాయి.<ref>[http://www.caymanislands.ky/to_do/activities_pedro.aspx Pedro St. James | Grand Cayman, Grand Cayman Island | Cayman Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120112090624/http://www.caymanislands.ky/to_do/activities_pedro.aspx |date=12 January 2012 }}. Caymanislands.ky. 12 April 2014న సేకరించబడింది.</ref> [[File:Looking_Towards_Seven_Mile_Beach_-_panoramio.jpg|thumb|upright=1.3|కామనా బే వద్ద ఉన్న పరిశీలన గోపురం, ఉత్తర George Town]] [[File:Stingray passing - Grand Cayman.jpg|thumb| సింగ్రేసిటీ గ్రాండు కేమాను గుండా వెళ్తున్న స్టింగరీ]] ఈ మూడు ద్వీపాలు కూడా స్కూబ డైవింగు సదుపాయాన్ని అందిస్తాయి; అంతేకాకుండా, కేమాను దీవులలో పర్యాటకులు స్టింగరీలతో కలిసి ఈత కొట్టగలిగే అనేక '' స్నార్కెలింగు ప్రదేశాలు కూడా ఉన్నాయి. దీనిని ఆచరించడానికి అత్యంత ప్రసిద్ధమైన ప్రాంతం స్టింగరీ నగరం. స్టింగరీ నగరం అనేది గ్రాండు కేమానులోని ఒక ప్రధాన పర్యాటక ఆకర్షణ; 1980లలో డైవర్లు (నీటిలో ఈత కొట్టేవారు) స్టింగు‌రే చేపలకు స్క్విడు ఆహారంగా వేయడం ప్రారంభించినప్పుడు దీనికి అంకురార్పణ జరిగింది. పడవ మోటార్ల శబ్దానికి ఆహారం లభిస్తుందని స్టింగ్రే‌లు గ్రహించడం మొదలుపెట్టాయి. తద్వారా అవి ఏడాది పొడవునా ఈ ప్రాంతాన్ని సందర్శిస్తూ ఉంటాయి.<ref>[http://www.caymanislands.ky/activities/attractions/stingraycity.aspx Stingray City | Grand Cayman, Grand Cayman Vacation | Cayman Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501110127/http://www.caymanislands.ky/activities/attractions/stingraycity.aspx |date=1 May 2013 }}. Caymanislands.ky. 12 ఏప్రిల్ 2014న సేకరించబడింది.</ref>'' కేమాను బ్రాకు తీరానికి దూరంగా రెండు మునిగిపోయిన నౌకలు ఉన్నాయి; వీటిలో [[:en: Sinking ships for wreck diving sites#List of ships sunk for wreck diving| ఎం.వి. కెప్టెను కీత్ టిబ్బెట్సు]] కూడా ఒకటి.<ref>Tim Rock, ''Lonely Planet Diving & Snorkeling Cayman Islands'' (2nd edn, 2007, {{ISBN|1-74059-897-0}}), p. 99</ref> గ్రాండు కేమాను తీరానికి దూరంగా కూడా అనేక మునిగిపోయిన నౌకలు ఉన్నాయి. వీటిలో ఒకటి ఉద్దేశపూర్వకంగా ముంచబడింది. 1994 సెప్టెంబరు 30న యుఎస్‌ఎస్ కిట్టీవేకు నౌక సేవలనుండి విరమింపజేయబడి నావికాదళ నౌకల రిజిస్టరు నుండి తొలగించబడింది. 2008 నవంబరులో ఒక వెల్లడించని మొత్తానికి దీని యాజమాన్యం కేమాను దీవులు ప్రభుత్వానికి బదిలీ చేయబడింది; గ్రాండు కేమానులోని సెవెను మైలు బీచ్ తీరానికి దూరంగా ఒక కొత్త కృత్రిమ పగడపు దిబ్బ రూపొందించే ఉద్దేశంతో 2009 జూన్‌లో '' కిట్టీవేక్'' నౌకను ముంచాలని ఆ ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. అనేక జాప్యాల అనంతరం 2011 జనవరి 5న ప్రణాళిక ప్రకారం ఈ నౌకను చివరకు ముంచేశారు. ''కిట్టీవేకు'' నౌక ఇప్పుడు సముద్ర జీవులకు ఒక చైతన్యవంతమైన ఆవాసంగా మారింది. సందర్శకులు అక్కడి నుండి ఏ వస్తువునూ తీసుకువెళ్లడానికి అనుమతి లేనప్పటికీ అక్కడ వీక్షించడానికి అంతులేని దృశ్యాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఈ నౌకలోని ఐదు అంతస్తులలో ప్రతి ఒక్కటి స్క్విరెలు‌ఫిషు‌లు, అరుదైన స్పాంజు‌లు గోలియతు గ్రూపరు‌లు, అర్చిను‌లు, మరెన్నో జీవులను వీక్షించే అవకాశాన్ని కల్పిస్తుంది. అనుభవజ్ఞులైన, కొత్తగా డైవింగు నేర్చుకుంటున్న వారు ఎవరైనా సరే ''కిట్టీవేకు'' నౌక చుట్టూ ఈత కొట్టడానికి ఆహ్వానించబడతారు.<ref>[http://www.caymanislands.ky/activities/attractions/kittiwake.aspx Kittiwake | Cayman Dive, Cayman Islands Vacation | Cayman Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501105640/http://www.caymanislands.ky/activities/attractions/kittiwake.aspx |date=1 May 2013 }}. Caymanislands.ky (5 January 2011). Retrieved on 12 April 2014.</ref> {{anchor|Pirates Week}} 'పైరేట్సు వీక్' అనేది నవంబరు నెలలో 11 రోజుల పాటు జరిగే ఒక వార్షిక ఉత్సవం; దేశంలో పర్యాటక సందడి తక్కువగా ఉండే సీజను‌లో పర్యాటకాన్ని ప్రోత్సహించే ఉద్దేశంతో అప్పటి పర్యాటక శాఖ మంత్రి జిం బాడెను దీనిని 1977లో ప్రారంభించారు.<ref>{{cite web|url=https://www.piratesweekfestival.com/|title=Pirates Week Festival of the Cayman Islands|website=Piratesweekfestival.com|access-date=13 May 2021|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511222855/https://www.piratesweekfestival.com/|url-status=usurped}}</ref> గ్రాండు కేమానులోని ఇతర పర్యాటక ఆకర్షణలలో హెల్ ప్రాంతంలోని ఇనుప శిలల ప్రకృతి దృశ్యం; గతంలో "బోట్సువెయింసు బీచ్"గా పిలువబడే, {{convert|23|acre|m2|adj=on}} విస్తీర్ణంలో ఉన్న " కేమాను టర్టిల్ సెంటర్: ద్వీప వన్యప్రాణి దర్శనం" అనే సముద్ర జీవన థీం పార్కు; నాణ్యమైన సముద్ర ఉప్పు ఉత్పత్తి కేంద్రం; ద్వీపం మధ్యభాగంలోని అడవుల గుండా సాగే హైకింగు మార్గమైన మాస్టికు ట్రైలు ఉన్నాయి. ' కేమాను దీవుల జాతీయ ట్రస్టు' సంస్థ, మాస్టికు ట్రైలు, ఇతర ప్రదేశాలలో ప్రతి వారం గైడెడు పర్యటనలను నిర్వహిస్తుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.nationaltrust.org.ky/ |title=National Trust For the Cayman islands |publisher=Nationaltrust.org.ky |access-date=31 July 2011 |archive-date=7 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807063445/http://www.nationaltrust.org.ky/ |url-status=live }}</ref> గ్రాండు కేమానులో సందర్శించదగిన మరొక ఆకర్షణ కామనా బేలో ఉన్న 'వీక్షణ గోపురం. ఈ అబ్జర్వేష టవరు 75 అడుగుల ఎత్తు ఉంటుంది; దీని పైనుండి సెవెన్ మైల్ బీచ్, జార్జి టౌను, నార్తు సౌండు, ఆవల ఉన్న ప్రాంతాలన్నింటినీ 360-డిగ్రీల కోణంలో వీక్షించవచ్చు. దీని సందర్శన ప్రజలకు ఉచితం, అంతేకాకుండా ఈ గోపురాన్ని అధిరోహించడం కేమాను దీవులులో ఒక ప్రసిద్ధ వినోద కార్యక్రమంగా మారింది.<ref>[http://www.camanabay.com/the-town/play/observation-tower/ Observation Tower | Camana Bay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140906050117/http://www.camanabay.com/the-town/play/observation-tower/ |date=6 September 2014 }}. CamanaBay.com. Retrieved on 1 August 2014.</ref> ఆసక్తికరమైన ప్రదేశాలలో ఈస్ట్ ఎండ్ లైటు (దీనిని కొన్నిసార్లు గార్లింగు బ్లఫ్ లైట్ అని కూడా పిలుస్తారు) ఒకటి; ఇది గ్రాండు కేమాను ద్వీపం తూర్పు చివరన ఉన్న ఒక దీపస్తంభం. ఈ దీపస్తంభం కేమాన్ దీవుల జాతీయ ట్రస్టు సంస్థ నిర్వహణలో ఉన్న '[[:en: East End Lighthouse Park| ఈస్ట్ ఎండ్ లైట్‌హౌసు పార్కు]] ప్రధాన ఆకర్షణగా నిలుస్తుంది; ఈ ప్రదేశంలో ఏర్పాటు చేసిన మొట్టమొదటి నావిగేషను సహాయక సాధనం కేమను దీవులలోనే మొట్టమొదటి దీపస్తంభంగా నిలిచింది. ===నౌకా రవాణా=== 2015 నాటికి కేమను దీవులలో 360 వాణిజ్య నౌకలు 1,674 విహార నౌకలు నమోదు చేయబడ్డాయి; వీటి మొత్తం GT విలువ 4.3 మిలియన్లుగా ఉంది.<ref>{{cite web |title=CI shipping 2015/2016 annual report page 22 |url=https://www.cishipping.com/system/files/reports/documents/Annual%20Report%202015-2016%2008JAN18.pdf |website=cishipping.com |access-date=11 March 2019 |archive-date=27 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727183612/https://www.cishipping.com/system/files/reports/documents/Annual%20Report%202015-2016%2008JAN18.pdf |url-status=dead }}</ref> ===శ్రామిక శక్తి=== కేమను దీవుల జనాభా 2021 నాటికి 69,656 గా ఉంది. తద్వారా ఇక్కడ శ్రామిక శక్తి పరిమితంగా ఉంటుంది.<ref name="eso">{{cite web|url=https://www.eso.ky/populationandvitalstatistics.html|title=The Economics and Statistics Office|publisher=Government of the Cayman Islands|access-date=3 April 2021|archive-date=10 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210410070551/https://www.eso.ky/populationandvitalstatistics.html|url-status=live}}</ref> అందువలన విదేశీయులకు పని అనుమతులు మంజూరు చేయబడవచ్చు. సగటున చెల్లుబాటయ్యే పని అనుమతులు కలిగిన విదేశీయుల సంఖ్య 24,000 కంటే ఎక్కువగా ఉంది.<ref>{{cite web |url=http://www.eso.ky/pages.php?page=immigrationdata |title=Work Permit Stats |publisher=Eso.ky |date=30 March 2007 |access-date=31 July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722142647/http://www.eso.ky/pages.php?page=immigrationdata |archive-date=22 July 2011 }}</ref> ====పౌరులు కానివారికి పని అనుమతులు==== కేమను దీవులలో పౌరులు కానివారిగా (విదేశీయులుగా) పనిచేయడానికి పని అనుమతి తప్పనిసరి. దీనిలో భాగంగా పోలీసు నేపథ్య తనిఖీ, ఆరోగ్య పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించాల్సి ఉంటుంది. సిఫిలిసు, హెచ్‌ఐవి పరీక్షలలో నెగటివు ఫలితం రావడం వంటి కొన్ని నిర్దిష్ట వైద్యపరమైన నిబంధనలు నెరవేర్చకపోతే వలస కార్మికుడిగా రావాలనుకునే వ్యక్తికి పని అనుమతి మంజూరు చేయబడదు. ప్రత్యేక పనుల నిమిత్తం వచ్చే వ్యక్తులకు కూడా పని అనుమతి మంజూరు చేయబడవచ్చు. కేమను దీవులకు వలస వెళ్లాలనుకునే ఒక విదేశీయుడికి ముందుగా అక్కడ ఒక ఉద్యోగం ఉండటం తప్పనిసరి. పని అనుమతి కోసం దరఖాస్తు చేయడం, దానికి సంబంధించిన రుసుము చెల్లించడం ఉద్యోగదాత బాధ్యత.<ref>{{cite web |url=http://www.gov.ky/portal/page?_pageid=1142,1592726&_dad=portal&_schema=PORTAL |title=C.I. Government Website – Entry Requirements for Work Permits |publisher=Gov.ky |access-date=31 July 2011 |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811045959/https://www.gov.ky/portal/page?_pageid=1142,1592726&_dad=portal&_schema=PORTAL |url-status=dead }}</ref> కేమను దీవులలో ఇప్పటికే ఉన్న విదేశీయులకు పని అనుమతులు మంజూరు చేయబడవు (అప్పటికే ఉన్న అనుమతిని పునరుద్ధరించుకోవడం మినహా). కేమను దీవుల వలసల శాఖ నిబంధనల ప్రకారం విదేశీయులు తమ పని అనుమతి ఆమోదం పొందేంత వరకు దేశం వెలుపలే ఉండాల్సి ఉంటుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.island-search.com/browse.php?cat=1748 |title=Online Employment Resources |publisher=Island-search.com |access-date=31 July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810225849/http://www.island-search.com/browse.php?cat=1748 |archive-date=10 August 2011 }}</ref> ప్రస్తుతం కేమను దీవులు పని అనుమతి అవసరమయ్యే విదేశీ ఉద్యోగుల విషయంలో ఒక వివాదాస్పదమైన [[:en: rollover|రోల్‌ఓవర్]] విధానాన్ని అమలు చేస్తోంది. కీలక ఉద్యోగుల ప్రమాణాలను సంతృప్తిపరిస్తే తప్ప కేమను దీవులకు చెందని వ్యక్తులు ఆ భూభాగంలో గరిష్టంగా తొమ్మిది సంవత్సరాల పాటు మాత్రమే నివసించడానికి, పని చేయడానికి అనుమతించబడతారు. "రోల్‌ఓవర్" విధానానికి లోబడిన విదేశీయులు తమ పని కాలాల మధ్య ఒక సంవత్సరం విరామం ఉండే షరతుకు లోబడి అదనపు తొమ్మిదేళ్ల కాలాలకు తిరిగి పని చేయడానికి రావచ్చు. ఈ విధానం పత్రికా వర్గాలలో కొంత వివాదానికి దారితీసింది. ఈ విధానం వలన ఏర్పడిన నియామకపరమైన ఇబ్బందుల పట్ల న్యాయ సంస్థలు ముఖ్యంగా అసంతృప్తిని వ్యక్తం చేశాయి.<ref>[http://www.caymannetnews.com/cgi-script/csArticles/articles/000106/010674.htm Row brews over rollover], 22 January 2007, Cayman net News {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090205055501/http://www.caymannetnews.com/cgi-script/csArticles/articles/000106/010674.htm |date=5 February 2009 }}</ref> తక్కువ వేతనాలు లభించే ఇతర ఉపాధి రంగాలు కూడా దీని ప్రభావానికి లోనయ్యాయి. ఈ విధానం వల్ల భద్రతకు సంబంధించి ఆందోళనలు ఉన్నాయని డైవింగు శిక్షకులు వ్యక్తం చేయగా రియలు ఎస్టేటు వ్యాపారులు కూడా తమ ఆందోళనలను తెలియజేశారు. భారీ సంఖ్యలో వలస కార్మికులు రావడం వలన కైమాను దీవుల స్థానిక అస్తిత్వాన్ని కాపాడటానికి ఈ '' [[:en: rollover| రోల్‌ఓవర్]] విధానం అత్యవసరమని మరికొందరు సమర్థిస్తున్నారు.<ref>[http://www.caycompass.com/cgi-bin/CFPnews.cgi?ID=1011499 ప్రభుత్వం అనుమతుల సమస్యను చేపట్టింది] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070914224909/http://www.caycompass.com/cgi-bin/CFPnews.cgi?ID=1011499 |date=14 September 2007 }}, సంపాదకీయం, 5 మార్చి 2006, Camanian Compass</ref>'' దీర్ఘకాలంలో ఈ విధానం కైమాను దీవులకు ఒక ఆఫ్‌షోరు ఆర్థిక కేంద్రంగా ఉన్న అగ్రస్థానానికి భంగం కలిగించవచ్చని ఆందోళనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి; ఎందుకంటే ప్రధాన భూభాగంలోని ఆర్థిక కేంద్రాల నుండి అనుభవజ్ఞులైన సిబ్బందిని నియమించుకోవడం, వారిని సంస్థలో కొనసాగించడం దీనివలన కష్టతరం అవుతుంది. ఒక స్థానిక వార్తాపత్రిక నివేదిక ప్రకారం ప్రభుత్వ ఉద్యోగులకు కూడా ఈ "రోల్‌ఓవర్" విధానం నుండి ఇక మీద మినహాయింపు లేదు.<ref name=":3">{{cite web |url = http://www.caycompass.com/cgi-bin/CFPnews.cgi?ID=1024210 |title = Cayman Islands – Cay Compass News Online – పౌర సేవకులకు రోల్‌ఓవర్ |access-date = 23 June 2008 |url-status=dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20080306101403/http://www.caycompass.com/cgi-bin/CFPnews.cgi?ID=1024210 |archive-date = 6 March 2008 |df = dmy-all }}</ref> పౌర సేవ ఉద్యోగుల నియామకాలు, తొలగింపుల మీద సంపూర్ణ నియంత్రణను కల్పించే తన రాజ్యాంగ అధికారాలను గవర్నరు వినియోగించుకున్నారు; తద్వారా ఏయే వలస పౌర సేవకులను ఏడేళ్ల సేవ తర్వాత తొలగించాలి. ఎవరిని కొనసాగించాలి అనే విషయాన్ని ఆయనే నిర్ణయిస్తున్నారు.<ref name=":3" /> ఈ విధానం వలస చట్టం (2003 సవరణ)లో పొందుపరచబడింది; దీనిని 'యునైటెడు డెమోక్రటికు పార్టీ' ప్రభుత్వం రూపొందించగా తదనంతరం 'పీపుల్సు ప్రోగ్రెసివు మూవ్మెంటు పార్టీ' ప్రభుత్వం అమలులోకి తెచ్చింది. విదేశీ కార్మికుల మీద కాలపరిమితులను విధించే అంశం మీద ఇరు ప్రభుత్వాలు ఏకీభవించాయి; అంతేకాకుండా భారీ సంఖ్యలో విదేశీయులు నివాస హోదాను, పౌరసత్వాన్ని పొందడం ద్వారా స్థానిక సంస్కృతి, వారసత్వాలు కనుమరుగు కాకుండా కాపాడటానికి ఈ చర్య అత్యవసరమని అత్యధిక సంఖ్యలో కేమాను ప్రజలు కూడా అభిప్రాయపడుతున్నారు.<ref>{{cite web |url = http://www.caymanobserver.com/viewarticle.cfm?id=36&Section=LocalNews |title = Cayman Observer |access-date = 23 June 2008 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170131190919/http://www.caymanobserver.com/viewarticle.cfm?id=36&Section=LocalNews |archive-date = 31 January 2017 |url-status = dead }}</ref> ====కారికోం ఏకీకృత మార్కెటు ఆర్థిక వ్యవస్థ==== 1997 జూలైలో జమైకా వంటి కొన్ని స్వేచ్ఛా రాకపోకలు దేశాలలో అమలుల్ళ్కి వచ్చి, తదనంతరం ట్రినిడాడు, టొబాగో వంటి ఇతర కారికోం దేశాలు కూడా స్వీకరించిన 'స్వేచ్ఛా రాకపోకలు' నైపుణ్యం కలిగిన వ్యక్తుల చట్టంను గుర్తించిన నేపథ్యంలో<ref>{{cite web |title=CSME |url=http://immigration.gov.tt/Services/CSME.aspx |website=immigration.gov.tt |access-date=26 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170326135453/http://immigration.gov.tt/Services/CSME.aspx |archive-date=26 March 2017 |url-status=dead }}</ref> "కరేబియను కమ్యూనిటీ నైపుణ్యం కలిగిన వ్యక్తి గుర్తింపు పత్రం" కలిగిన కారికోం పౌరులను, సాధారణ పని పరిస్థితుల ప్రకారం కేమాను దీవులలో పనిచేయడానికి అనుమతించే అవకాశం ఉంది<ref>{{cite web |title=Country Profile for Cayman Islands — Caribbean Community (CARICOM) |url=https://caricom.org/about-caricom/who-we-are/our-governance/heads-of-government/cayman-islands |website=caricom.org |access-date=3 February 2019 |archive-date=21 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190621195533/https://www.caricom.org/about-caricom/who-we-are/our-governance/heads-of-government/cayman-islands |url-status=dead }}</ref>. == ప్రభుత్వం - రాజకీయాలు == కేమాను దీవులు ఒక బ్రిటీష్ విదేశీ భూభాగం; ఐక్యరాజ్యసమితికి చెందిన '' ప్రత్యేక కమిటీ ఆఫ్ 24 జాబితాలో ఉన్న 17 [[:en: United Nations list of non-self-governing territories|స్వయం-పరిపాలన లేని భూభాగాల]]లో ఇవి ఒకటిగా పేర్కొనబడ్డాయి.ను హక్కుల బిల్లును అంతర్భాగంగా కలిగిన ప్రస్తుత రాజ్యాంగం, 2009లో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌కు చెందిన ఒక శాసన పత్రం ద్వారా ఆమోదించబడింది.<ref>{{cite web|url=http://www.legislation.gov.uk/uksi/2009/1379/pdfs/uksi_20091379_en.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.legislation.gov.uk/uksi/2009/1379/pdfs/uksi_20091379_en.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live|title=The Cayman Islands Constitution Order 2009|publisher=legislation.gov.uk|date=2009}}</ref> దేశీయ వ్యవహారాలను నిర్వహించడానికి, ప్రతి నాలుగేళ్లకు ఒకసారి ప్రజలచే 19 స్థానాల పార్లమెంటు (గవర్నరు నియమించే, ఓటు హక్కు లేని ఇద్దరు సభ్యులను మినహాయిస్తే) ఈ సంఖ్య 19; వారిని కలిపితే మొత్తం సభ్యుల సంఖ్య 21 అవుతుంది. ఎన్నుకోబడుతుంది.<ref>{{cite web|title=Commonwealth elections observers give Cayman Islands high marks|url=http://www.caribbeannewsnow.com/headline-Commonwealth-elections-observers-give-Cayman-Islands-high-marks-16049.html|website=Caribbeannewsnow.com|publisher=Caribbean News Now|access-date=28 May 2013|date=27 May 2013|quote=The amendment of elections law in 2012 increased the number of elected members of the Parliament from fifteen to eighteen.|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110233941/http://www.caribbeannewsnow.com/headline-Commonwealth-elections-observers-give-Cayman-Islands-high-marks-16049.html|archive-date=10 January 2014|url-status=dead}}</ref> ఎన్నుకోబడిన సభ్యులలో పార్లమెంటు సభ్యులలో (ఎమ్‌పి) ఏడుగురు గవర్నరు నేతృత్వంలోని మంత్రివర్గంలో ప్రభుత్వ మంత్రులుగా పనిచేయడానికి ఎంపిక చేయబడతారు. ప్రీమియర్ను గవర్నరు నియమిస్తారు.<ref>Cayman Islands Constitution, 2009, part III article 49</ref> భౌగోళికంగా దూరంగా ఉన్నప్పటికీ ఈ దీవులు (ఇతర బ్రిటిష్ విదేశీ భూభాగాల మాదిరిగానే) లండన్‌లోని యుకె ప్రభుత్వం ఇప్పటికీ వినియోగించే పర్యవేక్షక పాలనా అంశాలతో ప్రత్యక్ష సంబంధాన్ని కలిగి ఉన్నాయి (గతంలో ఇప్పుడు స్వతంత్ర దేశాలుగా మారిన కామన్వెల్త్ దేశాలు కలిగి ఉన్నట్లుగానే).<ref>{{cite journal |last=Bromby |first=M. |title=The Cayman Islands: Paradoxes of Insularity in the Caribbean and Other British Overseas Territories |journal=Liverpool Law Review |volume=42 |pages=35–49 |date=2021 |doi=10.1007/s10991-020-09261-0}}</ref>'' [[:en: Monarchy of the United Kingdom|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ రాజు]] తరపున ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి, బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం సలహా మేరకు ఒక గవర్నర్ నియమించబడతారు.<ref>Cayman Islands Constitution, 2009, part II</ref> రాజ్యాంగం ద్వారా తమకు ప్రత్యేకంగా కేటాయించబడిన సర్వసత్తాధికారాల ద్వారా గవర్నర్లు కోరుకుంటే పూర్తి శాసన, కార్యనిర్వాహక అధికారాలను వినియోగించుకోవచ్చు.<ref>Constitution, articles 55 and 81</ref> పార్లమెంటు ఆమోదించిన బిల్లులు చట్టరూపం దాల్చి అమలులోకి రావడానికి ముందు వాటికి రాజ ఆమోదం అవసరం. ఏదైనా శాసనం రాజ్యాంగానికి విరుద్ధంగా లేదా దానికి పొంతన లేకుండా ఉన్నట్లు అనిపించినా లేదా అది పార్లమెంటు హక్కులు, విశేష అధికారాలను గానీ, రాజ అధికారాలు గానీ, లేదా రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 55 ద్వారా గవర్నరు‌కు ప్రత్యేకించిన అంశాలను గానీ ప్రభావితం చేస్తున్నట్లు అనిపించినా, అటువంటి సందర్భాలలో రాజ ఆమోదాన్ని నిలిపివేసే అధికారాన్ని రాజ్యాంగం గవర్నరు‌కు కల్పించింది.<ref>Constitution article 78</ref> కేమన్ దీవుల కార్యనిర్వాహక అధికారం [[:en: Monarch of the United Kingdom|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ రాజు]], 3వ చార్లెసు వద్ద నిక్షిప్తమై ఉంటుంది; ఈ అధికారాన్ని గవర్నరు, మంత్రివర్గంతో కూడిన ప్రభుత్వం వినియోగిస్తుంది.<ref>Constitution article 43</ref> ఇక్కడ ఉప గవర్నరు పదవి ఒకటి ఉంది; ఈ పదవిని చేపట్టే వ్యక్తి తప్పనిసరిగా కేమన్ దీవుల పౌరుడై ఉండాలి. గతంలో ఏదైనా ఉన్నత ప్రభుత్వ పదవిలో పనిచేసి ఉండాలి. గవర్నరు పదవి ఖాళీగా ఉన్నప్పుడు గానీ లేదా గవర్నరు తన విధులను నిర్వర్తించలేని స్థితిలో ఉన్నప్పుడు గానీ లేక కేమన్ దీవులకు దూరంగా ఉన్నప్పుడు గానీ ఉప గవర్నరు తాత్కాలిక గవర్నరు‌గా వ్యవహరిస్తారు.<ref>Constitution article 35</ref> కేమన్ దీవుల ప్రస్తుత గవర్నరు జానె ఓవెన్.<ref>{{cite web |title=Jane Owen |url=https://www.gov.uk/government/people/jane-owen |website=gov.uk |access-date=22 April 2023}}</ref> మంత్రివర్గం ఇద్దరు అధికారిక సభ్యులు 'మంత్రులు' అని పిలువబడే ఏడుగురు ఎన్నికైన సభ్యులతో కూడి ఉంటుంది; వీరిలో ఒకరిని [[:en: Premier of the Cayman Islands|ప్రీమియర్‌]]గా నియమిస్తారు. ప్రీమియరు వరుసగా రెండు పర్యాయాలు పదవిలో కొనసాగవచ్చు. రెండు పర్యాయాలు పూర్తయిన తర్వాత ఆ వ్యక్తి తిరిగి ప్రీమియరు పదవిని చేపట్టడానికి వీలుండదు. ఒక ఎంపీ రెండుసార్లు మాత్రమే ప్రీమియరు‌గా ఉండగలిగినప్పటికీ పార్లమెంటులో సీటు కోసం అర్హతలు, ఆవశ్యకతలను నెరవేర్చిన ఏ వ్యక్తి అయినా పార్లమెంటుకు నిరవధికంగా ఎన్నిక కావచ్చు.<ref>కేమాన్ దీవుల రాజ్యాంగం, భాగం VI శాసనసభ</ref> పార్లమెంటులో ఇద్దరు అధికారిక సభ్యులు ఉంటారు. వారు డిప్యూటీ గవర్నరు, [[అటార్నీ జనరల్|అటార్నీ జనరల్]]. వారిని మహారాజు ఆదేశాల మేరకు గవర్నరు నియమిస్తారు. వారికి పార్లమెంటులో సీట్లు ఉన్నప్పటికీ 2009 రాజ్యాంగం ప్రకారం వారికి ఓటు హక్కు ఉండదు. వారు ఎంపీలకు వృత్తిపరమైన, సలహాదారుల పాత్రలో పనిచేస్తారు. డిప్యూటీ గవర్నరు, రాజు, బ్రిటిషు ప్రభుత్వానికి ప్రతినిధి అయిన గవర్నర్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తారు. అటార్నీ జనరల్ చట్టపరమైన విషయాలపై సలహా ఇవ్వడానికి, పార్లమెంటులో ప్రత్యేక బాధ్యతలు కలిగి ఉన్నప్పటికీ వారు సాధారణంగా శిక్షాస్మృతికి (పీనలు కోడ్) మార్పులు చేయడానికి బాధ్యత వహిస్తారు. ఏడుగురు మంత్రులు కేమాన్ దీవుల పార్లమెంటుకు ఎన్నికైన 19 మంది సభ్యులచే ఓటు ద్వారా పదవిలోకి ఎన్నుకోబడతారు. మంత్రులలో ఒకరైన, మెజారిటీ రాజకీయ పార్టీ నాయకుడిని గవర్నరు ప్రీమియరు‌గా నియమిస్తారు. ప్రీమియరు‌తో సంప్రదించిన తర్వాత గవర్నరు ప్రతి క్యాబినెటు మంత్రికి బాధ్యతలతో కూడిన పోర్టు‌ఫోలియోను కేటాయిస్తారు. సామూహిక బాధ్యత సూత్రం ప్రకారం క్యాబినెటు ఆమోదించిన ఏవైనా చర్యలకు పార్లమెంటులో మద్దతు ఇవ్వడం మంత్రులందరికీ తప్పనిసరి. దాదాపు 80 శాఖలు, విభాగాలు, యూనిట్లు ప్రభుత్వ కార్యకలాపాలను నిర్వహిస్తాయి. వీటికి అదనంగా పోర్టు అథారిటీ, సివిల్ ఏవియేషను అథారిటీ, ఇమ్మిగ్రేషను బోర్డు, వాటర్ అథారిటీ, యూనివర్సిటీ కాలేజు బోర్డు ఆఫ్ గవర్నర్సు, నేషనలు పెన్షన్సు బోర్డు, హెల్తు ఇన్సూరెన్సు కమిషను వంటి నిర్దిష్ట ప్రయోజనాల కోసం ఏర్పాటు చేయబడిన అనేక చట్టబద్ధమైన బోర్డులు, అథారిటీలు కూడా ఉన్నాయి. 2000 సంవత్సరం నుండి రెండు ప్రధాన అధికారిక రాజకీయ పార్టీలు ఉనికిలో ఉన్నాయి: అవి కేమాన్ ప్రజాస్వామ్య పార్టీ (సిడిపి) ప్రజా ప్రగతిశీల ఉద్యమం (పిపిఎం). రాజకీయ పార్టీల వైపు మొగ్గు పెరుగుతున్నప్పటికీ పదవి కోసం పోటీపడే వారిలో చాలామంది ఇప్పటికీ స్వతంత్ర అభ్యర్థులుగానే పోటీ చేస్తున్నారు. ఈ రెండు పార్టీలు చెప్పుకోదగ్గ రీతిలో ఒకదానితో ఒకటి పోలి ఉంటాయి; చాలా సందర్భాలలో అవి పరస్పరం ప్రత్యర్థులుగా భావించుకున్నప్పటికీ వాటి మధ్య ఉండే తేడాలు సాధారణంగా వాస్తవ విధానాలకు సంబంధించినవి కాకుండా, వ్యక్తిత్వాలు, అమలు తీరుకు సంబంధించినవిగానే ఉంటాయి. కేమాన్ దీవులలో సాధారణంగా ఎటువంటి వ్యవస్థీకృత రాజకీయ పార్టీలు ఉండవు.<ref>{{cite web|url=https://portal.elections.ky/files/downloads/2017/Register-of-Political-Parties-14-March-2017.pdf|title=Official Register of Political Parties|date=29 August 2018|website=Cayman Islands Elections Office|access-date=29 August 2018|archive-date=29 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180829212242/https://portal.elections.ky/files/downloads/2017/Register-of-Political-Parties-14-March-2017.pdf|url-status=dead}}</ref> 2017 మేలో జరిగిన సాధారణ ఎన్నికల నాటికి అనేక సంవత్సరాల పాటు శత్రుత్వం ఉన్నప్పటికీ పిపిఎం సిడిపి సభ్యులు ముగ్గురు స్వతంత్ర సభ్యులతో కలిసి ఒక సంకీర్ణ ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.caymancompass.com/2017/05/31/premier-mclaughlin-to-lead-13-member-coalition-government/|title=Premier McLaughlin to lead 13-member coalition government|date=31 May 2017|work=Cayman Compass|access-date=29 August 2018|archive-date=29 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180829212237/https://www.caymancompass.com/2017/05/31/premier-mclaughlin-to-lead-13-member-coalition-government/|url-status=live}}</ref> 2021 కేమాన్ సాధారణ ఎన్నికలకు ముందు సిడిపి నాయకుడు మెకీవా బుష్ 2020 ఫిబ్రవరిలో ఒక మహిళ మీద దాడి చేసినందుకు గాను రెండు నెలల జైలు శిక్షను (సస్పెండెడు జైలు శిక్ష) పొందారు; దీని ఫలితంగా ఆయన మీద అవిశ్వాస తీర్మానం ప్రవేశపెట్టబడింది. <ref>{{Cite news |date=February 10, 2021 |title=McLaughlin moves election date |url=https://caymannewsservice.com/2021/02/mclaughlin-moves-election-date/ |work=CaymanNewsService |access-date=2026-05-02 |archive-date=2021-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422194257/https://caymannewsservice.com/2021/02/mclaughlin-moves-election-date/ |url-status=dead }}</ref> ఒక తీర్మానం మీద ఓటింగు జరపడానికి బదులుగా ముందస్తు ఎన్నికలకు మార్గం సుగమం చేస్తూ ఫిబ్రవరి 14న పార్లమెంటును రద్దు చేయాలని ప్రీమియరు మెక్‌లాఫ్లిను గవర్నరు మార్టిన్ రోపర్ను కోరారు. ఎన్నికలకు ముందు జరిగిన పరిణామాల్లో, డెమోక్రటికు పార్టీ "నిష్క్రియాత్మకంగా కనిపిస్తోందని" వర్ణించారు; ఎందుకంటే గతంలో ఆ పార్టీలో కీలక వ్యక్తులుగా ఉన్నవారు (బుష్‌తో సహా) ఈసారి స్వతంత్ర అభ్యర్థులుగా పోటీ చేశారు. <ref>{{Cite news |last=Ragoonath |first=Reshma |date=March 11, 2021 |title=Election 101: your guide to the 14 April vote |url=https://www.caymancompass.com/2021/03/11/election-101-your-guide-to-the-14-april-vote/ |work=Cayman Compass |at=How many political parties are there in the Cayman Islands?}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.caymancompass.com/2021/03/01/no-parties-only-independents-and-alliances-running-in-west-bay/ |title=No parties, only independents and alliances running in West Bay |work=Cayman Compass |last=Connolly |first=Norma |date=1 March 2021 |access-date=14 January 2025}}</ref> ===పోలీసు వ్యవస్థ=== ఈ దేశంలో పోలీసు సేవలను ప్రధానంగా రాయల్ కేమాన్ దీవులు పోలీస్ సర్వీస్(ఆర్‌సిఐపిఎస్), [[:en: Cayman Islands Customs & Border Control| కేమాన్ దీవుల కస్టమ్సు, సరిహద్దు నియంత్రణ]] (సిఐబిసి) అనే రెండు సంస్థలు అందిస్తాయి. ఈ రెండు సంస్థలు చట్ట అమలుకు సంబంధించిన వివిధ అంశాలలో, వాటి [[:en: Royal Cayman Islands Police Service#Joint Marine Unit|సంయుక్త సముద్ర విభాగం]] సహా, పరస్పరం సహకరించుకుంటాయి.<ref>{{cite web|url=https://www.rcips.ky/|title=Police Service in the Cayman Islands|website=Royal Cayman Islands Police Service|access-date=5 February 2020|archive-date=18 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318134159/https://www.rcips.ky/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://cbc.gov.ky/|title=Home|website=Cayman Islands Customs & Border Control Service|access-date=28 January 2021|archive-date=2 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210202235250/https://cbc.gov.ky/|url-status=live}}</ref> ===సైన్యం - రక్షణ=== కేమన్ దీవుల రక్షణ బాధ్యత యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ (యుకె) వహిస్తుంది. రాయల్ నేవీ సాధారణంగా కరేబియన్ ప్రాంతంలో ఒక నౌకను (సాధారణంగా ఒక [[:en: River-class offshore patrol vessel|రివర్-క్లాస్ ఆఫ్-షోర్ పెట్రోల్ నౌకను]]) ఎల్లప్పుడూ మోహరించి ఉంచుతుంది. అంతేకాకుండా, అడపాదడపా, 'అట్లాంటికు పెట్రోలు (ఎన్‌ఒఆర్‌టిహెచ్)' విధులలో భాగంగా రాయల్ నేవీ లేదా రాయల్ ఫ్లీట్ ఆగ్జిలరీ మరో నౌకను కూడా ఈ ప్రాంతానికి పంపవచ్చు. ఈ ప్రాంతంలోని బ్రిటిషు విదేశీ భూభాగాల సార్వభౌమాధికారాన్ని పరిరక్షించడం; ఈ ప్రాంతంలో తరచుగా సంభవించే హరికేన్ల వంటి విపత్తుల సమయంలో మానవీయ సహాయం, విపత్తు ఉపశమన చర్యలు అందించడం; అలాగే మాదకద్రవ్యాల అక్రమ రవాణా నిరోధక కార్యకలాపాలను నిర్వహించడం—ఈ నౌకల ప్రధాన లక్ష్యాలుగా ఉంటాయి. 2024 జూలైలో గస్తీ నౌక [[:en: HMS Trent (P224)|హెచ్‌ఎంఎస్ ట్రెంటు]] (ఇది కరేబియన్‌లో తన సాధారణ విధులలో ఉన్న తన సోదర నౌక హెచ్‌ఎంఎస్ ''మెడ్వే'' స్థానంలో తాత్కాలికంగా బాధ్యతలు స్వీకరించింది). బెరిల్ తుఫాను అనంతర సహాయక చర్యల కోసం ఆ ద్వీపాలకు బయలుదేరింది.<ref>{{cite web |url=https://www.forces.net/services/navy/royal-navy-warship-sailing-caribbean-support-hurricane-relief-effort|title=Royal Navy warship sailing to Caribbean to support hurricane relief effort |website=Forces Net |date=4 July 2024 |access-date=5 July 2024}}</ref> ==== కేమాన్ దీవులు రెజిమెంటు==== 2019 అక్టోబరు 12న ప్రభుత్వం కేమాన్ ఐలాండ్స్ రెజిమెంట్ ఏర్పాటును ప్రకటించింది; ఇది బ్రిటిష్ సాయుధ దళాలలో ఒక కొత్త విభాగం. కేమాన్ ఐలాండ్సు రెజిమెంటు 2020లో పూర్తిగా కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది; ఇందులో ప్రారంభంలో 35 నుండి 50 మంది సిబ్బంది ఉండగా వీరిలో అత్యధికులు రిజర్వు సైనికులే. 2020 నుండి 2021 మధ్యకాలంలో ఈ రెజిమెంటు వంద మందికి పైగా సిబ్బందితో పెరిగింది. రాబోయే కొన్నేళ్లలో అనేక వందల మంది సిబ్బందికి పెరుగుతుందని అంచనా వేయబడింది. <ref>{{cite web|url=https://www.caymancompass.com/2019/10/13/cayman-regiment-would-provide-disaster-relief/|title=Cayman regiment would provide disaster relief|first=Mark|last=Muckenfuss|date=14 October 2019|website=Cayman Compass|access-date=14 October 2019|archive-date=14 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191014075039/https://www.caymancompass.com/2019/10/13/cayman-regiment-would-provide-disaster-relief/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.caymancompass.com/2019/10/11/uk-minister-announces-cayman-regiment-for-emergency-relief/|title=Cayman to set up its own regiment|date=11 October 2019|website=Cayman Compass|access-date=12 October 2019|archive-date=12 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012080508/https://www.caymancompass.com/2019/10/11/uk-minister-announces-cayman-regiment-for-emergency-relief/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://caymannewsservice.com/2019/10/cayman-to-create-military-regiment/|title=Cayman to create military regiment|website=Caymannewsservice.com|date=11 October 2019|access-date=12 October 2019|archive-date=12 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012080508/https://caymannewsservice.com/2019/10/cayman-to-create-military-regiment/|url-status=live}}</ref> 2019 డిసెంబరు మధ్యలో కమాండింగు అధికారులు జూనియరు అధికారుల నియామక ప్రక్రియ ప్రారంభమైంది; ఇందులో కమాండింగు అధికారులు 2020 జనవరిలో జూనియరు అధికారులు 2020 ఫిబ్రవరిలో తమ విధులు ప్రారంభించవచ్చని అంచనా వేయబడింది.<ref>{{cite web |url=http://www.gov.ky/portal/page/portal/cighome/pressroom/archive/201912/Regiment%20Begins%20Recruitment |title=Regiment Begins Recruitment |access-date=15 December 2019 |archive-date=15 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215155810/http://www.gov.ky/portal/page/portal/cighome/pressroom/archive/201912/Regiment%2520Begins%2520Recruitment |url-status=dead }}</ref> 2020 జనవరిలో కేమాన్ ఐలాండ్సు రెజిమెంటు కోసం తొలి అధికారులను ఎంపిక చేశారు.<ref>{{cite web|url=https://www.caymancompass.com/2020/01/30/regiment-senior-officers-appointed/|title=Regiment senior officers appointed|first=Reshma|last=Ragoonath|date=30 January 2020|website=Cayman Compass|access-date=5 February 2020|archive-date=1 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200201130757/https://www.caymancompass.com/2020/01/30/regiment-senior-officers-appointed/|url-status=live}}</ref> రెజిమెంటు ఏర్పడినప్పటి నుండి ఇది కొన్ని ఆపరేషనలు పర్యటనలలో మోహరించబడింది; ఈ పర్యటనలలో ఇది హెచ్‌ఎడిఆర్ (మానవీయ సహాయం, విపత్తు ఉపశమనం) సేవలను అందించడంతో పాటు కోవిడ్-19 మహమ్మారిని ఎదుర్కోవడంలో కూడా సహాయపడింది. ====కాడెట్ దళం==== కేమాన్ దీవులు కాడెట్ క్రాప్సు మార్చి 2001లో స్థాపించబడింది. దేశంలోని కౌమార వయస్సు పౌరులకు సైనిక తరహా శిక్షణను అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|url=https://www.cicadetcorps.ky/|title=The Cayman Island Cadet Corps – A Voluntary Youth Organization|website=Cicadetcorps.ky|access-date=6 February 2020|archive-date=6 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200206054223/https://www.cicadetcorps.ky/|url-status=live}}</ref> ====తీర రక్షక దళం==== 2018లో పిపిఎం నేతృత్వంలోని సంకీర్ణ ప్రభుత్వం కేమాన్ దీవులు ప్రయోజనాలను రక్షించడానికి—ముఖ్యంగా అక్రమ వలసలు, అక్రమ మాదకద్రవ్యాల దిగుమతి, శోధన, రక్షణ కార్యకలాపాల విషయంలో—ఒక తీర రక్షక దళాన్ని ఏర్పాటు చేస్తామని హామీ ఇచ్చింది.<ref>{{cite web|last=Whittaker|first=James|date=2018-08-29|title=Cayman's Coast Guard chiefs announced|url=https://www.caymancompass.com/2018/08/28/caymans-coast-guard-chiefs-announced/|access-date=2021-11-18|website=Cayman Compass|language=en-GB|archive-date=18 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211118074151/https://www.caymancompass.com/2018/08/28/caymans-coast-guard-chiefs-announced/|url-status=live}}</ref> 2018 మధ్యలో కేమాన్ ఐలాండ్స్ కోస్టు గార్డు కమాండరు [[:en: second-in-Command| ద్వితీయ కమాండర్ ]] నియమించబడ్డారు. కమాండరు రాబర్టు స్కాట్లాండు మొదటి కమాండింగు అధికారిగానూ లెఫ్టినెంటు కమాండరు లియో ఆంగ్లిన్ ద్వితీయ కమాండరు‌గానూ నియమితులయ్యారు.<ref>{{cite web|url=https://caymannewsservice.com/2018/08/cayman-islands-coast-guard-border-control/|title=CIG unveils new border control and coast guard leaders|website=Caymannewsservice.com|date=28 August 2018|access-date=8 December 2019|archive-date=8 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191208002333/https://caymannewsservice.com/2018/08/cayman-islands-coast-guard-border-control/|url-status=live}}</ref> 2019 మధ్యలో కమాండరు ఉప కమాండరు యునైటెడ్ స్టేట్స్ కోస్ట్ గార్డ్, జమైకా డిఫెన్స్ ఫోర్స్ కోస్ట్ గార్డ్లతో కలిసి [[:en: Operation Riptide| ఆపరేషన్ రిప్‌టైడ్]] పేరిట జరిగిన అంతర్జాతీయ సంయుక్త కార్యకలాపాలలో పాల్గొన్నారు. దీనితో ఇది కేమాన్ దీవుల కోస్టు గార్డు‌కు సంబంధించిన మొట్టమొదటి విన్యాసంగానూ అలాగే మాదకద్రవ్యాల నివారణ ఆపరేషను నిమిత్తం ఒక విదేశీ సైనిక నౌకపై కేమాను ప్రతినిధి ఒకరు ప్రయాణించడం గత పదేళ్లలో ఇదే తొలిసారిగానూ నిలిచింది.<ref>{{cite web |url=http://www.gov.ky/portal/page/portal/cighome/pressroom/archive/201907/CICG%20Deployed%20in%20International%20Joint%20Operation |title=CICG Deployed in International Joint Operation |publisher=Cayman Islands Government |access-date=5 February 2020 |archive-date=14 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190914061136/http://www.gov.ky/portal/page/portal/cighome/pressroom/archive/201907/CICG%20Deployed%20in%20International%20Joint%20Operation |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ieyenews.com/cayman-islands-coast-guard-deployed-in-international-joint-operation/|title=Cayman Islands Coast Guard deployed in International Joint Operation|website=Ieyenews.com|date=5 July 2019|access-date=28 January 2021|archive-date=9 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209041402/https://www.ieyenews.com/cayman-islands-coast-guard-deployed-in-international-joint-operation/|url-status=live}}</ref> 2019 నవంబరు చివరిలో కేమాను దీవుల కోస్టు గార్డు 2020 జనవరి నాటికి పూర్తిస్థాయిలో కార్యకలాపాలను ప్రారంభిస్తుందని ప్రకటించారు. ప్రారంభ దశలో మొత్తం 21 మంది కోస్టు గార్డు సిబ్బంది ఉంటారని వీరిలో సగం మంది [[:en: Royal Cayman Islands Police Service#Joint Marine Unit|సంయుక్త సముద్ర విభాగం]] నుండి వస్తారని అలాగే కొత్త సంవత్సరంలో మరిన్ని నియామకాలు జరుగుతాయని తెలిపారు. కోస్టు గార్డు అనేక బాధ్యతలలో ఒకటి నిర్దేశిత '' వన్యప్రాణి పరస్పర చర్య మండలం<nowiki/>కు వర్తించే అన్ని చట్టాల అమలును పర్యవేక్షించడం.<ref>{{cite web|url=https://caymannewsservice.com/2019/11/coastguard-to-manage-stingray-city/|title=Coastguard to manage Stingray City|website=Caymannewsservice.com|date=28 November 2019|access-date=8 December 2019|archive-date=28 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128123836/https://caymannewsservice.com/2019/11/coastguard-to-manage-stingray-city/|url-status=live}}</ref>'' 2021 అక్టోబరు 5న కేమన్ దీవుల పార్లమెంటు 'కేమన్ దీవుల కోస్టు గార్డు చట్టం'ను ఆమోదించింది; తద్వారా కేమను దీవుల కోస్టు గార్డు‌ను ప్రభుత్వంలో ఒక యూనిఫాం ధరించే, క్రమశిక్షణ కలిగిన శాఖగా ఏర్పాటు చేసింది.<ref>{{cite web|title=Cayman Islands Coast Guard Act (2021)|url=https://legislation.gov.ky/cms/images/LEGISLATION/PRINCIPAL/2021/2021-0002/CaymanIslandsCoastGuardAct2021_Act%202%20of%202021.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102155019/https://legislation.gov.ky/cms/images/LEGISLATION/PRINCIPAL/2021/2021-0002/CaymanIslandsCoastGuardAct2021_Act%202%20of%202021.pdf |archive-date=2 November 2021 }}</ref> ===పన్నుల విధింపు=== నివాసితులు, కేమను దీవుల కంపెనీల మీద ప్రత్యక్ష పన్నులు విధించబడవు. ప్రభుత్వానికి దాని ఆదాయంలో అధిక భాగం పరోక్ష పన్నుల నుండి లభిస్తుంది. దిగుమతి చేసుకున్న చాలా వస్తువుల మీద సుంకం విధించబడుతుంది. ఇది సాధారణంగా 22% నుండి 25% వరకు ఉంటుంది. శిశువుల ఫార్ములా, పుస్తకాలు, కెమెరాలు, ఎలక్ట్రికు వాహనాలు వంటి కొన్ని వస్తువులకు మినహాయింపు ఉంది. అయితే కొన్ని వస్తువుల మీద 5% పన్ను విధించబడుతుంది. ఆటోమొబైల్సు ‌మీద సుంకం వాటి విలువ మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. $20,000.00 కెవైఫి సిఐఎఫ్ (ఖర్చు, బీమా, రవాణా) వరకు సుంకం 29.5% వరకు ఉండవచ్చు. ఖరీదైన మోడళ్లకు $30,000.00 కెవైడి సిఐఎఫ్ కంటే ఎక్కువ విలువపై 42% వరకు ఉంటుంది. దీవులలో పనిచేసే ఆర్థిక సంస్థల మీద ప్రభుత్వం స్థిరమైన లైసెన్సింగు రుసుములను వసూలు చేస్తుంది. విదేశీ కార్మికుల మీద వర్కు పర్మిటు రుసుములు ఉన్నాయి. అన్ని పర్యాటక వసతుల మీద 13% ప్రభుత్వ పన్ను విధించబడుతుంది, దీనికి అదనంగా విమాన టిక్కెటు ధరలో కలిపి ఉండే యుఎస్$37.50 విమానాశ్రయ నిష్క్రమణ పన్ను కూడా ఉంటుంది. ఆస్తి అమ్మకం ద్వారా వచ్చే ఆదాయం మీద 7.5% అమ్మకపు పన్ను ఉంటుంది. దీనిని కొనుగోలుదారు చెల్లించాలి. కార్పొరేటు లాభాలు, మూలధన లాభాలు లేదా వ్యక్తిగత ఆదాయం మీద పన్నులు లేవు. కేమను దీవులలోని స్థిరాస్తి మీద లేదా అక్కడ ఉన్న ఇతర ఆస్తుల మీద ఎస్టేటు లేదా మరణ వారసత్వ పన్నులు చెల్లించాల్సిన అవసరం లేదు. పన్నులు లేకపోవడం వెనుక ఉన్న కథ రెక్ ఆఫ్ ది టెన్ సెయిలు నుండి వచ్చింది. గ్రాండ్ కేమను ఉత్తర తీరంలోని పగడపు దిబ్బ మీద అనేక ఓడలు చిక్కుకుపోయినప్పుడు ఈ సంఘటన జరిగింది. అప్పుడు స్థానిక జాలర్లు సిబ్బందిని రక్షించడానికి, ఓడల శిథిలాల నుండి వస్తువులను వెలికితీయడానికి సముద్రంలోకి వెళ్లారని చెబుతారు. కృతజ్ఞతతోనూ అలాగే ఆ దేశం చిన్న పరిమాణం కారణంగానూ, కైమను దీవుల పౌరులు ఎప్పటికీ పన్ను చెల్లించాల్సిన అవసరం లేదని అప్పటి రాజు 3వ జార్జి ఒక శాసనాన్ని జారీ చేశారని చెబుతారు.<ref>{{cite web |url=https://caymanresident.com/about/government-history-politics/early-cayman-history/1700-to-1900/ |title=Cayman Islands History from 1700 to 1900 |work=Cayman Resident |publisher=caymanresident.com |date=16 December 2019 |access-date=16 December 2019 |archive-date=16 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191216162654/https://caymanresident.com/about/government-history-politics/early-cayman-history/1700-to-1900/ |url-status=live }}</ref> అయితే ఈ కథనానికి సంబంధించి మౌఖిక సంప్రదాయం మినహా ఎటువంటి లిఖితపూర్వక ఆధారాలు లేవు. ===విదేశీ సంబంధాలు=== [[File:1953caymanislands1poundelizabethIIblue.jpg|thumb|upright=0.65|రాణి 2వ ఎలిజబెతు చిత్రంతో కూడిన తపాలా బిళ్ళ, 1953]] ఈ దీవులు యునైటెడు కింగ్డం (యుకె) విదేశీ భూభాగంగా కొనసాగుతున్నందున వీటి విదేశాంగ విధానం ఆ దేశ నియంత్రణలోనే ఉంటుంది. కైమను దీవుల ప్రారంభ దశలో బ్రిటను, [[జమైకా]]లతోనే వీటికి అత్యంత ముఖ్యమైన సంబంధాలు ఉన్నప్పటికీ ఇటీవలి కాలంలో ఆర్థిక పరమైన ఆధారపడటం ఫలితంగా యునైటెడు స్టేట్సు‌తో కూడా ఒక బలమైన సంబంధం ఏర్పడింది. కైమను దీవులు ఎటువంటి పెద్ద అంతర్జాతీయ వివాదాలలోనూ భాగస్వామి కానప్పటికీ మాదకద్రవ్యాల అక్రమ రవాణా, మనీ లాండరింగు (నల్లధనం చలామణి) వంటి కార్యకలాపాలకు తమ భూభాగం వేదికగా మారుతుండటం వలన ఇవి కొంత విమర్శను ఎదుర్కొన్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించే ప్రయత్నంలో భాగంగా పైన పేర్కొన్న కార్యకలాపాలకు సంబంధించిన తమ వనరుల వినియోగాన్ని తగ్గించే ఉద్దేశంతో అక్కడి ప్రభుత్వం యునైటెడు స్టేట్సు‌తో 1984 నాటి మాదకద్రవ్యాల ఒప్పందం, 1986 నాటి పరస్పర న్యాయ సహాయ ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది. ఇటీవలి సంవత్సరాలలో వారు బ్యాంకింగు గోప్యతను పరిమితం చేయడం ద్వారా, వినియోగదారుల గుర్తింపు, రికార్డుల నిర్వహణకు సంబంధించిన నిబంధనలను ప్రవేశపెట్టడం ద్వారా అలాగే విదేశీ దర్యాప్తు అధికారులతో సహకరించాలని బ్యాంకులను ఆదేశించడం ద్వారా మనీ లాండరింగు (అక్రమ ధన మార్పిడి) మీద పోరాటాన్ని ముమ్మరం చేశారు. యుకె విదేశీ భూభాగంగా ఉన్న హోదా కారణంగా కేమాను దీవులకు ఐక్యరాజ్యసమితిలో గానీ లేదా ఇతర అంతర్జాతీయ సంస్థలలో గానీ ప్రత్యేక ప్రాతినిధ్యం లేదు. అయినప్పటికీ కేమాను దీవులు కొన్ని అంతర్జాతీయ సంస్థలలో ఇప్పటికీ పాల్గొంటోంది; ఇది కారికోం, యునెస్కొ లలో అనుబంధ సభ్యదేశంగానూ అలాగే ఇంటర్పోలు ఒక ఉప-విభాగంలో సభ్యదేశంగానూ కొనసాగుతోంది.<ref>{{cite web |url=http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/United-Kingdom |title=United Kingdom / Europe / Member countries / Internet / Home – INTERPOL |publisher=Interpol.int |date=30 December 2012 |access-date=30 December 2012 |archive-date=12 December 2012 |archive-url=https://archive.today/20121212233915/http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/United-Kingdom |url-status=live }}</ref> == అత్యవసర సేవలు == అత్యవసర సేవలను పొందడానికి 9-1-1 నంబరు అందుబాటులో ఉంది; ఇది కెనడా, అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలో కూడా ఉపయోగించే అత్యవసర టెలిఫోను నంబరే.<ref>{{cite web|url=https://travel.state.gov/content/dam/students-abroad/pdfs/911_ABROAD.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://travel.state.gov/content/dam/students-abroad/pdfs/911_ABROAD.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live|title=Emergencies|date=29 July 2018|website=Travel.State.Gov U.S. Department of State — Bureau of Consular Affairs}}</ref> కేమాన్ దీవుల ప్రజా భద్రతా విభాగం కమ్యూనికేషన్సు సెంటరు మూడు దీవుల నుండి వచ్చే 9-1-1 అత్యవసర కాల్‌లను అలాగే అత్యవసరం కాని పోలీసు సహాయం, అంబులెన్సు సేవలు, అగ్నిమాపక సేవలు, [[:en: search and rescue|గాలింపు-రక్షణ]] సంబంధిత కాల్‌లను స్వీకరించి, తగిన చర్యలు తీసుకుంటుంది. ఈ కమ్యూనికేషన్సు సెంటరు ఆర్‌సిఐపి (పోలీసు), ఇఎంఎస్ (అత్యవసర వైద్య సేవలు) విభాగాలను నేరుగా సంఘటనా స్థలానికి పంపిస్తుంది; అయితే కేమాను దీవుల అగ్నిమాపక సేవలు మాత్రం విమానాశ్రయంలోని అగ్నిమాపక కేంద్రంలో తమ సొంత నియంత్రణ గదిని నిర్వహిస్తాయి.<ref>{{cite web|url=http://www.gov.ky/portal/page/portal/emchome/what-we-do|title=What We Do|website=Gov.ky|access-date=29 July 2018|archive-date=29 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729230411/http://www.gov.ky/portal/page/portal/emchome/what-we-do|url-status=dead}}</ref> పోలీసు సేవలను 'రాయల్ కేమాను ఐలాండ్సు పోలీసు సర్వీసు' నిర్వహిస్తుంది. అగ్నిమాపక సేవలను 'కేమాను ఐలాండ్సు ఫైర్ సర్వీసు' నిర్వహిస్తుంది. కేమాను దీవులలో 4 ప్రధాన ఆసుపత్రులు ఉన్నాయి; వీటితో పాటు దీవుల అంతటా వివిధ ప్రాంతాలలో ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు ఆరోగ్య కేంద్రాలు (క్లినిక్కు‌లు) కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి. == మౌలిక సదుపాయాలు == === నౌకాశ్రయాలు === జార్జ్ టౌన్ అనేది గ్రాండ్ కేమాను నౌకాశ్రయ రాజధాని. ఇక్కడ క్రూయిజు నౌకలు నేరుగా ఒడ్డుకు చేరడానికి ఎటువంటి సదుపాయాలు లేవు. కానీ నిర్దేశిత లంగరు ప్రదేశాలలో గరిష్టంగా నాలుగు క్రూయిజు నౌకలు లంగరు వేయవచ్చు. జార్జి టౌన్‌లో మూడు క్రూయిజు టెర్మినల్సు ఉన్నాయి: నార్తు, సౌత్, రాయల్ వాట్లరు టెర్మినల్సు. నౌక నుండి టెర్మినలు‌కు చేరుకోవడానికి సుమారు 5 నిమిషాల సమయం పడుతుంది.<ref>{{cite web|url=http://www.caymanislands.ky/planatrip/gettingherebyship.aspx|title=Cayman Islands Cruise – Grand Cayman Island, Grand Cayman – Cayman Islands|website=Caymanislands.ky|access-date=28 May 2013|archive-date=1 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130501070806/http://www.caymanislands.ky/planatrip/gettingherebyship.aspx|url-status=dead}}</ref> ===విమానాశ్రయాలు - విమానయాన సంస్థలు=== కేమాన్ దీవులకు సేవలు అందించే మూడు విమానాశ్రయాలు ఉన్నాయి. ఈ దీవుల జాతీయ విమానయాన సంస్థ [[:en: Cayman Airways| కేమాన్ ఎయిర్‌వేస్]] కాగా, ఓవెన్ రాబర్ట్స్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం దీనికి ప్రధాన కేంద్రంగా వ్యవహరిస్తుంది. * ఓవెన్ రాబర్ట్స్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం * [[:en: Charles Kirkconnell International Airport| చార్లెస్ కిర్క్‌కానెల్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] * ఎడ్వర్డ్ బాడెన్ విమానాశ్రయం ===ప్రధాన రహదారులు=== కేమాన్ దీవుల రాజధాని నగరం జార్జి టౌనుకు సేవలు అందించే మూడు ప్రధాన రహదారులు, అలాగే అనేక కీలక అనుసంధాన రహదారులు ఉన్నాయి. నగరానికి తూర్పున నివసించే ప్రజలు జార్జి టౌను చేరుకోవడానికి ఈస్టు-వెస్టు ఆర్టరియలు బైపాసు ఆధారపడతారు; అలాగే బోడెను టౌను, తూర్పు జిల్లాల నుండి వచ్చే షపాకు రోడ్‌ను కూడా ఉపయోగిస్తారు. ఇతర ప్రధాన రహదారులు, మార్గాలలో ఇవి ఉన్నాయి: * లింఫోర్డు పియర్సను హైవే : తూర్పు దిశ నుండి జార్జి టౌన్ లోకి వెళ్ళడానికి అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన మార్గం * ఈస్టర్లీ టిబ్బెటు హైవే : నగరానికి ఉత్తరాన, వెస్టు బే వైపు ప్రయాణించే వారికి సేవలు అందిస్తుంది. * నార్తు సౌండు రోడ్: మధ్య జార్జి టౌన్ కు ప్రధాన రహదారి * సౌత్ సౌండ్ రోడ్ : నగరానికి దక్షిణం వైపు ప్రయాణించే వారు ఉపయోగించే మార్గం * క్రీవే రోడ్ :లింఫోర్డు పియర్సను హైవేకి ప్రత్యామ్నాయ మార్గం == విద్య == ===ప్రాథమిక - మాధ్యమిక పాఠశాలలు=== కేమాన్ ఐఇలాండ్స్ ఎడ్యుకేషన్ డిపార్టుమెంటు ప్రభుత్వ పాఠశాలలను నిర్వహిస్తుంది. కేమాను పిల్లలు ఉచిత ప్రాథమిక, మాధ్యమిక విద్యను పొందే హక్కును కలిగి ఉన్నారు. గ్రాండు కేమాను‌లో జాన్ గ్రే హై స్కూల్, క్లిఫ్టను హంటరు హై స్కూలు అనే రెండు ప్రభుత్వ ఉన్నత పాఠశాలలు, అలాగే కేమాను బ్రాకు‌లో లేమాన్ ఇ.స్కాట్ హై స్కూలు అనే ఒక ఉన్నత పాఠశాల ఉన్నాయి. వివిధ చర్చిలు, ప్రైవేటు సంస్థలు అనేక ప్రైవేటు పాఠశాలలను నిర్వహిస్తున్నాయి. ===కళాశాలలు - విశ్వవిద్యాలయాలు=== యూనివర్శిటీ కాలేజు ఆఫ్ కేమాను ఐలాండ్సు కు గ్రాండ్ కేమాను, కేమాను బ్రాకు లలో ప్రాంగణాలు ఉన్నాయి; ఇది కేమాను దీవులు లోని ఏకైక ప్రభుత్వ విశ్వవిద్యాలయం.<ref>{{cite web |url=http://www.ucci.edu.ky/about.php |title=University College Cayman Islands: About us |publisher=Ucci.edu.ky |access-date=31 July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722142310/http://www.ucci.edu.ky/about.php |archive-date=22 July 2011 }}</ref> ఇంటర్నేషనలు కాలేజు ఆఫ్ కేమాను ఐలాండ్సు అనేది గ్రాండ్ కేమాను లో ఉన్న ఒక ప్రైవేటు కళాశాల. ఈ కళాశాల 1970లో స్థాపించబడింది. ఇది అసోసియేటు, బాచ్లరు, మాస్టరు డిగ్రీ కోర్సులను అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|url=http://www.icci.edu.ky/programs.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110101061248/http://www.icci.edu.ky/programs.htm|url-status=dead|title=International College of the Cayman islands: Programs of Study|archive-date=1 January 2011}}</ref> గ్రాండ్ కేమాను లో [[:en: St. Matthew's University| ఎస్‌టి. మాథ్యూస్'సు యూనివర్శిటీ]] కూడా ఉంది; ఇందులో ఒక వైద్య కళాశాల, ఒక పశువైద్య కళాశాల ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.stmatthews.edu |title=St. Matthew's University |publisher=Stmatthews.edu |access-date=31 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110808163224/http://www.stmatthews.edu/ |archive-date=8 August 2011 |url-status=dead }}</ref>లివర్‌పూలు విశ్వవిద్యాలయం ఒక శాఖ అయిన ట్రూమను బాడెన్ న్యాయ పాఠశాల, గ్రాండ్ కేమను‌లో ఉంది. <ref>{{cite web|url=http://www.liv.ac.uk/law/cils/ |title=Cayman Islands law School |publisher=Liv.ac.uk |access-date=31 July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114045537/http://www.liv.ac.uk/law/cils/ |archive-date=14 January 2012 }}</ref> కేమాన్ ఐలాండ్స్ సివిల్ సర్వీస్ కళాశాల, కేమాను ఐలాండ్సు ప్రభుత్వానికి చెందిన ఒక విభాగం; ఇది 'సివిలు సర్వీసు పోర్ట్‌ఫోలియో' పరిధిలో నిర్వహించబడుతుంది. గ్రాండ్ కేమాను‌లో ఉంది. 'యూనివర్సిటీ కాలేజు ఆఫ్ ది కేమాను ఐలాండ్సు ‘తో ఒకే ప్రాంగణంలో ఉన్న ఈ కళాశాల, డిగ్రీ కోర్సులతో పాటు వివిధ రకాల నిరంతర విద్యా కార్యక్రమాలను అందిస్తుంది. 2007లో ప్రారంభమైన ఈ కళాశాల, ప్రభుత్వ పరిశోధనా కేంద్రంగా కూడా ఉపయోగించబడుతుంది. ఈ భూభాగంలో వెస్ట్ ఇండీస్ విశ్వవిద్యాలయం ఒక 'ఓపెను క్యాంపసు' కూడా ఉంది.<ref>{{cite web|url=https://open.uwi.edu/cayman_islands|title=The Open Campus in Cayman Islands|website=University of the West Indies|access-date=28 January 2021|archive-date=24 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224131510/https://open.uwi.edu/cayman_islands|url-status=live}}</ref> == క్రీడలు == ట్రూమన్ బాడెన్ స్పోర్ట్స్ కాంప్లెక్స్ అనేది జార్జి టౌను‌లో ఉన్న ఒక బహుళార్ధసాధక క్రీడా సముదాయం. ఈ సముదాయం ఆరు లేన్‌లతో కూడిన, 25 మీ(82 అ) పొడవు గల బహిరంగ ఈత కొలను; పూర్తి స్థాయి ట్రాకు అండ్ ఫీల్డు మైదానం; బాస్కెట్బాలు/నెట్బాలు కోర్టులుగా విభజించబడి ఉంది. ట్రాకు ద్వారా చుట్టుముట్టబడిన మధ్య మైదానాన్ని అసోసియేషను ఫుట్బాలు మ్యాచు‌లకు, అలాగే ఇతర మైదాన క్రీడలకు ఉపయోగిస్తారు. అసోసియేషను ఫుట్బా‌లు (సాకర్) ఇక్కడి జాతీయ, అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన క్రీడ; ఫిఫాలో కేమను దీవుల జాతీయ ఫుట్బాలు జట్టు ఈ దీవులకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది.<ref>{{cite web|url=https://movingtocayman.com/en/journey/sport/|title=Moving to Cayman Islands : Sport!|access-date=12 September 2021|archive-date=28 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220328070403/https://movingtocayman.com/en/journey/sport/|url-status=live}}</ref> కేమను దీవుల బాస్కెట్బా‌లు సమాఖ్య, అంతర్జాతీయ బాస్కెట్బాలు నియంత్రణ సంస్థ అయిన ఫిబాలో 1976లో చేరింది.<ref>[https://archive.fiba.com/pages/eng/fc/FIBA/fibaStru/nfLeag/p/nationalfederationnumber/258/nfProf.html FIBA ​​National Federations – Cayman Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160511201027/http://www.fiba.com/pages/eng/fc/FIBA/fibaStru/nfLeag/p/nationalfederationnumber/258/nfProf.html |date=11 May 2016 }}, fiba.com, accessed 28 October 2015.</ref> ఈ దేశపు జాతీయ జట్టు 2011లో మొట్టమొదటిసారిగా [[:en: Caribbean Basketball Championship|కరేబియన్ బాస్కెట్‌బాల్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో]] పాల్గొంది. కేమను దీవుల జాతీయ పురుషుల జట్టు, 2017, 2019 నాట్వెస్టు ఐలాండ్ గేంసులో వరుసగా రెండుసార్లు స్వర్ణ పతకాలను గెలుచుకుంది. రగ్బీ యూనియన్ ఇక్కడ అభివృద్ధి చెందుతున్న క్రీడ; దీనికి సొంత జాతీయ పురుషుల జట్టు, మహిళల జట్టు, 'సెవెన్సు' జట్టు ఉన్నాయి. కేమను దీవులు ఫిఫా, అంతర్జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ, పాన్ అమెరికన్ క్రీడా సంస్థలలో సభ్యదేశంగా ఉన్నాయి; అంతేకాకుండా ప్రతి రెండేళ్లకు ఒకసారి జరిగే ఐలాండ్ గేమ్స్లో కూడా ఇవి పోటీపడతాయి.<ref>{{cite web|url=http://jersey2015results.com/Sports/SWIMMING/default.aspx?SportID=16&EventID=173|title=NatWest Island Games XVI Jersey 2015 Results – Sports – Swimming – Men's 200m Individual Medley|website=Jersey2015results.com|access-date=30 June 2015|archive-date=6 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150706212217/http://www.jersey2015results.com/Sports/SWIMMING/default.aspx?SportID=16&EventID=173|url-status=live}}</ref> కేమను దీవులు అంతర్జాతీయ క్రికెట్ మండలిలో సభ్యదేశంగా ఉన్నాయి; ఇవి 1997లో '' అనుబంధ సభ్యదేశం<nowiki/>గా చేరి 2002లో సహ సభ్యదేశంగా మారాయి. కేమన్ దీవుల జాతీయ క్రికెట్ జట్టు ఈ దీవుల తరపున అంతర్జాతీయ క్రికెట్లో ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. ఈ జట్టు గతంలో [[:en: first-class cricket|ఫస్ట్-క్లాస్]], లిస్ట్ ఎ, ట్వెంటీ20 స్థాయిలలో క్రికెట్టు ఆడింది. ఇది ప్రపంచ క్రికెట్ లీగ్ ఐదవ డివిజన్లో పోటీపడుతుంది.<ref name="ICCP">{{cite web|url=http://icc-cricket.yahoo.net/the-icc/icc_members/profile.php?countryCode=ICC_ASSOCIATE_MEMBERS_CAYMAN_ISL |title=International Cricket Council: Cayman Islands |publisher=Icc-cricket.yahoo.net |access-date=31 July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927093757/http://icc-cricket.yahoo.net/the-icc/icc_members/profile.php?countryCode=ICC_ASSOCIATE_MEMBERS_CAYMAN_ISL |archive-date=27 September 2011 }}</ref>'' కేమను దీవులలో స్క్వాషు క్రీడకు మంచి ఆదరణ ఉంది. ఇక్కడి 7-కోర్టుల సౌత్ సౌండ్ స్క్వాష్ క్లబ్బు‌లో ఎక్కువగా ప్రవాసులు (విదేశీయులు) ఒక ఉత్సాహభరితమైన క్రీడా సమూహంగా ఆడుతుంటారు. దీనికి అదనంగా మహిళల ప్రొఫెషనలు స్క్వాషు అసోసియేషను ప్రతి సంవత్సరం తమ ప్రధాన ఈవెంట్లలో ఒకదానిని కమానా బేలో ఏర్పాటు చేస్తున్న పూర్తిగా గాజుతో చేసిన కోర్టులో నిర్వహిస్తుంది. 2012 డిసెంబరులో గతంలో కేమను ఓపెను‌గా జరిగిన క్రీడ స్థానంల ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద టోర్నమెంటు అయిన మహిళల ప్రపంచ ఛాంపియను‌షిప్పులు రానున్నాయి. ఫ్లాగ్ ఫుట్బాలు (సిఐఎఫ్‌ఎఫ్‌ఎ)లో పురుషుల, మహిళల, మిశ్రమ-లింగ లీగు‌లు ఉన్నాయి. ఇతర వ్యవస్థీకృత క్రీడా లీగు‌లలో సాఫ్టు‌బాలు, బీచ్ వాలీబాలు, గేలికు ఫుట్బాలు, అల్టిమేటు ఫ్రిస్బీ ఉన్నాయి. కేమను దీవుల ఒలింపిక్ కమిటీ 1973లో స్థాపించబడింది. 1976లో అంతర్జాతీయ ఒలింపికు కమిటీ(ఐఒసి) చేత గుర్తింపు పొందింది. 2005 ఏప్రిల్ లో గ్రాండు కేమను‌లో బ్లాకు పెర్లు స్కేటు పార్కు‌ను టోనీ హాకు ప్రారంభించారు. ఆ సమయంలో {{convert|52,000|sqft|m2}} విస్తీర్ణం కలిగిన ఈ పార్కు పశ్చిమ అర్ధగోళంలోనే అతిపెద్దదిగా ఉండేది.<ref>{{cite web|url=http://www.blackpearl.ky/about-us/|title=An Informative guide of Black Pearl – Cayman Islands|website=Blackpearl.ky|access-date=10 April 2022|archive-date=31 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331170842/http://www.blackpearl.ky/about-us/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ieyenews.com/black-pearl-skateboarding-at-the-grand-cayman-islands/|title=Black Pearl Skateboarding at the Grand Cayman Islands|website=Ieyenews.com|date=31 January 2013|access-date=7 December 2020|archive-date=25 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125192324/https://www.ieyenews.com/black-pearl-skateboarding-at-the-grand-cayman-islands/|url-status=live}}</ref> 2010 ఫిబ్రవరిలో కేమాను దీవులలో కార్టు రేసింగు కోసం ప్రత్యేకంగా నిర్మించిన మొట్టమొదటి ట్రాకు ప్రారంభించబడింది.<ref name="Compass Track Opening">[http://www.compasscayman.com/caycompass/2010/02/23/Go-karting-track-up-to-speed/ "Go-karting track up to speed"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100420084843/http://www.compasscayman.com/caycompass/2010/02/23/Go-karting-track-up-to-speed/ |date=20 April 2010 }}, Caymanian Compass, 23 ఫిబ్రవరి 2010</ref> ఈ ట్రాకు‌లో జరిగిన కార్పొరేటు కార్టింగు లీగు‌లలో విస్తృత స్థాయి భాగస్వామ్యం కనిపించింది; 2010 వేసవి కార్పొరేటు కార్టింగు లీగ్‌లో 20 స్థానిక కంపెనీలు, 227 మంది డ్రైవర్లు పాల్గొన్నారు.<ref>[https://www.caymancompass.com/2010/09/24/parker-s-eased-into-top-gear/ "Parker's eased into top gear"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202011855/https://www.caymancompass.com/2010/09/24/parker-s-eased-into-top-gear/ |date=2 February 2017 }}, ''Caymanian Compass'', 24 సెప్టెంబర్ 2010.</ref> 2022 డిసెంబరులో ఈతగాడు జోర్డను క్రూక్సు [[:en: 2022 FINA World Swimming Championships (25 m)| 2022 ఎఫ్‌ఐఎన్‌ఎ వరల్డు స్విమ్మింగు]]లో 50 మీటర్ల ఫ్రీస్టైలు విభాగంలో బంగారు పతకం సాధించి ఏదైనా క్రీడలో ప్రపంచ ఛాంపియన్‌గా నిలిచిన మొట్టమొదటి కేమానియను అథ్లెటు‌గా చరిత్ర సృష్టించాడు.<ref>{{Cite web |access-date=16 August 2024 |date=31 December 2022 |title=Jordan Crooks: from fisherman to history-making world champion |url=https://olympics.com/en/news/swimming-jordan-crooks-cayman-world-champion |first=Ockert |last= de Villiers}}</ref> అంతేకాకుండా వరల్డు అక్వాటిక్సు స్విమ్మింగు చాంపియంషిప్సు (25 ఎం) సమయంలో ఆయన 50 మీటర్ల ఫ్రీస్టైలు విభాగంలో 19.90 సెకన్ల సమయంతో ఒక కొత్త ప్రపంచ రికార్డును నెలకొల్పాడు; తద్వారా 20 సెకన్ల గీతను అధిగమించిన చరిత్రలోనే మొట్టమొదటి ఈతగాడిగా నిలిచాడు. == కళలు - సంస్కృతి == === సంగీతం === కేమాను నేషనలు కల్చరలు ఫౌండేషను వారు ఎఫ్.జె హార్‌క్వైలు కల్చరలు సెంటరు, యుఎస్$4 మిలియన్ల విలువైన హార్‌క్వైలు థియేటరు‌లను నిర్వహిస్తారు. 1984లో స్థాపించబడిన 'కేమాను నేషనలు కల్చరలు ఫౌండేషను', కేమాను జానపద సంగీతాన్ని పరిరక్షించడంలో, ప్రోత్సహించడంలో సహాయపడుతుంది. ఇందులో 'కేమాను ఐలాండ్సు ఇంటర్నేషనలు స్టోరీటెల్లింగు ఫెస్టివలు', 'కేమాను జాజ్‌ఫెస్టు', 'సీఫేరర్సు ఫెస్టివలు', 'కేఫెస్టు' వంటి ఉత్సవాలను నిర్వహించడం కూడా భాగంగా ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://www.artscayman.org/|title=Cayman Festival and Events {{!}} Cultural Schedule|website=Artscayman.org|access-date=4 February 2018|archive-date=7 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180207152232/http://www.artscayman.org/|url-status=live}}</ref> జాజు, కలిప్సో, రెగ్గే సంగీత శైలులు కేమాను సంగీతంలో ప్రముఖమైన సాంస్కృతిక ప్రభావాలుగా విశేష ఆదరణ పొందాయి.<ref>{{cite web |title=Pop music from Cayman Islands |url=http://onlineradiobox.com/ky/genre/pop-/ |website=Online Radio Box |access-date=21 June 2018 |archive-date=21 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180621042959/http://onlineradiobox.com/ky/genre/pop-/ |url-status=live }}</ref> === కళ === నేషనలు గ్యాలరీ ఆఫ్ ది కేమాను ఐలాండ్సు' అనేది జార్జి టౌను‌లో ఉన్న ఒక కళా ప్రదర్శనశాల.<ref>{{cite web|url=http://www.gov.ky/portal/page/portal/cighome/find/organisations/azpublicbodies/nga|title=Cayman Islands Government Directory|website=Gov.ky|access-date=10 April 2022}}{{Dead link|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1996లో స్థాపించబడిన ఎన్‌జిసిఐ, ప్రదర్శనలు, కళాకారుల నివాస కార్యక్రమాల ద్వారా తన లక్ష్యాన్ని నెరవేర్చుకోవడానికి కృషి చేసే ఒక కళా సంస్థ. కేమాను దీవులలో విద్యా/ప్రచార కార్యక్రమాలు, పరిశోధన ప్రాజెక్టులు. ఎన్‌జిసిఐ అనేది ఒక లాభాపేక్ష లేని సంస్థ; ఇది ఆరోగ్యం, సంస్కృతి మంత్రిత్వ శాఖలో ఒక భాగం. <ref>{{cite web|url=https://www.nationalgallery.org.ky/about/about-us/|title=About Us|website=National Gallery of the Cayman Islands|access-date=25 November 2019|archive-date=28 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200428094621/https://www.nationalgallery.org.ky/about/about-us/|url-status=live}}</ref> == మాధ్యమాలు == ప్రస్తుతం ఈ దీవుల అంతటా చలామణిలో ఉన్న రెండు ముద్రిత వార్తాపత్రికలు ఉన్నాయి: కేమాను ''కంపాసు,'' ది కేమానియను టైంసు. ఆన్‌లైను వార్తా సేవల్లో కేమాను కంపాసు, కేమాను న్యూసు సర్వీసు, కేమాను మార్లు రోడ్, ది కేమానియను టైంసు, రియలు కేమాను న్యూసు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |first=Jessica |last=Wright |date=January 11, 2023 |title=Local News in the Cayman Islands: Print & Online |url=https://caymanresident.com/live/services/local-media/local-news |access-date=2023-05-23 |website=Cayman Resident |language=en}}</ref> ఆలివు హిల్డా మిల్లరు కైమను దీవుల వార్తాపత్రిక కోసం పనిచేసిన మొట్టమొదటి వేతనభత్యాలు పొందిన విలేఖరి; ఆమె తన వృత్తిజీవితాన్ని ట్రేడ్విండ్సు వార్తాపత్రికతో ప్రారంభించారు. ఆ పత్రిక స్థాపనలో ఆమె కృషి కీలకపాత్ర పోషించింది.<ref name=":1">{{Cite web |last=Ragoonath |first=Reshma |date=2020-05-20 |title=Cayman mourns Olive Miller |url=https://www.caymancompass.com/2020/05/20/cayman-mourns-olive-miller/ |access-date=2022-05-16 |website=Cayman Compass |language=en-GB |archive-date=16 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516093103/https://www.caymancompass.com/2020/05/20/cayman-mourns-olive-miller/ |url-status=live }}</ref><ref name=":2">{{Cite web |date=2014-03-11 |title=Olive Miller: Cayman's own Mother Teresa |url=https://www.caymancompass.com/2014/03/11/olive-miller-cayman-s-own-mother-teresa/ |access-date=2022-05-16 |website=Cayman Compass |language=en-GB}}</ref> స్థానిక రేడియో కేంద్రాలు ఈ దీవుల అంతటా ప్రసారమవుతాయి. కేమాను దీవులలో చిత్రీకరించబడిన చలనచిత్రాలలో ''ది ఫిల్ము'', ''హావెన్'', కేమాను వెంటు, జాంబీ డ్రిఫ్ట్వుడు ఉన్నాయి. కేమాను దీవులలోని టెలివిజను వ్యవస్థ నాలుగు ఓవర్-ది-ఎయిరు (గాలి తరంగాల ద్వారా) ప్రసార కేంద్రాలను కలిగి ఉంది: కంపాసు టివి (కేమాను కంపాసును కూడా నడిపే కంపాసు మీడియా అనుబంధ సంస్థ) – ట్రినిటీ బ్రాడ్కాస్టింగు నెట్వర్కు – సిఐజిటివి (ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని ఛానెల్) – సెవంత్ డే అడ్వెంటిస్టు నెట్వర్కు.<ref>{{cite web |url=https://www.caymancompass.com/2025/03/31/broadcast-television-returns-to-cayman-with-launch-of-compass-tv/ |title=Broadcast television returns to Cayman with launch of Compass TV |work=Cayman Compass |last=Gallego |first=Shanda |date=31 March 2025 |access-date=22 April 2025}}</ref> కేమాను దీవులలో కేబుల్ టెలివిజను సేవలు మూడు ప్రొవైడర్ల ద్వారా అందుబాటులో ఉన్నాయి:సి3 ప్యూరు-ఫ్లో టివి-లాజికు టివి. ఉపగ్రహ టెలివిజను (శాటిలైటు టివి) సేవలను డిష్ డైరెక్టు టివి అందిస్తుంది.<ref>{{cite web |url=https://caymanresident.com/housing/utilities/television |title=Television in Cayman |website=caymanresident.com |access-date=2 July 2021 |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201001170502/https://caymanresident.com/housing/utilities/television |archive-date=1 October 2020 }}</ref> గతంలో 1992, 2019 మధ్య కాలంలో కేమన్ 27 అనే ఛానెలు కూడా ఉండేది. కేమాను దీవులలో బ్రాడ్‌బ్యాండు సేవలు విస్తృతంగా అందుబాటులో ఉన్నాయి; డిజిసెలు, సి3 ప్యూరు ఫైబరు, ఫ్లో, లాజికు సంస్థలన్నీ ఈ దీవులకు అత్యంత వేగవంతమైన ఫైబరు బ్రాడ్‌బ్యాండు సేవలను అందిస్తున్నాయి.<ref>{{cite web |url=https://caymanresident.com/housing/utilities/internet/internet-providers |title=Internet Providers |website=caymanresident.com |access-date=2 July 2021 |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201001171206/https://caymanresident.com/housing/utilities/internet/internet-providers |archive-date=1 October 2020 }}</ref> == ప్రముఖ కేమానియన్లు == <!---జాతీయ స్థాయిలో, ప్రధాన మంత్రులు వంటివారు 'ప్రముఖులు'గా పరిగణించబడరు, ఎందుకంటే ప్రతి దేశంలోనూ వారు ఉంటారు. కాబట్టి, జాబితాలో తదుపరి స్థాయి (ద్వీపం/ప్రాంతం) వారికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడుతుంది. అక్షర క్రమం జాబితాలోని ప్రతి పేరుకూ ఒక వికీపీడియా వ్యాసం తప్పక ఉండాలి:---> {{Div col|colwidth=14em|rules=yes|gap=2em}} * జేంసు ఎం.బొడెన్ (జననం 1930), మొదటి జాతీయ వీరుడు * ట్రూమన్ బొడెన్ ఒబిఇ (జననం 1945), రాజకీయ నాయకుడు *గ్లాడ్విన్ కె.బుష్ ఎంబిఇ (1914–2003), జానపద చిత్రకారిణి *మెకీవా బుష్, జెపి (జననం 1955), రాజకీయ నాయకుడు * విలియం వారెన్ కొనొల్లీ ఒబి ఇ, జెపి (1920–2008), రాజకీయ నాయకుడు, న్యాయవాది * కెన్నెత్ డార్టు (జననం 1955), వ్యాపారవేత్త; కామనా బే యజమాని. * సెలిటా ఎబాంక్సు (జననం 1983), ఫ్యాషన్ మోడల్ * ఫ్రాంకు ఇ.ఫ్లవర్సు (జననం 1979), చలనచిత్ర నిర్మాత, దర్శకుడు, స్క్రీన్‌రైటర్ *ఎమిలీ గ్రీంవుడు, ప్రాచీన శాస్త్రవేత్త * సిబిల్ జాయిస్ హిల్టన్ ఎంబిఇ (1913–2006), సామాజిక కార్యకర్త * జాన్ రెనొ జాక్సన్ (జననం 1995), బహుళ-రంగ కళాకారుడు *థోమస్ జఫర్సన్ఒబిఇ (1941–2006), రాజకీయ నాయకుడు *సర్ ఆల్డెన్ మెక్లాఘ్లినుకెసిఎంజి ఎంబిఇ కెసి జెపి (జననం 1961), రాజకీయ నాయకుడు, కేమన్ దీవుల మాజీ ప్రీమియర్ * సిబిల్ ఐ. మెక్లాఘ్లిను ఎంబిఇ, జెపి (1928–2022), సభ మొదటి స్పీకరు * ఎడ్నా మొయిలెఒబిఇ (1942–2013), రాజకీయ నాయకురాలు, సభ స్పీకరు *జార్జి నొవాకు (జననం సుమారు 1950), అలియాస్ ''ది బేర్‌ఫూట్ మాన్'', వినోదకారుడు, పాటల రచయిత * బెర్నార్డు కె.పాసమన్ (1916–2007), శిల్పి, ఆభరణాల వ్యాపారి * డేవిడ్ రిట్చు ఒబిఇ, జెపి (జననం 1951), న్యాయవాది, బ్యాంక్ డైరెక్టర్ *[[:en: Leila Ross-Shier| లెయిలా రోస్-షియర్]] (1886–1968), సంగీతకారిణి, విద్యావేత్త, "బిలౌడ్ ఇస్లే కేమాన్" గీత రచయిత్రి * కర్టు టిబ్బెట్సు ఒబిఇ (జననం 1954), రాజకీయ నాయకుడు *జెఫరీ వెబ్ (జననం 1964), అవినీతి ఆరోపణలపై అభియోగాలు ఎదుర్కొన్న ఫుట్‌బాల్ నిర్వాహకుడు * మారీ ఎవ్లిను వుడ్ (1900–1978), నర్సు, రాజకీయ నాయకురాలు * లెయిలా యాటెసు (1899–1996), మార్గదర్శక నర్సు, మంత్రసాని === క్రీడలు === * జోర్డాన్ క్రూక్సు (జననం 2002), ఒలింపిక్ ఈతగాడు, ప్రపంచ ఛాంపియన్ * రోనాల్డు ఫోర్బ్సు (జననం 1985), ఒలింపిక్ ట్రాక్ అథ్లెట్ * బ్రెటు ఫ్రాసరు (జననం 1989), ఒలింపిక్ పోటీ ఈతగాడు * షౌనె ఫ్రాసరు (జననం 1988), ఒలింపిక్ ఈతగాడు, న్యాయవాది * ఫాబియొ గాల్ (జననం 1993), ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారుడు<ref>{{cite web |title=Fabio Gall |url=https://www.worldfootball.net/person/pe402519/fabio-gall/ |website=worldfootball.net |publisher=HEIM:SPIEL Medien GmbH & Co. KG |access-date=31 January 2024 |language=en}}</ref> * కెమర్ హైమన్ (జననం 1989), ఒలింపికు స్ప్రింటరు * ఎడిసను మెక్లీను (జననం 1969), ఒలింపిక్ స్కీట్ షూటింగ్‌లో స్వర్ణ పతక విజేత<ref>[http://www.natwestiowresults2011.com/Sports/SHOOT/default.aspx?SportID=24&EventID=300 Island Games Results Isle of Wight 2011 | Sports | Shooting | Olympic Skeet Individual – Men] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120104035600/http://www.natwestiowresults2011.com/Sports/SHOOT/default.aspx?SportID=24&EventID=300 |date=4 January 2012 }}. Natwestiowresults2011.com. 12 ఏప్రిల్ 2014న సేకరించబడింది.</ref> * సిడోనీ మొథర్సిల్లె (జననం 1978), మాజీ ఒలింపిక్ స్ప్రింటర్ * రియేగను రూట్టీ (జననం 2002), ఒలింపిక్ ఆర్టిస్టిక్ జిమ్నాస్టు * కిఫిన్ సింప్సన్ (జననం 2004), రేసింగ్ డ్రైవర్ * కేమారూన్ స్టాఫోర్డు (జననం 1992), కరేబియన్ జూనియర్ స్క్వాష్ ఛాంపియన్ *[[:en: Kareem Streete-Thompson| కరీం-థాంప్సను]] (జననం 1973), ఒలింపిక్ లాంగ్ జంపర్ * డో ట్రావర్సు (జననం 1987), ఒలింపిక్ ఆల్పైన్ స్కీయర్, రగ్బీ యూనియన్ క్రీడాకారుడు వ్యాపారవేత్త. {{Div end}} == ఇవి కూడా చూడండి == * [[నారాయణ హెల్త్]] * ఔట్లైన్ ఆఫ్ కేమాన్ దీవులు * [[:en: Index of Cayman Islands–related articles| ఇండెక్సు ఆఫ్ కేమాన్ దీవులు-రిలేయెడ్ ఆర్టికల్సు]] * లిస్ట్ ఆఫ్ ఐసొలేటెడ్ ఆర్చిపిలాగోసు {{Clear}} == చరిత్ర == <references /> [[వర్గం:యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]] 0m02wigiosmbw23l77cyzs86wp57s6n 0 494145 4956680 4839635 2026-09-12T09:57:57Z Divya4232 105587 4956680 wikitext text/x-wiki {| class="infobox infobox-has-images-with-white-backgrounds" ! colspan="2" class="infobox-above" style="background:#ccc; color:inherit;" |సైక్లోప్లెజియా |- ! class="infobox-label" scope="row" |ఇతర పేర్లు | class="infobox-data" |సిలియరీ కండరాల పారేసిస్<ref><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="85">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/medgen/536368 "Cycloplegia (Concept Id: C0235238)"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="86">''National Center for Biotechnology Information''<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="87"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">2025-02-11</span></span>.</span></cite></ref> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |[[File:Cyclopentolate_1_percent_Pupils.jpg|frameless]] |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |రెండు కళ్ళలోకి చొప్పించిన సైక్లోపెంటోలేట్ వల్ల కలిగే డైలేటెడ్ ప్యూపిల్ (మైడ్రియాసిస్) |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Medical specialty|ప్రత్యేకతలు.]] | class="infobox-data" |నేత్ర వైద్యశాస్త్రం&nbsp;<span class="penicon autoconfirmed-show">[[File:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q1147596?uselang=en#P1995|text-top|frameless|10x10px|Edit this on Wikidata]]</span> |} '''సైక్లోప్లెజియా''' (ఆంగ్లం: Cycloplegia) అనేది కంటి సిలియరీ కండరాల [[పక్షవాతం]], దీని ఫలితంగా కన్ను సామర్థ్యం కోల్పోతుంది.<ref>{{DorlandsDict|two/000026607|cycloplegia}}</ref> సిలియరీ కండరాల పక్షవాతం కారణంగా, లెన్స్ వక్రతను సమీపంలోని వస్తువులపై దృష్టి పెట్టడానికి సర్దుబాటు చేయలేము. ఇది [[చత్వారము]] (ప్రెస్బియోపియా) సమస్యకు దారితీస్తుంది, దీనిలో లెన్స్ స్థితిస్థాపకతను కోల్పోయి, ఇక దగ్గరలోని వస్తువులపై కూడా దృష్టి పెట్టలేవు. మైడ్రియాసిస్ సైక్లోప్లెజియా సాధారణంగా [[అట్రోపిన్]], సైక్లోపెంటోలేట్ వంటి మస్కరినిక్ శత్రువుల సమయోచిత అనువర్తనం వల్ల వస్తుంది. బెల్లాడొన్నా ఆల్కలాయిడ్స్ ను వక్రీభవన లోపం, కంటి పరీక్షను నిర్వహించడానికి ఉపయోగిస్తారు. == నిర్వహణ == సైక్లోప్లెజిక్ మందులు సాధారణంగా [[అట్రోపిన్]], సైక్లోపెంటోలేట్, హోమట్రోపిన్, స్కోపోలమైన్, [[ట్రోపికమైడ్]] వంటి మస్కారినిక్ రిసెప్టర్ యాంటాగోనిస్టులు. అవి సైక్లోప్లెజిక్ వక్రీభవనంలో ఉపయోగించడానికి సూచించబడతాయి. అన్ని సైక్లోప్లెజిక్స్ కూడా మైడ్రియాటిక్, రెటీనా బాగా దృశ్యమానం చేయడానికి కంటి పరీక్ష సమయంలో ఉపయోగిస్తారు. సైక్లోప్లేజిక్ ఔషధాలను కంటిపాపని విస్తరించడానికి మైడ్రియాటిక్ గా ఉపయోగించినప్పుడు, మందులు జీవక్రియ చేయబడినప్పుడు, తీసుకెళ్లినప్పుడు సాధారణ కంటిలోని కంటిపాపని దాని పనితీరును తిరిగి పొందుతుంది. కొన్ని సైక్లోప్లేజిక్ మందులు అనేక రోజులు కంటిపాప విస్తరణకు కారణమవుతాయి. నేత్ర వైద్య నిపుణులు, ఆప్టోమెట్రిస్ట్ (Optometrist)లు ప్రత్యేకంగా ఉపయోగించేవి గంటలలో క్షీణిస్తాయి, కానీ రోగి బయలుదేరినప్పుడు సౌకర్యం కోసం సన్ గ్లాసెస్ అందించబడతాయి. == మూలాలు == [[వర్గం:ఆరోగ్యం]] [[వర్గం:మందులు]] 2aqldzsksojopjkaja8v460dax27upu 0 494794 4956587 4845076 2026-09-12T06:55:09Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:1753లో వివరించబడిన మొక్కలు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:1753లో వర్ణించబడిన మొక్కలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956587 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Oxalis corniculata23.jpg | image_caption = | genus = Oxalis | species = corniculata | authority = [[కార్ల్ లిన్నేయస్|L.]] | synonyms_ref = <ref name="POWO" /> | synonyms = {{Species list | Acetosella corniculata | | Oxalis corniculata var. typica | | Oxys corniculata | | Xanthoxalis corniculata | }} }} [[Image:Oxalis.corniculata.7562.JPG|thumb|right| ఊదా ఆకుల రకం.]] '''''పులిచింత''''' అనే ఈ మొక్కను సాధారణంగా '''క్రీపింగ్ వుడ్‌సోరెల్''', '''ప్రోకంబెంట్ యెల్లో సోరెల్'''<ref name=BSBI07>{{BSBI 2007 |access-date=2014-10-17 }}</ref> లేదా '''స్లీపింగ్ బ్యూటీ''' అని పిలుస్తారు. ఇది ఆక్సాలిడేసీ కుటుంబానికి చెందిన చిన్న పరిమాణం గల, నేలపై పాకే [[శాకము|శాకసంబంధ]] మొక్క. ఆక్సాలిస్ కార్నికలటా అనేది నేలపై పాకుతూ పెరిగే చిన్న వుడ్‌సోరెల్ జాతి మొక్క. ఇది ముఖ్యంగా తేమ అధికంగా ఉండే వాతావరణాలలో బాగా పెరుగుతుంది.<ref name="ReferenceA">{{Cite journal |last1=Lubna |last2=Asaf |first2=Sajjad |last3=Jan |first3=Rahmatullah |last4=Khan |first4=Abdul Latif |last5=Lee |first5=In-Jung |date=2020-07-23 |title=Complete Chloroplast Genome Characterization of Oxalis Corniculata and Its Comparison with Related Species from Family Oxalidaceae |journal=Plants |volume=9 |issue=8 |page=928 |doi=10.3390/plants9080928 |pmc=7464629 |pmid=32717796 }}</ref> ఇది సాధారణ పసుపు వుడ్‌సోరెల్ అయిన ఆక్సాలిస్ స్టిక్టా ను పోలి ఉంటుంది. ==వివరణ== [[File:Oxalis corniculata Sturm10.jpg|thumb|right]] [[File:Oxalis corniculata sl8.jpg|thumb|ఆకు కాడలు, పక్క ఆకులతో కూడిన కాండం]] [[File:Oxalis corniculata sl10.jpg|thumb|''Oxalis corniculata'' యొక్క త్రిపత్ర ఆకులు]] ఈ మొక్క సన్నని, నేలపై పాకే కాండాన్ని కలిగి ఉంటుంది. కాండంలోని [[నోడ్ (ఉద్భిద శాస్త్రం)|నోడ్]] ప్రాంతాల వద్ద సులభంగా వేర్లు ఏర్పడతాయి. దీని ఆకులు మూడు చిన్న వృత్తాకార ఆకులుగా విభజించబడి ఉంటాయి. అవి [[క్లోవర్]] మొక్క ఆకులను పోలి ఉంటాయి. కొన్ని రకాలలో ఆకులు ఆకుపచ్చగా ఉంటాయి. మరికొన్ని రకాలలో, ముఖ్యంగా ఆక్సాలిస్ కార్నికులట వార్. అట్రోపుర్పెరియా లో ఊదారంగు ఆకులు కనిపిస్తాయి. ప్రతి [[ఆకుకాడ]] అడుగుభాగంలో చిన్న [[స్టిప్యూల్]]లు ఉంటాయి. చిన్న పసుపు రంగు పువ్వులు గుండ్రటి లేదా మొనదేలిన రేకులను కలిగి ఉంటాయి. మొక్కపై నేరుగా సూర్యకాంతి పడనప్పుడు పువ్వులు మూసుకుపోతాయి. అందువల్ల దీనికి “స్లీపింగ్ బ్యూటీ” అనే పేరు వచ్చింది. కొన్ని మొక్కల్లో ఒక్క పువ్వు మాత్రమే ఉండవచ్చు, మరికొన్నింటిలో 20 కంటే ఎక్కువ పువ్వులు కనిపించవచ్చు. [[File:O-Corniculata-photo 2019-05-24 14-20-52.jpg|thumb|''Oxalis corniculata'' ఫలాలు]] [[File:O-Corniculata-photo 2019-05-24 14-20-17.jpg|thumb|''Oxalis corniculata'' పరాగకణాలు]] [[File:Oxalis corniculata, Samenkorn.jpg|thumb|పూర్తిగా పెరిగిన విత్తనం]] [[File:Seeds of Oxalis corniculata.jpg|thumb|పక్వమైన (గోధుమరంగు), అపక్వమైన (తెలుపు) విత్తనాలు]] [[File:Oxalis corniculata leaves.jpg|thumb|తేమ గల నేలపై పెరిగిన మొక్క]] ఈ మొక్క యొక్క [[ఫలం]] సన్నని, గొట్టంలాంటి [[కాప్సూల్ ఫలం]] రూపంలో ఉంటుంది. దీని పొడవు సుమారు 1–2 సెం.మీ. ఉంటుంది. ఇందులోని విత్తనాలు పేలుడు మాదిరిగా బయటకు ఎగిరిపడటం ప్రత్యేక లక్షణం.<ref>{{cite journal |date=1 June 2020 |author=Shanpeng Li, Yun Zhang, Jianlin Liu |title=Seed ejection mechanism in an ''Oxalis'' species |journal=Scientific Reports |volume=10 |issue=1 |page=8855 |doi=10.1038/s41598-020-65885-2 |pmid=32483323 |pmc=7264325 }}</ref> పరాగకణాల వ్యాసం సుమారు 34 మైక్రాన్లు ఉంటుంది. ==వర్గీకరణ== ''Oxalis corniculata'' కు 1753లో [[కార్ల్ లిన్నేయస్]] శాస్త్రీయ నామకరణం చేశాడు. ఇది ''[[Oxalis]]'' వర్గానికి, [[Oxalidaceae]] కుటుంబానికి చెందుతుంది. దీనికి ప్రస్తుతం అధికారికంగా గుర్తించబడిన ఉపజాతులు లేవు. అయితే దీనికి అనేక [[సమానార్థక నామాలు]] ఉన్నాయి.<ref name="POWO">{{cite POWO |id=177893-2 |title=''Oxalis corniculata'' L. |access-date=13 December 2025}}</ref> {|class="wikitable sortable" |+ సమానార్థక నామాల పట్టిక ! పేరు ! సంవత్సరం ! స్థాయి |- | ''Acetosella corniculata'' | 1891 | జాతి |- | ''Oxalis corniculata var. atropurpurea'' | 1857 | రకం |- | ''Oxalis repens'' | 1781 | జాతి |- | ''Oxys corniculata'' | 1771 | జాతి |- | ''Xanthoxalis corniculata'' | 1903 | జాతి |} ==వ్యాప్తి== ఈ జాతి మొక్క ఆగ్నేయ ఆసియాలో ఉద్భవించి ఉండవచ్చని భావిస్తారు.<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Groom|first1=Quentin|last2=Van der Straeten|first2=Jan|last3=Hoste|first3=Ivan|date=2019-02-13|title=The origin of Oxalis corniculata L.|journal=PeerJ|volume=7|article-number=e6384|doi=10.7717/peerj.6384|pmid=30783568|pmc=6377598 }}</ref> 1753లో [[కార్ల్ లిన్నేయస్|లిన్నేయస్]] ఇటలీ నుంచి సేకరించిన నమూనాల ఆధారంగా దీనిని మొదట వివరించాడు.<ref>{{Cite book|title=Species plantarum|last=von Linné|first=Carl|year=1753|volume=1}}</ref> 1500 సంవత్సరానికి ముందే ఇది తూర్పు ప్రాంతాల నుంచి ఇటలీకి చేరినట్లు భావిస్తున్నారు.<ref name=":0" /> ప్రస్తుతం ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా వ్యాపించి ఉంది. తోటలు, వ్యవసాయ పొలాలు, పచ్చిక బయళ్ళలో సాధారణంగా [[కలుపు మొక్క]]గా పరిగణించబడుతుంది.<ref name="Hackney92">Hackney, P. 1992. ''Stewart & Corry's Flora of the North-east of Ireland.''</ref> ==క్లోరోప్లాస్ట్ జన్యుక్రమం== ఈ మొక్క యొక్క క్లోరోప్లాస్ట్ జన్యుక్రమం 152,189 బేస్ జంటల పరిమాణంలో ఉంటుంది. ఇందులో మొత్తం 131 జన్యువులు ఉన్నాయి. రెండు 25,387 bp ఇన్వర్టెడ్ రిపీట్ ప్రాంతాలు ఒక పెద్ద 83,427 bp సింగిల్ కాపీ ప్రాంతాన్ని వేరు చేస్తాయి. ఈ జన్యుక్రమ విశ్లేషణ ప్రకారం ఈ మొక్క ''[[Oxalis drummondii|O. drummondii]]'' కు అత్యంత సమీప సంబంధం కలిగి ఉంది.<ref name="ReferenceA"/> ==ఉపయోగాలు== ఈ మొక్క ఆకులు తినదగినవి. వీటికి [[నిమ్మకాయ]] వంటి పుల్లటి రుచి ఉంటుంది. ఆకులను వేడి నీటిలో సుమారు 10 నిమిషాలు నానబెట్టి, తీపి కలిపి చల్లబరిస్తే పానీయం తయారుచేయవచ్చు.<ref name=Peterson>Lee Allen Peterson, ''Edible Wild Plants'', 1977, p. 104.</ref> మొత్తం మొక్కలో [[విటమిన్ C]] సమృద్ధిగా ఉంటుంది. అయితే దీన్ని అధిక పరిమాణంలో దీర్ఘకాలం తింటే శరీరంలో [[కాల్షియం]] శోషణ తగ్గిపోవచ్చు.<ref name=Peterson/> [[తైవాన్ ఆదివాసులు]] ఈ మొక్కను పాము కాట్లు, [[స్కేబీస్]] వంటి చర్మవ్యాధులకు ఔషధంగా ఉపయోగిస్తారు.<ref>{{cite journal |last1=Li |first1=Paul Jen-kuei |title=Some notes on animals and plants for Proto-Austronesian speakers |journal=Language and Linguistics |date=July 2022 |page=259 }}</ref> ==మూలాలు== {{Reflist}} ==బాహ్య లింకులు== {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20070819074425/http://www.quattrofolium.com/eng/corniculata.html Quattrofolium] * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?5527,5528,5532 Jepson Manual Treatment] * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Oxalis+corniculata ఫోటో గ్యాలరీ] {{Taxonbar|from=Q162795}} {{Authority control}} [[Category:Oxalis|corniculata]] [[Category:ఆస్ట్రేలియా ఆక్సాలిడేల్స్]] [[Category:నార్ఫోక్ దీవి వృక్షజాలం]] [[Category:ప్రపంచవ్యాప్త జాతులు]] [[Category:నేపాల్ వృక్షజాలం]] [[వర్గం:1753లో వర్ణించబడిన మొక్కలు]] [[Category:కార్ల్ లిన్నేయస్ పేరుమీద నామకరణం పొందిన వర్గాలు]] [[Category:మాల్టా వృక్షజాలం]] [[వర్గం:కార్ల్ లిన్నేయస్ పేరుపెట్టిన వృక్ష వర్గీకరణలు]] rsp6dtryd30zt216cqwdyyknwxmif7m 0 495474 4956571 4848716 2026-09-12T06:34:03Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:11వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:11వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956571 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = దిల్వారా జైన దేవాలయాలు | native_name = દેલવાડાનાં જિનમંદિરો | native_name_lang = guj | religious_affiliation = [[జైనమతం]] | image = File:delwada.jpg | alt = దిల్వారా | caption = విమల వాసాహి దేవాలయం | map_type = Rajasthan | map_size = | map_caption = రాజస్థాన్‌లో స్థానం | coordinates = {{coord|24|36|33.5|N|72|43|23|E|region:IN|display=inline,title}} | location = [[మౌంట్ అబూ]], [[సిరోహి జిల్లా|సిరోహి]], [[రాజస్థాన్]], [[భారతదేశం]] | elevation_m = | elevation_footnotes = | festivals = [[మహావీర జన్మ కల్యాణక్]], [[పర్యుషణ]] | temple_quantity = 5 | established = 1031 | year_completed = 1582 | creator = విమల షా <br> [[వాస్తుపాలుడు|వాస్తుపాల]]-తేజపాల | website = www.dilwarajaintemple.org | governing_body = సేఠ్ శ్రీ కళ్యాణ్‌జీ పరమానంద్‌జీ పేఢీ | deity = [[ఋషభనాథుడు]] <br> [[నేమినాథుడు]] <br> [[పార్శ్వనాథుడు]] <br> [[మహావీరుడు]] }} '''దిల్వారా దేవాలయాలు''' లేదా '''దెల్వాడా దేవాలయాలు''' [[రాజస్థాన్]] రాష్ట్రంలోని ఏకైక కొండ ప్రాంత పర్యాటక కేంద్రం [[మౌంట్ అబూ]]కు సుమారు {{frac|2|1|2}} కిలోమీటర్ల దూరంలో, [[సిరోహి జిల్లా]]లో ఉన్న [[శ్వేతాంబర]] [[జైన దేవాలయం|జైన దేవాలయాల]] సముదాయం. వీటిలో అత్యంత ప్రాచీనమైన దేవాలయాలను గుర్జరాత్ర (గుజరాత్) యొక్క [[చాళుక్య వంశం|సోలంకీ]] రాజు [[భీమదేవుడు I]]కు జైన మంత్రిగా ఉన్న విమల షా నిర్మించాడు. అనంతరం గుర్జరాత్రకు చెందిన [[వాఘేళా వంశం|వాఘేళా]] రాజుల జైన మంత్రి [[వాస్తుపాలుడు]] ఈ దేవాలయాలకు మరిన్ని నిర్మాణాలను జోడించాడు.<ref>{{Cite web |title=Temples of Delwada |url=https://jainqq.org/explore/201072/5?highlight=JAINA%20Education%20Committee}}</ref> ఈ దేవాలయాలు 11వ శతాబ్దం నుండి 16వ శతాబ్దం మధ్యకాలానికి చెందినవి. ఇవి [[మారు-గుర్జర వాస్తుకళ|మారు - గుర్జర వాస్తుకళ]] (సోలంకీ వాస్తు శైలి)కి చెందిన అత్యంత ప్రసిద్ధ కట్టడాలలో కొన్ని.<ref>Michell, 273</ref> అత్యంత స్వచ్ఛమైన తెల్లని [[పాలరాయి]] (మార్బుల్) వినియోగం, అలాగే అద్భుతమైన పాలరాతి చెక్కుదలలకు ఇవి ప్రసిద్ధి చెందాయి.{{Sfn|Shah|1995|p=17}} ఈ దేవాలయాల నిర్వహణను [[సిరోహి]]లోని "సేఠ్ శ్రీ కళ్యాణ్‌జీ ఆనంద్‌జీ పేఢీ" సంస్థ నిర్వహిస్తోంది. ఇవి జైనులకు ముఖ్యమైన తీర్థయాత్రా క్షేత్రాలు మాత్రమే కాకుండా, సాధారణ పర్యాటకులకు కూడా ప్రముఖ ఆకర్షణగా ఉన్నాయి.<ref>Michell, 273</ref> రాజస్థాన్‌లోని జైన దేవాలయాలలో దిల్వారా దేవాలయాలు అత్యంత అద్భుతమైనవిగా పరిగణించబడుతున్నాయి.{{Sfn|Adams|1864|p=127}}{{Sfn|White|1996|p=410}} == వాస్తుకళ == దిల్వారా దేవాలయాలు జైన దేవాలయాలలో అత్యంత ప్రసిద్ధమైన వాటిలో ఒకటి. వీటిలో ''విమల వాసాహి'' దేవాలయం అత్యంత ప్రాచీనమైనది; ఇది క్రీ.శ. 1031లో నిర్మించబడింది. ''లూనా వాసాహి'' దేవాలయం క్రీ.శ. 1230లో నిర్మించబడింది. మిగిలిన దేవాలయాలు క్రీ.శ. 1459 నుండి 1582 మధ్య వివిధ కాలాల్లో నిర్మించబడ్డాయి. అన్ని దేవాలయాలు తెల్లని [[పాలరాయి]]తో నిర్మించబడ్డాయి. ఇది వాటి సౌందర్యాన్ని మరింత పెంచుతుంది. తొలి రెండు ప్రధాన దేవాలయాలలో శైలికి అనుగుణంగా అత్యంత సూక్ష్మమైన శిల్పకళ కనిపిస్తుంది. ఈ కళాత్మకత ''లూనా వాసాహి'' దేవాలయంలో అత్యున్నత స్థాయికి చేరుకుంది. మొదటి మూడు ప్రధాన దేవాలయాల చుట్టూ ''దేవకులికా'' (చిన్న ఉపదేవాలయాలు)లతో కూడిన "క్లోయిస్టర్" (ఆవరిత ప్రాకార నిర్మాణం) ఉంటుంది. వాటి బాహ్య గోడలు తక్కువ అలంకరణతో సాధారణంగా కనిపిస్తాయి. విమల వాసాహి దేవాలయంలో ఈ ప్రాకార నిర్మాణం తరువాతి కాలంలో, రెండవ దేవాలయం నిర్మాణ సమయానికి జోడించబడింది. ఈ మూడు దేవాలయాల నిర్మాణంలో గర్భగృహం నుండి మూసివున్న మండపం, ఆపై తెరిచి ఉన్న మండపం, చివరకు నృత్యం లేదా నాటక ప్రదర్శనల కోసం ఉపయోగించే విశాలమైన ''రంగమండపం'' వరకు ఒకే అక్షరేఖ (axis) ఉంటుంది.<ref>Michell (1990), 274–276; Harle, 226–227</ref> ప్రధాన దేవాలయాన్ని చిన్న చిన్న దేవాలయాల వరుసతో చుట్టుముట్టడం పశ్చిమ భారత జైన దేవాలయాల ప్రత్యేక లక్షణంగా మారింది. ఈ సంప్రదాయం ఇప్పటికీ కొన్ని ఆధునిక జైన దేవాలయాలలో కొనసాగుతోంది.<ref>Harle, 228</ref> తరువాతి కాలంలో నిర్మించిన మారు-గుర్జర శైలి దేవాలయాలలో దిల్వారా దేవాలయాలలో ఉపయోగించినట్లుగా అత్యంత స్వచ్ఛమైన తెల్లని పాలరాయిని ఉపయోగించడం అత్యంత అవసరమైనదిగా పరిగణించారు. ఆధునిక కాలంలో ఈ శైలి భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలకు, విదేశాలలోని హిందూ, జైన సమాజాలకు కూడా విస్తరించింది. ఫలితంగా రాజస్థాన్‌లో లభించే పాలరాయిని చెక్కించి కొత్త దేవాలయ నిర్మాణ స్థలాలకు తరలించడం సాధారణంగా మారింది. ఈ దేవాలయాలకు అత్యంత వైభవోపేతమైన ప్రవేశ ద్వారాలు ఉన్నాయి. అయితే మొత్తం నిర్మాణ శైలిలో కనిపించే సరళత జైనమతం బోధించే నిజాయితీ, నిరాడంబరత వంటి విలువలను ప్రతిబింబిస్తుంది.{{sfn|Kumar|2001|p=9}} అత్యంత సూక్ష్మంగా చెక్కబడిన పైకప్పులు, ద్వారాలు, స్తంభాలు, శిల్ప ప్యానెల్‌లపై విస్తరించిన అలంకార కళాకౌశలం అసాధారణమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది.{{Sfn|Watson|1873|p=32}} ఒక ప్రాచుర్యం పొందిన కథనం ప్రకారం, శిల్పకారులకు వారు చెక్కిన పాలరాయి నుండి తొలగించిన ధూళి (పాలరాయి పొడి) బరువుకు సమానంగా బంగారం చెల్లించేవారని చెబుతారు.{{Sfn|Tobias|1991|p=78}} == ఐదు దేవాలయాలు == [[File:Stamp of India - 2009 - Colnect 159934 - Dilwara Temple.jpeg|thumb|2019లో విడుదలైన దిల్వారా దేవాలయాల తపాలా బిళ్ళ]] ఈ దేవాలయ సముదాయం అటవీ సంపదతో నిండిన కొండల మధ్యలో ఉంది. ఇందులో మొత్తం ఐదు దేవాలయాలు ఉన్నాయి. ప్రతి దేవాలయానికి తనదైన ప్రత్యేక గుర్తింపు ఉంది.{{Sfn|Coolidge|1880|p=149}} ఈ ఐదు దేవాలయాలన్నీ ఒకే ఎత్తైన ప్రహరీ గోడతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నాయి. ఈ దేవాలయాల సముదాయానికి అవి ఉన్న చిన్న గ్రామమైన దిల్వారా (లేదా దెల్వారా) పేరు పెట్టబడింది. ఈ ఐదు దేవాలయాలు: # '''విమల వాసాహి''' – మొదటి [[తీర్థంకరులు|తీర్థంకరుడు]] [[ఋషభనాథుడు]] (ఆదినాథుడు)కు అంకితం చేయబడింది. # '''లూనా వాసాహి''' – 22వ తీర్థంకరుడు [[నేమినాథుడు]]కు అంకితం చేయబడింది. # '''పిత్తలహర్ దేవాలయం''' – ఆదినాథుడికి అంకితం చేయబడింది. # '''పార్శ్వనాథ దేవాలయం''' – 23వ తీర్థంకరుడు [[పార్శ్వనాథుడు]]కు అంకితం చేయబడింది. # '''మహావీర స్వామి దేవాలయం''' – 24వ తీర్థంకరుడు [[మహావీరుడు]]కు అంకితం చేయబడింది. దిల్వారాలోని ఐదు పాలరాతి దేవాలయాలలో అత్యంత ప్రసిద్ధమైనవి విమల వాసాహి, లూనా వాసాహి దేవాలయాలు.{{Sfn|Balfour|1885|p=948}}{{Sfn|Kumar|2001|p=67}} దిల్వారా దేవాలయాలు, [[అష్టాపద పర్వతం|అష్టాపద]], [[గిర్నార్]], [[శత్రుంజయ]], [[శిఖర్జీ]]లతో కలిసి శ్వేతాంబర సంప్రదాయంలోని ''పంచ తీర్థాలు'' (ఐదు ప్రధాన యాత్రా క్షేత్రాలు)గా పరిగణించబడుతున్నాయి.{{sfn|Cort|2010|p=132}} === విమల వాసాహి దేవాలయం === ఆదినాథ లేదా విమల వాసాహి దేవాలయం పూర్తిగా తెల్లని పాలరాతితో చెక్కబడింది. ఇది ప్రధానంగా క్రీ.శ. 1026లో [[గుజరాత్]] కు చెందిన [[చాళుక్య వంశం|చాళుక్య]] రాజు [[భీమదేవుడు I]] మంత్రి విమల షా ఆధ్వర్యంలో నిర్మించబడింది.{{sfn|Ching|Jarzombek|Prakash|2010|p=336}} బాహ్య మండపం మాత్రం తరువాతి శతాబ్దంలో జోడించబడింది.<ref>Michell, 275</ref> ఈ దేవాలయం [[ఋషభనాథుడు]]కు అంకితం చేయబడింది.{{sfn|Dundas|2002|p=221}}{{Sfn|Subramanian|2003|p=105}} దేవాలయం ఒక విశాలమైన ప్రాంగణంలో నిర్మించబడింది. దీనిని చుట్టుముట్టిన వరండా (కారిడార్)లో అనేక చిన్న గదులు ఉండి, వాటిలో తీర్థంకరుల చిన్న విగ్రహాలు ప్రతిష్ఠించబడ్డాయి. దేవాలయంలోని అద్భుతంగా చెక్కబడిన కారిడార్లు, స్తంభాలు, తోరణాలు, అలాగే ''[[మండపం|మండపాలు]]'' లేదా ముఖమండపాలు అత్యంత విశిష్టమైన శిల్పకళకు ఉదాహరణలు.{{Sfn|Gupta|2003|p=45}} దేవాలయ పైకప్పులపై కమలమొగ్గలు, కమలదళాలు, పుష్పాలు, అలాగే జైన పురాణాలలోని వివిధ దృశ్యాలు చెక్కబడి ఉన్నాయి.{{Sfn|Mehta|1970|p=18}} జంతుజాలానికి సంబంధించిన చిత్రణలు, తీర్థంకరుల స్వప్నాల నుండి అవతార స్వీకారం వరకు జీవిత ఘట్టాలు కూడా శిల్పరూపంలో చెక్కబడ్డాయి.{{Sfn|Mehta|1970|p=20}}{{Sfn|Tobias|1991|p=79}} ప్రధాన ఋషభనాథ విగ్రహానికి ఎదురుగా 59 ''దేవకులికాలు'' (చిన్న ఉపదేవాలయాలు) ఉన్నాయి. అదనంగా మరో 7 గదులు ఉన్నాయి. వాటిలో ఒక గదిలో [[అంబికా (జైనమతం)|అంబికా దేవి]] విగ్రహం, మరో రెండు గదుల్లో [[మునిసువ్రతుడు]]కు సంబంధించిన విగ్రహాలు ఉన్నాయి.{{Sfn|Mehta|1970|p=17}} ప్రధాన (మూలనాయక) ఋషభనాథ విగ్రహం చుట్టూ అనుబంధ దేవతలతో పాటు మరో నాలుగు తీర్థంకరుల ప్రతిమలు చెక్కబడ్డాయి. అందువల్ల ఈ విగ్రహాన్ని ''సపరికర పంచతీర్థి'' అని పిలుస్తారు.{{Sfn|Mehta|1970|p=29}} ప్రధాన దేవాలయం మొదట 24 ఉపదేవాలయాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉండేది. తరువాత 12వ శతాబ్దంలో మరో 74 ఉపదేవాలయాలు జోడించబడ్డాయి.{{sfn|Ching|Jarzombek|Prakash|2010|p=336}} ''నవచౌకి'' (Navchowki) అనేది తొమ్మిది దీర్ఘచతురస్రాకార పైకప్పుల సముదాయం. వీటిలో ప్రతి పైకప్పుపై భిన్నమైన శిల్ప నమూనాలు చెక్కబడి ఉంటాయి. ఇవన్నీ అలంకారిక స్తంభాలపై ఆధారపడి ఉంటాయి. ''గూఢ మండపం'' (Gudh Mandap) అనేది అత్యంత వైభవంగా అలంకరించబడిన ప్రవేశ ద్వారం గుండా లోపలికి ప్రవేశించిన తరువాత కనిపించే సాధారణ మండపం. ఇందులో [[కాయోత్సర్గ]] భంగిమలో ఉన్న రెండు [[పార్శ్వనాథుడు|పార్శ్వనాథుని]] విగ్రహాలు,{{Sfn|Mehta|1970|p=28}} అలాగే ఒక [[ఋషభనాథుడు|ఋషభనాథుని]] విగ్రహం ఉన్నాయి. ఈ మండపం దేవతకు [[హారతి]] ఇచ్చే కార్యక్రమాల కోసం ఉపయోగించబడుతుంది. ఈ మండపం పైకప్పుపై గుర్రాలు, ఏనుగులు, సంగీత విద్వాంసులు, నర్తకులు, సైనికుల శిల్పాలు చెక్కబడి ఉన్నాయి.{{Sfn|Dalal|2010|p=409}} ప్రధాన గుమ్మటం పైకప్పుపై విద్యతో సంబంధం ఉన్న పదహారు [[దేవి]]ల శిల్పాలు చెక్కబడ్డాయి.{{sfn|Ching|Jarzombek|Prakash|2010|p=336}} ''హస్తిశాల'' (ఏనుగుల ప్రాంగణం)ను విమల షా వారసుడైన పృథ్వీపాల్ క్రీ.శ. 1147–49 మధ్య నిర్మించాడు. ఇందులో కుటుంబ సభ్యులు ఏనుగులపై స్వారీ చేస్తున్నట్లుగా చెక్కబడిన ఏనుగుల శిల్పాల వరుస కనిపిస్తుంది.{{Sfn|Mehta|1970|p=33}} === లూనా వాసాహి === [[File:Dilwara Temple - Luna Vasahi.jpg|thumb|లూనా వాసాహిలోని అద్భుతమైన శిల్పకళ]] లూనా వాసాహి లేదా నేమినాథ దేవాలయం [[నేమినాథుడు|నేమినాథునికి]] అంకితం చేయబడింది. ఈ దేవాలయాన్ని క్రీ.శ. 1230లో [[పోర్వాడ్]] వంశానికి చెందిన ఇద్దరు సోదరులు — వాస్తుపాలుడు, తేజపాలుడు — నిర్మించారు. వీరు గుజరాత్‌కు చెందిన [[వాఘేళా వంశం|వాఘేళా]] పాలకుడు వీర్ధవలుని మంత్రులు.{{Sfn|Subramanian|2003|p=105}}{{sfn|Sheth|1957|p=134}}{{sfn|Ching|Jarzombek|Prakash|2010|p=336}} తమ మరణించిన సోదరుడు లూనిగ్ స్మారకార్థం ఈ దేవాలయాన్ని నిర్మించారు. ఇది విమల వాసాహి దేవాలయ నమూనాను అనుసరించి నిర్మించబడినప్పటికీ, మరింత సున్నితమైన, అద్భుతమైన శిల్పకళతో ప్రసిద్ధి చెందింది.{{sfn|Ching|Jarzombek|Prakash|2010|p=336}}<ref>Michell, 276</ref> ''రంగమండపం'' (ప్రధాన సభామండపం)లో మధ్యలో ఒక భారీ గుమ్మటం ఉంటుంది. దాని నుండి పెద్ద అలంకారిక వేలాడే శిల్పం (pendant) వేలాడుతూ ఉంటుంది. గుమ్మటం చుట్టూ వృత్తాకార పట్టీలో ఆసీన భంగిమలో ఉన్న 72 మంది తీర్థంకరుల శిల్పాలు చెక్కబడ్డాయి. ఆ పట్టీ క్రింద మరో వృత్తాకార వరుసలో 360 మంది జైన సన్యాసుల చిన్న ప్రతిమలు ఉన్నాయి.{{Sfn|Mehta|1970|p=40}} ''హస్తిశాల''లో 10 పాలరాతి ఏనుగుల శిల్పాలు ఉన్నాయి. ఇవి మెరుగుపరచబడినవి, సహజసిద్ధమైన రూపంతో రూపొందించబడ్డాయి. ఈ దేవాలయ ప్రత్యేకతలలో ఒకటి ''దేరాణి'' (తమ్ముడి భార్య), ''జేఠాణి'' (అన్నయ్య భార్య)ల కోసం నిర్మించిన రెండు గూళ్లు (niches). ఇవి వరుసగా వాస్తుపాలుడు, తేజపాలుడి భార్యలను సూచిస్తాయి.{{Sfn|Mehta|1970|p=37}} ఈ గూళ్లలో [[లక్ష్మీదేవి]] విగ్రహంతో పాటు వరుసగా [[సంభవనాథుడు]], [[శాంతినాథుడు]] తీర్థంకరుల శిల్పాలు ఉన్నాయి.{{Sfn|Mehta|1970|p=39}} ఈ దేవాలయంలో మొత్తం 47 ఉపదేవాలయాలు ఉన్నాయి. వీటిలో ఒక్కటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ తీర్థంకరుల విగ్రహాలు ప్రతిష్ఠించబడ్డాయి. మొదటి ఉపదేవాలయంలో [[అంబికా (జైనమతం)|అంబికా దేవి]] విగ్రహం ఉంది. తొమ్మిదవ, పదకొండవ ఉపదేవాలయాలలో వరుసగా నేమినాథుని వైరాగ్య జీవితం, వివాహ ఘట్టాలకు సంబంధించిన చిత్రణలు ఉన్నాయి. పద్నాలుగవ ఉపదేవాలయంలో [[శాంతినాథుడు]] జీవితంలోని ముఖ్య సంఘటనలను చిత్రించిన శిల్పాలు ఉన్నాయి. ముప్పై ఏడవ ఉపదేవాలయంలో నాలుగు దేవతల శిల్పాలు ఉన్నాయి. అలాగే [[కృష్ణుడు]] జీవిత ఘట్టాలకు సంబంధించిన అనేక శిల్పాలు కూడా కనిపిస్తాయి. ఈ దేవాలయంలో మొత్తం 130 స్తంభాలు ఉన్నాయి. వీటిలో 38 స్తంభాలు అత్యంత అద్భుతంగా చెక్కబడ్డాయి.{{sfn|Sheth|1957|pp=138-139}} ''నవచౌకి''లో దేవాలయంలోని అత్యంత సున్నితమైన పాలరాతి చెక్కుదలలు కనిపిస్తాయి. దేవాలయ పైకప్పులపై నేమినాథుని జీవిత ఘట్టాలు, ఆయనను వివాహం చేసుకోవాల్సిన [[రాజమతి]] ప్రతిమ,{{Sfn|Shah|1987|p=169}} అలాగే [[కృష్ణుడు]]కు సంబంధించిన దృశ్యాలు చెక్కబడ్డాయి.{{Sfn|Titze|Bruhn|1998|p=253}}{{Sfn|Shah|1987|p=165}} ''గూఢ మండపం''లో నల్ల పాలరాతితో చెక్కబడిన నేమినాథుని విగ్రహం ఉంది. దేవాలయ పైకప్పులపై చెక్కబడిన ''దేవకులికాలు'', [[చక్రేశ్వరి]] దేవి శిల్పాలు కూడా విశేషంగా ప్రసిద్ధి చెందాయి.{{Sfn|Shah|1987|p=175}}{{Sfn|Shah|1987|p=229}} దేవాలయానికి ఎడమవైపున ఉన్న భారీ నల్లరాతి స్తంభాన్ని ''కీర్తి స్తంభం'' (గర్వ స్తంభం) అని పిలుస్తారు. దీనిని [[మేవార్]] పాలకుడు మహారాణా కుంభ నిర్మించాడు.{{Sfn|Mehta|1970|p=49}} దిల్వారా దేవాలయ సముదాయంలోని మిగిలిన మూడు దేవాలయాలు పరిమాణంలో చిన్నవిగా ఉంటాయి. === పిత్తలహర్ దేవాలయం === [[File:Dilwara Pittalhar Temple.jpg|thumb|పిత్తలహర్ దేవాలయం]] పిత్తలహర్ దేవాలయం, ఆదినాథ దేవాలయం అని కూడా పిలుస్తారు. దీనిని అహ్మదాబాద్‌కు చెందిన [[మహ్మూద్ బేగడా|సుల్తాన్ బేగడా]] మంత్రి భీమ షా క్రీ.శ. 1316 నుండి 1432 మధ్యకాలంలో నిర్మించాడు.{{Sfn|Mehta|1970|p=51}}<ref>Delwada Jain Temples - Mt. Abu, Muni Jayantvijay Ji, Pub. Seth Kalyanji Paramanandji Pedi, p. 16</ref> ఈ దేవాలయంలో [[ఋషభనాథుడు]] (ఆదినాథుడు) యొక్క భారీ లోహ విగ్రహం ప్రతిష్ఠించబడింది. ఈ విగ్రహాన్ని ఐదు లోహాల మిశ్రమంతో తయారు చేశారు. ఇందులో ప్రధానంగా ఉపయోగించిన లోహం ''పిత్తళి'' (Brass) కావడంతో ఈ దేవాలయానికి "పిత్తలహర్" అనే పేరు వచ్చింది.{{Sfn|Dalal|2010|p=106}}{{Sfn|Titze|Bruhn|1998|p=158}} దిల్వారా దేవాలయ సముదాయంలోని దిగంబర ఆలయంలో లభించిన క్రీ.శ. 1432 నాటి శాసనంలో కూడా ఈ దేవాలయ పేరు ప్రస్తావించబడింది.{{Sfn|Mehta|1970|p=50}} ప్రధాన గర్భగృహంలో మొత్తం 107 ప్రతిమలు ఉన్నాయి.{{Sfn|Mehta|1970|p=51}} దేవాలయ నిర్మాణంలో ''[[గర్భగృహం]]'', ''గూఢ మండపం'', ''నవచౌకి'' ఉన్నాయి. వీటి ఇరువైపులా [[యక్షిణి]] [[చక్రేశ్వరి]], [[యక్షుడు]] [[గోముఖుడు]] ప్రతిమలు ఉన్నాయి.{{Sfn|Shah|1987|p=227}} ''రంగమండపం'', ప్రాకార మార్గం (corridor) నిర్మాణం పూర్తికాకుండానే నిలిచిపోయినట్లు తెలుస్తోంది.{{Sfn|Shah|1987|p=227}} శాసన ఆధారాల ప్రకారం, పాత విగ్రహం దెబ్బతినడంతో దాని స్థానంలో కొత్త విగ్రహాన్ని క్రీ.శ. 1468–69లో ప్రతిష్ఠించారు. ఈ విగ్రహం 108 [[మౌండ్]]ల (సుమారు నాలుగు మెట్రిక్ టన్నులు) బరువు కలిగి ఉంది.{{Sfn|Stott|McCulloch|2014|p=128}} ఈ విగ్రహాన్ని 'దేతా' అనే కళాకారుడు తయారు చేశాడు. దీని ఎత్తు {{convert|8|ft|m|abbr=on}}, వెడల్పు {{convert|5.5|ft|m|abbr=on}} కాగా, ప్రధాన మూర్తి ఆకృతి {{convert|41|in|mm}} ఎత్తు కలిగి ఉంది.{{Sfn|Mehta|1970|p=51}} ''గూఢ మండపం''లో ఒక వైపున ఋషభనాథుని భారీ పాలరాతి ''పంచతీర్థి'' శిల్పం ప్రతిష్ఠించబడింది. కొన్ని ఉపదేవాలయాలు (''దేవకులికాలు'') క్రీ.శ. 1474, 1490లో నిర్మించబడ్డాయి. ఆ తరువాత నిర్మాణ పనులు నిలిచిపోయాయి.{{page needed|date=April 2017}} === పార్శ్వనాథ దేవాలయం === [[File:Dilwara Prashvantha Temple (2).jpg|thumb|పార్శ్వనాథ చౌముఖ దేవాలయం]] ఈ దేవాలయం [[పార్శ్వనాథుడు]]కు అంకితం చేయబడింది. దీనిని సంగ్వీ మండలిక్, అతని కుటుంబ సభ్యులు క్రీ.శ. 1458–59లో నిర్మించారు.{{Sfn|Titze|Bruhn|1998|p=158}} ప్రచారంలో ఉన్న ఒక విశ్వాసం ప్రకారం, ఈ దేవాలయం బూడిదరంగు రాతితో నిర్మించబడుతున్నందున, ''విమల వాసాహి'', ''లూనా వాసాహి'' దేవాలయాల నిర్మాణం తరువాత మిగిలిన పాలరాయి ఖండాలను శిల్పకారులు ఉచితంగా అందించారని చెబుతారు.{{Sfn|Mehta|1970|pp=52-53}} ఈ మూడు అంతస్తుల దేవాలయం దిల్వారా సముదాయంలో అత్యంత ఎత్తైన దేవాలయం. అయితే దీని శిఖర భాగం పూర్తిగా నిలిచి లేదు. భూమి అంతస్తులోని గర్భగృహం నాలుగు వైపులా నాలుగు పెద్ద మండపాలు ఉన్నాయి. వీటిలో [[చౌముఖ]] రూపంలో పార్శ్వనాథుని ప్రతిమలు ప్రతిష్ఠించబడ్డాయి.{{Sfn|Forlong|2005|p=10}} మొదటి అంతస్తులోని చౌముఖ ప్రతిమలలో: * ముందుభాగంలోని మూర్తి ''చింతామణి పార్శ్వనాథుడు'', * రెండవది ''మంగళాకర పార్శ్వనాథుడు'', * మూడవది ''మనోరథ-కల్పద్రుమ పార్శ్వనాథుడు''. ఈ మూడు ప్రతిమలపై తొమ్మిది నాగఫణాల కిరీటం చెక్కబడింది. నాలుగవ పార్శ్వనాథ ప్రతిమ ప్రస్తుతం స్పష్టంగా గుర్తించలేని స్థితిలో ఉంది.{{Sfn|Mehta|1970|p=53}} దేవాలయ కారిడార్లలో 17 మంది తీర్థంకరుల ప్రతిమలు, పుష్ప చిత్రాలు ఉన్నాయి. అదేవిధంగా, తీర్థంకరుని గర్భధారణ సమయంలో ఆయన తల్లికి కలిగే [[జైనమతంలో శుభస్వప్నాలు|14 శుభస్వప్నాలు]] కూడా చిత్రీకరించబడ్డాయి.{{Sfn|Mehta|1970|p=53}} రెండవ అంతస్తులోని చౌముఖ ప్రతిమలలో [[సుమతినాథుడు]], పార్శ్వనాథుడు, ఆదినాథుడు, మరో పార్శ్వనాథుని ప్రతిమలు ఉన్నాయి. [[అంబికా (జైనమతం)|అంబికా దేవి]] విగ్రహం కూడా ఇక్కడ ఉంది. మూడవ అంతస్తులో పార్శ్వనాథుని చౌముఖ ప్రతిమ ప్రతిష్ఠించబడింది.{{Sfn|Mehta|1970|p=54}} గర్భగృహం బాహ్య గోడలపై బూడిదరంగు ఇసుకరాయితో చెక్కబడిన అద్భుతమైన శిల్పాలు ఉన్నాయి. వీటిలో [[దిక్పాలకులు]], విద్యాదేవతలు, [[యక్షిణి]]లు, [[శాలభంజిక]]లు, ఇతర అలంకార శిల్పాలు ఉన్నాయి. వీటి శిల్పకళ [[ఖజురాహో]], [[కోణార్క సూర్య దేవాలయం]]లోని శిల్పాలకు సమానంగా ప్రశంసించబడుతుంది.{{Sfn|Dalal|2010|p=106}} === మహావీర స్వామి దేవాలయం === ఈ దేవాలయం పరిమాణంలో చిన్నదిగా ఉండి, క్రీ.శ. 1582లో నిర్మించబడింది. ఇది [[మహావీరుడు|మహావీర స్వామికి]] అంకితం చేయబడింది.{{Sfn|Mehta|1970|p=17}} దేవాలయ గోడలపై అందమైన శిల్పకళ కనిపిస్తుంది. ముఖమండపం (పోర్చ్) పైభాగ గోడలపై 1764లో [[సిరోహి]] ప్రాంత కళాకారులు చిత్రించిన చిత్రాలు ఉన్నాయి. వీటిలో పుష్పాలు, పావురాలు, రాజసభ దృశ్యాలు, నృత్యం చేస్తున్న యువతులు, గుర్రాలు, ఏనుగులు, ఇతర వివిధ దృశ్యాలు సవివరంగా చిత్రించబడ్డాయి. మహావీర స్వామి విగ్రహానికి ఇరువైపులా మూడు చొప్పున మొత్తం ఆరు తీర్థంకరుల విగ్రహాలు ఉన్నాయి.{{Sfn|Mehta|1970|p=16}} దేవాలయం వెలుపల దీర్ఘచతురస్రాకార పాలరాతి ఫలకం ఉంది. దానిపై త్రిభుజాకార రాయి అమర్చబడింది. ఇందులో సూక్ష్మ పరిమాణంలోని 133 మంది తీర్థంకరుల ప్రతిమలు చెక్కబడి ఉండగా, మధ్యలో ఒక పెద్ద ప్రతిమను ప్రతిష్ఠించారు.{{SFn|Mehta|1970|p=17}} === పునరుద్ధరణ === దిల్వారా దేవాలయాలు కాలక్రమేణా అనేకసార్లు మరమ్మతులు, పునరుద్ధరణలు పొందాయి. క్రీ.శ. 1311లో [[అలౌద్దీన్ ఖిల్జీ]] ఈ దేవాలయాలపై దాడి చేసి కొంత నష్టం కలిగించాడు. అనంతరం 1321లో [[మండోర్]]కు చెందిన బీజాగ్, లాలాగ్ దేవాలయాల మరమ్మతు పనులు చేపట్టారు.{{sfn|Sheth|1957|p=136}} 1906లో [[పాటన్, గుజరాత్|పాటన్]]కు చెందిన లల్లూభాయ్ జైచంద్, [[యతి]] హేమసాగర్ పర్యవేక్షణలో దేవాలయాలను పునరుద్ధరించి, 1906 ఏప్రిల్ 25న తిరిగి ప్రతిష్ఠించారు.<ref>Delvada Pratishtha Mahotsava, Jain Conference Herald, May 1906, p. 133</ref> 1950–1965 మధ్యకాలంలో [[ఆనంద్‌జీ కళ్యాణ్‌జీ ట్రస్ట్]] ఆధ్వర్యంలో మరింత విస్తృతమైన పునరుద్ధరణ కార్యక్రమాలు చేపట్టబడ్డాయి. ఈ పనులను [[సోంపురా సలాత్|సోంపురా]] వంశానికి చెందిన అమృత్‌లాల్ ముల్‌శంకర్ త్రివేది సంస్థ నిర్వహించింది.<ref>Delwada Jain Temples - Mt. Abu, Muni Jayantvijay Ji, Pub. Seth Kalyanji Paramanandji Pedi, p. 4</ref> పాత పాలరాయిపై పసుపు రంగు మెరుపు (పటీనా) కనిపిస్తుండగా, కొత్తగా అమర్చిన పాలరాయి తెల్లగా కనిపిస్తుంది. ప్రస్తుతం ఈ దేవాలయాల నిర్వహణను సేఠ్ కళ్యాణ్‌జీ పరమానంద్‌జీ పేఢీ నిర్వహిస్తోంది.{{Sfn|Mehta|1970|p=14}} ఈ సంస్థ దేవాలయ సమీపంలో ''భోజనశాల''ను కూడా నిర్వహిస్తోంది. == సౌకర్యాలు == భక్తులు దేవతా విగ్రహాలకు పూజ నిర్వహించే ముందు స్నానం చేయడం తప్పనిసరి. అందుకోసం ప్రత్యేక స్నాన సౌకర్యాలు కల్పించబడ్డాయి. స్నానానికి, ఇతర అవసరాల కోసం నీటిని వేడి చేయడానికి నిష్క్రియ సౌరశక్తి (Passive Solar Power) వ్యవస్థను ఉపయోగిస్తున్నారు. పర్యాటకుల కోసం మార్గదర్శక పర్యటన (Guided Tour) సమయాలను దేవాలయం వెలుపల ప్రదర్శిస్తారు.{{citation needed|date=June 2020}} == చిత్రమాలిక == <gallery> File:Interieur van de Vimala Vasahi tempel, onderdeel van de Dilwara tempel in Mount Abu Mount Aboo. Detail of Interior Jain Temple, RP-F-F02519.jpg|లూనా వాసాహిలోని జేఠాణి గర్భగృహం File:Ceiling of Dilwara Jain Temple Abu Rajasthan India.jpg|లూనా వాసాహి పైకప్పుపై చెక్కబడిన ''దేవకులికాలు'' File:Jain temple Mt.Abu.jpg|మౌంట్ అబూలోని జైన [[దేరాసర్]] File:Interior of the Neminath Temple, Dilwara, Mount Abu by William Carpenter.jpg|లూనా వాసాహి లేదా శ్రీ నేమినాథ దేవాలయం అంతర్భాగం File:LDDilwaraCeiling.jpg|దిల్వారా దేవాలయం గుమ్మటం పైకప్పు శిల్పకళ File:Dilwara Temple (c. 1900).jpg|దిల్వారా దేవాలయం (సుమారు 1900) File:DILWADA TEMPLE.JPG|దిల్వారా దేవాలయ పైకప్పు శిల్ప వివరాలు File:LDDilwaraDoor.jpg|ప్రవేశ ద్వార శిల్ప వివరాలు File:Kalpavruksha page.jpg|దిల్వారా జైన దేవాలయంలోని [[కల్పవృక్షం]] చిత్రణ File:Marble Carved Ceilings Showing Jain Mythology in Dilwara Temple, Mt. Abu.jpg|జైన పురాణ దృశ్యాలతో అలంకరించిన దిల్వారా దేవాలయ పైకప్పు </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[రాణకపూర్ జైన దేవాలయం|రాణకపూర్ జైన తీర్థం]] * [[శంఖేశ్వర్ జైన దేవాలయం|శంఖేశ్వర్ జైన తీర్థం]] * [[శిఖర్జీ]] * [[పాలిటానా|పాలితానా జైన తీర్థం]] * [[కుంభారియా జైన తీర్థం]] == మూలాలు == === ఉల్లేఖనాలు === {{reflist|23em}} === ఆధార గ్రంథాలు === {{refbegin|30em}} * {{citation |last1=Ching |first1=Francis D. K. |author-link1=Frank Ching |last2=Jarzombek |first2=Mark M. |author-link2=Mark Jarzombek |last3=Prakash |first3=Vikramaditya |title=A Global History of Architecture |url={{Google books|isuTDpkqdk8C|page=336|keywords=|text=|plainurl=yes}} |date=2010 |orig-year=1934 |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-0-471-26892-5 }} * {{citation |last=Cort |first=John |author-link=John E. Cort |title=Framing the Jina: Narratives of Icons and Idols in Jain History |url={{Google books|MDBpq23-0QoC|page=132|keywords=|text=|plainurl=yes}} |year=2010 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-973957-8 }} * {{cite book |last=Dalal |first=Roshen |author-link=Roshen Dalal |title=The Religions of India: A Concise Guide to Nine Major Faiths |volume=8 |edition=1st |url={{Google books|pNmfdAKFpkQC|pg=|plainurl=yes}} |year=2010 |orig-year=2006 |publisher=[[Penguin Books]] |location=[[London]] |isbn=9788184753967 }} * {{Citation |url=https://books.google.com/books?id=LcMhnC9sYS8C |title=Art Shrines of Ancient India |first=V. K. |last=Subramanian |publisher=Abhinav Publications |date=2003 |isbn=9788170174318 }} * Michell, George (1990), ''The Penguin Guide to the Monuments of India, Volume 1: Buddhist, Jain, Hindu'', Penguin Books, {{ISBN|0140081445}} * {{Citation |url=https://books.google.com/books?id=bkH-AgAAQBAJ |title=Rajasthan, Delhi & Agra |publisher=Footprint Travel Guides |date=2014 |first1=David |last1=Stott |first2=Victoria |last2=McCulloch |isbn=9781909268395 }} * {{Citation |url=https://books.google.com/books?id=QDASOTmCxqQC |title=The Alchemical Body: Siddha Traditions in Medieval India |first=David Gordon |last=White |author-link=David Gordon White |publisher=[[University of Chicago Press]] |date=1996 |isbn=9780226894973 }} * Harle, J.C., ''The Art and Architecture of the Indian Subcontinent'', 2nd edition, 1994, Yale University Press, Pelican History of Art, {{ISBN|0300062176}} * {{citation |last=Shah |first=Umakant Premanand |author-link=Umakant Premanand Shah |title=Jaina-rūpa-maṇḍana: Jaina Iconography |url=https://books.google.com/books?id=m_y_P4duSXsC |date=1987 |publisher=Abhinav Publications |isbn=81-7017-208-X }} * {{cite book |last=Sheth |first=Chimanlal Bhailal |title=Jainism in Gujarat |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/6252.pdf |publisher=[[Deccan College Post-Graduate and Research Institute]] |volume=6 |series=Shree Vijyadevour Sangh |date=24 June 1957 }} * {{Citation |last=Topsfield |first=Andrew |author-link=Andrew Topsfield |url=https://books.google.com/books?id=cEBcAwAAQBAJ |title=In the Realm of Gods and Kings |publisher=Philip Wilson Publishers |date=2014 |isbn=9781781300145 }} * {{cite book |last=Mehta |first=Jodh Sinha |url={{Google books|Q6FpVLjVzU8C|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |title=Abu to Udaipur |publisher=[[Motilal Banarsidass]] |date=1970 |isbn=9788120829848 }} * {{cite book |last=Shah |first=Umakant Premanand |author-link=Umakant Premanand Shah |url={{Google books|fETebHcHKogC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |title=Studies in Jaina Art and Iconography and Allied Subjects in Honour of Dr. U.P. Shah |publisher=Abhinav Publications |date=1995 |isbn=9788170173168 }} * {{cite book |last1=Titze |first1=Kurt |last2=Bruhn |first2=Klaus |title=Jainism: A Pictorial Guide to the Religion of Non-Violence |url={{Google books|loQkEIf8z5wC|plainurl=yes}} |publisher=[[Motilal Banarsidass]] |edition=2 |date=1998 |isbn=978-81-208-1534-6 }} * {{Citation |last=Coolidge |first=Archibald Cary |author-link=Archibald Cary Coolidge |url=https://books.google.com/books?id=yqYIAAAAQAAJ |title=The Rajputana Gazetteer |volume=3 |date=1880 |publisher=Government Central Branch Press }} * {{cite book |last=Kumar |first=Sehdev |url={{Google books|nSDACkmA_ukC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |title=A Thousand Petalled Lotus: Jain Temples of Rajasthan : Architecture & Iconography |publisher=Abhinav Publications |date=2001 |isbn=9788170173489 }} * {{Citation |last=Gupta |first=Shobhna |url=https://books.google.com/books?id=W4r5iLMVGkAC |title=Monuments of India |publisher=Har-Anand Publications |date=2003 |isbn=9788124109267 }} * {{Citation |last=Forlong |first=James George Roche |author-link=James Forlong |url=https://books.google.com/books?id=lZGdwsvBzCQC |title=Encyclopaedia of Religions |publisher=[[Genesis Publications|Genesis Publishing Pvt Ltd]] |date=2005 |isbn=9788130700823 }} * {{Citation |last=Adams |first=W. J. |url=https://books.google.com/books?id=N30DAAAAQAAJ |publisher=[[Oxford University]] |date=1864 |title=Bradshaw's Hand-book to the Bombay Presidency and North-western Provinces of India }} * {{citation |last=Balfour |first=Edward |author-link=Edward Balfour |url=https://books.google.com/books?id=XCE_AQAAMAAJ |volume=1 |title=The Cyclopædia of India and of Eastern and Southern Asia |publisher=B. Quaritch |date=1885 }} * {{citation |last=Dundas |first=Paul |author-link=Paul Dundas |title=The Jains |url={{Google books|X8iAAgAAQBAJ|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |edition=Second |date=2002 |orig-year=1992 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-0-415-26605-5 |location=London and New York }} * {{Citation |last=Tobias |first=Michael |author-link=Michael Tobias |title=Life Force: The World of Jainism |publisher=Jain Publishing Company |date=1991 |isbn=9780875730806 |url={{Google books|ybQB6yyw-tgC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} }} * {{Citation |last=Watson |first=John F. |title=Vienna Universal Exhibition 1873: A Classified and Descriptive Catalogue of the Indian Department |publisher=[[Allen Press|Allen]] |date=1873 |isbn=9788182053922 |url={{Google books|uBYaNJaiPUgC|page=32|keywords=|text=|plainurl=yes}} }} {{refend}} == బాహ్య లింకులు == {{commons category}} * [https://web.archive.org/web/20180601045717/http://www.dilwaratemple.com/ దిల్వారా – ఒక ప్రసిద్ధ పాలరాతి దేవాలయం] * [http://www.kamit.jp/03_jaina/1_abu/abu_eng.htm మౌంట్ అబూలోని దెల్వారా దేవాలయాలు] – భారతదేశంలోని జైన వాస్తుకళ, అధ్యాయం 1 {{జైన దేవాలయాలు}} [[వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని జైన దేవాలయాలు]] [[వర్గం:మౌంట్ అబూ]] [[వర్గం:చాళుక్యులు]] [[వర్గం:భారతదేశంలో 13వ శతాబ్దపు స్థాపనలు]] [[వర్గం:మౌంట్ అబూ పర్యాటకం]] [[వర్గం:11వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు]] [[వర్గం:13వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]] [[వర్గం:మారు-గుర్జర వాస్తుకళ]] [[వర్గం:భారతదేశంలోని 13వ శతాబ్దపు మతపరమైన భవనాలు, నిర్మాణాలు]] k1xtv3ou9umiv4agfu9widqc6pjq4jd 2 496441 4956311 4956197 2026-09-11T13:58:00Z యర్రా రామారావు 28161 4956311 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |+ !rowspan="2"|వ.సంఖ్య !వర్గం !rowspan="2"|రిమార్కులు !rowspan="2"|వికీడేటా లింకు |- !నిర్వహణ వర్గాలు |- !3 |[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] | | |- !4 |[[:వర్గం:హిందీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]] [[:వర్గం:Articles containing Hindi-language text]] | | |- !colspan="4"|సాధారణ వర్గాలు |- !1 |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]] [[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]] | | |- !2 |[[:వర్గం:ముంబాయి]] [[:వర్గం:ముంబై]] [[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[:వర్గం:ముంబాయి సంస్కృతి]] (ముంబై సంస్కృతి) అని మార్చాలి | | |- !3 |[[:వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[:వర్గం:జీవిస్తున్న వ్యక్తులు]] [[:వర్గం:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] | | |- !4 |[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] | | |- !5 |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] | | |- !6 |[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] [[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] | | |- ! |[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] [[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:1995లో స్థాపించినవి]] [[:వర్గం:1995 స్థాపనలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] [[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]] [[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]] [[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అసోం భాషలు]] [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] | | |- ! |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) | | |- ! |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]] [[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] | | |- ! |[[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికా సినిమా నటీమణులు]] [[:వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]] | | |} lzmvynvuy5ut6up7f3b0kdumitltzep 4956316 4956311 2026-09-11T14:07:12Z యర్రా రామారావు 28161 4956316 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |+ !rowspan="2"|వ.సంఖ్య !వర్గం !rowspan="2"|రిమార్కులు !rowspan="2"|వికీడేటా లింకు |- !నిర్వహణ వర్గాలు |- ! |[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:హిందీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]] [[:వర్గం:Articles containing Hindi-language text]] | | |- !colspan="4"|సాధారణ వర్గాలు |- ! |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]] [[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ముంబాయి]] [[:వర్గం:ముంబై]] [[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[:వర్గం:ముంబాయి సంస్కృతి]] (ముంబై సంస్కృతి) అని మార్చాలి | | |- ! |[[:వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[:వర్గం:జీవిస్తున్న వ్యక్తులు]] [[:వర్గం:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] [[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] | | |- ! |[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] [[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:1995లో స్థాపించినవి]] [[:వర్గం:1995 స్థాపనలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] [[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]] [[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]] [[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అసోం భాషలు]] [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] | | |- ! |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) | | |- ! |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]] [[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] | | |- ! |[[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికా సినిమా నటీమణులు]] [[:వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]] | | |} 85p9zf07fr5grs20scsw4vjgt1wq965 4956317 4956316 2026-09-11T14:07:41Z యర్రా రామారావు 28161 4956317 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |+ !rowspan="2"|వ.సంఖ్య !వర్గం !rowspan="2"|రిమార్కులు !rowspan="2"|వికీడేటా లింకు |- !నిర్వహణ వర్గాలు |- ! |[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:హిందీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]] [[:వర్గం:Articles containing Hindi-language text]] | | |- !colspan="4"|సాధారణ వర్గాలు |- ! |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]] [[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ముంబాయి]] [[:వర్గం:ముంబై]] [[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[:వర్గం:ముంబాయి సంస్కృతి]] (ముంబై సంస్కృతి) అని మార్చాలి | | |- ! |[[:వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[:వర్గం:జీవిస్తున్న వ్యక్తులు]] [[:వర్గం:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] [[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] | | |- ! |[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] [[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:1995లో స్థాపించినవి]] [[:వర్గం:1995 స్థాపనలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] [[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]] [[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]] [[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అసోం భాషలు]] [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] | | |- ! |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) | | |- ! |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]] [[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] | | |- ! |[[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికా సినిమా నటీమణులు]] [[:వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]] | | |} 8bdvrxazmb1mm14j9gn07722r1molhu 4956319 4956317 2026-09-11T14:11:57Z యర్రా రామారావు 28161 4956319 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |+ !rowspan="2"|వ.సంఖ్య !వర్గం !rowspan="2"|రిమార్కులు !rowspan="2"|వికీడేటా లింకు |- !నిర్వహణ వర్గాలు |- ! |[[:వర్గం:హిందీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]] [[:వర్గం:Articles containing Hindi-language text]] | | |- !colspan="4"|సాధారణ వర్గాలు |- ! |[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]] [[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ముంబాయి]] [[:వర్గం:ముంబై]] [[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[:వర్గం:ముంబాయి సంస్కృతి]] (ముంబై సంస్కృతి) అని మార్చాలి | | |- ! |[[:వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[:వర్గం:జీవిస్తున్న వ్యక్తులు]] [[:వర్గం:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] [[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] | | |- ! |[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] [[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:1995లో స్థాపించినవి]] [[:వర్గం:1995 స్థాపనలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] [[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]] [[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]] [[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అసోం భాషలు]] [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] | | |- ! |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) | | |- ! |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]] [[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] | | |- ! |[[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికా సినిమా నటీమణులు]] [[:వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]] | | |} 1d8rn6y1uz2ltbtppetgnxe73rskw3l 4956320 4956319 2026-09-11T14:13:42Z యర్రా రామారావు 28161 4956320 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |+ !rowspan="2"|వ.సంఖ్య !వర్గం !rowspan="2"|రిమార్కులు !rowspan="2"|వికీడేటా లింకు |- !నిర్వహణ వర్గాలు |- ! |[[:వర్గం:హిందీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]] [[:వర్గం:Articles containing Hindi-language text]] | | |- !colspan="4"|సాధారణ వర్గాలు |- ! |[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]] [[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ముంబాయి]] [[:వర్గం:ముంబై]] [[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[:వర్గం:ముంబాయి సంస్కృతి]] (ముంబై సంస్కృతి) అని మార్చాలి | | |- ! |[[:వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[:వర్గం:జీవిస్తున్న వ్యక్తులు]] [[:వర్గం:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] [[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] | | |- ! |[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] [[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:1995లో స్థాపించినవి]] [[:వర్గం:1995 స్థాపనలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] [[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]] [[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అసోం భాషలు]] [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] | | |- ! |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) | | |- ! |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]] [[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] | | |- ! |[[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికా సినిమా నటీమణులు]] [[:వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]] | | |} q5wtzsc59pr3gnj9hza1kwu3dpejeuw 4956591 4956320 2026-09-12T07:01:46Z యర్రా రామారావు 28161 4956591 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |+ !rowspan="2"|వ.సంఖ్య !వర్గం !rowspan="2"|రిమార్కులు !rowspan="2"|వికీడేటా లింకు |- !నిర్వహణ వర్గాలు |- ! |[[:వర్గం:హిందీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]] [[:వర్గం:Articles containing Hindi-language text]] | | |- !colspan="4"|సాధారణ వర్గాలు |- ! |[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]] [[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ముంబాయి]] [[:వర్గం:ముంబై]] [[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[:వర్గం:ముంబాయి సంస్కృతి]] (ముంబై సంస్కృతి) అని మార్చాలి | | |- ! |[[:వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[:వర్గం:జీవిస్తున్న వ్యక్తులు]] [[:వర్గం:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] [[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] | | |- ! |[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] [[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:1995లో స్థాపించినవి]] [[:వర్గం:1995 స్థాపనలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] [[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]] [[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అసోం భాషలు]] [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] | | |- ! |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) | | |- ! |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]] [[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] | | |- ! |[[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికా సినిమా నటీమణులు]] [[:వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]] | | |} onmkjidt0o85ad54ttq2tbbov04ogk9 4956621 4956591 2026-09-12T07:33:40Z యర్రా రామారావు 28161 4956621 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |+ !rowspan="2"|వ.సంఖ్య !వర్గం !rowspan="2"|రిమార్కులు !rowspan="2"|వికీడేటా లింకు |- !నిర్వహణ వర్గాలు |- ! |[[:వర్గం:హిందీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]] [[:వర్గం:Articles containing Hindi-language text]] | | |- !colspan="4"|సాధారణ వర్గాలు |- ! |[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]] [[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ముంబాయి]] [[:వర్గం:ముంబై]] [[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[:వర్గం:ముంబాయి సంస్కృతి]] (ముంబై సంస్కృతి) అని మార్చాలి | | |- ! |[[:వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[:వర్గం:జీవిస్తున్న వ్యక్తులు]] [[:వర్గం:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] [[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] | | |- ! |[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] [[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:1995లో స్థాపించినవి]] [[:వర్గం:1995 స్థాపనలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] [[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]] [[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అసోం భాషలు]] [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] | | |- ! |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) | | |- ! |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు]] [[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]] [[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] | | |- ! |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] | | |- ! |[[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికా సినిమా నటీమణులు]] [[:వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]] | | |- ! |[[:వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]] [[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]] | | |- ! |వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సిరీస్‌లు వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు | | |} 5gaiswamagl1rzjvk8imux40vz2v4no 0 496818 4956293 4956277 2026-09-11T12:47:21Z Veera.sj 9700 విస్తరణ 4956293 wikitext text/x-wiki [[అజంతా గుహలు]] [[మహారాష్ట్ర]] లోని [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)]] లో వాఘోరా నది ఒడ్డున కల 30 శిలాగుహల సముదాయం. ఈ గుహలలో ఎక్కువ భాగం [[శిల్పకళ]] తో కళకళలాడుతూ ఉన్ననూ, ఇక్కడి [[చిత్రకళ]] కూడా అత్యంత ప్రాముఖ్యత సంతరించుకొన్నది. ఈ గుహలలో జాతక కథలుగా వ్యవహరించబడే [[గౌతమ బుద్ధుడు|గౌతమ బుద్ధుడి]] జీవిత చరిత్రలోని వివిధ ఘట్టాలను విశదీకరించే చిత్రపటాలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. తర్వాతి తరాలలో [[అబనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] [[బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] ను స్థాపించటానికి, [[భారతీయ చిత్రకళ]]లో [[నందలాల్ బోస్]] కళాదర్శకుడిగా/[[చిత్రకారుడు|చిత్రకారుడి]]గా ఒక మెరుపు మెరవటానికి, తన భారతీయ మూలాలు వెదుక్కొంటూ [[ఫ్రాన్స్]] నుండి [[భారతదేశం]] వచ్చిన [[అమృతా షేర్-గిల్]] చిత్రకళలో భారతీయత యొక్క పాళ్ళు పెరగటానికి దోహదపడ్డాయి. అంతే కాక పలు ఇతర కళాకారులను, కళాశాలలను [[ఆధునిక భారతీయ చిత్రకళ]] వైపు నడిపించాయి. <ref name=":0">{{Cite web|date=2014-02-19|title=Monumental effort|url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/monumental-effort/article5698492.ece|access-date=2026-06-05|website=Frontline|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Indian Heritage - AJANTA CAVE PAINTINGS by Prof. Subramanian Swaminathan - Glossary|url=https://www.indian-heritage.org/painting/ajanta/glossary.html|access-date=2026-06-05|website=www.indian-heritage.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000069834|access-date=2026-06-05|website=unesdoc.unesco.org|title=Ajanta: masterpiece of rock-cut temples and of fresco art|first=UNESCO|last=UNESCO DOCS}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-12-05|title=What Makes Ajanta & Ellora Cave Paintings & Sculptures Iconic?|url=https://www.teravarna.in/post/ajanta-and-ellora-cave-paintings-indias-timeless-masterpieces|access-date=2026-06-05|language=en-US}}</ref> నాలుగవ శతాబ్దం నుండి ఏడవ శతాబ్దం వరకు, [[వాకాటకులు|వాకాటాకుల]], [[చాళుక్యులు|చాళుక్యుల]] రాజ్యాల కాలావధులలో అజంతా గుహలలో ఈ కళాత్మక మహాయజ్ఞం నిర్వహింపబడింది. [[కామసూత్ర]], విష్ణు ధర్మోత్తర పురాణం వంటి మాహాకావ్యాల ప్రభావాలు ఈ చిత్రకళలో కనబడతాయి.{{sfn|Rowland|1963|page=7}} అజంతా గుహలలో చిత్రకళకు సంబంధించిన కొన్ని ప్రశ్నలను నిపుణులు ఛేధించగలిగిననూ, కొన్నింటికి మాత్రం ఇప్పటికీ సమాధానం దొరకలేదు. అద్భుతమైన శైలితో సమ్మోహనపరుస్తూనే వీక్షకుల మదులలో ఈ చిత్రలేఖనాలు ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతాయి. ఈ చిత్రకళ చేయటానికి తైల ప్రమిదలు ఉపయోగించబడ్డాయా? చిత్రీకరణ యొక్క ఉపరితలం ఎలా తయారు చేయబడ్డది? వీటికి రంగులను ఎక్కడి నుండి తేబడ్డాయి? - వంటి దుర్భేద్యమైన ప్రశ్నలు కళారాధకులను ఉక్కిరిబిక్కిరి చేస్తాయి.<ref name=":0" /> == చరిత్ర == 1817లో గబ్బిలాలతో నిండిపోయిన అజంతా గుహలను బ్రిటీషు సైన్యం కనుగొంది. పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తలు జేమ్స్ బర్గెస్, మేజర్ విలియం గిల్ వీటి నకళ్ళను మొట్టమొదటగా 1866 లో ప్రదర్శించారు. ఆ తర్వాత 1896లో జాన్ గ్రిఫిత్స్ , 1915 లేడీ హెర్రింఘాం వీటి నకళ్ళను సృష్టించారు. ఇటలీకి చెందిన కళా పరిరక్షణ నిపుణుల బృందపు విసృతమైన మరమ్మత్తుల తర్వాత 1933లో హైదరాబాదు రాష్ట్ర పురాతత్వ శాస్త్ర దర్శకుడు అయిన యాజ్దానీ అప్పటి నిజాం ఆర్థిక సహకారంతో పలు సంపుటాల పుస్తకాలకు సంపాదకీయం వహించాడు. {{sfn|Rowland|1963|page=5}} == పద్ధతి == అజంతా గుహలలో పైకప్పులు రేఖాగణిత శాస్త్రాంశాల, ఫలపుష్పాల, పశుపక్షాదుల, పరలోకజీవుల, విదూషకుల చిత్రకళ కలిగి ఉండగా, వాటి గోడల పై బుద్ధుడి జీవిత చరిత్రను వివరించే చిత్రకళ కలిగి ఉన్నది. ఈ చిత్రకళలో వివరాలను జాగ్రత్త పొందుపరచటం జరిగింది. పశుపక్షాదుల శరీర నిర్మాణ శాస్త్రంపై వీటిని చిత్రించిన కళాకారులకు ఉండే పట్టుకు ఇవి నిదర్శనం. <ref name=":0" /> == విధానం == [[భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ]] కు చెందిన నిపుణులు పైకప్పులకు వ్రేలాడదీసిన మంచెలపై కళాకారులు వెల్లకిల్లా పడుకొని ఈ చిత్రలేఖనాలను చేశారని తెలిపాడు. పై కప్పులకు రెండు పొరలుగా మట్టిని అద్ది వాటిపై సున్నపు తేట పూసి ఉపరితలాన్ని సిద్ధం చేసుకొన్నారని తెలిపారు.<ref name=":0" /> == చిత్రకళ వివరాలు == 1, 2, 16, 17వ గుహలో జాతక (గౌతమ బుద్ధుని జీవిత ఘట్టాల) కథలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. <ref name=":0" /> === 1వ గుహ === 1వ గుహలో జరిగిన అలంకరణలు 642లో మరణించిన రెండవ పులకేశి హయాంలో జరిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Rowland|1963|page=7}} ఇందులో పద్మపాణి యొక్క సహచరిణి చిత్రపటం కలదు. ఈమె నల్లని వర్ణంలో చిత్రీకరించబడటానికి కారణం నిపుణులకు సైతం అర్థం కాలేదు.<ref name=":0" /> === 10వ గుహ === 10వ గుహ అన్నింటికంటే పురాతనమైనదిగా భావింపబడుతోంది.{{sfn|Rowland|1963|page=5}} ఇందులోని చిత్రలేఖనాలు క్రీస్తుపూర్వం మొదటి శతాబ్దంలో గానీ లేదా క్రీస్తుశకం మొదట శతాబ్దంలో గానీ జరిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Rowland|1963|page=6}} === 16వ గుహ === ప్రధాన స్త్రీలు అర్థ నగ్నంగా, లేదా నగ్నంగా చిత్రీకరించబడిననూ, అవే దృశ్యాలలో చెలికత్తెలు మాత్రం పూర్తి దుస్తులలో చిత్రీకరించబడటం ఆసక్తి రేపే అంశం. ఉదాహరణకు చావుబ్రతుకులలో కొట్టుమిట్టాడుతూ, నందుడి పరివర్తనకు కారణం అయిన అతడి భార్య నగ్నంగానే చిత్రీకరించబడినది.<ref name=":0" /> === 17వ గుహ === 17వ గుహ యొక్క గోడలపై ఒక పెద్ద జాతక చక్రము చిత్రీకరించబడ్డది. అందుకే దీనిని జాతక చక్ర గుహ అని అంటారు. ఇపటి వరకు భూమిపై మనుష్య అవతారం ఎత్తిన ఏడుగురు బుద్ధుల చిత్రలేఖనాలతో బాటు, భవిష్యత్తులో ఎత్తబోయే మరో మనుష్య అవతారం అయిన మైత్రేయ బుద్ధావతారం కూడా ఇక్కడ చిత్రీకరించబడ్డవి. ఆనంద డోలికలలో తేలియాడుతోన్న ఎనిమిది జంటలు వీటి క్రింద చిత్రీకరించబడ్డాయి. ఒక్కొక్క మనుష్య బుద్ధుడి శరీర వర్ణం వేర్వేరుగా ఉండటం గమనార్హమని, స్త్రీ-పురుష సంగమం లేనిదే జీవితం కొనసాగదని, అందుకే మిథునాలు పవిత్రంగా పరిగణించబడ్డాయని నిపుణులు తెలిపారు.<ref name=":0" /> అందమైన కంఠాభరణాలు ధరించిన అప్సరసల చిత్రలేఖనాలు కూడా ఈ గుహలో కలవు. ఈ అప్సరసలు సైతం నల్లని వర్ణంలోనే చిత్రీకరించబడ్డారు.<ref name=":0" /> == ఇతర దేశాల కళలపై ప్రభావం == [[టిబెట్]], [[నేపాల్]], మధ్య [[ఆసియా]], [[చైనా]], [[జపాన్]] వంటి దేశాల చిత్రలేఖన శైలిపై అజంతా చిత్రలేఖనం, చెరగని ముద్ర వేసింది.<ref name=":1" /> == పరిరక్షణ == వర్షాకాలంలో వానల వల్ల ఈ గుహల్లోకి కారే నీటి వలన నష్టం జరగకుండా, ఆ నీటిని దారి మరలేలా చేసి సర్వేక్షణ బృందం నిత్యం కృషి చేస్తోంది.<ref name=":0" /> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అజంతా గుహలు]] * [[చిత్రలేఖన చరిత్ర]] * [[కళా ఉద్యమం]] == రెఫరెన్స్ == *{{Cite book|last=Rowland|first=Benjamin|title=The Ajanta Caves: Early Buddhist Paintings from India|year=1963|publisher=Collins|url=https://archive.org/details/ajantacavesearly00rowl/mode/2up}} == మూలాలు == {{Reflist}} {{భారతీయ చిత్రకళ}} [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకళ శైలులు]] 7uawlivb2b2y719is9pvob2g1ryt13t 4956294 4956293 2026-09-11T12:50:33Z Veera.sj 9700 విస్తరణ 4956294 wikitext text/x-wiki [[అజంతా గుహలు]] [[మహారాష్ట్ర]] లోని [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)]] లో వాఘోరా నది ఒడ్డున కల 30 శిలాగుహల సముదాయం. ఈ గుహలలో ఎక్కువ భాగం [[శిల్పకళ]] తో కళకళలాడుతూ ఉన్ననూ, ఇక్కడి [[చిత్రకళ]] కూడా అత్యంత ప్రాముఖ్యత సంతరించుకొన్నది. ఈ గుహలలో జాతక కథలుగా వ్యవహరించబడే [[గౌతమ బుద్ధుడు|గౌతమ బుద్ధుడి]] జీవిత చరిత్రలోని వివిధ ఘట్టాలను విశదీకరించే చిత్రపటాలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. తర్వాతి తరాలలో [[అబనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] [[బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] ను స్థాపించటానికి, [[భారతీయ చిత్రకళ]]లో [[నందలాల్ బోస్]] కళాదర్శకుడిగా/[[చిత్రకారుడు|చిత్రకారుడి]]గా ఒక మెరుపు మెరవటానికి, తన భారతీయ మూలాలు వెదుక్కొంటూ [[ఫ్రాన్స్]] నుండి [[భారతదేశం]] వచ్చిన [[అమృతా షేర్-గిల్]] చిత్రకళలో భారతీయత యొక్క పాళ్ళు పెరగటానికి దోహదపడ్డాయి. అంతే కాక పలు ఇతర కళాకారులను, కళాశాలలను [[ఆధునిక భారతీయ చిత్రకళ]] వైపు నడిపించాయి. <ref name=":0">{{Cite web|date=2014-02-19|title=Monumental effort|url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/monumental-effort/article5698492.ece|access-date=2026-06-05|website=Frontline|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Indian Heritage - AJANTA CAVE PAINTINGS by Prof. Subramanian Swaminathan - Glossary|url=https://www.indian-heritage.org/painting/ajanta/glossary.html|access-date=2026-06-05|website=www.indian-heritage.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000069834|access-date=2026-06-05|website=unesdoc.unesco.org|title=Ajanta: masterpiece of rock-cut temples and of fresco art|first=UNESCO|last=UNESCO DOCS}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-12-05|title=What Makes Ajanta & Ellora Cave Paintings & Sculptures Iconic?|url=https://www.teravarna.in/post/ajanta-and-ellora-cave-paintings-indias-timeless-masterpieces|access-date=2026-06-05|language=en-US}}</ref> నాలుగవ శతాబ్దం నుండి ఏడవ శతాబ్దం వరకు, [[వాకాటకులు|వాకాటాకుల]], [[చాళుక్యులు|చాళుక్యుల]] రాజ్యాల కాలావధులలో అజంతా గుహలలో ఈ కళాత్మక మహాయజ్ఞం నిర్వహింపబడింది. [[కామసూత్ర]], విష్ణు ధర్మోత్తర పురాణం వంటి మాహాకావ్యాల ప్రభావాలు ఈ చిత్రకళలో కనబడతాయి.{{sfn|Rowland|1963|page=7}} రూపాలు, ప్రమాణాలు, భావాలు, లావణ్య యోజనం, సదృశ్యం వంటివి ఈ చిత్రకళకు పునాదులుగా నిలుస్తాయి. అజంతా గుహలలో చిత్రకళకు సంబంధించిన కొన్ని ప్రశ్నలను నిపుణులు ఛేధించగలిగిననూ, కొన్నింటికి మాత్రం ఇప్పటికీ సమాధానం దొరకలేదు. అద్భుతమైన శైలితో సమ్మోహనపరుస్తూనే వీక్షకుల మదులలో ఈ చిత్రలేఖనాలు ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతాయి. ఈ చిత్రకళ చేయటానికి తైల ప్రమిదలు ఉపయోగించబడ్డాయా? చిత్రీకరణ యొక్క ఉపరితలం ఎలా తయారు చేయబడ్డది? వీటికి రంగులను ఎక్కడి నుండి తేబడ్డాయి? - వంటి దుర్భేద్యమైన ప్రశ్నలు కళారాధకులను ఉక్కిరిబిక్కిరి చేస్తాయి.<ref name=":0" /> == చరిత్ర == 1817లో గబ్బిలాలతో నిండిపోయిన అజంతా గుహలను బ్రిటీషు సైన్యం కనుగొంది. పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తలు జేమ్స్ బర్గెస్, మేజర్ విలియం గిల్ వీటి నకళ్ళను మొట్టమొదటగా 1866 లో ప్రదర్శించారు. ఆ తర్వాత 1896లో జాన్ గ్రిఫిత్స్ , 1915 లేడీ హెర్రింఘాం వీటి నకళ్ళను సృష్టించారు. ఇటలీకి చెందిన కళా పరిరక్షణ నిపుణుల బృందపు విసృతమైన మరమ్మత్తుల తర్వాత 1933లో హైదరాబాదు రాష్ట్ర పురాతత్వ శాస్త్ర దర్శకుడు అయిన యాజ్దానీ అప్పటి నిజాం ఆర్థిక సహకారంతో పలు సంపుటాల పుస్తకాలకు సంపాదకీయం వహించాడు. {{sfn|Rowland|1963|page=5}} == పద్ధతి == అజంతా గుహలలో పైకప్పులు రేఖాగణిత శాస్త్రాంశాల, ఫలపుష్పాల, పశుపక్షాదుల, పరలోకజీవుల, విదూషకుల చిత్రకళ కలిగి ఉండగా, వాటి గోడల పై బుద్ధుడి జీవిత చరిత్రను వివరించే చిత్రకళ కలిగి ఉన్నది. ఈ చిత్రకళలో వివరాలను జాగ్రత్త పొందుపరచటం జరిగింది. పశుపక్షాదుల శరీర నిర్మాణ శాస్త్రంపై వీటిని చిత్రించిన కళాకారులకు ఉండే పట్టుకు ఇవి నిదర్శనం. <ref name=":0" /> == విధానం == [[భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ]] కు చెందిన నిపుణులు పైకప్పులకు వ్రేలాడదీసిన మంచెలపై కళాకారులు వెల్లకిల్లా పడుకొని ఈ చిత్రలేఖనాలను చేశారని తెలిపాడు. పై కప్పులకు రెండు పొరలుగా మట్టిని అద్ది వాటిపై సున్నపు తేట పూసి ఉపరితలాన్ని సిద్ధం చేసుకొన్నారని తెలిపారు.<ref name=":0" /> == చిత్రకళ వివరాలు == 1, 2, 16, 17వ గుహలో జాతక (గౌతమ బుద్ధుని జీవిత ఘట్టాల) కథలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. <ref name=":0" /> === 1వ గుహ === 1వ గుహలో జరిగిన అలంకరణలు 642లో మరణించిన రెండవ పులకేశి హయాంలో జరిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Rowland|1963|page=7}} ఇందులో పద్మపాణి యొక్క సహచరిణి చిత్రపటం కలదు. ఈమె నల్లని వర్ణంలో చిత్రీకరించబడటానికి కారణం నిపుణులకు సైతం అర్థం కాలేదు.<ref name=":0" /> === 10వ గుహ === 10వ గుహ అన్నింటికంటే పురాతనమైనదిగా భావింపబడుతోంది.{{sfn|Rowland|1963|page=5}} ఇందులోని చిత్రలేఖనాలు క్రీస్తుపూర్వం మొదటి శతాబ్దంలో గానీ లేదా క్రీస్తుశకం మొదట శతాబ్దంలో గానీ జరిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Rowland|1963|page=6}} === 16వ గుహ === ప్రధాన స్త్రీలు అర్థ నగ్నంగా, లేదా నగ్నంగా చిత్రీకరించబడిననూ, అవే దృశ్యాలలో చెలికత్తెలు మాత్రం పూర్తి దుస్తులలో చిత్రీకరించబడటం ఆసక్తి రేపే అంశం. ఉదాహరణకు చావుబ్రతుకులలో కొట్టుమిట్టాడుతూ, నందుడి పరివర్తనకు కారణం అయిన అతడి భార్య నగ్నంగానే చిత్రీకరించబడినది.<ref name=":0" /> === 17వ గుహ === 17వ గుహ యొక్క గోడలపై ఒక పెద్ద జాతక చక్రము చిత్రీకరించబడ్డది. అందుకే దీనిని జాతక చక్ర గుహ అని అంటారు. ఇపటి వరకు భూమిపై మనుష్య అవతారం ఎత్తిన ఏడుగురు బుద్ధుల చిత్రలేఖనాలతో బాటు, భవిష్యత్తులో ఎత్తబోయే మరో మనుష్య అవతారం అయిన మైత్రేయ బుద్ధావతారం కూడా ఇక్కడ చిత్రీకరించబడ్డవి. ఆనంద డోలికలలో తేలియాడుతోన్న ఎనిమిది జంటలు వీటి క్రింద చిత్రీకరించబడ్డాయి. ఒక్కొక్క మనుష్య బుద్ధుడి శరీర వర్ణం వేర్వేరుగా ఉండటం గమనార్హమని, స్త్రీ-పురుష సంగమం లేనిదే జీవితం కొనసాగదని, అందుకే మిథునాలు పవిత్రంగా పరిగణించబడ్డాయని నిపుణులు తెలిపారు.<ref name=":0" /> అందమైన కంఠాభరణాలు ధరించిన అప్సరసల చిత్రలేఖనాలు కూడా ఈ గుహలో కలవు. ఈ అప్సరసలు సైతం నల్లని వర్ణంలోనే చిత్రీకరించబడ్డారు.<ref name=":0" /> == ఇతర దేశాల కళలపై ప్రభావం == [[టిబెట్]], [[నేపాల్]], మధ్య [[ఆసియా]], [[చైనా]], [[జపాన్]] వంటి దేశాల చిత్రలేఖన శైలిపై అజంతా చిత్రలేఖనం, చెరగని ముద్ర వేసింది.<ref name=":1" /> == పరిరక్షణ == వర్షాకాలంలో వానల వల్ల ఈ గుహల్లోకి కారే నీటి వలన నష్టం జరగకుండా, ఆ నీటిని దారి మరలేలా చేసి సర్వేక్షణ బృందం నిత్యం కృషి చేస్తోంది.<ref name=":0" /> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అజంతా గుహలు]] * [[చిత్రలేఖన చరిత్ర]] * [[కళా ఉద్యమం]] == రెఫరెన్స్ == *{{Cite book|last=Rowland|first=Benjamin|title=The Ajanta Caves: Early Buddhist Paintings from India|year=1963|publisher=Collins|url=https://archive.org/details/ajantacavesearly00rowl/mode/2up}} == మూలాలు == {{Reflist}} {{భారతీయ చిత్రకళ}} [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకళ శైలులు]] 9v3lfgeqbf32skyufa5wjfm7k82aetp 4956296 4956294 2026-09-11T12:53:16Z Veera.sj 9700 విస్తరణ 4956296 wikitext text/x-wiki [[అజంతా గుహలు]] [[మహారాష్ట్ర]] లోని [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)]] లో వాఘోరా నది ఒడ్డున కల 30 శిలాగుహల సముదాయం. ఈ గుహలలో ఎక్కువ భాగం [[శిల్పకళ]] తో కళకళలాడుతూ ఉన్ననూ, ఇక్కడి [[చిత్రకళ]] కూడా అత్యంత ప్రాముఖ్యత సంతరించుకొన్నది. ఈ గుహలలో జాతక కథలుగా వ్యవహరించబడే [[గౌతమ బుద్ధుడు|గౌతమ బుద్ధుడి]] జీవిత చరిత్రలోని వివిధ ఘట్టాలను విశదీకరించే చిత్రపటాలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. తర్వాతి తరాలలో [[అబనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] [[బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] ను స్థాపించటానికి, [[భారతీయ చిత్రకళ]]లో [[నందలాల్ బోస్]] కళాదర్శకుడిగా/[[చిత్రకారుడు|చిత్రకారుడి]]గా ఒక మెరుపు మెరవటానికి, తన భారతీయ మూలాలు వెదుక్కొంటూ [[ఫ్రాన్స్]] నుండి [[భారతదేశం]] వచ్చిన [[అమృతా షేర్-గిల్]] చిత్రకళలో భారతీయత యొక్క పాళ్ళు పెరగటానికి దోహదపడ్డాయి. అంతే కాక పలు ఇతర కళాకారులను, కళాశాలలను [[ఆధునిక భారతీయ చిత్రకళ]] వైపు నడిపించాయి. <ref name=":0">{{Cite web|date=2014-02-19|title=Monumental effort|url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/monumental-effort/article5698492.ece|access-date=2026-06-05|website=Frontline|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Indian Heritage - AJANTA CAVE PAINTINGS by Prof. Subramanian Swaminathan - Glossary|url=https://www.indian-heritage.org/painting/ajanta/glossary.html|access-date=2026-06-05|website=www.indian-heritage.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000069834|access-date=2026-06-05|website=unesdoc.unesco.org|title=Ajanta: masterpiece of rock-cut temples and of fresco art|first=UNESCO|last=UNESCO DOCS}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-12-05|title=What Makes Ajanta & Ellora Cave Paintings & Sculptures Iconic?|url=https://www.teravarna.in/post/ajanta-and-ellora-cave-paintings-indias-timeless-masterpieces|access-date=2026-06-05|language=en-US}}</ref> నాలుగవ శతాబ్దం నుండి ఏడవ శతాబ్దం వరకు, [[వాకాటకులు|వాకాటాకుల]], [[చాళుక్యులు|చాళుక్యుల]] రాజ్యాల కాలావధులలో అజంతా గుహలలో ఈ కళాత్మక మహాయజ్ఞం నిర్వహింపబడింది. [[కామసూత్ర]], విష్ణు ధర్మోత్తర పురాణం వంటి మాహాకావ్యాల ప్రభావాలు ఈ చిత్రకళలో కనబడతాయి.{{sfn|Rowland|1963|page=7}} రూపాలు, ప్రమాణాలు, భావాలు, లావణ్య యోజనం, సదృశ్యం వంటివి ఈ చిత్రకళకు పునాదులుగా నిలుస్తాయి.{{sfn|Rowland|1963|page=8}} అజంతా గుహలలో చిత్రకళకు సంబంధించిన కొన్ని ప్రశ్నలను నిపుణులు ఛేధించగలిగిననూ, కొన్నింటికి మాత్రం ఇప్పటికీ సమాధానం దొరకలేదు. అద్భుతమైన శైలితో సమ్మోహనపరుస్తూనే వీక్షకుల మదులలో ఈ చిత్రలేఖనాలు ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతాయి. ఈ చిత్రకళ చేయటానికి తైల ప్రమిదలు ఉపయోగించబడ్డాయా? చిత్రీకరణ యొక్క ఉపరితలం ఎలా తయారు చేయబడ్డది? వీటికి రంగులను ఎక్కడి నుండి తేబడ్డాయి? - వంటి దుర్భేద్యమైన ప్రశ్నలు కళారాధకులను ఉక్కిరిబిక్కిరి చేస్తాయి.<ref name=":0" /> == చరిత్ర == 1817లో గబ్బిలాలతో నిండిపోయిన అజంతా గుహలను బ్రిటీషు సైన్యం కనుగొంది. పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తలు జేమ్స్ బర్గెస్, మేజర్ విలియం గిల్ వీటి నకళ్ళను మొట్టమొదటగా 1866 లో ప్రదర్శించారు. ఆ తర్వాత 1896లో జాన్ గ్రిఫిత్స్ , 1915 లేడీ హెర్రింఘాం వీటి నకళ్ళను సృష్టించారు. ఇటలీకి చెందిన కళా పరిరక్షణ నిపుణుల బృందపు విసృతమైన మరమ్మత్తుల తర్వాత 1933లో హైదరాబాదు రాష్ట్ర పురాతత్వ శాస్త్ర దర్శకుడు అయిన యాజ్దానీ అప్పటి నిజాం ఆర్థిక సహకారంతో పలు సంపుటాల పుస్తకాలకు సంపాదకీయం వహించాడు. {{sfn|Rowland|1963|page=5}} == పద్ధతి == అజంతా గుహలలో పైకప్పులు రేఖాగణిత శాస్త్రాంశాల, ఫలపుష్పాల, పశుపక్షాదుల, పరలోకజీవుల, విదూషకుల చిత్రకళ కలిగి ఉండగా, వాటి గోడల పై బుద్ధుడి జీవిత చరిత్రను వివరించే చిత్రకళ కలిగి ఉన్నది. ఈ చిత్రకళలో వివరాలను జాగ్రత్త పొందుపరచటం జరిగింది. పశుపక్షాదుల శరీర నిర్మాణ శాస్త్రంపై వీటిని చిత్రించిన కళాకారులకు ఉండే పట్టుకు ఇవి నిదర్శనం. <ref name=":0" /> == విధానం == [[భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ]] కు చెందిన నిపుణులు పైకప్పులకు వ్రేలాడదీసిన మంచెలపై కళాకారులు వెల్లకిల్లా పడుకొని ఈ చిత్రలేఖనాలను చేశారని తెలిపాడు. పై కప్పులకు రెండు పొరలుగా మట్టిని అద్ది వాటిపై సున్నపు తేట పూసి ఉపరితలాన్ని సిద్ధం చేసుకొన్నారని తెలిపారు.<ref name=":0" /> == చిత్రకళ వివరాలు == 1, 2, 16, 17వ గుహలో జాతక (గౌతమ బుద్ధుని జీవిత ఘట్టాల) కథలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. <ref name=":0" /> === 1వ గుహ === 1వ గుహలో జరిగిన అలంకరణలు 642లో మరణించిన రెండవ పులకేశి హయాంలో జరిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Rowland|1963|page=7}} ఇందులో పద్మపాణి యొక్క సహచరిణి చిత్రపటం కలదు. ఈమె నల్లని వర్ణంలో చిత్రీకరించబడటానికి కారణం నిపుణులకు సైతం అర్థం కాలేదు.<ref name=":0" /> === 10వ గుహ === 10వ గుహ అన్నింటికంటే పురాతనమైనదిగా భావింపబడుతోంది.{{sfn|Rowland|1963|page=5}} ఇందులోని చిత్రలేఖనాలు క్రీస్తుపూర్వం మొదటి శతాబ్దంలో గానీ లేదా క్రీస్తుశకం మొదట శతాబ్దంలో గానీ జరిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Rowland|1963|page=6}} === 16వ గుహ === ప్రధాన స్త్రీలు అర్థ నగ్నంగా, లేదా నగ్నంగా చిత్రీకరించబడిననూ, అవే దృశ్యాలలో చెలికత్తెలు మాత్రం పూర్తి దుస్తులలో చిత్రీకరించబడటం ఆసక్తి రేపే అంశం. ఉదాహరణకు చావుబ్రతుకులలో కొట్టుమిట్టాడుతూ, నందుడి పరివర్తనకు కారణం అయిన అతడి భార్య నగ్నంగానే చిత్రీకరించబడినది.<ref name=":0" /> === 17వ గుహ === 17వ గుహ యొక్క గోడలపై ఒక పెద్ద జాతక చక్రము చిత్రీకరించబడ్డది. అందుకే దీనిని జాతక చక్ర గుహ అని అంటారు. ఇపటి వరకు భూమిపై మనుష్య అవతారం ఎత్తిన ఏడుగురు బుద్ధుల చిత్రలేఖనాలతో బాటు, భవిష్యత్తులో ఎత్తబోయే మరో మనుష్య అవతారం అయిన మైత్రేయ బుద్ధావతారం కూడా ఇక్కడ చిత్రీకరించబడ్డవి. ఆనంద డోలికలలో తేలియాడుతోన్న ఎనిమిది జంటలు వీటి క్రింద చిత్రీకరించబడ్డాయి. ఒక్కొక్క మనుష్య బుద్ధుడి శరీర వర్ణం వేర్వేరుగా ఉండటం గమనార్హమని, స్త్రీ-పురుష సంగమం లేనిదే జీవితం కొనసాగదని, అందుకే మిథునాలు పవిత్రంగా పరిగణించబడ్డాయని నిపుణులు తెలిపారు.<ref name=":0" /> అందమైన కంఠాభరణాలు ధరించిన అప్సరసల చిత్రలేఖనాలు కూడా ఈ గుహలో కలవు. ఈ అప్సరసలు సైతం నల్లని వర్ణంలోనే చిత్రీకరించబడ్డారు.<ref name=":0" /> == ఇతర దేశాల కళలపై ప్రభావం == [[టిబెట్]], [[నేపాల్]], మధ్య [[ఆసియా]], [[చైనా]], [[జపాన్]] వంటి దేశాల చిత్రలేఖన శైలిపై అజంతా చిత్రలేఖనం, చెరగని ముద్ర వేసింది.<ref name=":1" /> == పరిరక్షణ == వర్షాకాలంలో వానల వల్ల ఈ గుహల్లోకి కారే నీటి వలన నష్టం జరగకుండా, ఆ నీటిని దారి మరలేలా చేసి సర్వేక్షణ బృందం నిత్యం కృషి చేస్తోంది.<ref name=":0" /> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అజంతా గుహలు]] * [[చిత్రలేఖన చరిత్ర]] * [[కళా ఉద్యమం]] == రెఫరెన్స్ == *{{Cite book|last=Rowland|first=Benjamin|title=The Ajanta Caves: Early Buddhist Paintings from India|year=1963|publisher=Collins|url=https://archive.org/details/ajantacavesearly00rowl/mode/2up}} == మూలాలు == {{Reflist}} {{భారతీయ చిత్రకళ}} [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకళ శైలులు]] fy3701lp66bbckjyappkxu3y68am9fn 4956297 4956296 2026-09-11T12:55:32Z Veera.sj 9700 /* ఇతర దేశాల కళలపై ప్రభావం */ 4956297 wikitext text/x-wiki [[అజంతా గుహలు]] [[మహారాష్ట్ర]] లోని [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)]] లో వాఘోరా నది ఒడ్డున కల 30 శిలాగుహల సముదాయం. ఈ గుహలలో ఎక్కువ భాగం [[శిల్పకళ]] తో కళకళలాడుతూ ఉన్ననూ, ఇక్కడి [[చిత్రకళ]] కూడా అత్యంత ప్రాముఖ్యత సంతరించుకొన్నది. ఈ గుహలలో జాతక కథలుగా వ్యవహరించబడే [[గౌతమ బుద్ధుడు|గౌతమ బుద్ధుడి]] జీవిత చరిత్రలోని వివిధ ఘట్టాలను విశదీకరించే చిత్రపటాలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. తర్వాతి తరాలలో [[అబనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] [[బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] ను స్థాపించటానికి, [[భారతీయ చిత్రకళ]]లో [[నందలాల్ బోస్]] కళాదర్శకుడిగా/[[చిత్రకారుడు|చిత్రకారుడి]]గా ఒక మెరుపు మెరవటానికి, తన భారతీయ మూలాలు వెదుక్కొంటూ [[ఫ్రాన్స్]] నుండి [[భారతదేశం]] వచ్చిన [[అమృతా షేర్-గిల్]] చిత్రకళలో భారతీయత యొక్క పాళ్ళు పెరగటానికి దోహదపడ్డాయి. అంతే కాక పలు ఇతర కళాకారులను, కళాశాలలను [[ఆధునిక భారతీయ చిత్రకళ]] వైపు నడిపించాయి. <ref name=":0">{{Cite web|date=2014-02-19|title=Monumental effort|url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/monumental-effort/article5698492.ece|access-date=2026-06-05|website=Frontline|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Indian Heritage - AJANTA CAVE PAINTINGS by Prof. Subramanian Swaminathan - Glossary|url=https://www.indian-heritage.org/painting/ajanta/glossary.html|access-date=2026-06-05|website=www.indian-heritage.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000069834|access-date=2026-06-05|website=unesdoc.unesco.org|title=Ajanta: masterpiece of rock-cut temples and of fresco art|first=UNESCO|last=UNESCO DOCS}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-12-05|title=What Makes Ajanta & Ellora Cave Paintings & Sculptures Iconic?|url=https://www.teravarna.in/post/ajanta-and-ellora-cave-paintings-indias-timeless-masterpieces|access-date=2026-06-05|language=en-US}}</ref> నాలుగవ శతాబ్దం నుండి ఏడవ శతాబ్దం వరకు, [[వాకాటకులు|వాకాటాకుల]], [[చాళుక్యులు|చాళుక్యుల]] రాజ్యాల కాలావధులలో అజంతా గుహలలో ఈ కళాత్మక మహాయజ్ఞం నిర్వహింపబడింది. [[కామసూత్ర]], విష్ణు ధర్మోత్తర పురాణం వంటి మాహాకావ్యాల ప్రభావాలు ఈ చిత్రకళలో కనబడతాయి.{{sfn|Rowland|1963|page=7}} రూపాలు, ప్రమాణాలు, భావాలు, లావణ్య యోజనం, సదృశ్యం వంటివి ఈ చిత్రకళకు పునాదులుగా నిలుస్తాయి.{{sfn|Rowland|1963|page=8}} అజంతా గుహలలో చిత్రకళకు సంబంధించిన కొన్ని ప్రశ్నలను నిపుణులు ఛేధించగలిగిననూ, కొన్నింటికి మాత్రం ఇప్పటికీ సమాధానం దొరకలేదు. అద్భుతమైన శైలితో సమ్మోహనపరుస్తూనే వీక్షకుల మదులలో ఈ చిత్రలేఖనాలు ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతాయి. ఈ చిత్రకళ చేయటానికి తైల ప్రమిదలు ఉపయోగించబడ్డాయా? చిత్రీకరణ యొక్క ఉపరితలం ఎలా తయారు చేయబడ్డది? వీటికి రంగులను ఎక్కడి నుండి తేబడ్డాయి? - వంటి దుర్భేద్యమైన ప్రశ్నలు కళారాధకులను ఉక్కిరిబిక్కిరి చేస్తాయి.<ref name=":0" /> == చరిత్ర == 1817లో గబ్బిలాలతో నిండిపోయిన అజంతా గుహలను బ్రిటీషు సైన్యం కనుగొంది. పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తలు జేమ్స్ బర్గెస్, మేజర్ విలియం గిల్ వీటి నకళ్ళను మొట్టమొదటగా 1866 లో ప్రదర్శించారు. ఆ తర్వాత 1896లో జాన్ గ్రిఫిత్స్ , 1915 లేడీ హెర్రింఘాం వీటి నకళ్ళను సృష్టించారు. ఇటలీకి చెందిన కళా పరిరక్షణ నిపుణుల బృందపు విసృతమైన మరమ్మత్తుల తర్వాత 1933లో హైదరాబాదు రాష్ట్ర పురాతత్వ శాస్త్ర దర్శకుడు అయిన యాజ్దానీ అప్పటి నిజాం ఆర్థిక సహకారంతో పలు సంపుటాల పుస్తకాలకు సంపాదకీయం వహించాడు. {{sfn|Rowland|1963|page=5}} == పద్ధతి == అజంతా గుహలలో పైకప్పులు రేఖాగణిత శాస్త్రాంశాల, ఫలపుష్పాల, పశుపక్షాదుల, పరలోకజీవుల, విదూషకుల చిత్రకళ కలిగి ఉండగా, వాటి గోడల పై బుద్ధుడి జీవిత చరిత్రను వివరించే చిత్రకళ కలిగి ఉన్నది. ఈ చిత్రకళలో వివరాలను జాగ్రత్త పొందుపరచటం జరిగింది. పశుపక్షాదుల శరీర నిర్మాణ శాస్త్రంపై వీటిని చిత్రించిన కళాకారులకు ఉండే పట్టుకు ఇవి నిదర్శనం. <ref name=":0" /> == విధానం == [[భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ]] కు చెందిన నిపుణులు పైకప్పులకు వ్రేలాడదీసిన మంచెలపై కళాకారులు వెల్లకిల్లా పడుకొని ఈ చిత్రలేఖనాలను చేశారని తెలిపాడు. పై కప్పులకు రెండు పొరలుగా మట్టిని అద్ది వాటిపై సున్నపు తేట పూసి ఉపరితలాన్ని సిద్ధం చేసుకొన్నారని తెలిపారు.<ref name=":0" /> == చిత్రకళ వివరాలు == 1, 2, 16, 17వ గుహలో జాతక (గౌతమ బుద్ధుని జీవిత ఘట్టాల) కథలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. <ref name=":0" /> === 1వ గుహ === 1వ గుహలో జరిగిన అలంకరణలు 642లో మరణించిన రెండవ పులకేశి హయాంలో జరిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Rowland|1963|page=7}} ఇందులో పద్మపాణి యొక్క సహచరిణి చిత్రపటం కలదు. ఈమె నల్లని వర్ణంలో చిత్రీకరించబడటానికి కారణం నిపుణులకు సైతం అర్థం కాలేదు.<ref name=":0" /> === 10వ గుహ === 10వ గుహ అన్నింటికంటే పురాతనమైనదిగా భావింపబడుతోంది.{{sfn|Rowland|1963|page=5}} ఇందులోని చిత్రలేఖనాలు క్రీస్తుపూర్వం మొదటి శతాబ్దంలో గానీ లేదా క్రీస్తుశకం మొదట శతాబ్దంలో గానీ జరిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Rowland|1963|page=6}} === 16వ గుహ === ప్రధాన స్త్రీలు అర్థ నగ్నంగా, లేదా నగ్నంగా చిత్రీకరించబడిననూ, అవే దృశ్యాలలో చెలికత్తెలు మాత్రం పూర్తి దుస్తులలో చిత్రీకరించబడటం ఆసక్తి రేపే అంశం. ఉదాహరణకు చావుబ్రతుకులలో కొట్టుమిట్టాడుతూ, నందుడి పరివర్తనకు కారణం అయిన అతడి భార్య నగ్నంగానే చిత్రీకరించబడినది.<ref name=":0" /> === 17వ గుహ === 17వ గుహ యొక్క గోడలపై ఒక పెద్ద జాతక చక్రము చిత్రీకరించబడ్డది. అందుకే దీనిని జాతక చక్ర గుహ అని అంటారు. ఇపటి వరకు భూమిపై మనుష్య అవతారం ఎత్తిన ఏడుగురు బుద్ధుల చిత్రలేఖనాలతో బాటు, భవిష్యత్తులో ఎత్తబోయే మరో మనుష్య అవతారం అయిన మైత్రేయ బుద్ధావతారం కూడా ఇక్కడ చిత్రీకరించబడ్డవి. ఆనంద డోలికలలో తేలియాడుతోన్న ఎనిమిది జంటలు వీటి క్రింద చిత్రీకరించబడ్డాయి. ఒక్కొక్క మనుష్య బుద్ధుడి శరీర వర్ణం వేర్వేరుగా ఉండటం గమనార్హమని, స్త్రీ-పురుష సంగమం లేనిదే జీవితం కొనసాగదని, అందుకే మిథునాలు పవిత్రంగా పరిగణించబడ్డాయని నిపుణులు తెలిపారు.<ref name=":0" /> అందమైన కంఠాభరణాలు ధరించిన అప్సరసల చిత్రలేఖనాలు కూడా ఈ గుహలో కలవు. ఈ అప్సరసలు సైతం నల్లని వర్ణంలోనే చిత్రీకరించబడ్డారు.<ref name=":0" /> == ఇతర దేశాల కళలపై ప్రభావం == [[టిబెట్]], [[నేపాల్]], మధ్య [[ఆసియా]], [[చైనా]], [[జపాన్]] వంటి దేశాల చిత్రలేఖన శైలిపై అజంతా చిత్రలేఖనం, చెరగని ముద్ర వేసింది.{{sfn|Rowland|1963|page=5}} == పరిరక్షణ == వర్షాకాలంలో వానల వల్ల ఈ గుహల్లోకి కారే నీటి వలన నష్టం జరగకుండా, ఆ నీటిని దారి మరలేలా చేసి సర్వేక్షణ బృందం నిత్యం కృషి చేస్తోంది.<ref name=":0" /> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అజంతా గుహలు]] * [[చిత్రలేఖన చరిత్ర]] * [[కళా ఉద్యమం]] == రెఫరెన్స్ == *{{Cite book|last=Rowland|first=Benjamin|title=The Ajanta Caves: Early Buddhist Paintings from India|year=1963|publisher=Collins|url=https://archive.org/details/ajantacavesearly00rowl/mode/2up}} == మూలాలు == {{Reflist}} {{భారతీయ చిత్రకళ}} [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకళ శైలులు]] hqmav6a1qxah8cj19ya8e2fldg3oeke 4956302 4956297 2026-09-11T13:13:47Z Veera.sj 9700 /* పద్ధతి */ మూలం 4956302 wikitext text/x-wiki [[అజంతా గుహలు]] [[మహారాష్ట్ర]] లోని [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)]] లో వాఘోరా నది ఒడ్డున కల 30 శిలాగుహల సముదాయం. ఈ గుహలలో ఎక్కువ భాగం [[శిల్పకళ]] తో కళకళలాడుతూ ఉన్ననూ, ఇక్కడి [[చిత్రకళ]] కూడా అత్యంత ప్రాముఖ్యత సంతరించుకొన్నది. ఈ గుహలలో జాతక కథలుగా వ్యవహరించబడే [[గౌతమ బుద్ధుడు|గౌతమ బుద్ధుడి]] జీవిత చరిత్రలోని వివిధ ఘట్టాలను విశదీకరించే చిత్రపటాలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. తర్వాతి తరాలలో [[అబనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] [[బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] ను స్థాపించటానికి, [[భారతీయ చిత్రకళ]]లో [[నందలాల్ బోస్]] కళాదర్శకుడిగా/[[చిత్రకారుడు|చిత్రకారుడి]]గా ఒక మెరుపు మెరవటానికి, తన భారతీయ మూలాలు వెదుక్కొంటూ [[ఫ్రాన్స్]] నుండి [[భారతదేశం]] వచ్చిన [[అమృతా షేర్-గిల్]] చిత్రకళలో భారతీయత యొక్క పాళ్ళు పెరగటానికి దోహదపడ్డాయి. అంతే కాక పలు ఇతర కళాకారులను, కళాశాలలను [[ఆధునిక భారతీయ చిత్రకళ]] వైపు నడిపించాయి. <ref name=":0">{{Cite web|date=2014-02-19|title=Monumental effort|url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/monumental-effort/article5698492.ece|access-date=2026-06-05|website=Frontline|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Indian Heritage - AJANTA CAVE PAINTINGS by Prof. Subramanian Swaminathan - Glossary|url=https://www.indian-heritage.org/painting/ajanta/glossary.html|access-date=2026-06-05|website=www.indian-heritage.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000069834|access-date=2026-06-05|website=unesdoc.unesco.org|title=Ajanta: masterpiece of rock-cut temples and of fresco art|first=UNESCO|last=UNESCO DOCS}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-12-05|title=What Makes Ajanta & Ellora Cave Paintings & Sculptures Iconic?|url=https://www.teravarna.in/post/ajanta-and-ellora-cave-paintings-indias-timeless-masterpieces|access-date=2026-06-05|language=en-US}}</ref> నాలుగవ శతాబ్దం నుండి ఏడవ శతాబ్దం వరకు, [[వాకాటకులు|వాకాటాకుల]], [[చాళుక్యులు|చాళుక్యుల]] రాజ్యాల కాలావధులలో అజంతా గుహలలో ఈ కళాత్మక మహాయజ్ఞం నిర్వహింపబడింది. [[కామసూత్ర]], విష్ణు ధర్మోత్తర పురాణం వంటి మాహాకావ్యాల ప్రభావాలు ఈ చిత్రకళలో కనబడతాయి.{{sfn|Rowland|1963|page=7}} రూపాలు, ప్రమాణాలు, భావాలు, లావణ్య యోజనం, సదృశ్యం వంటివి ఈ చిత్రకళకు పునాదులుగా నిలుస్తాయి.{{sfn|Rowland|1963|page=8}} అజంతా గుహలలో చిత్రకళకు సంబంధించిన కొన్ని ప్రశ్నలను నిపుణులు ఛేధించగలిగిననూ, కొన్నింటికి మాత్రం ఇప్పటికీ సమాధానం దొరకలేదు. అద్భుతమైన శైలితో సమ్మోహనపరుస్తూనే వీక్షకుల మదులలో ఈ చిత్రలేఖనాలు ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతాయి. ఈ చిత్రకళ చేయటానికి తైల ప్రమిదలు ఉపయోగించబడ్డాయా? చిత్రీకరణ యొక్క ఉపరితలం ఎలా తయారు చేయబడ్డది? వీటికి రంగులను ఎక్కడి నుండి తేబడ్డాయి? - వంటి దుర్భేద్యమైన ప్రశ్నలు కళారాధకులను ఉక్కిరిబిక్కిరి చేస్తాయి.<ref name=":0" /> == చరిత్ర == 1817లో గబ్బిలాలతో నిండిపోయిన అజంతా గుహలను బ్రిటీషు సైన్యం కనుగొంది. పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తలు జేమ్స్ బర్గెస్, మేజర్ విలియం గిల్ వీటి నకళ్ళను మొట్టమొదటగా 1866 లో ప్రదర్శించారు. ఆ తర్వాత 1896లో జాన్ గ్రిఫిత్స్ , 1915 లేడీ హెర్రింఘాం వీటి నకళ్ళను సృష్టించారు. ఇటలీకి చెందిన కళా పరిరక్షణ నిపుణుల బృందపు విసృతమైన మరమ్మత్తుల తర్వాత 1933లో హైదరాబాదు రాష్ట్ర పురాతత్వ శాస్త్ర దర్శకుడు అయిన యాజ్దానీ అప్పటి నిజాం ఆర్థిక సహకారంతో పలు సంపుటాల పుస్తకాలకు సంపాదకీయం వహించాడు. {{sfn|Rowland|1963|page=5}} == పద్ధతి == లంకావతార సూత్రం- {{Quote|ఉపరితలంపై ఎత్తుపల్లాలు లేకున్ననూ, అవి చిత్రలేఖనంలో కనబడతాయి. చిత్రకారుడు అవలంబించే సాంకేతికతతో వీక్షకుడికి ఎత్తుపల్లాలున్న భావనను కలిగిస్తాయి}}{{sfn|Rowland|1963|page=8}} అజంతా గుహలలో పైకప్పులు రేఖాగణిత శాస్త్రాంశాల, ఫలపుష్పాల, పశుపక్షాదుల, పరలోకజీవుల, విదూషకుల చిత్రకళ కలిగి ఉండగా, వాటి గోడల పై బుద్ధుడి జీవిత చరిత్రను వివరించే చిత్రకళ కలిగి ఉన్నది. ఈ చిత్రకళలో వివరాలను జాగ్రత్త పొందుపరచటం జరిగింది. పశుపక్షాదుల శరీర నిర్మాణ శాస్త్రంపై వీటిని చిత్రించిన కళాకారులకు ఉండే పట్టుకు ఇవి నిదర్శనం. <ref name=":0" /> == విధానం == [[భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ]] కు చెందిన నిపుణులు పైకప్పులకు వ్రేలాడదీసిన మంచెలపై కళాకారులు వెల్లకిల్లా పడుకొని ఈ చిత్రలేఖనాలను చేశారని తెలిపాడు. పై కప్పులకు రెండు పొరలుగా మట్టిని అద్ది వాటిపై సున్నపు తేట పూసి ఉపరితలాన్ని సిద్ధం చేసుకొన్నారని తెలిపారు.<ref name=":0" /> == చిత్రకళ వివరాలు == 1, 2, 16, 17వ గుహలో జాతక (గౌతమ బుద్ధుని జీవిత ఘట్టాల) కథలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. <ref name=":0" /> === 1వ గుహ === 1వ గుహలో జరిగిన అలంకరణలు 642లో మరణించిన రెండవ పులకేశి హయాంలో జరిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Rowland|1963|page=7}} ఇందులో పద్మపాణి యొక్క సహచరిణి చిత్రపటం కలదు. ఈమె నల్లని వర్ణంలో చిత్రీకరించబడటానికి కారణం నిపుణులకు సైతం అర్థం కాలేదు.<ref name=":0" /> === 10వ గుహ === 10వ గుహ అన్నింటికంటే పురాతనమైనదిగా భావింపబడుతోంది.{{sfn|Rowland|1963|page=5}} ఇందులోని చిత్రలేఖనాలు క్రీస్తుపూర్వం మొదటి శతాబ్దంలో గానీ లేదా క్రీస్తుశకం మొదట శతాబ్దంలో గానీ జరిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Rowland|1963|page=6}} === 16వ గుహ === ప్రధాన స్త్రీలు అర్థ నగ్నంగా, లేదా నగ్నంగా చిత్రీకరించబడిననూ, అవే దృశ్యాలలో చెలికత్తెలు మాత్రం పూర్తి దుస్తులలో చిత్రీకరించబడటం ఆసక్తి రేపే అంశం. ఉదాహరణకు చావుబ్రతుకులలో కొట్టుమిట్టాడుతూ, నందుడి పరివర్తనకు కారణం అయిన అతడి భార్య నగ్నంగానే చిత్రీకరించబడినది.<ref name=":0" /> === 17వ గుహ === 17వ గుహ యొక్క గోడలపై ఒక పెద్ద జాతక చక్రము చిత్రీకరించబడ్డది. అందుకే దీనిని జాతక చక్ర గుహ అని అంటారు. ఇపటి వరకు భూమిపై మనుష్య అవతారం ఎత్తిన ఏడుగురు బుద్ధుల చిత్రలేఖనాలతో బాటు, భవిష్యత్తులో ఎత్తబోయే మరో మనుష్య అవతారం అయిన మైత్రేయ బుద్ధావతారం కూడా ఇక్కడ చిత్రీకరించబడ్డవి. ఆనంద డోలికలలో తేలియాడుతోన్న ఎనిమిది జంటలు వీటి క్రింద చిత్రీకరించబడ్డాయి. ఒక్కొక్క మనుష్య బుద్ధుడి శరీర వర్ణం వేర్వేరుగా ఉండటం గమనార్హమని, స్త్రీ-పురుష సంగమం లేనిదే జీవితం కొనసాగదని, అందుకే మిథునాలు పవిత్రంగా పరిగణించబడ్డాయని నిపుణులు తెలిపారు.<ref name=":0" /> అందమైన కంఠాభరణాలు ధరించిన అప్సరసల చిత్రలేఖనాలు కూడా ఈ గుహలో కలవు. ఈ అప్సరసలు సైతం నల్లని వర్ణంలోనే చిత్రీకరించబడ్డారు.<ref name=":0" /> == ఇతర దేశాల కళలపై ప్రభావం == [[టిబెట్]], [[నేపాల్]], మధ్య [[ఆసియా]], [[చైనా]], [[జపాన్]] వంటి దేశాల చిత్రలేఖన శైలిపై అజంతా చిత్రలేఖనం, చెరగని ముద్ర వేసింది.{{sfn|Rowland|1963|page=5}} == పరిరక్షణ == వర్షాకాలంలో వానల వల్ల ఈ గుహల్లోకి కారే నీటి వలన నష్టం జరగకుండా, ఆ నీటిని దారి మరలేలా చేసి సర్వేక్షణ బృందం నిత్యం కృషి చేస్తోంది.<ref name=":0" /> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అజంతా గుహలు]] * [[చిత్రలేఖన చరిత్ర]] * [[కళా ఉద్యమం]] == రెఫరెన్స్ == *{{Cite book|last=Rowland|first=Benjamin|title=The Ajanta Caves: Early Buddhist Paintings from India|year=1963|publisher=Collins|url=https://archive.org/details/ajantacavesearly00rowl/mode/2up}} == మూలాలు == {{Reflist}} {{భారతీయ చిత్రకళ}} [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకళ శైలులు]] 7cbr9y15qzih83nv7oqg6jyp71395gu 4956303 4956302 2026-09-11T13:15:11Z Veera.sj 9700 /* పద్ధతి */ శుద్ధి 4956303 wikitext text/x-wiki [[అజంతా గుహలు]] [[మహారాష్ట్ర]] లోని [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)]] లో వాఘోరా నది ఒడ్డున కల 30 శిలాగుహల సముదాయం. ఈ గుహలలో ఎక్కువ భాగం [[శిల్పకళ]] తో కళకళలాడుతూ ఉన్ననూ, ఇక్కడి [[చిత్రకళ]] కూడా అత్యంత ప్రాముఖ్యత సంతరించుకొన్నది. ఈ గుహలలో జాతక కథలుగా వ్యవహరించబడే [[గౌతమ బుద్ధుడు|గౌతమ బుద్ధుడి]] జీవిత చరిత్రలోని వివిధ ఘట్టాలను విశదీకరించే చిత్రపటాలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. తర్వాతి తరాలలో [[అబనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] [[బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] ను స్థాపించటానికి, [[భారతీయ చిత్రకళ]]లో [[నందలాల్ బోస్]] కళాదర్శకుడిగా/[[చిత్రకారుడు|చిత్రకారుడి]]గా ఒక మెరుపు మెరవటానికి, తన భారతీయ మూలాలు వెదుక్కొంటూ [[ఫ్రాన్స్]] నుండి [[భారతదేశం]] వచ్చిన [[అమృతా షేర్-గిల్]] చిత్రకళలో భారతీయత యొక్క పాళ్ళు పెరగటానికి దోహదపడ్డాయి. అంతే కాక పలు ఇతర కళాకారులను, కళాశాలలను [[ఆధునిక భారతీయ చిత్రకళ]] వైపు నడిపించాయి. <ref name=":0">{{Cite web|date=2014-02-19|title=Monumental effort|url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/monumental-effort/article5698492.ece|access-date=2026-06-05|website=Frontline|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Indian Heritage - AJANTA CAVE PAINTINGS by Prof. Subramanian Swaminathan - Glossary|url=https://www.indian-heritage.org/painting/ajanta/glossary.html|access-date=2026-06-05|website=www.indian-heritage.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000069834|access-date=2026-06-05|website=unesdoc.unesco.org|title=Ajanta: masterpiece of rock-cut temples and of fresco art|first=UNESCO|last=UNESCO DOCS}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-12-05|title=What Makes Ajanta & Ellora Cave Paintings & Sculptures Iconic?|url=https://www.teravarna.in/post/ajanta-and-ellora-cave-paintings-indias-timeless-masterpieces|access-date=2026-06-05|language=en-US}}</ref> నాలుగవ శతాబ్దం నుండి ఏడవ శతాబ్దం వరకు, [[వాకాటకులు|వాకాటాకుల]], [[చాళుక్యులు|చాళుక్యుల]] రాజ్యాల కాలావధులలో అజంతా గుహలలో ఈ కళాత్మక మహాయజ్ఞం నిర్వహింపబడింది. [[కామసూత్ర]], విష్ణు ధర్మోత్తర పురాణం వంటి మాహాకావ్యాల ప్రభావాలు ఈ చిత్రకళలో కనబడతాయి.{{sfn|Rowland|1963|page=7}} రూపాలు, ప్రమాణాలు, భావాలు, లావణ్య యోజనం, సదృశ్యం వంటివి ఈ చిత్రకళకు పునాదులుగా నిలుస్తాయి.{{sfn|Rowland|1963|page=8}} అజంతా గుహలలో చిత్రకళకు సంబంధించిన కొన్ని ప్రశ్నలను నిపుణులు ఛేధించగలిగిననూ, కొన్నింటికి మాత్రం ఇప్పటికీ సమాధానం దొరకలేదు. అద్భుతమైన శైలితో సమ్మోహనపరుస్తూనే వీక్షకుల మదులలో ఈ చిత్రలేఖనాలు ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతాయి. ఈ చిత్రకళ చేయటానికి తైల ప్రమిదలు ఉపయోగించబడ్డాయా? చిత్రీకరణ యొక్క ఉపరితలం ఎలా తయారు చేయబడ్డది? వీటికి రంగులను ఎక్కడి నుండి తేబడ్డాయి? - వంటి దుర్భేద్యమైన ప్రశ్నలు కళారాధకులను ఉక్కిరిబిక్కిరి చేస్తాయి.<ref name=":0" /> == చరిత్ర == 1817లో గబ్బిలాలతో నిండిపోయిన అజంతా గుహలను బ్రిటీషు సైన్యం కనుగొంది. పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తలు జేమ్స్ బర్గెస్, మేజర్ విలియం గిల్ వీటి నకళ్ళను మొట్టమొదటగా 1866 లో ప్రదర్శించారు. ఆ తర్వాత 1896లో జాన్ గ్రిఫిత్స్ , 1915 లేడీ హెర్రింఘాం వీటి నకళ్ళను సృష్టించారు. ఇటలీకి చెందిన కళా పరిరక్షణ నిపుణుల బృందపు విసృతమైన మరమ్మత్తుల తర్వాత 1933లో హైదరాబాదు రాష్ట్ర పురాతత్వ శాస్త్ర దర్శకుడు అయిన యాజ్దానీ అప్పటి నిజాం ఆర్థిక సహకారంతో పలు సంపుటాల పుస్తకాలకు సంపాదకీయం వహించాడు. {{sfn|Rowland|1963|page=5}} == పద్ధతి == లంకావతార సూత్రం{{sfn|Rowland|1963|page=8}}- {{Quote|ఉపరితలంపై ఎత్తుపల్లాలు లేకున్ననూ, అవి చిత్రలేఖనంలో కనబడతాయి. చిత్రకారుడు అవలంబించే సాంకేతికతతో వీక్షకుడికి ఎత్తుపల్లాలున్న భావనను కలిగిస్తాయి.}} అజంతా గుహలలో పైకప్పులు రేఖాగణిత శాస్త్రాంశాల, ఫలపుష్పాల, పశుపక్షాదుల, పరలోకజీవుల, విదూషకుల చిత్రకళ కలిగి ఉండగా, వాటి గోడల పై బుద్ధుడి జీవిత చరిత్రను వివరించే చిత్రకళ కలిగి ఉన్నది. ఈ చిత్రకళలో వివరాలను జాగ్రత్త పొందుపరచటం జరిగింది. పశుపక్షాదుల శరీర నిర్మాణ శాస్త్రంపై వీటిని చిత్రించిన కళాకారులకు ఉండే పట్టుకు ఇవి నిదర్శనం. <ref name=":0" /> == విధానం == [[భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ]] కు చెందిన నిపుణులు పైకప్పులకు వ్రేలాడదీసిన మంచెలపై కళాకారులు వెల్లకిల్లా పడుకొని ఈ చిత్రలేఖనాలను చేశారని తెలిపాడు. పై కప్పులకు రెండు పొరలుగా మట్టిని అద్ది వాటిపై సున్నపు తేట పూసి ఉపరితలాన్ని సిద్ధం చేసుకొన్నారని తెలిపారు.<ref name=":0" /> == చిత్రకళ వివరాలు == 1, 2, 16, 17వ గుహలో జాతక (గౌతమ బుద్ధుని జీవిత ఘట్టాల) కథలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. <ref name=":0" /> === 1వ గుహ === 1వ గుహలో జరిగిన అలంకరణలు 642లో మరణించిన రెండవ పులకేశి హయాంలో జరిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Rowland|1963|page=7}} ఇందులో పద్మపాణి యొక్క సహచరిణి చిత్రపటం కలదు. ఈమె నల్లని వర్ణంలో చిత్రీకరించబడటానికి కారణం నిపుణులకు సైతం అర్థం కాలేదు.<ref name=":0" /> === 10వ గుహ === 10వ గుహ అన్నింటికంటే పురాతనమైనదిగా భావింపబడుతోంది.{{sfn|Rowland|1963|page=5}} ఇందులోని చిత్రలేఖనాలు క్రీస్తుపూర్వం మొదటి శతాబ్దంలో గానీ లేదా క్రీస్తుశకం మొదట శతాబ్దంలో గానీ జరిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Rowland|1963|page=6}} === 16వ గుహ === ప్రధాన స్త్రీలు అర్థ నగ్నంగా, లేదా నగ్నంగా చిత్రీకరించబడిననూ, అవే దృశ్యాలలో చెలికత్తెలు మాత్రం పూర్తి దుస్తులలో చిత్రీకరించబడటం ఆసక్తి రేపే అంశం. ఉదాహరణకు చావుబ్రతుకులలో కొట్టుమిట్టాడుతూ, నందుడి పరివర్తనకు కారణం అయిన అతడి భార్య నగ్నంగానే చిత్రీకరించబడినది.<ref name=":0" /> === 17వ గుహ === 17వ గుహ యొక్క గోడలపై ఒక పెద్ద జాతక చక్రము చిత్రీకరించబడ్డది. అందుకే దీనిని జాతక చక్ర గుహ అని అంటారు. ఇపటి వరకు భూమిపై మనుష్య అవతారం ఎత్తిన ఏడుగురు బుద్ధుల చిత్రలేఖనాలతో బాటు, భవిష్యత్తులో ఎత్తబోయే మరో మనుష్య అవతారం అయిన మైత్రేయ బుద్ధావతారం కూడా ఇక్కడ చిత్రీకరించబడ్డవి. ఆనంద డోలికలలో తేలియాడుతోన్న ఎనిమిది జంటలు వీటి క్రింద చిత్రీకరించబడ్డాయి. ఒక్కొక్క మనుష్య బుద్ధుడి శరీర వర్ణం వేర్వేరుగా ఉండటం గమనార్హమని, స్త్రీ-పురుష సంగమం లేనిదే జీవితం కొనసాగదని, అందుకే మిథునాలు పవిత్రంగా పరిగణించబడ్డాయని నిపుణులు తెలిపారు.<ref name=":0" /> అందమైన కంఠాభరణాలు ధరించిన అప్సరసల చిత్రలేఖనాలు కూడా ఈ గుహలో కలవు. ఈ అప్సరసలు సైతం నల్లని వర్ణంలోనే చిత్రీకరించబడ్డారు.<ref name=":0" /> == ఇతర దేశాల కళలపై ప్రభావం == [[టిబెట్]], [[నేపాల్]], మధ్య [[ఆసియా]], [[చైనా]], [[జపాన్]] వంటి దేశాల చిత్రలేఖన శైలిపై అజంతా చిత్రలేఖనం, చెరగని ముద్ర వేసింది.{{sfn|Rowland|1963|page=5}} == పరిరక్షణ == వర్షాకాలంలో వానల వల్ల ఈ గుహల్లోకి కారే నీటి వలన నష్టం జరగకుండా, ఆ నీటిని దారి మరలేలా చేసి సర్వేక్షణ బృందం నిత్యం కృషి చేస్తోంది.<ref name=":0" /> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అజంతా గుహలు]] * [[చిత్రలేఖన చరిత్ర]] * [[కళా ఉద్యమం]] == రెఫరెన్స్ == *{{Cite book|last=Rowland|first=Benjamin|title=The Ajanta Caves: Early Buddhist Paintings from India|year=1963|publisher=Collins|url=https://archive.org/details/ajantacavesearly00rowl/mode/2up}} == మూలాలు == {{Reflist}} {{భారతీయ చిత్రకళ}} [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకళ శైలులు]] 0perpydvf2nruwbt0mivzxdk9y0m73j 4956305 4956303 2026-09-11T13:21:00Z Veera.sj 9700 /* విధానం */ విస్తరణ/మూలం 4956305 wikitext text/x-wiki [[అజంతా గుహలు]] [[మహారాష్ట్ర]] లోని [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)]] లో వాఘోరా నది ఒడ్డున కల 30 శిలాగుహల సముదాయం. ఈ గుహలలో ఎక్కువ భాగం [[శిల్పకళ]] తో కళకళలాడుతూ ఉన్ననూ, ఇక్కడి [[చిత్రకళ]] కూడా అత్యంత ప్రాముఖ్యత సంతరించుకొన్నది. ఈ గుహలలో జాతక కథలుగా వ్యవహరించబడే [[గౌతమ బుద్ధుడు|గౌతమ బుద్ధుడి]] జీవిత చరిత్రలోని వివిధ ఘట్టాలను విశదీకరించే చిత్రపటాలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. తర్వాతి తరాలలో [[అబనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] [[బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] ను స్థాపించటానికి, [[భారతీయ చిత్రకళ]]లో [[నందలాల్ బోస్]] కళాదర్శకుడిగా/[[చిత్రకారుడు|చిత్రకారుడి]]గా ఒక మెరుపు మెరవటానికి, తన భారతీయ మూలాలు వెదుక్కొంటూ [[ఫ్రాన్స్]] నుండి [[భారతదేశం]] వచ్చిన [[అమృతా షేర్-గిల్]] చిత్రకళలో భారతీయత యొక్క పాళ్ళు పెరగటానికి దోహదపడ్డాయి. అంతే కాక పలు ఇతర కళాకారులను, కళాశాలలను [[ఆధునిక భారతీయ చిత్రకళ]] వైపు నడిపించాయి. <ref name=":0">{{Cite web|date=2014-02-19|title=Monumental effort|url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/monumental-effort/article5698492.ece|access-date=2026-06-05|website=Frontline|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Indian Heritage - AJANTA CAVE PAINTINGS by Prof. Subramanian Swaminathan - Glossary|url=https://www.indian-heritage.org/painting/ajanta/glossary.html|access-date=2026-06-05|website=www.indian-heritage.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000069834|access-date=2026-06-05|website=unesdoc.unesco.org|title=Ajanta: masterpiece of rock-cut temples and of fresco art|first=UNESCO|last=UNESCO DOCS}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-12-05|title=What Makes Ajanta & Ellora Cave Paintings & Sculptures Iconic?|url=https://www.teravarna.in/post/ajanta-and-ellora-cave-paintings-indias-timeless-masterpieces|access-date=2026-06-05|language=en-US}}</ref> నాలుగవ శతాబ్దం నుండి ఏడవ శతాబ్దం వరకు, [[వాకాటకులు|వాకాటాకుల]], [[చాళుక్యులు|చాళుక్యుల]] రాజ్యాల కాలావధులలో అజంతా గుహలలో ఈ కళాత్మక మహాయజ్ఞం నిర్వహింపబడింది. [[కామసూత్ర]], విష్ణు ధర్మోత్తర పురాణం వంటి మాహాకావ్యాల ప్రభావాలు ఈ చిత్రకళలో కనబడతాయి.{{sfn|Rowland|1963|page=7}} రూపాలు, ప్రమాణాలు, భావాలు, లావణ్య యోజనం, సదృశ్యం వంటివి ఈ చిత్రకళకు పునాదులుగా నిలుస్తాయి.{{sfn|Rowland|1963|page=8}} అజంతా గుహలలో చిత్రకళకు సంబంధించిన కొన్ని ప్రశ్నలను నిపుణులు ఛేధించగలిగిననూ, కొన్నింటికి మాత్రం ఇప్పటికీ సమాధానం దొరకలేదు. అద్భుతమైన శైలితో సమ్మోహనపరుస్తూనే వీక్షకుల మదులలో ఈ చిత్రలేఖనాలు ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతాయి. ఈ చిత్రకళ చేయటానికి తైల ప్రమిదలు ఉపయోగించబడ్డాయా? చిత్రీకరణ యొక్క ఉపరితలం ఎలా తయారు చేయబడ్డది? వీటికి రంగులను ఎక్కడి నుండి తేబడ్డాయి? - వంటి దుర్భేద్యమైన ప్రశ్నలు కళారాధకులను ఉక్కిరిబిక్కిరి చేస్తాయి.<ref name=":0" /> == చరిత్ర == 1817లో గబ్బిలాలతో నిండిపోయిన అజంతా గుహలను బ్రిటీషు సైన్యం కనుగొంది. పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తలు జేమ్స్ బర్గెస్, మేజర్ విలియం గిల్ వీటి నకళ్ళను మొట్టమొదటగా 1866 లో ప్రదర్శించారు. ఆ తర్వాత 1896లో జాన్ గ్రిఫిత్స్ , 1915 లేడీ హెర్రింఘాం వీటి నకళ్ళను సృష్టించారు. ఇటలీకి చెందిన కళా పరిరక్షణ నిపుణుల బృందపు విసృతమైన మరమ్మత్తుల తర్వాత 1933లో హైదరాబాదు రాష్ట్ర పురాతత్వ శాస్త్ర దర్శకుడు అయిన యాజ్దానీ అప్పటి నిజాం ఆర్థిక సహకారంతో పలు సంపుటాల పుస్తకాలకు సంపాదకీయం వహించాడు. {{sfn|Rowland|1963|page=5}} == పద్ధతి == లంకావతార సూత్రం{{sfn|Rowland|1963|page=8}}- {{Quote|ఉపరితలంపై ఎత్తుపల్లాలు లేకున్ననూ, అవి చిత్రలేఖనంలో కనబడతాయి. చిత్రకారుడు అవలంబించే సాంకేతికతతో వీక్షకుడికి ఎత్తుపల్లాలున్న భావనను కలిగిస్తాయి.}} అజంతా గుహలలో పైకప్పులు రేఖాగణిత శాస్త్రాంశాల, ఫలపుష్పాల, పశుపక్షాదుల, పరలోకజీవుల, విదూషకుల చిత్రకళ కలిగి ఉండగా, వాటి గోడల పై బుద్ధుడి జీవిత చరిత్రను వివరించే చిత్రకళ కలిగి ఉన్నది. ఈ చిత్రకళలో వివరాలను జాగ్రత్త పొందుపరచటం జరిగింది. పశుపక్షాదుల శరీర నిర్మాణ శాస్త్రంపై వీటిని చిత్రించిన కళాకారులకు ఉండే పట్టుకు ఇవి నిదర్శనం. <ref name=":0" /> == విధానం == [[భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ]] కు చెందిన నిపుణులు పైకప్పులకు వ్రేలాడదీసిన మంచెలపై కళాకారులు వెల్లకిల్లా పడుకొని ఈ చిత్రలేఖనాలను చేశారని తెలిపాడు. పై కప్పులకు రెండు పొరలుగా మట్టిని అద్ది వాటిపై సున్నపు తేట పూసి ఉపరితలాన్ని సిద్ధం చేసుకొన్నారని తెలిపారు.<ref name=":0" /> == బౌద్ధ మత ప్రభావం == హీనయానం అనే అధ్యాత్మిక/నైతిక సూత్రాలను బోధించే అల్పస్థాయి నుండి మహాయనం అనే పేరుతో ఒక మతంగా ఏర్పడిన తర్వాత అజంతా గుహలలో చిత్రలేఖనం జరిగింది. {{sfn|Rowland|1963|page=9}} == చిత్రకళ వివరాలు == 1, 2, 16, 17వ గుహలో జాతక (గౌతమ బుద్ధుని జీవిత ఘట్టాల) కథలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. <ref name=":0" /> === 1వ గుహ === 1వ గుహలో జరిగిన అలంకరణలు 642లో మరణించిన రెండవ పులకేశి హయాంలో జరిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Rowland|1963|page=7}} ఇందులో పద్మపాణి యొక్క సహచరిణి చిత్రపటం కలదు. ఈమె నల్లని వర్ణంలో చిత్రీకరించబడటానికి కారణం నిపుణులకు సైతం అర్థం కాలేదు.<ref name=":0" /> === 10వ గుహ === 10వ గుహ అన్నింటికంటే పురాతనమైనదిగా భావింపబడుతోంది.{{sfn|Rowland|1963|page=5}} ఇందులోని చిత్రలేఖనాలు క్రీస్తుపూర్వం మొదటి శతాబ్దంలో గానీ లేదా క్రీస్తుశకం మొదట శతాబ్దంలో గానీ జరిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Rowland|1963|page=6}} === 16వ గుహ === ప్రధాన స్త్రీలు అర్థ నగ్నంగా, లేదా నగ్నంగా చిత్రీకరించబడిననూ, అవే దృశ్యాలలో చెలికత్తెలు మాత్రం పూర్తి దుస్తులలో చిత్రీకరించబడటం ఆసక్తి రేపే అంశం. ఉదాహరణకు చావుబ్రతుకులలో కొట్టుమిట్టాడుతూ, నందుడి పరివర్తనకు కారణం అయిన అతడి భార్య నగ్నంగానే చిత్రీకరించబడినది.<ref name=":0" /> === 17వ గుహ === 17వ గుహ యొక్క గోడలపై ఒక పెద్ద జాతక చక్రము చిత్రీకరించబడ్డది. అందుకే దీనిని జాతక చక్ర గుహ అని అంటారు. ఇపటి వరకు భూమిపై మనుష్య అవతారం ఎత్తిన ఏడుగురు బుద్ధుల చిత్రలేఖనాలతో బాటు, భవిష్యత్తులో ఎత్తబోయే మరో మనుష్య అవతారం అయిన మైత్రేయ బుద్ధావతారం కూడా ఇక్కడ చిత్రీకరించబడ్డవి. ఆనంద డోలికలలో తేలియాడుతోన్న ఎనిమిది జంటలు వీటి క్రింద చిత్రీకరించబడ్డాయి. ఒక్కొక్క మనుష్య బుద్ధుడి శరీర వర్ణం వేర్వేరుగా ఉండటం గమనార్హమని, స్త్రీ-పురుష సంగమం లేనిదే జీవితం కొనసాగదని, అందుకే మిథునాలు పవిత్రంగా పరిగణించబడ్డాయని నిపుణులు తెలిపారు.<ref name=":0" /> అందమైన కంఠాభరణాలు ధరించిన అప్సరసల చిత్రలేఖనాలు కూడా ఈ గుహలో కలవు. ఈ అప్సరసలు సైతం నల్లని వర్ణంలోనే చిత్రీకరించబడ్డారు.<ref name=":0" /> == ఇతర దేశాల కళలపై ప్రభావం == [[టిబెట్]], [[నేపాల్]], మధ్య [[ఆసియా]], [[చైనా]], [[జపాన్]] వంటి దేశాల చిత్రలేఖన శైలిపై అజంతా చిత్రలేఖనం, చెరగని ముద్ర వేసింది.{{sfn|Rowland|1963|page=5}} == పరిరక్షణ == వర్షాకాలంలో వానల వల్ల ఈ గుహల్లోకి కారే నీటి వలన నష్టం జరగకుండా, ఆ నీటిని దారి మరలేలా చేసి సర్వేక్షణ బృందం నిత్యం కృషి చేస్తోంది.<ref name=":0" /> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అజంతా గుహలు]] * [[చిత్రలేఖన చరిత్ర]] * [[కళా ఉద్యమం]] == రెఫరెన్స్ == *{{Cite book|last=Rowland|first=Benjamin|title=The Ajanta Caves: Early Buddhist Paintings from India|year=1963|publisher=Collins|url=https://archive.org/details/ajantacavesearly00rowl/mode/2up}} == మూలాలు == {{Reflist}} {{భారతీయ చిత్రకళ}} [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకళ శైలులు]] fy6o8vk5fz1dmuxwc3hfj0c4za8d77p 4956306 4956305 2026-09-11T13:30:35Z Veera.sj 9700 /* చిత్రకళ వివరాలు */ విస్తరణ 4956306 wikitext text/x-wiki [[అజంతా గుహలు]] [[మహారాష్ట్ర]] లోని [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)]] లో వాఘోరా నది ఒడ్డున కల 30 శిలాగుహల సముదాయం. ఈ గుహలలో ఎక్కువ భాగం [[శిల్పకళ]] తో కళకళలాడుతూ ఉన్ననూ, ఇక్కడి [[చిత్రకళ]] కూడా అత్యంత ప్రాముఖ్యత సంతరించుకొన్నది. ఈ గుహలలో జాతక కథలుగా వ్యవహరించబడే [[గౌతమ బుద్ధుడు|గౌతమ బుద్ధుడి]] జీవిత చరిత్రలోని వివిధ ఘట్టాలను విశదీకరించే చిత్రపటాలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. తర్వాతి తరాలలో [[అబనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] [[బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] ను స్థాపించటానికి, [[భారతీయ చిత్రకళ]]లో [[నందలాల్ బోస్]] కళాదర్శకుడిగా/[[చిత్రకారుడు|చిత్రకారుడి]]గా ఒక మెరుపు మెరవటానికి, తన భారతీయ మూలాలు వెదుక్కొంటూ [[ఫ్రాన్స్]] నుండి [[భారతదేశం]] వచ్చిన [[అమృతా షేర్-గిల్]] చిత్రకళలో భారతీయత యొక్క పాళ్ళు పెరగటానికి దోహదపడ్డాయి. అంతే కాక పలు ఇతర కళాకారులను, కళాశాలలను [[ఆధునిక భారతీయ చిత్రకళ]] వైపు నడిపించాయి. <ref name=":0">{{Cite web|date=2014-02-19|title=Monumental effort|url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/monumental-effort/article5698492.ece|access-date=2026-06-05|website=Frontline|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Indian Heritage - AJANTA CAVE PAINTINGS by Prof. Subramanian Swaminathan - Glossary|url=https://www.indian-heritage.org/painting/ajanta/glossary.html|access-date=2026-06-05|website=www.indian-heritage.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000069834|access-date=2026-06-05|website=unesdoc.unesco.org|title=Ajanta: masterpiece of rock-cut temples and of fresco art|first=UNESCO|last=UNESCO DOCS}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-12-05|title=What Makes Ajanta & Ellora Cave Paintings & Sculptures Iconic?|url=https://www.teravarna.in/post/ajanta-and-ellora-cave-paintings-indias-timeless-masterpieces|access-date=2026-06-05|language=en-US}}</ref> నాలుగవ శతాబ్దం నుండి ఏడవ శతాబ్దం వరకు, [[వాకాటకులు|వాకాటాకుల]], [[చాళుక్యులు|చాళుక్యుల]] రాజ్యాల కాలావధులలో అజంతా గుహలలో ఈ కళాత్మక మహాయజ్ఞం నిర్వహింపబడింది. [[కామసూత్ర]], విష్ణు ధర్మోత్తర పురాణం వంటి మాహాకావ్యాల ప్రభావాలు ఈ చిత్రకళలో కనబడతాయి.{{sfn|Rowland|1963|page=7}} రూపాలు, ప్రమాణాలు, భావాలు, లావణ్య యోజనం, సదృశ్యం వంటివి ఈ చిత్రకళకు పునాదులుగా నిలుస్తాయి.{{sfn|Rowland|1963|page=8}} అజంతా గుహలలో చిత్రకళకు సంబంధించిన కొన్ని ప్రశ్నలను నిపుణులు ఛేధించగలిగిననూ, కొన్నింటికి మాత్రం ఇప్పటికీ సమాధానం దొరకలేదు. అద్భుతమైన శైలితో సమ్మోహనపరుస్తూనే వీక్షకుల మదులలో ఈ చిత్రలేఖనాలు ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతాయి. ఈ చిత్రకళ చేయటానికి తైల ప్రమిదలు ఉపయోగించబడ్డాయా? చిత్రీకరణ యొక్క ఉపరితలం ఎలా తయారు చేయబడ్డది? వీటికి రంగులను ఎక్కడి నుండి తేబడ్డాయి? - వంటి దుర్భేద్యమైన ప్రశ్నలు కళారాధకులను ఉక్కిరిబిక్కిరి చేస్తాయి.<ref name=":0" /> == చరిత్ర == 1817లో గబ్బిలాలతో నిండిపోయిన అజంతా గుహలను బ్రిటీషు సైన్యం కనుగొంది. పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తలు జేమ్స్ బర్గెస్, మేజర్ విలియం గిల్ వీటి నకళ్ళను మొట్టమొదటగా 1866 లో ప్రదర్శించారు. ఆ తర్వాత 1896లో జాన్ గ్రిఫిత్స్ , 1915 లేడీ హెర్రింఘాం వీటి నకళ్ళను సృష్టించారు. ఇటలీకి చెందిన కళా పరిరక్షణ నిపుణుల బృందపు విసృతమైన మరమ్మత్తుల తర్వాత 1933లో హైదరాబాదు రాష్ట్ర పురాతత్వ శాస్త్ర దర్శకుడు అయిన యాజ్దానీ అప్పటి నిజాం ఆర్థిక సహకారంతో పలు సంపుటాల పుస్తకాలకు సంపాదకీయం వహించాడు. {{sfn|Rowland|1963|page=5}} == పద్ధతి == లంకావతార సూత్రం{{sfn|Rowland|1963|page=8}}- {{Quote|ఉపరితలంపై ఎత్తుపల్లాలు లేకున్ననూ, అవి చిత్రలేఖనంలో కనబడతాయి. చిత్రకారుడు అవలంబించే సాంకేతికతతో వీక్షకుడికి ఎత్తుపల్లాలున్న భావనను కలిగిస్తాయి.}} అజంతా గుహలలో పైకప్పులు రేఖాగణిత శాస్త్రాంశాల, ఫలపుష్పాల, పశుపక్షాదుల, పరలోకజీవుల, విదూషకుల చిత్రకళ కలిగి ఉండగా, వాటి గోడల పై బుద్ధుడి జీవిత చరిత్రను వివరించే చిత్రకళ కలిగి ఉన్నది. ఈ చిత్రకళలో వివరాలను జాగ్రత్త పొందుపరచటం జరిగింది. పశుపక్షాదుల శరీర నిర్మాణ శాస్త్రంపై వీటిని చిత్రించిన కళాకారులకు ఉండే పట్టుకు ఇవి నిదర్శనం. <ref name=":0" /> == విధానం == [[భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ]] కు చెందిన నిపుణులు పైకప్పులకు వ్రేలాడదీసిన మంచెలపై కళాకారులు వెల్లకిల్లా పడుకొని ఈ చిత్రలేఖనాలను చేశారని తెలిపాడు. పై కప్పులకు రెండు పొరలుగా మట్టిని అద్ది వాటిపై సున్నపు తేట పూసి ఉపరితలాన్ని సిద్ధం చేసుకొన్నారని తెలిపారు.<ref name=":0" /> == బౌద్ధ మత ప్రభావం == హీనయానం అనే అధ్యాత్మిక/నైతిక సూత్రాలను బోధించే అల్పస్థాయి నుండి మహాయనం అనే పేరుతో ఒక మతంగా ఏర్పడిన తర్వాత అజంతా గుహలలో చిత్రలేఖనం జరిగింది. {{sfn|Rowland|1963|page=9}} == చిత్రకళ వివరాలు == 1, 2, 16, 17వ గుహలో జాతక (గౌతమ బుద్ధుని జీవిత ఘట్టాల) కథలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. <ref name=":0" /> === 1వ గుహ === 1వ గుహలో జరిగిన అలంకరణలు 642లో మరణించిన రెండవ పులకేశి హయాంలో జరిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Rowland|1963|page=7}} ఇందులో పద్మపాణి యొక్క సహచరిణి చిత్రపటం కలదు. ఈమె నల్లని వర్ణంలో చిత్రీకరించబడటానికి కారణం నిపుణులకు సైతం అర్థం కాలేదు.<ref name=":0" /> === 10వ గుహ === 10వ గుహ అన్నింటికంటే పురాతనమైనదిగా భావింపబడుతోంది.{{sfn|Rowland|1963|page=5}} ఇందులోని చిత్రలేఖనాలు క్రీస్తుపూర్వం మొదటి శతాబ్దంలో గానీ లేదా క్రీస్తుశకం మొదట శతాబ్దంలో గానీ జరిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Rowland|1963|page=6}} === 16వ గుహ === ప్రధాన స్త్రీలు అర్థ నగ్నంగా, లేదా నగ్నంగా చిత్రీకరించబడిననూ, అవే దృశ్యాలలో చెలికత్తెలు మాత్రం పూర్తి దుస్తులలో చిత్రీకరించబడటం ఆసక్తి రేపే అంశం. ఉదాహరణకు చావుబ్రతుకులలో కొట్టుమిట్టాడుతూ, నందుడి పరివర్తనకు కారణం అయిన అతడి భార్య నగ్నంగానే చిత్రీకరించబడినది.<ref name=":0" /> === 17వ గుహ === 17వ గుహ యొక్క గోడలపై ఒక పెద్ద జాతక చక్రము చిత్రీకరించబడ్డది. అందుకే దీనిని జాతక చక్ర గుహ అని అంటారు. ఇపటి వరకు భూమిపై మనుష్య అవతారం ఎత్తిన ఏడుగురు బుద్ధుల చిత్రలేఖనాలతో బాటు, భవిష్యత్తులో ఎత్తబోయే మరో మనుష్య అవతారం అయిన మైత్రేయ బుద్ధావతారం కూడా ఇక్కడ చిత్రీకరించబడ్డవి. ఆనంద డోలికలలో తేలియాడుతోన్న ఎనిమిది జంటలు వీటి క్రింద చిత్రీకరించబడ్డాయి. ఒక్కొక్క మనుష్య బుద్ధుడి శరీర వర్ణం వేర్వేరుగా ఉండటం గమనార్హమని, స్త్రీ-పురుష సంగమం లేనిదే జీవితం కొనసాగదని, అందుకే మిథునాలు పవిత్రంగా పరిగణించబడ్డాయని నిపుణులు తెలిపారు.<ref name=":0" /> అందమైన కంఠాభరణాలు ధరించిన అప్సరసల చిత్రలేఖనాలు కూడా ఈ గుహలో కలవు. ఈ అప్సరసలు సైతం నల్లని వర్ణంలోనే చిత్రీకరించబడ్డారు.<ref name=":0" /> == లక్షణాలు == కళ్ళు తామర పూరేకుల ఆకారంలో, కనుబొమ్మలు విల్లువలె, ముఖాకృతి అండాకారంలో, బాహువులు ఏనుగు కుంభస్థలాల వలె, శరీరాకృతి సింహం వలె ఉండటం అజంతా చిత్రలేఖనం యొక్క లక్షణాలు.{{sfn|Rowland|1963|page=13}} == ఇతర దేశాల కళలపై ప్రభావం == [[టిబెట్]], [[నేపాల్]], మధ్య [[ఆసియా]], [[చైనా]], [[జపాన్]] వంటి దేశాల చిత్రలేఖన శైలిపై అజంతా చిత్రలేఖనం, చెరగని ముద్ర వేసింది.{{sfn|Rowland|1963|page=5}} == పరిరక్షణ == వర్షాకాలంలో వానల వల్ల ఈ గుహల్లోకి కారే నీటి వలన నష్టం జరగకుండా, ఆ నీటిని దారి మరలేలా చేసి సర్వేక్షణ బృందం నిత్యం కృషి చేస్తోంది.<ref name=":0" /> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అజంతా గుహలు]] * [[చిత్రలేఖన చరిత్ర]] * [[కళా ఉద్యమం]] == రెఫరెన్స్ == *{{Cite book|last=Rowland|first=Benjamin|title=The Ajanta Caves: Early Buddhist Paintings from India|year=1963|publisher=Collins|url=https://archive.org/details/ajantacavesearly00rowl/mode/2up}} == మూలాలు == {{Reflist}} {{భారతీయ చిత్రకళ}} [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకళ శైలులు]] 95famimyxw0sg1shq3p07grwmi7a224 4956308 4956306 2026-09-11T13:38:03Z Veera.sj 9700 బొమ్మ చేర్చాను 4956308 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:023 Cave 1, Vajrapani (33896242100).jpg|thumb|498x498px|మొదటి గుహలో ఉన్న '''వజ్రపాణి''' చిత్రలేఖనం]] [[అజంతా గుహలు]] [[మహారాష్ట్ర]] లోని [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)]] లో వాఘోరా నది ఒడ్డున కల 30 శిలాగుహల సముదాయం. ఈ గుహలలో ఎక్కువ భాగం [[శిల్పకళ]] తో కళకళలాడుతూ ఉన్ననూ, ఇక్కడి [[చిత్రకళ]] కూడా అత్యంత ప్రాముఖ్యత సంతరించుకొన్నది. ఈ గుహలలో జాతక కథలుగా వ్యవహరించబడే [[గౌతమ బుద్ధుడు|గౌతమ బుద్ధుడి]] జీవిత చరిత్రలోని వివిధ ఘట్టాలను విశదీకరించే చిత్రపటాలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. తర్వాతి తరాలలో [[అబనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] [[బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] ను స్థాపించటానికి, [[భారతీయ చిత్రకళ]]లో [[నందలాల్ బోస్]] కళాదర్శకుడిగా/[[చిత్రకారుడు|చిత్రకారుడి]]గా ఒక మెరుపు మెరవటానికి, తన భారతీయ మూలాలు వెదుక్కొంటూ [[ఫ్రాన్స్]] నుండి [[భారతదేశం]] వచ్చిన [[అమృతా షేర్-గిల్]] చిత్రకళలో భారతీయత యొక్క పాళ్ళు పెరగటానికి దోహదపడ్డాయి. అంతే కాక పలు ఇతర కళాకారులను, కళాశాలలను [[ఆధునిక భారతీయ చిత్రకళ]] వైపు నడిపించాయి. <ref name=":0">{{Cite web|date=2014-02-19|title=Monumental effort|url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/monumental-effort/article5698492.ece|access-date=2026-06-05|website=Frontline|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Indian Heritage - AJANTA CAVE PAINTINGS by Prof. Subramanian Swaminathan - Glossary|url=https://www.indian-heritage.org/painting/ajanta/glossary.html|access-date=2026-06-05|website=www.indian-heritage.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000069834|access-date=2026-06-05|website=unesdoc.unesco.org|title=Ajanta: masterpiece of rock-cut temples and of fresco art|first=UNESCO|last=UNESCO DOCS}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-12-05|title=What Makes Ajanta & Ellora Cave Paintings & Sculptures Iconic?|url=https://www.teravarna.in/post/ajanta-and-ellora-cave-paintings-indias-timeless-masterpieces|access-date=2026-06-05|language=en-US}}</ref> నాలుగవ శతాబ్దం నుండి ఏడవ శతాబ్దం వరకు, [[వాకాటకులు|వాకాటాకుల]], [[చాళుక్యులు|చాళుక్యుల]] రాజ్యాల కాలావధులలో అజంతా గుహలలో ఈ కళాత్మక మహాయజ్ఞం నిర్వహింపబడింది. [[కామసూత్ర]], విష్ణు ధర్మోత్తర పురాణం వంటి మాహాకావ్యాల ప్రభావాలు ఈ చిత్రకళలో కనబడతాయి.{{sfn|Rowland|1963|page=7}} రూపాలు, ప్రమాణాలు, భావాలు, లావణ్య యోజనం, సదృశ్యం వంటివి ఈ చిత్రకళకు పునాదులుగా నిలుస్తాయి.{{sfn|Rowland|1963|page=8}} అజంతా గుహలలో చిత్రకళకు సంబంధించిన కొన్ని ప్రశ్నలను నిపుణులు ఛేధించగలిగిననూ, కొన్నింటికి మాత్రం ఇప్పటికీ సమాధానం దొరకలేదు. అద్భుతమైన శైలితో సమ్మోహనపరుస్తూనే వీక్షకుల మదులలో ఈ చిత్రలేఖనాలు ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతాయి. ఈ చిత్రకళ చేయటానికి తైల ప్రమిదలు ఉపయోగించబడ్డాయా? చిత్రీకరణ యొక్క ఉపరితలం ఎలా తయారు చేయబడ్డది? వీటికి రంగులను ఎక్కడి నుండి తేబడ్డాయి? - వంటి దుర్భేద్యమైన ప్రశ్నలు కళారాధకులను ఉక్కిరిబిక్కిరి చేస్తాయి.<ref name=":0" /> == చరిత్ర == 1817లో గబ్బిలాలతో నిండిపోయిన అజంతా గుహలను బ్రిటీషు సైన్యం కనుగొంది. పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తలు జేమ్స్ బర్గెస్, మేజర్ విలియం గిల్ వీటి నకళ్ళను మొట్టమొదటగా 1866 లో ప్రదర్శించారు. ఆ తర్వాత 1896లో జాన్ గ్రిఫిత్స్ , 1915 లేడీ హెర్రింఘాం వీటి నకళ్ళను సృష్టించారు. ఇటలీకి చెందిన కళా పరిరక్షణ నిపుణుల బృందపు విసృతమైన మరమ్మత్తుల తర్వాత 1933లో హైదరాబాదు రాష్ట్ర పురాతత్వ శాస్త్ర దర్శకుడు అయిన యాజ్దానీ అప్పటి నిజాం ఆర్థిక సహకారంతో పలు సంపుటాల పుస్తకాలకు సంపాదకీయం వహించాడు. {{sfn|Rowland|1963|page=5}} == పద్ధతి == లంకావతార సూత్రం{{sfn|Rowland|1963|page=8}}- {{Quote|ఉపరితలంపై ఎత్తుపల్లాలు లేకున్ననూ, అవి చిత్రలేఖనంలో కనబడతాయి. చిత్రకారుడు అవలంబించే సాంకేతికతతో వీక్షకుడికి ఎత్తుపల్లాలున్న భావనను కలిగిస్తాయి.}} అజంతా గుహలలో పైకప్పులు రేఖాగణిత శాస్త్రాంశాల, ఫలపుష్పాల, పశుపక్షాదుల, పరలోకజీవుల, విదూషకుల చిత్రకళ కలిగి ఉండగా, వాటి గోడల పై బుద్ధుడి జీవిత చరిత్రను వివరించే చిత్రకళ కలిగి ఉన్నది. ఈ చిత్రకళలో వివరాలను జాగ్రత్త పొందుపరచటం జరిగింది. పశుపక్షాదుల శరీర నిర్మాణ శాస్త్రంపై వీటిని చిత్రించిన కళాకారులకు ఉండే పట్టుకు ఇవి నిదర్శనం. <ref name=":0" /> == విధానం == [[భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ]] కు చెందిన నిపుణులు పైకప్పులకు వ్రేలాడదీసిన మంచెలపై కళాకారులు వెల్లకిల్లా పడుకొని ఈ చిత్రలేఖనాలను చేశారని తెలిపాడు. పై కప్పులకు రెండు పొరలుగా మట్టిని అద్ది వాటిపై సున్నపు తేట పూసి ఉపరితలాన్ని సిద్ధం చేసుకొన్నారని తెలిపారు.<ref name=":0" /> == బౌద్ధ మత ప్రభావం == హీనయానం అనే అధ్యాత్మిక/నైతిక సూత్రాలను బోధించే అల్పస్థాయి నుండి మహాయనం అనే పేరుతో ఒక మతంగా ఏర్పడిన తర్వాత అజంతా గుహలలో చిత్రలేఖనం జరిగింది. {{sfn|Rowland|1963|page=9}} == చిత్రకళ వివరాలు == 1, 2, 16, 17వ గుహలో జాతక (గౌతమ బుద్ధుని జీవిత ఘట్టాల) కథలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. <ref name=":0" /> === 1వ గుహ === 1వ గుహలో జరిగిన అలంకరణలు 642లో మరణించిన రెండవ పులకేశి హయాంలో జరిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Rowland|1963|page=7}} ఇందులో పద్మపాణి యొక్క సహచరిణి చిత్రపటం కలదు. ఈమె నల్లని వర్ణంలో చిత్రీకరించబడటానికి కారణం నిపుణులకు సైతం అర్థం కాలేదు.<ref name=":0" /> === 10వ గుహ === 10వ గుహ అన్నింటికంటే పురాతనమైనదిగా భావింపబడుతోంది.{{sfn|Rowland|1963|page=5}} ఇందులోని చిత్రలేఖనాలు క్రీస్తుపూర్వం మొదటి శతాబ్దంలో గానీ లేదా క్రీస్తుశకం మొదట శతాబ్దంలో గానీ జరిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Rowland|1963|page=6}} === 16వ గుహ === ప్రధాన స్త్రీలు అర్థ నగ్నంగా, లేదా నగ్నంగా చిత్రీకరించబడిననూ, అవే దృశ్యాలలో చెలికత్తెలు మాత్రం పూర్తి దుస్తులలో చిత్రీకరించబడటం ఆసక్తి రేపే అంశం. ఉదాహరణకు చావుబ్రతుకులలో కొట్టుమిట్టాడుతూ, నందుడి పరివర్తనకు కారణం అయిన అతడి భార్య నగ్నంగానే చిత్రీకరించబడినది.<ref name=":0" /> === 17వ గుహ === 17వ గుహ యొక్క గోడలపై ఒక పెద్ద జాతక చక్రము చిత్రీకరించబడ్డది. అందుకే దీనిని జాతక చక్ర గుహ అని అంటారు. ఇపటి వరకు భూమిపై మనుష్య అవతారం ఎత్తిన ఏడుగురు బుద్ధుల చిత్రలేఖనాలతో బాటు, భవిష్యత్తులో ఎత్తబోయే మరో మనుష్య అవతారం అయిన మైత్రేయ బుద్ధావతారం కూడా ఇక్కడ చిత్రీకరించబడ్డవి. ఆనంద డోలికలలో తేలియాడుతోన్న ఎనిమిది జంటలు వీటి క్రింద చిత్రీకరించబడ్డాయి. ఒక్కొక్క మనుష్య బుద్ధుడి శరీర వర్ణం వేర్వేరుగా ఉండటం గమనార్హమని, స్త్రీ-పురుష సంగమం లేనిదే జీవితం కొనసాగదని, అందుకే మిథునాలు పవిత్రంగా పరిగణించబడ్డాయని నిపుణులు తెలిపారు.<ref name=":0" /> అందమైన కంఠాభరణాలు ధరించిన అప్సరసల చిత్రలేఖనాలు కూడా ఈ గుహలో కలవు. ఈ అప్సరసలు సైతం నల్లని వర్ణంలోనే చిత్రీకరించబడ్డారు.<ref name=":0" /> == లక్షణాలు == కళ్ళు తామర పూరేకుల ఆకారంలో, కనుబొమ్మలు విల్లువలె, ముఖాకృతి అండాకారంలో, బాహువులు ఏనుగు కుంభస్థలాల వలె, శరీరాకృతి సింహం వలె ఉండటం అజంతా చిత్రలేఖనం యొక్క లక్షణాలు.{{sfn|Rowland|1963|page=13}} == ఇతర దేశాల కళలపై ప్రభావం == [[టిబెట్]], [[నేపాల్]], మధ్య [[ఆసియా]], [[చైనా]], [[జపాన్]] వంటి దేశాల చిత్రలేఖన శైలిపై అజంతా చిత్రలేఖనం, చెరగని ముద్ర వేసింది.{{sfn|Rowland|1963|page=5}} == పరిరక్షణ == వర్షాకాలంలో వానల వల్ల ఈ గుహల్లోకి కారే నీటి వలన నష్టం జరగకుండా, ఆ నీటిని దారి మరలేలా చేసి సర్వేక్షణ బృందం నిత్యం కృషి చేస్తోంది.<ref name=":0" /> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అజంతా గుహలు]] * [[చిత్రలేఖన చరిత్ర]] * [[కళా ఉద్యమం]] == రెఫరెన్స్ == *{{Cite book|last=Rowland|first=Benjamin|title=The Ajanta Caves: Early Buddhist Paintings from India|year=1963|publisher=Collins|url=https://archive.org/details/ajantacavesearly00rowl/mode/2up}} == మూలాలు == {{Reflist}} {{భారతీయ చిత్రకళ}} [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకళ శైలులు]] o0mnpn3m88u6ildeg27gwoosf3wwfw6 4956312 4956308 2026-09-11T13:58:51Z యర్రా రామారావు 28161 /* రెఫరెన్స్ */ 4956312 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:023 Cave 1, Vajrapani (33896242100).jpg|thumb|498x498px|మొదటి గుహలో ఉన్న '''వజ్రపాణి''' చిత్రలేఖనం]] [[అజంతా గుహలు]] [[మహారాష్ట్ర]] లోని [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)]] లో వాఘోరా నది ఒడ్డున కల 30 శిలాగుహల సముదాయం. ఈ గుహలలో ఎక్కువ భాగం [[శిల్పకళ]] తో కళకళలాడుతూ ఉన్ననూ, ఇక్కడి [[చిత్రకళ]] కూడా అత్యంత ప్రాముఖ్యత సంతరించుకొన్నది. ఈ గుహలలో జాతక కథలుగా వ్యవహరించబడే [[గౌతమ బుద్ధుడు|గౌతమ బుద్ధుడి]] జీవిత చరిత్రలోని వివిధ ఘట్టాలను విశదీకరించే చిత్రపటాలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. తర్వాతి తరాలలో [[అబనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] [[బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] ను స్థాపించటానికి, [[భారతీయ చిత్రకళ]]లో [[నందలాల్ బోస్]] కళాదర్శకుడిగా/[[చిత్రకారుడు|చిత్రకారుడి]]గా ఒక మెరుపు మెరవటానికి, తన భారతీయ మూలాలు వెదుక్కొంటూ [[ఫ్రాన్స్]] నుండి [[భారతదేశం]] వచ్చిన [[అమృతా షేర్-గిల్]] చిత్రకళలో భారతీయత యొక్క పాళ్ళు పెరగటానికి దోహదపడ్డాయి. అంతే కాక పలు ఇతర కళాకారులను, కళాశాలలను [[ఆధునిక భారతీయ చిత్రకళ]] వైపు నడిపించాయి. <ref name=":0">{{Cite web|date=2014-02-19|title=Monumental effort|url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/monumental-effort/article5698492.ece|access-date=2026-06-05|website=Frontline|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Indian Heritage - AJANTA CAVE PAINTINGS by Prof. Subramanian Swaminathan - Glossary|url=https://www.indian-heritage.org/painting/ajanta/glossary.html|access-date=2026-06-05|website=www.indian-heritage.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000069834|access-date=2026-06-05|website=unesdoc.unesco.org|title=Ajanta: masterpiece of rock-cut temples and of fresco art|first=UNESCO|last=UNESCO DOCS}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-12-05|title=What Makes Ajanta & Ellora Cave Paintings & Sculptures Iconic?|url=https://www.teravarna.in/post/ajanta-and-ellora-cave-paintings-indias-timeless-masterpieces|access-date=2026-06-05|language=en-US}}</ref> నాలుగవ శతాబ్దం నుండి ఏడవ శతాబ్దం వరకు, [[వాకాటకులు|వాకాటాకుల]], [[చాళుక్యులు|చాళుక్యుల]] రాజ్యాల కాలావధులలో అజంతా గుహలలో ఈ కళాత్మక మహాయజ్ఞం నిర్వహింపబడింది. [[కామసూత్ర]], విష్ణు ధర్మోత్తర పురాణం వంటి మాహాకావ్యాల ప్రభావాలు ఈ చిత్రకళలో కనబడతాయి.{{sfn|Rowland|1963|page=7}} రూపాలు, ప్రమాణాలు, భావాలు, లావణ్య యోజనం, సదృశ్యం వంటివి ఈ చిత్రకళకు పునాదులుగా నిలుస్తాయి.{{sfn|Rowland|1963|page=8}} అజంతా గుహలలో చిత్రకళకు సంబంధించిన కొన్ని ప్రశ్నలను నిపుణులు ఛేధించగలిగిననూ, కొన్నింటికి మాత్రం ఇప్పటికీ సమాధానం దొరకలేదు. అద్భుతమైన శైలితో సమ్మోహనపరుస్తూనే వీక్షకుల మదులలో ఈ చిత్రలేఖనాలు ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతాయి. ఈ చిత్రకళ చేయటానికి తైల ప్రమిదలు ఉపయోగించబడ్డాయా? చిత్రీకరణ యొక్క ఉపరితలం ఎలా తయారు చేయబడ్డది? వీటికి రంగులను ఎక్కడి నుండి తేబడ్డాయి? - వంటి దుర్భేద్యమైన ప్రశ్నలు కళారాధకులను ఉక్కిరిబిక్కిరి చేస్తాయి.<ref name=":0" /> == చరిత్ర == 1817లో గబ్బిలాలతో నిండిపోయిన అజంతా గుహలను బ్రిటీషు సైన్యం కనుగొంది. పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తలు జేమ్స్ బర్గెస్, మేజర్ విలియం గిల్ వీటి నకళ్ళను మొట్టమొదటగా 1866 లో ప్రదర్శించారు. ఆ తర్వాత 1896లో జాన్ గ్రిఫిత్స్ , 1915 లేడీ హెర్రింఘాం వీటి నకళ్ళను సృష్టించారు. ఇటలీకి చెందిన కళా పరిరక్షణ నిపుణుల బృందపు విసృతమైన మరమ్మత్తుల తర్వాత 1933లో హైదరాబాదు రాష్ట్ర పురాతత్వ శాస్త్ర దర్శకుడు అయిన యాజ్దానీ అప్పటి నిజాం ఆర్థిక సహకారంతో పలు సంపుటాల పుస్తకాలకు సంపాదకీయం వహించాడు. {{sfn|Rowland|1963|page=5}} == పద్ధతి == లంకావతార సూత్రం{{sfn|Rowland|1963|page=8}}- {{Quote|ఉపరితలంపై ఎత్తుపల్లాలు లేకున్ననూ, అవి చిత్రలేఖనంలో కనబడతాయి. చిత్రకారుడు అవలంబించే సాంకేతికతతో వీక్షకుడికి ఎత్తుపల్లాలున్న భావనను కలిగిస్తాయి.}} అజంతా గుహలలో పైకప్పులు రేఖాగణిత శాస్త్రాంశాల, ఫలపుష్పాల, పశుపక్షాదుల, పరలోకజీవుల, విదూషకుల చిత్రకళ కలిగి ఉండగా, వాటి గోడల పై బుద్ధుడి జీవిత చరిత్రను వివరించే చిత్రకళ కలిగి ఉన్నది. ఈ చిత్రకళలో వివరాలను జాగ్రత్త పొందుపరచటం జరిగింది. పశుపక్షాదుల శరీర నిర్మాణ శాస్త్రంపై వీటిని చిత్రించిన కళాకారులకు ఉండే పట్టుకు ఇవి నిదర్శనం. <ref name=":0" /> == విధానం == [[భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ]] కు చెందిన నిపుణులు పైకప్పులకు వ్రేలాడదీసిన మంచెలపై కళాకారులు వెల్లకిల్లా పడుకొని ఈ చిత్రలేఖనాలను చేశారని తెలిపాడు. పై కప్పులకు రెండు పొరలుగా మట్టిని అద్ది వాటిపై సున్నపు తేట పూసి ఉపరితలాన్ని సిద్ధం చేసుకొన్నారని తెలిపారు.<ref name=":0" /> == బౌద్ధ మత ప్రభావం == హీనయానం అనే అధ్యాత్మిక/నైతిక సూత్రాలను బోధించే అల్పస్థాయి నుండి మహాయనం అనే పేరుతో ఒక మతంగా ఏర్పడిన తర్వాత అజంతా గుహలలో చిత్రలేఖనం జరిగింది. {{sfn|Rowland|1963|page=9}} == చిత్రకళ వివరాలు == 1, 2, 16, 17వ గుహలో జాతక (గౌతమ బుద్ధుని జీవిత ఘట్టాల) కథలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. <ref name=":0" /> === 1వ గుహ === 1వ గుహలో జరిగిన అలంకరణలు 642లో మరణించిన రెండవ పులకేశి హయాంలో జరిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Rowland|1963|page=7}} ఇందులో పద్మపాణి యొక్క సహచరిణి చిత్రపటం కలదు. ఈమె నల్లని వర్ణంలో చిత్రీకరించబడటానికి కారణం నిపుణులకు సైతం అర్థం కాలేదు.<ref name=":0" /> === 10వ గుహ === 10వ గుహ అన్నింటికంటే పురాతనమైనదిగా భావింపబడుతోంది.{{sfn|Rowland|1963|page=5}} ఇందులోని చిత్రలేఖనాలు క్రీస్తుపూర్వం మొదటి శతాబ్దంలో గానీ లేదా క్రీస్తుశకం మొదట శతాబ్దంలో గానీ జరిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Rowland|1963|page=6}} === 16వ గుహ === ప్రధాన స్త్రీలు అర్థ నగ్నంగా, లేదా నగ్నంగా చిత్రీకరించబడిననూ, అవే దృశ్యాలలో చెలికత్తెలు మాత్రం పూర్తి దుస్తులలో చిత్రీకరించబడటం ఆసక్తి రేపే అంశం. ఉదాహరణకు చావుబ్రతుకులలో కొట్టుమిట్టాడుతూ, నందుడి పరివర్తనకు కారణం అయిన అతడి భార్య నగ్నంగానే చిత్రీకరించబడినది.<ref name=":0" /> === 17వ గుహ === 17వ గుహ యొక్క గోడలపై ఒక పెద్ద జాతక చక్రము చిత్రీకరించబడ్డది. అందుకే దీనిని జాతక చక్ర గుహ అని అంటారు. ఇపటి వరకు భూమిపై మనుష్య అవతారం ఎత్తిన ఏడుగురు బుద్ధుల చిత్రలేఖనాలతో బాటు, భవిష్యత్తులో ఎత్తబోయే మరో మనుష్య అవతారం అయిన మైత్రేయ బుద్ధావతారం కూడా ఇక్కడ చిత్రీకరించబడ్డవి. ఆనంద డోలికలలో తేలియాడుతోన్న ఎనిమిది జంటలు వీటి క్రింద చిత్రీకరించబడ్డాయి. ఒక్కొక్క మనుష్య బుద్ధుడి శరీర వర్ణం వేర్వేరుగా ఉండటం గమనార్హమని, స్త్రీ-పురుష సంగమం లేనిదే జీవితం కొనసాగదని, అందుకే మిథునాలు పవిత్రంగా పరిగణించబడ్డాయని నిపుణులు తెలిపారు.<ref name=":0" /> అందమైన కంఠాభరణాలు ధరించిన అప్సరసల చిత్రలేఖనాలు కూడా ఈ గుహలో కలవు. ఈ అప్సరసలు సైతం నల్లని వర్ణంలోనే చిత్రీకరించబడ్డారు.<ref name=":0" /> == లక్షణాలు == కళ్ళు తామర పూరేకుల ఆకారంలో, కనుబొమ్మలు విల్లువలె, ముఖాకృతి అండాకారంలో, బాహువులు ఏనుగు కుంభస్థలాల వలె, శరీరాకృతి సింహం వలె ఉండటం అజంతా చిత్రలేఖనం యొక్క లక్షణాలు.{{sfn|Rowland|1963|page=13}} == ఇతర దేశాల కళలపై ప్రభావం == [[టిబెట్]], [[నేపాల్]], మధ్య [[ఆసియా]], [[చైనా]], [[జపాన్]] వంటి దేశాల చిత్రలేఖన శైలిపై అజంతా చిత్రలేఖనం, చెరగని ముద్ర వేసింది.{{sfn|Rowland|1963|page=5}} == పరిరక్షణ == వర్షాకాలంలో వానల వల్ల ఈ గుహల్లోకి కారే నీటి వలన నష్టం జరగకుండా, ఆ నీటిని దారి మరలేలా చేసి సర్వేక్షణ బృందం నిత్యం కృషి చేస్తోంది.<ref name=":0" /> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అజంతా గుహలు]] * [[చిత్రలేఖన చరిత్ర]] * [[కళా ఉద్యమం]] == మూలాలు == {{Reflist}} {{భారతీయ చిత్రకళ}} [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకళ శైలులు]] 80h3tffswuuy7nfw1mjrgypcwsyjzas 4956313 4956312 2026-09-11T13:59:18Z యర్రా రామారావు 28161 4956313 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:023 Cave 1, Vajrapani (33896242100).jpg|thumb|498x498px|మొదటి గుహలో ఉన్న '''వజ్రపాణి''' చిత్రలేఖనం]] [[అజంతా గుహలు]] [[మహారాష్ట్ర]] లోని [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)]] లో వాఘోరా నది ఒడ్డున కల 30 శిలాగుహల సముదాయం. ఈ గుహలలో ఎక్కువ భాగం [[శిల్పకళ]] తో కళకళలాడుతూ ఉన్ననూ, ఇక్కడి [[చిత్రకళ]] కూడా అత్యంత ప్రాముఖ్యత సంతరించుకొన్నది. ఈ గుహలలో జాతక కథలుగా వ్యవహరించబడే [[గౌతమ బుద్ధుడు|గౌతమ బుద్ధుడి]] జీవిత చరిత్రలోని వివిధ ఘట్టాలను విశదీకరించే చిత్రపటాలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. తర్వాతి తరాలలో [[అబనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] [[బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] ను స్థాపించటానికి, [[భారతీయ చిత్రకళ]]లో [[నందలాల్ బోస్]] కళాదర్శకుడిగా/[[చిత్రకారుడు|చిత్రకారుడి]]గా ఒక మెరుపు మెరవటానికి, తన భారతీయ మూలాలు వెదుక్కొంటూ [[ఫ్రాన్స్]] నుండి [[భారతదేశం]] వచ్చిన [[అమృతా షేర్-గిల్]] చిత్రకళలో భారతీయత యొక్క పాళ్ళు పెరగటానికి దోహదపడ్డాయి. అంతే కాక పలు ఇతర కళాకారులను, కళాశాలలను [[ఆధునిక భారతీయ చిత్రకళ]] వైపు నడిపించాయి. <ref name=":0">{{Cite web|date=2014-02-19|title=Monumental effort|url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/monumental-effort/article5698492.ece|access-date=2026-06-05|website=Frontline|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Indian Heritage - AJANTA CAVE PAINTINGS by Prof. Subramanian Swaminathan - Glossary|url=https://www.indian-heritage.org/painting/ajanta/glossary.html|access-date=2026-06-05|website=www.indian-heritage.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000069834|access-date=2026-06-05|website=unesdoc.unesco.org|title=Ajanta: masterpiece of rock-cut temples and of fresco art|first=UNESCO|last=UNESCO DOCS}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-12-05|title=What Makes Ajanta & Ellora Cave Paintings & Sculptures Iconic?|url=https://www.teravarna.in/post/ajanta-and-ellora-cave-paintings-indias-timeless-masterpieces|access-date=2026-06-05|language=en-US}}</ref> నాలుగవ శతాబ్దం నుండి ఏడవ శతాబ్దం వరకు, [[వాకాటకులు|వాకాటాకుల]], [[చాళుక్యులు|చాళుక్యుల]] రాజ్యాల కాలావధులలో అజంతా గుహలలో ఈ కళాత్మక మహాయజ్ఞం నిర్వహింపబడింది. [[కామసూత్ర]], విష్ణు ధర్మోత్తర పురాణం వంటి మాహాకావ్యాల ప్రభావాలు ఈ చిత్రకళలో కనబడతాయి.{{sfn|Rowland|1963|page=7}} రూపాలు, ప్రమాణాలు, భావాలు, లావణ్య యోజనం, సదృశ్యం వంటివి ఈ చిత్రకళకు పునాదులుగా నిలుస్తాయి.{{sfn|Rowland|1963|page=8}} అజంతా గుహలలో చిత్రకళకు సంబంధించిన కొన్ని ప్రశ్నలను నిపుణులు ఛేధించగలిగిననూ, కొన్నింటికి మాత్రం ఇప్పటికీ సమాధానం దొరకలేదు. అద్భుతమైన శైలితో సమ్మోహనపరుస్తూనే వీక్షకుల మదులలో ఈ చిత్రలేఖనాలు ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతాయి. ఈ చిత్రకళ చేయటానికి తైల ప్రమిదలు ఉపయోగించబడ్డాయా? చిత్రీకరణ యొక్క ఉపరితలం ఎలా తయారు చేయబడ్డది? వీటికి రంగులను ఎక్కడి నుండి తేబడ్డాయి? - వంటి దుర్భేద్యమైన ప్రశ్నలు కళారాధకులను ఉక్కిరిబిక్కిరి చేస్తాయి.<ref name=":0" /> == చరిత్ర == 1817లో గబ్బిలాలతో నిండిపోయిన అజంతా గుహలను బ్రిటీషు సైన్యం కనుగొంది. పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తలు జేమ్స్ బర్గెస్, మేజర్ విలియం గిల్ వీటి నకళ్ళను మొట్టమొదటగా 1866 లో ప్రదర్శించారు. ఆ తర్వాత 1896లో జాన్ గ్రిఫిత్స్ , 1915 లేడీ హెర్రింఘాం వీటి నకళ్ళను సృష్టించారు. ఇటలీకి చెందిన కళా పరిరక్షణ నిపుణుల బృందపు విసృతమైన మరమ్మత్తుల తర్వాత 1933లో హైదరాబాదు రాష్ట్ర పురాతత్వ శాస్త్ర దర్శకుడు అయిన యాజ్దానీ అప్పటి నిజాం ఆర్థిక సహకారంతో పలు సంపుటాల పుస్తకాలకు సంపాదకీయం వహించాడు. {{sfn|Rowland|1963|page=5}} == పద్ధతి == లంకావతార సూత్రం{{sfn|Rowland|1963|page=8}}- {{Quote|ఉపరితలంపై ఎత్తుపల్లాలు లేకున్ననూ, అవి చిత్రలేఖనంలో కనబడతాయి. చిత్రకారుడు అవలంబించే సాంకేతికతతో వీక్షకుడికి ఎత్తుపల్లాలున్న భావనను కలిగిస్తాయి.}} అజంతా గుహలలో పైకప్పులు రేఖాగణిత శాస్త్రాంశాల, ఫలపుష్పాల, పశుపక్షాదుల, పరలోకజీవుల, విదూషకుల చిత్రకళ కలిగి ఉండగా, వాటి గోడల పై బుద్ధుడి జీవిత చరిత్రను వివరించే చిత్రకళ కలిగి ఉన్నది. ఈ చిత్రకళలో వివరాలను జాగ్రత్త పొందుపరచటం జరిగింది. పశుపక్షాదుల శరీర నిర్మాణ శాస్త్రంపై వీటిని చిత్రించిన కళాకారులకు ఉండే పట్టుకు ఇవి నిదర్శనం. <ref name=":0" /> == విధానం == [[భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ]] కు చెందిన నిపుణులు పైకప్పులకు వ్రేలాడదీసిన మంచెలపై కళాకారులు వెల్లకిల్లా పడుకొని ఈ చిత్రలేఖనాలను చేశారని తెలిపాడు. పై కప్పులకు రెండు పొరలుగా మట్టిని అద్ది వాటిపై సున్నపు తేట పూసి ఉపరితలాన్ని సిద్ధం చేసుకొన్నారని తెలిపారు.<ref name=":0" /> == బౌద్ధ మత ప్రభావం == హీనయానం అనే అధ్యాత్మిక/నైతిక సూత్రాలను బోధించే అల్పస్థాయి నుండి మహాయనం అనే పేరుతో ఒక మతంగా ఏర్పడిన తర్వాత అజంతా గుహలలో చిత్రలేఖనం జరిగింది. {{sfn|Rowland|1963|page=9}} == చిత్రకళ వివరాలు == 1, 2, 16, 17వ గుహలో జాతక (గౌతమ బుద్ధుని జీవిత ఘట్టాల) కథలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. <ref name=":0" /> === 1వ గుహ === 1వ గుహలో జరిగిన అలంకరణలు 642లో మరణించిన రెండవ పులకేశి హయాంలో జరిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Rowland|1963|page=7}} ఇందులో పద్మపాణి యొక్క సహచరిణి చిత్రపటం కలదు. ఈమె నల్లని వర్ణంలో చిత్రీకరించబడటానికి కారణం నిపుణులకు సైతం అర్థం కాలేదు.<ref name=":0" /> === 10వ గుహ === 10వ గుహ అన్నింటికంటే పురాతనమైనదిగా భావింపబడుతోంది.{{sfn|Rowland|1963|page=5}} ఇందులోని చిత్రలేఖనాలు క్రీస్తుపూర్వం మొదటి శతాబ్దంలో గానీ లేదా క్రీస్తుశకం మొదట శతాబ్దంలో గానీ జరిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Rowland|1963|page=6}} === 16వ గుహ === ప్రధాన స్త్రీలు అర్థ నగ్నంగా, లేదా నగ్నంగా చిత్రీకరించబడిననూ, అవే దృశ్యాలలో చెలికత్తెలు మాత్రం పూర్తి దుస్తులలో చిత్రీకరించబడటం ఆసక్తి రేపే అంశం. ఉదాహరణకు చావుబ్రతుకులలో కొట్టుమిట్టాడుతూ, నందుడి పరివర్తనకు కారణం అయిన అతడి భార్య నగ్నంగానే చిత్రీకరించబడినది.<ref name=":0" /> === 17వ గుహ === 17వ గుహ యొక్క గోడలపై ఒక పెద్ద జాతక చక్రము చిత్రీకరించబడ్డది. అందుకే దీనిని జాతక చక్ర గుహ అని అంటారు. ఇపటి వరకు భూమిపై మనుష్య అవతారం ఎత్తిన ఏడుగురు బుద్ధుల చిత్రలేఖనాలతో బాటు, భవిష్యత్తులో ఎత్తబోయే మరో మనుష్య అవతారం అయిన మైత్రేయ బుద్ధావతారం కూడా ఇక్కడ చిత్రీకరించబడ్డవి. ఆనంద డోలికలలో తేలియాడుతోన్న ఎనిమిది జంటలు వీటి క్రింద చిత్రీకరించబడ్డాయి. ఒక్కొక్క మనుష్య బుద్ధుడి శరీర వర్ణం వేర్వేరుగా ఉండటం గమనార్హమని, స్త్రీ-పురుష సంగమం లేనిదే జీవితం కొనసాగదని, అందుకే మిథునాలు పవిత్రంగా పరిగణించబడ్డాయని నిపుణులు తెలిపారు.<ref name=":0" /> అందమైన కంఠాభరణాలు ధరించిన అప్సరసల చిత్రలేఖనాలు కూడా ఈ గుహలో కలవు. ఈ అప్సరసలు సైతం నల్లని వర్ణంలోనే చిత్రీకరించబడ్డారు.<ref name=":0" /> == లక్షణాలు == కళ్ళు తామర పూరేకుల ఆకారంలో, కనుబొమ్మలు విల్లువలె, ముఖాకృతి అండాకారంలో, బాహువులు ఏనుగు కుంభస్థలాల వలె, శరీరాకృతి సింహం వలె ఉండటం అజంతా చిత్రలేఖనం యొక్క లక్షణాలు.{{sfn|Rowland|1963|page=13}} == ఇతర దేశాల కళలపై ప్రభావం == [[టిబెట్]], [[నేపాల్]], మధ్య [[ఆసియా]], [[చైనా]], [[జపాన్]] వంటి దేశాల చిత్రలేఖన శైలిపై అజంతా చిత్రలేఖనం, చెరగని ముద్ర వేసింది.{{sfn|Rowland|1963|page=5}} == పరిరక్షణ == వర్షాకాలంలో వానల వల్ల ఈ గుహల్లోకి కారే నీటి వలన నష్టం జరగకుండా, ఆ నీటిని దారి మరలేలా చేసి సర్వేక్షణ బృందం నిత్యం కృషి చేస్తోంది.<ref name=":0" /> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అజంతా గుహలు]] * [[చిత్రలేఖన చరిత్ర]] * [[కళా ఉద్యమం]] == మూలాలు == {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == * {{Cite book|url=https://archive.org/details/ajantacavesearly00rowl/mode/2up|title=The Ajanta Caves: Early Buddhist Paintings from India|last=Rowland|first=Benjamin|publisher=Collins|year=1963}} {{భారతీయ చిత్రకళ}} [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకళ శైలులు]] jlq0wg986vs5uzu9psrvlxrknooub1t 4956315 4956313 2026-09-11T14:05:16Z Veera.sj 9700 /* 1వ గుహ */ బొమ్మలు చేర్చాను 4956315 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:023 Cave 1, Vajrapani (33896242100).jpg|thumb|498x498px|మొదటి గుహలో ఉన్న '''వజ్రపాణి''' చిత్రలేఖనం]] [[అజంతా గుహలు]] [[మహారాష్ట్ర]] లోని [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)]] లో వాఘోరా నది ఒడ్డున కల 30 శిలాగుహల సముదాయం. ఈ గుహలలో ఎక్కువ భాగం [[శిల్పకళ]] తో కళకళలాడుతూ ఉన్ననూ, ఇక్కడి [[చిత్రకళ]] కూడా అత్యంత ప్రాముఖ్యత సంతరించుకొన్నది. ఈ గుహలలో జాతక కథలుగా వ్యవహరించబడే [[గౌతమ బుద్ధుడు|గౌతమ బుద్ధుడి]] జీవిత చరిత్రలోని వివిధ ఘట్టాలను విశదీకరించే చిత్రపటాలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. తర్వాతి తరాలలో [[అబనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] [[బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] ను స్థాపించటానికి, [[భారతీయ చిత్రకళ]]లో [[నందలాల్ బోస్]] కళాదర్శకుడిగా/[[చిత్రకారుడు|చిత్రకారుడి]]గా ఒక మెరుపు మెరవటానికి, తన భారతీయ మూలాలు వెదుక్కొంటూ [[ఫ్రాన్స్]] నుండి [[భారతదేశం]] వచ్చిన [[అమృతా షేర్-గిల్]] చిత్రకళలో భారతీయత యొక్క పాళ్ళు పెరగటానికి దోహదపడ్డాయి. అంతే కాక పలు ఇతర కళాకారులను, కళాశాలలను [[ఆధునిక భారతీయ చిత్రకళ]] వైపు నడిపించాయి. <ref name=":0">{{Cite web|date=2014-02-19|title=Monumental effort|url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/monumental-effort/article5698492.ece|access-date=2026-06-05|website=Frontline|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Indian Heritage - AJANTA CAVE PAINTINGS by Prof. Subramanian Swaminathan - Glossary|url=https://www.indian-heritage.org/painting/ajanta/glossary.html|access-date=2026-06-05|website=www.indian-heritage.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000069834|access-date=2026-06-05|website=unesdoc.unesco.org|title=Ajanta: masterpiece of rock-cut temples and of fresco art|first=UNESCO|last=UNESCO DOCS}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-12-05|title=What Makes Ajanta & Ellora Cave Paintings & Sculptures Iconic?|url=https://www.teravarna.in/post/ajanta-and-ellora-cave-paintings-indias-timeless-masterpieces|access-date=2026-06-05|language=en-US}}</ref> నాలుగవ శతాబ్దం నుండి ఏడవ శతాబ్దం వరకు, [[వాకాటకులు|వాకాటాకుల]], [[చాళుక్యులు|చాళుక్యుల]] రాజ్యాల కాలావధులలో అజంతా గుహలలో ఈ కళాత్మక మహాయజ్ఞం నిర్వహింపబడింది. [[కామసూత్ర]], విష్ణు ధర్మోత్తర పురాణం వంటి మాహాకావ్యాల ప్రభావాలు ఈ చిత్రకళలో కనబడతాయి.{{sfn|Rowland|1963|page=7}} రూపాలు, ప్రమాణాలు, భావాలు, లావణ్య యోజనం, సదృశ్యం వంటివి ఈ చిత్రకళకు పునాదులుగా నిలుస్తాయి.{{sfn|Rowland|1963|page=8}} అజంతా గుహలలో చిత్రకళకు సంబంధించిన కొన్ని ప్రశ్నలను నిపుణులు ఛేధించగలిగిననూ, కొన్నింటికి మాత్రం ఇప్పటికీ సమాధానం దొరకలేదు. అద్భుతమైన శైలితో సమ్మోహనపరుస్తూనే వీక్షకుల మదులలో ఈ చిత్రలేఖనాలు ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతాయి. ఈ చిత్రకళ చేయటానికి తైల ప్రమిదలు ఉపయోగించబడ్డాయా? చిత్రీకరణ యొక్క ఉపరితలం ఎలా తయారు చేయబడ్డది? వీటికి రంగులను ఎక్కడి నుండి తేబడ్డాయి? - వంటి దుర్భేద్యమైన ప్రశ్నలు కళారాధకులను ఉక్కిరిబిక్కిరి చేస్తాయి.<ref name=":0" /> == చరిత్ర == 1817లో గబ్బిలాలతో నిండిపోయిన అజంతా గుహలను బ్రిటీషు సైన్యం కనుగొంది. పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తలు జేమ్స్ బర్గెస్, మేజర్ విలియం గిల్ వీటి నకళ్ళను మొట్టమొదటగా 1866 లో ప్రదర్శించారు. ఆ తర్వాత 1896లో జాన్ గ్రిఫిత్స్ , 1915 లేడీ హెర్రింఘాం వీటి నకళ్ళను సృష్టించారు. ఇటలీకి చెందిన కళా పరిరక్షణ నిపుణుల బృందపు విసృతమైన మరమ్మత్తుల తర్వాత 1933లో హైదరాబాదు రాష్ట్ర పురాతత్వ శాస్త్ర దర్శకుడు అయిన యాజ్దానీ అప్పటి నిజాం ఆర్థిక సహకారంతో పలు సంపుటాల పుస్తకాలకు సంపాదకీయం వహించాడు. {{sfn|Rowland|1963|page=5}} == పద్ధతి == లంకావతార సూత్రం{{sfn|Rowland|1963|page=8}}- {{Quote|ఉపరితలంపై ఎత్తుపల్లాలు లేకున్ననూ, అవి చిత్రలేఖనంలో కనబడతాయి. చిత్రకారుడు అవలంబించే సాంకేతికతతో వీక్షకుడికి ఎత్తుపల్లాలున్న భావనను కలిగిస్తాయి.}} అజంతా గుహలలో పైకప్పులు రేఖాగణిత శాస్త్రాంశాల, ఫలపుష్పాల, పశుపక్షాదుల, పరలోకజీవుల, విదూషకుల చిత్రకళ కలిగి ఉండగా, వాటి గోడల పై బుద్ధుడి జీవిత చరిత్రను వివరించే చిత్రకళ కలిగి ఉన్నది. ఈ చిత్రకళలో వివరాలను జాగ్రత్త పొందుపరచటం జరిగింది. పశుపక్షాదుల శరీర నిర్మాణ శాస్త్రంపై వీటిని చిత్రించిన కళాకారులకు ఉండే పట్టుకు ఇవి నిదర్శనం. <ref name=":0" /> == విధానం == [[భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ]] కు చెందిన నిపుణులు పైకప్పులకు వ్రేలాడదీసిన మంచెలపై కళాకారులు వెల్లకిల్లా పడుకొని ఈ చిత్రలేఖనాలను చేశారని తెలిపాడు. పై కప్పులకు రెండు పొరలుగా మట్టిని అద్ది వాటిపై సున్నపు తేట పూసి ఉపరితలాన్ని సిద్ధం చేసుకొన్నారని తెలిపారు.<ref name=":0" /> == బౌద్ధ మత ప్రభావం == హీనయానం అనే అధ్యాత్మిక/నైతిక సూత్రాలను బోధించే అల్పస్థాయి నుండి మహాయనం అనే పేరుతో ఒక మతంగా ఏర్పడిన తర్వాత అజంతా గుహలలో చిత్రలేఖనం జరిగింది. {{sfn|Rowland|1963|page=9}} == చిత్రకళ వివరాలు == 1, 2, 16, 17వ గుహలో జాతక (గౌతమ బుద్ధుని జీవిత ఘట్టాల) కథలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. <ref name=":0" /> === 1వ గుహ === 1వ గుహలో జరిగిన అలంకరణలు 642లో మరణించిన రెండవ పులకేశి హయాంలో జరిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Rowland|1963|page=7}} ఇందులో పద్మపాణి యొక్క సహచరిణి చిత్రపటం కలదు. ఈమె నల్లని వర్ణంలో చిత్రీకరించబడటానికి కారణం నిపుణులకు సైతం అర్థం కాలేదు.<ref name=":0" /><gallery mode="packed" heights="150" caption="మొదటి గుహలోని కొన్ని చిత్రలేఖనాలు"> దస్త్రం:028 Cave 1, Ceiling Painting (34122851992).jpg|మొదటి గుహలోని పై కప్పు దస్త్రం:Ajanta Cave 1 ceiling foreign dignitary.jpg|స్థానికుల నుండి ఆతిథ్యాన్ని స్వీకరిస్తోన్న విదేశీ దౌత్యవేత్త దస్త్రం:Ajanta Cave 1 ceiling medallion couple.jpg|పైకప్పు పై చిత్రీకరించబడ్డ ఒక జంట దస్త్రం:Ajanta Cave 1 Ceremonial bath of Mahajanaka.jpg|స్నానమాచరిస్తోన్న మహాజనకుడు దస్త్రం:Ajanta Cave 1 cupid.jpg|మన్మథుడు దస్త్రం:Ajanta Cave 1 Mahajanaka Jataka mural 2.jpg|చెలికత్తెలతో మహాజనకుడు దస్త్రం:Cave 1 painting, Ajanta, Maharashtra.jpg|రాణి ఏర్పాటు చేసిన నృత్య సభలో, తనకి ఈ ప్రాపంచిక సుఖాల పై ఆసక్తి లేదని, తాను సన్యసించబోతోన్నాని రాణికి తెలుపుతోన్న రాజు దస్త్రం:Ajanta dancing girl now and then.jpg|సంగీత విభావరి దస్త్రం:Indischer Maler des 6. Jahrhunderts 001-2.jpg|మోహంలో తేలియాడుతోన్న ఒక జంట దస్త్రం:Painting in Ajanta Cave 1-19.jpg|అలంకరణలుగా చిత్రీకరించబడ్ద వృషభాలు దస్త్రం:Padmapani Bodhisattva-Ajanta Caves-Aurangabad-Maharashtra.jpg|బోధిసత్వ పద్మపాణి </gallery> === 10వ గుహ === 10వ గుహ అన్నింటికంటే పురాతనమైనదిగా భావింపబడుతోంది.{{sfn|Rowland|1963|page=5}} ఇందులోని చిత్రలేఖనాలు క్రీస్తుపూర్వం మొదటి శతాబ్దంలో గానీ లేదా క్రీస్తుశకం మొదట శతాబ్దంలో గానీ జరిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Rowland|1963|page=6}} === 16వ గుహ === ప్రధాన స్త్రీలు అర్థ నగ్నంగా, లేదా నగ్నంగా చిత్రీకరించబడిననూ, అవే దృశ్యాలలో చెలికత్తెలు మాత్రం పూర్తి దుస్తులలో చిత్రీకరించబడటం ఆసక్తి రేపే అంశం. ఉదాహరణకు చావుబ్రతుకులలో కొట్టుమిట్టాడుతూ, నందుడి పరివర్తనకు కారణం అయిన అతడి భార్య నగ్నంగానే చిత్రీకరించబడినది.<ref name=":0" /> === 17వ గుహ === 17వ గుహ యొక్క గోడలపై ఒక పెద్ద జాతక చక్రము చిత్రీకరించబడ్డది. అందుకే దీనిని జాతక చక్ర గుహ అని అంటారు. ఇపటి వరకు భూమిపై మనుష్య అవతారం ఎత్తిన ఏడుగురు బుద్ధుల చిత్రలేఖనాలతో బాటు, భవిష్యత్తులో ఎత్తబోయే మరో మనుష్య అవతారం అయిన మైత్రేయ బుద్ధావతారం కూడా ఇక్కడ చిత్రీకరించబడ్డవి. ఆనంద డోలికలలో తేలియాడుతోన్న ఎనిమిది జంటలు వీటి క్రింద చిత్రీకరించబడ్డాయి. ఒక్కొక్క మనుష్య బుద్ధుడి శరీర వర్ణం వేర్వేరుగా ఉండటం గమనార్హమని, స్త్రీ-పురుష సంగమం లేనిదే జీవితం కొనసాగదని, అందుకే మిథునాలు పవిత్రంగా పరిగణించబడ్డాయని నిపుణులు తెలిపారు.<ref name=":0" /> అందమైన కంఠాభరణాలు ధరించిన అప్సరసల చిత్రలేఖనాలు కూడా ఈ గుహలో కలవు. ఈ అప్సరసలు సైతం నల్లని వర్ణంలోనే చిత్రీకరించబడ్డారు.<ref name=":0" /> == లక్షణాలు == కళ్ళు తామర పూరేకుల ఆకారంలో, కనుబొమ్మలు విల్లువలె, ముఖాకృతి అండాకారంలో, బాహువులు ఏనుగు కుంభస్థలాల వలె, శరీరాకృతి సింహం వలె ఉండటం అజంతా చిత్రలేఖనం యొక్క లక్షణాలు.{{sfn|Rowland|1963|page=13}} == ఇతర దేశాల కళలపై ప్రభావం == [[టిబెట్]], [[నేపాల్]], మధ్య [[ఆసియా]], [[చైనా]], [[జపాన్]] వంటి దేశాల చిత్రలేఖన శైలిపై అజంతా చిత్రలేఖనం, చెరగని ముద్ర వేసింది.{{sfn|Rowland|1963|page=5}} == పరిరక్షణ == వర్షాకాలంలో వానల వల్ల ఈ గుహల్లోకి కారే నీటి వలన నష్టం జరగకుండా, ఆ నీటిని దారి మరలేలా చేసి సర్వేక్షణ బృందం నిత్యం కృషి చేస్తోంది.<ref name=":0" /> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అజంతా గుహలు]] * [[చిత్రలేఖన చరిత్ర]] * [[కళా ఉద్యమం]] == మూలాలు == {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == * {{Cite book|url=https://archive.org/details/ajantacavesearly00rowl/mode/2up|title=The Ajanta Caves: Early Buddhist Paintings from India|last=Rowland|first=Benjamin|publisher=Collins|year=1963}} {{భారతీయ చిత్రకళ}} [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకళ శైలులు]] ifls3wxuwo0m65movsru57wnc7519dp 4956429 4956315 2026-09-11T18:02:06Z Veera.sj 9700 /* బౌద్ధ మత ప్రభావం */ శుద్ధి 4956429 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:023 Cave 1, Vajrapani (33896242100).jpg|thumb|498x498px|మొదటి గుహలో ఉన్న '''వజ్రపాణి''' చిత్రలేఖనం]] [[అజంతా గుహలు]] [[మహారాష్ట్ర]] లోని [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)]] లో వాఘోరా నది ఒడ్డున కల 30 శిలాగుహల సముదాయం. ఈ గుహలలో ఎక్కువ భాగం [[శిల్పకళ]] తో కళకళలాడుతూ ఉన్ననూ, ఇక్కడి [[చిత్రకళ]] కూడా అత్యంత ప్రాముఖ్యత సంతరించుకొన్నది. ఈ గుహలలో జాతక కథలుగా వ్యవహరించబడే [[గౌతమ బుద్ధుడు|గౌతమ బుద్ధుడి]] జీవిత చరిత్రలోని వివిధ ఘట్టాలను విశదీకరించే చిత్రపటాలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. తర్వాతి తరాలలో [[అబనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] [[బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] ను స్థాపించటానికి, [[భారతీయ చిత్రకళ]]లో [[నందలాల్ బోస్]] కళాదర్శకుడిగా/[[చిత్రకారుడు|చిత్రకారుడి]]గా ఒక మెరుపు మెరవటానికి, తన భారతీయ మూలాలు వెదుక్కొంటూ [[ఫ్రాన్స్]] నుండి [[భారతదేశం]] వచ్చిన [[అమృతా షేర్-గిల్]] చిత్రకళలో భారతీయత యొక్క పాళ్ళు పెరగటానికి దోహదపడ్డాయి. అంతే కాక పలు ఇతర కళాకారులను, కళాశాలలను [[ఆధునిక భారతీయ చిత్రకళ]] వైపు నడిపించాయి. <ref name=":0">{{Cite web|date=2014-02-19|title=Monumental effort|url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/monumental-effort/article5698492.ece|access-date=2026-06-05|website=Frontline|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Indian Heritage - AJANTA CAVE PAINTINGS by Prof. Subramanian Swaminathan - Glossary|url=https://www.indian-heritage.org/painting/ajanta/glossary.html|access-date=2026-06-05|website=www.indian-heritage.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000069834|access-date=2026-06-05|website=unesdoc.unesco.org|title=Ajanta: masterpiece of rock-cut temples and of fresco art|first=UNESCO|last=UNESCO DOCS}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-12-05|title=What Makes Ajanta & Ellora Cave Paintings & Sculptures Iconic?|url=https://www.teravarna.in/post/ajanta-and-ellora-cave-paintings-indias-timeless-masterpieces|access-date=2026-06-05|language=en-US}}</ref> నాలుగవ శతాబ్దం నుండి ఏడవ శతాబ్దం వరకు, [[వాకాటకులు|వాకాటాకుల]], [[చాళుక్యులు|చాళుక్యుల]] రాజ్యాల కాలావధులలో అజంతా గుహలలో ఈ కళాత్మక మహాయజ్ఞం నిర్వహింపబడింది. [[కామసూత్ర]], విష్ణు ధర్మోత్తర పురాణం వంటి మాహాకావ్యాల ప్రభావాలు ఈ చిత్రకళలో కనబడతాయి.{{sfn|Rowland|1963|page=7}} రూపాలు, ప్రమాణాలు, భావాలు, లావణ్య యోజనం, సదృశ్యం వంటివి ఈ చిత్రకళకు పునాదులుగా నిలుస్తాయి.{{sfn|Rowland|1963|page=8}} అజంతా గుహలలో చిత్రకళకు సంబంధించిన కొన్ని ప్రశ్నలను నిపుణులు ఛేధించగలిగిననూ, కొన్నింటికి మాత్రం ఇప్పటికీ సమాధానం దొరకలేదు. అద్భుతమైన శైలితో సమ్మోహనపరుస్తూనే వీక్షకుల మదులలో ఈ చిత్రలేఖనాలు ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతాయి. ఈ చిత్రకళ చేయటానికి తైల ప్రమిదలు ఉపయోగించబడ్డాయా? చిత్రీకరణ యొక్క ఉపరితలం ఎలా తయారు చేయబడ్డది? వీటికి రంగులను ఎక్కడి నుండి తేబడ్డాయి? - వంటి దుర్భేద్యమైన ప్రశ్నలు కళారాధకులను ఉక్కిరిబిక్కిరి చేస్తాయి.<ref name=":0" /> == చరిత్ర == 1817లో గబ్బిలాలతో నిండిపోయిన అజంతా గుహలను బ్రిటీషు సైన్యం కనుగొంది. పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తలు జేమ్స్ బర్గెస్, మేజర్ విలియం గిల్ వీటి నకళ్ళను మొట్టమొదటగా 1866 లో ప్రదర్శించారు. ఆ తర్వాత 1896లో జాన్ గ్రిఫిత్స్ , 1915 లేడీ హెర్రింఘాం వీటి నకళ్ళను సృష్టించారు. ఇటలీకి చెందిన కళా పరిరక్షణ నిపుణుల బృందపు విసృతమైన మరమ్మత్తుల తర్వాత 1933లో హైదరాబాదు రాష్ట్ర పురాతత్వ శాస్త్ర దర్శకుడు అయిన యాజ్దానీ అప్పటి నిజాం ఆర్థిక సహకారంతో పలు సంపుటాల పుస్తకాలకు సంపాదకీయం వహించాడు. {{sfn|Rowland|1963|page=5}} == పద్ధతి == లంకావతార సూత్రం{{sfn|Rowland|1963|page=8}}- {{Quote|ఉపరితలంపై ఎత్తుపల్లాలు లేకున్ననూ, అవి చిత్రలేఖనంలో కనబడతాయి. చిత్రకారుడు అవలంబించే సాంకేతికతతో వీక్షకుడికి ఎత్తుపల్లాలున్న భావనను కలిగిస్తాయి.}} అజంతా గుహలలో పైకప్పులు రేఖాగణిత శాస్త్రాంశాల, ఫలపుష్పాల, పశుపక్షాదుల, పరలోకజీవుల, విదూషకుల చిత్రకళ కలిగి ఉండగా, వాటి గోడల పై బుద్ధుడి జీవిత చరిత్రను వివరించే చిత్రకళ కలిగి ఉన్నది. ఈ చిత్రకళలో వివరాలను జాగ్రత్త పొందుపరచటం జరిగింది. పశుపక్షాదుల శరీర నిర్మాణ శాస్త్రంపై వీటిని చిత్రించిన కళాకారులకు ఉండే పట్టుకు ఇవి నిదర్శనం. <ref name=":0" /> == విధానం == [[భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ]] కు చెందిన నిపుణులు పైకప్పులకు వ్రేలాడదీసిన మంచెలపై కళాకారులు వెల్లకిల్లా పడుకొని ఈ చిత్రలేఖనాలను చేశారని తెలిపాడు. పై కప్పులకు రెండు పొరలుగా మట్టిని అద్ది వాటిపై సున్నపు తేట పూసి ఉపరితలాన్ని సిద్ధం చేసుకొన్నారని తెలిపారు.<ref name=":0" /> == బౌద్ధ మత ప్రభావం == హీనయానం అనే అధ్యాత్మిక/నైతిక సూత్రాలను బోధించే అల్పస్థాయి నుండి మహాయనం అనే పేరుతో బౌద్ధం ఒక మతంగా ఏర్పడిన తర్వాత అజంతా గుహలలో చిత్రలేఖనం జరిగింది. {{sfn|Rowland|1963|page=9}} == చిత్రకళ వివరాలు == 1, 2, 16, 17వ గుహలో జాతక (గౌతమ బుద్ధుని జీవిత ఘట్టాల) కథలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. <ref name=":0" /> === 1వ గుహ === 1వ గుహలో జరిగిన అలంకరణలు 642లో మరణించిన రెండవ పులకేశి హయాంలో జరిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Rowland|1963|page=7}} ఇందులో పద్మపాణి యొక్క సహచరిణి చిత్రపటం కలదు. ఈమె నల్లని వర్ణంలో చిత్రీకరించబడటానికి కారణం నిపుణులకు సైతం అర్థం కాలేదు.<ref name=":0" /><gallery mode="packed" heights="150" caption="మొదటి గుహలోని కొన్ని చిత్రలేఖనాలు"> దస్త్రం:028 Cave 1, Ceiling Painting (34122851992).jpg|మొదటి గుహలోని పై కప్పు దస్త్రం:Ajanta Cave 1 ceiling foreign dignitary.jpg|స్థానికుల నుండి ఆతిథ్యాన్ని స్వీకరిస్తోన్న విదేశీ దౌత్యవేత్త దస్త్రం:Ajanta Cave 1 ceiling medallion couple.jpg|పైకప్పు పై చిత్రీకరించబడ్డ ఒక జంట దస్త్రం:Ajanta Cave 1 Ceremonial bath of Mahajanaka.jpg|స్నానమాచరిస్తోన్న మహాజనకుడు దస్త్రం:Ajanta Cave 1 cupid.jpg|మన్మథుడు దస్త్రం:Ajanta Cave 1 Mahajanaka Jataka mural 2.jpg|చెలికత్తెలతో మహాజనకుడు దస్త్రం:Cave 1 painting, Ajanta, Maharashtra.jpg|రాణి ఏర్పాటు చేసిన నృత్య సభలో, తనకి ఈ ప్రాపంచిక సుఖాల పై ఆసక్తి లేదని, తాను సన్యసించబోతోన్నాని రాణికి తెలుపుతోన్న రాజు దస్త్రం:Ajanta dancing girl now and then.jpg|సంగీత విభావరి దస్త్రం:Indischer Maler des 6. Jahrhunderts 001-2.jpg|మోహంలో తేలియాడుతోన్న ఒక జంట దస్త్రం:Painting in Ajanta Cave 1-19.jpg|అలంకరణలుగా చిత్రీకరించబడ్ద వృషభాలు దస్త్రం:Padmapani Bodhisattva-Ajanta Caves-Aurangabad-Maharashtra.jpg|బోధిసత్వ పద్మపాణి </gallery> === 10వ గుహ === 10వ గుహ అన్నింటికంటే పురాతనమైనదిగా భావింపబడుతోంది.{{sfn|Rowland|1963|page=5}} ఇందులోని చిత్రలేఖనాలు క్రీస్తుపూర్వం మొదటి శతాబ్దంలో గానీ లేదా క్రీస్తుశకం మొదట శతాబ్దంలో గానీ జరిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Rowland|1963|page=6}} === 16వ గుహ === ప్రధాన స్త్రీలు అర్థ నగ్నంగా, లేదా నగ్నంగా చిత్రీకరించబడిననూ, అవే దృశ్యాలలో చెలికత్తెలు మాత్రం పూర్తి దుస్తులలో చిత్రీకరించబడటం ఆసక్తి రేపే అంశం. ఉదాహరణకు చావుబ్రతుకులలో కొట్టుమిట్టాడుతూ, నందుడి పరివర్తనకు కారణం అయిన అతడి భార్య నగ్నంగానే చిత్రీకరించబడినది.<ref name=":0" /> === 17వ గుహ === 17వ గుహ యొక్క గోడలపై ఒక పెద్ద జాతక చక్రము చిత్రీకరించబడ్డది. అందుకే దీనిని జాతక చక్ర గుహ అని అంటారు. ఇపటి వరకు భూమిపై మనుష్య అవతారం ఎత్తిన ఏడుగురు బుద్ధుల చిత్రలేఖనాలతో బాటు, భవిష్యత్తులో ఎత్తబోయే మరో మనుష్య అవతారం అయిన మైత్రేయ బుద్ధావతారం కూడా ఇక్కడ చిత్రీకరించబడ్డవి. ఆనంద డోలికలలో తేలియాడుతోన్న ఎనిమిది జంటలు వీటి క్రింద చిత్రీకరించబడ్డాయి. ఒక్కొక్క మనుష్య బుద్ధుడి శరీర వర్ణం వేర్వేరుగా ఉండటం గమనార్హమని, స్త్రీ-పురుష సంగమం లేనిదే జీవితం కొనసాగదని, అందుకే మిథునాలు పవిత్రంగా పరిగణించబడ్డాయని నిపుణులు తెలిపారు.<ref name=":0" /> అందమైన కంఠాభరణాలు ధరించిన అప్సరసల చిత్రలేఖనాలు కూడా ఈ గుహలో కలవు. ఈ అప్సరసలు సైతం నల్లని వర్ణంలోనే చిత్రీకరించబడ్డారు.<ref name=":0" /> == లక్షణాలు == కళ్ళు తామర పూరేకుల ఆకారంలో, కనుబొమ్మలు విల్లువలె, ముఖాకృతి అండాకారంలో, బాహువులు ఏనుగు కుంభస్థలాల వలె, శరీరాకృతి సింహం వలె ఉండటం అజంతా చిత్రలేఖనం యొక్క లక్షణాలు.{{sfn|Rowland|1963|page=13}} == ఇతర దేశాల కళలపై ప్రభావం == [[టిబెట్]], [[నేపాల్]], మధ్య [[ఆసియా]], [[చైనా]], [[జపాన్]] వంటి దేశాల చిత్రలేఖన శైలిపై అజంతా చిత్రలేఖనం, చెరగని ముద్ర వేసింది.{{sfn|Rowland|1963|page=5}} == పరిరక్షణ == వర్షాకాలంలో వానల వల్ల ఈ గుహల్లోకి కారే నీటి వలన నష్టం జరగకుండా, ఆ నీటిని దారి మరలేలా చేసి సర్వేక్షణ బృందం నిత్యం కృషి చేస్తోంది.<ref name=":0" /> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అజంతా గుహలు]] * [[చిత్రలేఖన చరిత్ర]] * [[కళా ఉద్యమం]] == మూలాలు == {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == * {{Cite book|url=https://archive.org/details/ajantacavesearly00rowl/mode/2up|title=The Ajanta Caves: Early Buddhist Paintings from India|last=Rowland|first=Benjamin|publisher=Collins|year=1963}} {{భారతీయ చిత్రకళ}} [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకళ శైలులు]] 0q0a5nfo9gyhsnqbd6wyg0wq9mzc9vu 4956432 4956429 2026-09-11T18:05:27Z Veera.sj 9700 /* 1వ గుహ */ శుద్ధి 4956432 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:023 Cave 1, Vajrapani (33896242100).jpg|thumb|498x498px|మొదటి గుహలో ఉన్న '''వజ్రపాణి''' చిత్రలేఖనం]] [[అజంతా గుహలు]] [[మహారాష్ట్ర]] లోని [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)]] లో వాఘోరా నది ఒడ్డున కల 30 శిలాగుహల సముదాయం. ఈ గుహలలో ఎక్కువ భాగం [[శిల్పకళ]] తో కళకళలాడుతూ ఉన్ననూ, ఇక్కడి [[చిత్రకళ]] కూడా అత్యంత ప్రాముఖ్యత సంతరించుకొన్నది. ఈ గుహలలో జాతక కథలుగా వ్యవహరించబడే [[గౌతమ బుద్ధుడు|గౌతమ బుద్ధుడి]] జీవిత చరిత్రలోని వివిధ ఘట్టాలను విశదీకరించే చిత్రపటాలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. తర్వాతి తరాలలో [[అబనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] [[బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] ను స్థాపించటానికి, [[భారతీయ చిత్రకళ]]లో [[నందలాల్ బోస్]] కళాదర్శకుడిగా/[[చిత్రకారుడు|చిత్రకారుడి]]గా ఒక మెరుపు మెరవటానికి, తన భారతీయ మూలాలు వెదుక్కొంటూ [[ఫ్రాన్స్]] నుండి [[భారతదేశం]] వచ్చిన [[అమృతా షేర్-గిల్]] చిత్రకళలో భారతీయత యొక్క పాళ్ళు పెరగటానికి దోహదపడ్డాయి. అంతే కాక పలు ఇతర కళాకారులను, కళాశాలలను [[ఆధునిక భారతీయ చిత్రకళ]] వైపు నడిపించాయి. <ref name=":0">{{Cite web|date=2014-02-19|title=Monumental effort|url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/monumental-effort/article5698492.ece|access-date=2026-06-05|website=Frontline|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Indian Heritage - AJANTA CAVE PAINTINGS by Prof. Subramanian Swaminathan - Glossary|url=https://www.indian-heritage.org/painting/ajanta/glossary.html|access-date=2026-06-05|website=www.indian-heritage.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000069834|access-date=2026-06-05|website=unesdoc.unesco.org|title=Ajanta: masterpiece of rock-cut temples and of fresco art|first=UNESCO|last=UNESCO DOCS}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-12-05|title=What Makes Ajanta & Ellora Cave Paintings & Sculptures Iconic?|url=https://www.teravarna.in/post/ajanta-and-ellora-cave-paintings-indias-timeless-masterpieces|access-date=2026-06-05|language=en-US}}</ref> నాలుగవ శతాబ్దం నుండి ఏడవ శతాబ్దం వరకు, [[వాకాటకులు|వాకాటాకుల]], [[చాళుక్యులు|చాళుక్యుల]] రాజ్యాల కాలావధులలో అజంతా గుహలలో ఈ కళాత్మక మహాయజ్ఞం నిర్వహింపబడింది. [[కామసూత్ర]], విష్ణు ధర్మోత్తర పురాణం వంటి మాహాకావ్యాల ప్రభావాలు ఈ చిత్రకళలో కనబడతాయి.{{sfn|Rowland|1963|page=7}} రూపాలు, ప్రమాణాలు, భావాలు, లావణ్య యోజనం, సదృశ్యం వంటివి ఈ చిత్రకళకు పునాదులుగా నిలుస్తాయి.{{sfn|Rowland|1963|page=8}} అజంతా గుహలలో చిత్రకళకు సంబంధించిన కొన్ని ప్రశ్నలను నిపుణులు ఛేధించగలిగిననూ, కొన్నింటికి మాత్రం ఇప్పటికీ సమాధానం దొరకలేదు. అద్భుతమైన శైలితో సమ్మోహనపరుస్తూనే వీక్షకుల మదులలో ఈ చిత్రలేఖనాలు ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతాయి. ఈ చిత్రకళ చేయటానికి తైల ప్రమిదలు ఉపయోగించబడ్డాయా? చిత్రీకరణ యొక్క ఉపరితలం ఎలా తయారు చేయబడ్డది? వీటికి రంగులను ఎక్కడి నుండి తేబడ్డాయి? - వంటి దుర్భేద్యమైన ప్రశ్నలు కళారాధకులను ఉక్కిరిబిక్కిరి చేస్తాయి.<ref name=":0" /> == చరిత్ర == 1817లో గబ్బిలాలతో నిండిపోయిన అజంతా గుహలను బ్రిటీషు సైన్యం కనుగొంది. పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తలు జేమ్స్ బర్గెస్, మేజర్ విలియం గిల్ వీటి నకళ్ళను మొట్టమొదటగా 1866 లో ప్రదర్శించారు. ఆ తర్వాత 1896లో జాన్ గ్రిఫిత్స్ , 1915 లేడీ హెర్రింఘాం వీటి నకళ్ళను సృష్టించారు. ఇటలీకి చెందిన కళా పరిరక్షణ నిపుణుల బృందపు విసృతమైన మరమ్మత్తుల తర్వాత 1933లో హైదరాబాదు రాష్ట్ర పురాతత్వ శాస్త్ర దర్శకుడు అయిన యాజ్దానీ అప్పటి నిజాం ఆర్థిక సహకారంతో పలు సంపుటాల పుస్తకాలకు సంపాదకీయం వహించాడు. {{sfn|Rowland|1963|page=5}} == పద్ధతి == లంకావతార సూత్రం{{sfn|Rowland|1963|page=8}}- {{Quote|ఉపరితలంపై ఎత్తుపల్లాలు లేకున్ననూ, అవి చిత్రలేఖనంలో కనబడతాయి. చిత్రకారుడు అవలంబించే సాంకేతికతతో వీక్షకుడికి ఎత్తుపల్లాలున్న భావనను కలిగిస్తాయి.}} అజంతా గుహలలో పైకప్పులు రేఖాగణిత శాస్త్రాంశాల, ఫలపుష్పాల, పశుపక్షాదుల, పరలోకజీవుల, విదూషకుల చిత్రకళ కలిగి ఉండగా, వాటి గోడల పై బుద్ధుడి జీవిత చరిత్రను వివరించే చిత్రకళ కలిగి ఉన్నది. ఈ చిత్రకళలో వివరాలను జాగ్రత్త పొందుపరచటం జరిగింది. పశుపక్షాదుల శరీర నిర్మాణ శాస్త్రంపై వీటిని చిత్రించిన కళాకారులకు ఉండే పట్టుకు ఇవి నిదర్శనం. <ref name=":0" /> == విధానం == [[భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ]] కు చెందిన నిపుణులు పైకప్పులకు వ్రేలాడదీసిన మంచెలపై కళాకారులు వెల్లకిల్లా పడుకొని ఈ చిత్రలేఖనాలను చేశారని తెలిపాడు. పై కప్పులకు రెండు పొరలుగా మట్టిని అద్ది వాటిపై సున్నపు తేట పూసి ఉపరితలాన్ని సిద్ధం చేసుకొన్నారని తెలిపారు.<ref name=":0" /> == బౌద్ధ మత ప్రభావం == హీనయానం అనే అధ్యాత్మిక/నైతిక సూత్రాలను బోధించే అల్పస్థాయి నుండి మహాయనం అనే పేరుతో బౌద్ధం ఒక మతంగా ఏర్పడిన తర్వాత అజంతా గుహలలో చిత్రలేఖనం జరిగింది. {{sfn|Rowland|1963|page=9}} == చిత్రకళ వివరాలు == 1, 2, 16, 17వ గుహలో జాతక (గౌతమ బుద్ధుని జీవిత ఘట్టాల) కథలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. <ref name=":0" /> === 1వ గుహ === 1వ గుహలో జరిగిన అలంకరణలు క్రీ.శ 642వ సంవత్సరంలో మరణించిన రెండవ పులకేశి హయాంలో జరిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Rowland|1963|page=7}} ఇందులో పద్మపాణి యొక్క సహచరిణి చిత్రపటం కలదు. ఈమె నల్లని వర్ణంలో చిత్రీకరించబడటానికి కారణం నిపుణులకు సైతం అర్థం కాలేదు.<ref name=":0" /><gallery mode="packed" heights="150" caption="మొదటి గుహలోని కొన్ని చిత్రలేఖనాలు"> దస్త్రం:028 Cave 1, Ceiling Painting (34122851992).jpg|మొదటి గుహలోని పై కప్పు దస్త్రం:Ajanta Cave 1 ceiling foreign dignitary.jpg|స్థానికుల నుండి ఆతిథ్యాన్ని స్వీకరిస్తోన్న విదేశీ దౌత్యవేత్త దస్త్రం:Ajanta Cave 1 ceiling medallion couple.jpg|పైకప్పు పై చిత్రీకరించబడ్డ ఒక జంట దస్త్రం:Ajanta Cave 1 Ceremonial bath of Mahajanaka.jpg|స్నానమాచరిస్తోన్న మహాజనకుడు దస్త్రం:Ajanta Cave 1 cupid.jpg|మన్మథుడు దస్త్రం:Ajanta Cave 1 Mahajanaka Jataka mural 2.jpg|చెలికత్తెలతో మహాజనకుడు దస్త్రం:Cave 1 painting, Ajanta, Maharashtra.jpg|రాణి ఏర్పాటు చేసిన నృత్య సభలో, తనకి ఈ ప్రాపంచిక సుఖాల పై ఆసక్తి లేదని, తాను సన్యసించబోతోన్నాని రాణికి తెలుపుతోన్న రాజు దస్త్రం:Ajanta dancing girl now and then.jpg|సంగీత విభావరి దస్త్రం:Indischer Maler des 6. Jahrhunderts 001-2.jpg|మోహంలో తేలియాడుతోన్న ఒక జంట దస్త్రం:Painting in Ajanta Cave 1-19.jpg|అలంకరణలుగా చిత్రీకరించబడ్ద వృషభాలు దస్త్రం:Padmapani Bodhisattva-Ajanta Caves-Aurangabad-Maharashtra.jpg|బోధిసత్వ పద్మపాణి </gallery> === 10వ గుహ === 10వ గుహ అన్నింటికంటే పురాతనమైనదిగా భావింపబడుతోంది.{{sfn|Rowland|1963|page=5}} ఇందులోని చిత్రలేఖనాలు క్రీస్తుపూర్వం మొదటి శతాబ్దంలో గానీ లేదా క్రీస్తుశకం మొదట శతాబ్దంలో గానీ జరిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Rowland|1963|page=6}} === 16వ గుహ === ప్రధాన స్త్రీలు అర్థ నగ్నంగా, లేదా నగ్నంగా చిత్రీకరించబడిననూ, అవే దృశ్యాలలో చెలికత్తెలు మాత్రం పూర్తి దుస్తులలో చిత్రీకరించబడటం ఆసక్తి రేపే అంశం. ఉదాహరణకు చావుబ్రతుకులలో కొట్టుమిట్టాడుతూ, నందుడి పరివర్తనకు కారణం అయిన అతడి భార్య నగ్నంగానే చిత్రీకరించబడినది.<ref name=":0" /> === 17వ గుహ === 17వ గుహ యొక్క గోడలపై ఒక పెద్ద జాతక చక్రము చిత్రీకరించబడ్డది. అందుకే దీనిని జాతక చక్ర గుహ అని అంటారు. ఇపటి వరకు భూమిపై మనుష్య అవతారం ఎత్తిన ఏడుగురు బుద్ధుల చిత్రలేఖనాలతో బాటు, భవిష్యత్తులో ఎత్తబోయే మరో మనుష్య అవతారం అయిన మైత్రేయ బుద్ధావతారం కూడా ఇక్కడ చిత్రీకరించబడ్డవి. ఆనంద డోలికలలో తేలియాడుతోన్న ఎనిమిది జంటలు వీటి క్రింద చిత్రీకరించబడ్డాయి. ఒక్కొక్క మనుష్య బుద్ధుడి శరీర వర్ణం వేర్వేరుగా ఉండటం గమనార్హమని, స్త్రీ-పురుష సంగమం లేనిదే జీవితం కొనసాగదని, అందుకే మిథునాలు పవిత్రంగా పరిగణించబడ్డాయని నిపుణులు తెలిపారు.<ref name=":0" /> అందమైన కంఠాభరణాలు ధరించిన అప్సరసల చిత్రలేఖనాలు కూడా ఈ గుహలో కలవు. ఈ అప్సరసలు సైతం నల్లని వర్ణంలోనే చిత్రీకరించబడ్డారు.<ref name=":0" /> == లక్షణాలు == కళ్ళు తామర పూరేకుల ఆకారంలో, కనుబొమ్మలు విల్లువలె, ముఖాకృతి అండాకారంలో, బాహువులు ఏనుగు కుంభస్థలాల వలె, శరీరాకృతి సింహం వలె ఉండటం అజంతా చిత్రలేఖనం యొక్క లక్షణాలు.{{sfn|Rowland|1963|page=13}} == ఇతర దేశాల కళలపై ప్రభావం == [[టిబెట్]], [[నేపాల్]], మధ్య [[ఆసియా]], [[చైనా]], [[జపాన్]] వంటి దేశాల చిత్రలేఖన శైలిపై అజంతా చిత్రలేఖనం, చెరగని ముద్ర వేసింది.{{sfn|Rowland|1963|page=5}} == పరిరక్షణ == వర్షాకాలంలో వానల వల్ల ఈ గుహల్లోకి కారే నీటి వలన నష్టం జరగకుండా, ఆ నీటిని దారి మరలేలా చేసి సర్వేక్షణ బృందం నిత్యం కృషి చేస్తోంది.<ref name=":0" /> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అజంతా గుహలు]] * [[చిత్రలేఖన చరిత్ర]] * [[కళా ఉద్యమం]] == మూలాలు == {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == * {{Cite book|url=https://archive.org/details/ajantacavesearly00rowl/mode/2up|title=The Ajanta Caves: Early Buddhist Paintings from India|last=Rowland|first=Benjamin|publisher=Collins|year=1963}} {{భారతీయ చిత్రకళ}} [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకళ శైలులు]] t0nq60t8areshzxs835uxpdi22tyxcm 4956439 4956432 2026-09-11T18:20:48Z Veera.sj 9700 /* వెలుపలి లంకెలు */ విస్తరణ 4956439 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:023 Cave 1, Vajrapani (33896242100).jpg|thumb|498x498px|మొదటి గుహలో ఉన్న '''వజ్రపాణి''' చిత్రలేఖనం]] [[అజంతా గుహలు]] [[మహారాష్ట్ర]] లోని [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)]] లో వాఘోరా నది ఒడ్డున కల 30 శిలాగుహల సముదాయం. ఈ గుహలలో ఎక్కువ భాగం [[శిల్పకళ]] తో కళకళలాడుతూ ఉన్ననూ, ఇక్కడి [[చిత్రకళ]] కూడా అత్యంత ప్రాముఖ్యత సంతరించుకొన్నది. ఈ గుహలలో జాతక కథలుగా వ్యవహరించబడే [[గౌతమ బుద్ధుడు|గౌతమ బుద్ధుడి]] జీవిత చరిత్రలోని వివిధ ఘట్టాలను విశదీకరించే చిత్రపటాలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. తర్వాతి తరాలలో [[అబనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] [[బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] ను స్థాపించటానికి, [[భారతీయ చిత్రకళ]]లో [[నందలాల్ బోస్]] కళాదర్శకుడిగా/[[చిత్రకారుడు|చిత్రకారుడి]]గా ఒక మెరుపు మెరవటానికి, తన భారతీయ మూలాలు వెదుక్కొంటూ [[ఫ్రాన్స్]] నుండి [[భారతదేశం]] వచ్చిన [[అమృతా షేర్-గిల్]] చిత్రకళలో భారతీయత యొక్క పాళ్ళు పెరగటానికి దోహదపడ్డాయి. అంతే కాక పలు ఇతర కళాకారులను, కళాశాలలను [[ఆధునిక భారతీయ చిత్రకళ]] వైపు నడిపించాయి. <ref name=":0">{{Cite web|date=2014-02-19|title=Monumental effort|url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/monumental-effort/article5698492.ece|access-date=2026-06-05|website=Frontline|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Indian Heritage - AJANTA CAVE PAINTINGS by Prof. Subramanian Swaminathan - Glossary|url=https://www.indian-heritage.org/painting/ajanta/glossary.html|access-date=2026-06-05|website=www.indian-heritage.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000069834|access-date=2026-06-05|website=unesdoc.unesco.org|title=Ajanta: masterpiece of rock-cut temples and of fresco art|first=UNESCO|last=UNESCO DOCS}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-12-05|title=What Makes Ajanta & Ellora Cave Paintings & Sculptures Iconic?|url=https://www.teravarna.in/post/ajanta-and-ellora-cave-paintings-indias-timeless-masterpieces|access-date=2026-06-05|language=en-US}}</ref> నాలుగవ శతాబ్దం నుండి ఏడవ శతాబ్దం వరకు, [[వాకాటకులు|వాకాటాకుల]], [[చాళుక్యులు|చాళుక్యుల]] రాజ్యాల కాలావధులలో అజంతా గుహలలో ఈ కళాత్మక మహాయజ్ఞం నిర్వహింపబడింది. [[కామసూత్ర]], విష్ణు ధర్మోత్తర పురాణం వంటి మాహాకావ్యాల ప్రభావాలు ఈ చిత్రకళలో కనబడతాయి.{{sfn|Rowland|1963|page=7}} రూపాలు, ప్రమాణాలు, భావాలు, లావణ్య యోజనం, సదృశ్యం వంటివి ఈ చిత్రకళకు పునాదులుగా నిలుస్తాయి.{{sfn|Rowland|1963|page=8}} అజంతా గుహలలో చిత్రకళకు సంబంధించిన కొన్ని ప్రశ్నలను నిపుణులు ఛేధించగలిగిననూ, కొన్నింటికి మాత్రం ఇప్పటికీ సమాధానం దొరకలేదు. అద్భుతమైన శైలితో సమ్మోహనపరుస్తూనే వీక్షకుల మదులలో ఈ చిత్రలేఖనాలు ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతాయి. ఈ చిత్రకళ చేయటానికి తైల ప్రమిదలు ఉపయోగించబడ్డాయా? చిత్రీకరణ యొక్క ఉపరితలం ఎలా తయారు చేయబడ్డది? వీటికి రంగులను ఎక్కడి నుండి తేబడ్డాయి? - వంటి దుర్భేద్యమైన ప్రశ్నలు కళారాధకులను ఉక్కిరిబిక్కిరి చేస్తాయి.<ref name=":0" /> == చరిత్ర == 1817లో గబ్బిలాలతో నిండిపోయిన అజంతా గుహలను బ్రిటీషు సైన్యం కనుగొంది. పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తలు జేమ్స్ బర్గెస్, మేజర్ విలియం గిల్ వీటి నకళ్ళను మొట్టమొదటగా 1866 లో ప్రదర్శించారు. ఆ తర్వాత 1896లో జాన్ గ్రిఫిత్స్ , 1915 లేడీ హెర్రింఘాం వీటి నకళ్ళను సృష్టించారు. ఇటలీకి చెందిన కళా పరిరక్షణ నిపుణుల బృందపు విసృతమైన మరమ్మత్తుల తర్వాత 1933లో హైదరాబాదు రాష్ట్ర పురాతత్వ శాస్త్ర దర్శకుడు అయిన యాజ్దానీ అప్పటి నిజాం ఆర్థిక సహకారంతో పలు సంపుటాల పుస్తకాలకు సంపాదకీయం వహించాడు. {{sfn|Rowland|1963|page=5}} == పద్ధతి == లంకావతార సూత్రం{{sfn|Rowland|1963|page=8}}- {{Quote|ఉపరితలంపై ఎత్తుపల్లాలు లేకున్ననూ, అవి చిత్రలేఖనంలో కనబడతాయి. చిత్రకారుడు అవలంబించే సాంకేతికతతో వీక్షకుడికి ఎత్తుపల్లాలున్న భావనను కలిగిస్తాయి.}} అజంతా గుహలలో పైకప్పులు రేఖాగణిత శాస్త్రాంశాల, ఫలపుష్పాల, పశుపక్షాదుల, పరలోకజీవుల, విదూషకుల చిత్రకళ కలిగి ఉండగా, వాటి గోడల పై బుద్ధుడి జీవిత చరిత్రను వివరించే చిత్రకళ కలిగి ఉన్నది. ఈ చిత్రకళలో వివరాలను జాగ్రత్త పొందుపరచటం జరిగింది. పశుపక్షాదుల శరీర నిర్మాణ శాస్త్రంపై వీటిని చిత్రించిన కళాకారులకు ఉండే పట్టుకు ఇవి నిదర్శనం. <ref name=":0" /> == విధానం == [[భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ]] కు చెందిన నిపుణులు పైకప్పులకు వ్రేలాడదీసిన మంచెలపై కళాకారులు వెల్లకిల్లా పడుకొని ఈ చిత్రలేఖనాలను చేశారని తెలిపాడు. పై కప్పులకు రెండు పొరలుగా మట్టిని అద్ది వాటిపై సున్నపు తేట పూసి ఉపరితలాన్ని సిద్ధం చేసుకొన్నారని తెలిపారు.<ref name=":0" /> == బౌద్ధ మత ప్రభావం == హీనయానం అనే అధ్యాత్మిక/నైతిక సూత్రాలను బోధించే అల్పస్థాయి నుండి మహాయనం అనే పేరుతో బౌద్ధం ఒక మతంగా ఏర్పడిన తర్వాత అజంతా గుహలలో చిత్రలేఖనం జరిగింది. {{sfn|Rowland|1963|page=9}} == చిత్రకళ వివరాలు == 1, 2, 16, 17వ గుహలో జాతక (గౌతమ బుద్ధుని జీవిత ఘట్టాల) కథలు చిత్రీకరించబడ్డాయి. <ref name=":0" /> === 1వ గుహ === 1వ గుహలో జరిగిన అలంకరణలు క్రీ.శ 642వ సంవత్సరంలో మరణించిన రెండవ పులకేశి హయాంలో జరిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Rowland|1963|page=7}} ఇందులో పద్మపాణి యొక్క సహచరిణి చిత్రపటం కలదు. ఈమె నల్లని వర్ణంలో చిత్రీకరించబడటానికి కారణం నిపుణులకు సైతం అర్థం కాలేదు.<ref name=":0" /><gallery mode="packed" heights="150" caption="మొదటి గుహలోని కొన్ని చిత్రలేఖనాలు"> దస్త్రం:028 Cave 1, Ceiling Painting (34122851992).jpg|మొదటి గుహలోని పై కప్పు దస్త్రం:Ajanta Cave 1 ceiling foreign dignitary.jpg|స్థానికుల నుండి ఆతిథ్యాన్ని స్వీకరిస్తోన్న విదేశీ దౌత్యవేత్త దస్త్రం:Ajanta Cave 1 ceiling medallion couple.jpg|పైకప్పు పై చిత్రీకరించబడ్డ ఒక జంట దస్త్రం:Ajanta Cave 1 Ceremonial bath of Mahajanaka.jpg|స్నానమాచరిస్తోన్న మహాజనకుడు దస్త్రం:Ajanta Cave 1 cupid.jpg|మన్మథుడు దస్త్రం:Ajanta Cave 1 Mahajanaka Jataka mural 2.jpg|చెలికత్తెలతో మహాజనకుడు దస్త్రం:Cave 1 painting, Ajanta, Maharashtra.jpg|రాణి ఏర్పాటు చేసిన నృత్య సభలో, తనకి ఈ ప్రాపంచిక సుఖాల పై ఆసక్తి లేదని, తాను సన్యసించబోతోన్నాని రాణికి తెలుపుతోన్న రాజు దస్త్రం:Ajanta dancing girl now and then.jpg|సంగీత విభావరి దస్త్రం:Indischer Maler des 6. Jahrhunderts 001-2.jpg|మోహంలో తేలియాడుతోన్న ఒక జంట దస్త్రం:Painting in Ajanta Cave 1-19.jpg|అలంకరణలుగా చిత్రీకరించబడ్ద వృషభాలు దస్త్రం:Padmapani Bodhisattva-Ajanta Caves-Aurangabad-Maharashtra.jpg|బోధిసత్వ పద్మపాణి </gallery> === 10వ గుహ === 10వ గుహ అన్నింటికంటే పురాతనమైనదిగా భావింపబడుతోంది.{{sfn|Rowland|1963|page=5}} ఇందులోని చిత్రలేఖనాలు క్రీస్తుపూర్వం మొదటి శతాబ్దంలో గానీ లేదా క్రీస్తుశకం మొదట శతాబ్దంలో గానీ జరిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Rowland|1963|page=6}} === 16వ గుహ === ప్రధాన స్త్రీలు అర్థ నగ్నంగా, లేదా నగ్నంగా చిత్రీకరించబడిననూ, అవే దృశ్యాలలో చెలికత్తెలు మాత్రం పూర్తి దుస్తులలో చిత్రీకరించబడటం ఆసక్తి రేపే అంశం. ఉదాహరణకు చావుబ్రతుకులలో కొట్టుమిట్టాడుతూ, నందుడి పరివర్తనకు కారణం అయిన అతడి భార్య నగ్నంగానే చిత్రీకరించబడినది.<ref name=":0" /> === 17వ గుహ === 17వ గుహ యొక్క గోడలపై ఒక పెద్ద జాతక చక్రము చిత్రీకరించబడ్డది. అందుకే దీనిని జాతక చక్ర గుహ అని అంటారు. ఇపటి వరకు భూమిపై మనుష్య అవతారం ఎత్తిన ఏడుగురు బుద్ధుల చిత్రలేఖనాలతో బాటు, భవిష్యత్తులో ఎత్తబోయే మరో మనుష్య అవతారం అయిన మైత్రేయ బుద్ధావతారం కూడా ఇక్కడ చిత్రీకరించబడ్డవి. ఆనంద డోలికలలో తేలియాడుతోన్న ఎనిమిది జంటలు వీటి క్రింద చిత్రీకరించబడ్డాయి. ఒక్కొక్క మనుష్య బుద్ధుడి శరీర వర్ణం వేర్వేరుగా ఉండటం గమనార్హమని, స్త్రీ-పురుష సంగమం లేనిదే జీవితం కొనసాగదని, అందుకే మిథునాలు పవిత్రంగా పరిగణించబడ్డాయని నిపుణులు తెలిపారు.<ref name=":0" /> అందమైన కంఠాభరణాలు ధరించిన అప్సరసల చిత్రలేఖనాలు కూడా ఈ గుహలో కలవు. ఈ అప్సరసలు సైతం నల్లని వర్ణంలోనే చిత్రీకరించబడ్డారు.<ref name=":0" /> == లక్షణాలు == కళ్ళు తామర పూరేకుల ఆకారంలో, కనుబొమ్మలు విల్లువలె, ముఖాకృతి అండాకారంలో, బాహువులు ఏనుగు కుంభస్థలాల వలె, శరీరాకృతి సింహం వలె ఉండటం అజంతా చిత్రలేఖనం యొక్క లక్షణాలు.{{sfn|Rowland|1963|page=13}} == ఇతర దేశాల కళలపై ప్రభావం == [[టిబెట్]], [[నేపాల్]], మధ్య [[ఆసియా]], [[చైనా]], [[జపాన్]] వంటి దేశాల చిత్రలేఖన శైలిపై అజంతా చిత్రలేఖనం, చెరగని ముద్ర వేసింది.{{sfn|Rowland|1963|page=5}} == పరిరక్షణ == వర్షాకాలంలో వానల వల్ల ఈ గుహల్లోకి కారే నీటి వలన నష్టం జరగకుండా, ఆ నీటిని దారి మరలేలా చేసి సర్వేక్షణ బృందం నిత్యం కృషి చేస్తోంది.<ref name=":0" /> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అజంతా గుహలు]] * [[చిత్రలేఖన చరిత్ర]] * [[కళా ఉద్యమం]] == మూలాలు == {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == * {{Cite book|url=https://archive.org/details/ajantacavesearly00rowl/mode/2up|title=The Ajanta Caves: Early Buddhist Paintings from India|last=Rowland|first=Benjamin|publisher=Collins|year=1963}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/paintingsbuddhi1grif|title=The paintings in the Buddhist Cave Temples of Ajantâ, Khandesh, India, Volume 1 (Pictorial Subjects)|last=Griffiths|first=John|publisher=Order of the Secretary of State for India in Council|year=1896}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/paintingsbuddhi2grif|title=The paintings in the Buddhist Cave Temples of Ajantâ, Khandesh, India, Volume 2 (Decorative Details)|last=Griffiths|first=John|publisher=Order of the Secretary of State for India in Council|year=1896}} {{భారతీయ చిత్రకళ}} [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకళ శైలులు]] n0i3zoln2wjs5yskkbb1hxjlg5simb0 0 501865 4956301 4913423 2026-09-11T13:07:01Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956301 wikitext text/x-wiki {{భారతదేశ వంటలు}} [[దస్త్రం:Shanghai_Fried_Noodles（上海炒面).jpg|thumb|'''జిడ్డుగల, జిడ్డుగల రుచులతో షాంఘై వేయించిన నూడుల్స్''']] '''ఇండియన్ చైనీస్ వంటకాలు''' అనేది భారతీయ రుచులకు, మసాలాలకు అనుగుణంగా మార్చబడిన చైనీస్ వంటకాల ఒక ప్రత్యేక శైలి. ఆసియా అంతటా చరిత్ర పొడవునా ఆసియా వంటకాలు మిళితమైనప్పటికీ, ఈ ఫ్యూజన్ ఫుడ్ అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన మూల కథ కలకత్తా వంటి ప్రదేశాలలో బ్రిటిష్ పాలిత భారతదేశానికి వలస వచ్చిన చైనీస్ వలసదారులతో ముడిపడి ఉంది.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Ding |first=Emily |date=Spring 2019 |title=Sunday Market, Tiretti Bazaar |journal=Virginia Quarterly Review |volume=95 |pages=12–13}}</ref> ఆ ప్రాంతంలో రెస్టారెంట్ వ్యాపారాలను ప్రారంభించి, ఈ తొలి చైనీస్ ఆహార విక్రేతలు భారతీయ రుచులకు అనుగుణంగా తమ వంట శైలులను మార్చుకున్నారు<ref name=":0" /> చైనీస్ భారతీయ ఆహారం సాంప్రదాయ భారతీయ వంటకాల నుండి చైనీస్ & భారతీయ ప్రభావాల విభిన్న మిశ్రమం ద్వారా వేరు చేయబడిందిః భారతీయ కూరగాయలు & సుగంధ ద్రవ్యాలు, చాలా చైనీస్ సాస్, గట్టిపడే ఏజెంట్ & నూనెతో పాటు ఉపయోగించబడతాయి.<ref name=":1">{{Cite web|last=Sanjiv Khamgaonkar|date=12 July 2017|title=Chinese food in India -- a fiery fusion of flavors|url=https://www.cnn.com/travel/article/india-chinese-food-fusion/index.html|access-date=2020-10-16|website=CNN|language=en}}</ref> ఒక కడాయిలో వేయించిన, చైనా-భారతీయ ఆహారం చైనీస్ పాక శైలులను భారతీయ అంగిలికి అనుగుణంగా మార్చేటప్పుడు సుగంధ ద్రవ్యాలు & రుచులకు సంబంధించి భారతీయ సున్నితత్వాన్ని జోడిస్తుంది.<ref name=":1" /> ఈ వంటకాలు భారతదేశం, పాకిస్తాన్, బంగ్లాదేశ్ & ఆఫ్ఘనిస్తాన్ ప్రధాన స్రవంతి పాక దృశ్యాలలో అంతర్భాగంగా మారాయి, యునైటెడ్ స్టేట్స్, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్, ఆస్ట్రేలియా, కెనడా, జమైకా, [[మార్టినిక్]] వంటి [[కరిబియన్|కరేబియన్]] దేశాలకు దాని వ్యాప్తి ఇండోనేషియా, థాయ్‌లాండ్ వంటి చాలా ఆగ్నేయాసియా దేశాలలో మాదిరిగా చైనీస్, భారతీయ & ఆసియా వంటకాల ప్రపంచ దృక్పథాన్ని ఆకృతి చేసి మార్చింది.<ref>{{Cite paper|title=Creation of Indian–Chinese cuisine: Chinese food in an Indian city|author=Sankar}}</ref> == మూలాలు == [[దస్త్రం:Chinese_New_Year_2014_in_Kolkata_-_United_Friends_Group.jpg|thumb|కోల్‌కతాలో చైనీస్ నూతన సంవత్సర వేడుకలు (2014).]] === భారతదేశంలో చైనీయులు === చైనీస్ భారతీయ ఆహారం మూలాలకు అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన సిద్ధాంతం బ్రిటిష్ పాలన సమయంలో ఉంది. [[ఈస్టిండియా కంపెనీ|ఈస్ట్ ఇండియా ట్రేడింగ్ కంపెనీ]] (1757 నుండి 1858 వరకు) పాలనలో ఉన్నప్పుడు బ్రిటిష్ పాలిత భారతదేశానికి కోల్కతా రాజధానిగా ఉండేది.<ref>{{Cite web|last=Johnson|first=Ben|date=2015|title=The East India Company and its Role in Ruling India|url=https://www.historic-uk.com/HistoryUK/HistoryofEngland/The-East-India-Company/|website=Historic UK}}</ref> బ్రిటిష్ కిరీటంతో నగరానికి ఉన్న సంబంధం భౌతిక అవకాశాలకు గొప్ప ప్రదేశంగా మారింది, ఇది చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల నుండి వ్యాపారవేత్తలు & వలస కార్మికులను ఆకర్షించింది.<ref name=":12">{{Cite web|last=Sanjiv Khamgaonkar|date=12 July 2017|title=Chinese food in India -- a fiery fusion of flavors|url=https://www.cnn.com/travel/article/india-chinese-food-fusion/index.html|access-date=2020-10-16|website=CNN|language=en}}</ref> ఈ నగరం చైనా నుండి భూమి ద్వారా దేశంలో అత్యంత ప్రాప్యత చేయగల మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతంగా ఉంది, తద్వారా ఇది మొట్టమొదటి చైనీస్ స్థిరనివాసి, టాంగ్ అచ్చేవ్ అనే దక్షిణ చైనా వ్యక్తికి నిలయంగా మారింది (యాంగ్ డాజావో లేదా యాంగ్ తాయ్ చౌ అని కూడా పిలుస్తారు).<ref name=":12" /> 1778లో, అచ్చేవ్ కోల్కతాకు నైరుతి దిశలో 20 మైళ్ళ దూరంలో స్థిరపడి, ఐదు డజన్ల మంది చైనా వలసదారులతో కలిసి ఒక చక్కెర మిల్లు స్థాపించాడు.<ref name=":02">{{Cite paper}}</ref> అచ్చేవ్ అడుగుజాడలను అనుసరించి, చైనాలోని గ్వాంగ్‌డాంగ్ ప్రావిన్స్ నుండి కాంటోనీస్ వలసదారులు అలలు పౌర యుద్ధం, కరువు, పేదరికం & సంఘర్షణ కారణంగా భద్రత & శ్రేయస్సు కోసం వెతుకుతూ భారతదేశానికి పారిపోయారు.<ref name=":02" /> హక్కా చైనీయులు చర్మకారులు & చర్మకారులుగా తమ స్థానాన్ని కనుగొన్నారు, అయితే కాంటోనీస్ ఎక్కువగా [[వడ్రంగం|వడ్రంగులు]] & హుబీ ప్రజలు దంతవైద్యులుగా స్థిరపడ్డారు. అయితే, అన్ని సమూహాలలో, ముఖ్యంగా భార్యలు తమ భర్తల పనికి మద్దతు ఇచ్చే వృత్తి, రెస్టారెంట్ యజమాని ఉండేది.<ref name=":02" /> [[దస్త్రం:Tiretta_Bazaar_Street_-_Kolkata_2013-03-03_5329.JPG|thumb|కోల్‌కతాలోని టిరెట్టి బజార్, భారతదేశపు ఏకైక చైనాటౌన్ (2013).]] ఈ తొలి స్థిరనివాసుల నుండి, ఈ ప్రాంతం అంతటా చైనీస్ ప్రభావానికి చెందిన సంఘాలు పుట్టుకొచ్చాయి, వలసదారుల పొరుగు ప్రాంతాలు తమ మాతృభూమి నుండి వంట చేయడం & ఆహారాన్ని తినడం వంటివి జరిగాయి. చైనాలో తేలికపాటి & తాజాగా ఉండే రుచిగా తెలిసిన ఈ కాంటన్ వంటకాలు కొత్త ప్రాంతానికి అనుగుణంగా మారడం, అభివృద్ధి చెందడం ప్రారంభించాయి. దీనికి ఒక కారణం ఏమిటంటే, పదార్థాలు & సుగంధ ద్రవ్యాల లభ్యత గ్వాంగ్‌డాంగ్‌లో ఉన్న వాటికి భిన్నంగా ఉండటం, అందువల్ల రుచిని సహజంగా భారతీయీకరించమని బలవంతం చేయడం, చైనీస్ వ్యాపారాలు తమ ఆహారాన్ని తమ భారతీయ పోషకుల అభిరుచులకు అనుగుణంగా అమ్మకాలను పెంచడం ప్రారంభించాయి, ఎక్కువ సుగంధ ద్రవ్యాలు & సాస్ & నూనె భారీ డౌజులను ఉపయోగించడం వారి సాంప్రదాయ పద్ధతుల కంటే అవసరం.<ref name=":2">{{Cite news|title=Food for Thought in India-China Ties|date=30 July 2020|work=Filipino Post}}</ref> దేశంలో మొట్టమొదటి ఇండో-చైనీస్ రెస్టారెంట్లలో ఒకటిగా గుర్తించబడిన, ఇప్పటికీ నిలబడి ఉన్న ఈయు చెవ్ యొక్క మూలలో ఉన్న తినుబండారాలు వినియోగదారులను ఆకర్షించడానికి & ఉంచడానికి మిరపకాయలు, కూర & మొక్కజొన్న పిండి యొక్క బెదిరించని సుపరిచితమైన రుచులతో కలిపి అన్యదేశ చైనీస్ ఆహారాల యొక్క ఫ్యాషన్ పుల్ను ఉపయోగించడం ద్వారా దాని ప్రజాదరణను పొందాయి.<ref name=":13">{{Cite web|last=Sanjiv Khamgaonkar|date=12 July 2017|title=Chinese food in India -- a fiery fusion of flavors|url=https://www.cnn.com/travel/article/india-chinese-food-fusion/index.html|access-date=2020-10-16|website=CNN|language=en}}</ref><ref name=":2" /> కోల్కతా నేడు దేశంలోని ఏకైక చైనాటౌన్, ఇది టిరెట్టి బజార్ అని పిలువబడే పొరుగు ప్రాంతం. ఇలా చెప్పుకుంటూ పోతే, భారతదేశంలోని దాదాపు ప్రతి నగరంలో రెస్టారెంట్లలో కనిపించే లేదా రోడ్డు పక్కన విక్రేతలు విక్రయించే ఈ "చైనీస్" ఆహారాలు, జిడ్డుగల, కారంగా, కదిలించి వేయించిన ఆహారంగా దేశవ్యాప్తంగా బాగా ప్రాచుర్యం పొందాయి.<ref name=":2" /> భారతదేశం నుండి చైనా దక్షిణాన ఉన్న తమ మాతృభూమికి తిరిగి వచ్చే చైనీయులను గమనించడం కూడా ముఖ్యం, ఎందుకంటే వారు తరచుగా తమ కొత్త పాక పద్ధతులను & రుచులను తమతో తీసుకువచ్చారు, [[హాంగ్‌కాంగ్|హాంకాంగ్]] వంటి దక్షిణ తీరప్రాంత నగరాల్లో కాంటోనీస్ తరహా ఆహారాల రుచిని భారతీయంగా మార్చడానికి కృషి చేశారు.<ref name=":2" /> === అదనపు మూలాలు === [[దస్త్రం:Silk_Road_in_the_I_century_AD_-_en.svg|కుడి|thumb|300x300px|[[సిల్క్ రోడ్డు|సిల్క్ రోడ్]] మార్గాలు (సమీపంలో సుదూర తూర్పు) ను పశ్చిమంతో కలుపుతాయి]] భారతీయ చరిత్రకారుడు పుష్పేష్ పంత్ ఒకసారి పేర్కొన్నట్లుగా, భారతీయ చైనీస్ ఆహారం "అనేక వివిక్త ఎన్కౌంటర్ల ఫలితం". ఈ ఎన్కౌంటర్లలో, కోల్కతా కథతో పాటు, [[సిల్క్ రోడ్డు|సిల్క్ రోడ్]], చారిత్రక సంబంధాలు, భౌగోళిక ప్రభావాలు ఉన్నాయి.<ref name=":22">{{Cite news|title=Food for Thought in India-China Ties|date=30 July 2020|work=Filipino Post}}</ref> ఈ అంశాలు ప్రతి ఒక్కటి రెండు దేశాల పాక పద్ధతులు, రుచులను ఒకదానితో ఒకటి ముడిపెట్టడానికి ఏదో ఒక విధంగా పనిచేశాయి, భారతీయ చైనీస్ పాక సంప్రదాయానికి ఇతర మూలాలను గుర్తించాయి. === సిల్క్ రోడ్ సాంస్కృతిక మార్పిడి === [[దస్త్రం:Buddhist_Expansion.svg|కుడి|thumb|300x300px|ఆసియాలో బౌద్ధ విస్తరణ , ఉత్తర భారతదేశంలోని బౌద్ధ ప్రధాన ప్రాంతం (ముదురు నారింజ) నుండి క్రీ.పూ. 5వ శతాబ్దంలో ప్రారంభమై, బౌద్ధ మెజారిటీ ప్రాంతం (నారింజ) వరకు, బౌద్ధ ప్రభావాల చారిత్రక పరిధి (పసుపు). మహాయాన (ఎరుపు బాణం), థేరవాద (ఆకుపచ్చ బాణం), తాంత్రిక - వజ్రయాన (నీలం బాణం). భూమార్గ, సముద్రమార్గ "సిల్క్ రోడ్లు" పరస్పరం అనుసంధానించబడి, ఒకదానికొకటి పూరకంగా ఉండి, పండితులు "బౌద్ధమతం యొక్క గొప్ప వలయం" అని పిలిచే దానిని ఏర్పరిచాయి<ref>{{Cite encyclopedia}}</ref>]] [[సిల్క్ రోడ్డు|సిల్క్ రోడ్]] (లేదా సిల్క్ రూట్స్) అనేది క్రీ పూ 130 నుండి క్రీ శ 1453 వరకు చైనా, ఇండోనేషియా ద్వీపాల నుండి భారతదేశం, మధ్యప్రాచ్యం గుండా [[ఆఫ్రికా కొమ్ము|ఈశాన్య ఆఫ్రికా]], ఇటలీ వరకు విస్తరించి ఉన్న భూమి, సముద్రాలపై వాణిజ్య స్థావరాలు, మార్గాల నెట్వర్క్.<ref name=":3">{{Cite web|last1=Mark |first1=Joshua J. |title=Silk Road|url=https://www.worldhistory.org/Silk_Road/|access-date=2020-10-16|website=[[World History Encyclopedia]] |date=May 2018 }}</ref> పురాతన చరిత్రకు ఈ మార్గం ప్రాముఖ్యత కాదనలేనిది, తూర్పు నుండి పడమరకు వస్తువులు, [[వ్యాధి|వ్యాధులు]], ఆలోచనల మార్పిడి, దీనికి విరుద్ధంగా మానవ కథపై శాశ్వత ప్రభావాన్ని చూపింది. చైనా, భారతీయ వ్యాపారులు తమ వస్తువులను రెండు పొరుగు దేశాలను వేరుచేసే సరిహద్దుల గుండా తీసుకువెళతారుః పట్టు, [[బియ్యం]] చైనా నుండి వచ్చే క్రోకరీలు, భారతదేశం నుండి మొలకెత్తిన ప్రభావవంతమైన సుగంధ ద్రవ్యాలు.<ref name=":3" /> చైనా, భారతదేశం మధ్య మరొక మార్పిడి మతం, [[బౌద్ధ మతం|బౌద్ధమతం]] భారతదేశం నుండి సిల్క్ రోడ్ ద్వారా కూడా చైనాకు వచ్చింది. అంతేకాకుండా, భారతీయ సంస్కృతి, ఆచారాలు, నమ్మకాల అంశాలుగా చైనీస్ సంప్రదాయాలతో కలిసిపోయి, మహాయాన బౌద్ధ మతం ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web|title=Buddhism in China {{!}} World History: A Comprehensive Reference Set - Credo Reference|url=https://search.credoreference.com/content/entry/fofworld/buddhism_in_china/0|access-date=2020-10-16}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> చైనీయులు తమ సొంత నమ్మకాలకు అనుగుణంగా బౌద్ధ ఆచారాలను స్వీకరించినట్లే, రెండు సంస్కృతులు తమ చారిత్రక పరస్పర చర్యలు, మార్పిడుల అంతటా ఒకదానికొకటి కొన్ని అంశాలను స్వీకరించాయి. భారతీయ చైనీస్ వోక్స్ వండిన వరి వంటకాలను దేశంలోని దక్షిణాన చూడవచ్చు, [[అల్లం]], [[దాల్చిన చెక్క|దాల్చినచెక్క]], [[నల్ల మిరియాలు]] సుగంధ ద్రవ్యాలు వివిధ చైనీస్ పాక శైలులలో ఉన్నాయి. ఈ విధంగా, రెండు సంస్కృతుల లక్షణాలను ఒకచోట చేర్చడంలో సిల్క్ రోడ్ ఎలా కీలకం అని చూడవచ్చు. భారతీయ, చైనీస్ ఆహార అంశాలు వందల సంవత్సరాల క్రితం కలిసే ఈ దేశాలతో ఇప్పుడు విడదీయలేని పాక సంప్రదాయాలను ఏర్పరుస్తాయి. ఈ విధంగా, కోల్‌కతాలో మొదటి చైనీస్ వలసదారులు రాకముందే ఇండో-చైనీస్ ఫ్యూజన్ వంటకాలు ఉద్భవించాయని చెప్పవచ్చు. === ఆగ్నేయాసియా వంటకాలపై ప్రభావం === [[దస్త్రం:Thai_red_curry_(49692016398).jpg|thumb|థాయ్ ఎర్ర కూరః ఎర్ర మిరపకాయలు దీనికి రంగు, మసాలా దినుసులు ఇస్తాయి.]] భౌగోళికంగా, భారతదేశం, చైనా పొరుగువారు-చారిత్రాత్మకంగా, రెండు దేశాలు పురాతన సామ్రాజ్యాలు. నేడు ప్రపంచంలోని అత్యధిక జనాభా కలిగిన రెండు దేశాలు, భారతదేశం, చైనా రెండూ సుదీర్ఘ చరిత్రలను కలిగి ఉన్నాయి. క్రీ. శ. రెండవ శతాబ్దం నుండి, [[భారతదేశ చరిత్ర|హిందూ పాలకులు]] ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు అధ్యక్షత వహించారు, చైనా ప్రభుత్వాలు [[వియత్నాం]] వంటి మరింత తూర్పు ప్రాంతాలను పరిపాలించాయి.<ref name=":6">{{Cite web|title=Education - Indian influences on Asia|url=https://www.britannica.com/topic/education|access-date=2020-10-16|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|title=V.B.2. Southeast Asia: Cambridge World History of Food|last=Kenneth|first=Kiple|publisher=Cambridge Press|year=2000}}</ref> అదేవిధంగా, ఆసియా ఆగ్నేయ ప్రాంతంలో చారిత్రాత్మకంగా చైనా, భారతదేశం రెండింటి నుండి వలస వచ్చినవారు నివసించారు, అవి [[హాన్ చైనీస్|హాన్]] తమిళ జాతి సమూహాలు, ఇవి చెల్లాచెదురుగా ఉన్న ఆదిమ సమాజాలలో చేరాయి.<ref name=":5">{{Cite encyclopedia}}</ref> చైనా, భారతదేశం ప్రభావాలను ఆగ్నేయాసియాలోని వంటకాలలో గుర్తించవచ్చు, ఇక్కడ రెండు పాక పద్ధతులను కలిపి, స్వీకరించి, తరతరాలుగా ప్రజలు అభివృద్ధి చేశారు. ఉదాహరణకు, వరి సాగు చైనీస్ పద్ధతిని ఆగ్నేయాసియా, నేపాల్ ప్రాంతాలలో క్రీస్తుపూర్వం ముప్పయ్యవ శతాబ్దంలో ప్రవేశపెట్టారు, అక్కడ ఇది అప్పటి నుండి పూడ్చలేని, కాదనలేని ప్రధానమైనదిగా ఉంది.<ref>{{Cite web|title=History of rice cultivation|url=http://ricepedia.org/culture/history-of-rice-cultivation|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180317080831/http://ricepedia.org/culture/history-of-rice-cultivation|archive-date=2018-03-17|access-date=2020-10-16|website=Ricepedia|language=en-gb}}</ref> ఇంకా, ఇప్పుడు పూర్తిగా ఆగ్నేయాసియా పాక పద్ధతుల్లో పొందుపరచబడింది, చైనీస్ వంట స్పూన్లు, చాప్ స్టిక్స్, వోక్స్ వంటి ఆహార పనిముట్లు ఈ ప్రాంతానికి పరిచయం చేయబడిన ఇతర ఉత్పత్తులు.<ref name=":4">{{Cite web|last=says|first=All Graduates {{!}} Japanese Translation Service|date=2015-05-05|title=Chinese food culture: Influences from within and without|url=https://theasiadialogue.com/2015/05/05/influences-from-within-and-without/|access-date=2020-10-16|website=Asia Dialogue|language=en-GB|archive-date=2020-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920203147/https://theasiadialogue.com/2015/05/05/influences-from-within-and-without/|url-status=dead}}</ref> [[బౌద్ధ మతం|మతపరమైన తత్వాలు]], [[భారతీయ వాస్తు కళ|పురాతన వాస్తుశిల్పం]] పాటు, ఆగ్నేయాసియా వంటకాల సుగంధ ద్రవ్యాలు, రుచులలో భారతీయ ప్రభావానికి ఆధారాలు చూడవచ్చు.<ref name=":6" /> [[కూర|కూరలు]]-మాంసం, చేపలు లేదా కూరగాయలు, బియ్యం లేదా రొట్టెతో కలిపి మసాలా దినుసులలో వండుతారు-ఇవి భారత ఉపఖండంలో ఉద్భవించాయి, కానీ అప్పటి నుండి ఆసియా అంతటా వ్యాపించాయి.<ref name=":7">{{Cite web|title=Curry {{!}} food|url=https://www.britannica.com/topic/curry|access-date=2020-10-27|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> [[పసుపు]], [[ధనియాలు|కొత్తిమీర]], [[నల్ల మిరియాలు|మిరియాలు]], [[భారతీయ ఆవాలు|గోధుమ ఆవాలు]], అల్లం వంటి మసాలా దినుసులు ఆగ్నేయాసియా అంతటా కూరలలో ఉన్నాయి, అయినప్పటికీ ప్రతి దేశం వారి స్వంత ప్రాంతీయ పదార్థాలను కూడా ఉపయోగించుకునే పద్ధతిని అవలంబించింది. ముఖ్యంగా, ఇండోనేషియా, మలేషియా, థాయ్, ఫిలిపినో, కంబోడియన్ వంటకాలు అన్నీ భారతీయ-శైలి కూర రుచులతో బలమైన సంబంధాలను కలిగి ఉన్నాయి.<ref name=":7" /> చైనీస్, భారతీయ పాక పద్ధతులు, సంప్రదాయాల ఈ అంశాలు కలిసి ఇప్పుడు ఆసియా యొక్క ఆగ్నేయ ప్రాంతాన్ని తయారుచేసే గొప్ప, విభిన్న పాక దృశ్యం యొక్క మూలాలను సృష్టించాయి. ఈ విధంగా, రెండు సంస్కృతుల ఉమ్మడి ప్రభావంతో, ఆగ్నేయాసియా వంటకాలు భారతీయ చైనీస్ ఆహార మూలాలకు మరో ఉదాహరణ. === సరిహద్దుల మీదుగా పాకశాస్త్ర వ్యాప్తి === ఆగ్నేయాసియాతో పాటు, చైనా భారతీయ సుగంధ ద్రవ్యాలచే కూడా ప్రభావితమైంది, ముఖ్యంగా [[టిబెట్]] స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన ప్రాంతంలో, [[నేపాల్]] కూడా దాని చైనీస్, భారతీయ పొరుగువారి నుండి పాక పద్ధతులను కలిగి ఉంది.<ref name=":53">{{Cite encyclopedia}}</ref> అందువల్ల, భారతీయ చైనీస్ ఆహారం మరొక మూలం నేపాల్, టిబెటన్ ప్రజల సంస్కృతులలో కనుగొనవచ్చు, వారి భూములు ఎక్కువగా రెండు దేశాలు (భారతదేశం, చైనా) చుట్టుముట్టాయి. [[కోల్‌కాతా|కోల్కతా]] ఉద్భవించిన పాక సంప్రదాయాల జిడ్డు, ఘాటైన రుచులతో రుచులతో సరిపోలకపోయినప్పటికీ, నేపాల్ సాధారణ ఆహారాలు తరచుగా బియ్యంతో కలిసి ఉంటాయి, కూరలు లేదా మసాలా కూరలను కదిలించి-వేయించి లేదా భారతీయ-శైలి కడాయిలో ఉడకబెట్టడం కరాహి అని పిలుస్తారు.<ref>{{Cite paper|title=Momo, Yack and Dal Bhat--mmmm, How about That?}}</ref> టిబెటన్ ఆహారం, అధిక ఎత్తులో కఠినమైన వాతావరణాలతో పాటు, భౌగోళికంగా దాని చుట్టూ ఉన్న దేశాల రుచులచే ప్రభావితమవుతుందిః ముఖ్యంగా నేపాల్, భారతదేశం, చైనా. టిబెట్ భారతీయ బౌద్ధ విలువలచే ఎక్కువగా ప్రభావితమైన దేశం (మొదట ఐదవ శతాబ్దం AD లో తీసుకువచ్చింది) నమ్మకాలు, ఆలోచనలతో, సంస్కృతి, ఆహారాన్ని కూడా ప్రయాణిస్తుంది.<ref name=":62">{{Cite web|title=Education - Indian influences on Asia|url=https://www.britannica.com/topic/education|access-date=2020-10-16|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> చైనా నుండి నూడుల్స్, టీలు (భారతదేశం నుండి వచ్చే [[భారతీయ ఆవాలు|గోధుమ ఆవాలు]], నేపాల్‌తో పంచుకునే "మోమో" డంప్లింగ్ వంటకం కూడా టిబెటన్ వంటకాలలో ముఖ్యమైన భాగాలు.<ref>{{Cite paper|title=Food Fit for a Dalai Lama}}</ref> సరిహద్దుల వెంబడి పదార్థాలు, పాక శైలులు, రుచుల వ్యాప్తితో, నేపాల్, టిబెట్ ప్రాంతాలు (అలాగే భారతదేశం, చైనా రెండింటినీ తాకిన [[భూటాన్]]) అనుకోకుండా చైనీస్, భారతీయ శైలులు, అభిరుచులను మిళితం చేసి వంటకాలను అభివృద్ధి చేశాయి, ఇది మరొక ఇండో-చైనీస్ ఆహార మూలాన్ని సృష్టించింది. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[పంటా భాత్]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:వంటలు]] [[వర్గం:భారతీయ వంటకాలు]] lm130f7mz03iuh99l7wvy8wfquzhlqm 0 502909 4956458 4939353 2026-09-11T20:23:23Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956458 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=ఎరిన్ జమాన్|native_name=ইরিন জামান|native_name_lang=bn|image=|alt=|caption=|birth_date=|birth_place=సోనాదంగా, ఖుల్నా, [[బంగ్లాదేశ్]]|occupation=నటి, గాయని, టెలివిజన్ యాంకర్|known_for=''అనంత భలోబాషా'' (1999)|spouse=|birth_name=|years_active=1999–2014|alma_mater=|website=}} '''ఎరిన్ జమాన్''' (ఆంగ్లం: Erin Zaman), ఒక బంగ్లాదేశ్ నటి, గాయని, టెలివిజన్ వ్యాఖ్యాత.<ref name="a">{{Cite news|url=https://www.banglanews24.com/entertainment/news/bd/280828.details|date=8 April 2014|work=Banglanews24.com|access-date=16 September 2019|language=bn|script-title=bn:ইরিন জামানের অ্যালবাম ও মিউজিক ভিডিও}}</ref><ref name="b">{{Cite news|url=https://www.kalerkantho.com/print-edition/ronger-mela/2014/04/24/76163|date=24 April 2014|work=Kaler Kantho|access-date=16 September 2019|language=bn|script-title=bn:গানের ইরিন}}</ref> ప్రముఖ బంగ్లాదేశ్ నటుడు, నిర్మాత షకీబ్ ఖాన్ మొదటి హీరోయిన్ గా ఆమె ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.jagonews24.com/entertainment/news/509817|date=28 June 2019|work=Jagonews 24|access-date=26 August 2023|language=bn|script-title=bn:দেখা দিলেন শাকিব খানের প্রথম সিনেমার নায়িকা}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.prothomalo.com/entertainment/dhallywood/%E0%A6%86%E0%A6%A1%E0%A6%BC%E0%A6%BE%E0%A6%87-%E0%A6%B6-%E0%A6%9B%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%87-%E0%A6%B6%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BF%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A7%AB%E0%A7%A6-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A7%9F%E0%A6%BF%E0%A6%95%E0%A6%BE|date=2020-04-23|work=Prothom Alo|access-date=2023-08-26|language=bn|script-title=bn:আড়াই শ ছবিতে শাকিবের ৫০ নায়িকা}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.prothomalo.com/entertainment/%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A7%9C-%E0%A6%AF%E0%A7%81%E0%A6%97%E0%A7%87-%E0%A6%B6%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BF%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A7%9F%E0%A6%BF%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%BE|last=জিয়া|first=মঞ্জুর কাদের|date=2017-05-29|work=Prothom Alo|access-date=2023-08-26|language=bn|script-title=bn:দেড় যুগে শাকিবের নায়িকারা}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.somoynews.tv/news/2022-03-28/%E0%A6%B6%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BF%E0%A6%AC-%E0%A6%96%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AF%E0%A6%BE-%E0%A6%95%E0%A6%BF%E0%A6%9B%E0%A7%81-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A5%E0%A6%AE|date=28 March 2022|access-date=26 August 2023|publisher=Somoy TV|language=bn|script-title=bn:শাকিব খানের যা কিছু প্রথম}}</ref> == జీవితచరిత్ర == ఎరిన్ జమాన్ [[మౌషుమి]] చెల్లెలు.<ref name="c">{{Cite news|url=https://www.bhorerkagoj.com/print-edition/2019/07/20/261427.php|date=20 July 2019|work=Bhorer Kagoj|access-date=2021-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200420200819/https://www.bhorerkagoj.com/print-edition/2019/07/20/261427.php|archive-date=2020-04-20|language=bn|script-title=bn:২০ বছর পর তারা কোথায়?}}</ref> ఆమె 1999లో ''అనంత భలోబాషా'' ఢల్లీవుడ్ లో అరంగేట్రం చేసింది, ఇందులో షకీబ్ ఖాన్ ఆమె సహనటుడు, ఇది షకీబ్ ఖాన్ కూడా తెరపై కనిపించిన మొదటి చిత్రం.<ref name="d">{{Cite news|url=https://www.prothomalo.com/entertainment/article/1197706|date=29 May 2017|work=Prothom Alo|access-date=16 September 2019|language=bn|script-title=bn:দেড় যুগে শাকিবের নায়িকারা}}</ref> ఆమె టెలివిజన్ నాటకాలలో కూడా నటించింది. 2008లో, ఆమె మోనోవర్ ఖోకన్ రొమాన్స్ ప్రాజెక్ట్ ''హృదయ్ అమర్ నామ్'' లో ఖాన్ తో కలిసి నటించింది.<ref name="bfa1315">{{Cite web|script-title=bn:হৃদয় আমার নাম|url=https://ofc.bfa.gov.bd/bfa/websites/viewPage/1315|website=Bangladesh Film Archive}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఆమె మొదటి ఆల్బం మోధురత్, ఇది ''అనంత భలోబాషా'' ముందు విడుదలైంది. 2008లో, ఆమె రెండవ ఆల్బమ్, టోమయ్ దేఖ్బో చుయే విడుదలైంది, 2014లో, ఆమె మూడవ ఆల్బమ్, చైలే టుమి విడుదలైంది. ఆమె టెలివిజన్ హోస్ట్ గా కూడా పనిచేసింది.<ref name="b" /> ఆమె ప్రస్తుతం యునైటెడ్ స్టేట్స్ లోని [[అట్లాంటా]]<nowiki/>లో నివసిస్తోంది. == ఫిల్మోగ్రఫీ == (పాక్షికం) * జ్యోతిగా ''అనంత భలోబాషా'' (1999) * ''మెహర్ నేగర్'' (2005) <ref>{{Cite magazine|last=Onusurjo|first=Nabeel|date=27 August 2017|script-title=bn:বাংলাদেশের চলচ্চিত্রে নজরুল|url=https://icetoday.net/2017/08/%E0%A6%9A%E0%A6%B2%E0%A6%9A%E0%A7%8D%E0%A6%9A%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A7%87-%E0%A6%A8%E0%A6%9C%E0%A6%B0%E0%A7%81%E0%A6%B2/|magazine=ICE Today|language=bn|access-date=16 జూలై 2026|archive-date=20 జనవరి 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250120023516/https://icetoday.net/2017/08/%E0%A6%9A%E0%A6%B2%E0%A6%9A%E0%A7%8D%E0%A6%9A%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A7%87-%E0%A6%A8%E0%A6%9C%E0%A6%B0%E0%A7%81%E0%A6%B2/|url-status=dead}}</ref> * ''డోజల్ శశూరి'' * ఉల్టా పల్టా 69 (2007) <ref>{{Cite news|url=https://bangla.bdnews24.com/glitz/article678669.bdnews|date=29 September 2013|work=bdnews24.com|access-date=16 September 2019|language=bn|script-title=bn:টিভিসূচি (৩০ সেপ্টেম্বর'১৩, সোমবার)}}</ref> * ''హృదయ్ అమర్ నామ్'' (2008) * ''శ్రేష్ఠో సొంటాన్'' (2008) <ref>{{Cite web|script-title=bn:শ্রেষ্ঠ সন্তান (১৬)|url=https://ofc.bfa.gov.bd/bfa/websites/viewPage/7416|website=Bangladesh Film Archive|access-date=2026-07-16|archive-date=2025-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20250119173037/https://ofc.bfa.gov.bd/bfa/websites/viewPage/7416|url-status=dead}}</ref> == ఆల్బమ్ జాబితా == * ''మోధురాట్'' * ''టోమే దేఖ్బో చుయే'' * ''చైలే తూమి''<ref>{{Cite news|url=https://www.jugantor.com/old/tara-jilmil/2014/05/29/105053|date=29 May 2014|work=Jugantor|access-date=16 September 2019|language=bn|script-title=bn:নায়িকা থেকে গায়িকা}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] [[వర్గం:All articles with unsourced statements]] h4p2c0ad60oefb9ksgcxe1l3bn6j0sg 0 504329 4956656 4946405 2026-09-12T09:10:10Z Divya4232 105587 4956656 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = బోరిస్ పర్చాట్కిన్ | native_name = Борис Георгиевич Перчаткин | image = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|1946|7|1}} | birth_place = [[మిర్హోరోడ్]], [[ఉక్రేనియన్ సోవియట్ సోషలిస్ట్ రిపబ్లిక్|ఉక్రేనియన్ SSR]], [[సోవియట్ యూనియన్]]{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} | nationality = [[సోవియట్ యూనియన్]], [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] | occupation = మానవ హక్కుల కార్యకర్త, మత నాయకుడు | children = 6{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}} }} '''బోరిస్ గియోర్గ్యెవిచ్ పర్చాట్కిన్''' (రష్యన్: ''Борис Георгиевич Перчаткин''; జననం 1 జూలై 1946) ఒక మానవ హక్కుల కార్యకర్త మరియు 1970ల చివరలో, 1980ల ప్రారంభంలో [[నఖోద్కా]] నగరం నుండి ప్రారంభమైన మతపరమైన వలస ఉద్యమానికి చెందిన అత్యంత ప్రముఖ ప్రతినిధి{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68}}. 1989లో, ఆయన [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్]] లో "లౌటెన్‌బర్గ్ సవరణ" (Lautenberg Amendment) ఆమోదం కోసం లాబీయింగ్‌కు నాయకత్వం వహించారు, దీని ఫలితంగా పూర్వ సోవియట్ యూనియన్ దేశాల నుండి దాదాపు 10 లక్షల మంది మతపరమైన మైనారిటీలు అమెరికాకు వలస వెళ్ళడానికి అవకాశం లభించింది{{sfn|Romanovič|2023}}. == జీవిత చరిత్ర == === తొలి జీవితం మరియు చర్చిలో చేరిక === బోరిస్ పర్చాట్కిన్ ఒక మిలిటరీ పైలట్ కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయన జన్మించిన కొద్దికాలానికే ఆయన తండ్రి రోడ్డు ప్రమాదంలో మరణించారు. తన మొదటి భర్త మరణించిన కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత, బోరిస్ తల్లి మరొక సైనిక ఉద్యోగిని వివాహం చేసుకుంది, కానీ ఆయన సవతి తండ్రి 1953లో ఒక తిరుగుబాటు సమయంలో ఉత్తర్వులను దిక్కరించారనే ఆరోపణపై అరెస్టు చేయబడి, [[వోర్కుటా]] శ్రమ శిబిరాల్లో 25 సంవత్సరాల కఠిన కారాగార శిక్షకు గురయ్యారు. 16 సంవత్సరాల వయస్సులో, బోరిస్ నఖోద్కాలో పెంటెకోస్టల్ చర్చిని కనుగొని దానిలో చేరారు. ఆ తరువాత, ఆయన సోవియట్ యూనియన్‌లో విశ్వాసులపై జరుగుతున్న వేధింపుల గురించి సమాచారాన్ని సేకరించడం మరియు విదేశీ విలేఖరులతో చురుకుగా పంచుకోవడం ప్రారంభించారు{{sfn|Semjonova|2020}}. === వలస ఉద్యమం మరియు అసమ్మతివాదులతో సంబంధాలు === 1976లో, పర్చాట్కిన్ తన సహచరులు వాసిలీ పత్రుషెవ్, వి. ఎ. బుర్లాచెంకో మరియు వ్లాదిమిర్ స్టెపానోవ్‌లతో కలిసి [[మాస్కో]]కు చెందిన [[సోవియట్ అసమ్మతివాదులు|అసమ్మతివాదులతో]] సంబంధాలు ఏర్పరచుకున్నారు. పెరుగుతున్న వలసల వేగానికి ఒక వ్యవస్థీకృత రూపాన్ని ఇవ్వాలని అసమ్మతివాదులు వారికి సలహా ఇచ్చారు. అదే సంవత్సరంలో, [[మాస్కో హెల్సింకీ గ్రూప్]] ప్రతినిధి ఎల్. వి. వోరోనినా నఖోద్కాను సందర్శించారు. అప్పటి నుండి, పర్చాట్కిన్ [[సోవియట్ యూనియన్]] నుండి పెంటెకోస్టల్ విశ్వాసుల సామూహిక నిష్క్రమణ కోసం చురుకుగా పోరాడారు{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=68—69}}. అదే సంవత్సరంలో, ఆయన [[ఐక్యరాజ్యసమితి]], [[వరల్డ్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ చర్చెస్]] మరియు [[హెల్సింకీ ఒప్పందం|హెల్సింకీ ఒప్పందాలపై]] సంతకం చేసిన దేశాల అధిపతులకు విజ్ఞప్తి పత్రాలను పంపారు, సోవియట్ యూనియన్‌లో విశ్వాసులపై జరుగుతున్న నిరంతర వేధింపులను వివరించారు<ref name="nashaamerica">{{cite web|url=http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|title=Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?|website=www.nashaamerica.com|date=2023-09-26|access-date=2023-09-26|language=ru|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|url-status=live}}</ref>. 1977లో, నికోలై గొరేటీతో కలిసి, పెంటెకోస్టల్స్ తరపున అరెస్టు చేయబడిన అసమ్మతివాదులు [[అలెక్సాండర్ గింజ్‌బర్గ్]], [[యూరీ ఓర్లోవ్]] మరియు [[అనాటోలీ శ్చారన్స్కీ]]ల రక్షణలో ప్రకటన విడుదల చేశారు{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=66}}. అదే సంవత్సరంలో, సోవియట్ యూనియన్ నుండి వేధింపులకు గురవుతున్న క్రైస్తవులకు నిష్క్రమణ అనుమతులు ఇవ్వాలని డిమాండ్ చేస్తూ వివిధ తెగల క్రైస్తవులతో కలిసి బహిరంగ నిరాహార దీక్షలో పాల్గొన్నారు<ref name="ukrweekly">{{cite journal|author=Zenon Snylyk|title=Dissidents fast across USSR|url=https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|journal=The Ukrainian Weekly|publisher=Ukrainian National Association|date=1977-10-09|volume=LXXXIV|issue=222|pages=2|language=en|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|url-status=live}}</ref>. 1978 డిసెంబరు 20న, పర్చాట్కిన్ నఖోద్కా పోస్ట్ ఆఫీస్ నుండి అప్పటి అమెరికా అధ్యక్షుడు [[జిమ్మీ కార్టర్]]‌కు నూతన సంవత్సర టెలిగ్రామ్ పంపడానికి ప్రయత్నించారు, మత స్వేచ్ఛను కోల్పోయిన ప్రజలపై దృష్టి పెట్టాలని విజ్ఞప్తి చేశారు{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref name="nashaamerica"/><ref name="dementjev">{{cite book|author=Andrej Dementjev|title=АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы|url=http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|location=Vladivostok|publisher=Russkij ostrov|year=2011|pages=213|isbn=978-5-93577-054-2|language=ru|archive-date=2023-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|url-status=live}}</ref>. 1979 నుండి, సోవియట్ యూనియన్ నుండి వలస వెళ్ళాలనుకునే విశ్వాసుల కోసం ఒక కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేసే సంస్థాగత పనికి ఆయన నాయకత్వం వహించారు. 1980లో, నూతనంగా ఏర్పాటైన "వలసలను కోరుకునే సోవియట్ పెంటెకోస్టల్ చర్చిల కౌన్సిల్" కార్యదర్శిగా ఆయన ఎన్నికయ్యారు{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1979 చివరలో, ఆయన "అమెరికన్ కాంగ్రెస్ మరియు ప్రభుత్వానికి, అలాగే కెనడా, ఆస్ట్రేలియా, ఇంగ్లాండ్, పశ్చిమ జర్మనీ, ఫ్రాన్స్ మరియు ఇటలీ ప్రభుత్వాలకు" ఉద్దేశించిన ప్రకటనను రూపొందించారు, అందులో సోవియట్ వాస్తవికత, మతం పట్ల కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ వైఖరి మరియు మతపరమైన ఆచారాలపై సోవియట్ చట్టాలను వివరంగా పేర్కొన్నారు<ref name="nashaamerica" />. === ప్రభుత్వ అణచివేత మరియు జైలు శిక్ష === వలసల కోసం దరఖాస్తు చేసుకున్న విశ్వాసుల కమిటీలో అత్యంత చురుకైన సభ్యుడిగా ఉన్నందున, ఆయన సోవియట్ అధికారుల లక్ష్యంగా మారారు. స్థానిక పత్రికల్లో ఆయనపై మరియు ఆయన కుటుంబంపై దుష్ప్రచార ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించారు{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1980 ఆగస్టు 21న, పర్చాట్కిన్‌ను నఖోద్కాలో అరెస్టు చేశారు. 1981 మార్చి చివరలో<ref name="dtic">[https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982]</ref>, రష్యన్ SFSR క్రిమినల్ కోడ్ ఆర్టికల్ 190.1 ("సోవియట్ రాజ్యం మరియు సామాజిక వ్యవస్థను అవమానించే అబద్ధాలను ప్రచారం చేయడం") కింద ఆయనకు 2 సంవత్సరాల జైలు శిక్ష విధించబడింది<ref name="dtic"/>. రేడియో స్టేషన్ [[వాయిస్ ఆఫ్ అమెరికా]] నివేదికల ప్రకారం, విచారణ మరియు విచారణ సమయంలో ఆయనపై రసాయనాలు ([[యాంటిసైకోటిక్|యాంటీసైకోటిక్స్]]) ఉపయోగించబడ్డాయి, దీనివల్ల ఆయన పదేపదే స్పృహ కోల్పోయారు{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1982 ఆగస్టులో విడుదలైన తర్వాత, ఆయన వలస వెళ్ళే హక్కు కోసం తన పోరాటాన్ని కొనసాగించారు. అయితే 1983 ఫిబ్రవరిలో ఆయనను మళ్ళీ అరెస్టు చేసి, అక్రమంగా ఆయుధాలు కలిగి ఉన్నారనే ఆరోపణపై ఆర్టికల్ 218 ప్రకారం 1.5 సంవత్సరాల జైలు శిక్ష విధించారు{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. === అమెరికాకు వలస మరియు లౌటెన్‌బర్గ్ సవరణ === 1987లో, ఆయన అమెరికా కాంగ్రెస్ కోసం "సోవియట్ యూనియన్‌లో మత పరిస్థితిపై" అనే నివేదికను సిద్ధం చేశారు. ఈ నివేదికను కాంగ్రెస్‌లో చదివి వినిపించారు, మరియు పర్చాట్కిన్‌ను అప్పటి అమెరికా విదేశాంగ మంత్రి [[జార్జ్ షుల్జ్]]{{sfn|Romanovič|2023}}, అమెరికా సుప్రీం కోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి [[విలియం రెహ్న్‌క్విస్ట్]]{{sfn|Romanovič|2023}} మరియు ఇతర అధికారులతో సమావేశానికి ఆహ్వానించారు. 1988 మేలో, అమెరికా అధ్యక్షుడు [[రోనాల్డ్ రీగన్]] మరియు సోవియట్ నాయకుడు [[మిఖాయిల్ గోర్బచేవ్]] ల మధ్య మాస్కో శిఖరాగ్ర సమావేశం జరిగినప్పుడు, సోవియట్ ప్రొటెస్టెంట్ల ప్రతినిధిగా 40 మంది ప్రతినిధి బృందంలో భాగస్వామిగా ప్రథమ మహిళ [[నాన్సీ రీగన్]] ను కలవడానికి పర్చాట్కిన్ ఆహ్వానించబడ్డారు{{sfn|Gura|2018|p=173}}. ఈ సమావేశంలో ఆయన రీగన్ మరియు గోర్బచేవ్‌లకు ఉద్దేశించిన విజ్ఞప్తిని అందజేశారు, సోవియట్ యూనియన్ నుండి మత స్వేచ్ఛ మరియు అడ్డంకులు లేని వలస హక్కును డిమాండ్ చేశారు. 1988 జూలై 26న, పర్చాట్కిన్ తన కుటుంబంతో కలిసి అమెరికాకు వలస వెళ్లారు{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 1988 ఆగస్టు 4న, ఆయన [[అమెరికా కాంగ్రెస్|అమెరికా కాంగ్రెస్‌లో]] సోవియట్ యూనియన్‌లో విశ్వాసులపై జరిగిన ఇన్సైడ్ జెనోసైడ్ పై ప్రసంగించారు{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}{{sfn|Gura|2018|p=173}}<ref name="photo">{{cite web|url=https://russiainphoto.ru/photos/195013/|title=Foto - Boris Perchatkin|website=russiainphoto.ru|date=2023-09-26|language=ru}}</ref>, ఆ తర్వాత కాంగ్రెస్ సభ్యులు, సెనేటర్లు మరియు దౌత్యవేత్తలతో చర్చలు కొనసాగాయి{{sfn|Gura|2018|p=173}}. ఈ ప్రయత్నాల ఫలితంగా<ref name="futornyj">{{cite journal|author=Vitalij Futornyj|title=25-летие начала исхода|url=https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|journal=Diaspora. Slavjanskaja obščestvennaja gazeta|date=2013-08-11|volume=16|issue=15|pages=9|language=ru}}</ref> 1989లో [[న్యూజెర్సీ]] డెమోక్రటిక్ సెనేటర్ [[ఫ్రాంక్ లౌటెన్‌బర్గ్]] పేరు మీదుగా "లౌటెన్‌బర్గ్ సవరణ" ఆమోదించబడింది. ఈ చట్టం అమలులోకి వచ్చిన మొదటి దశాబ్దంలో దాదాపు 3,50,000 మతపరమైన శరణార్థులు అమెరికాలో స్థిరపడ్డారు{{sfn|Gura|2018|p=173}}{{sfn|Semjonova|2020}}, మరియు 2010 నాటికి లబ్ధిదారుల సంఖ్య దాదాపు 10 లక్షలకు చేరుకుంది{{sfn|Romanovič|2023}}. === అమెరికాలో మానవ హక్కుల కార్యకలాపాలు === అమెరికాలో ఉన్న సమయంలో, పర్చాట్కిన్ తన వ్యక్తిగత వెబ్‌సైట్‌ను రూపొందించారు, అక్కడ ఆయన తన అరెస్టు, జైలు జీవితం మరియు వలసల కోసం చేసిన పోరాటం యొక్క వివరాలను నమోదు చేశారు{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}<ref>{{cite web|url=https://bperchatkin.wordpress.com/|title=బోరిస్ పర్చాట్కిన్ వ్యక్తిగత వెబ్‌సైట్|language=ru}}</ref>; ఆయన ARRC (అమెరికన్-రష్యన్ రిలీఫ్ కమిటీ) అనే క్రైస్తవ మానవ హక్కుల సంస్థను కూడా స్థాపించారు{{sfn|Romanovič|2023}}<ref name="arrc">{{cite book|author=United States Congress Commission on Security and Cooperation in Europe|title=Unregistered Religious Groups in Russia: Hearing Before the Commission on Security and Cooperation in Europe|url=https://books.google.com/books?id=_YhIiVBx_5kC|year=2007|publisher=U.S. Government Printing Office|isbn=978-0-16-077910-7|language=en}}</ref>. అంతేకాకుండా, ఆయన "ది ఫైరీ పాత్స్" (రష్యన్: Огненные тропы) పేరుతో ఆత్మకథాత్మక పుస్తకాన్ని ప్రచురించారు{{sfn|Ostrovskaja|2017|p=69}}. 2025 వేసవిలో, పర్చాట్కిన్ మరియు ఆయన మద్దతుదారులు యుఎస్ స్టేట్ డిపార్ట్‌మెంట్ మరియు యుఎస్ కమిషన్ ఆన్ ఇంటర్నేషనల్ రిలీజియస్ ఫ్రీడమ్ (USCIRF) వద్ద మాట్లాడారు, ఉక్రెయిన్ మరియు రష్యాలోని శాంతివాద క్రైస్తవులు వేధింపులకు గురవుతున్నారని, ప్రత్యామ్నాయ పౌర సేవ నిరాకరించబడుతోందని, బలవంతంగా సైన్యంలోకి తీసుకుంటున్నారని, మరియు యుద్ధంలో పాల్గొనడానికి నిరాకరించినందుకు అరెస్టులు, హింస మరియు బెదిరింపులను ఎదుర్కొంటున్నారని హెచ్చరించారు. ఈ విషయమై, [[Uniting for Ukraine|U4U]] కార్యక్రమం కింద అమెరికాకు వచ్చిన ఉక్రేనియన్ శాంతివాద క్రైస్తవులకు ప్రత్యేక వలస కోటాను కేటాయించాలని పర్చాట్కిన్ లాబీయింగ్ చేశారు<ref name="slavicsac">{{cite web|url=https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/|title=В США обсуждают защиту христиан из Украины и России|author=SlavicSac|website=Slavic Sacramento|date=2025-07-15|language=ru}}</ref>. == పేర్కొనడం == ప్రసిద్ధ సోవియట్ అసమ్మతివాది [[ఆండ్రీ సఖారోవ్]] 1981లో రాసిన "సైంటిస్ట్స్ రెస్పాన్సిబిలిటీ" అనే వ్యాసంలో ఇతర రాజకీయ ఖైదీలతో పాటు బోరిస్ పర్చాట్కిన్ పేరును ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నారు<ref name="sakharov">{{cite web|url=https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|title=Сахаров. Ответственность учёных|website=sakharov.space|language=ru}}</ref>. == మూలాలు == {{Reflist}} == గ్రంథసూచి == * {{cite journal |last=Островская |first=O. П. |year=2017 |title=Судьбы участников эмиграционного движения пятидесятников на дальнем востоке в 1970-1980-х гг. |journal=Владивосток – точка возвращения: прошлое и настоящее русской эмиграции |publisher=Дальневосточный юридический институт МВД РФ |url=http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 |language=ru |access-date=2026-07-26 |archive-date=2023-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926080912/http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 |url-status=dead }} * {{cite journal |last=Гура |first=В. O. |year=2018 |title=Історія та есхатологічні мотиви релігійної еміграції пізніх протестантів із СРСР 1987–2017 рр. |journal=Гілея: науковий вісник |issue=135 |pages=171—175 |issn=2076-1554 |language=uk}} * {{cite web |last=Semjonova |first=Viktorija |year=2020 |title=Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США |website=usa.one |date=2020-01-03 |url=https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/ |language=ru}} * {{cite web |last=Romanovič |first=Mihail |year=2023 |title=Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен |website=spasenie.by |date=2023-09-26 |url=https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82 |language=ru}} == బాహ్య లింకులు == * {{cite journal |last=Rowe |first=Michael |year=2008 |title=The Soviet pentecostal emigration movement |journal=Religion in Communist Lands |pages=337—339 |doi=10.1080/09637498308431098 |url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09637498308431098 |language=en}} * {{cite journal |last=Wanner |first=Catherine |year=2010 |title=Religion and Refugee Resettlement: Evolving Connections to Ukraine since World War II |journal=Canadian-American Slavic Studies |volume=44 |pages=44—66 |doi=10.1163/221023910X512796 |url=https://brill.com/view/journals/css/44/1-2/article-p44_4.xml |language=en}} {{Authority control}} [[వర్గం:1946 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] b4udem5afrffir7fnoaar9p94ef8qvw 0 506372 4956672 4941693 2026-09-12T09:45:15Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:వ్యాధులు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956672 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Adenomyosis |synonym =Endometriosis interna,<ref>{{cite book |last1=Oral |first1=Engin |title=Endometriosis and Adenomyosis: Global Perspectives Across the Lifespan |date=24 May 2022 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-030-97236-3 |url=https://books.google.ca/books?id=W0hxEAAAQBAJ&pg=PA6 |access-date=12 January 2024 |language=en |archive-date=12 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240112043105/https://books.google.ca/books?id=W0hxEAAAQBAJ&pg=PA6#v=onepage&q&f=false |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240112043105/https://books.google.ca/books?id=W0hxEAAAQBAJ&pg=PA6 |date=12 January 2024 }}</ref> adenomyometritis<ref>{{Cite journal | volume = 30 | journal = Obstetrics and Gynecology Clinics of North America | issue = 1 | pages = 63–82, viii | year = 2003 | title = Adenomyosis | url = https://archive.org/details/sim_obstetrics-and-gynecology-clinics-of-north-america_2003-03_30_1/page/63 | doi = 10.1016/S0889-8545(02)00053-0 | last2 = Kourtis | last1 = Matalliotakis | pmid = 12699258 | last3 = Panidis | first1 = I. | first2 = A. | first3 = D.}}</ref> |image =Adenomyosis.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Adenomyosis seen during laparoscopy: soft and enlarged uterus; the blue spots represent subserous [[endometriosis]]. |pronounce = |specialty =[[Gynaecology|Gynecology]] |symptoms =None, [[dysmenorrhea|painful periods]], [[heavy periods]]<ref name=Stat2023/> |complications =[[Infertility]]<ref name=Bour2021/> |onset =Reproductive age<ref name=Bour2021/> |duration = |types = |causes =Unclear<ref name=Stat2023/> |risks =[[Obesity]], [[birth control pills]], [[Caesarean section|C-section]], prior [[pregnancy]], [[dilation and curettage]]<ref name=Stat2023/> |diagnosis =Confirmed by [[ultrasound]], [[Magnetic resonance imaging|MRI]], [[biopsy]]<ref name=Stat2023/> |differential =[[Endometriosis]], [[fibroids]], [[uterine cancer]]<ref name=Stat2023/> |prevention = |treatment =[[Nonsteroidal anti-inflammatory drug|NSAIDs]], [[birth control pills]], [[hormonal IUD]], [[uterine artery embolization]], [[endometrial ablation]], [[myomectomy]], [[hysterectomy]]<ref name=Stat2023/> |medication = |prognosis = |frequency =20 to 35%<ref name=Stat2023/> |deaths = }} అడెనోమియోసిస్ అనేది [[ఎండోమెట్రియమ్|గర్భాశయం లోపలి పొర]] [[మయోమెట్రియమ్|గర్భాశయ గోడ]] పెరగడం. లక్షణాలు తరచుగా బాధాకరమైన మరియు భారీ పీరియడ్స్ కలిగి ఉంటాయి, అయితే కొన్నింటిలో ఎటువంటి లక్షణాలు ఉండవు.<ref name="Bour2021" /> ఇతర లక్షణాలలో దీర్ఘకాలిక కటి నొప్పి మరియు లైంగిక సంబంధంతో నొప్పి ఉండవచ్చు..<ref name="Stat2023">{{Cite paper|date=2020|title=Adenomyosis}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRC2020">R, Gunther; C, Walker (2020). "Adenomyosis". ''StatPearls [Internet]''. [[పబ్‌మెడ్|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30969690 30969690].</cite></ref> సంక్లిష్టతలు వంధ్యత్వాన్ని కలిగి ఉండవచ్చు మరియు ఇది తరచుగా [[ఎండోమెట్రియోసిస్]] ముడిపడి ఉంటుంది.<ref name="Bour2021" /> కారణం అస్పష్టంగా ఉంది.<ref name="Stat2023" /> ప్రమాద కారకాలలో [[స్థూల కాయం|ఊబకాయం]], జనన నియంత్రణ మాత్రలు, [[సిజేరియన్ ఆపరేషన్|సి-సెక్షన్]], ముందస్తు [[గర్భం]] మరియు విస్తరణ మరియు క్యూరేటేజ్ ఉండవచ్చు.<ref name="Stat2023" /> అంతర్లీన యంత్రాంగం గర్భాశయం లేదా ముల్లేరియన్ కణజాలం లోపలి భాగంలో గాయం మరియు మరమ్మత్తును కలిగి ఉండవచ్చు.<ref name="Sch2022">{{Cite paper|title=Adenomyosis: Diagnosis and Management.|date=1 January 2022}}</ref> లక్షణాల ఆధారంగా రోగ నిర్ధారణ అనుమానించబడుతుంది మరియు [[అతిధ్వనులు|అల్ట్రాసౌండ్]], MRI లేదా [[బయాప్సీ]] ద్వారా నిర్ధారించబడుతుంది.<ref name="Stat2023" /><ref name="Sch2022" /> గర్భాశయం యొక్క చిన్న లేదా పెద్ద ప్రాంతం ఉండవచ్చు.<ref name="Sch2022" /> తరచుగా గర్భాశయం [[కాన్సర్|క్యాన్సర్]] కానప్పటికీ విస్తరించబడుతుంది.<ref name="Stat2023" /><ref name="Sch2022" /> NSAIDలు, జనన నియంత్రణ మాత్రలు, హార్మోన్ల IUD లేదా డానాజోల్ ద్వారా లక్షణాలు మెరుగుపడవచ్చు.<ref name="Stat2023" /> ప్రొసీజరల్ ఎంపికలలో గర్భాశయ ధమని ఎంబోలైజేషన్, ఎండోమెట్రియల్ అబ్లేషన్ మరియు మయోమెక్టమీ ఉన్నాయి.<ref name="Stat2023" /> తదుపరి పిల్లలు కోరుకోని వారిలో, గర్భాశయాన్ని శస్త్రచికిత్స ద్వారా తొలగించడం వంటి ఎంపికలు ఉంటాయి.<ref name="Stat2023" /> అడెనోమయోసిస్ 20 నుండి 35% మంది మహిళలను ప్రభావితం చేస్తుందని అంచనా. ఇది సాధారణంగా పునరుత్పత్తి వయస్సులో సంభవిస్తుంది, రోగ నిర్ధారణ తరచుగా 40 ఏళ్ళలో ఉంటుంది. జర్మన్ పాథాలజిస్ట్ అయిన కార్ల్ వాన్ రోకిటాన్స్కీ 1860లో ఈ పరిస్థితిని మొదటిసారిగా వివరించాడు.<ref name="Stat2023" /> ఈ పదం "అడెనోస్" అంటే "గ్రంథి", "మైయో" అంటే కండరం, మరియు "ఓసిస్" అంటే పరిస్థితి అని అర్ధం.<ref>{{Cite book|last=Danner|first=Horace Gerald|title=A Thesaurus of Medical Word Roots|date=15 August 2013|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-9155-5|page=302|url=https://books.google.ca/books?id=9RWCAAAAQBAJ&pg=PA302|access-date=12 January 2024|language=en|archive-date=12 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112060311/https://books.google.ca/books?id=9RWCAAAAQBAJ&pg=PA302#v=onepage&q&f=false}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240112060311/https://books.google.ca/books?id=9RWCAAAAQBAJ&pg=PA302|date=12 January 2024}}</ref> == మూలాలు == {{:మూస:Reflist}}{{Reflist}} [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:గర్భాశయ వ్యాధులు]] 2p6je0mmmth54zteuffti840txk9sl8 0 506568 4956450 4936824 2026-09-11T19:14:52Z Gantela divya 152407 4956450 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | image = Model of court in Sri Krishnadevaraya asthanam.jpg | author = వివిధ ప్రబంధ కవులు | name = తెలుగు ప్రబంధ సాహిత్యం | language = తెలుగు | country = భారతదేశం | genre = సాహిత్యం }} '''తెలుగు ప్రబంధ సాహిత్యము''' అనేది తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో అత్యంత వైభవోపేతమైన, విశిష్టమైన ఒక కావ్య ప్రక్రియ. "ప్రకృష్టమైన బంధము కలిగినది ప్రబంధము" (అనగా చక్కని శబ్దార్థ కూర్పు, వర్ణనలతో కూడిన సుబద్ధమైన కావ్యం) అని దీని అర్థం. సంస్కృతంలో ప్రబంధం అంటే ఏదైనా ఒక గ్రంథం అనే సాధారణ అర్థం ఉంది. కానీ తెలుగులోకి వచ్చేసరికి ఇది ఒక ప్రత్యేకమైన, స్వతంత్రమైన కావ్య ప్రక్రియగా రూపాంతరం చెందింది. ముఖ్యంగా విజయనగర చక్రవర్తి [[శ్రీకృష్ణదేవరాయలు]] కాలంలో (16వ శతాబ్దం) ఈ ప్రక్రియ శిఖరాగ్రానికి చేరుకోవడంతో ఆ కాలాన్ని "ప్రబంధ యుగం" లేదా "తెలుగు సాహిత్య స్వర్ణయుగం" అని పిలుస్తారు.<ref>{{Cite book|title=తెలుగు సాహిత్య సమీక్షా -డా.జి. వి సుబ్రహ్మణ్యం}}</ref> == ప్రబంధ లక్షణాలు == <ref>{{Cite book|title=ప్రాచీన సాహిత్య చరిత్ర -ప్రొఫెసర్ సి కాశీం}}</ref> ఒక కావ్యం ప్రబంధం అనిపించుకోవడానికి ప్రాచీన లాక్షణికులు కొన్ని కఠినమైన నియమాలను, లక్షణాలను నిర్దేశించారు: <nowiki>*</nowiki> <nowiki>'''</nowiki>ఏకకథాశ్రయం:<nowiki>'''</nowiki> పురాణాల వలె ఎన్నో ఉపకథలు కాకుండా, ప్రబంధంలో ఒకే ఒక ప్రధాన కథ (నాయక నాయికల ప్రణయం, పరిణయం లేదా విజయం) మొదటి నుండి చివరి వరకు సాగుతుంది. <nowiki>*</nowiki> <nowiki>'''</nowiki>మూలకథ స్వీకరణ - కల్పనా చమత్కారం:<nowiki>'''</nowiki> ప్రబంధ కథ సాధారణంగా మహాభారతం, రామాయణం లేదా పురాణాల నుండి చిన్నదిగా స్వీకరించబడుతుంది. దానికి కవి తన ఊహాశక్తితో, వర్ణనలతో సరికొత్త రూపాన్ని ఇస్తాడు. దీనిని "పురాణ కథా సమూహమున ఒక్క చిన్న కథను గైకొని..." అని అంటారు. <nowiki>*</nowiki> <nowiki>'''</nowiki>అష్టాదశ వర్ణనలు:<nowiki>'''</nowiki> ప్రబంధంలో తప్పనిసరిగా 18 రకాల వర్ణనలు ఉండాలి. అవి: నగరము, సముద్రము, పర్వతము, ఋతువులు (వసంతాది ఋతువులు), చంద్రోదయము, సూర్యోదయము, ఉద్యానవనము, జలక్రీడలు, మధుపానము, రతోత్సవము, విప్రలంభము (విరహము), వివాహము, కుమారుత్పత్తి, మంత్రము (ఆలోచన), ద్యూతము (జూదము), ప్రయాణము, యుద్ధము, నాయకాభ్యుదయము. <nowiki>*</nowiki> <nowiki>'''</nowiki>శృంగార రస ప్రాధాన్యత:<nowiki>'''</nowiki> ప్రబంధాలలో నవ రసాలు ఉన్నప్పటికీ, అంగి రసంగా (ప్రధాన రసంగా) 'శృంగార రసం' లేదా 'వీర రసం' ఉంటుంది. అందులోనూ శృంగారానికే అగ్రతాంబూలం లభించింది. <nowiki>*</nowiki> <nowiki>'''</nowiki>శైలి మరియు పాండిత్యం:<nowiki>'''</nowiki> పదాల కూర్పులో నైపుణ్యం, అలంకారాలు, శ్లేషలు (ఒకే మాటకు రెండు అర్థాలు రావడం) మరియు ధ్వని ప్రాధాన్యతతో ప్రబంధాలు పండిత రంజకంగా సాగుతాయి.<ref>{{Cite book|title=ప్రాచీన సాహిత్య చరిత్ర -ప్రొఫెసర్ సి కాశీం}}</ref> == ప్రబంధ ఆవిర్బావం మరియు వికాసం == * '''తొలి ప్రబంధ ఛాయలు:''' 14వ శతాబ్దంలో [[ఎర్రాప్రగడ]] రాసిన 'నృసింహ పురాణము' లోను, శ్రీనాథుడి 'శృంగార నైషధం' లోను ప్రబంధ లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. అందుకే ఎర్రనను "ప్రబంధ పరమేశ్వరుడు" అని పిలుస్తారు. * '''పూర్ణ రూపం (ప్రబంధ యుగం):''' 16వ శతాబ్దంలో అల్లసాని పెద్దన రాసిన 'మనుచరిత్రము' తో తెలుగులో సంపూర్ణ లక్షణాలు కలిగిన స్వతంత్ర ప్రబంధ యుగం ప్రారంభమైంది. == పంచకావ్యాలు == తెలుగు ప్రబంధ సాహిత్యంలో ఐదు కావ్యాలను అత్యున్నతమైనవిగా భావించి, వాటిని '''"తెలుగు పంచకావ్యాలు"''' గా పిలుస్తారు. అవి: # '''[[మనుచరిత్రము]] (స్వారోచిష మనుసంభవము):''' దీనిని [[అల్లసాని పెద్దన]] రచించారు. ఇది తెలుగులో మొదటి స్వతంత్ర ప్రబంధం. పెద్దనకు "ఆంధ్రకవితా పితామహుడు" అనే బిరుదు తెచ్చిపెట్టింది. # '''వసుచరిత్రము:''' దీనిని [[భట్టుమూర్తి]] (రామరాజభూషణుడు) రచించారు. సంగీత విద్వాంసుడైన భట్టుమూర్తి ఈ కావ్యంలో శబ్దాలంకారాలు, సంగీత లయను అద్భుతంగా కుదిర్చారు. # '''రాఘవపాండవీయము:''' ఇది కూడా భట్టుమూర్తి (కొందరు పింగళి సూరన అని కూడా అంటారు, అయితే 'రాఘవపాండవీయము' పింగళి సూరన రచనగా, భట్టుమూర్తి రచన 'హరిశ్చంద్ర నలోపాఖ్యానము' ద్వ్యర్థి కావ్యాలుగా ప్రసిద్ధి) రచించిన ద్వ్యర్థి కావ్యం. ఒకే పద్యం చదివితే అటు రామాయణం కథ, ఇటు మహాభారతం కథ వస్తుంది. # '''[[పారిజాతాపహరణం (ప్రబంధం)|పారిజాతాపహరణము]]:''' దీనిని [[నంది తిమ్మన]] (ముక్కు తిమ్మన) రచించారు. శ్రీకృష్ణుడు సత్యభామ కోసం స్వర్గం నుండి పారిజాత వృక్షాన్ని తెచ్చిన కథ ఇది. ఇది సుకుమారమైన శైలికి ప్రసిద్ధి. # '''[[ఆముక్తమాల్యద]]:** దీనిని స్వయంగా విజయనగర చక్రవర్తి [[శ్రీకృష్ణదేవరాయలు]] సంస్కృత-తెలుగు పాండిత్యంతో రచించారు. పెరియాళ్వార్ కుమార్తె అయిన గోదాదేవి (ఆండాళ్) రంగనాథుడిని ప్రేమించి, తాను ధరించిన పూలమాలలను స్వామికి సమర్పించిన భక్తి, శృంగార కావ్యం ఇది.''' == ఇతర ముఖ్యమైన ప్రబంధాలు == * '''కళాపూర్ణోదయము, రాఘవపాండవీయము:''' [[పింగళి సూరన]] రాసిన 'కళాపూర్ణోదయము' తెలుగు సాహిత్యంలోనే ఒక అద్భుతమైన కాల్పనిక (Fiction) ప్రబంధం. దీనిని ప్రపంచంలోనే మొదటి నవల వంటి కావ్యంగా కొందరు పరిశోధకులు భావిస్తారు. * '''విజయవిలాసము:''' దక్షిణాంధ్ర యుగంలో (తంజావూరు రాజుల కాలంలో) [[చేమకూర వెంకటకవి]] రాసిన 'విజయవిలాసము' ప్రబంధాలలోనే అత్యంత చమత్కారమైన, ప్రతి పద్యంలోనూ శ్లేష ఉన్న అద్భుత కావ్యం. == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం]] bn7mkb2l7q5ppyehq1bht57jb9ufdh9 0 506758 4956565 4935747 2026-09-12T06:31:54Z Chapidi shivaji 152478 4956565 wikitext text/x-wiki '''తెలుగు సాహిత్య ప్రక్రియల్లో పురాణాలకు విశిష్టమైన స్థానం ఉంది'''. పురాణాలు కేవలం దేవతల, రాజుల, ఋషుల కథలను చెప్పే గ్రంథాలు మాత్రమే కావు. అవి భారతీయుల ఆధ్యాత్మిక, సాంస్కృతిక, సామాజిక, నైతిక జీవన విధానాలను ప్రతిబింబించే విజ్ఞాన భాండాగారాలు. సృష్టి రహస్యాలు, దేవతా మహిమలు, రాజవంశాల చరిత్ర, ధర్మాధర్మాలు, మానవ జీవన విలువలు వంటి అనేక అంశాలను పురాణాలు కథారూపంలో ప్రజలకు అందించాయి. Devi bhagavata.jpg|Devi_bhagavata]] == పురాణం – నిర్వచనం == ‘[[పురాణాలు|పురాణం]]’ అనే పదానికి ‘పురాతనమైనది’ అనే అర్థంతో పాటు ‘పాత విషయాన్ని కొత్త రూపంలో చెప్పేది’ అనే భావం కూడా ఉంది. “పురా అపి నవం భవతి పురాణం” అనే నిర్వచనం పురాణ స్వభావాన్ని చక్కగా తెలియజేస్తుంది. అంటే పూర్వకాలంలో జరిగిన విషయాలను కొత్త తరాలకు అర్థమయ్యే విధంగా వివరించేది పురాణం. పురాణాలు ప్రధానంగా మానవులకు ధర్మాన్ని బోధించడం, సత్ప్రవర్తనను పెంపొందించడం, భక్తిని కలిగించడం, నైతిక విలువలను తెలియజేయడం వంటి లక్ష్యాలను కలిగి ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|last=S|first=Shashidhar|date=2019-04-16|title=మన పురాణాలు - సూక్ష్మ వివరణ|url=https://telugu.oneindia.com/jyotishyam/feature/know-all-about-puranalu-243009.html|access-date=2026-08-15|website=https://telugu.oneindia.com|language=te}}</ref> == పురాణ లక్షణాలు == పురాణాలకు ప్రధానంగా ఐదు లక్షణాలు ఉన్నాయని పురాణ శాస్త్రం చెబుతుంది. అవి: సర్గము – ప్రపంచ సృష్టిని వివరించడం. ప్రతిసర్గము – సృష్టి నాశనం, పునఃసృష్టి మొదలైన విషయాలను వివరించడం. వంశము – దేవతలు, రాజులు మొదలైన వారి వంశ పరంపరలను వివరించడం. [[మన్వంతరము]] – వివిధ మనువుల కాలాలను, వారి పాలనా విధానాలను వివరించడం. వంశానుచరితము – వివిధ రాజవంశాలకు సంబంధించిన ప్రముఖుల చరిత్రను వివరించడం. ఈ ఐదు అంశాలతో కూడిన గ్రంథాలను పురాణాలుగా పరిగణిస్తారు. == పురాణాల వర్గీకరణ == పురాణాలను ప్రధానంగా మహాపురాణాలు, [[ఉపపురాణం]] అని రెండు రకాలుగా విభజించారు. మహాపురాణాలు సంఖ్యాపరంగా పద్దెనిమిది. వీటిలో సృష్టి, స్థితి, లయ, దేవతల మహిమ, రాజవంశాలు, ధర్మాలు, పుణ్యక్షేత్రాలు, తీర్థాలు, వ్రతాలు వంటి అనేక అంశాలు కనిపిస్తాయి. అష్టాదశ మహాపురాణాలలో [[బ్రహ్మ పురాణము|బ్రహ్మ]], [[పద్మ పురాణం|పద్మ]], విష్ణు, శివ, [[భాగవత పురాణం|భాగవత]], నారద, [[మార్కండేయ పురాణం|మార్కండేయ]], అగ్ని, భవిష్య, బ్రహ్మవైవర్త, లింగ, వరాహ, స్కాంద, వామన, కూర్మ, మత్స్య, గరుడ, బ్రహ్మాండ పురాణాలు ముఖ్యమైనవి.<ref>{{Cite web|title=అష్టాదశ పురాణములు|url=https://srivaddipartipadmakar.org/pravachanalu/ashtadasa-puranamulu/|access-date=2026-08-15|website=శ్రీ వద్దిపర్తి పద్మాకర్|language=en-US}}</ref> ఇవే కాకుండా అనేక ఉపపురాణాలు కూడా ఉన్నాయి. ఉపపురాణాలు కూడా భక్తి, ధర్మం, తత్త్వం, వ్రతాలు, దేవతా విశేషాలు, పుణ్యక్షేత్రాల గురించి వివరిస్తాయి. == పురాణాల ప్రత్యేకత == పురాణాలు ప్రత్యేకమైన కథన పద్ధతిని కలిగి ఉంటాయి. సాధారణంగా ఒక కథలో మరొక కథ, దానిలో మరో కథ చెప్పే విధానం కనిపిస్తుంది. ఈ కథా నిర్మాణం వల్ల పురాణాలు విస్తృతమైన విషయాలను ప్రజలకు సులభంగా అందించగలిగాయి. పురాణ కథల్లో దేవతలు, ఋషులు, రాజులు, రాక్షసులు, మానవులు ప్రధాన పాత్రలుగా కనిపిస్తారు. ధర్మానికి విజయం, అధర్మానికి పరాజయం అనే భావనకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. మంచి పనులు చేసినవారికి ఫలితం, చెడు పనులు చేసినవారికి శిక్ష లభిస్తుందని పురాణాలు బోధిస్తాయి. పురాణాల్లో ప్రతీకాత్మకత కూడా కనిపిస్తుంది. కొన్ని పాత్రలు, సంఘటనలు, వస్తువులు ఒక ప్రత్యేకమైన నైతిక లేదా తాత్త్విక భావానికి ప్రతీకలుగా ఉంటాయి. అందువల్ల పురాణాలను కేవలం కథలుగా కాకుండా జీవన సందేశాలను అందించే సాహిత్యంగా చూడాలి. == పురాణాల ప్రయోజనం == పురాణాల ప్రధాన ఉద్దేశ్యం ప్రజలకు ధర్మబోధ చేయడం. పురాణాలు సాధారణ ప్రజలకు సులభంగా అర్థమయ్యే కథల ద్వారా ధర్మం, నీతి, భక్తి, సత్యం, దానం, త్యాగం వంటి విలువలను బోధించాయి. అలాగే పురాణాలు భారతీయ సంస్కృతిని ప్రజల్లో వ్యాప్తి చేశాయి. పుణ్యక్షేత్రాలు, తీర్థాలు, వ్రతాలు, పండుగలు, దేవతా ఆరాధనా విధానాల గురించి ప్రజలకు తెలియజేశాయి. ఈ విధంగా పురాణాలు భారతీయుల ఆధ్యాత్మిక, సాంస్కృతిక జీవితంపై గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపాయి. పురాణాలు చరిత్ర, భౌగోళిక విజ్ఞానం, సామాజిక జీవనం, రాజ్యపాలన, కుటుంబ విలువలు, స్త్రీపురుష సంబంధాలు వంటి అనేక విషయాలను కూడా తమలో నిక్షిప్తం చేసుకున్నాయి. అందువల్ల అవి ఒక కాలానికి సంబంధించిన సామాజిక జీవనాన్ని తెలుసుకోవడానికి కూడా ఉపయోగపడతాయి. == తెలుగు సాహిత్యంలో పురాణ ప్రక్రియ == తెలుగు సాహిత్యంలో పురాణ ప్రక్రియకు ఎంతో ప్రాచీనమైన చరిత్ర ఉంది. సంస్కృతంలోని పురాణాలను తెలుగు కవులు అనువదించి, అనుసరించి, స్వతంత్రంగా రచించి తెలుగు ప్రజలకు అందించారు. తెలుగు పురాణ సాహిత్యంలో మార్గ, దేశి సంప్రదాయాల ప్రభావం కనిపిస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=ప్రక్రియలు - లక్షణాలు - వివరణలు|url=https://pratibha.eenadu.net/eligibilityexams/lesson/tet/andhra-pradesh/telugu-medium/education/2-3-25-47-729-1212-5437-7155-1466-20040007224|access-date=2026-08-15|website=EENADU PRATIBHA|language=te}}</ref> తెలుగులో పురాణ రచనకు ఆరంభ దశలో సంస్కృత పురాణాల అనువాదాలు ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించాయి. తరువాతి కాలంలో కవులు పురాణ కథలను తమ సృజనాత్మక ప్రతిభతో విస్తరించి తెలుగు సాహిత్యానికి అందించారు. తెలుగు పురాణ సాహిత్యంలో [[నన్నయ్య|నన్నయ]], [[తిక్కన]], [[ఎఱ్రాప్రగడ|ఎర్రన]] వంటి కవుల రచనా సంప్రదాయం ఎంతో ప్రాముఖ్యమైనది. ముఖ్యంగా ఎర్రన రచించిన హరివంశము తెలుగు పురాణ సాహిత్యంలో ప్రముఖమైన రచనగా పరిగణించబడుతుంది. తరువాత కాలంలో పోతన రచించిన ఆంధ్ర మహాభాగవతము తెలుగు భక్తి, పురాణ సాహిత్యంలో అత్యున్నత స్థానం పొందింది. పురాణ కవులు సంస్కృత మూలకథలను యథాతథంగా అనువదించకుండా, తెలుగు భాషా స్వభావానికి అనుగుణంగా మార్చి ప్రజలకు అందించారు. అందువల్ల పురాణాలు పండితులకే పరిమితం కాకుండా సామాన్య ప్రజలకు కూడా చేరువయ్యాయి. == తెలుగు పురాణాల విశిష్టత == తెలుగు పురాణాల్లో భక్తి, తత్త్వం, నీతి, మానవతా విలువలు సమన్వయంగా కనిపిస్తాయి. కథలను ఆసక్తికరంగా చెప్పడం ద్వారా పాఠకుల్లో ఉత్సుకతను కలిగిస్తాయి. పద్యరచన, వచనరచన, సంభాషణలు, వర్ణనలు, ఉపాఖ్యానాలు వంటి వివిధ సాహిత్య పద్ధతులను పురాణ కవులు ఉపయోగించారు. తెలుగు పురాణాలు పౌరాణిక కథలను మాత్రమే కాకుండా అప్పటి సమాజపు ఆచారాలు, విశ్వాసాలు, పండుగలు, వ్రతాలు, క్షేత్ర మహిమలు, రాజ్య వ్యవస్థ మొదలైన విషయాలను కూడా ప్రతిబింబించాయి. అందువల్ల తెలుగు పురాణాలు సాహిత్యపరంగానే కాకుండా సాంస్కృతికపరంగా కూడా ఎంతో విలువైనవి. == పురాణాల అనువాదాలు == తెలుగులో అనేక సంస్కృత పురాణాలు అనువదించబడ్డాయి. మార్కండేయ, భాగవత, బ్రహ్మాండ, బ్రహ్మవైవర్త, బ్రహ్మపురాణం, విష్ణు, మత్స్య, వాయు, విష్ణుధర్మోత్తర, అగ్ని, నారద, పద్మ, లింగ, గరుడ, రంగ తదితర పురాణాలకు తెలుగు రూపాలు ఏర్పడ్డాయి. ఈ అనువాదాల ద్వారా సంస్కృతంలో ఉన్న విశాలమైన పౌరాణిక సంపద తెలుగు ప్రజలకు అందుబాటులోకి వచ్చింది. అనువాదకులు మూలగ్రంథంలోని భావాన్ని కాపాడుతూ తెలుగు భాషలో సరళంగా, రసవత్తరంగా, ప్రజలకు అర్థమయ్యే విధంగా రచించారు. పురాణ ప్రక్రియ – ప్రాచీనత మరియు ఆధునికత పురాణాలు ప్రాచీన విషయాలను చెప్పినప్పటికీ వాటి సందేశం నేటికీ ప్రాసంగికంగానే ఉంది. సత్యం, ధర్మం, దానం, దయ, త్యాగం, భక్తి, మానవత వంటి విలువలు ఏ కాలంలోనైనా అవసరమైనవే. అందువల్ల పురాణాలను ఆధునిక దృష్టితో చదివినప్పుడు వాటిలోని నైతిక, సామాజిక, సాంస్కృతిక సందేశాలను గ్రహించవచ్చు. == ముగింపు == మొత్తంగా పురాణాలు భారతీయ సాహిత్య సంప్రదాయంలో అత్యంత ప్రాచీనమైన, ప్రభావవంతమైన ప్రక్రియ. అవి గతాన్ని వర్తమానానికి అనుసంధానం చేస్తూ సంస్కృతి, సంప్రదాయం, ధర్మం, నీతి, భక్తి, మానవతా విలువలను తరతరాలకు అందించాయి. తెలుగు కవులు సంస్కృత పురాణ సంపదను తెలుగులోకి అనువదించి, స్వతంత్రంగా రూపుదిద్దించి తెలుగు సాహిత్యాన్ని సుసంపన్నం చేశారు. అందువల్ల పురాణాలు కేవలం పౌరాణిక కథల సమాహారం కాకుండా భారతీయ సంస్కృతి, తెలుగు సాహిత్యం, సామాజిక జీవనానికి అద్దం పట్టే విజ్ఞాన భాండాగారాలు అని చెప్పవచ్చు. 4a9xp1ltotp9yjgih35u9blctgc3qa8 4956572 4956565 2026-09-12T06:34:59Z Chapidi shivaji 152478 చిత్రం ను ప్రచురించాను 4956572 wikitext text/x-wiki '''తెలుగు సాహిత్య ప్రక్రియల్లో పురాణాలకు విశిష్టమైన స్థానం ఉంది'''. పురాణాలు కేవలం దేవతల, రాజుల, ఋషుల కథలను చెప్పే గ్రంథాలు మాత్రమే కావు. అవి భారతీయుల ఆధ్యాత్మిక, సాంస్కృతిక, సామాజిక, నైతిక జీవన విధానాలను ప్రతిబింబించే విజ్ఞాన భాండాగారాలు. సృష్టి రహస్యాలు, దేవతా మహిమలు, రాజవంశాల చరిత్ర, ధర్మాధర్మాలు, మానవ జీవన విలువలు వంటి అనేక అంశాలను పురాణాలు కథారూపంలో ప్రజలకు అందించాయి. == పురాణం – నిర్వచనం == ‘[[పురాణాలు|పురాణం]]’ అనే పదానికి ‘పురాతనమైనది’ అనే అర్థంతో పాటు ‘పాత విషయాన్ని కొత్త రూపంలో చెప్పేది’ అనే భావం కూడా ఉంది. “పురా అపి నవం భవతి పురాణం” అనే నిర్వచనం పురాణ స్వభావాన్ని చక్కగా తెలియజేస్తుంది. అంటే పూర్వకాలంలో జరిగిన విషయాలను కొత్త తరాలకు అర్థమయ్యే విధంగా వివరించేది పురాణం.[[దస్త్రం:Devi_bhagavata.jpg|Devi_bhagavata]] పురాణాలు ప్రధానంగా మానవులకు ధర్మాన్ని బోధించడం, సత్ప్రవర్తనను పెంపొందించడం, భక్తిని కలిగించడం, నైతిక విలువలను తెలియజేయడం వంటి లక్ష్యాలను కలిగి ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|last=S|first=Shashidhar|date=2019-04-16|title=మన పురాణాలు - సూక్ష్మ వివరణ|url=https://telugu.oneindia.com/jyotishyam/feature/know-all-about-puranalu-243009.html|access-date=2026-08-15|website=https://telugu.oneindia.com|language=te}}</ref> == పురాణ లక్షణాలు == పురాణాలకు ప్రధానంగా ఐదు లక్షణాలు ఉన్నాయని పురాణ శాస్త్రం చెబుతుంది. అవి: సర్గము – ప్రపంచ సృష్టిని వివరించడం. ప్రతిసర్గము – సృష్టి నాశనం, పునఃసృష్టి మొదలైన విషయాలను వివరించడం. వంశము – దేవతలు, రాజులు మొదలైన వారి వంశ పరంపరలను వివరించడం. [[మన్వంతరము]] – వివిధ మనువుల కాలాలను, వారి పాలనా విధానాలను వివరించడం. వంశానుచరితము – వివిధ రాజవంశాలకు సంబంధించిన ప్రముఖుల చరిత్రను వివరించడం. ఈ ఐదు అంశాలతో కూడిన గ్రంథాలను పురాణాలుగా పరిగణిస్తారు. == పురాణాల వర్గీకరణ == పురాణాలను ప్రధానంగా మహాపురాణాలు, [[ఉపపురాణం]] అని రెండు రకాలుగా విభజించారు. మహాపురాణాలు సంఖ్యాపరంగా పద్దెనిమిది. వీటిలో సృష్టి, స్థితి, లయ, దేవతల మహిమ, రాజవంశాలు, ధర్మాలు, పుణ్యక్షేత్రాలు, తీర్థాలు, వ్రతాలు వంటి అనేక అంశాలు కనిపిస్తాయి. అష్టాదశ మహాపురాణాలలో [[బ్రహ్మ పురాణము|బ్రహ్మ]], [[పద్మ పురాణం|పద్మ]], విష్ణు, శివ, [[భాగవత పురాణం|భాగవత]], నారద, [[మార్కండేయ పురాణం|మార్కండేయ]], అగ్ని, భవిష్య, బ్రహ్మవైవర్త, లింగ, వరాహ, స్కాంద, వామన, కూర్మ, మత్స్య, గరుడ, బ్రహ్మాండ పురాణాలు ముఖ్యమైనవి.<ref>{{Cite web|title=అష్టాదశ పురాణములు|url=https://srivaddipartipadmakar.org/pravachanalu/ashtadasa-puranamulu/|access-date=2026-08-15|website=శ్రీ వద్దిపర్తి పద్మాకర్|language=en-US}}</ref> ఇవే కాకుండా అనేక ఉపపురాణాలు కూడా ఉన్నాయి. ఉపపురాణాలు కూడా భక్తి, ధర్మం, తత్త్వం, వ్రతాలు, దేవతా విశేషాలు, పుణ్యక్షేత్రాల గురించి వివరిస్తాయి. == పురాణాల ప్రత్యేకత == పురాణాలు ప్రత్యేకమైన కథన పద్ధతిని కలిగి ఉంటాయి. సాధారణంగా ఒక కథలో మరొక కథ, దానిలో మరో కథ చెప్పే విధానం కనిపిస్తుంది. ఈ కథా నిర్మాణం వల్ల పురాణాలు విస్తృతమైన విషయాలను ప్రజలకు సులభంగా అందించగలిగాయి. పురాణ కథల్లో దేవతలు, ఋషులు, రాజులు, రాక్షసులు, మానవులు ప్రధాన పాత్రలుగా కనిపిస్తారు. ధర్మానికి విజయం, అధర్మానికి పరాజయం అనే భావనకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. మంచి పనులు చేసినవారికి ఫలితం, చెడు పనులు చేసినవారికి శిక్ష లభిస్తుందని పురాణాలు బోధిస్తాయి. పురాణాల్లో ప్రతీకాత్మకత కూడా కనిపిస్తుంది. కొన్ని పాత్రలు, సంఘటనలు, వస్తువులు ఒక ప్రత్యేకమైన నైతిక లేదా తాత్త్విక భావానికి ప్రతీకలుగా ఉంటాయి. అందువల్ల పురాణాలను కేవలం కథలుగా కాకుండా జీవన సందేశాలను అందించే సాహిత్యంగా చూడాలి. == పురాణాల ప్రయోజనం == పురాణాల ప్రధాన ఉద్దేశ్యం ప్రజలకు ధర్మబోధ చేయడం. పురాణాలు సాధారణ ప్రజలకు సులభంగా అర్థమయ్యే కథల ద్వారా ధర్మం, నీతి, భక్తి, సత్యం, దానం, త్యాగం వంటి విలువలను బోధించాయి. అలాగే పురాణాలు భారతీయ సంస్కృతిని ప్రజల్లో వ్యాప్తి చేశాయి. పుణ్యక్షేత్రాలు, తీర్థాలు, వ్రతాలు, పండుగలు, దేవతా ఆరాధనా విధానాల గురించి ప్రజలకు తెలియజేశాయి. ఈ విధంగా పురాణాలు భారతీయుల ఆధ్యాత్మిక, సాంస్కృతిక జీవితంపై గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపాయి. పురాణాలు చరిత్ర, భౌగోళిక విజ్ఞానం, సామాజిక జీవనం, రాజ్యపాలన, కుటుంబ విలువలు, స్త్రీపురుష సంబంధాలు వంటి అనేక విషయాలను కూడా తమలో నిక్షిప్తం చేసుకున్నాయి. అందువల్ల అవి ఒక కాలానికి సంబంధించిన సామాజిక జీవనాన్ని తెలుసుకోవడానికి కూడా ఉపయోగపడతాయి. == తెలుగు సాహిత్యంలో పురాణ ప్రక్రియ == తెలుగు సాహిత్యంలో పురాణ ప్రక్రియకు ఎంతో ప్రాచీనమైన చరిత్ర ఉంది. సంస్కృతంలోని పురాణాలను తెలుగు కవులు అనువదించి, అనుసరించి, స్వతంత్రంగా రచించి తెలుగు ప్రజలకు అందించారు. తెలుగు పురాణ సాహిత్యంలో మార్గ, దేశి సంప్రదాయాల ప్రభావం కనిపిస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=ప్రక్రియలు - లక్షణాలు - వివరణలు|url=https://pratibha.eenadu.net/eligibilityexams/lesson/tet/andhra-pradesh/telugu-medium/education/2-3-25-47-729-1212-5437-7155-1466-20040007224|access-date=2026-08-15|website=EENADU PRATIBHA|language=te}}</ref> తెలుగులో పురాణ రచనకు ఆరంభ దశలో సంస్కృత పురాణాల అనువాదాలు ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించాయి. తరువాతి కాలంలో కవులు పురాణ కథలను తమ సృజనాత్మక ప్రతిభతో విస్తరించి తెలుగు సాహిత్యానికి అందించారు. తెలుగు పురాణ సాహిత్యంలో [[నన్నయ్య|నన్నయ]], [[తిక్కన]], [[ఎఱ్రాప్రగడ|ఎర్రన]] వంటి కవుల రచనా సంప్రదాయం ఎంతో ప్రాముఖ్యమైనది. ముఖ్యంగా ఎర్రన రచించిన హరివంశము తెలుగు పురాణ సాహిత్యంలో ప్రముఖమైన రచనగా పరిగణించబడుతుంది. తరువాత కాలంలో పోతన రచించిన ఆంధ్ర మహాభాగవతము తెలుగు భక్తి, పురాణ సాహిత్యంలో అత్యున్నత స్థానం పొందింది. పురాణ కవులు సంస్కృత మూలకథలను యథాతథంగా అనువదించకుండా, తెలుగు భాషా స్వభావానికి అనుగుణంగా మార్చి ప్రజలకు అందించారు. అందువల్ల పురాణాలు పండితులకే పరిమితం కాకుండా సామాన్య ప్రజలకు కూడా చేరువయ్యాయి. == తెలుగు పురాణాల విశిష్టత == తెలుగు పురాణాల్లో భక్తి, తత్త్వం, నీతి, మానవతా విలువలు సమన్వయంగా కనిపిస్తాయి. కథలను ఆసక్తికరంగా చెప్పడం ద్వారా పాఠకుల్లో ఉత్సుకతను కలిగిస్తాయి. పద్యరచన, వచనరచన, సంభాషణలు, వర్ణనలు, ఉపాఖ్యానాలు వంటి వివిధ సాహిత్య పద్ధతులను పురాణ కవులు ఉపయోగించారు. తెలుగు పురాణాలు పౌరాణిక కథలను మాత్రమే కాకుండా అప్పటి సమాజపు ఆచారాలు, విశ్వాసాలు, పండుగలు, వ్రతాలు, క్షేత్ర మహిమలు, రాజ్య వ్యవస్థ మొదలైన విషయాలను కూడా ప్రతిబింబించాయి. అందువల్ల తెలుగు పురాణాలు సాహిత్యపరంగానే కాకుండా సాంస్కృతికపరంగా కూడా ఎంతో విలువైనవి. == పురాణాల అనువాదాలు == తెలుగులో అనేక సంస్కృత పురాణాలు అనువదించబడ్డాయి. మార్కండేయ, భాగవత, బ్రహ్మాండ, బ్రహ్మవైవర్త, బ్రహ్మపురాణం, విష్ణు, మత్స్య, వాయు, విష్ణుధర్మోత్తర, అగ్ని, నారద, పద్మ, లింగ, గరుడ, రంగ తదితర పురాణాలకు తెలుగు రూపాలు ఏర్పడ్డాయి. ఈ అనువాదాల ద్వారా సంస్కృతంలో ఉన్న విశాలమైన పౌరాణిక సంపద తెలుగు ప్రజలకు అందుబాటులోకి వచ్చింది. అనువాదకులు మూలగ్రంథంలోని భావాన్ని కాపాడుతూ తెలుగు భాషలో సరళంగా, రసవత్తరంగా, ప్రజలకు అర్థమయ్యే విధంగా రచించారు. పురాణ ప్రక్రియ – ప్రాచీనత మరియు ఆధునికత పురాణాలు ప్రాచీన విషయాలను చెప్పినప్పటికీ వాటి సందేశం నేటికీ ప్రాసంగికంగానే ఉంది. సత్యం, ధర్మం, దానం, దయ, త్యాగం, భక్తి, మానవత వంటి విలువలు ఏ కాలంలోనైనా అవసరమైనవే. అందువల్ల పురాణాలను ఆధునిక దృష్టితో చదివినప్పుడు వాటిలోని నైతిక, సామాజిక, సాంస్కృతిక సందేశాలను గ్రహించవచ్చు. == ముగింపు == మొత్తంగా పురాణాలు భారతీయ సాహిత్య సంప్రదాయంలో అత్యంత ప్రాచీనమైన, ప్రభావవంతమైన ప్రక్రియ. అవి గతాన్ని వర్తమానానికి అనుసంధానం చేస్తూ సంస్కృతి, సంప్రదాయం, ధర్మం, నీతి, భక్తి, మానవతా విలువలను తరతరాలకు అందించాయి. తెలుగు కవులు సంస్కృత పురాణ సంపదను తెలుగులోకి అనువదించి, స్వతంత్రంగా రూపుదిద్దించి తెలుగు సాహిత్యాన్ని సుసంపన్నం చేశారు. అందువల్ల పురాణాలు కేవలం పౌరాణిక కథల సమాహారం కాకుండా భారతీయ సంస్కృతి, తెలుగు సాహిత్యం, సామాజిక జీవనానికి అద్దం పట్టే విజ్ఞాన భాండాగారాలు అని చెప్పవచ్చు. k05o8t2b6xr9sypblg8z2jw1ogggxd3 0 506779 4956586 4936194 2026-09-12T06:53:09Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:1640లో పూర్తయిన ఇళ్లు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:1640లో పూర్తైన కోటలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956586 wikitext text/x-wiki {{Infobox building|name=పిధిర్ట్సి కోట|native_name=Підгорецький замок|native_name_lang=uk|image=46-203-0010 Pidhirci DSC 4252.jpg|caption=2015లో రాజభవనం|location=పిధిర్ట్సి, జోలోచివ్ రైయాన్, లవీవ్ ఒబ్లాస్ట్|location_country=[[ఉక్రెయిన్]]|status=స్టేట్ రిజిస్టర్ ఆఫ్ ఇమ్మూవబుల్ ల్యాండ్‌మార్క్స్ ఆఫ్ ఉక్రెయిన్|years_built=1635|architect=గియోమ్ లే వాస్సర్ డి బ్యూప్లాన్, ఆండ్రియా డెల్ ఆక్వా|embedded={{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = UKRAINE NATIONAL |designation1_offname = {{Lang|uk|Замок}} (''కోట'') |designation1_type = వాస్తుశిల్పం |designation1_number = 130087/1}}}} <nowiki>'''</nowiki>పిధిర్ట్సి కోట<nowiki>'''</nowiki> (ఉక్రేనియన్;Підгорецький замок) అనేది పశ్చిమ ఉక్రెయిన్‌లోని లవీవ్ ఒబ్లాస్ట్ లోని పిధిర్ట్సి గ్రామంలో ఉన్న ఒక నివాస కోట. ఇది లవీవ్‌కు తూర్పున ఎనభై కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. పాత కోట స్థానంలో పోలిష్-లిథువేనియన్ కామన్వెల్త్ గ్రాండ్ క్రౌన్ హెట్‌మాన్ స్టానిస్లావ్ కొనియెక్పోల్స్కి ఆదేశాల మేరకు గియోమ్ లే వాస్సర్ డి బ్యూప్లాన్ దీనిని 1635, 1640 మధ్య నిర్మించారు.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=9d4VAQAAIAAJ&q=Pidhirtsi+Castle+Stanis%C5%82aw+Koniecpolski |title=Zamky ta fortet͡si |date=2007 |publisher=Mystet͡stvo |isbn=978-966-577-003-9 |language=uk}}</ref> ఈ కోట అప్పట్లో పోలాండ్ రాజ్యంలో భాగంగా ఉండేది, ఇది మాజీ పోలిష్-లిథువేనియన్ కామన్వెల్త్ తూర్పు సరిహద్దులలోని రాజభవన-తోట సముదాయాలలో అత్యంత విలువైనదిగా పరిగణించబడుతుంది.<ref>{{Cite web |title=Підгірці |url=https://castles.com.ua/gor.html |access-date=2023-08-03 |website=castles.com.ua}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pidhirtsi Castle |url=https://www.wmf.org/project/pidhirtsi-castle |access-date=2023-08-03 |website=World Monuments Fund |language=en}}</ref> నేడు, ఇది లవీవ్ నేషనల్ ఆర్ట్ గ్యాలరీలో ఒక భాగం. == బాహ్య రూపం == ఇటుక, రాయితో నిర్మించిన ఈ కట్టడం ఒక విలక్షణమైన ''పలాజ్జో ఇన్ ఫోర్టెజ్జా'' శైలిలో రూపొందించబడింది. ఇది వొరోనియాకి కొండలకు ఉత్తరం వైపున, సముద్ర మట్టానికి 399 మీటర్ల ఎత్తులో, స్టిర్ నది లోయకు అభిముఖంగా, చాలా దూరం నుండి కూడా చూడగలిగే ప్రముఖ ప్రదేశంలో ఉంది. రాజభవనం కొండ వాలులో నిర్మించబడింది. 17వ శతాబ్దంలో, ఇది ద్రాక్షతోటలు, ఇటాలియన్ తరహా తోటలతో చుట్టుముట్టబడి ఉండేది. దీని ద్రాక్షారసాన్ని జాకుబ్ సోబియెస్కి, ఆండ్రెజ్ మోర్స్జిటిన్ కవిత్వాలు కీర్తించాయి. కోటకు రక్షణగా ఒక కందకం, డ్రాబ్రిడ్జి (ఎత్తుకోగల వంతెన), బురుజులతో కూడిన పటిష్టమైన గోడలు ఉన్నాయి. ఇది ఇనుప ఫిరంగులను కూడా కలిగి ఉంది, వాటిలో కొన్ని నేటికీ భద్రపరచబడి ఉన్నాయి. ఈ కోట ప్రతి వైపు దాదాపు 100 మీటర్లు ఉండే ఓపెన్ స్క్వేర్ (చతురస్రం) ఆకారంలో మూడు అంతస్తులతో ఉంటుంది.<ref>వాస్తవానికి. వాస్తవానికి దీనికి రెండు అంతస్తులు ఉన్నాయి. మూడవది 18వ శతాబ్దంలో జోడించబడింది.</ref><ref>{{Cite web |title=Підгірці |url=https://castles.com.ua/gor.html |access-date=2023-08-03 |website=castles.com.ua}}</ref> దాని పశ్చిమ భాగం అతిథులకు అధికారిక నివాసంగా పనిచేసింది; తూర్పు వైపు యజమాని, సేవకుల కోసం ప్రైవేట్‌గా రిజర్వ్ చేయబడింది. ప్రవేశ ద్వారం పైన ఒక పాలరాతి పలకపై నేటికీ లాటిన్ శాసనం ఉంది: "సైనిక శ్రమలకు కిరీటం విజయం, విజయం ఒక గెలుపు, గెలుపు ఒక విశ్రాంతి."<ref name="NAR">{{Cite web |title=Castle |url=http://www.p-castle.narod.ru/CastleEng.html |access-date=2023-08-03 |website=www.p-castle.narod.ru}}</ref> ఇందులో ఒక గోదాము, ఒక ప్రైవేట్ జంతుప్రదర్శనశాల, ద్రాక్షతోటలు, ఒక తేనెటీగల పెంపక కేంద్రం, ఒక ట్రౌట్ చెరువు, ఒక మిల్లు కూడా ఉండేవి. == అంతర్గత రూపం == [[File:Gryglewski Crimson Room.jpg|thumb|క్రిమ్సన్ రూమ్ (1871), అలెగ్జాండర్ గ్రిగ్లెవ్స్కీ వేసిన పెయింటింగ్]] జాకుబ్ లుడ్విక్ సోబియెస్కి కాలంలో ఉచ్ఛదశలో ఈ కోట అనేక హాళ్లు, ఒక లైబ్రరీ, దాని చుట్టూ తోటలు, ఉద్యానవనాలతో గొప్పగా అలంకరించబడింది. ప్రవేశద్వారం పక్కన గార్డ్‌రూమ్, ఆ తర్వాత హుస్సార్ పరికరాలు, అనేక రకాల ఆయుధాలతో నిండిన నైట్స్ రూమ్ ఉన్నాయి. ఆ తరువాత క్రిమ్సన్ రూమ్, ఒక చైనీస్ రూమ్, మిర్రర్ రూమ్, ఎల్లో రూమ్, గ్రీన్ రూమ్ (ఇందులో 18వ శతాబ్దపు చిత్రకారుడు స్జిమోన్ చెకోవిచ్ వేసిన 106 పెయింటింగ్స్ ఉంచారు), ఒక ప్రార్థనా మందిరం ఉన్నాయి. ఈ గదుల పేర్లు వాటి అలంకరణ రంగును బట్టి లేదా వాటిలో ఉంచిన వస్తువుల ఆధారంగా పెట్టబడ్డాయి.<ref name="NAR" /> అన్ని గదుల గోడలు పెయింటింగ్‌లు, చిత్తరువులు (సుమారు 200), వాల్‌పేపర్‌లతో కప్పబడి ఉన్నాయి; నేలలు పాలరాయి పలకలతో చేయబడ్డాయి. ప్రతి గదికి పాలరాయితో చేసిన పొయ్యి కూడా ఉండేది. స్టైలిష్ గృహోపకరణాలలో తుర్కులు, తాతార్లతో జరిగిన యుద్ధాల సమయంలో స్టానిస్లావ్ కొనియెక్పోల్స్కి తీసుకున్న వస్తువులకు సంబంధించిన అనేక ఉదాహరణలు ఉన్నాయి, ఇందులో ఎక్కువగా పర్షియన్ రగ్గులు, టర్కిష్ టెంట్లు ఉన్నాయి. లైబ్రరీలో కొనియెక్పోల్స్కి, రజెవుస్కి కుటుంబాలకు సంబంధించిన పాతరికార్డులు భద్రపరిచారు. 1646 ప్రారంభంలో రాజు వ్లాడిస్లావ్ IV వాసా, అతని ఫ్రెంచ్ భార్య లుడ్వికా మారియా గొంజగా ఈ కోటను సందర్శించినప్పుడు వారు ఎంతో ముగ్ధులయ్యారు. వారు సందర్శించిన వెంటనే, స్టానిస్లావ్ కొనియెక్పోల్స్కి మరణించాడు. == చరిత్ర == [[Image:Podhorce (Galicya) 1880 (75033590) (cropped).jpg|thumb|left|నెపోలియన్ ఓర్డా, పిధిర్ట్సి లోని కోట]] ఈ భవన సముదాయాన్ని ఎవరు డిజైన్ చేశారో నిర్ధారించబడలేదు. ఇది చాలావరకు ఇటాలియన్ ఆర్కిటెక్ట్ ఆండ్రియా డెల్ ఆక్వాచే ప్రణాళిక చేయబడి ఉండవచ్చు,<ref name="KOBIDZ">{{in lang|en}} [http://www.kobidz.pl/app/site.php5/article/13/170.html]</ref> అతను యుద్ధప్రియ కొనియెక్పోల్స్కి కోసం సమీప బ్రోడీలో కోటను కూడా రూపొందించాడు. హెట్‌మాన్ కొనియెక్పోల్స్కి తన జ్ఞాపకాలలో తనకు విశ్రాంతి తీసుకోవడానికి ఒక స్థలం కావాలని రాశాడు, కానీ కోట ఉన్న ప్రదేశం విశ్రాంతి తీసుకోవడానికి అసాధ్యంగా మార్చింది. 1648లో ఖ్మెల్నిట్స్కీ తిరుగుబాటు సమయంలో ఉక్రేనియన్ కోసాక్కులు దాడి చేసినప్పటికీ వారు దీనిని స్వాధీనం చేసుకోలేకపోయారు, ఎందుకంటే ఇది నిజమైన కోట. మూడు సంవత్సరాల తరువాత కోసాక్కులు తిరిగి వచ్చారు మళ్ళీ విఫలమయ్యారు. ఈ సంఘటన తర్వాత, కొనియెక్పోల్స్కి కుమారుడు అలెగ్జాండర్ జరిగిన నష్టాన్ని బాగుచేసి, కోటను మరింత పటిష్టం చేశాడు. మెరుగైన భద్రత కారణంగా 17వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థంలో అనేక తాతార్, టర్కిష్ దాడులను ఈ కోట సమర్థవంతంగా ఎదుర్కొంది. 1682లో ఈ భవన సముదాయాన్ని నిర్మించిన మొదటి యజమాని మనవడైన స్టానిస్లావ్ కొనియెక్పోల్స్కి, దాని చుట్టుపక్కల ఉన్న ఎస్టేట్‌లతో పాటు కోటను జాకుబ్ లుడ్విక్ సోబియెస్కికి వారసత్వంగా ఇవ్వాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.<ref name="WILA">{{Cite web |title=Chwilówki bez BIK – Najtańsze Oferty w Internecie - Najtaniej w Internecie |url=https://wilanow-palac.art.pl/chwilowki-bez-bik |access-date=2023-08-03 |website=wilanow-palac.art.pl |language=pl-PL |archive-date=2023-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230803142038/https://wilanow-palac.art.pl/chwilowki-bez-bik |url-status=dead }}</ref> ఐదు సంవత్సరాల తరువాత కమీనియెక్ పోడోల్స్కీలో ఒట్టోమన్ టర్క్‌లకు వ్యతిరేకంగా చేసిన యుద్ధం నుండి తిరిగి వచ్చిన జాకుబ్ సోబియెస్కి తన తల్లిదండ్రులైన రాజు జాన్ III సోబియెస్కి, అతని ఫ్రెంచ్ భార్య మేరీ కాసిమిర్ లూయిస్‌లకు కోటలో ఆతిథ్యం ఇచ్చాడు. సోబియెస్కి ఆస్థానంలో ఉన్న ఫ్రాంకోయిస్ డి అలెరాక్ అనే వ్యక్తి రాసిన పోధోర్స్ కోట గురించిన ఒక వివరణ భద్రపరచబడింది: "ఈ కోట నిస్సందేహంగా పోలాండ్‌లో అత్యంత అందమైనది, ఇతర దేశాలలో కూడా ఇది ప్రత్యేకమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది."<ref name="LWWI">{{in lang|pl}} [http://lwow.wilno.w.interia.pl/lwow22.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029195213/http://lwow.wilno.w.interia.pl/lwow22.htm |date=2013-10-29 }}</ref> 1725లో జాకుబ్ తమ్ముడైన కోన్స్టాంటీ సోబియెస్కి కోటను గ్రేట్ క్రౌన్ హెట్‌మాన్ స్టానిస్లావ్ రజెవుస్కికి విక్రయించాడు. హెట్‌మాన్ రజెవుస్కి మరణం తరువాత ఈ కోటను అతని కుమారుడు వాక్లావ్ వారసత్వంగా పొందాడు, అతను సమీపంలోని ఒలెస్కో కోటకు కూడా యజమాని. వాక్లావ్ రజెవుస్కి పోధోర్స్‌ను తన శాశ్వత నివాసంగా మార్చుకున్నాడు. అతను మూడవ అంతస్తుతో పాటు ఒక చర్చిని (1788) నిర్మించాడు; అతను ఒక థియేటర్ కూడా తెరిచాడు.<ref name="LWWI"/> వాక్లావ్ రజెవుస్కికి రాజు జాన్ III సోబియెస్కికి సంబంధించిన అన్ని విషయాలపై లోతైన ఆసక్తి ఉండేది. అతను వియన్నా యుద్ధంలో సోబియెస్కి ఉపయోగించిన కత్తిని, యుద్ధం తర్వాత రాజు తీసుకున్న వస్తువులను కొనుగోలు చేశాడు. అలాగే పురాణాల ప్రకారం సోబియెస్కి బాప్టిజం పొందిన పాలరాతి బల్ల కూడా కొన్నాడు.<ref name="WILA"/> 1767లో సెజ్మ్ (పార్లమెంట్) చర్చలలో పాల్గొనడానికి రజెవుస్కి వార్సాకు వెళ్లాడు. రష్యన్లచే బంధించబడి కలుగాకు పంపబడిన అతను ఇక ఎప్పుడూ పోధోర్స్‌కు తిరిగి రాలేదు. 1772లో పోలాండ్ విభజన తరువాత, ఈ కోట రజెవుస్కి కుటుంబం (సెవెరిన్ రజెవుస్కి, అతని వారసులు) యాజమాన్యంలోనే ఉంటూ ఆస్ట్రియాలో భాగమైంది. అయితే, విలువైన వస్తువులలో కొన్నింటిని ఆస్ట్రియన్లు వేలం వేశారు. వాక్లావ్ ను రష్యన్లు బంధించినప్పుడు భవనం లోపలి భాగం బాగా దెబ్బతింది. [[Image:46-203-0009 Pidhirtsi Castle RB 18.jpg|thumb|ఈ కోట]] [[Image:Підгорецький замок з повітря.jpg|thumb|కోట వైమానిక వీక్షణం]] 1869 వరకు కూడా ఈ భవనం రజెవుస్కి కుటుంబానికి చెందింది. వారు ఇక్కడ చక్రవర్తి ఫ్రాంజ్ జోసెఫ్ I కి ఆతిథ్యం ఇచ్చారు, జూలియస్జ్ స్లోవాకి తండ్రి యూజెబియుస్జ్ స్లోవాకి ఇక్కడే జన్మించాడు.<ref name="LWWI"/> హెట్‌మాన్ వాక్లావ్ రజెవుస్కి చివరి మగ వారసుడైన కౌంట్ లియోన్ రజెవుస్కి సంతానం లేనివాడు కావడంతో ఈ కోటను యువరాజు వ్లాడిస్లావ్ సంగుస్జ్కోకి అప్పగించాడు. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో రష్యన్లు కోటను ఆక్రమించారు. వారు దానిని ధ్వంసం చేయనప్పటికీ, అందులోని చాలా విలువైన వస్తువులను దోచుకున్నారు. 1915 వేసవిలో పిధిర్ట్సి ఐదవ ఆస్ట్రియన్-హంగేరియన్ కార్ప్స్ ప్రధాన కార్యాలయంగా మారింది. ఇది ముందు వరుసలో ఉన్నందున, రష్యన్ ఫిరంగుల ద్వారా విధ్వంసం ముప్పు చాలా ఉండింది. అదృష్టవశాత్తూ జనరల్ అలెక్సీ బ్రూసిలోవ్ ఈ భవన సముదాయాన్ని వదిలివేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు; అయినప్పటికీ ఇది మళ్లీ రష్యన్లచే దోచుకోబడింది. రష్యన్ సైనికులు దాని లోపలి గోడలు, పలకలు, అంతస్తులను నాశనం చేశారు. పోలిష్-సోవియట్ యుద్ధంలో కోట మళ్లీ దెబ్బతింది, సంఘర్షణ తరువాత ఇది టార్నోపోల్ వోయివోడెషిప్ (రెండవ పోలిష్ రిపబ్లిక్) లో భాగమైంది, కోట చివరి పోలిష్ యజమాని అయిన యువరాజు రోమన్ సంగుస్జ్కోకు చెందింది.<ref name="WRO">{{Cite web |title=Ukraina - Podhorce |url=https://www.amigo.wroc.pl/ukraina/podhorce.htm |access-date=2023-08-03 |website=www.amigo.wroc.pl}}</ref> 1939 నాటి పోలిష్ సెప్టెంబర్ ప్రచారంలో, పోలాండ్‌పై నాజీలు, సోవియట్ల దాడి తరువాత, ఆస్తి నష్టాన్ని ఊహించి, యువరాజు సంగుస్కో చాలా విలువైన వస్తువులను ప్యాక్ చేసి వాటిని రొమేనియాకు, తరువాత బ్రెజిల్‌లోని సావో పాలోకు తీసుకెళ్లాడు, అక్కడ అతను ఒక నిధిని సృష్టించాడు. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత, సోవియట్ అధికారులు కోటలో క్షయవ్యాధి శానిటోరియంను ప్రారంభించారు.<ref>{{Cite web |title=Pidhirtsi castle {{!}} lviv.travel |url=https://lviv.travel/en/places/attractions/pidgoretskii-zamok |access-date=2023-08-03 |website=lviv.travel |language=en}}</ref> ఫిబ్రవరి 1956లో కోట దాదాపు పూర్తిగా దగ్ధమైంది, విలువైన పెయింటింగ్స్ కూడా కాలిపోయాయి; మంటలు మూడు వారాల పాటు కొనసాగాయి, కేవలం గోడలు మిగిలాయి. దాదాపు $12 మిలియన్ల నష్టం వాటిల్లింది.<ref>{{Cite web |title=Новини Львова: Згорілі скарби - Щоденний Львів |url=https://old.dailylviv.com/news/2171 |access-date=2023-08-03 |website=old.dailylviv.com}}</ref> 1997లో లవీవ్ గ్యాలరీ ఆఫ్ పెయింటింగ్ దీనిని కొనుగోలు చేసి మ్యూజియంగా మార్చింది. కమ్యూనిస్ట్ పాలనలో జరిగిన నష్టాలన్నింటిని ఎదుర్కొని ఈ కోట ఎప్పుడూ ఒక ఆసక్తికరమైన ఆకర్షణీయమైన నిర్మాణంగా నిలిచింది. పోటోప్‌లోని షాట్‌లతో సహా అనేక సినిమాలు పిధిర్ట్సిలో రూపొందించబడ్డాయి.<ref name="WRO"/><ref name="LVIV">{{Cite web |title=Pidhirtsy Castle Lviv {{!}} Ukraine - Local Life |url=https://www.local-life.com/lviv/entertainment/6-Pidhirtsy_Castle |access-date=2023-08-03 |website=www.local-life.com |language=en}}</ref> ఉక్రెయిన్ సోవియట్ యూనియన్ నుండి స్వాతంత్ర్యం పొందినప్పుడు, కోటను పునరుద్ధరించి అధ్యక్ష నివాసంగా మార్చడానికి ప్రణాళిక చేయబడింది. ఇది ఎప్పటికీ జరగలేదు, చివరకు ఆస్తి లవీవ్ నేషనల్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ అధికార పరిధిలో ఉంచబడింది.<ref>{{cite web|url=http://lvivgallery.org.ua/museums/muzey-zapovidnyk-pidgoreckyy-zamok|title=Музей-заповідник "Підгорецький замок" {{!}} Львівська національна галерея мистецтв імені Бориса Возницького|website=lvivgallery.org.ua|access-date=2019-12-25}}</ref> ప్రస్తుతం రజెవుస్కి కుటుంబం కళాఖండాల సేకరణలో కొంత భాగం లవీవ్ హిస్టారికల్ మ్యూజియం, లవీవ్ ఆర్ట్ గ్యాలరీలో ఉంచబడింది.<ref name="NAR" /> టార్నోవ్, క్రాకోవ్‌లోని మ్యూజియమ్‌లలో కూడా కొన్ని వస్తువులు ఉంచబడ్డాయి.<ref name="WRO"/> లవీవ్ నేషనల్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ కోటను దాని చారిత్రక రూపానికి పునరుద్ధరించడానికి ప్రయత్నిస్తోంది. అయితే నిధుల కొరత కారణంగా పునరుద్ధరణ పనులు ఆలస్యమై నెమ్మదిగా సాగుతున్నాయి.<ref>{{Cite web |date=2023-08-03 |title=Реставрація храму у Підгірцях на Львівщині відкладена |url=https://dailylviv.com/news/kultura/restavratsiya-khramu-pidhirtsyakh-na-lvivshchyni-vidkladena-93660 |access-date=2023-08-03 |website=DailyLviv.com |language=uk}}</ref> == జనాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో == మే 14, 2020న సైన్స్ ఛానెల్‌లో ప్రసారమైన "ది థింగ్ ఆన్ హెల్ మౌంటైన్" అనే పేరు గల ''మిస్టరీస్ ఆఫ్ ది అబాండన్డ్'' టీవీ సిరీస్ సీజన్ 6, ఎపిసోడ్ 8లో పిధిర్ట్సి కోట ప్రదర్శించబడింది. ఈ ఎపిసోడ్ 18వ శతాబ్దంలో ఈ కోట కథను, చీకటిలో చాలా రహస్యాలను దాచిన దాని రెండవ యజమాని వాక్లావ్ రజెవుస్కి కథను చెబుతుంది. అనుమానం, అసూయతో అతను తనను పదేపదే మోసం చేసిన తన కాబోయే భార్య 16 ఏళ్ల అందమైన యువతి మరియా రజెవుస్కిని చంపాడని నమ్ముతారు. ఆమె మృతదేహం ఎప్పటికీ దొరకనప్పటికీ, ఆమె ఆత్మకు ఎప్పటికీ శాంతి లభించలేదని, ఆమె దెయ్యం ఇతర కోల్పోయిన ఆత్మలతో పాటు కోట కారిడార్లలో తిరుగుతుందని చెబుతారు.<ref>{{Cite web |title=Pidhirtsi Castle – Mysteries of the Abandoned |url=https://www.sciencechannel.com/tv-shows/mysteries-of-the-abandoned/full-episodes/the-thing-on-hell-mountain |access-date=2023-08-03 |website=www.sciencechannel.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mysteries of the Abandoned - Aired Order - All Seasons - TheTVDB.com |url=https://thetvdb.com/series/mysteries-of-the-abandoned/allseasons/official |access-date=2023-08-03 |website=thetvdb.com}}</ref> == మూలాలు == '''గమనికలు''' {{Reflist}} '''మరింత చదవడానికి''' * Roman Aftanazy. ''Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej — Wojewodztwo ruskie, Ziemia Halicka i Lwowska, ZakΠad Narodowy'' ( Ossolinskich-Wydawnictwo, Wrocław) 1995. * A. Czolowski, B. ''Janusz Przeszlosc i zabytki wojewodztwa tarnopolskiego'', (Tarnopol) 1926. * F. K. Martynowski, Starozytna Polska, (Warsaw) 1885. * Jan K. Ostrowski, Jerzy T. Petrus, ''Podhorce. Dzieje wnętrz pałacowych i galerii obrazów'', Kraków 2001, ss. 400, il. 564. * Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, (1880-1914), vol. 8, pages 395-398 * ''Slownik Geograficzny Krolestwa Polskiego i innych krajów slowianskich,'' vol. 8 (Filip Sulimierski, Bronislaw Chlebowski, Wladyslaaw Walewski, eds.), (Warsaw) 1887, == బయటి లింకులు == {{Commons category|Pidhirtsi Castle}} * [http://univ.gda.pl/~literat/grafika/zamk1.htm జాన్ మాటేజ్కో చేత చిత్రించబడిన పోధోర్స్ కోట] * [https://www.youtube.com/watch?v=qbZDE1KzMnA యుద్ధానికి ముందు పోధోర్స్, ఒలెస్కో ప్రత్యేకమైన ఫుటేజీతో 1936 పోలిష్ న్యూస్‌రీల్] *[http://www.wilanow-palac.pl/former_bedchamber_of_jan_iii_sobieski_in_the_podhorce_castle.html విలానోవ్ ప్యాలెస్ మ్యూజియంలోని పోధోర్స్ కోటలో జాన్ III సోబియెస్కి పూర్వ పడకగది] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303230344/http://www.wilanow-palac.pl/former_bedchamber_of_jan_iii_sobieski_in_the_podhorce_castle.html |date=2016-03-03 }} {{Coord|49.9431|N|24.9835|E|source:kolossus-ukwiki|display=title}} {{Authority control}}{{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:1640లో పూర్తైన కోటలు]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని కోటలు]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] cv0mszk3vvv2gyuskadac86cpxtqts3 0 507321 4956687 4946392 2026-09-12T10:15:34Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 2 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956687 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = కె. పి. థామస్ | image = KP Thomas Indian contemporary artist.jpg | birth_date = {{birth date and age|1951|06|09|df=y}} | birth_place = [[మానంతవాడి]], [[వయనాడ్]], [[కేరళ]], [[భారతదేశం]] | education = మహారాజా కళాశాల, ఎర్నాకులం | movement = సోషల్ రియలిజం | awards = కేరళ లలిత కళా అకాడమీ అవార్డు (1974) | known_for = సామాజిక వ్యాఖ్యానం, సాంప్రదాయేతర కాన్వాస్‌ల వినియోగం }} '''కె. పి. థామస్''' (జననం 9 జూన్ 1951) [[కేరళ]] రాష్ట్రానికి చెందిన భారతీయ సమకాలీన కళాకారుడు. ఈయన తన రచనలలో అసాధారణమైన వస్తువులను ఉపయోగించి సామాజిక ఇతివృత్తాలను విశ్లేషిస్తుంటారు. ఈయన గిరిజన జీవితం, పర్యావరణ క్షీణత, సామాజిక అన్యాయం, మహిళల అనుభవాలు వంటి ఇతివృత్తాలపై రచనలు చేశారు.<ref name="auto3"/> స్వయంశిక్షితుడైన ఈ కళాకారుడు 22 ఏళ్ల వయసులో 1974లో కేరళ లలిత కళా అకాడమీ అవార్డును అందుకున్నాడు, ఆ సమయంలో ఈ అవార్డు పొందిన అతి పిన్న వయస్కుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.<ref name="auto1">{{cite news |title=Colourful ode to freedom |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2011/Oct/24/colourful-ode-to-freedom-303316.html |work=The New Indian Express |date=24 October 2011}}</ref> == తొలినాటి జీవితం, నేపథ్యం == కుడక్కచిర ఫిలిప్ థామస్ [[కేరళ]] లోని వయనాడ్ జిల్లా, మానంతవాడి లో జన్మించాడు.<ref name="auto4">{{cite news |title=Existence in Pandemic Times: Despair of Desolate Days |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2023/Mar/10/existence-in-pandemic-times-despair-of-desolate-days-2554601.html |last=Thaj |first=Salma | work=The New Indian Express |date=10 March 2023}}</ref> ఎర్నాకులం లోని మహారాజా కళాశాల నుండి తత్వశాస్త్రంలో పోస్ట్‌గ్రాడ్యుయేట్ పట్టా పొందాడు.<ref name="auto3">{{cite news |title=Veteran artist's brush strokes depict varied shades, themes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/veteran-artists-brush-strokes-depict-varied-shades-themes/articleshow/102707517.cms |work=The Times of India |date=14 August 2023}}</ref> థామస్ తన విద్యాభ్యాస సమయంలోనే స్కెచింగ్ ప్రారంభించాడు, కానీ అతని కళాఖండం ''మానంతవాడియన్ ఫిగర్స్'' కు కేరళ లలిత కళా అకాడమీ అవార్డు వచ్చిన తర్వాత మాత్రమే కళను తీవ్రంగా పరిగణించాడు.<ref name="express2023">{{cite news |title=Poignant memories that scream out harsh truths |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2023/Aug/16/poignant-memories-that-scream-out-harsh-truths-2605573.html |last=Lekshmi MR |first=Aarcha|work=The New Indian Express |date=16 August 2023}}</ref> థామస్ కొంతకాలం [[భూటాన్]] లో పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడిగా పనిచేశాడు, అనేక కళాశాలల్లో పనిచేశాడు, చివరకు బ్యాంకింగ్ రంగానికి వెళ్లాడు.<ref name="auto4"/> కార్యాలయానికి కళా సామగ్రిని తీసుకురావడంపై ఉన్న ఆంక్షల కారణంగా, అతను పారేసిన స్టేషనరీ, బ్యాలెన్స్ షీట్లను తన కళాఖండాలకు కాన్వాస్‌లుగా మార్చుకున్నాడు.<ref name="auto1"/> == కళాత్మక వృత్తి, శైలి == === మాధ్యమాలు, పద్ధతులు === థామస్ పారేసిన కవర్లు, డాట్ మ్యాట్రిక్స్ ప్రింట్లు, రశీదులు, వార్తాపత్రికలు వంటి పునర్వినియోగ, అసాధారణమైన వస్తువులను ఉపయోగిస్తాడు.<ref name="auto2">{{cite news |title=Grim Realities on Canvas |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2014/Apr/23/grim-realities-on-canvas-603675.html |last=Nambidi |first=Parvathy|work=The New Indian Express |date=23 April 2014}}</ref> అతని కళాఖండాలలో తరచుగా స్టాంపులు, ఆఫీస్ గుర్తులు వంటి ముందుగా ఉన్న అంశాలు ఉంటాయి, అతను వాటర్ కలర్స్, బొగ్గు, పాస్టెల్స్, సిరా వంటి మాధ్యమాలను ఉపయోగిస్తాడు.<ref name="auto1"/> థామస్ తరచుగా చిన్న కాన్వాసులపై పనిచేస్తాడు, అక్కడ అతను విభిన్న రంగుల వినియోగంతో తన అంతర్గత ఇతివృత్తాలను అన్వేషిస్తాడు.<ref name="vaarika">{{cite magazine | last =Gayathri | date =16 October 2023 | title =മേഘമാലാഖമാർ വിരുന്നൊരുക്കുന്ന ഇടങ്ങൾ |pages=68–72 | magazine =Samakalika Malayalam Vaarika | publisher =The Express Publications Madurai (P) Ltd }}</ref> === కళాత్మక తత్వశాస్త్రం, ప్రభావాలు === తన కళాఖండాలు సామాజిక వాస్తవాలతో ముడిపడి ఉంటాయని, అసమానతలు, అణచివేత వంటి సమస్యలను తరచుగా ప్రస్తావిస్తాయని థామస్ పేర్కొన్నాడు.<ref name="express2023"/> [[ది హిందూ]] పత్రిక ప్రకారం, థామస్ "తన వేదన, భయాలు, నిరసన, ఆందోళనలు, అభద్రతాభావం తన కాన్వాసులపైకి ప్రవహించేలా చేస్తాడు", అతని కళాఖండాలు సాధారణంగా సామాజిక ఇతివృత్తాలను పరిష్కరిస్తాయి.<ref name="auto"/> నటుడు [[మమ్ముట్టి]], శిల్పి కనాయి కున్హిరామన్, డాక్యుమెంటరీ చిత్రనిర్మాత కె.పి. జయశంకర్ వంటి వివిధ నేపథ్యాల వ్యక్తులతో ఉన్న సంబంధాలే తన కళాత్మక సున్నితత్వాల అభివృద్ధికి కారణమని అతను భావిస్తాడు.<ref name="auto2"/> వలసలకు పూర్వం ఉన్న చారిత్రక, సాంస్కృతిక ఆధారాలను తీసుకుని, అతని కళ తరచుగా వయనాడ్‌ కు చెందిన స్థానిక ప్రజల (ఆదివాసీల) జీవితాలను వర్ణిస్తుంది.<ref name="vaarika"/> === ఇతివృత్తాలు, సిరీస్ === థామస్ కళాఖండాలు సామాజిక, రాజకీయ, పర్యావరణ, ఆధ్యాత్మిక ఇతివృత్తాలతో ముడిపడి ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, అతని ''మానంతవాడియన్ డ్రీమ్స్'' సిరీస్ కేరళలోని మానంతవాడిలో గిరిజన సంఘాల అణచివేతపై దృష్టి పెడుతుంది. చారిత్రక గిరిజన నాయకుడు కరింతండన్ అతని కళాఖండాలలో పునరావృతమయ్యే అంశం, కొన్నిసార్లు కార్యకర్త సి.కె. జాను వంటి సమకాలీన వ్యక్తులతో కలిసి ప్రదర్శించబడుతుంది. థామస్ కళాఖండాలు లింగ వివక్ష, హింస సమస్యలను కూడా పరిష్కరిస్తాయి; ''ఫ్లోటింగ్ హెడ్ ఆఫ్ మార్టిర్'', ''ఫాలెన్ ఫ్లాగ్'' వంటివి రాజకీయ హత్యలు, సైద్ధాంతిక ఘర్షణలతో ముడిపడి ఉంటాయి, అయితే ''మణిపూర్ ఆఫ్టర్ మనోరమ'' మహిళలపై హింసను గ్రామ జీవితం, నిరసన తెలుపుతున్న మణిపురి మహిళలతో పాటుగా వర్ణిస్తుంది. ''ట్రైల్'', ''ది లాస్ట్ సప్పర్'' వంటి ఇతర కళాఖండాలు సామాజిక, రాజకీయ సమస్యలను అన్వేషిస్తాయి.<ref name="auto2"/><ref name="auto"/><ref name="express2023"/> కోవిడ్-19 మహమ్మారి సమయంలో, థామస్ మహమ్మారి ప్రభావాన్ని పరిశీలించే ''ఎగ్జిస్టెన్స్ ఇన్ పాండమిక్ టైమ్స్'' అనే ఆరు-భాగాల సిరీస్‌ను రూపొందించాడు.<ref name="auto4"/> == ప్రదర్శనలు, గుర్తింపు == [[దస్త్రం:KP Thomas Existence in pandemic times inauguration.jpg|thumb|కె.పి. థామస్ సోలో ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్ 'ఎగ్జిస్టెన్స్ ఇన్ పాండమిక్ టైమ్స్' ప్రారంభోత్సవం]] 22 ఏళ్ల వయసులో 1974లో థామస్ ''మానంతవాడియన్ ఫిగర్స్'' కు కేరళ లలిత కళా అకాడమీ అవార్డును అందుకున్నాడు.<ref name="express2023" /> అతను [[ఢిల్లీ]], [[ముంబై]], [[బెంగళూరు]] వంటి భారతీయ నగరాలతో పాటు కేరళలోని వివిధ గ్యాలరీలలో 25కి పైగా సోలో ప్రదర్శనలను నిర్వహించాడు.<ref name="chintha">{{cite news |last=Isaac |first=TM Thomas| title=കെ പി തോമസും കോവിഡ് കാലത്തെ വിഹ്വലതകളും|url=https://chintha.in/?p=2772 |work=Chintha Vaarika |date=18 April 2023}}</ref><ref name="express2023"/> === ఎంపిక చేసిన సోలో ప్రదర్శనలు === {| class="wikitable sortable" |- ! నెల/సంవత్సరం !! ప్రదర్శన శీర్షిక !! వేదిక !! వివరాలు |- | అక్టోబర్ 2011 || కలర్‌ఫుల్ ఓడ్ టు ఫ్రీడమ్<ref name="auto1"/> || వైలోప్పిల్లి సంస్కృతి భవన్, తిరువనంతపురం || ప్రతీకవాదం, దొరికిన వస్తువులను కలపడం |- | నవంబర్ 2013 || ఇలస్ట్రేషన్స్ ఆఫ్ అన్‌టోల్డ్ స్టోరీస్<ref name="auto">{{cite news |title=Colours of Reality |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/colours-of-reality/article5354732.ece |work=The Hindu |date=17 November 2013}}</ref>|| వైలోప్పిల్లి సంస్కృతి భవన్, తిరువనంతపురం || సామాజిక న్యాయంపై నేపథ్య ప్రదర్శన |- | ఏప్రిల్ 2014 || డ్రిప్పింగ్ కలర్స్<ref name="auto2"/>|| దర్బార్ హాల్ గ్రౌండ్, కొచ్చి || మహిళల సమస్యలు, పర్యావరణ నష్టంపై దృష్టి పెట్టడం |- | మార్చి 2023 || ఎగ్జిస్టెన్స్ ఇన్ పాండమిక్ టైమ్స్<ref name="auto4"/>|| నిర్వాణ ఆర్ట్ కలెక్టివ్, మట్టంచేరి || [[మమ్ముట్టి]], టి. ఎం. థామస్ ఐజాక్, ఎం. కె. సాను ప్రారంభించారు |- | ఆగస్టు 2023|| రెట్రోస్పెక్షన్<ref name="auto3"/>|| అలయన్స్ ఫ్రాంకైస్, తిరువనంతపురం || 53 సంవత్సరాల కళాఖండాల పునరాలోచన |- | నవంబర్ 2024|| సొలిలోకి<ref>{{cite news |title='Soliloquy' a journey of self-reflection through art|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2024/Nov/29/soliloquy-a-journey-of-self-reflection-through-art |last=K B |first=Parvana| work=The New Indian Express |date=29 November 2024}}</ref>|| వైలోప్పిల్లి సంస్కృతి భవన్, తిరువనంతపురం || అంతర్గత ఏకపాత్రాభినయం, కళాత్మక ఏకాంతం చుట్టూ ఇతివృత్తం |- | మే 2025|| సొలిలోకి<ref>{{cite news |title=കെ.പി. തോമസിന്റെ രചനകളിലൂടെ ഒരു ഗൃഹാതുര സഞ്ചാരം ആത്മഭാഷണത്തിന്റെ അടയാളങ്ങൾ|url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1547017 |last=വേണുഗോപാൽ|first=വി.വി| work=Kerala Kaumudi|date=8 June 2025}}</ref>|| దర్బార్ హాల్ గ్రౌండ్, కొచ్చి || వి. పి. గంగాధరన్ ప్రారంభించారు |} === ఎంపిక చేసిన సమూహ ప్రదర్శనలు === {| class="wikitable sortable" |- ! నెల/సంవత్సరం !! ప్రదర్శన శీర్షిక !! వేదిక !! వివరాలు |- | జనవరి 2013|| కాంటెంపరరీ ఆర్ట్ ఫెయిర్<ref>{{cite news|title=Kerala Eyes Place on Global Art Marketing Map|url=https://brandkeralaonline.com/2013/01/20/kerala-eyes-place-on-global-art-marketing-map/|work=Brand Kerala|date=12 January 2013}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|| కనకకున్ను ప్యాలెస్, తిరువనంతపురం || కె.పి. థామస్, శిల్పి కనాయి కున్హిరామన్ నిర్వహించారు, సౌత్ ఇండియన్ బ్యాంక్ స్పాన్సర్ చేసింది. 250 మందికి పైగా కళాకారులచే 350 కళాఖండాలు ప్రదర్శించబడ్డాయి |} == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == * [https://www.kpthomas.com కె.పి. థామస్ - అధికారిక వెబ్‌సైట్] * [https://www.instagram.com/k.p.thomas/ కె.పి. థామస్ - అధికారిక ఇన్‌స్టాగ్రామ్] * [https://m.thehinduimages.com/details-page.php?id=1757850&highlights=TM%20THOMAS%20ISAAC 'ట్రాష్', కె. పి. థామస్ మిక్స్‌డ్ మీడియం పెయింటింగ్స్ ప్రదర్శన ]{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://trivandrum.afindia.org/events/retrospection-exhibition-by-k-p-thomas/ రెట్రోస్పెక్షన్ - కె. పి. థామస్ ప్రదర్శన] {{Authority control|qid=Q134823189}} {{DEFAULTSORT:థామస్, కె. పి.}} [[వర్గం:1951 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ కళాకారులు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ కళాకారులు]] [[వర్గం:కేరళ కళాకారులు]] [[వర్గం:మలయాళీలు]] [[వర్గం:కేరళ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ పురుష చిత్రకారులు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ పురుష కళాకారులు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ పురుష కళాకారులు]] l8ethi96jpk3dkqvzlytvrhy5m2kdou 0 507638 4956637 4950042 2026-09-12T08:37:50Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956637 wikitext text/x-wiki   [[దస్త్రం:Cucuteni-Tripol'ye_Culture_Outline_Map.png|thumb|240x240px|కుకుటెని-ట్రిపిల్లియా సంస్కృతి యొక్క సుమారు గరిష్ట పరిధిని చూపించే మ్యాప్ (అన్ని కాలాలు తేలికపాటి పసుపు ఉక్రెయిన్ను వర్ణిస్తుంది.]] '''కుకుటెని-ట్రిపిలియా సంస్కృతి స్థావరాలు''' అధ్యయనం [[ఐరోపా]] ప్రారంభ చరిత్రపై ముఖ్యమైన అంతర్దృష్టులను అందిస్తుంది. సుమారు క్రీ పూ 5500 నుండి 2750 వరకు [[నవీన శిలా యుగం|నియోలిథిక్ యుగం]], [[తామ్ర శిలా యుగం|రాగి యుగం]] ప్రస్తుత ఆగ్నేయ యూరోపియన్ దేశాలలో ఉన్న కుకుటేని-ట్రిపిలియా సంస్కృతి, వారి సాంస్కృతిక, సాంకేతిక లక్షణాలకు ధృవీకరించే పురావస్తు కళాఖండాల సంపదను కలిగి ఉన్న వేలాది స్థావరాల శిధిలాలను వదిలివేసింది.<ref name="Mallory">{{Cite book|url=https://archive.org/details/insearchofindoeu00jpma|title=In search of the Indo-Europeans: language, archaeology and myth|last=Mallory|first=James P|publisher=Thames and Hudson|year=1989|isbn=0-500-05052-X|location=London|oclc=246601873|url-access=registration}}</ref> == స్థావరాలు == తాజా పరిశోధన (2014) ప్రకారం కొన్ని అతిపెద్ద మెగా సైట్లలో 3000 నిర్మాణాలు, 20,000 నుండి 46,000 నివాసులు ఉండే అవకాశం ఉంది. మైదానెట్స్కేలో దాదాపు 3,000 ఇళ్లు, 12,000 నుండి 46,000 మధ్య జనాభా ఉండి ఉండవచ్చు, సగటు జనాభా సంఖ్య 29,000. [[డోబ్రోవోడి]], తాలియాంకి 16,200, 21,000 జనాభా వరకు ఉన్నట్లు అంచనా.<ref>{{Cite paper|last=Diachenko|first=Aleksandr|title=The gravity model: monitoring the formation and development of the Tripolye culture giant-settlements in Ukraine}}</ref><ref>{{Cite paper|last=Rassmann|first=Knut|title=High precision Tripolye settlement plans, demographic estimations and settlement organization}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-3twCwAAQBAJ&q=Taljanky+15%2C600%E2%80%9321%2C000&pg=PT347|title=Trypillia Mega-Sites and European Prehistory: 4100-3400 BCE|last=Müller|first=Johannes|last2=Rassmann|first2=Knut|last3=Videiko|first3=Mykhailo|date=22 January 2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-24791-3}}</ref> మొత్తం పరిమాణం పరంగా, ఉక్రెయిన్లోని ఉమన్ రాయన్ సుమారు 340 హెక్టార్లు-840 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ఉన్న తాలియాంకి (15,000 జనాభాతో) వంటి కొన్ని కుకుటెని-ట్రిపిలియా సైట్లు, ఫలవంతమైన క్రెసెంట్ లోని [[సుమేరు నాగరికత|సుమెర్]] ప్రసిద్ధ నగర-రాష్ట్రాల కంటే పెద్దవిగా (లేదా బహుశా పెద్దవిగా) ఉన్నాయి. ఈ తూర్పు యూరోపియన్ స్థావరాలు సుమేరియన్ నగరాలకు అర సహస్రాబ్ది కంటే ముందే ఉన్నాయి. అంతర్గత సామాజిక భేదం లేదా ప్రత్యేకత కోసం నిశ్చయాత్మక ఆధారాలు లేకపోవడం వల్ల విద్యావేత్తలు కుకుటెని-ట్రిపిలియా సంస్కృతి భారీ స్థావరాలను "నగరాలు" గా పేర్కొనలేదు. అయితే, ఈ స్థావరాలను ప్రోటో-సిటీలుగా గుర్తించాలా వద్దా అనే దానిపై పండితుల మధ్య కొంత చర్చ ఉంది.<ref name="Videĭko">{{Cite book|url=http://www.iananu.kiev.ua/privatl/pages/Widejko/txt/cities.html|title=History of Discovery and Investigations|last=Videĭko|first=Mikhailo Yu|publisher=Tovarystvo Kolo-Ra|year=2002|location=Kyiv|pages=103–125|language=uk|script-title=uk:''Трипільські протоміста. Історія досліджень''|trans-title=Trypillian proto-cities: History of investigations|oclc=52587844|access-date=2026-08-23|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226052439/http://www.iananu.kiev.ua/privatl/pages/Widejko/txt/cities.html|url-status=dead}}</ref> [[దస్త్రం:Burned_House_Horizon_Map.PNG|ఎడమ|thumb|రూత్ ట్రింగ్హామ్ రచన ఆధారంగా కాలిపోయిన ఇంటి దిగంతం సుమారు పరిధిని కళాకారుడు వర్ణించారురూత్ ట్రింగమ్]] కుకుటెని-ట్రిపిలియా స్థావరాలు సాధారణంగా ఈ ప్రదేశాన్ని రక్షించడానికి [[భూస్వరూప శాస్త్రం|భౌగోళిక శాస్త్రం]] సహజ అడ్డంకులను అందించిన ప్రదేశంలో ఉన్నాయి, ముఖ్యంగా ఎత్తైన నదీ డాబాలు లేదా లోయ అంచులను ఉపయోగించాయి. సహజ అడ్డంకులు [[కంచె|కంచెలు]], భూకంపాలు, గుంటలు లేదా మరింత విస్తృతమైన చెక్క, బంకమట్టి ప్రాకారాలతో భర్తీ చేయబడ్డాయి.<ref name="Bailey">{{Cite book|url=http://www.routledge.com/9780415331517|title=Prehistoric figurines: representation and corporeality in the Neolithic|last=Bailey|first=Douglass W.|publisher=Routledge|year=2005|location=London; New York|oclc=56686499}}</ref>:: 103  ఈ స్థావరాలలో కనుగొనబడిన కోటల పాత్ర బహుశా తెగ పెంపుడు జంతువుల మందను అడవి మాంసాహారుల నుండి రక్షించడం.<ref>{{Cite book|url=http://www.archaeopress.com/defaultBar.asp|title=Tîrpeşti: from prehistory to history in eastern Romania|last=Marinescu-Bîlcu|first=Silvia|publisher=British archaeological reports (B.A.R.)|year=1981|isbn=0-86054-125-8|series=British archaeological reports international series|volume=107|location=Oxford|language=en|translator-last=Bolomey|translator-first=Georgeta|oclc=16546798|access-date=2026-08-23|archive-date=2026-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20260616062037/https://www.archaeopress.com/defaultBar.asp|url-status=dead}}</ref> ఇతర పరికల్పనలు ఏమిటంటే, కోటలు శత్రువుల దాడుల నుండి రక్షణ కోసం లేదా సమాజాన్ని సమీకరించే సాధనంగా ఉండేవి.<ref name="Bailey" />:: 112  అయితే, ఈ కోటల పాత్ర ఇప్పటికీ పండితుల మధ్య చర్చనీయాంశంగా ఉంది. కుకుటెని-ట్రిపిలియా స్థావరాల నిర్మాణానికి అత్యంత సాధారణ అమరిక ఏమిటంటే, చాలా భవనాలను కేంద్ర నిర్మాణం చుట్టూ వృత్తాకార నమూనాలో ఉంచడం-ఈ అమరికకు కొన్ని ఉదాహరణలు టార్పెస్టి, ఐయోబ్లోనా, బెరెజివ్కా, ఒనోప్రియవ్కా, రాస్కానీలలో కనుగొనబడ్డాయి.<ref name="Bailey" />103: తొలి గ్రామాలలో పది నుండి పదిహేను వాటిల్-అండ్-డౌబ్ గృహాలు ఉండేవి. వారి ఉచ్ఛస్థితిలో, స్థావరాలు అనేక వందల పెద్ద గుడిసెలను, కొన్నిసార్లు రెండు అంతస్తులతో విస్తరించాయి. ఈ ఇళ్ళు సాధారణంగా ఓవెన్ ద్వారా వేడి చేయబడతాయి, గుండ్రని కిటికీలు కలిగి ఉంటాయి. కొన్ని గుడిసెలలో బట్టీలను ఉపయోగించారు, వీటిని కుకుటెని-ట్రిపిలియా సంస్కృతి ప్రసిద్ధి చెందిన విలక్షణమైన కుండలను కాల్చడానికి ఉపయోగించారు. ఈ స్థావరాలు కాలానుగుణంగా విధ్వంసం, పునర్నిర్మాణ చర్యలకు గురయ్యాయి, ఎందుకంటే అవి ప్రతి 60-80 సంవత్సరాలకు ఒకసారి దహనం చేయబడ్డాయి, పునర్నిర్మించబడ్డాయి. కొంతమంది పండితులు ఈ స్థావరాల నివాసులు ప్రతి ఇల్లు సేంద్రీయ, దాదాపు సజీవమైన అస్తిత్వాన్ని సూచిస్తుందని నమ్ముతున్నారని సిద్ధాంతీకరించారు. ప్రతి ఇల్లు, దాని సిరామిక్ కుండీలపై, ఓవెన్లు, బొమ్మలు, పాడైపోయే పదార్థాలతో తయారు చేసిన అసంఖ్యాక వస్తువులు ఒకే జీవిత వృత్తాన్ని పంచుకున్నాయి, స్థావరంలోని అన్ని భవనాలు భౌతికంగా ఒక పెద్ద సంకేత సంస్థగా కలిసి ఉన్నాయి. జీవుల మాదిరిగానే, ఈ స్థావరాలు మరణం, పునర్జన్మ జీవిత చక్రాన్ని కలిగి ఉన్నట్లు చూడవచ్చు.<ref>{{Citation|last=Gheorghiu|first=Dragoş|title=Explorations into the conditions of spiritual creativity in prehistoric Malta|pages=269–284|year=2006|editor-last=Barrowclough|editor-first=David A.|archive-url=https://web.archive.org/web/20080511200022/http://www.arch.cam.ac.uk/cult/|series=Cult in context: comparative approaches to prehistoric and ethnographic religious practices|chapter=A fire cult in South European Chalcolithic traditions? On the relationship between ritual contexts and the instrumentality of fire|chapter-url=http://www.arch.cam.ac.uk/cult/|place=Oxford|publisher=Oxbow|isbn=978-1-84217-303-9|oclc=309578661|archive-date=11 May 2008|editor2-last=Malone|editor2-first=Caroline}}</ref> స్థావరాలు పెరిగేకొద్దీ, ఇళ్ళు రెండు దీర్ఘవృత్తాకార వరుసలలో ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి, వీటిని 70-100 మీటర్ల (ID1) అడుగుల స్థలంతో వేరు చేశారు. &nbsp;ప్రతి కుటుంబం ఒక స్థావరంలో ఉండటానికి బదులుగా, దేశంలోని పట్టణానికి, పొరుగువారికి దూరంగా నివసిస్తున్నట్లుగా ఈ సమాజాలలో ప్రతి కుటుంబం దాదాపు పూర్తిగా స్వయం సహాయకంగా ఉండేది. ఈ స్థావరాలలో ప్రజా మౌలిక సదుపాయాల కొరత కారణంగా నివాసితులు తమ నివాస స్థలాలలో అన్ని అంశాలను చేర్చుకోవలసి వచ్చింది-ఓవెన్లు, బట్టీల, పని, నిద్రించే ప్రాంతాలు అన్నీ కుటుంబం పవిత్ర బలిపీఠాల మాదిరిగానే ఉండేవి. ఈ భవనాలలో పవిత్రమైనవి, అపవిత్రమైనవి రెండూ ఉన్నాయి, కొంతమంది అధికారులు తమ నివాసులను జీవులుగా భావించే ఆలోచనకు మద్దతుగా దీనిని చూస్తారు.<ref name="Menotti">{{Citation|last=Menotti|first=Francesco|title=WAC-6 Sixth World Archaeological Congress|url=http://www.ucd.ie/wac-6/|year=2007|series=6th [[World Archaeological Congress]] (WAC6)|chapter=The Tripolye house, a sacred and profane coexistence!|contribution-url=http://www.wac6.org/livesite/item.php?itemID=1683&itemType=PAPER|place=Dublin|oclc=368044032}}</ref> స్థావరాలు పెరిగేకొద్దీ, ఇళ్ళు రెండు దీర్ఘవృత్తాకార వరుసలలో ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి, వీటిని 70-100 మీటర్ల (ID1) అడుగుల స్థలంతో వేరు చేశారు. &nbsp;ప్రతి కుటుంబం ఒక స్థావరంలో ఉండటానికి బదులుగా, దేశంలోని పట్టణానికి, పొరుగువారికి దూరంగా నివసిస్తున్నట్లుగా ఈ సమాజాలలో ప్రతి కుటుంబం దాదాపు పూర్తిగా స్వయం సహాయకంగా ఉండేది. ఈ స్థావరాలలో ప్రజా మౌలిక సదుపాయాల కొరత కారణంగా నివాసితులు తమ నివాస స్థలాలలో అన్ని అంశాలను చేర్చుకోవలసి వచ్చింది-ఓవెన్లు, బట్టీల, పని, నిద్రించే ప్రాంతాలు అన్నీ కుటుంబం పవిత్ర బలిపీఠాల మాదిరిగానే ఉండేవి. ఈ భవనాలలో పవిత్రమైనవి, అపవిత్రమైనవి రెండూ ఉన్నాయి, కొంతమంది అధికారులు తమ నివాసులను జీవులుగా భావించే ఆలోచనకు మద్దతుగా దీనిని చూస్తారు.<ref name="Menotti" /> == అతిపెద్ద స్థావరాలు == [[దస్త్రం:Maidanetske_-_Cover_Ohlrau_Dissertation_by_Susanne_Beyer.jpg|thumb|354x354px|మైండెట్స్కే ca వద్ద కుకుటెని-ట్రిపిల్లియా మెగా-సైట్ ప్రధాన వృత్తి దశ పునర్నిర్మాణం. 3800 BC.]] 1960 లలో సైనిక స్థలచరిత్రకారుడు కె. వి. షిష్కిన్ కొన్ని వైమానిక ఛాయాచిత్రాల నుండి విచిత్రమైన మచ్చలు ఉన్నట్లు గమనించినప్పుడు భారీ స్థావరాల ఉనికి కనుగొనబడింది.<ref name="Videĭko" /> పెద్ద కుకుటెని-ట్రిపిలియా స్థావరాల ఏర్పాటు వెనుక ప్రేరణకు సంబంధించి పండితులు రెండు సిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించారుః * ఆక్రమణదారుల బెదిరింపు లేదా బహిరంగ గడ్డి ప్రాంతాల ప్రజల దాడులకు ప్రతిస్పందనగా అవి సృష్టించబడ్డాయి. * సహజ అభివృద్ధి, వృద్ధి ఫలితంగా అవి కనిపించాయి, ఇందులో ఇతర కుకుటెని-ట్రిపిలియా స్థావరాల నుండి అంతర్-గిరిజన యుద్ధ ముప్పు కూడా ఉంది, ఎందుకంటే జనాభా పెరుగుదల ఈ ప్రాంతంలోని పరిమిత వనరులపై ఆర్థిక, సామాజిక ఒత్తిళ్లను కలిగించింది.<ref name="Videĭko" /> ఉక్రేనియన్ పురావస్తు శాస్త్రవేత్త ఇవాన్ టి. చెర్జాకోవ్ కుకుటెని-ట్రిపిలియా స్థావరాల పెద్ద పరిమాణాన్ని వారి వ్యవసాయ వ్యవస్థకు ఆపాదించారు, ఇది సంవత్సరాలుగా వాతావరణ మార్పుల ద్వారా ప్రభావితమైంది.<ref name="Mantu" /> సమీపంలోని నల్ల సముద్రం సముద్ర మట్టంలో చారిత్రక, ఆధునిక మార్పులను పరిశీలించడం ద్వారా దీనిని చూడవచ్చు.<ref name="Mantu">{{Cite paper|last=Mantu|first=Cornelia-Magda|title=Cucuteni–Tripolye cultural complex: Relations and synchronisms with other contemporaneous cultures from the Black Sea area|url=http://cisa.uaic.ro/saa/no7.htm}}</ref> ఈ పెద్ద స్థావరాలలో కొన్నిః * 3700 BCE-21,000 నివాసులు, 2,700 ఇళ్ళు వరకు, 450 హెక్టార్ల (1100 ఎకరాల) విస్తీర్ణంలో ఉంది.<ref name="Khol">{{Cite paper}}</ref> తాలియాంకి 3700 BCE లో అతిపెద్ద ట్రిపిలియా స్థావరం. 1981లో సాధారణ తవ్వకాలు ప్రారంభమైన తరువాత, 42కి పైగా నివాసాలు, కొన్ని గుంటలను అన్వేషించారు. * 3800 BCE-16,200 నివాసుల వరకు, 250 హెక్టార్ల (600 ఎకరాల) విస్తీర్ణంలో, 5 నివాసాల అవశేషాలను అన్వేషించారు.<ref name="Khol" /> * [[మైదానెట్స్కే|మైండెట్స్కే]], ఉక్రెయిన్-c. 3700 BCE-17,500 నివాసులు, 6200 మంది అత్యంత ఆమోదయోగ్యమైనవారు, 34 ఇళ్ళు, 12 గుంటలను 3,000 ఇళ్ళు వరకు అన్వేషించారు, 270 హెక్టార్ల (660 ఎకరాలు) విస్తీర్ణంలో ఉంది.<ref>{{Cite book|title=Maidanets'ke. Development and decline of a Trypillia mega-site in Central Ukraine|last=Ohlrau|first=René|publisher=Sidestone Press|year=2020|isbn=978-90-8890-848-4|series=Scales of Transformation|location=Leiden|page=235|doi=10.59641/h0912kt}}</ref><ref name="Videĭko" /><ref name="Khol" /> * నెబెలివ్కా, ఉక్రెయిన్-క్రీ. పూ. 4000,300 హెక్టార్ల (740 ఎకరాలు), 15,000 నివాసితులు.<ref name="Videĭko" /><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iXpwCwAAQBAJ&pg=PA133|title=Trypillia Mega-Sites and European Prehistory: 4100-3400 BCE|last=Müller|first=Johannes|last2=Rassmann|first2=Knut|last3=Videiko|first3=Mykhailo Yu|date=22 January 2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-24792-0}}</ref> జాన్ చాప్మన్, మైఖైలో వీడియికో నిర్వహించిన 2009 బ్రిటిష్-ఉక్రేనియన్ పురావస్తు యాత్ర, కిరోవోగ్రాడ్ డొమైన్లోని నెబెలివ్కా 300 హెక్టార్ల మెగా-సైట్ పై దృష్టి సారించింది, 50 కి పైగా కాలిన నిర్మాణాలు, తక్కువ సంఖ్యలో కాలిపోని నిర్మాణాలతో 15 హెక్టార్ల జియోఫిజిక్స్ ప్లాట్ ఉత్పత్తిని ప్రారంభించింది. ఒక ఇంటి అవశేషాలను తవ్వారు. ట్రిపిలియా సంస్కృతి బి II కాలానికి చెందిన ఈ స్థావరం క్రీ పూ 4000 లో అతిపెద్దది. క్రీ పూ 4300 లో ప్రారంభమైన కుకుటెని-ట్రిపిలియా సంస్కృతి భారీ స్థావరాలతో, చాలా పెద్ద స్థావరాలు దాదాపు 2000 సంవత్సరాల పాటు కొనసాగాయి. 2014 నాటికి, [[మోల్డోవా]], [[ఉక్రెయిన్]], [[రొమేనియా]] ఇప్పటివరకు 2440 కంటే ఎక్కువ కుకుటెని-ట్రిపిలియా స్థావరాలు కనుగొనబడ్డాయి. ఈ స్థావరాలలో 194 (8%) క్రి. పూ. 5000-2700 మధ్య 10 హెక్టార్ల కంటే ఎక్కువ విస్తీర్ణంలో ఉన్నాయి, 29 కంటే ఎక్కువ స్థావరాలు 100-450 హెక్టార్ల పరిధిలో, 2,800 గృహాలను కలిగి ఉన్నాయి.<ref>{{Cite book|url=http://www.trypillia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=104:videiko-m-yu-trypillia-culture-proto-cities-after-40-years-of-investigations&catid=54:archaeology&Itemid=66|title=Trypillia culture proto-cities after 40 years of investigations|last=Videiko, M. Yu|publisher=Trypillian Civilization journal|year=2011}}</ref><ref>{{Cite paper|url=https://www.academia.edu/7972909|title=Trypillian giant settlements|last=Rudenko|first=Anatoly}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pA1-3KfkpuwC&pg=PA44|title=The Making of Bronze Age Eurasia|last=Kohl|first=Philip L.|publisher=Cambridge University Press|year=2007|isbn=978-1-139-46199-3}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yglkwD7pKV8C&pg=PA78|title=The History of Central Asia: The Age of the Steppe Warriors|last=Baumer|first=Christoph|last2=Tauris|first2=I.B.|publisher=Bloomsbury Academic|year=2012|isbn=978-1-78076-060-5}}</ref> ఈ స్థావరాలు ప్రధానంగా పరిపాలనా, సైనిక, [[మతం|మతపరమైన]] కేంద్రాలుగా ఉండేవి, చేతిపనుల కోసం కాదు. విలక్షణమైన ట్రిపిలియా సోపానక్రమం 15,000 మంది జనాభా, 100 హెక్టార్లకు పైగా జనాభాతో ఒక ఆధిపత్య "[[రాజధాని]]" గా ఉండేది-ఈ రాజధాని చుట్టూ సాధారణంగా 10-40 హెక్టార్ల పరిమాణ పరిధిలో [[ఉపగ్రహ నగరం|ఉపగ్రహ పట్టణాలు]], 2 నుండి 7 హెక్టార్ల పరిధిలో గ్రామాలు ఉండేవి. రాజధాని-నియంత్రిత భూభాగాలు కేంద్రం నుండి 20 కిమీ (12,5 మైళ్ళు) దూరంలో ఉన్నాయి.<ref>{{Cite paper|url=http://www.trypillia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=104:videiko-m-yu-trypillia-culture-proto-cities-after-40-years-of-investigations&catid=54:archaeology&Itemid=66|title=Trypillia culture proto-cities: After 40 years of investigations}}</ref> ఈ స్థావరాలు రాష్ట్ర స్థాయి సంఘాల అవకాశంతో మూడు-స్థాయి సెటిల్మెంట్ సోపానక్రమాన్ని కలిగి ఉన్నాయని తాజా పరిశోధన సూచిస్తుంది. తవ్వకాల్లో కనుగొన్న భారీ నిర్మాణాలు సమావేశాలు లేదా వేడుకల కోసం [[భవనం|ప్రజా భవనాలు]] ఉన్నట్లు సూచిస్తున్నాయి. సుమారు గరిష్ట జనాభా సమయాలతో అతిపెద్ద స్థావరాల జాబితా క్రింద ఇవ్వబడింది. గుర్తుంచుకోండి, ప్రాచీన స్థావరాల జనాభా అంచనాలను ఎల్లప్పుడూ జాగ్రత్తగా తీసుకోవాలి, పండితులను బట్టి వేర్వేరు వివరణలు ఉండాలి. {| class="wikitable sortable" !క్రీ.పూ. 5000-4600 !క్రీ.పూ. 4300-4000 !క్రీ.పూ. 4000-3600 !క్రీ.పూ. 3600-3200 !క్రీ.పూ. 3200-2750 |- |మోగిల్నా. 500–800 | | | | |- | |వెసియోలే కుట్. 5,000–7,500 | | | |- | |నెబెలివ్కా. 10,000–15,000 | | | |- | |[[ట్రిపిలియా]]. 6,600–10,000 | | | |- | |మైరోపిల్లియా. 6,600–10,000 | | | |- | |ఖార్కివ్కా. 3,300–6,500 | | | |- | |గ్లూబోచెక్. 3,300–6,500 | | | |- | |ప్యానేష్కోవ్. 3,300–6,500 | | | |- | |విల్ 'ఖోవెట్స్. 3,300–6,500 | | | |- | |ఫెడోరోవ్కా, ఉక్రెయిన్. 3,300–6,500 | | | |- | | |టోమశోవ్కా. 6,600–10,000 | | |- | | |[[మైదానెట్స్కే|మేడేనేట్స్]]. 10,000–46,000 | | |- | | |[[డోబ్రోవోడి]]. 10,000–16,200 | | |- | | |తలియాన్. 6,300–15,000–30,000 | | |- | | |క్రిస్టినివ్కా. 3,300–6,500 | | |- | | |వోలోడిమిరివ్కా. 3,300–6,500 | | |- | | |పెరెగోనివ్కా. 3,300–6,500 | | |- | | |వ్లాడిస్లావ్సైక్. 3,300–6,500 | | |- | | |కోసెనివ్కా. 3,300–6,500 | | |- | | | |చైచిర్కోజివ్కా. 10,000–15,000 | |- | | | |క్విట్. 5,000–7,500 | |- | | | |సర్వనామం. 3,300–6,500 | |- | | | |యల్తుష్కివ్. 3,300–6,500 | |- | | | |సుష్కివ్కా. 3,300–6,500 | |- | | | |స్టినా, ఉక్రెయిన్. 3,300–6,500 | |- | | | |రోమన్. 3,300–6,500 | |- | | | |రోజ్సోఖువట్కా. 3,300–6,500 | |- | | | |అపోలింకా. 3,300–6,500 | |- | | | | |అపోలింకా. 3,300–6,500 |- | | | | |కోచెర్జింట్. 3,300–6,500 |- |} <gallery widths="180" heights="140" perrow="5"> దస్త్రం:CucuteniHousingInterconectedHouses.jpg|1996లో ఉక్రేనియన్ పండితుడు మిఖైలో విడెయికో చేసిన పరిశోధన ఆధారంగా మేడనెట్స్ నివాస ప్రాంతంలో పరస్పరం అనుసంధానించబడిన కుకుటేని-ట్రిపిల్లియన్ గృహాలు.<ref name="Khol2">{{Cite journal |last=Khol |first=Philip L. |year=2002 |title=Archeological transformations: crossing the pastoral/agricultural bridge |url=http://poj.peeters-leuven.be/content.php?url=article&id=121&journal_code=IA |journal=Iranica Antiqua |location=Leiden |publisher=E.J. Brill |volume=37 |pages=151–190 |oclc=60616426 |access-date=21 November 2009}}</ref> దస్త్రం:CucuteniInteriorReconstruction.JPG|రొమేనియాలోని ఆర్కియాలజీ మ్యూజియం పియాత్రా నీమ్స్‌లోని కుకుటేని-ట్రిపిలియన్ ఇంటి ఇంటీరియర్ పునర్నిర్మాణం. దస్త్రం:ScaleRepoductionOfaCucutenivillage.JPG|కుకుటేని–ట్రిపిల్లియా గ్రామం నమూనా ప్రతిరూపం. దస్త్రం:Trypillian_house2.jpg|కుకుటేని-ట్రిపిల్లియన్ ఇంటి మట్టి నమూనా, పై-కుడి భాగంలో కుండల బట్టీని, ఎడమ వైపున శిలువ ఆకారంలో ఉన్న వంట పొయ్యిని చూపిస్తుంది. దస్త్రం:Reconstruction_(public_house_-_sanctuary)_Maydanets.jpg| మేడనెట్స్ నుండి పబ్లిక్ హౌస్ - పుణ్యక్షేత్రం పునర్నిర్మాణం. </gallery> == సెటిల్మెంట్ వ్యవస్థ ముగింపు == అంతిమంగా, పెద్ద ఎత్తున ఉన్న కుకుటెని-ట్రిపిలియా స్థావరాలు వారి సమాజ పతనానికి దోహదపడి ఉండవచ్చు, కానీ ఎందుకు అనే దానిపై రెండు వ్యతిరేక ఆలోచనలు ఉన్నాయి. పర్యావరణ కారకాల వల్ల అవి కూలిపోతాయని ఒక సిద్ధాంతం పేర్కొంది. <ref>{{Cite book|title=The horse, the wheel, and language: How Bronze Age riders from the Eurasian steppes shaped the modern world|url=https://archive.org/details/horsewheellangua0000anth|last=Anthony|first=David W.|publisher=Princeton University Press|year=2007|isbn=978-0-691-05887-0|location=Princeton, NJ}}</ref> క్రీస్తుపూర్వం 3200 లో ప్రపంచవ్యాప్తంగా నాటకీయ వాతావరణ మార్పు కారణంగా, కుకుటెని-ట్రిపిలియా సంస్కృతి ప్రాంతం వినాశకరమైన డస్ట్ బౌల్ కరువులో మునిగిపోయేది. ఆహారాన్ని ఉత్పత్తి చేయడానికి వ్యవసాయంపై ఆధారపడటంతో, ఈ పెద్ద ఎత్తున స్థావరాల నివాసితులకు ఆహారం అందించడం నిలకడగా ఉండేది, ఇది కుకుటెని-ట్రిపిలియా వ్యవసాయ సమాజం నాటకీయ ముగింపుకు దారితీసింది, దాని స్థానంలో ప్రోటో-ఇండో-యూరోపియన్ల మరింత కరువు-తగిన మతసంబంధ సంచార సమాజం ఏర్పడింది. ఆర్థిక వ్యవస్థ చాలా ఉత్పాదకంగా ఉందని నిరూపించబడినందున, సామాజిక కారకాలు క్షీణతకు నిర్ణయాత్మకమైనవి.<ref>{{Cite paper|date=26 December 2023|title=Isotopes prove advanced, integral crop production, and stockbreeding strategies nourished Trypillia mega-populations}}</ref><ref name=":0">{{Cite paper|date=April 2024|title=Trypillia mega-sites: a social levelling concept?}}</ref> కీల్ విశ్వవిద్యాలయం ([[Collaborative Research Centre 1266|సహకార పరిశోధన కేంద్రం 1266]]) పరిశోధకుల ఇటీవలి ఫలితాలు, అనేక "మెగాసైట్ల" భూభౌతిక సర్వే, త్రవ్వకాల ఆధారంగా, అభివృద్ధి చెందుతున్న క్రమానుగత నిర్ణయాత్మక నమూనాలు రాజకీయంగా స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన విభజన వంశాలలో వ్యవస్థీకృతమైన సంఘాలచే తిరస్కరించబడినందున ఇవి కొంతవరకు సామాజిక విచ్ఛిత్తి ప్రక్రియ కారణంగా క్షీణించాయని సూచిస్తున్నాయి.<ref>{{Cite paper|date=25 September 2019|title=Governing Tripolye: Integrative architecture in Tripolye settlements}}</ref><ref name=":0" /> == పురావస్తు అన్వేషణలు == 2026లో, ఈశాన్య రొమేనియాలోని బోటోసాని కౌంటీలో ఉన్న స్టౌసెని-హోల్మ్ అనే చరిత్రపూర్వ నివాస ప్రాంతంలో తవ్వకాలు జరుపుతున్న పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు, సుమారుగా క్రీ.పూ. 4000–3900 కాలానికి చెందిన [[కుకుటేని-ట్రిపిలియా సంస్కృతి|కుకుటేని–ట్రిపిలియా సంస్కృతికి]] సంబంధించిన ఒక పెద్ద సామూహిక భవనాన్ని కనుగొన్నారు. ఈ నిర్మాణం సుమారు {{Convert abbreviated|350|m2|ft2}} విస్తీర్ణంలో ఉంది , దీనితో ఇది సుమారు 45 ఇళ్లు ఉన్న ఒక నివాస ప్రాంతంలోని చుట్టుపక్కల గృహాల కంటే మూడు రెట్లు కంటే ఎక్కువ పెద్దదిగా ఉంది. భూభౌతిక సర్వేలు, తవ్వకాలలో పునాది కందకాలు, పెద్ద గుంతలు, గణనీయమైన మట్టి నేల బయటపడ్డాయి, అయితే వంట లేదా నిల్వ ఏర్పాట్లు వంటి గృహ సౌకర్యాలు లేకపోవడం దీనిని సాధారణ నివాసాల నుండి వేరుగా నిలబెట్టింది. పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు మట్టిపాత్రల శకలాలు, రాతి అవశేషాలు, కాలిపోయిన ధాన్యాలు, నల్ల హెన్‌బేన్ విత్తనాలను వెలికితీశారు, కానీ ఉన్నత వర్గాల నివాసానికి లేదా ప్రత్యేక గృహ కార్యకలాపాలకు సంబంధించిన ఎలాంటి ఆధారాలు కనుగొనలేదు. అందువల్ల ఈ భవనం ఒక సామూహిక లేదా ప్రజా నిర్మాణం అని, అది సమావేశ స్థలంగా, ఉత్సవాల ప్రదేశంగా లేదా సామూహిక కార్యకలాపాలు జరిగే ప్రదేశంగా ఉపయోగపడి ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు. ఈ ఆవిష్కరణ కుకుటేని-ట్రిపిలియా సమాజాల సామాజిక వ్యవస్థీకరణపై పరిశోధనకు దోహదపడుతుంది, పెద్ద సామూహిక భవనాలు ప్రధాన స్థావరాలలో మాత్రమే కాకుండా చిన్న సమాజాలలో కూడా ఉన్నాయని సూచిస్తుంది. <ref>{{Cite web|last=Moeed|first=Abdul|date=2026-05-23|title=6,000-Year-Old Prehistoric Megastructure in Romania Challenges Everything About Europe's First Civilizations|url=https://greekreporter.com/2026/05/23/prehistoric-megastructure-romania/|access-date=2026-05-29|website=GreekReporter.com|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Tuhin|first=Muhammad|date=2026-04-16|title=Archaeologists Uncovered a Massive 6,000 Year Old Mystery Building in Romania|url=https://www.sciencenewstoday.org/archaeologists-uncovered-a-massive-6000-year-old-mystery-building-in-romania|access-date=2026-05-29|website=Science News Today|language=en-US}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist|25em}} == బాహ్య లింకులు == * కుకుటేని సంస్కృతి ఫ్రెంచ్ ప్రభుత్వ సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ యొక్క కుకుటేని సంస్కృతిపై పేజీ (ఆంగ్లంలో). [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని కోటలు]] 7yrbvgib08gs9y0n0hncecpw4k0eau4 0 507729 4956520 4943329 2026-09-12T05:46:35Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956520 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|మావేలికర, కేరళ|name=కాజియా లిజ్ మెజో|image=|caption=|birth_date=<!-- Requires high-quality source per [[WP:DOB]] -->|birth_place=అబుదాబి, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్|education=మణిపాల్ అకాడమీ ఆఫ్ హయ్యర్ ఎడ్యుకేషన్|occupation=మోడల్|title=మిస్ యూనివర్స్ ఇండియా 2026|competitions={{ubl|మిస్ టీన్ దివా 2024 | (విజేత) | మిస్ టీన్ ఇంటర్నేషనల్ 2025 | (మొదటి రన్నరప్) | మిస్ యూనివర్స్ ఇండియా 2026 | (విజేత) | మిస్ యూనివర్స్ 2026|({{abbr|TBD|To be determined}})}}}} '''కాజియా లిజ్ మెజో''' (ఆంగ్లం: Kaziah Liz Mejo), మిస్ యూనివర్స్ ఇండియా 2026 విజేత అయిన భారతీయ అందాల పోటీ టైటిల్ హోల్డర్. ప్యూర్టో రికోలో జరిగే మిస్ యూనివర్స్ 2026లో ఆమె భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది.<ref>{{Cite web|date=24 August 2026|title=Abu Dhabi-born Malayali Kaziah Liz Mejo crowned Miss Universe India 2026|url=https://www.khaleejtimes.com/lifestyle/kaziah-liz-mejo-miss-universe-india-2026-kerala-abu-dhabi|access-date=24 August 2026|website=Somya Mehta|publisher=[[Khaleej Times]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=24 August 2026|title=Kaziah Liz Mejo Wins Miss Universe India 2026: All You Need To Know About Kerala's 19-Year-Old Beauty Queen|url=https://www.etvbharat.com/en/entertainment/kaziah-liz-mejo-wins-miss-universe-india-2026-all-you-need-to-know-about-keralas-19-year-old-beauty-queen-enn26082400813|access-date=24 August 2026|publisher=[[ETV Network]]}}</ref> ఆమె మిస్ టీన్ దివా 2024ను గెలుచుకుంది. మిస్ టీన్ ఇంటర్నేషనల్ ఇండియా 2024 కిరీటాన్ని కూడా గెలుచుకుంది. ఆమె మిస్ టీన్ ఇంటర్నేషనల్ 2025లో భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించింది, అక్కడ ఆమె మొదటి రన్నరప్ గా నిలిచింది.<ref>{{Cite web|date=24 August 2026|title=Meet Kaziah Liz Mejo, the 19-year-old Kerala model crowned Miss Universe India 2026|url=https://english.mathrubhumi.com/lifestyle/kaziah-liz-mejo-miss-universe-india-2026-kerala-wmlck3kh|access-date=24 August 2026|website=Sia Viju|publisher=[[Mathrubhumi]]}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == కాజియా లిజ్ మెజో యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ లోని [[అబుదాబి]]<nowiki/>లో జన్మించింది, భారతదేశానికి రావడానికి ముందు అక్కడే ఉండేది. ఆమె అబుదాబిలో ఎమిరేట్స్ నేషనల్ స్కూల్, సెయింట్ జోసెఫ్స్, అబుదాబి ఇండియన్ స్కూల్ లలో చదివింది.<ref name="KhaleejTimes">{{Cite news|url=https://www.khaleejtimes.com/lifestyle/miss-universe-kerala-abu-dhabi-teenage-insecurities|title=Miss Universe Kerala says she 'always felt at home' growing up in Abu Dhabi|last=Mehta|first=Somya|date=13 June 2026|work=Khaleej Times|access-date=24 August 2026}}</ref> అబుదాబి ఇండియన్ స్కూల్లో చదువుతున్న రోజుల్లోనే ఆమె మోడల్ గా కెరీర్ ఎంచుకోవడంతో పాటు, శాస్త్రీయ నృత్యం, వయోలిన్, డ్రమ్స్, గానం, కరాటే వంటి వాటిలో శిక్షణ పొందింది.<ref>{{Cite web|last=Singh|first=Gagan|date=12 November 2023|title=Journey to the crown: An exclusive interview with Kaziah Liz Mejo, Miss Teen Diva 2023-24 finalist|url=https://beautyhigh.glamanand.com/public/category/pageants/journey-to-the-crown-an-exclusive-interview-with-kaziah-liz-mejo-miss-teen-diva-2023-finalist-00230|access-date=24 August 2026|website=Beauty High}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2026 నాటికి, ఆమె [[బెంగళూరు]]<nowiki/>లోని మణిపాల్ అకాడమీ ఆఫ్ హయ్యర్ ఎడ్యుకేషన్ నుండి న్యాయ విద్యను అభ్యసిస్తోంది.<ref>{{Cite web|date=24 August 2026|title=Who Is Kaziah Liz Mejo, All About The 19-Year-Old Law Student From Kerala Who Won Miss Universe India 2026|url=https://www.ndtv.com/lifestyle/who-is-kaziah-liz-mejo-all-about-the-19-year-old-law-student-from-kerala-who-won-miss-universe-india-2026-11950271|access-date=24 August 2026|publisher=[[NDTV]]}}</ref> == కెరీర్ == === మిస్ టీన్ దివా === గ్లమానంద్ గ్రూప్ నిర్వహించిన మిస్ టీన్ దివా 2024 పోటీలో కాజియా లిజ్ మెజో పోటీ పడింది. ఈ పోటీ 2024 ఏప్రిల్ 17న జైపూర్‌లోని జీ స్టూడియోలో జరిగింది. ఆమె టైటిల్ గెలుచుకుంది. మిస్ టీన్ ఇంటర్నేషనల్ ఇండియా 2024 కిరీటాన్ని కూడా గెలుచుకుంది. దీంతో ఆమె మిస్ టీన్ అంతర్జాతీయ 2025కు భారత ప్రతినిధిగా నిలిచింది.<ref name="FirstIndia2024">{{Cite news|url=https://firstindia.co.in/news/press-releases/who-is-kaziah-liz-mejo-the-winner-of-miss-teen-diva-2024|title=Who is Kaziah Liz Mejo? The winner of Miss Teen Diva 2024.|date=29 April 2024|work=First India|access-date=24 August 2026}}</ref><ref name="TeenDiva2024">{{Cite web|title=Title Holders|url=https://www.missteendiva.com/title-holders|access-date=24 August 2026|website=Miss Teen Diva}}</ref> పోటీ సమయంలో, ఆమె బెస్ట్ ఇన్ ఈవెనింగ్ గౌన్, రెవ్లాన్ ఐకానిక్ లిప్స్ అనుబంధ టైటిల్స్ కూడా అందుకుంది.<ref name="FirstIndia2024" /> === మిస్ టీన్ ఇంటర్నేషనల్ 2025 === 2025 ఆగస్టు 31న జైపూర్‌లోని జరిగిన మిస్ టీన్ ఇంటర్నేషనల్ 2025లో ఆమె భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించింది. ఈ పోటీలో 24 దేశాల నుండి పోటీదారులు పాల్గొన్నారు. స్పెయిన్ కు చెందిన లోరెనా రూయిజ్ టైటిల్ గెలుచుకోగా, మెజో మొదటి రన్నరప్ గా నిలిచింది.<ref name="FirstIndia2025">{{Cite news|url=https://firstindia.co.in/public/index.php/news/entertainment/Spains-lorena-ruiz-crowned-miss-teen-international-2025-participants-from-24-countries-competed|title=Spain’s Lorena Ruiz Crowned Miss Teen International 2025; Participants from 24 Countries Competed|date=1 September 2025|work=First India|access-date=24 August 2026}}</ref> === మిస్ యూనివర్స్ ఇండియా 2026 === 2026లో, కాజియా లిజ్ మెజో మిస్ యూనివర్స్ కేరళగా కిరీటాన్ని గెలుచుకుని, జాతీయ మిస్ యూనివర్స్ ఇండియా పోటీలో రాష్ట్రానికి ప్రతినిధి అయింది.<ref name="Kerala2026" /> మిస్ యూనివర్స్ ఇండియా మూడో ఎడిషన్‌లో ఆమె కేరళకు ప్రాతినిధ్యం వహించింది. జాతీయ ఫైనల్ 2026 ఆగస్టు 23న జైపూర్‌లోని జీ స్టూడియోస్‌లో జరిగింది. ఈ కార్యక్రమంలో 52 మంది పోటీదారులు పోటీపడ్డారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/miss-universe-india-2026-date-time-venue-live-stream-link-youtube-when-and-where-to-watch-miss-india-grand-finale-online-101787453659298.html|title=Miss Universe India 2026 date, time, venue, live stream details: When and where to watch Miss India grand finale|date=23 August 2026|work=Hindustan Times|access-date=24 August 2026}}</ref> కాజియా లిజ్ మెజో టైటిల్ గెలుచుకుంది. ఆమె పూర్వీకురాలు [[మణికా విశ్వకర్మ]] చేత పట్టాభిషేకం చేయబడింది. ఆమె కేరళ నుండి మిస్ యూనివర్స్ ఇండియా టైటిల్ గెలుచుకున్న మొదటి మహిళగా నిలిచింది.<ref name="IndianExpressMalayalam">{{Cite news|url=https://malayalam.indianexpress.com/lifestyle/kaziah-liz-mejo-kerala-wins-miss-universe-india-2026-12426700|title=Miss Universe India 2026: മിസ് യൂണിവേഴ്സ് 2026 ഇന്ത്യ കിരീടം ചൂടിയ മാവേലിക്കര സ്വദേശിയായ ഈ 19 വയസ്സുകാരിയെ അറിയാമോ?|date=24 August 2026|work=The Indian Express|access-date=24 August 2026|language=Malayalam}}</ref> తమిళనాడుకు చెందిన వైష్ణవి గణేష్ మొదటి రన్నరప్ గా నిలవగా, గుజరాత్ కు చెందిన అనుశ్రీ శాతవ్లేకర్, మహారాష్ట్రకు చెందిన తేజస్విని శ్రీవాస్తవ, ఉత్తరాఖండ్ కు చెందిన అనుభవ వశిష్ఠ్ మిగిలిన రన్నరప్ స్థానాల్లో నిలిచారు.<ref name="Kerala2026">{{Cite web|date=28 May 2026|title=Kaziah crowned Beena Kannan Couture Miss Universe Kerala 2026|url=https://www.passionateinmarketing.com/kaziah-crowned-beena-kannan-couture-miss-universe-kerala-2026/|access-date=24 August 2026|website=Passionate in Marketing}}</ref><ref>{{Cite web|date=24 August 2026|title=Meet Miss Universe India Kaziah Liz Mejo, 19 YO Law Student Claimed To Struggle With Low Confidence|url=https://www.bollywoodshaadis.com/articles/kaziah-liz-mejo-miss-universe-india-83711|access-date=24 August 2026|website=Priyanka Dutta|publisher=BollywoodShaadis}}</ref> === మిస్ యూనివర్స్ 2026 === మిస్ యూనివర్స్ ఇండియా 2026 గా, కాజియా లిజ్ మెజో మిస్ యూనివర్స్ 2026లో భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించనుంది.<ref>{{Cite web|date=24 August 2026|title=Kaziah Liz Mejo crowned Miss Universe India 2026|url=https://www.aninews.in/news/entertainment/out-of-box/kaziah-liz-mejo-crowned-miss-universe-india-202620260824104938/|access-date=24 August 2026|publisher=[[Asian News International]]}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|date=5 June 2026|title=I was insecure about my looks, personality… almost everything, ’ says Miss Universe Kerala 2026 winner Kaziah Liz Mejo|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2026/Jun/05/i-was-insecure-about-my-looks-personality-almost-everything-says-miss-universe-kerala-2026-winner-kaziah-liz-mejo|access-date=24 August 2026|website=Supriya|publisher=[[The New Indian Express]]}}</ref> ఫైనల్ 2026 నవంబరు 24న ప్యూర్టో రికోలోని శాన్ జువాన్ లో జోస్ మిగ్యుల్ అగ్రెలోట్ కొలిసియం వద్ద జరగనుంది.<ref>{{Cite web|date=2026|title=Two of Puerto Rico’s most iconic resorts will welcome delegates during Miss Universe 2026|url=https://www.missuniverseorg.com/post/two-of-puerto-ricos-most-iconic-resorts-will-welcome-delegates-during-the-miss-universe-2026-celebra|access-date=24 August 2026|website=Miss Universe}}</ref><ref name=":0" /> == మూలాలు == [[వర్గం:భారతీయ అందాల పోటీ విజేతలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] exxxkbytnzeoi0deixtwuoghx49d0oh 0 507980 4956676 4955507 2026-09-12T09:53:41Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:గర్భాశయ వ్యాధులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956676 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Cystocele |synonym =Prolapsed bladder, dropped bladder,<ref name=NIH2014/> anterior vaginal wall collapse<ref name = Bag2016/> |image =Cysctocele hariadhi.svg |image_size =180px |image_thumbtime = |alt = |caption =A drawing of a prolapsed bladder |pronounce ={{IPAc-en|ˈ|s|ɪ|s|t|ə|s|iː|l}} {{respell|SIS|tə-seel}} |specialty =[[Urology]], [[gynecology]] |symptoms =Trouble starting urination, incomplete urination, [[urinary incontinence]], frequent urination<ref name=NIH2014/> |complications =[[Urinary retention]]<ref name=NIH2014/> |onset = |duration = |types =Grade 1, 2, 3<ref name=NIH2014/> |causes = |risks =[[Childbirth]], [[constipation]], [[chronic cough]], heavy lifting, being [[overweight]]<ref name=NIH2014/> |diagnosis =Based on symptoms and examination<ref name=NIH2014/> |differential =[[Bartholin's cyst|Bartholin cyst]], [[నబోథియన్ సిస్ట్]], [[urethral diverticulum]]<ref>{{cite book|last1=Federle|first1=Michael P.|last2=Tublin|first2=Mitchell E.|last3=Raman|first3=Siva P.|title=ExpertDDx: Abdomen and Pelvis E-Book|date=2016|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780323443128|page=626 |url=https://books.google.ca/books?id=YbgcDQAAQBAJ&pg=PA626 |language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171025074533/https://books.google.ca/books?id=YbgcDQAAQBAJ&pg=PA626|archive-date=2017-10-25}}</ref> |prevention = |treatment =Lifestyle changes, [[pelvic muscle exercise]]s, vaginal [[pessary]], surgery<ref name=NIH2014/> |medication = |prognosis = |frequency =~33% of women > 50 years old<ref name=Fir2014/> |deaths = }} '''సిస్టోసీల్''' (ఆంగ్లం: Cystocele), దీనిని '''ప్రోలాప్స్డ్ బ్లాడర్''' అని కూడా అంటారు, ఇది ఒక వైద్య పరిస్థితి, దీనిలో మహిళ, [[మూత్రాశయం]] ఆమె [[యోని|యోనిలోకి]] ఉబ్బుతుంది.<ref name="NIH2014">{{Cite web|title=Cystocele (Prolapsed Bladder)|url=https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/bladder-control-problems-women/cystocele-prolapsed-bladder|website=National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases|access-date=25 October 2017|date=March 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171004190143/https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/bladder-control-problems-women/cystocele-prolapsed-bladder|archive-date=4 October 2017}}</ref><ref name="Fir2014">{{Cite book|last=Firoozi|first=Farzeen|title=Female Pelvic Surgery|date=2014|publisher=Springer|isbn=9781493915040|page=73|url=https://books.google.ca/books?id=1fvYBAAAQBAJ&pg=PA72|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20171025075543/https://books.google.ca/books?id=1fvYBAAAQBAJ&pg=PA72|archive-date=2017-10-25}}</ref> కొందరిలో ఎలాంటి లక్షణాలు ఉండకపోవచ్చు.<ref name="Hof2012p647">{{Cite book|title=Williams gynecology|url=https://archive.org/details/williamsgynecolo0000unse|last=Williams|first=J. Whitridge|date=2012|publisher=McGraw-Hill Medical|editor-last=Hoffman|editor-first=Barbara L.|isbn=9780071716727|edition=2nd|location=New York|pages=[https://archive.org/details/williamsgynecolo0000unse/page/647 647]–653|oclc=779244257}}</ref> ఇతరులకు మూత్రవిసర్జన ప్రారంభించడంలో ఇబ్బంది, [[మూత్రం నియంత్రణలేమి|మూత్రం ఆపుకోలేకపోవడం]] లేదా తరచుగా మూత్రవిసర్జన ఉండవచ్చు.<ref name="NIH2014" /> సమస్యలలో పునరావృతమయ్యే [[మూత్ర నాళ సంక్రమణం|మూత్ర నాళాల ఇన్ఫెక్షన్లు]], మూత్ర నిలుపుదల ఉండవచ్చు.<ref name="NIH2014" /> సిస్టోసెల్, ప్రోలాప్స్డ్ యురేత్రా తరచుగా కలిసి సంభవిస్తాయి, దీనిని సిస్టోయురేత్రోసెల్ అని పిలుస్తారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.merckmanuals.com/professional/gynecology-and-obstetrics/pelvic-relaxation-syndromes/cystoceles,-urethroceles,-enteroceles,-and-rectoceles|title=Cystoceles, Urethroceles, Enteroceles, and Rectoceles – Gynecology and Obstetrics – Merck Manuals Professional Edition|last=|first=|date=February 2017|work=Merck Manuals Professional Edition|access-date=2017-12-18|language=en-US|archive-date=2017-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223042620/https://www.merckmanuals.com/professional/gynecology-and-obstetrics/pelvic-relaxation-syndromes/cystoceles,-urethroceles,-enteroceles,-and-rectoceles|url-status=live}}</ref> సిస్టోసెల్ జీవిత నాణ్యతను ప్రతికూలంగా ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref>{{Cite web|url=http://www.clevelandclinic.org/health/health-info/docs/6000/6022.asp?index=15468|title=Cystocele (Fallen Bladder)|website=www.clevelandclinic.org|access-date=2017-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20171229112223/http://www.clevelandclinic.org/health/health-info/docs/6000/6022.asp?index=15468|archive-date=2017-12-29|url-status=dead}}</ref> కారణాలలో [[కానుపు|ప్రసవం]], [[మలబద్దకం|మలబద్ధకం]], దీర్ఘకాలిక దగ్గు, బరువైన వస్తువులను ఎత్తడం, గర్భాశయ తొలగింపు శస్త్రచికిత్స, [[జన్యుశాస్త్రం|జన్యుపరమైన కారణాలు]], అధిక బరువు ఉండటం వంటివి ఉన్నాయి.<ref name="NIH2014" /><ref name="Bag2016">{{Cite book|title=Atlas of pelvic anatomy and gynecologic surgery|last=Baggish|first=Michael S.|publisher=Elsevier|last2=Karram|first2=Mickey M.|year=2016|isbn=9780323225526|edition=4th|location=Philadelphia, PA|pages=599–646|oclc=929893382}}</ref><ref name="Hof2012p647" /> దీని అంతర్లీన యంత్రాంగం మూత్రాశయం, యోని మధ్య [[కండరం|కండరాలు]], [[ఆధార కణజాలము|బంధన కణజాలం]] బలహీనపడటాన్ని కలిగి ఉంటుంది.<ref name="NIH2014" /> వ్యాధి నిర్ధారణ తరచుగా లక్షణాలు, పరీక్ష ఆధారంగా జరుగుతుంది.<ref name="NIH2014" /> సిస్టోసీల్ వల్ల కొన్ని లక్షణాలు మాత్రమే కనిపిస్తే, బరువైన వస్తువులను ఎత్తడం లేదా ఒత్తిడికి గురికావడం వంటివి నివారించమని మాత్రమే సిఫార్సు చేయవచ్చు.<ref name="NIH2014" /> మరింత తీవ్రమైన లక్షణాలు ఉన్నవారిలో యోని [[పెసరీ|పెస్సరీ]], [[కటి కండరాల వ్యాయామం|కటి కండరాల వ్యాయామాలు]] లేదా శస్త్రచికిత్సను సిఫార్సు చేయవచ్చు.<ref name="NIH2014" /> సాధారణంగా చేసే శస్త్రచికిత్స రకాన్ని కోల్పోరాఫీ అంటారు. వయసు పెరిగే కొద్దీ ఈ పరిస్థితి సర్వసాధారణం అవుతుంది.<ref name="NIH2014" /> 50 ఏళ్లు పైబడిన మహిళల్లో దాదాపు మూడింట ఒక వంతు మంది కొంత మేరకు ప్రభావితమవుతున్నారు.<ref name="Fir2014" /> == సూచనలు == {{Reflist}} [[Category:వ్యాధి లక్షణాలు]] [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:గైనకాలజీ]] [[వర్గం:గర్భాశయ వ్యాధులు]] iadbtvyy6hoi3lir8480xq9err3jrsa 4956677 4956676 2026-09-12T09:53:57Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:గైనకాలజీ]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956677 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Cystocele |synonym =Prolapsed bladder, dropped bladder,<ref name=NIH2014/> anterior vaginal wall collapse<ref name = Bag2016/> |image =Cysctocele hariadhi.svg |image_size =180px |image_thumbtime = |alt = |caption =A drawing of a prolapsed bladder |pronounce ={{IPAc-en|ˈ|s|ɪ|s|t|ə|s|iː|l}} {{respell|SIS|tə-seel}} |specialty =[[Urology]], [[gynecology]] |symptoms =Trouble starting urination, incomplete urination, [[urinary incontinence]], frequent urination<ref name=NIH2014/> |complications =[[Urinary retention]]<ref name=NIH2014/> |onset = |duration = |types =Grade 1, 2, 3<ref name=NIH2014/> |causes = |risks =[[Childbirth]], [[constipation]], [[chronic cough]], heavy lifting, being [[overweight]]<ref name=NIH2014/> |diagnosis =Based on symptoms and examination<ref name=NIH2014/> |differential =[[Bartholin's cyst|Bartholin cyst]], [[నబోథియన్ సిస్ట్]], [[urethral diverticulum]]<ref>{{cite book|last1=Federle|first1=Michael P.|last2=Tublin|first2=Mitchell E.|last3=Raman|first3=Siva P.|title=ExpertDDx: Abdomen and Pelvis E-Book|date=2016|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780323443128|page=626 |url=https://books.google.ca/books?id=YbgcDQAAQBAJ&pg=PA626 |language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171025074533/https://books.google.ca/books?id=YbgcDQAAQBAJ&pg=PA626|archive-date=2017-10-25}}</ref> |prevention = |treatment =Lifestyle changes, [[pelvic muscle exercise]]s, vaginal [[pessary]], surgery<ref name=NIH2014/> |medication = |prognosis = |frequency =~33% of women > 50 years old<ref name=Fir2014/> |deaths = }} '''సిస్టోసీల్''' (ఆంగ్లం: Cystocele), దీనిని '''ప్రోలాప్స్డ్ బ్లాడర్''' అని కూడా అంటారు, ఇది ఒక వైద్య పరిస్థితి, దీనిలో మహిళ, [[మూత్రాశయం]] ఆమె [[యోని|యోనిలోకి]] ఉబ్బుతుంది.<ref name="NIH2014">{{Cite web|title=Cystocele (Prolapsed Bladder)|url=https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/bladder-control-problems-women/cystocele-prolapsed-bladder|website=National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases|access-date=25 October 2017|date=March 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171004190143/https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/bladder-control-problems-women/cystocele-prolapsed-bladder|archive-date=4 October 2017}}</ref><ref name="Fir2014">{{Cite book|last=Firoozi|first=Farzeen|title=Female Pelvic Surgery|date=2014|publisher=Springer|isbn=9781493915040|page=73|url=https://books.google.ca/books?id=1fvYBAAAQBAJ&pg=PA72|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20171025075543/https://books.google.ca/books?id=1fvYBAAAQBAJ&pg=PA72|archive-date=2017-10-25}}</ref> కొందరిలో ఎలాంటి లక్షణాలు ఉండకపోవచ్చు.<ref name="Hof2012p647">{{Cite book|title=Williams gynecology|url=https://archive.org/details/williamsgynecolo0000unse|last=Williams|first=J. Whitridge|date=2012|publisher=McGraw-Hill Medical|editor-last=Hoffman|editor-first=Barbara L.|isbn=9780071716727|edition=2nd|location=New York|pages=[https://archive.org/details/williamsgynecolo0000unse/page/647 647]–653|oclc=779244257}}</ref> ఇతరులకు మూత్రవిసర్జన ప్రారంభించడంలో ఇబ్బంది, [[మూత్రం నియంత్రణలేమి|మూత్రం ఆపుకోలేకపోవడం]] లేదా తరచుగా మూత్రవిసర్జన ఉండవచ్చు.<ref name="NIH2014" /> సమస్యలలో పునరావృతమయ్యే [[మూత్ర నాళ సంక్రమణం|మూత్ర నాళాల ఇన్ఫెక్షన్లు]], మూత్ర నిలుపుదల ఉండవచ్చు.<ref name="NIH2014" /> సిస్టోసెల్, ప్రోలాప్స్డ్ యురేత్రా తరచుగా కలిసి సంభవిస్తాయి, దీనిని సిస్టోయురేత్రోసెల్ అని పిలుస్తారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.merckmanuals.com/professional/gynecology-and-obstetrics/pelvic-relaxation-syndromes/cystoceles,-urethroceles,-enteroceles,-and-rectoceles|title=Cystoceles, Urethroceles, Enteroceles, and Rectoceles – Gynecology and Obstetrics – Merck Manuals Professional Edition|last=|first=|date=February 2017|work=Merck Manuals Professional Edition|access-date=2017-12-18|language=en-US|archive-date=2017-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223042620/https://www.merckmanuals.com/professional/gynecology-and-obstetrics/pelvic-relaxation-syndromes/cystoceles,-urethroceles,-enteroceles,-and-rectoceles|url-status=live}}</ref> సిస్టోసెల్ జీవిత నాణ్యతను ప్రతికూలంగా ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref>{{Cite web|url=http://www.clevelandclinic.org/health/health-info/docs/6000/6022.asp?index=15468|title=Cystocele (Fallen Bladder)|website=www.clevelandclinic.org|access-date=2017-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20171229112223/http://www.clevelandclinic.org/health/health-info/docs/6000/6022.asp?index=15468|archive-date=2017-12-29|url-status=dead}}</ref> కారణాలలో [[కానుపు|ప్రసవం]], [[మలబద్దకం|మలబద్ధకం]], దీర్ఘకాలిక దగ్గు, బరువైన వస్తువులను ఎత్తడం, గర్భాశయ తొలగింపు శస్త్రచికిత్స, [[జన్యుశాస్త్రం|జన్యుపరమైన కారణాలు]], అధిక బరువు ఉండటం వంటివి ఉన్నాయి.<ref name="NIH2014" /><ref name="Bag2016">{{Cite book|title=Atlas of pelvic anatomy and gynecologic surgery|last=Baggish|first=Michael S.|publisher=Elsevier|last2=Karram|first2=Mickey M.|year=2016|isbn=9780323225526|edition=4th|location=Philadelphia, PA|pages=599–646|oclc=929893382}}</ref><ref name="Hof2012p647" /> దీని అంతర్లీన యంత్రాంగం మూత్రాశయం, యోని మధ్య [[కండరం|కండరాలు]], [[ఆధార కణజాలము|బంధన కణజాలం]] బలహీనపడటాన్ని కలిగి ఉంటుంది.<ref name="NIH2014" /> వ్యాధి నిర్ధారణ తరచుగా లక్షణాలు, పరీక్ష ఆధారంగా జరుగుతుంది.<ref name="NIH2014" /> సిస్టోసీల్ వల్ల కొన్ని లక్షణాలు మాత్రమే కనిపిస్తే, బరువైన వస్తువులను ఎత్తడం లేదా ఒత్తిడికి గురికావడం వంటివి నివారించమని మాత్రమే సిఫార్సు చేయవచ్చు.<ref name="NIH2014" /> మరింత తీవ్రమైన లక్షణాలు ఉన్నవారిలో యోని [[పెసరీ|పెస్సరీ]], [[కటి కండరాల వ్యాయామం|కటి కండరాల వ్యాయామాలు]] లేదా శస్త్రచికిత్సను సిఫార్సు చేయవచ్చు.<ref name="NIH2014" /> సాధారణంగా చేసే శస్త్రచికిత్స రకాన్ని కోల్పోరాఫీ అంటారు. వయసు పెరిగే కొద్దీ ఈ పరిస్థితి సర్వసాధారణం అవుతుంది.<ref name="NIH2014" /> 50 ఏళ్లు పైబడిన మహిళల్లో దాదాపు మూడింట ఒక వంతు మంది కొంత మేరకు ప్రభావితమవుతున్నారు.<ref name="Fir2014" /> == సూచనలు == {{Reflist}} [[Category:వ్యాధి లక్షణాలు]] [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:గర్భాశయ వ్యాధులు]] b5um7aezossbd7ayj0j1x7ahd9plmjj 1 508074 4956782 4952996 2026-09-12T11:32:40Z ~2026-46947-63 153476 /* Protected edit request on 29 ఆగస్టు 2026 */ 4956782 wikitext text/x-wiki == Contested deletion == == Contested deletion == నేను ఈ పేజీ సృష్టికర్తను. ఈ పేజీని తొలగించవద్దు. మాదాసి సురేష్ గారు తెలంగాణలో 13 సంవత్సరాలుగా (2013-2026) దళిత బహుజన ఉద్యమకారుడిగా చురుకుగా ఉన్నారు. ఈ వ్యక్తి వికీపీడియా ప్రముఖ వ్యక్తి ప్రమాణాలకు (WP:GNG) పూర్తిగా అర్హుడు. '''Notability ఆధారాలు:''' 1. 100 స్వతంత్ర దినపత్రిక కథనాలు: - సాక్షి, నమస్తే తెలంగాణ, ABN ఆంధ్రజ్యోతి, ఈనాడు, నేటి ధాత్రి, ప్రభాతవార్త, వార్త, ఆంధ్రప్రభ మొదలైన 10+ పత్రికలలో - అన్నీ e-paper లింకులతో, తేదీ, పేజీ నంబర్ తో 2. 35 వేర్వేరు సామాజిక ఉద్యమాలు - భూమి పట్టాల పోరాటం, రేషన్, విద్యారంగం, పోలీసు అక్రమాలపై ధర్నాలు మొదలైనవి 3. 13 ఏళ్ల నిరంతర కవరేజ్ (2013 నుండి 2026 వరకు) - ఇది ఒకేసారి వచ్చిన ప్రచారం కాదు 4. జాతీయ స్థాయి గుర్తింపు - బెంగళూరులో జరిగిన National Dalit Land Rights Movement జాతీయ సదస్సుకు తెలంగాణ నుండి ఎంపిక 5. Google Search లో Knowledge Panel వచ్చింది - సాక్ష్యం నేను ఇప్పుడు పేజీని 100 రిఫరెన్సులతో, సరైన ఫార్మాట్ లో అప్డేట్ చేస్తున్నాను. దయచేసి Speedy Deletion ట్యాగ్ తొలగించండి. ఇది ప్రముఖ వ్యక్తి పేజీ. Thank you. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-46947-63|&#126;2026-46947-63]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-46947-63|చర్చ]]) 06:21, 28 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Contested deletion == ఈ వ్యాసం స్వీయ ప్రచారం కాదు.ఈ వ్యక్తి హనుమకొండ జిల్లాలో 2013 నుండి ప్రజా సంఘాల JAC జిల్లా చైర్మన్ గా, MRPS జిల్లా ప్రధాన కార్యదర్శిగా 35 కి పైగా ప్రజా ఉద్యమాలు చేసిన సామాజిక కార్యకర్త. సాక్షి, ఆంధ్రజ్యోతి, నమస్తే తెలంగాణ, ఈనాడు వంటి స్వతంత్ర దినపత్రికలలో 2013-2026 మధ్య 100 కి పైగా వార్తా కథనాలు వచ్చాయి. ఇవన్నీ స్వతంత్ర మూలాలు. వికీపీడియా ప్రాముఖ్యత ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఈ వ్యక్తి ప్రజా జీవితంలో ప్రముఖుడు. దయచేసి 7 రోజుల సమయం ఇవ్వగలరు.[[వాడుకరి:Nampally Laxmi|Nampally Laxmi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nampally Laxmi|చర్చ]]) 10:50, 1 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) This is not self-promotion. Notable public figure with 13 years coverage. Request to remove CSD tag. == Protected edit request on 29 ఆగస్టు 2026 == == Protected edit request on 29 ఆగస్టు 2026 == నమస్కారం అడ్మిన్ గారు, '''1. 05 June 2025 - SC శ్మశాన వాటిక కబ్జాపై జాతీయ రహదారి ధర్నా:''' <ref>{{Cite news |url=https://epaper.eenadu.net |title=కబ్జాదారులపై చర్యలు తీసుకోవాలని రాస్తారోకో |work=ఈనాడు |date=5 June 2025 |page=3}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://epaper.sakshi.com/ |title=కబ్జాదారులపై చర్య తీసుకోవాలని ధర్నా |work=సాక్షి |date=5 June 2025 |page=13}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://epaper.andhrajyothy.com |title=భూకబ్జాదారుల నుంచి భూములను కాపాడండి |work=ఆంధ్రజ్యోతి |date=5 June 2025 |page=10}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://epaper.ntnews.com/ |title=శ్మశాన వాటిక కబ్జా చేసిన వారిని అరెస్ట్ చేయాలి |work=నమస్తే తెలంగాణ |date=5 June 2025 |page=2}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://epaper.prabhanews.com |title=రెచ్చిపోయిన భూ కబ్జాదారులు |work=ఆంధ్రప్రభ |date=5 June 2025 |page=7}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.suryaa.com |title=నాగయ్య పల్లె లో ఎస్సీల స్మశాన వాటికనూ వదలని భూ కబ్జాదారులు |work=సూర్య |date=5 June 2025 |page=20}}</ref> '''2. 20 Sep 2025 - MPDO ఆఫీస్ ముట్టడి:''' <ref>{{Cite news |url=https://epaper.eenadu.net |title=ఆత్మకూర్ ఎంపీడీఓ కార్యాలయం ముట్టడి |work=ఈనాడు |date=20 Sep 2025}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://epaper.sakshi.com/ |title=ఆత్మకూర్ ఎంపీడీఓ కార్యాలయం ముట్టడి |work=సాక్షి |date=20 Sep 2025}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://epaper.andhrajyothy.com |title=సంక్షేమ పథకాలు కాంగ్రెస్ వారికేనా..!! |work=ABN ఆంధ్రజ్యోతి |date=20 Sep 2025}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://epaper.ntnews.com/ |title=ఆత్మకూర్ ఎంపీడీఓ కార్యాలయం ముట్టడి |work=నమస్తే తెలంగాణ |date=20 Sep 2025}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://epaper.prabhanews.com |title=ఆత్మకూర్ ఎంపీడీఓ కార్యాలయం ముట్టడి |work=ఆంధ్రప్రభ |date=21 Sep 2025 |page=7}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.suryaa.com |title=ఆత్మకూర్ ఎంపీడీఓ కార్యాలయం ముట్టడి |work=సూర్య |date=21 Sep 2025}}</ref> == మూలాలు == <references /> నేను [1] నుండి [16] వరకు అన్ని పేపర్ లింక్స్ ఇచ్చాను, కానీ మూలాలు సెక్షన్ లేకపోవడం వల్ల కింద లిస్ట్ కనిపించడం లేదు. దయచేసి యాడ్ చేయగలరు. ధన్యవాదాలు - మాదాసి సురేష్ [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-46947-63|&#126;2026-46947-63]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-46947-63|చర్చ]]) 04:46, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Speedy deletion తొలగించండి == > గౌరవనీయులైన యర్రా రామారావు గారికి నమస్కారం 🙏 > > మాదాసి సురేష్ పేజీని సంరక్షించినందుకు ధన్యవాదాలు సార్. > > ఈ వ్యాసం తొలగింపుకు గుర్తు పెట్టబడింది. దీనికి 7 విశ్వసనీయ వార్తా ఆధారాలు ఉన్నాయి: > 1. Eenadu > 2. Sakshi > 3. Andhra Jyothi > 4. Namaste Telangana > 5. ఇతర ప్రముఖ దినపత్రికలు > > ఇతడు 13 సంవత్సరాలుగా ప్రజా సంఘాల JAC జిల్లా చైర్మన్ గా సామాజిక సేవ చేస్తున్నారు. దయచేసి speedy deletion నోటీసును పరిశీలించి తొలగించగలరు. > > ధన్యవాదాలతో, > నాంపెల్లి లక్ష్మీ --- [[వాడుకరి:Nampally Laxmi|Nampally Laxmi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nampally Laxmi|చర్చ]]) 01:36, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC) == తొలగింపు ట్యాగ్ గురించి == {{ping|Yerra Ramarao}} గారికి నమస్కారం సార్, నేను నాంపెల్లి లక్ష్మీ గారిని, మాదాసి సురేష్ గారి పేజీ సృష్టి కర్తను. మీరు పేజీని పరిశీలించి లాక్ చేసినందుకు హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు సార్. వ్యాసం కింద ఇంకా speedy deletion ట్యాగ్ కనిపిస్తుంది సార్, దయచేసి దాన్ని తొలగించగలరు అని మనవి చేస్తున్నాను. <nowiki>ధన్యవాదాలు 🙏 --~~~~</nowiki> [[వాడుకరి:Nampally Laxmi|Nampally Laxmi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nampally Laxmi|చర్చ]]) 05:52, 31 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Protected edit request on 4 సెప్టెంబరు 2026 == # అర్హులైన పేదలకు ఇందిరమ్మ ఇండ్లు, ఎస్సీ కార్పొరేషన్ రుణాలు, ఇతర సంక్షేమ పథకాలు అందించాలని డిమాండ్ చేస్తూ ప్రజా సంఘాల జేఏసీ జిల్లా చైర్మన్ మాదాసి సురేష్ ఆధ్వర్యంలో ఆత్మకూర్ మండల ఎంపీడీఓ కార్యాలయం ఎదుట ధర్నా నిర్వహించి ఎంపిడిఓ శ్రీనివాస్ రెడ్డి కి వినతి పత్రం సమర్పించారు.<ref>సంక్షేమ పథకాలు అమలు చేయాలి. నమస్తే తెలంగాణ. 12 మార్చి 2026. p. 5.</ref><ref>సంక్షేమ పథకాలలో నిర్లక్ష్యం. ఈనాడు. 12 మార్చి 2026. p. 9.</ref><ref>పేదలకు సంక్షేమ ఫలాలు అందాలి. సాక్షి. 13 మార్చి 2026. p. 6.</ref><ref>సంక్షేమ పథకాలు అందడం లేదు. ఆంధ్రజ్యోతి. 13 మార్చి 2026.</ref><ref>సంక్షేమ పథకాలు అమలు చేయాలి. సూర్య. 13 మార్చి 2026. p. 4.</ref><ref>సంక్షేమ పథకాల అమలులో జాప్యం. ఆంధ్రప్రభ. 13 మార్చి 2026. p. 5.</ref><ref>సంక్షేమ పథకాలు అందించాలి. మన తెలంగాణ. 13 మార్చి 2026. p. 3.</ref> # ఆత్మకూర్ మండలంలోని నాగయ్యపల్లిలో దళితులకు చెందిన స్మశాన వాటికను అగ్ర కులాలు కబ్జా చేశారని, వారిపై చర్యలు తీసుకోవాలని డిమాండ్ చేస్తూ ప్రజా సంఘాల జేఏసీ జిల్లా చైర్మన్ మాదాసి సురేష్ ఆధ్వర్యంలో జాతీయ రహదారిపై రాస్తారోకో నిర్వహించారు.<ref>శ్మశాన వాటిక ఏర్పాటు చేయాలి. నమస్తే తెలంగాణ. 28 మార్చి 2026. p. 3.</ref><ref>శ్మశాన వాటిక కోసం రాస్తారోకో. ఈనాడు. 28 మార్చి 2026. p. 8.</ref><ref>శ్మశాన వాటిక లేక ఇబ్బందులు. ఆంధ్రజ్యోతి. 28 మార్చి 2026.</ref><ref>శ్మశాన వాటిక కోసం ఆందోళన. సాక్షి. 29 మార్చి 2026. p. 5.</ref><ref>శ్మశాన వాటిక ఏర్పాటు చేయాలి. సూర్య. 29 మార్చి 2026. p. 6.</ref><ref>శ్మశాన వాటిక కోసం ధర్నా. ఆంధ్రప్రభ. 29 మార్చి 2026. p. 4.</ref><ref>శ్మశాన వాటిక కావాలి. మన తెలంగాణ. 29 మార్చి 2026. p. 2.</ref> 7b2bn7zcag0ygttktjhjd5w4h323b80 4956809 4956782 2026-09-12T11:52:12Z ~2026-46947-63 153476 /* మూలాలు */ 4956809 wikitext text/x-wiki == Contested deletion == == Contested deletion == నేను ఈ పేజీ సృష్టికర్తను. ఈ పేజీని తొలగించవద్దు. మాదాసి సురేష్ గారు తెలంగాణలో 13 సంవత్సరాలుగా (2013-2026) దళిత బహుజన ఉద్యమకారుడిగా చురుకుగా ఉన్నారు. ఈ వ్యక్తి వికీపీడియా ప్రముఖ వ్యక్తి ప్రమాణాలకు (WP:GNG) పూర్తిగా అర్హుడు. '''Notability ఆధారాలు:''' 1. 100 స్వతంత్ర దినపత్రిక కథనాలు: - సాక్షి, నమస్తే తెలంగాణ, ABN ఆంధ్రజ్యోతి, ఈనాడు, నేటి ధాత్రి, ప్రభాతవార్త, వార్త, ఆంధ్రప్రభ మొదలైన 10+ పత్రికలలో - అన్నీ e-paper లింకులతో, తేదీ, పేజీ నంబర్ తో 2. 35 వేర్వేరు సామాజిక ఉద్యమాలు - భూమి పట్టాల పోరాటం, రేషన్, విద్యారంగం, పోలీసు అక్రమాలపై ధర్నాలు మొదలైనవి 3. 13 ఏళ్ల నిరంతర కవరేజ్ (2013 నుండి 2026 వరకు) - ఇది ఒకేసారి వచ్చిన ప్రచారం కాదు 4. జాతీయ స్థాయి గుర్తింపు - బెంగళూరులో జరిగిన National Dalit Land Rights Movement జాతీయ సదస్సుకు తెలంగాణ నుండి ఎంపిక 5. Google Search లో Knowledge Panel వచ్చింది - సాక్ష్యం నేను ఇప్పుడు పేజీని 100 రిఫరెన్సులతో, సరైన ఫార్మాట్ లో అప్డేట్ చేస్తున్నాను. దయచేసి Speedy Deletion ట్యాగ్ తొలగించండి. ఇది ప్రముఖ వ్యక్తి పేజీ. Thank you. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-46947-63|&#126;2026-46947-63]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-46947-63|చర్చ]]) 06:21, 28 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Contested deletion == ఈ వ్యాసం స్వీయ ప్రచారం కాదు.ఈ వ్యక్తి హనుమకొండ జిల్లాలో 2013 నుండి ప్రజా సంఘాల JAC జిల్లా చైర్మన్ గా, MRPS జిల్లా ప్రధాన కార్యదర్శిగా 35 కి పైగా ప్రజా ఉద్యమాలు చేసిన సామాజిక కార్యకర్త. సాక్షి, ఆంధ్రజ్యోతి, నమస్తే తెలంగాణ, ఈనాడు వంటి స్వతంత్ర దినపత్రికలలో 2013-2026 మధ్య 100 కి పైగా వార్తా కథనాలు వచ్చాయి. ఇవన్నీ స్వతంత్ర మూలాలు. వికీపీడియా ప్రాముఖ్యత ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఈ వ్యక్తి ప్రజా జీవితంలో ప్రముఖుడు. దయచేసి 7 రోజుల సమయం ఇవ్వగలరు.[[వాడుకరి:Nampally Laxmi|Nampally Laxmi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nampally Laxmi|చర్చ]]) 10:50, 1 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) This is not self-promotion. Notable public figure with 13 years coverage. Request to remove CSD tag. == Protected edit request on 29 ఆగస్టు 2026 == == Protected edit request on 29 ఆగస్టు 2026 == నమస్కారం అడ్మిన్ గారు, '''1. 05 June 2025 - SC శ్మశాన వాటిక కబ్జాపై జాతీయ రహదారి ధర్నా:''' <ref>{{Cite news |url=https://epaper.eenadu.net |title=కబ్జాదారులపై చర్యలు తీసుకోవాలని రాస్తారోకో |work=ఈనాడు |date=5 June 2025 |page=3}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://epaper.sakshi.com/ |title=కబ్జాదారులపై చర్య తీసుకోవాలని ధర్నా |work=సాక్షి |date=5 June 2025 |page=13}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://epaper.andhrajyothy.com |title=భూకబ్జాదారుల నుంచి భూములను కాపాడండి |work=ఆంధ్రజ్యోతి |date=5 June 2025 |page=10}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://epaper.ntnews.com/ |title=శ్మశాన వాటిక కబ్జా చేసిన వారిని అరెస్ట్ చేయాలి |work=నమస్తే తెలంగాణ |date=5 June 2025 |page=2}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://epaper.prabhanews.com |title=రెచ్చిపోయిన భూ కబ్జాదారులు |work=ఆంధ్రప్రభ |date=5 June 2025 |page=7}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.suryaa.com |title=నాగయ్య పల్లె లో ఎస్సీల స్మశాన వాటికనూ వదలని భూ కబ్జాదారులు |work=సూర్య |date=5 June 2025 |page=20}}</ref> '''2. 20 Sep 2025 - MPDO ఆఫీస్ ముట్టడి:''' <ref>{{Cite news |url=https://epaper.eenadu.net |title=ఆత్మకూర్ ఎంపీడీఓ కార్యాలయం ముట్టడి |work=ఈనాడు |date=20 Sep 2025}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://epaper.sakshi.com/ |title=ఆత్మకూర్ ఎంపీడీఓ కార్యాలయం ముట్టడి |work=సాక్షి |date=20 Sep 2025}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://epaper.andhrajyothy.com |title=సంక్షేమ పథకాలు కాంగ్రెస్ వారికేనా..!! |work=ABN ఆంధ్రజ్యోతి |date=20 Sep 2025}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://epaper.ntnews.com/ |title=ఆత్మకూర్ ఎంపీడీఓ కార్యాలయం ముట్టడి |work=నమస్తే తెలంగాణ |date=20 Sep 2025}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://epaper.prabhanews.com |title=ఆత్మకూర్ ఎంపీడీఓ కార్యాలయం ముట్టడి |work=ఆంధ్రప్రభ |date=21 Sep 2025 |page=7}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.suryaa.com |title=ఆత్మకూర్ ఎంపీడీఓ కార్యాలయం ముట్టడి |work=సూర్య |date=21 Sep 2025}}</ref> == మూలాలు == <references /> నేను [1] నుండి [16] వరకు అన్ని పేపర్ లింక్స్ ఇచ్చాను, కానీ మూలాలు సెక్షన్ లేకపోవడం వల్ల కింద లిస్ట్ కనిపించడం లేదు. దయచేసి యాడ్ చేయగలరు. ధన్యవాదాలు - Nampally Laxmi [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/~2026-46947-63|~2026-46947-63]] ([[వాడుకరి చర్చ:~2026-46947-63|చర్చ]]) 11:52, 12 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/&#126;2026-46947-63|&#126;2026-46947-63]] ([[వాడుకరి చర్చ:&#126;2026-46947-63|చర్చ]]) 04:46, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Speedy deletion తొలగించండి == > గౌరవనీయులైన యర్రా రామారావు గారికి నమస్కారం 🙏 > > మాదాసి సురేష్ పేజీని సంరక్షించినందుకు ధన్యవాదాలు సార్. > > ఈ వ్యాసం తొలగింపుకు గుర్తు పెట్టబడింది. దీనికి 7 విశ్వసనీయ వార్తా ఆధారాలు ఉన్నాయి: > 1. Eenadu > 2. Sakshi > 3. Andhra Jyothi > 4. Namaste Telangana > 5. ఇతర ప్రముఖ దినపత్రికలు > > ఇతడు 13 సంవత్సరాలుగా ప్రజా సంఘాల JAC జిల్లా చైర్మన్ గా సామాజిక సేవ చేస్తున్నారు. దయచేసి speedy deletion నోటీసును పరిశీలించి తొలగించగలరు. > > ధన్యవాదాలతో, > నాంపెల్లి లక్ష్మీ --- [[వాడుకరి:Nampally Laxmi|Nampally Laxmi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nampally Laxmi|చర్చ]]) 01:36, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC) == తొలగింపు ట్యాగ్ గురించి == {{ping|Yerra Ramarao}} గారికి నమస్కారం సార్, నేను నాంపెల్లి లక్ష్మీ గారిని, మాదాసి సురేష్ గారి పేజీ సృష్టి కర్తను. మీరు పేజీని పరిశీలించి లాక్ చేసినందుకు హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు సార్. వ్యాసం కింద ఇంకా speedy deletion ట్యాగ్ కనిపిస్తుంది సార్, దయచేసి దాన్ని తొలగించగలరు అని మనవి చేస్తున్నాను. <nowiki>ధన్యవాదాలు 🙏 --~~~~</nowiki> [[వాడుకరి:Nampally Laxmi|Nampally Laxmi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nampally Laxmi|చర్చ]]) 05:52, 31 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Protected edit request on 4 సెప్టెంబరు 2026 == # అర్హులైన పేదలకు ఇందిరమ్మ ఇండ్లు, ఎస్సీ కార్పొరేషన్ రుణాలు, ఇతర సంక్షేమ పథకాలు అందించాలని డిమాండ్ చేస్తూ ప్రజా సంఘాల జేఏసీ జిల్లా చైర్మన్ మాదాసి సురేష్ ఆధ్వర్యంలో ఆత్మకూర్ మండల ఎంపీడీఓ కార్యాలయం ఎదుట ధర్నా నిర్వహించి ఎంపిడిఓ శ్రీనివాస్ రెడ్డి కి వినతి పత్రం సమర్పించారు.<ref>సంక్షేమ పథకాలు అమలు చేయాలి. నమస్తే తెలంగాణ. 12 మార్చి 2026. p. 5.</ref><ref>సంక్షేమ పథకాలలో నిర్లక్ష్యం. ఈనాడు. 12 మార్చి 2026. p. 9.</ref><ref>పేదలకు సంక్షేమ ఫలాలు అందాలి. సాక్షి. 13 మార్చి 2026. p. 6.</ref><ref>సంక్షేమ పథకాలు అందడం లేదు. ఆంధ్రజ్యోతి. 13 మార్చి 2026.</ref><ref>సంక్షేమ పథకాలు అమలు చేయాలి. సూర్య. 13 మార్చి 2026. p. 4.</ref><ref>సంక్షేమ పథకాల అమలులో జాప్యం. ఆంధ్రప్రభ. 13 మార్చి 2026. p. 5.</ref><ref>సంక్షేమ పథకాలు అందించాలి. మన తెలంగాణ. 13 మార్చి 2026. p. 3.</ref> # ఆత్మకూర్ మండలంలోని నాగయ్యపల్లిలో దళితులకు చెందిన స్మశాన వాటికను అగ్ర కులాలు కబ్జా చేశారని, వారిపై చర్యలు తీసుకోవాలని డిమాండ్ చేస్తూ ప్రజా సంఘాల జేఏసీ జిల్లా చైర్మన్ మాదాసి సురేష్ ఆధ్వర్యంలో జాతీయ రహదారిపై రాస్తారోకో నిర్వహించారు.<ref>శ్మశాన వాటిక ఏర్పాటు చేయాలి. నమస్తే తెలంగాణ. 28 మార్చి 2026. p. 3.</ref><ref>శ్మశాన వాటిక కోసం రాస్తారోకో. ఈనాడు. 28 మార్చి 2026. p. 8.</ref><ref>శ్మశాన వాటిక లేక ఇబ్బందులు. ఆంధ్రజ్యోతి. 28 మార్చి 2026.</ref><ref>శ్మశాన వాటిక కోసం ఆందోళన. సాక్షి. 29 మార్చి 2026. p. 5.</ref><ref>శ్మశాన వాటిక ఏర్పాటు చేయాలి. సూర్య. 29 మార్చి 2026. p. 6.</ref><ref>శ్మశాన వాటిక కోసం ధర్నా. ఆంధ్రప్రభ. 29 మార్చి 2026. p. 4.</ref><ref>శ్మశాన వాటిక కావాలి. మన తెలంగాణ. 29 మార్చి 2026. p. 2.</ref> thfq6e533d6or4s30dj82eneuiwhtlr 0 508724 4956318 4950763 2026-09-11T14:09:39Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956318 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Mona_Lisa,_by_Leonardo_da_Vinci,_from_C2RMF_retouched.jpg|thumb|[[లియొనార్డో డా విన్సీ]] గీసిన ''[[మోనాలిసా]]'' ప్రపంచ ప్రఖ్యాతి గాంచిన ఇటాలియన్ కళాఖండం. దీనిని [[ఇటాలియన్ పునరుజ్జీవనం]] మూల నమూనాగా పరిగణిస్తారు,<ref>{{cite episode|url=https://www.npr.org/2011/07/30/138800110/the-theft-that-made-the-mona-lisa-a-masterpiece|title=The Theft That Made Mona Lisa a Masterpiece|date=30 July 2011|access-date=15 February 2019|series=All Things Considered|network=NPR}}</ref><ref>{{cite web|last=Sassoon|first=Donald|date=21 September 2001|title=Why I think Mona Lisa became an icon|url=https://www.timeshighereducation.com/news/why-i-think-mona-lisa-became-an-icon/164983.article|url-access=subscription|website=Times Higher Education}}</ref> ఇది 1797 నుండి [[పారిస్]] లోని [[లౌవ్రే మ్యూజియం|లౌవ్రేలో]] ప్రదర్శనలో ఉంది.<ref name="carrier">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=VIBoW6dDZgIC&q=Museum+Skepticism:+A+History+of+the+Display+of+Art+in+Public+Galleries|title=Museum Skepticism: A History of the Display of Art in Public Galleries|last=Carrier|first=David|date=2006|publisher=Duke University Press|isbn=978-0-8223-3694-5|page=35}}</ref>]] ప్రాచీన కాలం నుండి ఇటాలియన్ [[ద్వీపకల్పం]] విభిన్న నాగరికతలకు నిలయంగా ఉంది: దక్షిణాన గ్రీకులు, మధ్యలో ఎట్రుస్కాన్లు, ఉత్తరాన సెల్ట్స్ ఉన్నారు. వాల్కామోనికాలోని అనేక రాతి చిత్రాలు [[క్రీస్తు పూర్వం|క్రీస్తుపూర్వం]] 8,000 నాటివి. ఎట్రుస్కాన్ [[నాగరికత]]<nowiki/>కు చెందిన వేలాది సమాధులు, పెస్టమ్, అగ్రిజెంటో లోని [[గ్రీకు భాష|గ్రీకు]] కాలనీల నుండి ఉద్భవించిన గొప్ప కళాత్మక అవశేషాలు నేటికీ చెక్కుచెదరకుండా ఉన్నాయి. ప్రాచీన రోమ్ ఆవిర్భావంతో ఇటలీ ఒక విశాల సామ్రాజ్యానికి సాంస్కృతిక, రాజకీయ కేంద్రంగా మారింది. [[రోమ్]] లోని గొప్ప స్మారక కట్టడాల నుండి పాంపీ, పొరుగు ప్రాంతాలలో అద్భుతంగా సంరక్షించబడిన రోజువారీ వాస్తుశిల్పం వరకు దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న రోమన్ శిథిలాలు అసాధారణమైనవి. పశ్చిమ రోమన్ సామ్రాజ్యం పతనం తర్వాత మధ్య యుగమంతటా [[ఇటలీ]] ఒక ముఖ్యమైన కళా కేంద్రంగా కొనసాగింది. ఈ దేశం కరోలింగియన్ కళ, ఒట్టోనియన్ కళ, నార్మన్ కళలకు విశేష కృషి చేసింది, రావెన్నా వంటి నగరాల్లో బైజాంటైన్ కళ వృద్ధి చెందింది. ఇటాలియన్ [[పునరుజ్జీవన సంగీతం|పునరుజ్జీవనం]] (సుమారు 1300–1600) కాలంలో [[ఇటలీ]] కళాత్మక ఆవిష్కరణలకు ప్రధాన కేంద్రంగా నిలిచింది. ఇది గియోట్టో ప్రోటో-పునరుజ్జీవనంతో ప్రారంభమై [[లియొనార్డో డా విన్సీ]], [[మైఖేలాంజెలో]], [[రాఫెల్ (చిత్రకారుడు)|రాఫెల్]], ఆంటోనెల్లో డా మెస్సినా వంటి కళాకారులతో ఉన్నత పునరుజ్జీవన స్థాయికి చేరుకుంది. ఈ కళాకారులు పునరుజ్జీవన కళ తదుపరి దశ అయిన మ్యానరిజం అభివృద్ధిని ప్రభావితం చేశారు. 17వ శతాబ్దంలో బరోక్ కాలంలో (సుమారు 1600–1750), 18వ [[శతాబ్దం]]<nowiki/>లో నియోక్లాసిసిజం (సుమారు 1750–1850) ఆవిర్భావంతో [[ఇటలీ]] తన కళాత్మక ప్రాముఖ్యతను నిలుపుకుంది. ఈ రెండు ఉద్యమాలు రోమ్‌లో ఉద్భవించి<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=anecAQAAQBAJ&dq=neoclassicism+originated+in.Rome&pg=PA1189|title=Oxford Dictionary of English|last1=Stevenson|first1=Angus|date=19 August 2010|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-957112-3}}</ref><ref>{{Cite web|title=The road from Rome to Paris. The birth of a modern Neoclassicism|url=http://archiv.ub.uni-heidelberg.de/artdok/volltexte/2010/978|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714224112/http://archiv.ub.uni-heidelberg.de/artdok/978/|archive-date=14 July 2015|access-date=5 January 2016}}</ref> పాశ్చాత్య కళలంతటా విస్తరించాయి. 19వ శతాబ్దం మధ్యకాలం నుండి [[ఇటలీ]] మాచియాయోలీ, ఫ్యూచరిజం, మెటాఫిజికల్ ఆర్ట్, నొవెసెంటో ఇటాలియానో, స్పేషియలిజం, ఆర్టే పోవెరా, ట్రాన్స్‌అవాంట్‌గార్డే వంటి ఉద్యమాల ద్వారా అంతర్జాతీయ కళా రంగంలో తన ఉనికిని చాటుకుంది. ఇటాలియన్ కళ శతాబ్దాలుగా అనేక ప్రధాన కళా ఉద్యమాలను లోతుగా ప్రభావితం చేసింది, అనేక మంది ప్రసిద్ధ చిత్రకారులు, శిల్పులు, వాస్తుశిల్పులను తయారు చేసింది. నేడు అగ్రశ్రేణి గ్యాలరీలు, మ్యూజియంలు, ప్రదర్శనలతో ప్రపంచ కళా రంగంలో ఇటలీ కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. [[రోమ్]], [[ఫ్లోరెన్స్]], [[వెనిస్]], [[మిలన్]], టురిన్, [[జెనాన్|జెనోవా]], నేపుల్స్, పలెర్మో, సిరక్యూస్, ఇతర నగరాలు ప్రధాన కళా కేంద్రాలుగా ఉన్నాయి. [[ఇటలీ]] [[ప్రపంచం]]<nowiki/>లోనే అత్యధికంగా 61 [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు|ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలకు]] నిలయంగా ఉంది. == ఎట్రుస్కాన్ కళ == [[దస్త్రం:Louvre,_sarcofago_degli_sposi_00.JPG|ఎడమ|thumb|ఎట్రుస్కాన్ ''సార్కోఫాగస్ ఆఫ్ ది స్పౌసెస్'', టెర్రకోట, సెర్వెటెరి, క్రీ.పూ. 520]] ఎట్రుస్కాన్ కాంస్య బొమ్మలు, టెర్రకోట అంత్యక్రియల శిల్పాలు ఒక బలమైన మధ్య ఇటాలియన్ కళాత్మక సంప్రదాయానికి ఉదాహరణగా నిలుస్తాయి, ఇవి ద్వీపకల్పంపై రోమ్ తన ఆధిపత్యాన్ని విస్తరించడం ప్రారంభించిన సమయానికి క్షీణించాయి. ఆధునిక కాలం వరకు ఉనికిలో ఉన్న ఎట్రుస్కాన్ చిత్రాలు ప్రధానంగా సమాధులలో ముఖ్యంగా టార్కినియా నెక్రోపోలిస్‌లలో కనిపించే గోడ ఫ్రెస్కోలు. ఈ కళాఖండాలు పండితులకు తెలిసిన ఇటలీలోని రోమన్ పూర్వపు అలంకార కళకు అత్యంత ముఖ్యమైన ఉదాహరణలను సూచిస్తాయి. [[దస్త్రం:Chimera_d'arezzo,_fi,_03.JPG|thumb|చిమెరా ఆఫ్ అరెజో, క్రీ.పూ. 400]] ఎట్రుస్కాన్ ఫ్రెస్కోలను తడి ప్లాస్టర్‌పై చిత్రించారు. ఈ పద్ధతిని ఫ్రెస్కో అని పిలుస్తారు. ఇది ప్లాస్టర్ ఆరినప్పుడు వర్ణద్రవ్యం ప్లాస్టర్‌తో బంధం ఏర్పరచుకోవడానికి వీలు కల్పించి వాటి మన్నికను పెంచుతుంది. వాస్తవానికి ఉనికిలో ఉన్న దాదాపు అన్ని ఎట్రుస్కాన్, రోమన్ చిత్రాలు ఈ మాధ్యమంలోనే ఉన్నాయి. రాళ్లు, ఖనిజాలను వర్ణద్రవ్యాలుగా రుబ్బి, వాటిని బైండింగ్ మాధ్యమంతో కలపడం ద్వారా రంగులు తయారు చేశారు. రంగు వేయడానికి తరచుగా ఎద్దు జుట్టుతో చేసిన సన్నని బ్రష్‌లను ఉపయోగించారు. [[క్రీస్తు పూర్వం|క్రీస్తుపూర్వం]] 4వ శతాబ్దం మధ్యకాలం నుండి ఎట్రుస్కాన్ కళాకారులు లోతు, పరిమాణాన్ని సూచించడానికి చియారోస్కురో పద్ధతులను ఉపయోగించడం ప్రారంభించారు. కొన్ని ఫ్రెస్కోలు దైనందిన జీవిత దృశ్యాలను వర్ణిస్తుండగా పౌరాణిక ఇతివృత్తాలు సర్వసాధారణం. ఎట్రుస్కాన్ ఫ్రెస్కోలలో సాధారణంగా కచ్చితమైన శరీర నిర్మాణ నిష్పత్తి లోపిస్తుంది, బొమ్మలు తరచుగా అతిశయోక్తిగా లేదా శైలీకృత లక్షణాలను ప్రదర్శిస్తాయి. ఎట్రుస్కాన్ చిత్రలేఖనానికి అత్యంత ప్రసిద్ధ ఉదాహరణలలో ఒకటి టార్కినియాలోని ''టోంబ్ ఆఫ్ ది లయనెస్''. == రోమన్ కళ == [[దస్త్రం:Roman_fresco_Villa_dei_Misteri_Pompeii_009.jpg|కుడి|thumb|[[పాంపీ (ప్రాచీన నగరం)|పాంపీ]] లోని విల్లా ఆఫ్ ది మిస్టరీస్ ఫ్రెస్కో, సుమారు క్రీ.పూ. 80]] రోమ్ తొలి స్మారక భవనాలలో కొన్నింటిని నిర్మించడంలో ఎట్రుస్కాన్ల బాధ్యత ఉంది, రోమన్ దేవాలయాలు, ఇళ్లు ప్రారంభంలో ఎట్రుస్కాన్ నమూనాల ఆధారంగా రూపొందించబడ్డాయి. రోమన్ దేవాలయాలలో ముఖ్యంగా ఎత్తైన వేదికను ఉపయోగించడంలో, మిగిలిన మూడు వైపుల కంటే ముందు ముఖభాగానికి బలమైన ప్రాధాన్యత ఇవ్వడంలో ఎట్రుస్కాన్ ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అదేవిధంగా పెద్ద ఎట్రుస్కాన్ ఇళ్లు ఒక కేంద్ర హాలు చుట్టూ నిర్వహించబడ్డాయి, ఈ లేఅవుట్ తరువాత రోమన్ గృహ వాస్తుశిల్పంలో ''కర్ణిక (atrium)'' ఇల్లుగా స్వీకరించబడింది. విస్తృత మధ్యధరా ప్రపంచం, ముఖ్యంగా [[గ్రీకు భాష|గ్రీకు]] వాస్తుశిల్పం నుండి రోమ్ అంశాలను ఎక్కువగా గ్రహించినందున రోమన్ రిపబ్లిక్ కాలంలో ఎట్రుస్కాన్ నిర్మాణ ప్రభావం క్రమంగా క్షీణించింది. ఎట్రుస్కాన్ వాస్తుశిల్పం స్వతహాగా గ్రీకులచే ప్రభావితమైనందున రోమన్లు హెలెనిస్టిక్ శైలులను అవలంబించడం అకస్మాత్తుగా జరిగిన సాంస్కృతిక మార్పు కాదు. క్రీస్తుపూర్వం 3వ శతాబ్దం నుండి ముఖ్యంగా క్రీ.పూ. 211లో సిరక్యూస్‌ను రోమన్లు జయించిన తర్వాత గ్రీకు కళాఖండాలు, హస్తకళాకారుల గణనీయమైన ప్రవాహం రోమ్‌లోకి ప్రవేశించి రోమన్ నిర్మాణ అభివృద్ధిపై నిర్ణయాత్మక ప్రభావాన్ని చూపింది. క్రీస్తుపూర్వం 1వ శతాబ్దంలో విట్రువియస్ తన నిర్మాణ గ్రంథమైన ''డి ఆర్కిటెక్చురా'' రచించే సమయానికి గ్రీకు నిర్మాణ సిద్ధాంతం, నమూనాలు ఆధిపత్యం చెలాయించాయి. [[రోమన్ సామ్రాజ్యం]] విస్తరించడంతో రోమన్ నిర్మాణ శైలులు విస్తృతంగా వ్యాపించి ప్రజా నిర్మాణాలు, సంపన్నుల ప్రైవేట్ నివాసాలు రెండింటికీ ఉపయోగించబడ్డాయి. స్థానిక అభిరుచులు అలంకార వివరాలను ప్రభావితం చేసినప్పటికీ మొత్తం శైలి రోమన్‌గానే మిగిలిపోయింది. అనేక ప్రాంతాలలో ప్రతి భవనంలో రోమన్, దేశీయ నిర్మాణ అంశాలు సహజీవనం చేస్తూ సమకాలీన మాతృభాషా సంప్రదాయాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. [[దస్త్రం:Statue-Augustus.jpg|ఎడమ|thumb|285x285px|ప్రిమా పోర్టా అగస్టస్ విగ్రహం, క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దం]] [[క్రీస్తు శకం|క్రీస్తుశకం]] 1వ శతాబ్దానికి రోమ్ ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద, అత్యంత అధునాతన నగరంగా అవతరించింది. పారిశుద్ధ్యం, రవాణా, నిర్మాణంతో సహా పట్టణ మౌలిక సదుపాయాలను మెరుగుపరచడానికి రోమన్లు వినూత్న సాంకేతికతలను అభివృద్ధి చేశారు. నగరానికి మంచినీటిని సరఫరా చేయడానికి విస్తృతమైన ఆక్విడక్ట్ వ్యవస్థలను రూపొందించారు, వ్యర్థాలను నిర్వహించడానికి కాలువలను నిర్మించారు. అత్యంత సంపన్న రోమన్లు తోటలతో కూడిన పెద్ద విల్లాలలో నివసిస్తుండగా జనాభాలో ఎక్కువ భాగం రాయి, కాంక్రీటు, ఇటుకలతో చేసిన బహుళ అంతస్తుల అపార్ట్మెంట్ బ్లాకులలో నివసించారు. పోజ్జుయోలి (నేపుల్స్ సమీపంలో) నుండి వచ్చే అగ్నిపర్వత బూడిదను సున్నం, నీటితో కలపడం ద్వారా అసాధారణమైన మన్నికైన సిమెంట్ తయారవుతుందని రోమన్ ఇంజనీర్లు కనుగొన్నారు. ఇది ''ఇన్సులే'' అని పిలువబడే పెద్ద అపార్ట్మెంట్ భవనాలతో సహా బలమైన కాంక్రీటు నిర్మాణాలను అభివృద్ధి చేయడానికి వారికి వీలు కల్పించింది. సంపన్న గృహాలు తరచుగా తోటల ప్రకృతి దృశ్యాలు, పౌరాణిక లేదా చారిత్రక కథనాలు, దైనందిన జీవిత దృశ్యాలను వర్ణించే విస్తృతమైన కుడ్యచిత్రాలతో అలంకరించబడేవి. అలంకార నమూనాలు లేదా బొమ్మల చిత్రాలుగా అమర్చిన చిన్న రంగుల పలకలతో కూడిన క్లిష్టమైన మొజాయిక్‌లతో అంతస్తులు అలంకరించబడ్డాయి. ఈ కళాకృతులు గదుల ప్రకాశాన్ని, విశాలతను పెంచడమే కాకుండా యజమాని సామాజిక హోదా, సాంస్కృతిక నైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శించడానికి పనిచేశాయి.<ref>Alex T. Nice, Ph.D., former Visiting Associate Professor of Classics, Classical Studies Program, Willamette University. Nice, Alex T. "Rome, Ancient." ''World Book Advanced.'' World Book, 2011. Web. 30 September 2011.</ref> లేట్ ఎంపైర్ (క్రీ.శ. సుమారు 350–500) క్రైస్తవ కాలంలో కుడ్యచిత్రాలు, నేల, పైకప్పు మొజాయిక్‌లు, అంత్యక్రియల శిల్పాలు వృద్ధి చెందుతూనే ఉన్నాయి, అయితే స్వేచ్ఛా శిల్పం, ప్యానెల్ పెయింటింగ్ క్షీణించాయి-బహుశా మారుతున్న మతపరమైన సున్నితత్వాల కారణంగా ఇది జరిగి ఉండవచ్చు.<ref name="Piper, p. 261">Piper, p. 261.</ref> కాన్స్టాంటైన్ ది గ్రేట్ రాజధానిని బైజాంటియంకు మార్చిన తరువాత రోమన్ కళ తూర్పు ప్రభావాలను గ్రహించి బైజాంటైన్ శైలికి దారితీసింది. 5వ శతాబ్దంలో రోమ్‌ విధ్వంసం తరువాత అనేక మంది కళాకారులు తూర్పు రాజధానికి మారారు. మొదటి జస్టీనియన్ చక్రవర్తి ఆధ్వర్యంలో హాజియా సోఫియా నిర్మాణం, రావెన్నా ప్రసిద్ధ మొజాయిక్‌ల సృష్టితో రోమన్ కళాత్మక సంప్రదాయాలు తుది, స్మారక వ్యక్తీకరణకు చేరుకున్నాయి, దీనికి వేలాది మంది హస్తకళాకారులు పనిచేశారు.<ref>Piper, p. 266.</ref> == మధ్యయుగ కళ == [[దస్త్రం:Padova_Cappella_degli_Scrovegni_Innen_Langhaus_West_4.jpg|thumb|300x300px|పాదువా లోని స్క్రోవెగ్ని చాపెల్ అంతర్భాగం, సుమారు 1305]] మధ్యయుగమంతటా ఇటాలియన్ కళ ప్రధానంగా వాస్తుశిల్ప అలంకరణ రూపాన్ని సంతరించుకుంది, ముఖ్యంగా ఫ్రెస్కోలు, మొజాయిక్‌లు. ఇటలీలోని బైజాంటైన్ కళ అత్యంత లాంఛనప్రాయమైన, శుద్ధి చేసిన సౌందర్యంతో వర్గీకరించబడింది, ఇది ప్రామాణికమైన ఐకానోగ్రఫీ, శైలీకృత బొమ్మలు, బంగారం, స్పష్టమైన రంగులను విరివిగా ఉపయోగించడం ద్వారా గుర్తించబడింది. 13వ శతాబ్దం వరకు [[ఇటాలియన్ సామ్రాజ్యం|ఇటాలియన్]] కళ ఎక్కువగా ప్రాంతీయ స్వభావాన్ని కలిగి ఉంది, ఇది స్థానిక సంప్రదాయాలు, పశ్చిమ ఐరోపా, తూర్పు మధ్యధరా ప్రాంతాల ప్రభావాల కలయికతో రూపొందించబడింది. అయితే 1250 ప్రాంతంలో వివిధ ఇటాలియన్ ప్రాంతాలలోని కళాత్మక పరిణామాలు ఉమ్మడి లక్షణాలను ప్రదర్శించడం ప్రారంభించాయి, ఇది పెరుగుతున్న ఐక్యత భావనకు, విలక్షణమైన అసలైన శైలుల ఆవిర్భావానికి దారితీసింది. === ఇటాలో-బైజాంటైన్ కళ === పశ్చిమ [[రోమన్ సామ్రాజ్యం]] పతనం తరువాత, తూర్పు రోమన్ సామ్రాజ్యం—తరువాత బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యంగా పిలువబడింది—కాన్స్టాంటినోపుల్ రాజధానిగా దాదాపు వెయ్యి సంవత్సరాల పాటు వృద్ధి చెందింది.<ref>[http://www.fordham.edu/halsall/byzantium/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110817013945/http://www.fordham.edu/halsall/byzantium/index.html|date=17 August 2011}} Byzantium. ''Fordham University.'' Accessed 6 October 2011.</ref> బైజాంటైన్ కళాకారులను తరచుగా ఇటలీ అంతటా ప్రధాన కళాత్మక ప్రాజెక్టులలో నియమించేవారు, బైజాంటైన్ సౌందర్యశాస్త్ర ప్రభావం ఇటాలో-బైజాంటైన్ శైలి అభివృద్ధికి దారితీసింది, ఇది 14వ శతాబ్దం వరకు వివిధ రూపాల్లో కొనసాగింది. ఇటాలో-బైజాంటైన్ శైలి సాధారణంగా ప్రామాణిక బైజాంటైన్ ఐకానోగ్రఫీని అనుకరించే మతపరమైన చిత్రాలను సూచిస్తుంది, అయితే ఇవి బైజాంటైన్ పద్ధతుల్లో అధికారిక శిక్షణ లేని ఇటాలియన్ కళాకారులచే అమలు చేయబడ్డాయి. ఈ కళాఖండాలు తరచుగా మడోన్నా, చైల్డ్ వంటి విషయాలను కలిగి ఉంటాయి, ఇవి బంగారు నేపథ్య ప్యానెళ్లపై చిత్రించబడ్డాయి. ఇవి చిన్న, సులభంగా తీసుకెళ్లగలిగే చట్రంతో కూడిన పెయింటింగ్‌ల ఆకృతిని పశ్చిమ ఐరోపాకు పరిచయం చేశాయి, ఆ కాలం నాటి భక్తి పద్ధతులలో ప్రధాన పాత్ర పోషించాయి. చిమాబ్యూ, గియోట్టో వంటి కళాకారులు ముఖ్యంగా ఫ్లోరెన్స్‌లో మరింత సహజమైన, భావోద్వేగ వ్యక్తీకరణ విధానాన్ని రూపొందించడం ప్రారంభించిన 13వ శతాబ్దం చివరి వరకు ఈ శైలి ఇటాలియన్ [[చిత్రలేఖనం]]<nowiki/>లో ఆధిపత్యం చెలాయించింది. అయినప్పటికీ ఇటాలో-బైజాంటైన్ చిత్రలేఖనం కొన్ని ప్రాంతాలు, మతపరమైన సందర్భాలలో 15వ శతాబ్దం ఆ తర్వాత వరకు ఉత్పత్తి అవుతూనే ఉంది.<ref>Drandaki, Anastasia, "A Maniera Greca: content, context and transformation of a term," ''Studies in Iconography'', vol. 35, 2014, pp. 39–41, 48–51.</ref> === డ్యూసెంటో === [[దస్త్రం:San_Francesco_Cimabue.jpg|thumb|300x300px|చిమాబ్యూ రచించిన ''మాస్టా'', అస్సీసిలోని సెయింట్ ఫ్రాన్సిస్ బసిలికా, సుమారు 1290]] డ్యూసెంటో అనేది ఇటాలియన్ సాంస్కృతిక, కళాత్మక చరిత్రలో ఒక నిర్మాణాత్మక కాలమైన 13వ శతాబ్దాన్ని సూచించే ఇటాలియన్ పదం. ఈ సమయంలో ఉత్తర ఐరోపాలో ఉద్భవించిన గోతిక్ వాస్తుశిల్పం ఇటలీలో ముఖ్యంగా ఉత్తర ప్రాంతాలలో వ్యాపించడం ప్రారంభించింది. అయితే ఇటాలియన్ గోతిక్ విలక్షణమైన స్థానిక వైవిధ్యాలను అభివృద్ధి చేసింది, ఇది తరచుగా ఉత్తర ప్రాంతం వాటి కంటే మరింత నిగ్రహంతో, తక్కువ నిలువు వృద్ధి కలిగి ఉండేది. సెయింట్ డొమినిక్ స్థాపించిన డొమినికన్లు, ఫ్రాన్సిస్ ఆఫ్ అస్సీసి స్థాపించిన ఫ్రాన్సిస్కాన్లు అనే రెండు ప్రధాన మతపరమైన సమూహాలు ఈ కాలంలో విస్తృత ప్రజాదరణ, ఆర్థిక సహాయాన్ని పొందాయి. ఈ బిచ్చగాళ్ల వర్గాలు విస్తృతమైన చర్చి నిర్మాణ ప్రాజెక్టులను చేపట్టాయి, తరచుగా వారి బోధన లక్ష్యాలు, పేదరిక ప్రతిజ్ఞలకు సరిపోయే గోతిక్ వాస్తుశిల్పం సరళీకృత సంస్కరణలను అవలంబించాయి. ఫ్రెస్కోలు తక్కువ ఖర్చుతో కూడుకున్నవి కావడంతోపాటు చాలావరకు నిరక్షరాస్యులైన సమాజాలకు మతపరమైన కథనాలను తెలియజేయడానికి ఉపయోగపడటంతో డ్యూసెంటో కాలంలో పెద్ద-స్థాయి ఫ్రెస్కోల వాడకం విస్తృతంగా వ్యాపించింది. ఒక మైలురాయి ఉదాహరణ అస్సీసికి చెందిన బసిలికా ఆఫ్ సెయింట్ ఫ్రాన్సిస్, ఇది కొండపై నిర్మించబడిన రెండు ఉపరితల చర్చిలను కలిగి ఉన్న సంక్లిష్టమైన నిర్మాణం, ఇది 1228లో ఫ్రాన్సిస్ కాననైజేషన్ తర్వాత వెంటనే ప్రారంభించబడింది. బసిలికాను చిమాబ్యూ, గియోట్టో, సిమోన్ మార్టిని, పియట్రో లోరెంజెట్టి, బహుశా పియట్రో కావల్లినితో సహా ఆనాటి ప్రముఖ చిత్రకారుల ఫ్రెస్కోలతో అలంకరించారు. ఈ కళాత్మక పరిణామాలు ట్రెసెంటో, ఆ తర్వాతి ఇటాలియన్ పునరుజ్జీవనం ఆవిష్కరణలకు పునాది వేశాయి. === ట్రెసెంటో === [[దస్త్రం:Duccio_maesta1021.jpg|thumb|300x300px|డ్యూసియో డి బ్యూనిన్‌సెగ్నా గీసిన ''మాస్టా'' ప్రధాన ప్యానెల్, 1308–1311]] ట్రెసెంటో అనేది ఇటాలియన్ సంస్కృతి, కళల అభివృద్ధిలో ఒక కీలకమైన కాలమైన 14వ శతాబ్దాన్ని సూచించే పదం. ఇది తరచుగా ఇటాలియన్ పునరుజ్జీవనం ప్రారంభంగా పరిగణించబడుతుంది, లేదా మరింత కచ్చితంగా చెప్పాలంటే ప్రోటో-పునరుజ్జీవనం, ఇది 15వ శతాబ్దపు ఆవిష్కరణలకు పునాది వేసిన పరివర్తన దశ. ట్రెసెంటోలో అత్యంత ముఖ్యమైన చిత్రకారుడు గియోట్టో డి బోండోన్, ఇతని పని ఇటాలో-బైజాంటైన్ సంప్రదాయపు శైలీకృత రూపాల నుండి నిర్ణయాత్మక విరామాన్ని గుర్తించింది, ఇది గొప్ప సహజత్వాన్ని, వ్యక్తీకరణ భావోద్వేగాన్ని, త్రిమితీయ ప్రదేశం భావాన్ని పరిచయం చేసింది. సీనీస్ స్కూల్ ఆఫ్ పెయింటింగ్ కూడా ఈ కాలంలో వర్ధిల్లింది, ఇది 14వ శతాబ్దంలో ఇటలీలో అత్యంత ప్రముఖ కళా కేంద్రంగా నిలిచింది. ముఖ్య వ్యక్తులలో డ్యూసియో డి బ్యూనిన్‌సెగ్నా ఉన్నాడు, ఇతని ''మాస్టా'' ప్రారంభ ఇటాలియన్ ప్యానెల్ పెయింటింగ్‌లో ఒక మైలురాయి; శుద్ధి చేసిన గోతిక్ గాంభీర్యానికి ప్రసిద్ధి చెందిన సిమోన్ మార్టిని; లిప్పో మెంమి; ఫ్రెస్కోలో కథన సంక్లిష్టత, ప్రాదేశిక ప్రయోగాన్ని విస్తరించిన సోదరులు ఆంబ్రోజియో, పియట్రో లోరెంజెట్టి ఉన్నారు. శిల్పకళలో జియోవన్నీ పిసానో విద్యార్థులైన ఆర్నాల్ఫో డి కాంబియో, టినో డి కామైనోతో పాటు బోనినో డా కాంపియోన్ వంటి ప్రముఖ కళాకారులు ఉన్నారు. == పునరుజ్జీవన కళ == మధ్య యుగాలలో చిత్రకారులు, శిల్పులు తమ పనిలో ఆధ్యాత్మిక నాణ్యతను తెలియజేయడానికి ప్రయత్నించారు. వాస్తవిక ప్రాతినిధ్యాన్ని పక్కనపెట్టి మతపరమైన ప్రతీకవాదం, క్రైస్తవ విషయాల పవిత్ర స్వభావాన్ని తెలియజేయడంపై కళాత్మక ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడింది. వీక్షకుల ఆలోచనలను దైవికత వైపుకు నడిపించడం, భక్తిని ప్రేరేపించడం దీని ప్రధాన లక్ష్యం. దీనికి విరుద్ధంగా పునరుజ్జీవన చిత్రకారులు, శిల్పులు, పునరుజ్జీవన రచయితల మాదిరిగానే, ప్రజలను, ప్రకృతిని మరింత వాస్తవికతతో చిత్రీకరించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. క్లాసికల్ యాంటిక్విటీ అధ్యయనం ద్వారా ప్రభావితమై, వారు మరింత జీవకళ ఉట్టిపడే, భావోద్వేగ ప్రతిధ్వనించే పనులను సృష్టించడానికి పరిశీలన, నిష్పత్తి, శరీర నిర్మాణ శాస్త్రం, దృక్పథాన్ని స్వీకరించారు. బొమ్మలు సహజత్వ వివరాలు, వ్యక్తిత్వంతో రూపొందించబడ్డాయి, కూర్పులు తరచుగా నిజమైన ప్రకృతి దృశ్యాలు లేదా శాస్త్రీయ వాస్తుశిల్పం నుండి ప్రేరణ పొందిన నేపథ్యాలను పొందుపరిచాయి. మధ్యయుగ వాస్తుశిల్పులు దేవుని మహిమను, మానవత్వపు వినయాన్ని రేకెత్తించడానికి ఎత్తైన కేథడ్రల్స్ రూపొందించగా, పునరుజ్జీవన వాస్తుశిల్పులు సామరస్యం, సమతుల్యత, మానవ-స్థాయి నిష్పత్తులను నొక్కిచెబుతూ శాస్త్రీయ రోమన్ నమూనాల వైపు మొగ్గు చూపారు. విట్రువియస్ రచనలలో, లియోన్ బాటిస్టా అల్బెర్టి రాసిన ''డి రే ఎడిఫికటోరియా'' వంటి రచనలలో ఉదాహరించినట్లుగా మానవ శరీరం నుండి తీసుకోబడిన గణిత నిష్పత్తుల ప్రకారం భవనాలు రూపొందించబడ్డాయి. స్తంభాలు, పిలాస్టర్‌లు, ఫ్రైజ్‌లు, గుమ్మటాలు వంటి ప్రాచీన రోమన్ మూలాంశాల నుండి అలంకరణ ఎక్కువగా తీసుకోబడింది. === ప్రారంభ పునరుజ్జీవనం === [[దస్త్రం:El_nacimiento_de_Venus,_por_Sandro_Botticelli.jpg|thumb|300x300px|సాండ్రో బొట్టిసెల్లి గీసిన ''ది బర్త్ ఆఫ్ వీనస్'', 1484–1485]] 14వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఫ్లోరెంటైన్ చిత్రకారుడు గియోట్టో డి బోండోన్ ప్రాచీన కాలం నుండి ప్రకృతిని, మానవ రూపాన్ని నమ్మశక్యమైన వాస్తవిక పద్ధతిలో చిత్రించిన మొదటి కళాకారుడయ్యాడు. అతను అస్సీసి, ఫ్లోరెన్స్, పాదువా, రోమ్‌లోని చర్చిల కోసం అత్యంత ప్రభావవంతమైన ఫ్రెస్కోలను నిర్మించాడు. గియోట్టో భౌతిక ఉనికి, భావోద్వేగ వ్యక్తీకరణ భావనతో బొమ్మలను ప్రదర్శించడానికి ప్రయత్నించాడు, వాటిని ప్రాదేశికంగా పొందికైన, సహజసిద్ధమైన సెట్టింగులలో ఉంచాడు. [[చిత్రలేఖనం|చిత్రకారుడు]] మసాసియో, శిల్పి డొనాటెల్లో, వాస్తుశిల్పి ఫిలిప్పో బ్రూనెల్లెస్చితో సహా ఫ్లోరెంటైన్ కళాకారుల విశేష సమూహం 15వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఉద్భవించి ఉన్నత పునరుజ్జీవనానికి పునాదులు వేసింది. మసాసియో అద్భుతమైన పని ఫ్లోరెన్స్‌లోని శాంటా మరియా డెల్ కార్మైన్ చర్చికి చెందిన బ్రాంకాచి చాపెల్‌లో 1427లో వేసిన ఫ్రెస్కోల శ్రేణి. ఈ ఫ్రెస్కోలు నాటకీయ వాస్తవికత, భావోద్వేగ ఆకర్షణతో బైబిల్ దృశ్యాలను వర్ణిస్తాయి. చిత్రలేఖనంలో మరింత స్పష్టమైన ప్రాదేశిక లోతును అనుమతించే బ్రూనెల్లెస్చి ఇటీవల అభివృద్ధి చేసిన లీనియర్ పెర్స్పెక్టివ్ వ్యవస్థను వర్తింపజేసిన వారిలో మసాసియో మొదటివాడు. మానవ రూపం, వ్యక్తిగత వ్యక్తీకరణ శాస్త్రీయ ఆదర్శాలను తిరిగి ప్రవేశపెట్టడం ద్వారా డొనాటెల్లో శిల్పకళలో విప్లవాత్మక మార్పులు తెచ్చాడు. ఇతని కళాఖండాలు శరీర నిర్మాణ శాస్త్రం, మానసిక లోతుపై విశేషమైన శ్రద్ధను ప్రదర్శిస్తాయి. ఇతని అత్యంత ప్రసిద్ధ కళాఖండాలలో 1430లలో పూర్తయిన డేవిడ్ కాంస్య విగ్రహం ఒకటి. సుమారు 5 అడుగుల ఎత్తులో ఉన్న ఇది ప్రాచీన కాలం నుండి పాశ్చాత్య కళలో సృష్టించబడిన మొదటి జీవిత-పరిమాణ, స్వేచ్ఛా నిలువెత్తు నగ్న విగ్రహంగా గుర్తింపు పొందింది. ప్రాచీన రోమన్ వాస్తుశిల్ప రూపాలు, సూత్రాలను క్రమపద్ధతిలో పునరుద్ధరించిన మొదటి ప్రధాన పునరుజ్జీవన వాస్తుశిల్పి బ్రూనెల్లెస్చి. అతను తన డిజైన్లలో తోరణాలు, స్తంభాలు, శ్రావ్యమైన నిష్పత్తుల వంటి శాస్త్రీయ అంశాలను చేర్చాడు. 1442లో ప్రారంభమై 1465 నాటికి పూర్తయిన ఫ్లోరెన్స్‌లోని పజ్జీ చాపెల్ అతని అత్యుత్తమ విజయాలలో ఒకటి, ఇది స్పష్టత, సమతుల్యత, శాస్త్రీయ సంయమనాన్ని ఉదహరిస్తుంది. బ్రూనెల్లెస్చి ఫ్లాట్ ఉపరితలంపై త్రిమితీయ ప్రదేశాన్ని అందించే గణిత పద్ధతి అయిన ''లీనియర్ పెర్స్పెక్టివ్'' వాడకానికి మార్గదర్శకత్వం వహించాడు. === ఉన్నత పునరుజ్జీవనం === [[దస్త్రం:Leonardo_da_Vinci_(1452-1519)_-_The_Last_Supper_(1495-1498).jpg|thumb|300x300px|[[లియోనార్డో డా విన్సీ]] గీసిన ''ది లాస్ట్ సప్పర్'', సుమారు 1495–1498]] 15వ శతాబ్దం చివరి, 16వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో కళలు ముగ్గురు అసాధారణ వ్యక్తుల ఆధిపత్యంలో ఉన్నాయి: [[లియొనార్డో డా విన్సీ|లియోనార్డో డా విన్సీ]], [[మైఖేలాంజెలో]], రాఫెల్. [[లియోనార్డో డా విన్సీ]] పునరుజ్జీవన కళకు సంబంధించిన అత్యంత ప్రసిద్ధ రచనలలో రెండింటిని నిర్మించాడు: కుడ్యచిత్రం ''ది లాస్ట్ సప్పర్'', పోర్ట్రెయిట్ ''[[మోనాలిసా]]''. [[లియొనార్డో డా విన్సీ|లియోనార్డో]] తన కళకే కాకుండా తీరని ఉత్సుకత, శాస్త్రీయ అన్వేషణకు కూడా ప్రసిద్ధి చెందాడు. అతను మానవ శరీరాన్ని నిశితంగా అధ్యయనం చేసి, వివరణాత్మక శరీర నిర్మాణ చిత్రాలను రూపొందించాడు, ప్రకృతి, యంత్రాలు, మానవ రూపం గురించి తన పరిశీలనలను నమోదు చేస్తూ వేలాది పేజీల స్కెచ్‌లు, గమనికలను సృష్టించాడు. ప్రపంచంతో [[లియొనార్డో డా విన్సీ|లియోనార్డో]] లోతైన మేధోపరమైన నిశ్చితార్థం అతనిని అద్భుతమైన పునరుజ్జీవన వ్యక్తిగా, ఆ శకపు అభ్యాసం, ఆవిష్కరణ స్ఫూర్తికి చిహ్నంగా మార్చింది.<ref>James Hankins, Ph.D., Professor of History, Harvard University. Hankins, James. "Renaissance." ''World Book Advanced.'' World Book, 2011. Web. 1 October 2011.</ref> [[దస్త్రం:'David'_by_Michelangelo_Fir_JBU005_denoised.jpg|ఎడమ|thumb|255x255px|[[మైఖేలాంజెలో]] చెక్కిన ''డేవిడ్'', 1501–1504]] మైఖేలాంజెలో చిత్రలేఖనం, శిల్పం, వాస్తుశిల్పం, కవిత్వం వంటి అనేక విభాగాలలో నైపుణ్యం సాధించాడు. చరిత్రలో గొప్ప శిల్పులలో ఒకరిగా విస్తృతంగా పరిగణించబడిన<ref>Pope-Hennessy, John Wyndham. [https://books.google.com/books?id=beFOAAAAYAAJ&q= ''Italian High Renaissance and Baroque sculpture.''] Phaidon Press, 1996. p. 13. Web. 5 October 2011. "''Michelangelo was the first artist in history to be recognized by his contemporaries as a genius in our modern sense. Canonized before his death, he has remained magnificent, formidable, and remote. Some of the impediments to establishing close contact with his mind are inherent in his own uncompromising character; he was the greatest sculptor who ever lived, and the greatest sculptor is not necessarily the most approachable.''"</ref> మైఖేలాంజెలో మానవ శరీరాన్ని చిత్రీకరించడంలో చూపే నైపుణ్యం అతని శిల్పాలలో ఉదహరించబడింది, భౌతిక సౌందర్యం, తీవ్రమైన మానసిక లోతు రెండింటినీ తెలియజేసే ప్రసిద్ధ విగ్రహం ''డేవిడ్'' (1501-1504) దీనికి ఒక ఉదాహరణ. అతను 1508, 1512 మధ్య సిస్టీన్ చాపెల్ పైకప్పును చిత్రించి పాశ్చాత్య కళలో అత్యంత ప్రసిద్ధ కళాఖండాలలో ఒకదాన్ని సృష్టించాడు. ఈ ఫ్రెస్కోలు బైబిల్, క్లాసికల్ సబ్జెక్టులను వర్ణిస్తాయి, మానవ రూపం, ఆధ్యాత్మిక తీవ్రత శక్తివంతమైన ప్రాతినిధ్యానికి ప్రసిద్ధి చెందాయి. రాఫెల్ చిత్రాలు శ్రావ్యమైన కూర్పు, మృదువైన రూపురేఖలు, మనోహరమైన రంగుల వాడకానికి ప్రసిద్ధి చెందాయి. అతను దృక్పథం, నిష్పత్తిలో ప్రావీణ్యుడు, ముఖ్యంగా తన మడోన్నాలు, పోర్ట్రెయిట్‌లకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. అతని గొప్ప రచనలలో ఒకటి ''ది స్కూల్ ఆఫ్ ఏథెన్స్'' అనే ఫ్రెస్కో, ఇది ప్రాచీన గ్రీకు తత్వవేత్తలు, శాస్త్రవేత్తల గొప్ప చిత్రణ. ఈ రచన పునరుజ్జీవన మేధో వాతావరణంతో ప్రాచీన గ్రీకు, రోమన్ కళ అంశాలను మిళితం చేస్తూ శాస్త్రీయ పురాతన కాలం పట్ల రాఫెల్ ప్రశంసలను ప్రతిబింబిస్తుంది. వాస్తుశిల్పి డొనాటో బ్రమంటే తరచుగా ఉన్నత పునరుజ్జీవన వాస్తుశిల్ప సృష్టికర్తగా పరిగణించబడతాడు. 1499లో అతను రోమ్‌కు వెళ్ళాడు, అక్కడ అతను శాస్త్రీయ దేవాలయ వాస్తుశిల్పం నుండి ప్రేరణ పొందిన చిన్న, కేంద్రీకృత గోపురం నిర్మాణమైన ''టెంపియెట్టో'' (1502) రూపకల్పనతో తన పనిని ప్రారంభించాడు. పోప్ రెండవ జూలియస్ బ్రమంటేను పోప్ వాస్తుశిల్పిగా నియమించాడు, 4వ శతాబ్దపు పాత సెయింట్ పీటర్స్ బసిలికా స్థానంలో ఒక కొత్త, గొప్ప చర్చిని ఏర్పాటు చేయడానికి వారు కలిసి ఒక ప్రణాళికను రూపొందించారు. బ్రమంటే దృష్టి అతని జీవితకాలంలో పూర్తి కాలేనప్పటికీ అతని నమూనాలు పునరుజ్జీవన వాస్తుశిల్ప అభివృద్ధిపై తీవ్ర ప్రభావాన్ని చూపాయి. === మ్యానరిజం === [[దస్త్రం:Salt_Cellar.jpg|thumb|300x300px|''సెల్లిని సాల్ట్ సెల్లార్'', 1543]] మ్యానరిజం అనేది ఇటాలియన్ పునరుజ్జీవన తరువాతి దశలలో ఉద్భవించిన ఒక సొగసైన, మర్యాదపూర్వకమైన శైలి. ఇది ముఖ్యంగా ఇటలీలోని ఫ్లోరెన్స్‌లో వర్ధిల్లింది, ఇక్కడ జార్జియో వాసరి, ఆగ్నోలో బ్రాంజినో వంటి ప్రముఖులు ముఖ్య ప్రతినిధులుగా ఉన్నారు. ఈ శైలిని తరువాత రోస్సో ఫియోరెంటినో, ఫ్రాన్సిస్కో ప్రిమాటిసియో ఫ్రెంచ్ కోర్టుకు పరిచయం చేశారు. వెనీషియన్ [[చిత్రకారుడు]] టింటోరెట్టో కూడా మ్యానరిజం ద్వారా ప్రభావితమయ్యాడు. పొడుగుచేసిన బొమ్మలు, అతిశయోక్తి భంగిమలు, కృత్రిమ కూర్పులతో చిత్రలేఖనానికి మ్యానరిజం లక్షణ విధానం ఇతర కళా రూపాలను కూడా ప్రభావితం చేసింది. వాస్తుశిల్పంలో జియులియో రొమానో మ్యానరిస్ట్ ప్రభావానికి అత్యంత ముఖ్యమైన ఉదాహరణలలో ఒకటి. ఇటాలియన్ శిల్పి బెన్వెనుటో సెల్లిని, ఫ్లెమిష్‌లో జన్మించిన జియాంబోలోగ్నా మ్యానరిస్ట్ శిల్పకళలో ప్రధాన వ్యక్తులుగా ఉన్నారు, వీరు డైనమిక్, తరచుగా అతిశయోక్తి రూపాలకు ప్రసిద్ధి చెందారు.<ref>Eric M. Zafran, Ph.D., Curator, Department of European Paintings and Sculpture, Wadsworth Atheneum. Zafran, Eric M. "Mannerism." ''World Book Advanced.'' World Book, 2011. Web. 1 October 2011.</ref> కొంతమంది చరిత్రకారులు మ్యానరిజాన్ని ఉన్నత పునరుజ్జీవన క్లాసిసిజం క్షీణత లేదా వక్రీకరణగా భావిస్తారు, మరికొందరు దీనిని ఒక స్వతంత్ర, సంపూర్ణ శైలిగా పరిగణిస్తారు. ఈ కాలం సాధారణంగా 1520 నుండి 1600 వరకు ఉంటుంది, ఇది తరచుగా ఉన్నత పునరుజ్జీవనం, బరోక్ శకం మధ్య వారధిగా కనిపిస్తుంది. == బరోక్, రోకోకో కళ == [[దస్త్రం:The_Calling_of_Saint_Matthew-Caravaggo_(1599-1600).jpg|కుడి|thumb|308x308px|కారావాగియో గీసిన ''ది కాలింగ్ ఆఫ్ సెయింట్ మ్యాథ్యూ'', 1599–1600]] 17వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో రోమ్ కళలలో ఇటాలియన్ ఆధిపత్య పునరుజ్జీవనానికి కేంద్రంగా మారింది. పర్మాలో ఆంటోనియో డా కొరెగ్గియో మేఘాలపై మృదువుగా తేలుతున్న ఉల్లాసమైన బొమ్మలతో చర్చి ఖజానాలను అలంకరించాడు - ఈ విధానం బరోక్ సీలింగ్ పెయింటింగ్స్‌ను లోతుగా ప్రభావితం చేస్తుంది. కారావాగియో అద్భుతమైన చియారోస్కురో పెయింటింగ్‌లు, బోలోగ్నీస్ కరాచీ కుటుంబపు బలమైన భ్రాంతికరమైన రచనలు ఇటాలియన్ కళలో బరోక్ కాలపు ప్రారంభాన్ని సూచించాయి. డొమెనిచినో, ఫ్రాన్సిస్కో అల్బానీ, ఆ తరువాత ఆండ్రియా సాచి కరాచీ ప్రభావపు శాస్త్రీయ చిక్కులను అన్వేషించిన వారిలో ఉన్నారు. మరోవైపు గుయిడో రెని, గెర్సినో, ఒరాజియో జెంటిలెస్చి, గియోవన్నీ లాన్‌ఫ్రాంకో, ఆ తరువాత పీట్రో డా కోర్టోనా, ఆండ్రియా పొజో వంటి కళాకారులు శాస్త్రీయ, అలంకారిక సంప్రదాయాలలో ఉన్నప్పటికీ ప్రారంభంలో కారావాగియో శైలిని గుర్తుచేసే పద్ధతిలో సంజ్ఞలు చేసే బొమ్మలతో నిండిన డైనమిక్ కూర్పులను చిత్రించారు. శిల్పం, వాస్తుశిల్పం రెండింటిలోనూ బరోక్ ఉల్లాసం, గొప్పదనం అద్భుతమైన ఘనాపాటి జియాన్ లోరెంజో బెర్నిని. 1640 నాటికి చాలా మంది చిత్రకారులు రోమ్‌లో ఫ్రెంచ్ ప్రవాసులైన నికోలస్ పౌస్సిన్ ప్రోత్సహించిన శాస్త్రీయ శైలి వైపు మొగ్గు చూపారు. అలెశాండ్రో అల్గార్డి, ఫ్రాంకోయిస్ డుక్వెస్నోయ్ వంటి శిల్పులు కూడా శాస్త్రీయ ఆదర్శాలకు అనుగుణంగా ఉన్నారు. జెనోస్ జియోవన్నీ బాటిస్టా గౌల్లి, నియాపోలిటన్లు లూకా గియోర్డానో, ఫ్రాన్సిస్కో సోలిమెనా ప్రముఖ లేట్ బరోక్ కళాకారులలో ఉన్నారు. 18వ శతాబ్దపు ప్రముఖులు వెనిస్ నుండి వచ్చారు. వీరిలో రోకోకో శైలి అద్భుతమైన ఘనాపాటి జియోవన్నీ బటిస్టా టైపోలో; ఫ్రాన్సిస్కో గ్వార్డి, కెనాలెట్టో, గియోవన్నీ బాటిస్టా పియాజెట్టా, బెర్నార్డో బెల్లోట్టో వంటి వాస్తుశిల్ప చిత్రకారులు; రోమన్ పురాతన వస్తువుల చెక్కేవాడు గియోవన్నీ బటిస్టా పిరనేసి ఉన్నారు. == నియోక్లాసికల్, 19వ శతాబ్దపు కళ == [[దస్త్రం:0_Psyché_ranimée_par_le_baiser_de_l'Amour_-_Canova_-_Louvre_1.JPG|ఎడమ|thumb|ఆంటోనియో కానోవా రచించిన ''సైక్ రివైవ్డ్ బై క్యూపిడ్స్ కిస్'', 1787–1793]] ఇటాలియన్ నియోక్లాసిసిజం విస్తృత నియోక్లాసిసిజం ఉద్యమం ప్రారంభ అభివ్యక్తి, ఇది ఇతర యూరోపియన్ దేశాలలోని ప్రతిరూపాల కంటే ఎక్కువ కాలం కొనసాగింది. ఇది 1750లో బరోక్ శైలికి వ్యతిరేకంగా అభివృద్ధి చెంది 1850 వరకు కొనసాగింది. ఈ ఉద్యమం పాంపీ పునరుద్ధరణ సమయంలో ఉద్భవించింది, ఇటలీలో తమ గ్రాండ్ టూర్ నుండి తిరిగి వచ్చిన కళా విద్యార్థుల తరం పునరుద్ధరించబడిన గ్రీకో-రోమన్ ఆదర్శాలచే ప్రభావితమై ఐరోపా అంతటా వ్యాపించింది. ఇతర యూరోపియన్ రూపాంతరాల వలె ఇటాలియన్ నియోక్లాసికల్ కళ ప్రధానంగా ప్రాచీన రోమన్, ప్రాచీన గ్రీకు కళ, వాస్తుశిల్ప సూత్రాలపై ఆధారపడి ఉంది. అయినప్పటికీ ఇది విల్లా కాప్రా "లా రొటొండా" వంటి రచనలలో చూసినట్లుగా ఇటాలియన్ పునరుజ్జీవన వాస్తుశిల్పం, దాని పునాది ఆలోచనల నుండి కూడా గ్రహించింది.<ref name="CISA">{{cite web|title=Villa Almerico Capra detta "la Rotonda", Vicenza|url=https://mediateca.palladiomuseum.org/palladio/opera.php?id=41|access-date=30 December 2023|language=it}}</ref> ఇటాలియన్ కళ, వాస్తుశిల్పంలో క్లాసిసిజం, నియోక్లాసిసిజం కూడా ఇటాలియన్ పునరుజ్జీవనంలో లోతైన మూలాలను కలిగి ఉన్నాయి, ముఖ్యంగా లియోన్ బాటిస్టా అల్బెర్టి రచనలు, నమూనాలలో, ఫిలిప్పో బ్రూనెల్లెస్చి పనిలో ఇది గమనించవచ్చు. [[దస్త్రం:El_Beso_(Pinacoteca_de_Brera,_Milán,_1859).jpg|thumb|ఫ్రాన్సిస్కో హాయెజ్ ''ది కిస్'' (1859) ఇటాలియన్ రిసోర్జిమెంటోకు చిహ్నంగా మారింది]] నియోక్లాసికల్ కళ క్లాసికల్ ప్రాచీనకాల వాస్తుశిల్పం ముఖ్యంగా ప్రాచీన రోమ్ నుండి ప్రేరణ పొంది సమరూపత, నిష్పత్తి, జ్యామితి, భాగాల క్రమబద్ధతను నొక్కి చెప్పింది. ప్రధాన నిర్మాణ అంశాలలో స్తంభాలు, పిలాస్టర్లు, లింటెల్స్ క్రమబద్ధమైన ఏర్పాట్లతో పాటు అర్ధవృత్తాకార తోరణాలు, అర్ధగోళ గుమ్మటాలు, గూళ్లు, ఎడిక్యూల్స్ వాడకం ఉన్నాయి. ఇవి మధ్యయుగ భవనాల మరింత సంక్లిష్టమైన దామాషా వ్యవస్థలు, క్రమరహిత ప్రొఫైల్‌లను భర్తీ చేశాయి. ఈ శైలి వేగంగా ఇటలీ అంతటా, తరువాత ఖండాంతర ఐరోపాలోని మిగిలిన ప్రాంతాలకు వ్యాపించింది. నియోక్లాసిసిజం మొదట రోమ్‌లో కేంద్రీకృతమై ఉంది, ఇక్కడ ఆంటోనియో కానోవా, జాక్వెస్-లూయిస్ డేవిడ్ వంటి కళాకారులు ఈ ఉద్యమం పారిస్‌కు వ్యాపించడానికి ముందు 18వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థంలో చురుకుగా పనిచేశారు. కెనాలెట్టో, గియోవన్నీ పాలో పామిని వంటి వేదుటే చిత్రకారులు గ్రాండ్ టూర్ సమయంలో గణనీయమైన విజయాన్ని సాధించారు. శిల్పి ఆంటోనియో కానోవా నియోక్లాసికల్ శైలికి ప్రముఖ ప్రతిపాదకుడిగా మారాడు, అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని సాధించాడు, అతని కాలంలో అత్యంత అద్భుతమైన శిల్పిగా పరిగణించబడ్డాడు.<ref>Rosenblum, Robert; Janson, Horst Woldemar. [https://books.google.com/books?id=BnxPAAAAMAAJ&q= ''19th century art.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221027182732/https://books.google.com/books?id=BnxPAAAAMAAJ&q=|date=27 October 2022}} Abrams, 1984. p. 104. Web. 5 October 2011. "''Antonio Canova (1757–1822) was not only the greatest sculptor of his generation; he was the most famous artist of the Western world from the 1790s until long after his death.''"</ref> ఫ్రాన్సిస్కో హాయెజ్ రొమాంటిసిజానికి ప్రధాన ఇటాలియన్ ప్రతిపాదకుడిగా పరిగణించబడ్డాడు, తరచుగా మధ్యయుగ సందర్భాలలో రూపొందించిన ఇతని అనేక రచనలు రిసోర్జిమెంటోకు సంబంధించిన రహస్య దేశభక్తి సందేశాలను కలిగి ఉన్నాయి. పునరుజ్జీవనం, బరోక్ తరువాత పాశ్చాత్య కళలన్నింటిలో వ్యాపించిన ఇటలీలో జన్మించిన చివరి శైలి నియోక్లాసిసిజం. === మాచియాయోలీ === [[దస్త్రం:Haystacks_painting.jpg|కుడి|thumb|270x270px|మాచియాయోలీ ఉద్యమంలో ప్రముఖ కళాకారుడైన గియోవన్నీ ఫట్టోరి (1880) గీసిన ''హే స్టాక్స్'']] ఇటలీ ఇంప్రెషనిజం తన సొంత రూపాన్ని ఉత్పత్తి చేసింది, దీనిని మాచియాయోలీ ఉద్యమంగా పిలుస్తారు, ఇది ఫ్రాన్స్‌లోని ప్రసిద్ధ ఇంప్రెషనిస్ట్ కళాకారులకు ముందు వచ్చింది. ఈ ఉద్యమంలో ముఖ్యులలో గియోవన్నీ ఫట్టోరి, సిల్వెస్ట్రో లెగా, టెలిమాకో సిగ్నోరిని, గియుసేప్ అబ్బాటి ఉన్నారు. మాచియాయోలీ కళాకారులు ఇంప్రెషనిజానికి పూర్వీకులుగా పరిగణించబడతారు, ఎందుకంటే వారు తమ రచనలలో కేంద్ర అంశాలుగా వెలుతురు, నీడ లేదా ''మాచీ'' (అక్షరాలా "ప్యాచ్‌లు" లేదా "మచ్చలు") ప్రాముఖ్యతను నొక్కి చెప్పారు. 19వ శతాబ్దపు ఇటాలియన్ కళాకారులు, విమర్శకులు పెయింటింగ్ లేదా డ్రాయింగ్‌లో శక్తివంతమైన, స్కెచి, ఆకస్మిక నాణ్యతను వివరించడానికి లేదా కూర్పులో శ్రావ్యమైన, విశాలమైన ప్రభావాన్ని హైలైట్ చేయడానికి ''మాచియా'' అనే పదాన్ని సాధారణంగా ఉపయోగించారు. 3 నవంబర్ 1862న ''గజెట్టా డెల్ పోపోలో'' పత్రికలో ప్రచురించబడిన ఒక ప్రతికూల సమీక్ష ''మాచియాయోలీ'' అనే పదం మొదటి రికార్డ్ వాడకాన్ని సూచిస్తుంది.<ref name="Broude96">Broude, p. 96.</ref> ఈ పదం అనేక అర్థాలను కలిగి ఉంది: కళాకారులు పూర్తి చేసిన రచనలు స్కెచ్‌ల కంటే మరేమీ కాదని ఇది ఎగతాళిగా సూచించింది, జాతీయంగా "పొదల్లో దాక్కోవడం లేదా పొదల్లో దాక్కోవడం" అని అర్థం వచ్చే "డార్సి అల్లా మాచియా" అనే పదబంధాన్ని కూడా సూచించింది. కళాకారులు తరచుగా అటువంటి వాతావరణంలో ఆరుబయట పనిచేశారు, ఇది ఈ అనుబంధానికి దోహదపడింది. ఇంకా ఈ కొత్త కళాకారులు ఆ సమయంలో కళా ప్రపంచంలో స్థిరపడిన నియమాలు, సంప్రదాయాలకు వెలుపల పనిచేస్తున్నారనే సంప్రదాయవాదుల దృక్పథాన్ని ప్రతిబింబిస్తూ మాచియాయోలీలు చట్టవిరుద్ధమైన వారని పేరు సూచిస్తుంది. == ఇటాలియన్ ఆధునిక, సమకాలీన కళ == [[దస్త్రం:Amedeo_Modigliani_-_Nu_Couché_au_coussin_Bleu.jpg|thumb|300x300px|అమెడియో మోడిగ్లియాని ద్వారా పడుకున్న నగ్న చిత్రాలకు అత్యుత్తమ ఉదాహరణలలో ఒకటైన ''ను కౌచే ఔ కౌసిన్ బ్లూ'', 1916<ref>{{cite web|title=Women in Art, PDF|url=http://files.shareholder.com/downloads/.../279754.pdf|access-date=7 September 2018|publisher=shareholder.com}}{{dead link|date=September 2018}}</ref>]] 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఫ్యూచరిజం ప్రతిపాదకులు ఆధునిక ప్రపంచ డైనమిక్ విజన్‌ను అభివృద్ధి చేయగా, జార్జియో డి చిరికో విచిత్రమైన మెటాఫిజికల్ నిశ్శబ్దాన్ని వ్యక్తం చేశాడు. అమెడియో మోడిగ్లియాని స్కూల్ ఆఫ్ ప్యారిస్‌తో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు. శిల్పులు గియాకోమో మంజు, మారినో మరీని, స్టిల్-లైఫ్ పెయింటర్ జార్జియో మోరాండి, ఐకానోక్లాస్టిక్ పెయింటర్ లూసియో ఫోంటానా తరువాత వచ్చిన ప్రముఖ ఆధునిక ఇటాలియన్ కళాకారులలో ఉన్నారు. 20వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థంలో ఇటాలియన్ డిజైనర్లు, ముఖ్యంగా మిలన్‌కు చెందిన వారు, తమ ఊహాత్మక, క్రియాత్మక రచనలతో అంతర్జాతీయ శైలులను తీవ్రంగా ప్రభావితం చేశారు. === ఫ్యూచరిజం === [[దస్త్రం:Umberto_Boccioni,_1911,_The_Street_Enters_the_House,_oil_on_canvas,_100_x_100.6_cm,_Sprengel_Museum.jpg|కుడి|thumb|300x300px|అంబర్టో బోసియోని గీసిన ''ది స్ట్రీట్ ఎంటర్స్ ది హౌస్'' (1912).]] ఫ్యూచరిజం అనేది 1909 నుండి 1916 వరకు వర్ధిల్లిన ఇటాలియన్ కళా ఉద్యమం. జీవితంలోని అన్ని రంగాలలో గతాన్ని ఛేదించడానికి ప్రయత్నించిన అనేక కళా ఉద్యమాలలో ఇది మొదటిది. ఫ్యూచరిజం యంత్ర యుగానికి లక్షణమైన శక్తి, వేగం, ఉత్సాహాన్ని కీర్తించింది. ఫ్యూచరిస్టులు వాస్తవిక రూపాలను బహుళ చిత్రాలుగా, రంగుల అతివ్యాప్తి శకలాలుగా విభజించడానికి ఫ్రెంచ్ క్యూబిస్ట్ చిత్రకారులు, బహుళ-ఎక్స్పోజర్ [[ఫోటోగ్రఫీ]] నుండి నేర్చుకున్నారు. అటువంటి మార్గాల ద్వారా ఆధునిక జీవిత శక్తి, వేగాన్ని చిత్రించడానికి వారు ప్రయత్నించారు. సాహిత్యంలో ఫ్యూచరిజం సాంప్రదాయ వాక్య నిర్మాణాలు, పద్య రూపాల రద్దును డిమాండ్ చేసింది.<ref>Douglas K. S. Hyland, Ph.D., Director, San Antonio Museum of Art. Hyland, Douglas K. S. "Futurism." ''World Book Advanced.'' World Book, 2011. Web. 4 October 2011.</ref> 20 ఫిబ్రవరి 1909న ఇటాలియన్ కవి, సంపాదకుడు ఫిలిప్పో టొమాసో మారినెట్టి రాసిన మేనిఫెస్టోను పారిస్ వార్తాపత్రిక ''లే ఫిగారో'' ప్రచురించినప్పుడు ఫ్యూచరిజం మొదటిసారిగా ప్రకటించబడింది. (మానిఫెస్టో ఆఫ్ ఫ్యూచరిజం చూడండి.) మారినెట్టి గతం కళను విస్మరించడం, సంస్కృతి, సమాజంలో మార్పు, వాస్తవికత, ఆవిష్కరణలను జరుపుకోవాలనే తన లక్ష్యాన్ని ప్రతిబింబించేలా "ఫ్యూచరిజం" అనే పదాన్ని సృష్టించాడు. అతని మేనిఫెస్టో ఆటోమొబైల్ కొత్త సాంకేతికతను, దాని వేగం, శక్తి, కదలికల అందాన్ని కీర్తించింది. హింస, సంఘర్షణలను కీర్తిస్తూ సంప్రదాయ విలువల విస్తృతమైన తిరస్కరణకు, మ్యూజియంలు, లైబ్రరీల వంటి సాంస్కృతిక సంస్థల విధ్వంసానికి మారినెట్టి పిలుపునిచ్చాడు. మేనిఫెస్టో వాక్చాతుర్యం ఉద్వేగభరితంగా ఆర్భాటంగా ఉంది, దాని దూకుడు స్వరం ఉద్దేశపూర్వకంగా ప్రజల కోపాన్ని ప్రేరేపించడానికి, వివాదాన్ని రేకెత్తించడానికి ఉద్దేశించబడింది. [[దస్త్రం:'Unique_Forms_of_Continuity_in_Space',_1913_bronze_by_Umberto_Boccioni.jpg|ఎడమ|thumb|237x237px|అంబర్టో బోసియోని చెక్కిన ''యూనిక్ ఫామ్స్ ఆఫ్ కంటిన్యుటీ ఇన్ స్పేస్'' (1913)]] మారినెట్టి మేనిఫెస్టో మిలన్‌లోని యువ చిత్రకారుల బృందాన్ని దృశ్య కళలకు ఫ్యూచరిస్ట్ ఆలోచనలను అన్వయించేలా ప్రేరేపించింది. అంబర్టో బోసియోని, కార్లో కార్రా, లుయిగి రుస్సోలో, గియాకోమో బల్లా, గినో సెవెరిని 1910లో చిత్రలేఖనంపై అనేక మేనిఫెస్టోలను ప్రచురించారు. మారినెట్టి మాదిరిగానే వారు వాస్తవికతను కీర్తించారు, వారసత్వంగా వచ్చిన కళాత్మక సంప్రదాయాలపై అసహ్యం వ్యక్తం చేశారు. బోసియోని శిల్పంపై కూడా ఆసక్తి పెంచుకున్నాడు, 1912 వసంతకాలంలో ఈ విషయంపై ఒక మేనిఫెస్టోను ప్రచురించాడు. అతను తన సిద్ధాంతాలను రెండు శిల్పాలలో పూర్తిగా గ్రహించినట్లు భావిస్తారు: ''డెవలప్‌మెంట్ ఆఫ్ ఎ బాటిల్ ఇన్ స్పేస్'' (1912), దీనిలో అతను బాటిల్ లోపలి, వెలుపలి ఆకృతులను ప్రాతినిధ్యం వహించాడు, ''యూనిక్ ఫామ్స్ ఆఫ్ కంటిన్యుటీ ఇన్ స్పేస్'' (1913), దీనిలో ఒక మానవ బొమ్మ ఒక ఘన రూపంగా కాకుండా బొమ్మ కదిలే స్థలాన్ని సూచించే బహుళ విమానాలతో కూడి ఉంటుంది. ఫ్యూచరిస్ట్ సూత్రాలు వాస్తుశిల్పానికి కూడా విస్తరించాయి. ఆంటోనియో శాంట్ ఎలియా 1914లో వాస్తుశిల్పంపై ఫ్యూచరిస్ట్ మేనిఫెస్టోను రూపొందించాడు. అత్యంత యాంత్రికీకరించబడిన నగరాలు, ధైర్యమైన ఆధునిక ఆకాశహర్మ్యాల గురించి అతని దార్శనిక చిత్రలేఖనాలు 20వ శతాబ్దపు అత్యంత ఊహాత్మక వాస్తుశిల్ప ప్రణాళికను ముందుగా సూచిస్తాయి. సమూహంలో అత్యంత ప్రతిభావంతుడైన కళాకారుడైన బోసియోని,<ref>Wilder, Jesse Bryant. [https://books.google.com/books?id=2M4Sm9vL5UcC&pg=PA310&dq#v= ''Art History for Dummies.''] John Wiley & Sons, 2007. p. 310. Web. 6 October 2011.</ref> సాంట్ ఎలియా ఇద్దరూ 1916లో సైనిక సేవలో మరణించారు. బోసియోని మరణం సమూహ సిబ్బంది విస్తరణ, మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం వల్ల కలిగిన విధ్వంసం వాస్తవికతలతో కలిసి దృశ్య కళలలో ముఖ్యమైన చారిత్రక శక్తిగా ఫ్యూచరిజం ముగింపుకు సమర్థవంతంగా దారితీసింది. === మెటాఫిజికల్ కళ === మెటాఫిజికల్ పెయింటింగ్ అనేది 1917లో ఫెరారాలో కార్లో కార్రా, జార్జియో డి చిరికో రచనలతో ఉద్భవించిన ఇటాలియన్ కళా ఉద్యమం. డి చిరికో స్వయంగా స్వీకరించిన "మెటాఫిజికల్" అనే పదం ఈ ఉద్యమ కవిత్వానికి కేంద్రంగా ఉంది.[[దస్త్రం:Sfera_Grande_di_Pomodoro_-_Pesaro_1.jpg|thumb|అర్నాల్డో పోమోడోరో రచించిన ''స్పియర్ వితిన్ స్పియర్''. పెసారో]] కాలానుగుణంగా స్తంభించినట్లు అనిపించే బొమ్మలు, వస్తువులతో కూడిన కలల లాంటి చిత్రాలు ఈ ఉద్యమం లక్షణంగా ఉంటాయి. మెటాఫిజికల్ పెయింటింగ్‌తో సంబంధం ఉన్న కళాకారులు సాంప్రదాయ దృక్పథం ద్వారా కనిపించే ప్రపంచ ప్రాతినిధ్యాన్ని స్వీకరించారు, అయితే మానవ బొమ్మల అసాధారణ అమరికతో ఇవి తరచుగా ప్రాణములేని నమూనాలుగా కనిపిస్తాయి, వస్తువులు విచిత్రమైన, అлогиక సందర్భాలలో ఉంచబడతాయి. ఈ రచనలు అవాస్తవిక లైటింగ్, అసహజ రంగుల పథకాలు, అసాధారణమైన సమయం లేని భావనకు దోహదపడే బొమ్మల నిశ్చలత ద్వారా గుర్తించబడతాయి. === నొవెసెంటో ఇటాలియానో === [[దస్త్రం:Artgate_Fondazione_Cariplo_-_Bucci_Anselmo_-_Sorelle_brianzole.jpg|thumb|అన్సెల్మో బుస్సి, ''సోరెల్లె బ్రియాంజోల్'', 1932]] నొవెసెంటో ఉద్యమం 1922లో మిలన్‌లో ఏర్పడిన ఇటాలియన్ కళాకారుల సమూహం, గతం లోని గొప్ప ఇటాలియన్ ప్రాతినిధ్య కళకు తిరిగి రావాలని వాదించింది. నొవెసెంటో ఉద్యమం (ఇటాలియన్: "20వ-శతాబ్దం") వ్యవస్థాపక సభ్యులలో విమర్శకురాలు మార్గెరిటా సర్ఫట్టి, ఏడుగురు కళాకారులు: అన్సెల్మో బుస్సి, లియోనార్డో డ్యుడ్రెవిల్లే, అకిల్లే ఫుని, గియాన్ ఎమిలియో మలెర్బా, పియరో మారుస్సిగ్, ఉబాల్డో ఒప్పి, మారియో సిరోని ఉన్నారు. సర్ఫట్టి నాయకత్వంలో యూరోపియన్ అవాంట్-గార్డ్ ఉద్యమాలను తిరస్కరించడం, ఇటలీ కళాత్మక సంప్రదాయాలను స్వీకరించడం ద్వారా ఈ బృందం ఇటాలియన్ కళను పునరుద్ధరించడానికి ప్రయత్నించింది. నొవెసెంటో ఉద్యమంతో సంబంధం ఉన్న ఇతర కళాకారులలో శిల్పులు మారినో మరీని, ఆర్టురో మార్టిని, చిత్రకారులు ఒట్టోన్ రోసాయి, మాస్సిమో కాంపిగ్లి, కార్లో కార్రా, ఫెలిస్ కాసోరాటి ఉన్నారు. === స్పేషియలిజం === స్పేషియలిజం అనేది ఇటాలియన్ కళాకారుడు లూసియో ఫోంటానా స్థాపించిన ఉద్యమం, దీని సూత్రాలు 1947, 1954 మధ్య మేనిఫెస్టోలలో వ్యక్తీకరించబడ్డాయి. కాంక్రీట్ ఆర్ట్, దాదా, టాచిజం అంశాలను కలిపి ఈ ఉద్యమ అనుచరులు సాంప్రదాయ ఈసెల్ పెయింటింగ్‌ను తిరస్కరించి కొత్త సాంకేతిక పరిణామాలను స్వీకరించారు, సమయం, కదలికలను తమ రచనలలో చేర్చడానికి ప్రయత్నించారు. ఫోంటానా కత్తిరించిన, కుట్టిన చిత్రాలు అతని ఆలోచనలను ఉదహరిస్తాయి. === ఆర్టే పోవెరా === ఆర్టే పోవెరా అనేది 1960లలో ఇటలీలో ఉద్భవించిన కళాత్మక ఉద్యమం, ఇది సంభావిత, మినిమలిస్ట్, పనితీరు కళ అంశాలను మిళితం చేసింది. కళ వాణిజ్యీకరణను దెబ్బతీసే ఉద్దేశ్యంతో ఈ ఉద్యమం రోజువారీ, తరచుగా విస్మరించబడిన భూమి, వార్తాపత్రిక వంటి వస్తువులను ఉపయోగించుకుంది. "ఆర్టే పోవెరా" అనే పదం ఇటాలియన్, దీనికి అక్షరాలా "పేదరిక కళ" అని అనువదిస్తుంది. === ట్రాన్స్‌అవాంట్‌గార్డే === ట్రాన్స్‌అవాంట్‌గార్డే అనే పదాన్ని ఇటాలియన్ విమర్శకుడు అకిల్లే బోనిటో ఒలివా సృష్టించాడు. అతను ట్రాన్స్‌అవాంట్‌గార్డే కళను సాంప్రదాయ ఆకృతిలో (ప్రధానంగా [[చిత్రలేఖనం]] లేదా శిల్పం), రాజకీయ రహితంగా, అన్నింటికీ మించి పరిశీలనాత్మకమైనదిగా నిర్వచించాడు. == ఇటలీలోని ప్రధాన మ్యూజియంలు, గ్యాలరీల జాబితా == == న్యాయవాదం, ఆంక్షలు == ఇటాలియన్ ''కోడిస్ డీ బెని కల్చురాలి ఇ డెల్ పేసాగ్గియో'' 2017 సవరణల ప్రకారం,<ref name="codice">{{cite web|title=Codice dei beni culturali e del paesaggio|url=https://www.camera.it/parlam/leggi/deleghe/testi/04042dl.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20191120063329/https://www.camera.it/parlam/leggi/deleghe/testi/04042dl.htm|archive-date=20 November 2019|access-date=14 September 2020|website=[[Chamber of Deputies (Italy)]]|language=Italian}}</ref><ref name="17G00140">{{cite journal |title=LEGGE 4 agosto 2017, n. 124 |url=https://www.gazzettaufficiale.it/eli/id/2017/08/14/17G00140/sg |journal=[[Gazzetta Ufficiale]] |language=Italian}} at article n. 175.</ref> ఒక కళాఖండం కనీసం 70 సంవత్సరాల క్రితం పూర్తయినట్లయితే దానిని ప్రజా, సాంస్కృతిక ఆసక్తిగా చట్టబద్ధంగా నిర్వచించవచ్చు. మునుపటి పరిమితి 50 సంవత్సరాలు. విలువల నిల్వగా కళ ఎగుమతి, అంతర్జాతీయ వాణిజ్యాన్ని సులభతరం చేయడానికి ప్రైవేట్ యజమానులు, వారి డీలర్‌లకు €13,500 కంటే తక్కువ వాణిజ్య విలువను స్వీయ-ధృవీకరించే సామర్థ్యం మంజూరు చేయబడింది, అటువంటి లావాదేవీలకు పబ్లిక్ అడ్మినిస్ట్రేటివ్ అనుమతి అవసరం లేకుండా దేశ సరిహద్దులు, యూరోపియన్ యూనియన్‌లోకి వస్తువులను రవాణా చేయడానికి వారిని అనుమతిస్తుంది.<ref>{{cite news|url=https://www.ilfattoquotidiano.it/2017/08/04/lappello-a-mattarella-i-beni-culturali-non-sono-commerciali-presidente-non-firmi-il-dl-concorrenza/3774966/|title=L'Appello a Mattarella – "I beni culturali non sono commerciali: presidente non firmi il Dl Concorrenza"|date=4 August 2017|journal=[[Il Fatto Quotidiano]]|language=Italian}}</ref><ref>{{cite web|title=Shorthand account of the Parliamentary session held on June 28, 2017|url=http://documenti.camera.it/leg17/resoconti/assemblea/html/sed0822/tmp0000.htm|website=[[Chamber of Deputies (Italy)]]|language=Italian}}</ref> ఈ బిల్లు ఆమోదించబడి 29 ఆగస్టు 2017న అమలులోకి వచ్చింది.<ref name="17G00140" /> భూగర్భంలో లేదా నీటి అడుగున కనుగొనబడిన పురావస్తు అవశేషాలకు పబ్లిక్ అధికారం అవసరం.<ref name="codice" /> == మరింత చదవడానికి == * కాస్ట్రియా, ఎఫ్. (1999). ''ఇటాలియన్ పెయింటింగ్: ఆర్టిస్ట్స్ అండ్ దేర్ మాస్టర్ పీసెస్ త్రూఅవుట్ ది ఏజెస్''. కోనెమాన్. * గోఫెన్, రోనా (2002). [[iarchive:renaissancerival0000goff|''రెనైసాన్స్ రైవల్స్: మైఖేలాంజెలో, లియోనార్డో, రాఫెల్, టిటియన్'']]. యేల్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్. * రౌలాండ్, ఇంగ్రిడ్ డి. (2024). ''ది లైస్ ఆఫ్ ది ఆర్టిస్ట్స్: ఎస్సేస్ ఆన్ ఇటాలియన్ ఆర్ట్, 1450-1750''. ఎంఐటి ప్రెస్. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఇటాలియన్ సాహిత్యం]] * ఇటలీ చరిత్ర * ఇటలీ సంస్కృతి == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == * [https://artworks-italian-artists.web.app/ ప్రధాన ఇటాలియన్ కళాకారుల కళాఖండాలు] * [https://web.archive.org/web/20061104164747/http://www.kdfineart-italia.com/] ఇటాలియన్ కళ. ''kdfineart-italia.com.'' వెబ్. 5 అక్టోబర్ 2011. * [http://www.italianartstudio.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200615165857/http://www.italianartstudio.com/|date=15 June 2020}} ఇటాలియన్, టుస్కాన్ శైలి లలిత కళ. ''italianartstudio.com.'' వెబ్. 5 అక్టోబర్ 2011. * [http://www.italian-art-notes.com]{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ఇటాలియన్ కళా గమనికలు * [https://fondo-oro.art/ ఫోండో ఒరో మ్యాగజైన్] సుమారు 1250-1430 నాటి ఇటాలియన్ బంగారు-నేపథ్య ప్యానెల్ పెయింటింగ్స్ చుట్టూ ప్రచురణ [[వర్గం:ఇటలీలో కళ]] [[వర్గం:కళా చరిత్ర]] [[వర్గం:పాశ్చాత్య చిత్రకారులు]] bfbx9fxmy94fwrzqy4zcnvghscldh0e 0 509047 4956452 4955741 2026-09-11T19:18:03Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956452 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Etude_10_2.png|thumb| ఫ్రెడెరిక్ చోపిన్ ఎట్యూడ్ Op. 10, నెం. 2 : కుడి చేతిలోని బలహీనమైన వేళ్లను అభివృద్ధి చేయడానికి, కుడి చేతితో వేగవంతమైన క్రోమాటిక్ స్కేల్‌ను ఉపయోగిస్తారు. చాలా అధ్యయనాలు ఒక నిర్దిష్ట సాంకేతిక నైపుణ్యాన్ని పరిపూర్ణం చేయడానికి వ్రాయబడతాయి.]] [[దస్త్రం:Chopin_Op._25_No._11.svg|thumb| ఫ్రెడెరిక్ చోపిన్ Étude Op. 25, నం. 11]] '''ఎట్యూడ్''' లేదా స్టడీ అనేది ఒక నిర్దిష్ట [[సంగీతం|సంగీత]] నైపుణ్యాన్ని పరిపూర్ణం చేయడానికి సాధన సామగ్రిని అందించడానికి రూపొందించబడిన ఒక వాయిద్య, సాధారణంగా చిన్న<ref>{{Cite web|last=Newman|first=Teresa|date=Apr 4, 2026|title=Etude in Music {{!}} Definition, History & Examples|url=https://study.com/learn/lesson/etude-overview-instruments-examples-what-is-a-musical-etude.html#:~:text=An%20%C3%A9tude%20is%20a%20musical,skill%20for%20students%20to%20master.|url-status=live|website=Study.com}}</ref> సంగీత కూర్పు. పియానోకు వేగంగా పెరుగుతున్న ప్రజాదరణతో 19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఎట్యూడ్‌లను వ్రాసే సంప్రదాయం ఉద్భవించింది. ఆ కాలంలోని అసంఖ్యాకమైన ఎట్యూడ్‌లలో, కొన్ని ఇప్పటికీ బోధనా సామగ్రిగా ఉపయోగించబడుతున్నాయి (ముఖ్యంగా కార్ల్ జెర్నీ, ముజియో క్లెమెంటీ రచనలు), ఫ్రెడరిక్ చోపిన్, ఫ్రాంజ్ లిస్ట్, క్లాడ్ డెబస్సీ వంటి ప్రముఖ స్వరకర్తలచే వ్రాయబడిన కొన్ని, నేటి కచేరీల రిపర్టరీలో స్థానం సంపాదించాయి. 20వ శతాబ్దంలో వ్రాయబడిన ఎట్యూడ్‌లలో సాంప్రదాయమైన వాటికి సంబంధించినవి (గ్యోర్గీ లిగెటి) మరియు పూర్తిగా అసాంప్రదాయ పద్ధతి అవసరమయ్యేవి (జాన్ కేజ్) ఉన్నాయి. == 19వ శతాబ్దం == === పియానో === 19వ శతాబ్దంలో, స్వరకర్తలు అధ్యయనాలు రాయడం చాలా ప్రాచుర్యం పొందింది, స్వరకర్త హోవార్డ్ ఫెర్గూసన్ "దాదాపు ప్రతి 19వ శతాబ్దపు పియానిస్ట్-స్వరకర్త అధ్యయనాలు రాశారు" అని అన్నారు. <ref name="p456">{{Cite web|date=2026-06-29|title=Study|url=https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/display/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-0000027018|access-date=2026-06-29|website=Grove Music Online}}</ref> 19వ శతాబ్దానికి ముందు స్వరపరచబడిన అధ్యయనాలు, పాఠాలు, ఇతర బోధనాత్మక వాద్య సంగీత రచనలు ఏ నిర్దిష్ట శైలులు లేకుండా అత్యంత వైవిధ్యంగా ఉంటాయి. డొమెనికో స్కార్లాట్టి ''30 Essercizi per gravicembalo'' ("హార్ప్సికార్డ్ కోసం 30 వ్యాయామాలు", 1738) అతని ఇతర కీబోర్డ్ రచనల నుండి పరిధిలో భిన్నంగా లేవు, [[జోహన్ సెబాస్టియన్ బాచ్|JS బాచ్]] నాలుగు సంపుటాల ''Clavier-Übung'' ("కీబోర్డ్ ప్రాక్టీస్") సాధారణ ఆర్గాన్ యుగళగీతాల నుండి విస్తృతమైన, కష్టమైన ''గోల్డ్‌బెర్గ్ వైవిధ్యాల'' వరకు ప్రతిదీ కలిగి ఉన్నాయి. <ref>{{Cite web|title=Italian Concerto, French Ouverture, Four Duets, Goldberg Variations|url=https://www.henle.de/Italian-Concerto-French-Ouverture-Four-Duets-Goldberg-Variations/HN-129|website=G. Henle Verlag|publisher=G. Henle Verlag}}</ref> 19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో పరిస్థితి మారింది. అభ్యాసాలతో కూడిన సూచనల పుస్తకాలు సర్వసాధారణమయ్యాయి. జోహాన్ బాప్టిస్ట్ క్రామెర్ (1804, 1810 మధ్య ప్రచురించబడినది), ముజియో క్లెమెంటి ''గ్రాడస్ అడ్ పర్నాసమ్'' (1817-26) ప్రారంభ భాగాలు (1817-26), కార్ల్ సెర్నీ, మరియా స్జిమనోవ్స్కా అనేక రచనలు, ''ఎక్సర్సైజ్‌లు'' (2006) "అధ్యయనాల" సేకరణలు ప్రత్యేక ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉన్నాయి. ఇగ్నాజ్ మోస్కెల్స్ ' ''స్టూడియన్'' ఆప్. 70 (1825–26). అయితే, క్లెమెంటీ సేకరణలోని చివరి భాగాలు, మోషెలెస్ ' ''చారక్టెరిస్టిష్ స్టూడియన్'' ఓపస్ 95' (1836–37)తో పరిస్థితి మారడం ప్రారంభమైంది. ఇద్దరు స్వరకర్తలు కూడా కచేరీలలో ప్రేక్షకులను మెప్పించే, మంచి బోధనా సాధనంగా ఉపయోగపడే సంగీతాన్ని సృష్టించడానికి కృషి చేశారు. ఒక అధ్యయనంలో బోధనాత్మక, సంగీత విలువల ఇటువంటి కలయికను కొన్నిసార్లు కచేరీ అధ్యయనం అని అంటారు.  [[దస్త్రం:FuseesLiszt.JPG|ఎడమ|thumb| ఫ్రాంజ్ లిజ్ట్ ట్రాన్సెండెంటల్ ఎట్యూడ్ నెం. 2 చివరి భాగాలు : లిజ్ట్ ఎట్యూడ్‌లలో అత్యంత కష్టమైన వాటిలో ఒకటి , ఇది చేతులను మార్చి మార్చి, ఒకదానిపై ఒకటి ఉంచే పద్ధతులపై చేసే అధ్యయనం.]] చోపిన్ <nowiki><i id="mwTw">ఎట్యూడ్స్</i></nowiki>, ఒపస్ 10 (1833), ఒపస్ 25 (1837) లను వాయించడానికి అవసరమైన సాంకేతికత, అవి ప్రచురించబడిన సమయంలో అత్యంత నూతనమైనది; ఈ రచనలలో ప్రావీణ్యం సాధించిన మొదటి ప్రదర్శకుడు ప్రఖ్యాత విద్వాంసుడైన స్వరకర్త ఫ్రాంజ్ లిస్ట్ (చోపిన్ ఒపస్ 10ను ఆయనకే అంకితం చేశారు). చోపిన్ స్వరపరిచిన వాటి కంటే మరింత విస్తృతమైన, సంక్లిష్టమైన అనేక ఎట్యూడ్‌లను లిజ్ట్ స్వయంగా స్వరపరిచాడు. వీటిలో, అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందినది ''Études d'Execution Transcendante'' అనే సంకలనం (తుది కూర్పు 1852లో ప్రచురించబడింది). అయితే, ఇవి చోపిన్ రచనలోని బోధనాత్మక అంశాన్ని నిలుపుకోలేదు, ఎందుకంటే ఒకే రచనలో కష్టత, ఉపయోగించిన పద్ధతి మారుతూ ఉంటాయి. ప్రతి ఎట్యూడ్‌కు దాని పేరు ద్వారా సూచించబడిన విభిన్న స్వభావం ఉంటుంది: ప్రిలూడియో; మోల్టో వివాస్; పేసాజ్ [ప్రకృతి దృశ్యం]; మజెప్పా; ఫ్యూ ఫోలెట్స్ [ఇర్లిచ్టర్/విల్-ఓ'-ది-విస్ప్]; విజన్; ఎరోయికా [వీరోచిత]; వైల్డ్ జాగ్డ్ [అడవి వేట]; రికోర్డాంజా; అల్లెగ్రో మోల్టో అగిటాటో; హార్మోనీస్ డు సోయిర్ [సాయంకాలపు శ్రావ్యతలు];, చాస్సే-నీజ్ [మంచు సుడిగుండాలు]. === సెల్లో === ఇప్పటివరకు రూపొందించిన అన్ని సెల్లో ఎట్యూడ్‌లలో, సెల్లో వాద్యకారుడు, స్వరకర్త అయిన డేవిడ్ పాపర్ రచించిన 40 ఎట్యూడ్‌ల సమితి అయిన ''<nowiki/>'హోహే షూలే డెస్ వియోలోన్సెల్లో-స్పీల్స్'' ' ("హై స్కూల్ ఆఫ్ సెల్లో ప్లేయింగ్") బహుశా అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది, విస్తృతంగా ఉపయోగించబడేది. సెల్లో వాద్యకారులు కేవలం సోలో సంగీతాన్ని మాత్రమే కాకుండా, ఆర్కెస్ట్రా సంగీతాన్ని కూడా వాయించడంలో సహాయపడే అధ్యయనాలు చేయడానికి, పాపర్ ఆ కాలంలోని వాగ్నర్, బెర్లియోజ్, లిస్ట్ వంటి అనేక ప్రసిద్ధ స్వరకర్తలను కలుసుకున్నారు. ఉదాహరణకు, 19వ ఎట్యూడ్‌కు "లోహెన్‌గ్రిన్ ఎట్యూడ్" అనే ఉపశీర్షిక ఉంది, ఎందుకంటే ఇది వాగ్నర్ లోహెన్‌గ్రిన్ (ఒపెరా) లోని మూడవ అంకం, మూడవ దృశ్యం నుండి సంగీతాన్ని ఉపయోగించి వ్రాయబడింది. <ref>{{Cite web|last=Brown|first=Loralee|date=May 2021|title=The Importance of Technical Studies for Cello Performance|url=https://scholarworks.calstate.edu/concern/theses/ws859n153|access-date=October 18, 2023|publisher=[[California State University, Northridge]]}}</ref> తన ''<nowiki/>'హై స్కూల్ ఆఫ్ సెల్లో ప్లేయింగ్'' ' పుస్తకాన్ని రూపొందించిన తరువాత, పాపర్ ప్రారంభ, మధ్యస్థ స్థాయి ప్రేక్షకులను లక్ష్యంగా చేసుకుని మరో రెండు ఎట్యూడ్స్ సెట్‌లను సృష్టించాడు. మొదటిది, ''జెహ్న్ మిట్టెల్ష్ స్థూల ఎటుడెన్; Als Vorstudien zur "Hohen Schule des Violoncellspieles" ("హై స్కూల్ ఆఫ్ సెల్లో ప్లేయింగ్"కి 10 అధ్యయనాల ప్రిపరేటరీ)'', ఒక సంవత్సరం తర్వాత ప్రచురించబడింది. ఈ 10 ఎట్యూడ్స్ సెట్, మరింత ఉన్నత స్థాయి హై స్కూల్ ఆఫ్ సెల్లో ప్లేయింగ్ పుస్తకంపై పనిచేయడానికి ముందు అధ్యయనం చేయడానికి ఇంటర్మీడియట్ ప్లేయర్‌ల కోసం ఉద్దేశించబడింది. <ref>{{Cite web|title=10 Mittelschwere grosse Etüden, Op.76 (Popper, David)|url=https://imslp.org/wiki/15_Leichte_Et%C3%BCden_in_der_ersten_Lage%2C_Op.76a_(Popper%2C_David)|access-date=October 23, 2023}}</ref> సుమారు ఐదు సంవత్సరాల తరువాత, పాప్పర్ తన చివరి ఎటుడ్స్ సెట్‌ను ప్రచురించాడు, ''15 లీచ్టే ఎటుడెన్ ఇన్ డెర్ ఎర్స్టెన్ లేజ్ (15 ఈజీ ఎటుడ్స్ ఇన్ ది ఫస్ట్ పొజిషన్)'' . శీర్షికలో పేర్కొన్నట్లుగా, ఈ ఎట్యూడ్స్ సెట్ ఆటగాడు మొదటి స్థానంలో ఉండగలిగేలా వ్రాయబడింది, ఇది ఈ సెట్‌ను ప్రారంభకులకు మరింత సులభతరం చేస్తుంది. <ref>{{Cite web|title=15 Leichte Etüden in der ersten Lage, Op.76a (Popper, David)|url=https://imslp.org/wiki/15_Leichte_Et%C3%BCden_in_der_ersten_Lage%2C_Op.76a_(Popper%2C_David)|access-date=October 23, 2023}}</ref> == 20వ శతాబ్దం == 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో అనేక ముఖ్యమైన అధ్యయనాల సంకలనాలు ప్రచురించబడ్డాయి. క్లాడ్ డెబస్సీ పియానో కోసం ''రాసిన ఎట్యూడ్స్'' (1915) "ప్రతి రచనకు సాంకేతికతలోని ఒకే అంశం" అనే నియమానికి అనుగుణంగా ఉన్నప్పటికీ, అనేక పదునైన వైరుధ్యాలతో కూడిన అసాధారణ నిర్మాణాలను ప్రదర్శిస్తాయి., వాటిలో చాలా వరకు సాంకేతిక అంశాల కంటే, పియానోకు ప్రత్యేకమైన ధ్వనులు, ధ్వని లక్షణాలపై దృష్టి పెడతాయి. లియోపోల్డ్ గొడోవస్కీ ''<nowiki/>'చోపిన్ ఎట్యూడ్స్‌పై 53 అధ్యయనాలు'' ' (1894–1914) చోపిన్ ఎట్యూడ్స్‌పై ఆధారపడి రూపొందించబడ్డాయి: గొడోవస్కీ చేసిన చేర్పులు, మార్పులు చోపిన్ సంగీతాన్ని కొత్త, మునుపెన్నడూ లేని క్లిష్టత స్థాయిలకు తీసుకువెళ్లాయి. ఈ కాలంలోని ఇతర ముఖ్యమైన ఎట్యూడ్‌లలో హీటర్ విల్లా-లోబోస్ అద్భుతమైన ''12 గిటార్ ఎట్యూడ్‌లు'' (1929), రష్యన్ స్వరకర్తల రచనలు ఉన్నాయి: సెర్గీ రాఖ్మానినాఫ్ ''ఎట్యూడ్స్-టాబ్లోస్'' (1911, 1917), అలెగ్జాండర్ స్క్రియాబిన్ అనేక సేకరణలు (అన్నీ పియానో కోసం). శతాబ్దం మధ్య నాటికి పాత ఎట్యూడ్ సంప్రదాయం చాలా వరకు విడిచిపెట్టబడింది. ఒలివియర్ మెస్సియన్ ' ''క్వాట్రే ఎట్యూడ్స్ డి రిథ్మే'' ' ("లయలో నాలుగు అధ్యయనాలు", 1949–50) అనేవి బోధనాత్మక కూర్పులు కావు, కానీ అవి కాల వ్యవధుల స్కేల్స్‌తో పాటు, డైనమిక్స్, ఫిగరేషన్స్, కలరేషన్, పిచ్‌లతో చేసిన ప్రయోగాలు. జాన్ కేజ్ ఎట్యూడ్స్—పియానో కోసం ''ఎట్యూడ్స్ ఆస్ట్రాలెస్'' (1974–75), సెల్లో,/లేదా పియానో కోసం ''ఎట్యూడ్స్ బోరియల్స్'' (1978), వయోలిన్ కోసం ''ఫ్రీమాన్ ఎట్యూడ్స్'' (1977–80, 1989–90)—అనేవి స్టార్ చార్ట్‌ల ఆధారంగా రూపొందించబడిన అనిశ్చితమైన రచనలు, సంగీత ప్రదర్శనల జాబితాలోని అత్యంత కష్టతరమైన కొన్ని రచనలు. గ్యోర్గీ లిగెటి రచించిన ఎట్యూడ్స్ మూడు పుస్తకాలు (1985, 1988–94, 1995) బహుశా పాత సంప్రదాయానికి అత్యంత దగ్గరగా ఉంటాయి, ఎందుకంటే అవి కూడా ఒక్కొక్కటి ఒక నిర్దిష్ట పద్ధతిపై దృష్టి పెడతాయి. గోడోవ్స్కీ, లిస్ట్‌లను తమ ప్రారంభ బిందువుగా తీసుకున్న కైఖోస్రు షాపుర్జీ సోరాబ్జీ ''100 ట్రాన్సెండెంటల్ స్టడీస్'' (1940–44), తరచుగా నిర్దిష్ట సాంకేతిక అంశాలపై, అలాగే వివిధ లయబద్ధమైన కష్టాలపై దృష్టి పెడతాయి. <ref>{{Cite web|last=Fredrik Ullén|title=100 Transcendental Etudes (1940–44)|url=http://www.sorabji-archive.co.uk/etudes/etudes-list.php|access-date=2013-08-01|publisher=The Sorabji Archive}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Marc-André Roberge|title=Notes on the Études transcendantes|url=http://www.mus.ulaval.ca/roberge/srs/05-etude.htm|access-date=2013-08-01|publisher=Sorabji Resource Site|archive-date=2013-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20131030211850/http://www.mus.ulaval.ca/roberge/srs/05-etude.htm|url-status=dead}}</ref> విలియం బోల్కామ్ తన ''<nowiki/>'ట్వెల్వ్ న్యూ ఎట్యూడ్స్ ఫర్ పియానో'కు'' 1988లో పులిట్జర్ బహుమతిని అందుకున్నారు.  ఇప్పటివరకు రూపొందించిన అన్ని సెల్లో ఎట్యూడ్‌లలో, సెల్లో వాద్యకారుడు, స్వరకర్త అయిన డేవిడ్ పాపర్ రచించిన 40 ఎట్యూడ్‌ల సమితి అయిన ''<nowiki/>'హోహే షూలే డెస్ వియోలోన్సెల్లో-స్పీల్స్'' ' ("హై స్కూల్ ఆఫ్ సెల్లో ప్లేయింగ్") బహుశా అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది, విస్తృతంగా ఉపయోగించబడేది. సెల్లో వాద్యకారులు కేవలం సోలో సంగీతాన్ని మాత్రమే కాకుండా, ఆర్కెస్ట్రా సంగీతాన్ని కూడా వాయించడంలో సహాయపడే అధ్యయనాలు చేయడానికి, పాపర్ ఆ కాలంలోని వాగ్నర్, బెర్లియోజ్, లిస్ట్ వంటి అనేక ప్రసిద్ధ స్వరకర్తలను కలుసుకున్నారు. ఉదాహరణకు, 19వ ఎట్యూడ్‌కు "లోహెన్‌గ్రిన్ ఎట్యూడ్" అనే ఉపశీర్షిక ఉంది, ఎందుకంటే ఇది వాగ్నర్ లోహెన్‌గ్రిన్ (ఒపెరా) లోని మూడవ అంకం, మూడవ దృశ్యం నుండి సంగీతాన్ని ఉపయోగించి వ్రాయబడింది. <ref>{{Cite web|last=Brown|first=Loralee|date=May 2021|title=The Importance of Technical Studies for Cello Performance|url=https://scholarworks.calstate.edu/concern/theses/ws859n153|access-date=October 18, 2023|publisher=[[California State University, Northridge]]}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}}<references /> [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] [[వర్గం:సంగీతం]] sof4bq80uklp90wy6sskgqki546eaeq 0 509067 4956290 4953516 2026-09-11T12:09:53Z InternetArchiveBot 88395 2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956290 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=ఆశిష్ కుమార్ చౌహాన్|office=నేషనల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ ఆఫ్ ఇండియా ఎండీ & సీఈఓ|termstart={{Start date|2022|07|17|df=yes}}|termend=|predecessor=విక్రమ్ లిమాయే|successor=|image=Ashish Chauhan at the World Economic Forum on India 2012 (cropped).jpg|caption=2012లో ఆశిష్ చౌహాన్|birth_name=|birth_date={{birth date and age|1968|03|16|df=y}}|birth_place=భారతదేశం|spouse=సోనాల్ చౌహాన్|occupation=|children=1|awards=}} '''ఆశిష్ కుమార్ చౌహాన్''' ఒక భారతీయ వ్యాపార నిర్వాహకుడు, ప్రస్తుతం [[భారతదేశ జాతీయ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్|నేషనల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్]] (ఎన్ఎస్ఈ) మేనేజింగ్ డైరెక్టర్ (ఎండి) అండ్ [[ముఖ్య కార్యనిర్వాహక అధికారి|చీఫ్ ఎగ్జిక్యూటివ్ ఆఫీసర్]] (సీఈఓ).<ref>{{Cite web|date=2022-08-14|title=Ashish Chauhan's appointment as NSE MD & CEO approved by shareholders|url=https://www.cnbctv18.com/market/ashish-chauhans-appointment-as-nse-md--ceo-approved-by-shareholders-14474672.htm|access-date=2023-12-13|website=CNBCTV18|language=en}}</ref><ref name=":10">{{Cite web|date=2023-10-30|title=NSE volume hits 45% of all trades in the world on several days, says CEO Ashish Chauhan|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/nse-volume-hits-45-of-all-trades-in-the-world-on-several-days-says-ceo-ashish-chauhan-11626591.html|access-date=2023-12-13|website=Moneycontrol|language=en}}</ref> [[ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ బాంబే|ఐఐటి బొంబాయి]], ఐఐఎం కలకత్తా ల నుండి టెక్నోక్రాట్ అయిన ఆయన, ఎన్ఎస్ఈ వ్యవస్థాపక సభ్యుడు.<ref name="cnbctv18.com">{{Cite web|date=2022-07-18|title=Meet Ashish Chauhan — the new MD and CEO of National Stock Exchange|url=https://www.cnbctv18.com/market/meet-ashish-chauhan--the-new-md-and-ceo-of-national-stock-exchange-14168392.htm|access-date=2023-12-13|website=CNBCTV18|language=en}}</ref> 2022లో ఎన్ఎస్ఈలో చేరడానికి ముందు, అతను 10 సంవత్సరాల పాటు [[బాంబే స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్]] (బిఎస్ఈ) ఎండి అండ్ సీఈఓగా పనిచేసాడు.<ref name="cnbctv18.com" /><ref>{{Cite web|last=Livemint|date=2023-12-13|title=Parliament security breach: Government orders probe, inquiry panel formed|url=https://www.livemint.com/news/india/parliament-security-breach-government-orders-probe-inquiry-panel-formed-11702489396432.html|access-date=2023-12-13|website=mint|language=en}}</ref><ref name=":11">{{Cite web|title=What challenges await Ashish Chauhan as he takes over at NSE?|url=https://www.business-standard.com/podcast/current-affairs/what-challenges-await-ashish-chauhan-as-he-takes-over-at-nse-122072000060_1.html}}</ref><ref name="CEO_DNA">{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/money/report_ashish-chauhan-appointed-new-bse-managing-director_1759343|title=Ashish Chauhan appointed new BSE managing director|date=2 Nov 2012|work=[[Daily News and Analysis]]|access-date=3 November 2012}}</ref><ref name="CEO_ET">{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-company/corporate-announcement/ashishkumar-chauhan-appointed-as-md-ceo-of-bse/articleshow/17059838.cms|title=Ashishkumar Chauhan appointed as MD & CEO of BSE|last=Rajesh Mascarenhas|date=2 November 2012|work=[[The Economic Times]]|access-date=3 November 2012|location=[[Mumbai]]}}</ref><ref>{{Cite web|title=Who is Ashish Kumar Chauhan?|url=https://www.business-standard.com/about/who-is-ashish-kumar-chauhan}}</ref><ref name=":12">{{Cite web|title=BSE starts search for new MD & CEO as Ashish Chauhan's term ends|url=https://www.business-standard.com/article/companies/bse-starts-search-for-new-md-ceo-as-ashish-chauhan-s-term-ends-122033000059_1.html}}</ref><ref name="CEO_Hindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/business/markets/ashishkumar-chauhan-appointed-md-ceo-of-bse/article4057993.ece|title=Ashishkumar Chauhan appointed MD & CEO of BSE|date=2 November 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=3 November 2012|location=[[Mumbai]]}}</ref> ఆయన [[యూనివర్సిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్ (భారతదేశం)|యూనివర్సిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్]] సభ్యుడు, అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయం ఛాన్సలర్.<ref name=":9">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/nse-ceo-ashish-chauhan-zoho-founder-sridhar-vembu-appointed-ugc-members-for-3-years/article68055637.ece|title=NSE CEO Ashish Chauhan, Zoho founder Sridhar Vembu appointed UGC members for 3 years|last=Dhoot|first=Vikas|date=2024-04-11|work=The Hindu|access-date=2024-06-11|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref name=":6">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/sebi-approves-appointment-of-bses-ashish-chauhan-as-next-ceo-of-nse/articleshow/92933246.cms|title=Sebi approves appointment of BSE's Ashishkumar Chauhan as next CEO of NSE: ET Now|work=The Economic Times|access-date=2022-07-20}}</ref><ref name=":4">{{Cite web|title=Meet Ashish Chauhan — the new MD and CEO of National Stock Exchange|url=https://www.msn.com/en-in/money/markets/meet-ashish-chauhan-e2-80-94-the-new-md-and-ceo-of-national-stock-exchange/ar-AAZHbFA|access-date=2022-07-20|website=MSN|language=en-IN}}</ref> ఆయన ఐఐఎం కలకత్తా పాలక మండలిలో సభ్యుడిగా కూడా పనిచేస్తున్నాడు.<ref name=":7">{{Cite web|title=Board of Governors {{!}} IIM Calcutta|url=https://www.iimcal.ac.in/about/board-of-governors|access-date=2023-12-18|website=www.iimcal.ac.in}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == ఐఐటి బొంబాయి నుండి మెకానికల్ ఇంజనీర్, ఐఐఎం కలకత్తా పూర్వ విద్యార్ధి అయిన ఆశిష్‌ చౌహాన్‌ 1991లో [[ఐడీబీఐ బ్యాంకు|ఇండస్ట్రియల్ డెవలప్మెంట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా]] (ఐడిబిఐ) చేత క్యాంపస్ నుండి అధికారిగా నియమించబడ్డాడు.<ref name=":1" /><ref name=":13">{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/economy/finance/25-years-of-reforms-meet-entrepreneurs-of-the-open-era/articleshow/53443119.cms|title=25 years of reforms: Meet entrepreneurs of the open era|last=Sengupta|first=Devina|date=2016-07-29|work=The Economic Times|access-date=2017-07-12|last2=Vijayaraghavan|first2=Kala}}</ref> == కెరీర్ == ఆశిష్‌ చౌహాన్‌ కు మొదటి అవకాశం 1993లో వచ్చింది, అప్పుడు ప్రభుత్వం [[భారతదేశ జాతీయ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్|నేషనల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్]] (ఎన్ఎస్ఈ) లో స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజును ప్రతిపాదించింది. ఎన్ఎస్ఈని స్థాపించిన ప్రధాన బృందంలో ఆయన సభ్యుడు, 1993 నుండి 2000 వరకు వారి ఈక్విటీలు, డెరివేటివ్స్ మార్కెట్లను ఏర్పాటు చేయడానికి బాధ్యత వహించాడు.<ref name="BSEBTI">{{Cite web|title=BSE Institute Limited: Governing Board|url=http://www.bsebti.com/about_bti/governing_board.html|access-date=3 November 2012|publisher=[[Bombay Stock Exchange]]|archive-date=20 సెప్టెంబర్ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120920043016/http://bsebti.com/about_bti/governing_board.html|url-status=dead}}</ref><ref name=":1" /> అదనంగా, ఎన్ఎస్ఈ కోసం భారతదేశంలో మొట్టమొదటి వాణిజ్య ఉపగ్రహ టెలికాం నెట్వర్క్తో సహా ప్రారంభ సమాచార సాంకేతిక మౌలిక సదుపాయాలను ఏర్పాటు చేయడంలో ఆయన కీలక పాత్ర పోషించాడు.<ref name=":0">{{Cite web|title=BSE - Responsible for Development of India's Capital Markets|url=http://www.nomurafoundation.or.jp/en/wordpress/wp-content/uploads/2018/09/NJACM3-1AU18-06.pdf}}</ref> నేషనల్ సెక్యూరిటీస్ క్లియరింగ్ కార్పొరేషన్ (ఎన్ఎస్సిసిఎల్) భావన, [[నేషనల్ సెక్యూరిటీస్ డిపాజిటరీస్ లిమిటెడ్|నేషనల్ సెక్యూరిటీస్ డిపాజిటరీ లిమిటెడ్]] (ఎన్ఎస్డిఎల్) ప్రారంభ ఏర్పాటులో కూడా ఆయన పాల్గొన్నాడు.<ref name=":1">{{Cite web|title=How Ashish Chauhan is Reviving BSE {{!}} Forbes India|url=http://www.forbesindia.com/article/big-bet/how-ashish-chauhan-is-reviving-bse/35627/1|access-date=2017-07-02|website=Forbes India|language=en-US}}</ref> 2001లో, ఆయన [[రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్|రిలయన్స్ గ్రూప్]] ద్వారా ఆర్థిక సహాయం పొందిన తన వ్యవస్థాపకత వెంచర్ను ప్రారంభించడానికి ఎన్ఎస్ఈని విడిచిపెట్టి, రిలయన్స్ ఇన్ఫోకామ్ కోసం పనిచేయడం ప్రారంభించాడు.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/opinion/lunch-with-bs-ashishkumar-chauhan-managing-director-ceo-bse-115070400010_1.html|title=Lunch with BS: Ashishkumar Chauhan|last=Dobhal|first=Shailesh|date=2015-07-03|work=Business Standard India|access-date=2017-07-12}}</ref> 2004లో ఆయన రిలయన్స్ ఇన్ఫోకామ్ ప్రధాన సమాచార అధికారి, తరువాత 2005లో రిలయన్స్ గ్రూప్ సీఈఓ అయ్యాడు.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> అతను రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ యాజమాన్యంలోని క్రికెట్ జట్టు [[ముంబై ఇండియన్స్]] సీఈఓగా కూడా ఉన్నాడు.<ref name=":2" /> రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ ను విడిచిపెట్టిన తరువాత, ఆశిష్‌ చౌహాన్‌ 2009లో బిఎస్ఈలో డిప్యూటీ సీఈఓగా చేరాడు, 2012లో సీఈఓగా నియమించబడ్డాడు.<ref>{{Cite news|url=http://www.cio.in/article/insiders-cios-who-became-ceos|title=The Insiders - CIOs Who Became CEOs|last=Priyanka|first=Anup Varier|date=18 February 2010|work=[[CIO (magazine)|CIO]]|access-date=14 June 2011|last2=Sneha Jha|archive-date=21 జూలై 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721153642/http://www.cio.in/article/insiders-cios-who-became-ceos|url-status=dead}}</ref><ref name=":14">{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/bse-becomes-worlds-fastest-stock-exchange-ashishkumar-chauhan/articleshow/49342664.cms|title=BSE becomes world's fastest stock exchange: Ashishkumar Chauhan|date=2015-10-13|work=The Economic Times|access-date=2017-07-12}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/markets/bse-launches-mobile-trading-110092200065_1.html|title=BSE launches mobile trading|last=Reporter|first=B. S.|date=2010-09-22|work=Business Standard India|access-date=2017-07-12}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/markets/bses-online-surveillance-system/article4497804.ece|title=BSE's online surveillance system|date=2013-03-11|work=The Hindu Business Line|access-date=2017-07-12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=6 August 2020|title=Like A Boss: BSE's Ashish Chauhan On The Best Place To Prepare For Leadership, His Management Mantra And More|url=https://www.moneycontrol.com/news/eye-on-india/videos/like-a-boss-bses-ashish-chauhan-on-the-best-place-to-prepare-for-leadership-his-management-mantra-and-more-5654231.html|access-date=2021-01-11|website=Moneycontrol}}</ref> 2013లో, అతను బిఎస్ఈని బిఎస్ఈ స్టార్ ఎంఎఫ్ అనే మ్యూచువల్ ఫండ్ పంపిణీ వేదికను అభివృద్ధి చేయడానికి ముందుకు తెచ్చాడు.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/mf/mf-news/bse-star-mf-created-sip-storm-in-indian-mutual-funds-industry/articleshow/65489489.cms|title=economic times|date=21 August 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiainfoline.com/article/mutual-funds-news/bse-star-mf-creates-sip-storm-in-indian-mutual-funds-industry-118101200423_1.html|title=India Infoline}}</ref> ఇండియా ఇంటర్నేషనల్ ఎక్స్ఛేంజ్ ఏర్పాటు చేయడంలో కూడా ఆయన కీలక పాత్ర పోషించాడు, దీనిని 2017 జనవరిలో గిఫ్ట్ సిటీ [[గాంధీనగర్]] లో భారత ప్రధాని [[నరేంద్ర మోదీ|నరేంద్ర మోడీ]] ప్రారంభించాడు.<ref>{{Cite news|url=http://www.indiainfoline.com/article/news-top-story/gift-city-prime-minister-narendra-modi-to-inaugurate-india-international-exchange-on-9th-january-117010700245_1.html|title=GIFT City {{!}} Prime Minister Narendra modi to inaugurate 'India International Exchange' on 9th January|last=indiainfoline.com|access-date=2017-07-12}}</ref> ఆయన 2022లో ఎన్ఎస్ఈలో ఎండీ, సీఈవోగా తిరిగి చేరాడు.<ref>{{Cite web|title=Ashish Kumar Chauhan appointed as the next MD & CEO of NSE|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/sebi-approves-ashish-chauhan-as-the-next-nse-head-8838641.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20230401211157/https://www.moneycontrol.com/news/business/sebi-approves-ashish-chauhan-as-the-next-nse-head-8838641.html|archive-date=2023-04-01|access-date=2025-12-23|website=Moneycontrol|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/sebi-approves-appointment-of-bses-ashish-chauhan-as-next-ceo-of-nse/articleshow/92933246.cms?from=mdr|title=Sebi approves appointment of BSE's Ashish Chauhan as next CEO of NSE: ET Now|date=2022-07-17|work=The Economic Times|access-date=2025-12-23|issn=0013-0389}}</ref> == నాయకత్వ పాత్రలు == కార్పొరేట్ పాత్రలకు మించి, ఆశిష్‌ చౌహాన్‌ ప్రజా విధానం, ఉన్నత విద్యకు తోడ్పడ్డాడు. ఆయన యూనివర్సిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్ సభ్యుడిగా, అలహాబాద్ విశ్వవిద్యాలయం ఛాన్సలర్గా, ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్మెంట్ కలకత్తా పాలక మండలి సభ్యుడిగా, వరల్డ్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఎక్స్ఛేంజ్ బోర్డ్ ఆఫ్ డైరెక్షన్ సభ్యుడిగా పనిచేస్తున్నాడు.<ref name=":9" /><ref name=":6" /><ref name=":4" /><ref>{{Cite web|title=Board of Directors {{!}} The World Federation of Exchanges|url=https://www.world-exchanges.org/about/board-of-directors|access-date=2024-06-11|website=www.world-exchanges.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=DCSI Board Members|url=https://www.dsci.in/content/dsci-team}}</ref> నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇండస్ట్రియల్ ఇంజనీరింగ్ (ఎన్ఐటిఐఇ)ను ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్మెంట్ ముంబైగా మార్చాలని సిఫారసు చేసిన కమిటీకి ఆయన అధ్యక్షత వహించాడు.<ref>{{Cite web|date=2022-02-04|title=BSE's Ashishkumar Chauhan to head expert panel on bringing NITIE Mumbai under IIM Act|url=https://www.financialexpress.com/business/industry-bses-ashishkumar-chauhan-to-head-expert-panel-on-bringing-nitie-mumbai-under-iim-act-2426169/|access-date=2023-12-18|website=Financial Express|language=en}}</ref> ఆయన ఐఐటి బొంబాయిలోని శైలేష్ జె. మెహతా స్కూల్ ఆఫ్ మేనేజ్మెంట్లో సలహా మండలిలో సభ్యుడు.<ref>{{Cite web|title=Advisory Committee – Shailesh J. Mehta School of Management, IIT Bombay|url=https://www.som.iitb.ac.in/advisory-committee/|access-date=2024-06-11|language=en-GB}}</ref> ఆయన [[పూణే]]<nowiki/>లోని గోఖలే ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ పాలిటిక్స్ అండ్ ఎకనామిక్స్ డైరెక్టర్గా కూడా పనిచేసాడు.<ref>{{Cite web|title=Board of Management|url=https://gipe.ac.in/governance/board-of-management/|access-date=2023-12-18|website=gipe.ac.in|language=en-US}}</ref> == జీవితచరిత్ర == 'స్థితప్రాగ్యః ది ప్రాసెస్ ఆఫ్ మెయింటెనింగ్ యాన్ ఈక్విలిబ్రియం' (''Sthithapragya: The Process of Maintaining an Equilibrium'' ) అనే పుస్తకం ఆయన జీవిత ప్రయాణాన్ని వివరిస్తుంది.<ref>{{Cite web|last=IANS|date=2025-07-18|title=National Stock Exchange CEO Ashish Chauhan's book 'Sthitpragya' releases in Marathi|url=https://ianslive.in/national-stock-exchange-ceo-ashish-chauhans-book-sthitpragya-releases-in-marathi--20250718104728|access-date=2025-12-23|website=IANS News|language=en}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:1968 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] qk3nrjwmxrz3szjkmznewz1klqjtk0a 0 509200 4956498 4954283 2026-09-12T03:18:59Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956498 wikitext text/x-wiki {{short description|తెలంగాణలోని కరీంనగర్ రైల్వే స్టేషన్}} {{Use dmy dates|date=July 2015}} {{Use Indian English|date=July 2015}} {{Infobox station | name = కరీంనగర్ రైల్వే స్టేషన్ | system = [[భారతీయ రైల్వేలు]] | style = Indian Railways | image = Karimnagar Railway Station - Front Facade 2025.jpg | image_size = | caption = స్టేషన్ భవన ప్రధాన ముఖద్వారం | address = సరస్వతీనగర్, చొప్పదండి రోడ్డు, [[కరీంనగర్]], [[తెలంగాణ]] | country = భారతదేశం | coordinates = {{coord|18.4590|79.1423|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}} | elevation = {{convert|265|m}} | line = *[[పెద్దపల్లి-నిజామాబాద్ రైలు మార్గము|పెద్దపల్లి–నిజామాబాద్ మార్గం]] *[[కొత్తపల్లి-మనోహరాబాద్ రైలు మార్గము|కొత్తపల్లి–మనోహరాబాద్ మార్గం]] *[[కాచేగూడ-మన్మాడ్ మార్గం]] *[[ఢిల్లీ-చెన్నై రైలు మార్గము|ఢిల్లీ–చెన్నై మార్గం]] | connections = | platform = 3 | tracks = 6 | entrances = | structure = నేల స్థాయి (సాధారణ) | parking = ఉంది | opened = {{Start date and age|2001}} | closed = | rebuilt = {{Start date and age|2025|05|22}} | electrified = {{Start date and age|2019|02|18}} | accessible = {{Access icon|20px}} | code = {{Indian railway code | code = KRMR | zone = [[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]] | division = [[సికింద్రాబాద్ రైల్వే డివిజను|సికింద్రాబాద్]] }} | owner = [[భారతీయ రైల్వేలు]] | operator = [[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]] | status = పనిచేస్తున్నది | classification = నాన్-సబర్బన్ గ్రేడ్-5 (NSG-5) | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | services = {{Adjacent stations|system=Indian Railways |line1=Peddapalli–Nizamabad section|left=Kottapalli|right=Peddapalli Junction |line2=Kacheguda–Manmad section|left2=Manoharabad|right2=Nizamabad |line3=Delhi–Chennai line|left3=Karimnagar|right3=Peddapalli Junction}} [[కొత్తపల్లి-మనోహరాబాద్ రైలు మార్గము]] | pushpin_map = India Telangana#India | map_caption = తెలంగాణలో లొకేషన్##భారతదేశంలో లొకేషన్ | route_map = | map_state = collapsed }} '''కరీంనగర్ రైల్వే స్టేషన్''' (స్టేషన్ కోడ్: KRMR) అనేది [[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]] నియోగానికి చెందిన [[సికింద్రాబాద్ రైల్వే డివిజను|సికింద్రాబాద్ రైల్వే డివిజన్]] పరిధిలోని ఐదవ గ్రేడ్ నాన్-సబర్బన్ (NSG–5) కేటగిరీకి చెందిన [[భారతీయ రైల్వే స్టేషన్ల జాబితా|భారతీయ రైల్వే స్టేషన్]].<ref name="railway_station">{{cite web |title=List of Zone/Category wise Railway station opened for Passenger services in Indian Railway (As on 01.12.2022) |url=https://indianrailwaysresult.in/Railway_station_zone-category_wise_list.pdf |website=Indian Railways Result |publisher=Centre For Railway Information Systems |access-date=15 April 2025 |page=96 |format=PDF |archive-date=19 ఏప్రిల్ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250419204910/https://indianrailwaysresult.in/Railway_station_zone-category_wise_list.pdf |url-status=dead }}</ref> ఇది [[తెలంగాణ|తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని]] [[కరీంనగర్]] లో ఉంది.<ref name="railway_station" /> 'అమృత్ భారత్ స్టేషన్ల' పథకం కింద అభివృద్ధి చేయడానికి ఎంపిక చేసిన 21 స్టేషన్లలో ఇది ఒకటి.<ref>{{cite news |title=21 railway stations in Telangana to be developed with Rs 894 crore |url=https://www.newindianexpress.com/telangana/2023/Aug/02/21-railway-stations-in-telanganato-be-developed-with-rs-894-crore-2601015.html |access-date=15 April 2025 |work=The New Indian Express |date=2 August 2023 |location=Hyderabad |language=en}}</ref> == అవలోకనం == ఇది పెద్దపల్లి - నిజామాబాద్ రైల్వే సెక్షన్ మధ్య ఉన్న ఏకైక బ్రాడ్ గేజ్ మార్గం. పెద్దపల్లి (35 కిలోమీటర్లు) వద్ద గ్రాండ్ ట్రంక్ రూట్ ([[ఢిల్లీ-చెన్నై రైలు మార్గము|ఢిల్లీ-చెన్నై మార్గం]])తో అనుసంధానించబడింది. దీని పొరుగున ఉన్న స్టేషన్ కొత్తపల్లి రైల్వే స్టేషన్. ప్రస్తుతం కొత్తపల్లి - మనోహరాబాద్ కొత్త రైలు మార్గం నిర్మాణంలో ఉంది. స్టేషన్‌కు ఆనుకుని జూల్‌పాయింట్ ఈవీ ఛార్జింగ్ పాయింట్ సౌకర్యం అందుబాటులో ఉంది.<ref>{{cite web | url=https://www.plugshare.com/location/474196 | title=Karimnagar Railway Station - Joulepoint &#124; Karimnagar, TG &#124; EV Station }}</ref> == చరిత్ర == [[ఫైలు:The Prime Minister, Shri Narendra Modi laying the Foundation Stone for Manoharabad-Kothapalli Railway Line, in Telangana.jpg|thumb|మనోహరాబాద్-కొత్తపల్లి రైల్వే మార్గానికి శంకుస్థాపన చేస్తున్న ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ]] భారత 10వ ప్రధాని [[పి.వి. నరసింహారావు]] పెద్దపల్లి - నిజామాబాద్ మార్గాన్ని ఆమోదించడంతో 1994లో కరీంనగర్ రైల్వే స్టేషన్ నిర్మాణం ప్రారంభమైంది. 1994 నుండి 2001 మధ్య కాలంలో పెద్దపల్లి - కరీంనగర్ (35 కి.మీ) రైలు మార్గాన్ని నిర్మించారు. 2001లో కరీంనగర్ - పెద్దపల్లి డిఎంయు (DEMU) సేవలతో రైలు రాకపోకలు ప్రారంభమయ్యాయి. ఆ తర్వాత ఈ సేవలను సిర్పూర్ టౌన్ వరకు పొడిగించారు. కరీంనగర్ - జగిత్యాల మార్గం మార్చి 2007లో పూర్తయింది. 2007 నుండి కరీంనగర్ - జగిత్యాల మధ్య రైలు సేవలు మొదలయ్యాయి. 2012 అక్టోబరులో కరీంనగర్ - తిరుపతి వారపు ఎక్స్‌ప్రెస్ ప్రారంభమైంది. ప్రయాణికుల నుండి మంచి స్పందన లభించడంతో 2013లో ఈ రైలు పునరావృతతను వారానికి ఒకసారి నుండి రెండు సార్లకు పెంచారు. 2017 మార్చి 25న పెద్దపల్లి - నిజామాబాద్ మార్గం పూర్తయి కరీంనగర్ నుండి నిజామాబాద్‌కు నేరుగా రైలు సౌకర్యం లభించింది.<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/23-year-wait-for-railway-line-ends/article17619586.ece | title=23-year wait for railway line ends | newspaper=The Hindu | date=23 March 2017 }}</ref> 2018 అక్టోబరులో విద్యుద్దీకరణ పనులు ప్రారంభమయ్యాయి. పెద్దపల్లి నుండి నిజామాబాద్ వరకు మొత్తం మార్గాన్ని విద్యుదీకరించడానికి 3.5 సంవత్సరాల సమయం పట్టింది. 2022 ఫిబ్రవరి 24న నిజామాబాద్ వద్ద అంతిమ సిఆర్‌ఎస్ (CRS) తనిఖీ పూర్తయింది. కొత్తపల్లి - మనోహరాబాద్ లైన్ పనులు ప్రస్తుతం నిర్మాణంలో ఉన్నాయి. 2022 జూన్ 29న గజ్వేల్ స్టేషన్‌కు ఈ లైన్ ద్వారా మొదటి సరుకు రవాణా చేరింది.<ref>{{cite web | url=https://scr.indianrailways.gov.in/view_detail.jsp?lang=0&dcd=18204&id=0,5,268 | title=South Central Railway }}</ref> 2023 నాటికి ఈ మార్గం సిద్దిపేట వరకు పూర్తయింది, మిగిలిన కొత్తపల్లి వరకు పనులు 2025 నాటికి పూర్తికానున్నాయి.<ref>{{cite web | url=https://www.newindianexpress.com/states/telangana/2022/jun/16/age-old-wait-ends-siddipet-sircilla-gajwel-set-for-rail-connectivity-2466192.html | title=Age-old wait ends; Siddipet, Sircilla & Gajwel set for rail connectivity }}</ref> ప్రభుత్వం చేపట్టిన ఆధునీకరణ, విస్తరణ చర్యలలో భాగంగా 'అమృత్ భారత్ స్టేషన్ పథకం' కింద రెండవ, మూడవ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లను జోడించడానికి 2023లో స్టేషన్‌లో నిర్మాణ పనులు ప్రారంభమయ్యాయి.<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/pm-modi-to-virtually-launch-modernisation-work-on-21-railway-stations-in-ts/article67145851.ece/ | title=PM Modi to virtually launch modernisation work on 21 railway stations in TS | newspaper=The Hindu | date=2 August 2023 }}</ref> 2023 సెప్టెంబరులో కరీంనగర్ - హసన్‌పర్తి నూతన లైన్ కోసం ఫైనల్ లొకేషన్ సర్వే (FLS) ని దక్షిణ మధ్య రైల్వే మంజూరు చేసింది. ఈ మార్గం మానకొండూర్, హుజూరాబాద్ వంటి మధ్యంతర పట్టణాలను రైల్వే నెట్‌వర్క్‌కు అనుసంధానిస్తుంది. అంతేకాకుండా కాకినాడ పోర్టుకు తక్కువ దూరంలో రవాణా మార్గాన్ని అందిస్తూ కరీంనగర్ జిల్లా గ్రానైట్ పరిశ్రమకు కూడా దోహదపడుతుంది.<ref>{{cite web | url=https://scr.indianrailways.gov.in/view_detail.jsp?lang=0&dcd=20414&id=0,5,268 | title=South Central Railway }}</ref> 2023 అక్టోబరులో కరీంనగర్ - నిజామాబాద్ మెము (MEMU) రైలును బోధన్ వరకు పొడిగించారు.<ref>{{cite web | url=https://www.newindianexpress.com/hyderabad/2023/Oct/08/four-train-services-extended-to-be-flagged-off-from-telanganaon-october-9-2621915.html | title=Four train services extended, to be flagged off from Telangana on October 9 - the New Indian Express }}</ref> స్టేషన్ భవన ఆధునీకరణ పనులు 2025 మే నాటికి పూర్తయ్యాయి.<ref>{{Cite news |last= |first= |date=2025-05-18 |title=Prime Minister to inaugurate modernised Karimnagar railway virtually on May 22, says Bandi Sanjay |url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/prime-minister-to-inaugurate-modernised-karimnagar-railway-virtually-on-may-22-says-bandi-sanjay/article69591367.ece |access-date=2026-01-19 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> == ప్రారంభమయ్యే, వెళ్లే రైళ్లు == * తిరుపతి – కరీంనగర్ సూపర్ ఫాస్ట్ ఎక్స్‌ప్రెస్ (12761/62) * కాచేగూడ – నిజామాబాద్ - కరీంనగర్ డిఎంయు (57601/02) * బోధన్ – నిజామాబాద్ - కరీంనగర్ మెము (67774/73) * కరీంనగర్ – సిర్పూర్ - కరీంనగర్ మెము (67771/72) * నాందేడ్ – తిరుచానూరు (తిరుపతి) ఎక్స్‌ప్రెస్ (17633/34) * నాందేడ్ – ధర్మవరం ఎక్స్‌ప్రెస్ (తిరుపతి మీదుగా) (17635/36) == చిత్రమాలిక == <gallery mode="packed" heights="150"> File:Karimnagar railway station 2.jpg|2025 పునర్నిర్మాణానికి ముందు స్టేషన్ ముందు భాగం File:Karimnagar railway station 1.jpg|2025 పునర్నిర్మాణానికి ముందు స్టేషన్ ముందు భాగం File:Karimnagar express train.jpg File:Karimnagar express train3.jpg File:Karimnagar express train 2.jpg File:Karimnagar superfast express.jpg </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == *పెద్దపల్లి-నిజామాబాద్ విభాగం *కొత్తపల్లి-మనోహరాబాద్ విభాగం == మూలాలు == {{మూలాలు}} [[వర్గం:2001లో ప్రారంభించిన రైల్వే స్టేషన్లు]] [[వర్గం:సికింద్రాబాద్ రైల్వే డివిజను]] [[వర్గం:కరీంనగర్ జిల్లాలోని రైల్వే స్టేషన్లు]] 6wutdr4hukd70e16uxydc2s0i53yzyh 0 509239 4956346 4955763 2026-09-11T15:38:45Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4956346 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 220px; clear: right; float:right;margin:0 0 4px 1.5em" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:115%" |బాహ్య ఆడియో |- | colspan="2" class="infobox-full-data" style="text-align: left" | [[File:Nuvola_apps_arts.svg|alt=audio icon|class=noviewer|16x16px]]1956లో జాన్ సెర్రీ తన ''<nowiki/>'స్క్వీజ్ ప్లే''' ఆల్బమ్‌లో ప్రదర్శించిన సులభ శ్రవణ సంగీత ఉదాహరణలను మీరు వినవచ్చు.<br /><br /><br /><br /> [https://listenbrainz.org/artist/9ff7e10c-d72b-4948-9a2e-635b0ad19be0/ '''ఇక్కడ listenbrainz.orgలో'''] |} {| class="infobox" style="width: 220px; clear: right; float:right;margin:0 0 4px 1.5em" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:115%" |బాహ్య ఆడియో |- | colspan="2" class="infobox-full-data" style="text-align: left" | [[File:Nuvola_apps_arts.svg|alt=audio icon|class=noviewer|16x16px]]1956లో జాన్ సెర్రీ తన ''<nowiki/>'స్క్వీజ్ ప్లే''' ఆల్బమ్‌లో ప్రదర్శించిన సులభ శ్రవణ సంగీత ఉదాహరణలను మీరు వినవచ్చు.<br /><br /><br /><br /> [https://listenbrainz.org/artist/9ff7e10c-d72b-4948-9a2e-635b0ad19be0/ '''ఇక్కడ listenbrainz.orgలో'''] |} '''ఈజీ లిజనింగ్''' ('''మూడ్ మ్యూజిక్‌తో''' సహా <ref name="musiker">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ipnrAgAAQBAJ&pg=PT16|title=Conductors and Composers of Popular Orchestral Music: A Biographical and Discographical Sourcebook|last=Musiker|first=Naomi|last2=Musiker|first2=Reuben|publisher=Routledge|year=2014|isbn=978-1-135-91770-8|page=16|quote=Mood music has come to be known as easy-listening music; however ... in the strict sense of the term, mood music means background music written for radio and television programs (including 'commercials'), as well as feature, documentary and newsreel films.}}</ref>) అనేది 1950ల నుండి 1970ల వరకు అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన ఒక [[ప్రజా సంగీతం|ప్రసిద్ధ సంగీత]] శైలి <ref>{{Cite web|title=BBC Four - the Joy of Easy Listening|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b011g614}}</ref> <ref>{{Cite web|title=What is Easy Listening Music?|url=https://www.liveabout.com/easy-listening-genre-overview-2522405|access-date=2026-09-08|archive-date=2023-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230912231933/https://www.liveabout.com/easy-listening-genre-overview-2522405|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Easy Listening Music Genre Overview|url=https://www.allmusic.com/genre/easy-listening-ma0000002567|website=[[AllMusic]]}}</ref>, రేడియో ఫార్మాట్. <ref name="lanza">{{Cite book|title=Sound Unbound: Sampling Digital Music and Culture|last=Lanza|first=Joseph|publisher=[[MIT Press]]|year=2008|isbn=978-0-262-63363-5|editor-last=Miller|editor-first=Paul D.|editor-link=DJ Spooky|location=Cambridge, Massachusetts|page=161|chapter=Chapter 16: Zing! Went the Strings|ref={{SfnRef|Lanza et al.|2008}}|chapter-url=https://books.google.com/books?id=9vvapHTNuqwC&pg=PA161}}</ref> ఇది మిడిల్ ఆఫ్ ది రోడ్ (MOR) సంగీతానికి <ref name="keightley">{{Cite book|title=Continuum Encyclopedia of Popular Music of the World Volume 8: Genres: North America|last=Keightley|first=Keir|date=2012|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4411-4874-2|editor-last=Shepherd|editor-first=John|page=192|chapter=Easy-Listening|editor-last2=Horn|editor-first2=David|chapter-url=https://books.google.com/books?id=__DTvryrBZkC&pg=PA192}}</ref> సంబంధించినది, ప్రమాణాల వాయిద్య రికార్డింగ్‌లు, హిట్ పాటలు, నాన్- రాక్ గాత్రాలు, ఎంచుకున్న ప్రముఖ రాక్ పాటల వాయిద్య కవర్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది ప్రధానంగా రాక్ అండ్ రోల్ శకానికి ముందు కాలం నాటి సంగీతంపై, ముఖ్యంగా 1940లు, 1950ల నాటి సంగీతంపై దృష్టి పెడుతుంది. ప్రసార దినంలోని వివిధ భాగాలకు సరిపోయేలా, కొంత శాతం గాత్రం, స్వరకల్పనలు, [[టెంపో|వేగాలను]] చేర్చడం వంటి విభిన్న శైలుల ద్వారా, ఇది ప్రధానంగా వాద్య సంగీతంతో కూడిన రమణీయ సంగీత ఫార్మాట్ నుండి భిన్నంగా నిలిచింది. సులభంగా వినగలిగే సంగీతాన్ని తరచుగా లాంజ్ మ్యూజిక్‌తో పోల్చి పొరబడతారు, కానీ అది కూడా అవే ప్రదేశాలలో కొన్నింటిలో ప్రాచుర్యం పొందినప్పటికీ, దానిని నేపథ్య సంగీతంగా కాకుండా ఆనందం కోసం వినడానికి ఉద్దేశించారు. == చరిత్ర == ఈ శైలి "స్ట్రింగ్స్‌తో" అనే పదానికి పర్యాయపదంగా మారింది. 1930లలో స్వీట్ బ్యాండ్‌లలో తీగ వాయిద్యాలను ఉపయోగించేవారు, హాలీవుడ్ స్వర్ణయుగంలోని సినిమాలకు అవే ప్రధాన నేపథ్య సంగీతంగా ఉండేవి. 1940వ, 1950వ దశకాలలో [[జాజ్]], [[ప్రజా సంగీతం|పాపులర్ సంగీత]] సందర్భాలలో తీగ వాయిద్యాలను ఉపయోగించారు. జాజ్ శైలిలో ఉదాహరణలుగా, ఫ్రాంక్ సినాట్రా రికార్డింగ్‌లు ఉన్నాయి. <ref>{{Citation|last=Auster|first=Albert|title=Pop Music and Easy Listening|date=2017-07-05|pages=159–167|editor-last=Hawkins|editor-first=Stan|chapter=Frank Sinatra|chapter-url=https://www.taylorfrancis.com/books/9781351553780/chapters/10.4324/9781315089669-8|edition=1|publisher=Routledge|language=en|doi=10.4324/9781315089669-8|isbn=978-1-315-08966-9|access-date=2025-06-03}}</ref> ప్రజాదరణ పొందిన సందర్భంలో దీనిని ఆచరించిన మరొక ఉదాహరణ డైనా వాషింగ్టన్ "వాట్ ఎ డిఫరెన్స్ ఎ డే మేక్స్". 1950వ దశకంలో, అభివృద్ధి చెందుతున్న ఈజీ లిజనింగ్ సంగీత ప్రక్రియలో తీగ వాయిద్యాల వాడకం త్వరగా ఒక ప్రధాన లక్షణంగా మారింది. తొలి పది ఆల్బమ్‌లు గోల్డ్ సాధించిన జాకీ గ్లీసన్, "ఎప్పుడూ అంతరాయం కలిగించని, కానీ అనుకూలమైన సంగీత నేపథ్యాన్ని" సృష్టించడమే లక్ష్యమని వ్యక్తం చేశారు. <ref>{{Cite web|last=AoL Music|year=2012|title=Jackie Gleason Albums|url=http://music.aol.com/album/the-romantic-moods-of-jackie-gleason/191846|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120712164054/http://music.aol.com/album/the-romantic-moods-of-jackie-gleason/191846|archive-date=July 12, 2012|access-date=August 16, 2012|website=AoL Music|publisher=AOL Inc}}</ref> అదేవిధంగా, 1956లో, జాన్ సెర్రీ సీనియర్ తన ''స్క్వీజ్ ప్లే'' ఆల్బమ్‌లో "తక్కువ ఒత్తిడి"తో వినడానికి అనువైన ప్రశాంతమైన వాతావరణాన్ని సృష్టించడానికి జాజ్ సెక్స్టెట్ సందర్భంలో అకార్డియన్‌ను ఉపయోగించుకోవడానికి ప్రయత్నించాడు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hgoEAAAAMBAJ&pg=PA22|title=Billboard|date=1956-12-01|publisher=Nielsen Business Media, Inc.|pages=22|language=en}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:సంగీతం]] [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] 3hq3f6yixl6i8c6yylfxzie72v3al1m 0 509338 4956456 4955802 2026-09-11T19:30:18Z Vjsuseela 35888 4956456 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug | verifiedrevid = 460044539 | drug_name = క్లోపిడోగ్రెల్ | INN = | image = Clopidogrel skeletal formula.svg | width = 200 | alt = Skeletal formula | image2 = Clopidogrel molecule ball from xtal.png | width2 = 200 | alt2 = Ball-and-stick model clopidogrel | caption = | type = <!-- empty --> <!-- Names -->| pronounce = {{IPAc-en|k|l|ə|ˈ|p|ɪ|d|ə|ɡ|r|ɛ|l|,_|k|l|oʊ|-}}<ref>{{cite web |title=Clopidogrel |url=https://www.lexico.com/en/definition/clopidogrel |website=Lexico Dictionaries |access-date=26 October 2019 |archive-date=25 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025164606/https://www.lexico.com/en/definition/clopidogrel |url-status=live }}</ref> | tradename = ప్లావిక్స్ | synonyms = | IUPAC_name = (+)-(''S'')-methyl 2-(2-chlorophenyl)-2-(6,7-dihydrothieno[3,2-''c'']pyridin-5(4''H'')-yl)acetate <!-- Clinical data -->| class = థియనోపిరిడిన్, యాంటీప్లేట్‌లెట్ | pregnancy_AU = B1 | pregnancy_AU_comment = | pregnancy_category = | routes_of_administration = నోటి ద్వారా | onset = 2 గంటలు | duration_of_action = 5 రోజులు | Drugs.com = {{drugs.com|monograph|clopidogrel-bisulfate}} | MedlinePlus = a601040 <!-- Legal data -->| legal_AU = S4 | legal_AU_comment = | legal_BR = <!-- OTC, A1, A2, A3, B1, B2, C1, C2, C3, C4, C5, D1, D2, E, F--> | legal_BR_comment = | legal_CA = <!-- OTC, Rx-only, Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --> | legal_CA_comment = | legal_DE = <!-- Anlage I, II, III or Unscheduled--> | legal_DE_comment = | legal_NZ = <!-- Class A, B, C --> | legal_NZ_comment = | legal_UN = <!-- N I, II, III, IV / P I, II, III, IV--> | legal_UN_comment = | legal_UK = POM | legal_UK_comment = | legal_US = Rx-only | legal_US_comment = | legal_status = <!--For countries not listed above--> | DailyMedID = Clopidogrel | licence_US = Clopidogrel | licence_CA = <!-- Health Canada may use generic or brand name (generic name preferred) --> | licence_EU = yes <!-- Pharmacokinetic data -->| bioavailability = >50% | protein_bound = 94–98% | metabolism = [[Liver]] | metabolites = | elimination_half-life = 7–8 గంటలు | excretion = 50% మూత్రపిండాలు >46% పిత్తాశయం <!-- Chemical and physical data -->| C = 16 | Cl = 1 | H = 16 | N = 1 | O = 2 | S = 1 | chemical_formula = | SMILES = COC(=O)[C@H](c1ccccc1Cl)N2CCc3c(ccs3)C2 | StdInChI = 1S/C16H16ClNO2S/c1-20-16(19)15(12-4-2-3-5-13(12)17)18-8-6-14-11(10-18)7-9-21-14/h2-5,7,9,15H,6,8,10H2,1H3/t15-/m0/s1 | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI_comment = | StdInChIKey = GKTWGGQPFAXNFI-HNNXBMFYSA-N | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | Jmol = | density = | density_notes = | melting_point = | melting_high = | melting_notes = | boiling_point = | boiling_notes = | solubility = | sol_units = | specific_rotation = }} '''క్లోపిడోగ్రెల్''' (ఆంగ్లం: Clopidogrel) రక్తం గడ్డ కట్టే ప్రక్రియను నిరోధించే ఒక ఔషధం. ఇది ప్లావిక్స్ అనే వాణిజ్య పేరుతో కూడా విక్రయించుతారు. గుండె జబ్బులు, పోటు ([[స్ట్రోక్]]) వంటి అధిక ప్రమాదం ఉన్నవారిలో ఆ ప్రమాదం తగ్గించడానికి ఉపయోగించే ఔషధం. ఇది రక్తం గడ్డ కట్టడాన్ని నిరోధించే (యాంటీప్లెట్లెట్) ఔషధం<ref name="brands">{{Cite web|title=Clopidogrel International brand names|url=https://www.drugs.com/international/clopidogrel.html|publisher=Drugs.com|access-date=1 April 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170401144417/https://www.drugs.com/international/clopidogrel.html|archive-date=1 April 2017}}</ref><ref name="AHFS2016">{{Cite web|title=Clopidogrel Bisulfate|url=https://www.drugs.com/monograph/clopidogrel-bisulfate.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=8 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221010729/https://www.drugs.com/monograph/clopidogrel-bisulfate.html|archive-date=21 December 2016}}</ref> [[గుండెపోటు]], కొరోనరీ ఆర్టరీ [[గుండె|స్టెంట్]] (ద్వంద్వ యాంటీప్లెట్లెట్ థెరపీ) వేసిన తరువాత కూడా దీనిని [[ఆస్పిరిన్]] తో కలిపి ఉపయోగిస్తారు. దీనిని మాత్రల రూపంలో నోటి ద్వారా తీసుకుంటారు. ఈ ఔషధ ప్రభావం సుమారు రెండు గంటలు నుండి ఐదు రోజుల పాటు ఉంటుంది.<ref name="AHFS2016" /> ఈ క్లోపిడోగ్రెల్ థియోనోపైరిడిన్-యాంటీప్లెట్లెట్ల వర్గానికి చెందినది. ఇది ప్లేట్లెట్లపై P2Y<nowiki><sub id="mwWw">12</sub></nowiki> అనే స్థిరమైన (irreversible) గ్రాహకాన్ని నిరోధించడం ద్వారా పనిచేస్తుంది.<ref name="AHFS2016" /> క్లోపిడోగ్రెల్ ను 1982 లో పేటెంట్ చేశారు. 1997 లో వైద్య ఉపయోగం కోసం ఆమోదించారు.<ref name="PrescribingInfo">{{Cite web|title=Plavix- clopidogrel bisulfate tablet, film coated|website=DailyMed|date=17 May 2019|url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=01b14603-8f29-4fa3-8d7e-9d523f802e0b|access-date=26 December 2019|publisher=Bristol-Myers Squibb/Sanofi Pharmaceuticals Partnership|archive-date=4 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804222235/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=01b14603-8f29-4fa3-8d7e-9d523f802e0b|url-status=live}}</ref><ref name="Fis2006">{{Cite book|last=Fischer|first=Janos|last2=Ganellin|first2=C. Robin|title=Analogue-based Drug Discovery|date=2006|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9783527607495|page=453|url=https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA453|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220130738/https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA453|archive-date=2016-12-20}}</ref> ఇది [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] వారు ప్రకటించిన అత్యవసర ఔషధాల జాబితాలో ఉంది.<ref name="WHO21st">{{Cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|year=2019|hdl=10665/325771|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref> అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో టోకు ధర నెలకు సుమారు US $0.77-31.59.<ref name="ERC2014">{{Cite web|title=Clopidogrel Bisulfate|url=http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=1486&searchYear=2014|website=International Drug Price Indicator Guide|access-date=8 December 2016|archive-date=13 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181013172350/http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=1486&searchYear=2014|url-status=live}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో, ఒక నెల చికిత్స ఖర్చు US $25 కంటే తక్కువ.<ref name="Ric2015">{{Cite book|last=Hamilton|first=Richart|title=Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition|date=2015|publisher=Jones & Bartlett Learning|isbn=9781284057560|page=147}}</ref> 2017 లో దీనిని 19 మిలియన్లకు పైగా వైద్యుల సూచనలు చేసారు. యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో అత్యంత సాధారణంగా సూచించే ఔషధాలలో ఇది 40వది.<ref name="ref">{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}}</ref><ref name="ref1">{{Cite web|title=Clopidogrel Bisulfate - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|date=23 December 2019|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/ClopidogrelBisulfate|access-date=11 April 2020|archive-date=12 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412031159/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/ClopidogrelBisulfate|url-status=dead}}</ref> == ఉపయోగాలు == [[పక్షవాతం]], [[గుండెపోటు]], తీవ్రమైన ఛాతీ నొప్పి లేదా పెరిఫెరల్ ఆర్టీరియల్ డిసీజ్ (కాళ్ళకు రక్తాన్ని సరఫరా చేసే [[రక్తనాళాలు|రక్తనాళాల]] రక్త ప్రసరణ సరిగా లేకపోవడం) వంటి వ్యాధులున్న వ్యక్తులలో, మళ్ళీ గుండెపోటు లేదా పక్షవాతం రాకుండా నివారించడానికి క్లోపిడోగ్రెల్ ఉపయోస్తారు. ఇది ప్లేట్‌లెట్లు (ఒక రకమైన రక్త కణాలు) రక్తనాళాలలో ఒకచోట చేరి గుండెపోటు లేదా పక్షవాతానికి కారణమయ్యే విధంగా గడ్డలుగా ఏర్పడకుండా నిరోధిస్తుంది. దీనిని వైద్యుల సలహా ప్రకారం నిర్దేశించిన మోతాదులో తీసుకోవాలి. స్వంత నిర్ణయం పై తీసుకోవడం ఆపివేసినా వ్యాధి లక్షణాలు పునరావృతమవవచ్చు.<ref name=":1">{{Cite web|date=2026-08-15|title=Clopidogrel|url=https://www.medlineplus.gov/druginfo/meds/a601040.html|access-date=2026-09-11|website=MedlinePlus Connect for EHRs}}</ref> == దుష్ప్రభావాలు == సాధారణంగా దుష్ప్రభావాలలో [[తలనొప్పి]], వికారం, సులభంగా గాయపడటం, దురద, గుండెల్లో మంట ఉంటాయి. [[రక్తస్రావం]], థ్రోంబోటిక్ థ్రోంబోసైటోపెనిక్ పర్పురా వంటి ఇంకా తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలు కూడా ఉండవచ్చు.<ref name="AHFS2016" /> * [[శ్వాస]] తీసుకోవడం లేదా మింగడం కష్టం * [[ముఖం]], గొంతు, నాలుక, పెదవులు, కళ్ళు, చేతులు, పాదాలు, చీలమండలు లేదా దిగువ కాళ్ళ వాపు * బొంగురుపోవడం * నలుపు, నల్ల రంగులో మలం, మలంలో ఎర్రటి రక్తం * రక్తపు వాంతి, కాఫీ రంగులో కనిపించే వాంతి * అధిక వినియోగం వలన ఏర్పడే అసాధారణ రక్తస్రావం లేదా గాయాలు * గులాబీ లేదా గోధుమ రంగు మూత్రం * నెమ్మదిగా లేదా కష్టమైన మాట్లాడడం, బలహీనత, చేయి లేదా కాలు తిమ్మిరి, దృష్టిలో మార్పులు, గందరగోళం * [[జ్వరం]]; శ్వాస ఆడకపోవుట; వేగవంతమైన హృదయ స్పందన; చర్మం కింద ఊదా పాచెస్ లేదా రక్తస్రావం; లేత చర్మం; చర్మం లేదా కళ్ళు పసుపు రంగులోకి మారడం * మూర్ఛలు<ref name=":1" /> [[గర్భం|గర్భధారణ]] సమయంలో దీని వినియోగం వల్ల హాని జరిగినట్లు ఎటువంటి ఆధారాలు లేనప్పటికీ, అటువంటి వినియోగం గురించి ఎక్కువగా జరిగిన అధ్యయనాలు లేవు.<ref name="Drugs.com pregnanacy">{{Cite web|title=Clopidogrel (Plavix) Use During Pregnancy|url=https://www.drugs.com/pregnancy/clopidogrel.html|website=Drugs.com|access-date=14 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221010752/https://www.drugs.com/pregnancy/clopidogrel.html|archive-date=21 December 2016}}</ref> == తీసుకోవలసిన జాగ్రత్తలు == క్లోపిడోగ్రెల్ తీసుకోవడం ప్రారంభించడానికి ముందు ఈ క్రింది పరిస్థితులలో వైద్యునకు తెలియచేయవలసి ఉంటుంది * ఎసోమెప్రజోల్; [[ఆస్పిరిన్]] లేదా ఇబుప్రోఫెన్ లేదా న్యాప్రోక్సెన్ వంటి ఇతర నాన్‌స్టెరాయిడ్ యాంటీ ఇన్ఫ్లమేటరీ డ్రగ్స్ (NSAIDలు) తీసుకుంటున్నారని . * ఇంతకుముందే రక్తస్రావం, [[అల్సర్|అల్సర్లు]] ([[ఉదరము|కడుపు]] లేదా చిన్న ప్రేగు లైనింగ్‌లో పుండ్లు), మెదడులో రక్తస్రావం లేదా తీవ్రమైన రక్తస్రావం కలిగించే ఏదైనా ఇతర పరిస్థితి ఉంటే * ఇటీవల గాయపడినట్లయితే లేదా [[కాలేయం]] లేదా మూత్రపిండాల వ్యాధి ఉన్నట్లయితే * కడుపు సమస్యలు లేదా అల్సర్ వంటి రక్తస్రావం కలిగించే ఏదైనా పరిస్థితి ఉంటే * దంత శస్త్రచికిత్సతో సహా ఏదేని శస్త్రచికిత్స ఉంటే, (శస్త్రచికిత్స సమయంలో అధిక రక్తస్రావం నివారించడానికి కనీసం 5 రోజుల ముందు క్లోపిడోగ్రెల్ తీసుకోవడం ఆపమని డాక్టర్ చెప్పవచ్చు). * క్లోపిడోగ్రెల్ తీసుకునేటప్పుడు సాధారణం కంటే ఎక్కువ రక్తస్రావం అవుతుంది కాబట్టి కోతలు లేదా గాయాలు లేకుండా జాగ్రత్త వహించాలి. <ref name=":1" /> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:ఔషధాలు]] [[వర్గం:ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రకటించిన అవసరమైన మందులు]] 90n87f68rvmb2jpzk5l9yqnlbysv5tx 4956509 4956456 2026-09-12T04:16:27Z Vjsuseela 35888 4956509 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug | verifiedrevid = 460044539 | drug_name = క్లోపిడోగ్రెల్ | INN = | image = Clopidogrel skeletal formula.svg | width = 200 | alt = Skeletal formula | image2 = Clopidogrel molecule ball from xtal.png | width2 = 200 | alt2 = Ball-and-stick model clopidogrel | caption = | type = <!-- empty --> <!-- Names -->| pronounce = {{IPAc-en|k|l|ə|ˈ|p|ɪ|d|ə|ɡ|r|ɛ|l|,_|k|l|oʊ|-}}<ref>{{cite web |title=Clopidogrel |url=https://www.lexico.com/en/definition/clopidogrel |website=Lexico Dictionaries |access-date=26 October 2019 |archive-date=25 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025164606/https://www.lexico.com/en/definition/clopidogrel |url-status=live }}</ref> | tradename = ప్లావిక్స్ | synonyms = | IUPAC_name = (+)-(''S'')-methyl 2-(2-chlorophenyl)-2-(6,7-dihydrothieno[3,2-''c'']pyridin-5(4''H'')-yl)acetate <!-- Clinical data -->| class = థియనోపిరిడిన్, యాంటీప్లేట్‌లెట్ | pregnancy_AU = B1 | pregnancy_AU_comment = | pregnancy_category = | routes_of_administration = మాత్రల రూపంలో నోటి ద్వారా | onset = 2 గంటలు | duration_of_action = 5 రోజులు | Drugs.com = {{drugs.com|monograph|clopidogrel-bisulfate}} | MedlinePlus = a601040 <!-- Legal data -->| legal_AU = S4 | legal_AU_comment = | legal_BR = <!-- OTC, A1, A2, A3, B1, B2, C1, C2, C3, C4, C5, D1, D2, E, F--> | legal_BR_comment = | legal_CA = <!-- OTC, Rx-only, Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --> | legal_CA_comment = | legal_DE = <!-- Anlage I, II, III or Unscheduled--> | legal_DE_comment = | legal_NZ = <!-- Class A, B, C --> | legal_NZ_comment = | legal_UN = <!-- N I, II, III, IV / P I, II, III, IV--> | legal_UN_comment = | legal_UK = POM | legal_UK_comment = | legal_US = Rx-only | legal_US_comment = | legal_status = <!--For countries not listed above--> | DailyMedID = Clopidogrel | licence_US = Clopidogrel | licence_CA = <!-- Health Canada may use generic or brand name (generic name preferred) --> | licence_EU = yes <!-- Pharmacokinetic data -->| bioavailability = >50% | protein_bound = 94–98% | metabolism = [[Liver]] | metabolites = | elimination_half-life = 7–8 గంటలు | excretion = 50% మూత్రపిండాలు >46% పిత్తాశయం <!-- Chemical and physical data -->| C = 16 | Cl = 1 | H = 16 | N = 1 | O = 2 | S = 1 | chemical_formula = | SMILES = COC(=O)[C@H](c1ccccc1Cl)N2CCc3c(ccs3)C2 | StdInChI = 1S/C16H16ClNO2S/c1-20-16(19)15(12-4-2-3-5-13(12)17)18-8-6-14-11(10-18)7-9-21-14/h2-5,7,9,15H,6,8,10H2,1H3/t15-/m0/s1 | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI_comment = | StdInChIKey = GKTWGGQPFAXNFI-HNNXBMFYSA-N | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | Jmol = | density = | density_notes = | melting_point = | melting_high = | melting_notes = | boiling_point = | boiling_notes = | solubility = | sol_units = | specific_rotation = }} '''క్లోపిడోగ్రెల్''' (ఆంగ్లం: Clopidogrel) రక్తం గడ్డకట్టే ప్రక్రియను నిరోధించే ఒక ఔషధం. ఇది ప్లావిక్స్ అనే వాణిజ్య పేరుతో కూడా విక్రయించుతారు. గుండె జబ్బులు, పోటు ([[స్ట్రోక్]]) వంటి అధిక ప్రమాదం ఉన్నవారిలో ఆ ప్రమాదం తగ్గించడానికి ఉపయోగించే ఔషధం. ఇది రక్తం గడ్డ కట్టడాన్ని నిరోధించే (యాంటీప్లెట్లెట్) ఔషధం<ref name="brands">{{Cite web|title=Clopidogrel International brand names|url=https://www.drugs.com/international/clopidogrel.html|publisher=Drugs.com|access-date=1 April 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170401144417/https://www.drugs.com/international/clopidogrel.html|archive-date=1 April 2017}}</ref><ref name="AHFS2016">{{Cite web|title=Clopidogrel Bisulfate|url=https://www.drugs.com/monograph/clopidogrel-bisulfate.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=8 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221010729/https://www.drugs.com/monograph/clopidogrel-bisulfate.html|archive-date=21 December 2016}}</ref> [[గుండెపోటు]], కొరోనరీ ఆర్టరీ [[గుండె|స్టెంట్]] (ద్వంద్వ యాంటీప్లెట్లెట్ థెరపీ) వేసిన తరువాత కూడా దీనిని [[ఆస్పిరిన్]] తో కలిపి ఉపయోగిస్తారు. దీనిని మాత్రల రూపంలో నోటి ద్వారా తీసుకుంటారు. ఈ ఔషధ ప్రభావం సుమారు రెండు గంటలు నుండి ఐదు రోజుల పాటు ఉంటుంది.<ref name="AHFS2016" /> ఈ క్లోపిడోగ్రెల్ థియోనోపైరిడిన్-యాంటీప్లెట్లెట్ల వర్గానికి చెందినది. ఇది ప్లేట్లెట్లపై P2Y<nowiki><sub id="mwWw">12</sub></nowiki> అనే స్థిరమైన (irreversible) గ్రాహకాన్ని నిరోధించడం ద్వారా పనిచేస్తుంది.<ref name="AHFS2016" /> == ఉపయోగాలు == [[పక్షవాతం]], [[గుండెపోటు]], తీవ్రమైన ఛాతీ నొప్పి లేదా పెరిఫెరల్ ఆర్టీరియల్ డిసీజ్ (కాళ్ళకు రక్తాన్ని సరఫరా చేసే [[రక్తనాళాలు|రక్తనాళాల]] రక్త ప్రసరణ సరిగా లేకపోవడం) వంటి వ్యాధులున్న వ్యక్తులలో, మళ్ళీ గుండెపోటు లేదా పక్షవాతం రాకుండా నివారించడానికి క్లోపిడోగ్రెల్ ఉపయోస్తారు. ఇది ప్లేట్‌లెట్లు (ఒక రకమైన రక్త కణాలు) రక్తనాళాలలో ఒకచోట చేరి గుండెపోటు లేదా పక్షవాతానికి కారణమయ్యే విధంగా గడ్డలుగా ఏర్పడకుండా నిరోధిస్తుంది. దీనిని వైద్యుల సలహా ప్రకారం నిర్దేశించిన మోతాదులో తీసుకోవాలి. స్వంత నిర్ణయం పై తీసుకోవడం ఆపివేసినా వ్యాధి లక్షణాలు పునరావృతమవవచ్చు.<ref name=":1">{{Cite web|date=2026-08-15|title=Clopidogrel|url=https://www.medlineplus.gov/druginfo/meds/a601040.html|access-date=2026-09-11|website=MedlinePlus Connect for EHRs}}</ref> == దుష్ప్రభావాలు == సాధారణంగా దుష్ప్రభావాలలో [[తలనొప్పి]], వికారం, సులభంగా గాయపడటం, దురద, గుండెల్లో మంట ఉంటాయి. [[రక్తస్రావం]], థ్రోంబోటిక్ థ్రోంబోసైటోపెనిక్ పర్పురా వంటి ఇంకా తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలు కూడా ఉండవచ్చు.<ref name="AHFS2016" /> * [[శ్వాస]] తీసుకోవడం లేదా మింగడం కష్టం * [[ముఖం]], గొంతు, నాలుక, పెదవులు, కళ్ళు, చేతులు, పాదాలు, చీలమండలు లేదా దిగువ కాళ్ళ వాపు * బొంగురుపోవడం * నలుపు, నల్ల రంగులో మలం, మలంలో ఎర్రటి రక్తం * రక్తపు వాంతి, కాఫీ రంగులో కనిపించే వాంతి * అధిక వినియోగం వలన ఏర్పడే అసాధారణ రక్తస్రావం లేదా గాయాలు * గులాబీ లేదా గోధుమ రంగు మూత్రం * నెమ్మదిగా లేదా కష్టమైన మాట్లాడడం, బలహీనత, చేయి లేదా కాలు తిమ్మిరి, దృష్టిలో మార్పులు, గందరగోళం * [[జ్వరం]]; శ్వాస ఆడకపోవుట; వేగవంతమైన హృదయ స్పందన; చర్మం కింద ఊదా పాచెస్ లేదా రక్తస్రావం; లేత చర్మం; చర్మం లేదా కళ్ళు పసుపు రంగులోకి మారడం * మూర్ఛలు<ref name=":1" /> [[గర్భం|గర్భధారణ]] సమయంలో దీని వినియోగం వల్ల హాని జరిగినట్లు ఎటువంటి ఆధారాలు లేనప్పటికీ, అటువంటి వినియోగం గురించి ఎక్కువగా జరిగిన అధ్యయనాలు లేవు.<ref name="Drugs.com pregnanacy">{{Cite web|title=Clopidogrel (Plavix) Use During Pregnancy|url=https://www.drugs.com/pregnancy/clopidogrel.html|website=Drugs.com|access-date=14 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221010752/https://www.drugs.com/pregnancy/clopidogrel.html|archive-date=21 December 2016}}</ref> == ఇతర మందులతో పరస్పర చర్యలు == క్లోపిడోగ్రెల్ కు ఇతర మందులతో సంకర్షణ (interaction) చెందే సామర్థ్యం సాధారణంగా తక్కువ. ఆస్పిరిన్, హెపారిన్‌లు థ్రోంబోలైటిక్స్ వంటి రక్తం గడ్డకట్టడాన్ని ప్రభావితం చేసే ఇతర మందులతో కలిపి వాడినప్పుడు, ఎటువంటి సంబంధిత సంకర్షణలు కనిపించలేదు. ఇతర నాన్‌స్టెరాయిడల్ యాంటీ-ఇన్‌ఫ్లమేటరీ మందుల వాడకం విషయంలో 'నాప్రోక్సెన్' జీర్ణకోశ రక్తస్రావం సంభావ్యత కనిపించింది.<ref name="Austria-Codex">{{cite book|title=Austria-Codex|publisher=Österreichischer Apothekerverlag|year=2007|isbn=978-3-85200-181-4|editor=Jasek, W|edition=62nd|location=Vienna|pages=6526–7|language=de}}</ref> నవంబర్ 2009లో, యుఎస్ ఫుడ్ అండ్ డ్రగ్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ (FDA) ప్రోటాన్-పంప్ ఇన్హిబిటర్లైన ఒమెప్రజోల్ లేదా ఎసోమెప్రజోల్ వాడే వ్యక్తులలో క్లోపిడోగ్రెల్‌ను జాగ్రత్తగా ఉపయోగించాలని ప్రకటించింది<ref>{{cite web|date=23 February 2016|title=FDA Warns Plavix Patients of Drug Interactions|url=http://www.webmd.com/heart-disease/news/20091117/fda-warns-plavix-patients-drug-interactions|archive-url=https://web.archive.org/web/20160223165743/http://www.webmd.com/heart-disease/news/20091117/fda-warns-plavix-patients-drug-interactions|archive-date=23 February 2016|access-date=23 November 2009|website=WebMD|vauthors=DeNoon DJ}}</ref><ref>{{cite web|date=17 November 2009|title=Public Health Advisory: Updated Safety Information about a drug interaction between Clopidogrel Bisulfate (marketed as Plavix) and Omeprazole (marketed as Prilosec and Prilosec OTC)|url=https://www.fda.gov/Drugs/DrugSafety/PublicHealthAdvisories/ucm190825.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20091229162205/https://www.fda.gov/Drugs/DrugSafety/PublicHealthAdvisories/ucm190825.htm|archive-date=29 December 2009|access-date=13 March 2010|publisher=Food and Drug Administration (FDA)}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Farhat N, Haddad N, Crispo J, Birkett N, McNair D, Momoli F, Wen SW, Mattison DR, Krewski D |date=February 2019 |title=Trends in concomitant clopidogrel and proton pump inhibitor treatment among ACS inpatients, 2000-2016 |journal=Eur. J. Clin. Pharmacol. |volume=75 |issue=2 |pages=227–235 |doi=10.1007/s00228-018-2564-8 |pmid=30324301 |s2cid=53085923}}</ref> అయితే పాంటోప్రజోల్ తో సురక్షితం అని భావిస్తున్నారు.<ref>{{cite journal |vauthors=Wedemeyer RS, Blume H |year=2014 |title=Pharmacokinetic Drug Interaction Profiles of Proton Pump Inhibitors: An Update |journal=Drug Safety |volume=37 |issue=4 |pages=201–11 |doi=10.1007/s40264-014-0144-0 |pmc=3975086 |pmid=24550106}}</ref>వేరే యాంటీప్లేట్‌లెట్ ఏజెంట్ ప్రసుగ్రెల్‌కు ఒమెప్రజోల్‌తో అతి తక్కువ పరస్పర చర్య ఉంటుంది, కాబట్టి ప్రోటాన్-పంప్ ఇన్హిబిటర్లను తీసుకుంటున్న వ్యక్తులలో (ఇతర వ్యతిరేకతలు లేనట్లయితే) ఇది మంచి ప్రత్యామ్నాయం కావచ్చు.<ref>{{cite journal |vauthors=John J, Koshy SK |year=2012 |title=Current Oral Antiplatelets: Focus Update on Prasugrel |journal=The Journal of the American Board of Family Medicine |volume=25 |issue=3 |pages=343–349 |doi=10.3122/jabfm.2012.03.100270 |pmid=22570398 |doi-access=free |title-link=doi}}</ref> == తీసుకోవలసిన జాగ్రత్తలు == క్లోపిడోగ్రెల్ తీసుకోవడం ప్రారంభించడానికి ముందు ఈ క్రింది పరిస్థితులలో వైద్యునకు తెలియచేయవలసి ఉంటుంది * ఎసోమెప్రజోల్; [[ఆస్పిరిన్]] లేదా ఇబుప్రోఫెన్ లేదా న్యాప్రోక్సెన్ వంటి ఇతర నాన్‌స్టెరాయిడ్ యాంటీ ఇన్ఫ్లమేటరీ డ్రగ్స్ (NSAIDలు) తీసుకుంటున్నారని . * ఇంతకుముందే రక్తస్రావం, [[అల్సర్|అల్సర్లు]] ([[ఉదరము|కడుపు]] లేదా చిన్న ప్రేగు లైనింగ్‌లో పుండ్లు), మెదడులో రక్తస్రావం లేదా తీవ్రమైన రక్తస్రావం కలిగించే ఏదైనా ఇతర పరిస్థితి ఉంటే * ఇటీవల గాయపడినట్లయితే లేదా [[కాలేయం]] లేదా మూత్రపిండాల వ్యాధి ఉన్నట్లయితే * కడుపు సమస్యలు లేదా అల్సర్ వంటి రక్తస్రావం కలిగించే ఏదైనా పరిస్థితి ఉంటే * దంత శస్త్రచికిత్సతో సహా ఏదేని శస్త్రచికిత్స ఉంటే, (శస్త్రచికిత్స సమయంలో అధిక రక్తస్రావం నివారించడానికి కనీసం 5 రోజుల ముందు క్లోపిడోగ్రెల్ తీసుకోవడం ఆపమని డాక్టర్ చెప్పవచ్చు). * క్లోపిడోగ్రెల్ తీసుకునేటప్పుడు సాధారణం కంటే ఎక్కువ రక్తస్రావం అవుతుంది కాబట్టి కోతలు లేదా గాయాలు లేకుండా జాగ్రత్త వహించాలి. <ref name=":1" /> క్లోపిడోగ్రెల్ ను 1982 లో పేటెంట్ చేశారు. 1997 లో వైద్య ఉపయోగం కోసం ఆమోదించారు.<ref name="PrescribingInfo">{{Cite web|title=Plavix- clopidogrel bisulfate tablet, film coated|website=DailyMed|date=17 May 2019|url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=01b14603-8f29-4fa3-8d7e-9d523f802e0b|access-date=26 December 2019|publisher=Bristol-Myers Squibb/Sanofi Pharmaceuticals Partnership|archive-date=4 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804222235/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=01b14603-8f29-4fa3-8d7e-9d523f802e0b|url-status=live}}</ref><ref name="Fis2006">{{Cite book|last=Fischer|first=Janos|last2=Ganellin|first2=C. Robin|title=Analogue-based Drug Discovery|date=2006|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9783527607495|page=453|url=https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA453|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220130738/https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA453|archive-date=2016-12-20}}</ref> ఇది [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] ప్రకటించిన అత్యవసర ఔషధాల జాబితాలో ఉంది.<ref name="WHO21st">{{Cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|year=2019|hdl=10665/325771|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref> అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో టోకు ధర నెలకు సుమారు US $0.77-31.59.<ref name="ERC2014">{{Cite web|title=Clopidogrel Bisulfate|url=http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=1486&searchYear=2014|website=International Drug Price Indicator Guide|access-date=8 December 2016|archive-date=13 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181013172350/http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=1486&searchYear=2014|url-status=live}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో, ఒక నెల చికిత్స ఖర్చు US $25 కంటే తక్కువ.<ref name="Ric2015">{{Cite book|last=Hamilton|first=Richart|title=Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition|date=2015|publisher=Jones & Bartlett Learning|isbn=9781284057560|page=147}}</ref> 2017 లో దీనిని 19 మిలియన్లకు పైగా వైద్యుల సూచనలు చేసారు. యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో అత్యంత సాధారణంగా సూచించే ఔషధాలలో ఇది 40వది.<ref name="ref">{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}}</ref><ref name="ref1">{{Cite web|title=Clopidogrel Bisulfate - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|date=23 December 2019|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/ClopidogrelBisulfate|access-date=11 April 2020|archive-date=12 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412031159/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/ClopidogrelBisulfate|url-status=dead}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:ఔషధాలు]] [[వర్గం:ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రకటించిన అవసరమైన మందులు]] 14gksy6rhnrh1zk0fejvscjwmyal9m0 0 509352 4956723 4955587 2026-09-12T11:02:07Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1500312|Amlodipine]] to:te #mdwikicx 4956723 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |verifiedrevid =456689822 |drug_name =Amlodipine |image =Amlodipine.svg |width =230 |alt = |image2 =Amlodipine 3D ball.png |width2 =200 |alt2 = |caption = |type =<!-- empty --> <!-- Names --> |pronounce ={{IPAc-en|æ|m|ˈ|l|oʊ|d|ɪ|ˌ|p|iː|n}}<ref>{{cite web|title=Medical Definition of AMLODIPINE|url=https://www.merriam-webster.com/medical/amlodipine|website=www.merriam-webster.com|access-date=5 July 2017|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161108030935/http://www.merriam-webster.com/medical/amlodipine|archive-date=8 November 2016|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161108030935/http://www.merriam-webster.com/medical/amlodipine |date=8 November 2016 }}</ref> |tradename =Norvasc, others |synonyms = |INN = |IUPAC_name =(''RS'')-3-ethyl 5-methyl 2-[(2-aminoethoxy)methyl]-4-(2-chlorophenyl)-6-methyl-1,4-dihydropyridine-3,5-dicarboxylate <!-- Clinical data --> |class =[[Calcium channel blocker]] |pregnancy_AU =C |pregnancy_AU_comment=<ref name="Drugs.com pregnancy">{{cite web | title=Amlodipine Use During Pregnancy | website=Drugs.com | date=28 October 2019 | url=https://www.drugs.com/pregnancy/amlodipine.html | access-date=29 December 2019 | archive-date=28 December 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191228022204/https://www.drugs.com/pregnancy/amlodipine.html | url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191228022204/https://www.drugs.com/pregnancy/amlodipine.html |date=28 December 2019 }}</ref> |pregnancy_category= |routes_of_administration=[[Oral administration|By mouth]] |onset =Highest availability 6–12 hours after oral dose <!-- drugs.com monograph --> |duration_of_action=At least 24 hours <!-- drugs.com monograph --> |dependency_liability= |addiction_liability= <!-- External links --> |Drugs.com ={{drugs.com|monograph|amlodipine-besylate}} |MedlinePlus =a692044 <!-- Legal data --> |legal_AU =S4 |legal_AU_comment =<ref>{{cite web|url=https://www.legislation.gov.au/Details/F2017L00605|website=legislation.gov.au|title=Poisons Standard June 2017|access-date=7 January 2018|archive-date=13 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201213060305/https://www.legislation.gov.au/Details/F2017L00605/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201213060305/https://www.legislation.gov.au/Details/F2017L00605/ |date=13 December 2020 }}</ref> |legal_BR =<!-- OTC, A1, A2, A3, B1, B2, C1, C2, C3, C4, C5, D1, D2, E, F--> |legal_BR_comment = |legal_CA =Rx-only |legal_CA_comment =<ref>{{Cite web |url=http://napra.ca/pages/schedules/search.aspx |title=Archived copy |access-date=3 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201220518/http://napra.ca/pages/Schedules/Search.aspx |archive-date=1 February 2014 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140201220518/http://napra.ca/pages/Schedules/Search.aspx |date=1 February 2014 }}</ref> |legal_DE =<!-- Anlage I, II, III or Unscheduled--> |legal_DE_comment = |legal_NZ =<!-- Class A, B, C --> |legal_NZ_comment = |legal_UN =<!-- N I, II, III, IV / P I, II, III, IV--> |legal_UN_comment = |legal_UK =POM |legal_UK_comment = |legal_US =Rx-only |legal_US_comment = |legal_status =Rx-only |DailyMedID =Amlodipine |license_US =Amlodipine |licence_CA =<!-- Health Canada may use generic or brand name (generic name preferred) --> |licence_EU =yes <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =64–90% |protein_bound =93% <ref name=norvasc>{{cite web | title=Norvasc- amlodipine besylate tablet | website=DailyMed | date=14 March 2019 | url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=abd6a2ca-40c2-485c-bc53-db1c652505ed | access-date=29 December 2019 | archive-date=10 June 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200610221323/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=abd6a2ca-40c2-485c-bc53-db1c652505ed | url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200610221323/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=abd6a2ca-40c2-485c-bc53-db1c652505ed |date=10 June 2020 }}</ref> |metabolism =[[Liver]] |metabolites =Various inactive pyrimidine metabolites |elimination_half-life=30–50 hours |excretion =[[Urine]] <!-- drugs.com monograph --> <!-- Chemical and physical data --> |C =20 |Cl =1 |H =25 |N =2 |O =5 |chemical_formula = |SMILES =Clc1ccccc1C2/C(C(=O)OC)=C(/C)N/C(COCCN)=C2/C(=O)OCC |StdInChI =1S/C20H25ClN2O5/c1-4-28-20(25)18-15(11-27-10-9-22)23-12(2)16(19(24)26-3)17(18)13-7-5-6-8-14(13)21/h5-8,17,23H,4,9-11,22H2,1-3H3 |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChI_comment = |StdInChIKey =HTIQEAQVCYTUBX-UHFFFAOYSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |Jmol = |chirality =[[Racemic mixture]] |density = |density_notes = |melting_point = |melting_high = |melting_notes = |boiling_point = |boiling_notes = |solubility = |sol_units = |specific_rotation= }} '''నార్వాస్క్''' బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించే '''అమ్లోడిపైన్''', అధిక రక్తపోటు, [[హృద్ధమనుల వ్యాధి|కొరోనరీ ఆర్టరీ వ్యాధి]] చికిత్సకు ఉపయోగించే ఔషధం.<ref name="ASHP2016">{{Cite web|title=Amlodipine Besylate|url=https://www.drugs.com/monograph/amlodipine-besylate.html|website=Drugs.com|publisher=American Society of Hospital Pharmacists|access-date=22 July 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160604161825/http://www.drugs.com/monograph/amlodipine-besylate.html|archive-date=4 June 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160604161825/http://www.drugs.com/monograph/amlodipine-besylate.html|date=4 June 2016}}</ref> [[హృదయ వైఫల్యం|గుండె వైఫల్యం]] సాధారణంగా సిఫారసు చేయకపోయినా, అధిక రక్తపోటు లేదా [[యాంజైన|గుండె సంబంధిత ఛాతీ నొప్పి]] చికిత్స చేయడానికి ఇతర మందులు సరిపోకపోతే అమ్లోడిపైన్ ఉపయోగించవచ్చు.<ref>{{Cite book|title=The ESC Textbook of Preventive Cardiology: Clinical Practice|date=2015|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199656653|page=261|ref=https://books.google.ca/books?id=MmXiBwAAQBAJ&pg=PA261}}</ref>ఇది నోటి ద్వారా తీసుకోబడుతుంది, కనీసం ఒక రోజు పాటు కొనసాగే ప్రభావాన్ని కలిగి ఉంటుంది.<ref name="ASHP2016" /> సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో వాపు, అలసట, [[కడుపునొప్పి|కడుపు నొప్పి]], వికారం ఉంటాయి.<ref name="ASHP2016" /> తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో తక్కువ రక్తపోటు లేదా [[గుండెపోటు]] ఉండవచ్చు.<ref name="ASHP2016" />గర్భధారణ సమయంలో లేదా తల్లిపాలను సమయంలో ఉపయోగం సురక్షితంగా ఉందా అనేది అస్పష్టంగా ఉంది..<ref name="ASHP2016" />కాలేయ సమస్యలు ఉన్న వ్యక్తులు, వృద్ధులలో ఉపయోగించినప్పుడు, మోతాదులను తగ్గించాలి.<ref name="ASHP2016" />ధమనుల పరిమాణాన్ని పెంచడం ద్వారా అమ్లోడిపైన్ పాక్షికంగా పనిచేస్తుంది.<ref name="ASHP2016" />ఇది డైహైడ్రోపైరిడిన్ రకం దీర్ఘకాలం పనిచేసే కాల్షియం ఛానల్ బ్లాకర్.<ref name="ASHP2016" /> అమ్లోడిపైన్ 1982 లో పేటెంట్ చేయబడింది, 1990 లో వైద్య ఉపయోగం కోసం ఆమోదించబడింది.<ref>{{Cite book|last=Fischer|first=Jnos|last2=Ganellin|first2=C. Robin|title=Analogue-based Drug Discovery|date=2006|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9783527607495|page=465|url=https://books.google.com/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA465|language=en|access-date=1 June 2020|archive-date=27 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827213813/https://books.google.com/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA465}}</ref> ఇది ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ అత్యవసర ఔషధాల జాబితా ఉంది.<ref name="WHO21st">{{Cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|year=2019|hdl=10665/325771|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref>ఇది సాధారణ ఔషధంగా అందుబాటులో ఉంది.<ref name="ASHP2016" />అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో టోకు ధర 2015 నాటికి ఒక సాధారణ మోతాదుకు రోజుకు US $0.003 నుండి 0.066 వరకు ఉంటుంది.<ref name="ref">{{Cite web|title=Amlodipine|url=http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=1029&searchYear=2015|website=International Drug Price Indicator Guide|access-date=23 July 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811011446/http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=1029&searchYear=2015|archive-date=11 August 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170811011446/http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=1029&searchYear=2015|date=11 August 2017}}</ref>యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, ఒక నెల సరఫరా ఖర్చు $25 కంటే తక్కువ.<ref name="Ric2015">{{Cite book|last=Hamilton|first=Richart|title=Tarascon Pocket Pharmacopoeia|edition=Deluxe Lab-Coat|date=2015|publisher=Jones & Bartlett Learning|isbn=9781284057560|page=154}}</ref>2017 లో, ఇది 72 మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్లతో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఐదవ అత్యంత సాధారణంగా సూచించిన ఔషధం.<ref name="ref1">{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=18 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318234059/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318234059/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|date=18 March 2020}}</ref><ref name="ref2">{{Cite web|title=Amlodipine - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|date=23 December 2019|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Amlodipine|access-date=11 April 2020|archive-date=11 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411192007/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Amlodipine|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200411192007/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Amlodipine|date=11 April 2020}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] dysx96jagg5at7gqu5ywjusv3j093w6 3 509360 4956473 4955668 2026-09-12T00:49:05Z Y.Venkataramana-Telugurachana 154026 /* Telugu Rachana */ కొత్త విభాగం 4956473 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Y.Venkataramana-Telugurachana గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Y.Venkataramana-Telugurachana గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 11:30, 10 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == Telugu Rachana == సాహితీ వేదిక [[వాడుకరి:Y.Venkataramana-Telugurachana|Y.Venkataramana-Telugurachana]] ([[వాడుకరి చర్చ:Y.Venkataramana-Telugurachana|చర్చ]]) 00:49, 12 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 9p3hkgzjg4mr00gqx8dappfar64wbko 2 509363 4956309 4956213 2026-09-11T13:47:31Z యర్రా రామారావు 28161 /* బుగున్ లియోసిచ్లా */ 4956309 wikitext text/x-wiki == పరిచయం == ఈ పేజీలో [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు/EnPipeLinkFinder.js|EnLinkFinder.js]] యూజర్‌స్క్రిప్టు వివిధ వ్యాసాల్లో గుర్తించిన ఆంగ్ల-సంబంధిత లింకుల వివరాలు పోగు చేయబడతాయి. లక్ష్యం: ఏ ఆంగ్ల టాపిక్‌లు అనేక వ్యాసాల్లో పదేపదే ఎర్రలింకులుగా వస్తున్నాయో గుర్తించి, వాటికి ప్రాధాన్యత ఇచ్చి తెలుగు వ్యాసాలుగా రాయడం. === స్క్రిప్టు గుర్తించే రెండు రకాలు === * '''రకం A — బయటి ఆంగ్ల ఇంటర్‌వికీ లింక్:''' వ్యాసంలో నేరుగా en.wikipedia.orgకి వెళ్ళే లింక్ (ఉదా. <nowiki>[https://en.wikipedia.org/wiki/Title టెక్స్ట్]</nowiki> లేదా <nowiki>[[:en:Title|టెక్స్ట్]]</nowiki>). '''ఫిక్స్:''' తెలుగు వ్యాసం ఉంటే, లింక్‌ను దానికి మార్చాలి (<nowiki>[[తెలుగు శీర్షిక]]</nowiki>). * '''రకం B — internal ఆంగ్ల-శీర్షిక లింక్:''' తెవికీ లోపలే ఉండే లింక్, కానీ target పేజీ శీర్షిక ఇంకా ఆంగ్లంలో ఉంది (ఉదా. <nowiki>[[Buddhist caves in India|బౌద్ధ గుహ స్మారక చిహ్నాలు]]</nowiki>). సాధారణంగా ఎర్రలింకుగా కనిపిస్తుంది. '''ఫిక్స్:''' target శీర్షికను తెలుగులోకి మార్చాలి, లేదా ఆ శీర్షికతో కొత్త వ్యాసం రాయాలి. === పట్టిక కాలమ్‌ల వివరణ === {| class="wikitable" ! కాలమ్ !! అర్థం |- | రకం || A లేదా B (పైన చూడండి) |- | లింక్ టెక్స్ట్ || వ్యాసంలో కనిపించే తెలుగు పైప్ వచనం |- | Target శీర్షిక || లింక్ ఎటు వెళ్తుందో ఆ (ఆంగ్ల) శీర్షిక |- | స్థితి || బయటి లింక్ / ఎర్రలింక్ / నీలిలింక్ (అసలు వ్యాసంలోని లింక్ స్థితి) |- | సూచించిన తెలుగు శీర్షిక || en.wikipedia langlinks ఆధారంగా స్క్రిప్టు సూచించినది (దొరికితే); లేకపోతే "దొరకలేదు" |- | సూచిత శీర్షిక స్థితి || సూచించిన తెలుగు శీర్షిక ఇప్పటికే తెవికీలో ఉందా (నీలిలింక్) లేదా లేదా (ఎర్రలింక్) |} === గమనికలు === '''1.''' "దొరకలేదు" అంటే ఆ ఆంగ్ల వ్యాసానికి తెలుగు సమానార్థం లేదు అని ఖచ్చితంగా అర్థం కాదు — API లుకప్ మిస్ అయ్యే అవకాశం ఉంది, కాబట్టి మాన్యువల్‌గా కూడా ఒకసారి నిర్ధారించుకోవడం మంచిది. '''2.''' "సూచించిన తెలుగు శీర్షిక" ఎర్రలింక్ గానో నీలిలింక్ గానో ఉండొచ్చు — దీన్ని బట్టి తదుపరి చర్య వేరుగా ఉంటుంది: * '''నీలిలింక్''' → ఆ తెలుగు వ్యాసం ఇప్పటికే ఉంది, వెంటనే అసలు వ్యాసంలో లింక్‌ను దీనికి రీటార్గెట్ చేయవచ్చు (తక్షణ ఫిక్స్). * '''ఎర్రలింక్''' → సరైన తెలుగు పేరు (transliteration) తెలిసింది, కానీ ఆ పేరుతో వ్యాసం ఇంకా రాయలేదు — లింక్‌ను ఈ సరైన తెలుగు పేరుకు మార్చొచ్చు (స్థిరమైన నామకరణం కోసం), వ్యాసం రాయడం తర్వాతి పని. ---- '''దిగువన ప్రతి వ్యాసం దాని సొంత విభాగం కింద నమోదవుతుంది (EnLinkFinder.js లోని "📋 డేటా కాపీ చేయి" బటన్ ద్వారా):''' == [[అజంతా గుహలు]] == {| class="wikitable" !రకం !లింక్ టెక్స్ట్ !Target శీర్షిక !స్థితి !సూచించిన తెలుగు శీర్షిక !సూచిత శీర్షిక స్థితి !వ్యాసంలో ఎన్నిసార్లు |- |B |బౌద్ధ గుహ స్మారక చిహ్నాలు |[[Buddhist caves in India]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |విహారాలు |[[Vihāra]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |చైత్యాలు / చైత్యం |[[Chaitya]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |2× |- |B |వాఘూర్ నది |[[River Waghur]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |శివలేని గుహలు |[[Shivleni Caves]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |2× |- |B |క్రెటేషియస్ |[[Cretaceous]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |ఘటోత్కచ గుహలు |[[Ghatotkacha Caves]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |వరండా |[[Verandah]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |లోమాస్ రిషి గుహ |[[Lomas Rishi Cave]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |ప్రదక్షిణా |[[Pradakshina]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |గాంధార కళ |[[Gandhara art]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |ఫ్రెస్కో |[[Fresco]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |వాల్టర్ స్పింక్ |[[Walter Spink]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |వాఘోరా |[[Waghora]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |వజ్రపాణి |[[Vajrapani]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |వెస్టిబుల్స్ |[[Vestibule (architecture)]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |స్తంభాలు |[[Colonnade]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |వరండా |[[Veranda]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |శ్రావస్తి అద్భుతం |[[The Twin Miracle]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |2× |- |B |విహార |[[Vihara]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |హీనయాన |[[Hinayana]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |ఘటోత్కచ గుహ |[[Ghatotkacha Cave]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |సుజాత |[[Sujata (milkmaid)]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |} == [[బుగున్ లియోసిచ్లా]] == {| class="wikitable" !రకం !లింక్ టెక్స్ట్ !Target శీర్షిక !స్థితి !సూచించిన తెలుగు శీర్షిక !సూచిత శీర్షిక స్థితి !వ్యాసంలో ఎన్నిసార్లు |- |B |L. phoenicea |[[Liocichla phoenicea]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |L. ripponi |[[Liocichla ripponi]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |L. bugunorum |[[Liocichla bugunorum]] |ఎర్రలింక్ |[[బుగున్ లియోసిచ్లా]] |నీలిలింక్ |1 |- |B |L. omeiensis |[[Liocichla omeiensis]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |B |L. steerii |[[Liocichla steerii]] |ఎర్రలింక్ |దొరకలేదు |— |1 |} == [[మాలా సిన్హా]] == {| class="wikitable" !రకం !లింక్ టెక్స్ట్ !Target శీర్షిక !స్థితి !సూచించిన తెలుగు శీర్షిక !సూచిత శీర్షిక స్థితి !వ్యాసంలో ఎన్నిసార్లు |- |A |ఫిర్ సుబహ్ హోగి (1958) |[[:en:Phir Subah Hogi]] |బయటి లింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |A |సాధన |[[:en:Sadhana Shivdasani]] |బయటి లింక్ |[[సాధన శివదాసాని]] |నీలిలింక్ |1 |- |A |ఫిల్మ్‌ఫేర్ లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డు |[[:en:Filmfare Lifetime Achievement Award]] |బయటి లింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |A |మైతీఘర్ (1966) |[[:en:Maitighar]] |బయటి లింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |A |జహాన్ అరా |[[:en:Jahan Ara (film)]] |బయటి లింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |A |హిమాలయ్ కీ గోద్ మె |[[:en:Himalay Ki God Mein]] |బయటి లింక్ |దొరకలేదు |— |1 |- |A |స్క్రీన్ అవార్డుల |[[:en:Screen Awards]] |బయటి లింక్ |[[స్క్రీన్ అవార్డ్స్]] |నీలిలింక్ |1 |} c1hi1qtn5ggkrtprp87df1sesc3aak5 0 509403 4956588 4956193 2026-09-12T06:55:14Z స్వరలాసిక 13980 4956588 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Cephalopelvic disproportion |synonym = |image =Illustration deformed female pelvis - elliptical distortion Wellcome L0038230.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Deformed female pelvis, which is at risk for cephalopelvic disproportion |pronounce = |specialty =[[Obstetrics]] |symptoms =Difficult [[childbirth]], specifically [[obstructed labor]]<ref name=Rad2024/> |complications ='''Baby''': Death, [[cerebral palsy]], [[brachial plexus injury]]<ref name=Ox2020/><br>'''Mother''': [[Obstetric fistula|Obstetrical fistula]], [[pelvic floor dysfunction]]<ref name=Ox2020/> |onset = |duration = |types = |causes =Small pelvis, large baby, [[presentation (obstetrics)|malpresentation of the babies head]]<ref name=Rad2024/><ref name=Ox2020/> |risks =[[short stature|Short]] (<1.60 m), [[rickets]], prior [[pelvic fracture]]<ref name=Ox2020/> |diagnosis =Based on symptoms, supported by [[medical imaging]]<ref name=Ox2020/> |differential = |prevention =[[Labor induction|Induction of labor]] at 38 weeks<ref name=Ox2020/> |treatment =[[Caesarean section|C-section]], [[operative vaginal delivery]], [[oxytocin]] infusion<ref name=Ox2020/> |medication = |prognosis = |frequency =1 in 250 pregnancies<ref name=APA2024/> |deaths = }}తల్లి [[శ్రోణి మేఖల|కటివలయం]], తద్వారా [[యోని|జనన నాళం]] పరిమాణం [[శిశువు]] తల పరిమాణం కంటే చిన్నగా ఉన్నప్పుడు '''సెఫలోపెల్విక్ డిస్ప్రపోర్షన్''' ( '''CPD''' ) సంభవిస్తుంది.<ref name="Rad2024">{{Cite web|last=Skandhan|first=Avni K. P.|title=Cephalopelvic disproportion {{!}} Radiology Reference Article {{!}} Radiopaedia.org|url=https://radiopaedia.org/articles/cephalopelvic-disproportion?lang=us|website=Radiopaedia|access-date=4 March 2024|archive-date=13 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240213133913/https://radiopaedia.org/articles/cephalopelvic-disproportion?lang=us|url-status=live}}</ref> లక్షణాలలో కష్టమైన [[కానుపు|ప్రసవం]], ప్రత్యేకంగా [[అబ్స్ట్రక్టెడ్ లేబర్|అడ్డంకిగా మారిన ప్రసవం]] అని పిలువబడే ఒక రూపం ఉంటుంది.<ref name="Rad2024" /> శిశువు మరణం, [[మస్తిష్క పక్షవాతం|సెరిబ్రల్ పాల్సీ]], బ్రాకియల్ ప్లెక్సస్ గాయం, [[ప్రసూతి పిడికిలి|ప్రసూతి ఫిస్టులా]], [[కటి నేల రుగ్మతలు|పెల్విక్ ఫ్లోర్ పనిచేయకపోవడం]] వంటివి ఉండవచ్చు. ఇతర కారణాలలో శిశువు అతి పెద్దగా ఉండటం కూడా ఒకటి, ఇది [[హైడ్రోసెఫాలస్]], థైరాయిడ్ కణితులు లేదా మాక్రోసోమియా కారణంగా సంభవించవచ్చు. కొన్నింటిలో శిశువు తల తప్పుగా ఉండటం వల్ల సాపేక్ష పరిమాణ ఇబ్బందులు కూడా ఉంటాయి.<ref name="Rad2024" /> ప్రమాద కారకాలలో పొట్టిగా ఉండటం (< {{Convert|1.60|m|ft}} కూడా ఒకటి. ), [[రికెట్స్]], మునుపటి కటి పగులు.<ref name=Ox2020>{{cite journal |last1=Murphy |first1=Deirdre J. |title=Malpresentation, malposition, and cephalopelvic disproportion |journal=Oxford Textbook of Obstetrics and Gynaecology |date=January 2020 |pages=395–406 |doi=10.1093/med/9780198766360.003.0032 |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> శిశువు తల కటిలోకి దిగకపోవడం, తల ఆకారం మారడం వంటి లక్షణాల ఆధారంగా రోగ నిర్ధారణ జరుగుతుంది; అయినప్పటికీ వైద్య ఇమేజింగ్ ద్వారా దీనికి మద్దతు లభించవచ్చు.<ref name=Ox2020 /> చికిత్సకు తరచుగా [[సిజేరియన్ ఆపరేషన్|సి-సెక్షన్]] అవసరం; అయితే, అప్పుడప్పుడు ఆపరేటివ్ యోని ప్రసవం లేదా [[ఆక్సిటోసిన్]] ఇన్ఫ్యూషన్ ఉపయోగించవచ్చు. ఆక్సిటోసిన్ [[గర్భాశయ చీలిక]] ప్రమాదంతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.<ref name=Ox2020 /> పెద్ద శిశువులు ఉన్నవారిలో 38 వారాల వద్ద ప్రసవాన్ని ప్రేరేపించడం వంటి నివారణ చర్యలు ఉండవచ్చు.<ref name=Ox2020 /> ప్రతి 250 గర్భాలలో ఒకదానిలో సెఫలోపెల్విక్ డిస్ప్రపోర్షన్ సంభవిస్తుంది.<ref name="APA2024">{{Cite web|title=Cephalopelvic Disproportion (CPD)|url=https://americanpregnancy.org/healthy-pregnancy/labor-and-birth/cephalopelvic-disproportion/|website=American Pregnancy Association|access-date=4 March 2024|date=26 April 2021|archive-date=1 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231001130840/https://americanpregnancy.org/healthy-pregnancy/labor-and-birth/cephalopelvic-disproportion/|url-status=live}}</ref> తక్కువ, మధ్య ఆదాయ దేశాలలో పేలవమైన ఫలితాలు ప్రత్యేకంగా సాధారణం, ఇక్కడ నిపుణుల సంరక్షణకు ప్రాప్యత తరచుగా పరిమితంగా ఉంటుంది. అధిక ఆదాయ దేశాలలో కొంతమంది మహిళలు సాధారణంగా సిఫార్సు చేయబడిన నిర్వహణ ఎంపికలను తిరస్కరిస్తున్నారు.<ref name=Ox2020 /> [[ప్రసూతిశాస్త్రం (వైద్యశాస్త్రము)|ప్రసూతి శాస్త్రంలో]] చట్టపరమైన కేసులకు ఇది సాపేక్షంగా సాధారణ కారణం.<ref name=Ox2020 /> == మూలాలు == <references /> [[Category:వ్యాధి లక్షణాలు]] [[వర్గం:Translated from MDWiki]] noqn939zrng9g1c8iihzl5evqfwuzfk 0 509410 4956590 4956206 2026-09-12T07:01:00Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:వ్యాధులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956590 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Peripartum cardiomyopathy |synonym =Post-partum cardiomyopathy<ref name=Orph2024/> |image =Peripartum cardiomyopathy.png |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Normal heart (left) compared with one with peripartum cardiomyopathy (right) |pronounce = |specialty =[[Obstetrics]], [[cardiology]] |symptoms =[[Shortness of breath]], tiredness, [[leg swelling]], [[palpitations]]<ref name=Hi2015/> |complications =[[Arrhythmia|Arrhythmias]], [[blood clots]], [[fetal distress]]<ref name=Stat2023/> |onset =Last month of pregnancy to 5 months after delivery<ref name=Orph2024/> |duration = |types = |causes =Unknown<ref name=Hi2015/> |risks =Age>25; [[high blood pressure of pregnancy|high blood pressure]]; [[multiple gestations]]; family history<ref name=Hi2015/><ref name=Stat2023/> |diagnosis =Based on symptoms and [[heart ultrasound|ultrasound]]; after ruling out other possible causes<ref name=Hi2015/><ref name=Stat2023/> |differential =[[Signs and symptoms of pregnancy|Symptoms of pregnancy]], [[preeclampsia]], [[myocarditis]], [[valvular heart disease]], other [[cardiomyopathies]]<ref name=Hi2015/><ref name=Stat2023/> |prevention = |treatment =Timely [[delivery]], [[implantable cardioverter defibrillator]] (ICD) and [[cardiac resynchronization therapy]] (CRT)<ref name=Hi2015/> |medication =[[Beta blockers|Beta-blocker]]s, [[thiazide diuretics]], [[furosemide]]<ref name=Hi2015/> |prognosis =Over half recover within 6 months<ref name=Stat2023/> |frequency =1 in 2,200 pregnancies (USA)<ref name=Hi2015/> |deaths =7 to 50%<ref name=Ok2013>{{cite journal |last1=Okeke |first1=T |last2=Ezenyeaku |first2=C |last3=Ikeako |first3=L |title=Peripartum cardiomyopathy. |journal=Annals of medical and health sciences research |date=July 2013 |volume=3 |issue=3 |pages=313-9 |doi=10.4103/2141-9248.117925 |pmid=24116305}}</ref> }} '''పెరిపార్టమ్ కార్డియోమయోపతి''' ( '''PPCM''' ) అనేది ఒక రకమైన డైలేటెడ్ కార్డియోమయోపతి, ఇది [[గర్భం]] చివరి నెల, [[బాలెంత|ప్రసవం తర్వాత]] ఐదు నెలల మధ్య కనిపిస్తుంది.<ref name="Orph2024">{{Cite web|title=Orphanet: Peripartum cardiomyopathy|url=https://www.orpha.net/en/disease/detail/563|website=www.orpha.net|access-date=12 March 2024|archive-date=14 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240314132811/https://www.orpha.net/en/disease/detail/563|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240314132811/https://www.orpha.net/en/disease/detail/563|date=14 March 2024}}</ref> లక్షణాలు [[హృదయ వైఫల్యం|గుండె వైఫల్యం]] లక్షణాల వలె ఉంటాయి, [[ఆయాసం|శ్వాస ఆడకపోవడం]], అలసట, వాపు . ఇతర లక్షణాలలో [[గుండెదడ|గుండె దడ]], ఛాతీ నొప్పి లేదా పొడి దగ్గు ఉండవచ్చు.<ref name=Hi2015>{{cite journal |last1=Hilfiker-Kleiner |first1=D |last2=Haghikia |first2=A |last3=Nonhoff |first3=J |last4=Bauersachs |first4=J |title=Peripartum cardiomyopathy: current management and future perspectives. |journal=European heart journal |date=7 May 2015 |volume=36 |issue=18 |pages=1090-7 |doi=10.1093/eurheartj/ehv009 |pmid=25636745 |pmc=4422973}}</ref><ref name="Stat2023">{{Citation|last=Rodriguez Ziccardi|first=Mary|title=Peripartum Cardiomyopathy|date=2023|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482185/|work=StatPearls|access-date=2023-09-17|place=Treasure Island (FL)|publisher=StatPearls Publishing|pmid=29489231|last2=Siddique|first2=Momin S.|archive-date=2023-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230604193642/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482185/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604193642/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482185/|date=2023-06-04}}</ref> ప్రారంభం క్రమంగా లేదా ఆకస్మికంగా ఉండవచ్చు.<ref name=Hi2015 /> సంక్లిష్టతలలో అరిథ్మియా, రక్తపు గడ్డలు, పిండం ఇబ్బంది, [[కార్డియాక్ అరెస్ట్|ఆకస్మిక మరణం]] ఉండవచ్చు.<ref name="Stat2023" /><ref name=Hi2015 /> కారణం తెలియదు, ఇంతకుముందు ఆరోగ్యంగా ఉన్న మహిళలు ప్రభావితం కావచ్చు. ప్రమాద కారకాలలో [[గర్భధారణ సమయంలో అధిక రక్తపోటు|గర్భధారణ సమయంలో వచ్చే అధిక రక్తపోటు రుగ్మతలు]], బహుళ గర్భాలు, కుటుంబ చరిత్ర ఉన్నాయి.<ref name=Hi2015 /><ref name="Stat2023" /> దీని అంతర్లీన యంత్రాంగంలో [[గుండె]] [[హృదయ వైఫల్యం|సిస్టోలిక్ పనిచేయకపోవడం]] ఉంటుంది, దీని ఫలితంగా ఎడమ జఠరిక ఎజెక్షన్ ఫ్రాక్షన్ (EF) సాధారణంగా 45% కంటే తక్కువకు తగ్గుతుంది.<ref name=Hi2015 /> ఇతర సాధ్యమయ్యే కారణాలను తోసిపుచ్చిన తర్వాత, లక్షణాలు, గుండె అల్ట్రాసౌండ్ ఆధారంగా రోగ నిర్ధారణ జరుగుతుంది.<ref name=Hi2015 /><ref name="Stat2023" /> డెలివరీ సకాలంలో సిఫార్సు చేయవచ్చు. ప్రసవానికి ముందు, చికిత్సలలో బీటా-బ్లాకర్స్, థయాజైడ్ డైయూరెటిక్స్ లేదా ఫ్యూరోసెమైడ్ ఉండవచ్చు.<ref name=Hi2015 /> ప్రసవానంతరం, నిర్వహణ సాధారణ గుండె వైఫల్యం మాదిరిగానే ఉంటుంది.<ref name=Hi2015 /> ఇంప్లాంటబుల్ కార్డియోవర్టర్ డీఫిబ్రిలేటర్ (ICD), కార్డియాక్ రీసింక్రొనైజేషన్ థెరపీ (CRT) మరొక ఎంపిక కావచ్చు; అయినప్పటికీ ఆరు నెలల్లో సగానికి పైగా మెరుగుపడటం వలన బాహ్య పరికరాన్ని ఉపయోగించవచ్చు.<ref name=Hi2015 /><ref name="Stat2023" /> కోలుకోవడానికి ఐదు సంవత్సరాలు పట్టవచ్చు; 7 నుండి 50% మరణ ప్రమాదంతో.<ref name=Hi2015 /> భవిష్యత్తు గర్భధారణలలో ఇది మళ్లీ వచ్చే ప్రమాదం ఉంది, అందువల్ల వీటిని సిఫార్సు చేయకపోవచ్చు.<ref name="Mer2024">{{Cite web|title=Heart Disease During Pregnancy - Women's Health Issues|url=https://www.merckmanuals.com/home/women-s-health-issues/pregnancy-complicated-by-disease/heart-disease-during-pregnancy|website=Merck Manuals Consumer Version|access-date=12 March 2024|archive-date=25 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240125140131/https://www.merckmanuals.com/home/women-s-health-issues/pregnancy-complicated-by-disease/heart-disease-during-pregnancy|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240125140131/https://www.merckmanuals.com/home/women-s-health-issues/pregnancy-complicated-by-disease/heart-disease-during-pregnancy|date=25 January 2024}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ప్రతి 2,200 గర్భాలలో సుమారు 1 ప్రసవ సమయంలో కార్డియోమయోపతి బారిన పడింది, [[హైతీ|హైతీలో]] ఈ రేటు ప్రతి 300 గర్భాలలో 1 గా ఉంది. 25 లేదా 30 సంవత్సరాల కంటే ఎక్కువ వయస్సు ఉన్నవారు ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతారు.<ref name="Stat2023" /><ref name="Mer2024" /> ఆఫ్రికన్ గా ఉండటం కూడా ఒక ప్రమాదమే.<ref name="Stat2023" /> ఈ పరిస్థితిని 1971లో డెమాకిస్ మొదటిసారిగా నిర్వచించారు; అయినప్పటికీ, ఇది 1700ల నుండి గుర్తించబడింది. == మూలాలు == <references /> [[Category:వ్యాధి లక్షణాలు]] [[Category:గుండె]] [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:వ్యాధులు]] k3o946tqat33j0d8rz9pmnrqgl2mj9r 4956597 4956590 2026-09-12T07:07:13Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:గుండె]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:గుండె జబ్బులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956597 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Peripartum cardiomyopathy |synonym =Post-partum cardiomyopathy<ref name=Orph2024/> |image =Peripartum cardiomyopathy.png |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Normal heart (left) compared with one with peripartum cardiomyopathy (right) |pronounce = |specialty =[[Obstetrics]], [[cardiology]] |symptoms =[[Shortness of breath]], tiredness, [[leg swelling]], [[palpitations]]<ref name=Hi2015/> |complications =[[Arrhythmia|Arrhythmias]], [[blood clots]], [[fetal distress]]<ref name=Stat2023/> |onset =Last month of pregnancy to 5 months after delivery<ref name=Orph2024/> |duration = |types = |causes =Unknown<ref name=Hi2015/> |risks =Age>25; [[high blood pressure of pregnancy|high blood pressure]]; [[multiple gestations]]; family history<ref name=Hi2015/><ref name=Stat2023/> |diagnosis =Based on symptoms and [[heart ultrasound|ultrasound]]; after ruling out other possible causes<ref name=Hi2015/><ref name=Stat2023/> |differential =[[Signs and symptoms of pregnancy|Symptoms of pregnancy]], [[preeclampsia]], [[myocarditis]], [[valvular heart disease]], other [[cardiomyopathies]]<ref name=Hi2015/><ref name=Stat2023/> |prevention = |treatment =Timely [[delivery]], [[implantable cardioverter defibrillator]] (ICD) and [[cardiac resynchronization therapy]] (CRT)<ref name=Hi2015/> |medication =[[Beta blockers|Beta-blocker]]s, [[thiazide diuretics]], [[furosemide]]<ref name=Hi2015/> |prognosis =Over half recover within 6 months<ref name=Stat2023/> |frequency =1 in 2,200 pregnancies (USA)<ref name=Hi2015/> |deaths =7 to 50%<ref name=Ok2013>{{cite journal |last1=Okeke |first1=T |last2=Ezenyeaku |first2=C |last3=Ikeako |first3=L |title=Peripartum cardiomyopathy. |journal=Annals of medical and health sciences research |date=July 2013 |volume=3 |issue=3 |pages=313-9 |doi=10.4103/2141-9248.117925 |pmid=24116305}}</ref> }} '''పెరిపార్టమ్ కార్డియోమయోపతి''' ( '''PPCM''' ) అనేది ఒక రకమైన డైలేటెడ్ కార్డియోమయోపతి, ఇది [[గర్భం]] చివరి నెల, [[బాలెంత|ప్రసవం తర్వాత]] ఐదు నెలల మధ్య కనిపిస్తుంది.<ref name="Orph2024">{{Cite web|title=Orphanet: Peripartum cardiomyopathy|url=https://www.orpha.net/en/disease/detail/563|website=www.orpha.net|access-date=12 March 2024|archive-date=14 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240314132811/https://www.orpha.net/en/disease/detail/563|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240314132811/https://www.orpha.net/en/disease/detail/563|date=14 March 2024}}</ref> లక్షణాలు [[హృదయ వైఫల్యం|గుండె వైఫల్యం]] లక్షణాల వలె ఉంటాయి, [[ఆయాసం|శ్వాస ఆడకపోవడం]], అలసట, వాపు . ఇతర లక్షణాలలో [[గుండెదడ|గుండె దడ]], ఛాతీ నొప్పి లేదా పొడి దగ్గు ఉండవచ్చు.<ref name=Hi2015>{{cite journal |last1=Hilfiker-Kleiner |first1=D |last2=Haghikia |first2=A |last3=Nonhoff |first3=J |last4=Bauersachs |first4=J |title=Peripartum cardiomyopathy: current management and future perspectives. |journal=European heart journal |date=7 May 2015 |volume=36 |issue=18 |pages=1090-7 |doi=10.1093/eurheartj/ehv009 |pmid=25636745 |pmc=4422973}}</ref><ref name="Stat2023">{{Citation|last=Rodriguez Ziccardi|first=Mary|title=Peripartum Cardiomyopathy|date=2023|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482185/|work=StatPearls|access-date=2023-09-17|place=Treasure Island (FL)|publisher=StatPearls Publishing|pmid=29489231|last2=Siddique|first2=Momin S.|archive-date=2023-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230604193642/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482185/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604193642/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482185/|date=2023-06-04}}</ref> ప్రారంభం క్రమంగా లేదా ఆకస్మికంగా ఉండవచ్చు.<ref name=Hi2015 /> సంక్లిష్టతలలో అరిథ్మియా, రక్తపు గడ్డలు, పిండం ఇబ్బంది, [[కార్డియాక్ అరెస్ట్|ఆకస్మిక మరణం]] ఉండవచ్చు.<ref name="Stat2023" /><ref name=Hi2015 /> కారణం తెలియదు, ఇంతకుముందు ఆరోగ్యంగా ఉన్న మహిళలు ప్రభావితం కావచ్చు. ప్రమాద కారకాలలో [[గర్భధారణ సమయంలో అధిక రక్తపోటు|గర్భధారణ సమయంలో వచ్చే అధిక రక్తపోటు రుగ్మతలు]], బహుళ గర్భాలు, కుటుంబ చరిత్ర ఉన్నాయి.<ref name=Hi2015 /><ref name="Stat2023" /> దీని అంతర్లీన యంత్రాంగంలో [[గుండె]] [[హృదయ వైఫల్యం|సిస్టోలిక్ పనిచేయకపోవడం]] ఉంటుంది, దీని ఫలితంగా ఎడమ జఠరిక ఎజెక్షన్ ఫ్రాక్షన్ (EF) సాధారణంగా 45% కంటే తక్కువకు తగ్గుతుంది.<ref name=Hi2015 /> ఇతర సాధ్యమయ్యే కారణాలను తోసిపుచ్చిన తర్వాత, లక్షణాలు, గుండె అల్ట్రాసౌండ్ ఆధారంగా రోగ నిర్ధారణ జరుగుతుంది.<ref name=Hi2015 /><ref name="Stat2023" /> డెలివరీ సకాలంలో సిఫార్సు చేయవచ్చు. ప్రసవానికి ముందు, చికిత్సలలో బీటా-బ్లాకర్స్, థయాజైడ్ డైయూరెటిక్స్ లేదా ఫ్యూరోసెమైడ్ ఉండవచ్చు.<ref name=Hi2015 /> ప్రసవానంతరం, నిర్వహణ సాధారణ గుండె వైఫల్యం మాదిరిగానే ఉంటుంది.<ref name=Hi2015 /> ఇంప్లాంటబుల్ కార్డియోవర్టర్ డీఫిబ్రిలేటర్ (ICD), కార్డియాక్ రీసింక్రొనైజేషన్ థెరపీ (CRT) మరొక ఎంపిక కావచ్చు; అయినప్పటికీ ఆరు నెలల్లో సగానికి పైగా మెరుగుపడటం వలన బాహ్య పరికరాన్ని ఉపయోగించవచ్చు.<ref name=Hi2015 /><ref name="Stat2023" /> కోలుకోవడానికి ఐదు సంవత్సరాలు పట్టవచ్చు; 7 నుండి 50% మరణ ప్రమాదంతో.<ref name=Hi2015 /> భవిష్యత్తు గర్భధారణలలో ఇది మళ్లీ వచ్చే ప్రమాదం ఉంది, అందువల్ల వీటిని సిఫార్సు చేయకపోవచ్చు.<ref name="Mer2024">{{Cite web|title=Heart Disease During Pregnancy - Women's Health Issues|url=https://www.merckmanuals.com/home/women-s-health-issues/pregnancy-complicated-by-disease/heart-disease-during-pregnancy|website=Merck Manuals Consumer Version|access-date=12 March 2024|archive-date=25 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240125140131/https://www.merckmanuals.com/home/women-s-health-issues/pregnancy-complicated-by-disease/heart-disease-during-pregnancy|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240125140131/https://www.merckmanuals.com/home/women-s-health-issues/pregnancy-complicated-by-disease/heart-disease-during-pregnancy|date=25 January 2024}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ప్రతి 2,200 గర్భాలలో సుమారు 1 ప్రసవ సమయంలో కార్డియోమయోపతి బారిన పడింది, [[హైతీ|హైతీలో]] ఈ రేటు ప్రతి 300 గర్భాలలో 1 గా ఉంది. 25 లేదా 30 సంవత్సరాల కంటే ఎక్కువ వయస్సు ఉన్నవారు ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతారు.<ref name="Stat2023" /><ref name="Mer2024" /> ఆఫ్రికన్ గా ఉండటం కూడా ఒక ప్రమాదమే.<ref name="Stat2023" /> ఈ పరిస్థితిని 1971లో డెమాకిస్ మొదటిసారిగా నిర్వచించారు; అయినప్పటికీ, ఇది 1700ల నుండి గుర్తించబడింది. == మూలాలు == <references /> [[Category:వ్యాధి లక్షణాలు]] [[వర్గం:గుండె జబ్బులు]] [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:వ్యాధులు]] as3icth1361ej242onbqwcct8k9aotz 4956674 4956597 2026-09-12T09:51:27Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:వ్యాధులు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956674 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Peripartum cardiomyopathy |synonym =Post-partum cardiomyopathy<ref name=Orph2024/> |image =Peripartum cardiomyopathy.png |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Normal heart (left) compared with one with peripartum cardiomyopathy (right) |pronounce = |specialty =[[Obstetrics]], [[cardiology]] |symptoms =[[Shortness of breath]], tiredness, [[leg swelling]], [[palpitations]]<ref name=Hi2015/> |complications =[[Arrhythmia|Arrhythmias]], [[blood clots]], [[fetal distress]]<ref name=Stat2023/> |onset =Last month of pregnancy to 5 months after delivery<ref name=Orph2024/> |duration = |types = |causes =Unknown<ref name=Hi2015/> |risks =Age>25; [[high blood pressure of pregnancy|high blood pressure]]; [[multiple gestations]]; family history<ref name=Hi2015/><ref name=Stat2023/> |diagnosis =Based on symptoms and [[heart ultrasound|ultrasound]]; after ruling out other possible causes<ref name=Hi2015/><ref name=Stat2023/> |differential =[[Signs and symptoms of pregnancy|Symptoms of pregnancy]], [[preeclampsia]], [[myocarditis]], [[valvular heart disease]], other [[cardiomyopathies]]<ref name=Hi2015/><ref name=Stat2023/> |prevention = |treatment =Timely [[delivery]], [[implantable cardioverter defibrillator]] (ICD) and [[cardiac resynchronization therapy]] (CRT)<ref name=Hi2015/> |medication =[[Beta blockers|Beta-blocker]]s, [[thiazide diuretics]], [[furosemide]]<ref name=Hi2015/> |prognosis =Over half recover within 6 months<ref name=Stat2023/> |frequency =1 in 2,200 pregnancies (USA)<ref name=Hi2015/> |deaths =7 to 50%<ref name=Ok2013>{{cite journal |last1=Okeke |first1=T |last2=Ezenyeaku |first2=C |last3=Ikeako |first3=L |title=Peripartum cardiomyopathy. |journal=Annals of medical and health sciences research |date=July 2013 |volume=3 |issue=3 |pages=313-9 |doi=10.4103/2141-9248.117925 |pmid=24116305}}</ref> }} '''పెరిపార్టమ్ కార్డియోమయోపతి''' ( '''PPCM''' ) అనేది ఒక రకమైన డైలేటెడ్ కార్డియోమయోపతి, ఇది [[గర్భం]] చివరి నెల, [[బాలెంత|ప్రసవం తర్వాత]] ఐదు నెలల మధ్య కనిపిస్తుంది.<ref name="Orph2024">{{Cite web|title=Orphanet: Peripartum cardiomyopathy|url=https://www.orpha.net/en/disease/detail/563|website=www.orpha.net|access-date=12 March 2024|archive-date=14 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240314132811/https://www.orpha.net/en/disease/detail/563|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240314132811/https://www.orpha.net/en/disease/detail/563|date=14 March 2024}}</ref> లక్షణాలు [[హృదయ వైఫల్యం|గుండె వైఫల్యం]] లక్షణాల వలె ఉంటాయి, [[ఆయాసం|శ్వాస ఆడకపోవడం]], అలసట, వాపు . ఇతర లక్షణాలలో [[గుండెదడ|గుండె దడ]], ఛాతీ నొప్పి లేదా పొడి దగ్గు ఉండవచ్చు.<ref name=Hi2015>{{cite journal |last1=Hilfiker-Kleiner |first1=D |last2=Haghikia |first2=A |last3=Nonhoff |first3=J |last4=Bauersachs |first4=J |title=Peripartum cardiomyopathy: current management and future perspectives. |journal=European heart journal |date=7 May 2015 |volume=36 |issue=18 |pages=1090-7 |doi=10.1093/eurheartj/ehv009 |pmid=25636745 |pmc=4422973}}</ref><ref name="Stat2023">{{Citation|last=Rodriguez Ziccardi|first=Mary|title=Peripartum Cardiomyopathy|date=2023|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482185/|work=StatPearls|access-date=2023-09-17|place=Treasure Island (FL)|publisher=StatPearls Publishing|pmid=29489231|last2=Siddique|first2=Momin S.|archive-date=2023-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230604193642/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482185/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604193642/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482185/|date=2023-06-04}}</ref> ప్రారంభం క్రమంగా లేదా ఆకస్మికంగా ఉండవచ్చు.<ref name=Hi2015 /> సంక్లిష్టతలలో అరిథ్మియా, రక్తపు గడ్డలు, పిండం ఇబ్బంది, [[కార్డియాక్ అరెస్ట్|ఆకస్మిక మరణం]] ఉండవచ్చు.<ref name="Stat2023" /><ref name=Hi2015 /> కారణం తెలియదు, ఇంతకుముందు ఆరోగ్యంగా ఉన్న మహిళలు ప్రభావితం కావచ్చు. ప్రమాద కారకాలలో [[గర్భధారణ సమయంలో అధిక రక్తపోటు|గర్భధారణ సమయంలో వచ్చే అధిక రక్తపోటు రుగ్మతలు]], బహుళ గర్భాలు, కుటుంబ చరిత్ర ఉన్నాయి.<ref name=Hi2015 /><ref name="Stat2023" /> దీని అంతర్లీన యంత్రాంగంలో [[గుండె]] [[హృదయ వైఫల్యం|సిస్టోలిక్ పనిచేయకపోవడం]] ఉంటుంది, దీని ఫలితంగా ఎడమ జఠరిక ఎజెక్షన్ ఫ్రాక్షన్ (EF) సాధారణంగా 45% కంటే తక్కువకు తగ్గుతుంది.<ref name=Hi2015 /> ఇతర సాధ్యమయ్యే కారణాలను తోసిపుచ్చిన తర్వాత, లక్షణాలు, గుండె అల్ట్రాసౌండ్ ఆధారంగా రోగ నిర్ధారణ జరుగుతుంది.<ref name=Hi2015 /><ref name="Stat2023" /> డెలివరీ సకాలంలో సిఫార్సు చేయవచ్చు. ప్రసవానికి ముందు, చికిత్సలలో బీటా-బ్లాకర్స్, థయాజైడ్ డైయూరెటిక్స్ లేదా ఫ్యూరోసెమైడ్ ఉండవచ్చు.<ref name=Hi2015 /> ప్రసవానంతరం, నిర్వహణ సాధారణ గుండె వైఫల్యం మాదిరిగానే ఉంటుంది.<ref name=Hi2015 /> ఇంప్లాంటబుల్ కార్డియోవర్టర్ డీఫిబ్రిలేటర్ (ICD), కార్డియాక్ రీసింక్రొనైజేషన్ థెరపీ (CRT) మరొక ఎంపిక కావచ్చు; అయినప్పటికీ ఆరు నెలల్లో సగానికి పైగా మెరుగుపడటం వలన బాహ్య పరికరాన్ని ఉపయోగించవచ్చు.<ref name=Hi2015 /><ref name="Stat2023" /> కోలుకోవడానికి ఐదు సంవత్సరాలు పట్టవచ్చు; 7 నుండి 50% మరణ ప్రమాదంతో.<ref name=Hi2015 /> భవిష్యత్తు గర్భధారణలలో ఇది మళ్లీ వచ్చే ప్రమాదం ఉంది, అందువల్ల వీటిని సిఫార్సు చేయకపోవచ్చు.<ref name="Mer2024">{{Cite web|title=Heart Disease During Pregnancy - Women's Health Issues|url=https://www.merckmanuals.com/home/women-s-health-issues/pregnancy-complicated-by-disease/heart-disease-during-pregnancy|website=Merck Manuals Consumer Version|access-date=12 March 2024|archive-date=25 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240125140131/https://www.merckmanuals.com/home/women-s-health-issues/pregnancy-complicated-by-disease/heart-disease-during-pregnancy|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240125140131/https://www.merckmanuals.com/home/women-s-health-issues/pregnancy-complicated-by-disease/heart-disease-during-pregnancy|date=25 January 2024}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ప్రతి 2,200 గర్భాలలో సుమారు 1 ప్రసవ సమయంలో కార్డియోమయోపతి బారిన పడింది, [[హైతీ|హైతీలో]] ఈ రేటు ప్రతి 300 గర్భాలలో 1 గా ఉంది. 25 లేదా 30 సంవత్సరాల కంటే ఎక్కువ వయస్సు ఉన్నవారు ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతారు.<ref name="Stat2023" /><ref name="Mer2024" /> ఆఫ్రికన్ గా ఉండటం కూడా ఒక ప్రమాదమే.<ref name="Stat2023" /> ఈ పరిస్థితిని 1971లో డెమాకిస్ మొదటిసారిగా నిర్వచించారు; అయినప్పటికీ, ఇది 1700ల నుండి గుర్తించబడింది. == మూలాలు == <references /> [[Category:వ్యాధి లక్షణాలు]] [[వర్గం:గుండె జబ్బులు]] [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 9fyt3iys3gskmhwpi98fy7utue5osbo 0 509419 4956323 4956254 2026-09-11T14:18:27Z యర్రా రామారావు 28161 4956323 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = సీతా ఔర్ గీతా | image = | caption = సినిమా పోస్టర్ | director = [[రమేష్ సిప్పీ]] | producer = జి. పి. సిప్పి | screenplay = సలీమ్–జావేద్<br />సతీష్ భట్నాగర్ | story = సతీష్ భట్నాగర్ {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= సంభాషణలు | data1 = సలీమ్–జావేద్}} | starring = {{plainlist| *[[హేమా మాలిని]] *[[సంజీవ్ కుమార్]] *[[ధర్మేంద్ర]] *రూపేష్ కుమార్ *[[మనోరమ (హిందీ నటి)|మనోరమ]] *[[సత్యేన్ కప్పూ]] *[[హనీ ఇరానీ]] *[[ప్రతిమా దేవి (హిందీ నటి)|ప్రతిమా దేవి]] }} | music = ఆర్. డి. బర్మన్ | cinematography = కె. వైకుంత్ | editing = ఎమ్. ఎస్. షిండే | studio = సిప్పీ ఫిల్మ్స్ | distributor = ఎన్హెచ్ స్టూడియోజ్ | released = {{Film date|1972|11|05|India|df=yes}} | runtime = 162 నిమిషాలు | country = [[భారతదేశం]] | language = [[హిందీ]] | budget = ₹40 లక్షలు ($53,000) | gross = {{estimation}} ₹19.53 కోట్లు ($22.82 మిలియన్లు) }} '''''సీతా ఔర్ గీతా''''' (అనువాదం: ''సీత, గీత'') 1972 నాటి భారతీయ [[హిందీ భాష|హిందీ]] హాస్య నాటక సినిమా. దీనికి [[రమేష్ సిప్పీ|రమేష్ సిప్పి]] దర్శకత్వం వహించగా, సలీమ్–జావేద్, సతీష్ భట్నాగర్ కథ, స్క్రీన్‌ప్లే అందించారు. ఈ సినిమాలో [[హేమా మాలిని|హేమ మాలిని]] పుట్టుకతోనే విడిపోయి, వేర్వేరు మనస్తత్వాలతో పెరిగిన కవల సోదరీమణులుగా [[ద్విపాత్రాభినయం]] చేశారు. పెద్దయ్యాక వీరు ఒకరి స్థానంలోకి మరొకరు మారతారు. ఈ సోదరీమణుల ప్రేమికులుగా [[సంజీవ్ కుమార్]], [[ధర్మేంద్ర]] నటించగా, [[మనోరమ (హిందీ నటి)|మనోరమ]] క్రూరురాలైన పిన్ని పాత్రను పోషించారు. ఇతర సహాయ నటీనటులలో రూపేష్ కుమార్, సత్యేన్ కప్పూ, [[హనీ ఇరానీ]], ప్రతిమా దేవి ఉన్నారు. 1967 నాటి హిట్ చిత్రం ''రామ్ ఔర్ శ్యామ్'' ప్రేరణతో సలీమ్-జావేద్, భట్నాగర్ ఈ చిత్ర కథను రూపొందించారు. ఇందులో కథానాయిక ప్రాధాన్యత కలిగిన ప్రధాన పాత్రగా మారడం, పురుష పాత్రలు సహాయక పాత్రలకే పరిమితం కావడం విశేషం. ఈ చిత్రానికి సంగీతం ఆర్. డి. బర్మన్ అందించారు. 1972 నవంబర్ 3న భారతదేశంలో విడుదలైన ''సీతా ఔర్ గీతా'' స్వదేశంతో పాటు [[సోవియట్ యూనియన్]] వంటి విదేశాలలోనూ విశేష ఆదరణ పొంది ఘనవిజయం సాధించింది. హేమ మాలిని తన కెరీర్‌లోనే ఏకైక ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ నటి అవార్డును దక్కించుకోగా, కె. వైకుంత్ ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ ఛాయాగ్రాహకుడు అవార్డును గెలుచుకున్నారు. చురుకైన, అల్లరిపిల్లగా గీత పాత్రలో హేమ మాలిని నటన ప్రశంసలు అందుకుంది. దశాబ్దాలుగా ఈ సినిమా అనేక ఇతర భారతీయ భాషల్లో పునర్నిర్మించబడింది. == ఇతివృత్తం == కవల పిల్లలైన సీత, గీతలు పుట్టుకతోనే వేరవుతారు. సంపన్నురాలైన సీతను ఆమె పిన్ని కౌసల్య, పిన్ని కుమార్తె షీలా, క్రూరుడైన తమ్ముడు రంజీత్ తీవ్రంగా వేధిస్తూ, ఇంట్లో పనిచేసే మనిషి కంటే హీనంగా చూసుకుంటారు. సీత తల్లిదండ్రుల ఆస్తిపైనే వారు ఆధారపడి జీవిస్తుంటారు. సీతకు ఆమె సాధు స్వభావి అయిన బాబాయి బద్రీనాథ్, వృద్ధురాలైన పెంపుడు అవ్వ మాత్రమే ఆసరాగా ఉంటారు. మరోవైపు గీత మురికివాడలో పెరుగుతూ, ధైర్యవంతురాలైన అమ్మాయిగా వీధి ప్రదర్శనలు చేస్తూ జీవిస్తుంది. ఆమె తన స్నేహితుడు, పొరుగువాడైన రాకాతో కలిసి ఈ ప్రదర్శనలు ఇస్తుంది. ఒక రోజు, వేధింపులు తట్టుకోలేక సీత ఆత్మహత్య చేసుకోవడానికి ఇల్లు వదిలి పారిపోతుంది. ఆమెను రక్షించిన రాకా, గీతగా పొరబడి తన ఇంటికి తీసుకెళ్తాడు. మరోవైపు సీత కోసం వెతుకుతున్న బద్రీనాథ్, కౌసల్యలకు గీత కనిపిస్తుంది. ఆమెను సీత అనుకుని బలవంతంగా ఇంటికి తీసుకెళ్లడానికి ప్రయత్నిస్తారు. కానీ గీత తెలివిగా వారి నుండి, పోలీసుల నుండి తప్పించుకుంటుంది. ఆ తర్వాత ఆమె సీతకు కాబోయే భర్త రవిని కలుస్తుంది. అతను కూడా ఆమెను సీతగా భావించి తన ఇంటికి తీసుకెళ్తాడు. రవి ఈ "సీత" ప్రవర్తనకు ఆశ్చర్యపడి గీతతో ప్రేమలో పడతాడు. అక్కడే ఉన్న అసలు సీత గీత ఇంట్లో జీవిస్తుంటుంది. అక్కడ గీత పెంపుడు తల్లి, రాకాలు "గీత"లో వచ్చిన హఠాత్ మార్పును, సాధు స్వభావాన్ని చూసి ఆశ్చర్యపోతారు. రాకా ఆమెను ప్రదర్శనలకు రమ్మని కోరినప్పుడు ఆమె చేయలేకపోతుంది; అయితే రాకా సీతతో ప్రేమలో పడతాడు. ఇటు సీత ఇంట్లో ఉన్న గీత, సీత పడుతున్న కష్టాలను గ్రహిస్తుంది. కౌసల్య, రంజీత్‌లకు బుద్ధి చెప్పాలని నిశ్చయించుకుని పరిస్థితులను చక్కదిద్దడం ప్రారంభిస్తుంది. ఈ క్రమంలో, గీత ఇంట్లోని ఆర్థిక లావాదేవీలను తన ఆధీనంలోకి తీసుకుని, బామ్మకు గృహపెద్ద హోదాను తిరిగి కల్పిస్తుంది. అయితే, రంజీత్ సంతలో నిజమైన సీతను చూసి నిజం తెలుసుకోవడంతో పరిస్థితి మలుపు తిరుగుతుంది. దీంతో గీత ముసుగు తొలగిపోతుంది, నకిలీ వేషధారణకు గాను పోలీసులు ఆమెను బంధిస్తారు. ఇంతలో, రంజీత్ సీతను కిడ్నాప్ చేసి పెళ్లి చేసుకోవాలని చూస్తాడు. సీత గాయాలకు వైద్యం చేయడానికి అతడి మనుషులు రవిని తీసుకెళ్లినప్పుడు అతను సీతను గుర్తుపడతాడు. పెంపుడు తల్లి ద్వారా గీత నిజమైన గుర్తింపు తెలిసిన రాకా, గీతను జైలు నుండి రహస్యంగా విడిపిస్తాడు. అనంతరం సీత, గీత, రాకా, రవి అందరూ కలిసి రంజీత్, అతని అనుచరులతో పోరాడి వారిని పోలీసులకు పట్టిస్తారు. చివరగా, బామ్మ, బద్రీనాథ్, మారుమనస్సు పొందిన కౌసల్య, షీలాల సమక్షంలో నిజమైన సీత రాకాని, నిజమైన గీత రవిని వివాహం చేసుకుంటారు. == నటీనటులు == * [[హేమా మాలిని|హేమ మాలిని]] - సీత, గీత (ద్విపాత్రాభినయం) * [[ధర్మేంద్ర]] - రాకా * [[సంజీవ్ కుమార్]] - డాక్టర్ రవి * రూపేష్ కుమార్ - రంజీత్ * [[మనోరమ (హిందీ నటి)|మనోరమ]] - కౌసల్య * సత్యేన్ కప్పూ - బద్రీనాథ్ * ప్రతిమా దేవి - బామ్మ * [[హనీ ఇరానీ]] - షీలా * కమల్ కపూర్ - రవి తండ్రి * [[రత్నమాల (నటి)|రత్నమాల]] - రవి తల్లి * రాధికా రాణి * మాస్టర్ రవి * కర్తార్ సింగ్ * దేవ్ కృష్ణ * అలంకార్ జోషి - సీత, గీతల తమ్ముడు * కరణ్ దివాన్ - ప్రాపర్టీ లాయర్ గుప్తా * కేశవ్ రాణా - ఇన్‌స్పెక్టర్ రాణా * ఎమ్. బి. శెట్టి - రంజీత్ అనుచరుడు * దులారీ - సీత, గీతల దివంగత తల్లి * అభి భట్టాచార్య - సీత, గీతల దివంగత తండ్రి * [[అస్రానీ]] - లాఫింగ్ డాక్టర్ == నిర్మాణం == రచయితల జంట సలీమ్–జావేద్ లో ఒకరైన సలీమ్ ఖాన్ తెలిపిన వివరాల ప్రకారం, ''సీతా ఔర్ గీతా'' ఆలోచన [[దిలీప్ కుమార్]] నటించిన ''రామ్ ఔర్ శ్యామ్'' (1967) సినిమా ఆధారంగా వచ్చింది, అయితే వారు దానిని స్త్రీ కవలల కథగా మార్చారు.<ref name="mid-day">{{cite news|title=Seeta Aur Geeta was inspired: Salim Khan|url=https://www.mid-day.com/articles/seeta-aur-geeta-was-inspired-salim-khan/206163|work=[[Mid-Day]]|date=28 March 2013|access-date=29 November 2017|archive-date=25 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425140952/https://www.mid-day.com/articles/seeta-aur-geeta-was-inspired-salim-khan/206163|url-status=live}}</ref> ఈ చిత్రం కథానాయిక హేమ మాలినిని "హీరో"గానూ, పురుష నాయకులు సంజీవ్ కుమార్, ధర్మేంద్రలను సహాయక పాత్రలలోనూ చూపిస్తూ పాత శైలిని తిరగరాసింది.<ref name="Chintamani">{{cite web|last=Chintamani|first=Gautam|title=The brilliance of Salim-Javed lies not just in what they said, but how they said it|url=https://scroll.in/article/764622/the-brilliance-of-salim-javed-lies-not-just-in-what-they-said-but-how-they-said-it|website=Scroll|date=25 October 2015|access-date=29 November 2017|archive-date=18 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118105025/http://scroll.in/article/764622/the-brilliance-of-salim-javed-lies-not-just-in-what-they-said-but-how-they-said-it|url-status=live}}</ref> రమేష్ సిప్పి మొదట్లో నూతన్‌ను సీతా, గీతల పాత్రకు అనుకున్నారు. కానీ ఆ సమయంలో కథానాయకుని వయసుతో పాటు నటి కెరీర్ కూడా పరిణతి చెందిన దశలో ఉండడంతో ఆ ప్రయత్నం వద్దని సూచించారు. ఈ సినిమాను ముంతాజ్‌కు కూడా ఆఫర్ చేశారు; విచిత్రమేమిటంటే ఆమె ''రామ్ ఔర్ శ్యామ్'' లో నటించారు. కానీ తగినంత పారితోషికం లభించకపోవడంతో ఆమె ఈ ప్రతిపాదనను తిరస్కరించారు.<ref name="YT_Mumtaz"> {{ YouTube |title= Mumtaz Interview: Rajesh Khanna-Anju Mahendroo BREAK-UP {{!}} Feroz Khan {{!}} Dev Anand |id=04t8w4zcAOM|time=29m11s}}</ref> సిప్పి తెలిపిన వివరాల ప్రకారం ఈ చిత్ర నిర్మాణ వ్యయం {{INR|40,00,000}}.<ref>{{cite news| url = https://www.thehindu.com/features/cinema/the-man-behind-gabbar/article5204322.ece| title = The man behind Gabbar - The Hindu| website = [[The Hindu]]| date = 5 October 2013| last1 = Rangan| first1 = Baradwaj| access-date = 21 July 2017| archive-date = 12 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230712115540/https://www.thehindu.com/features/cinema/the-man-behind-gabbar/article5204322.ece| url-status = live}}</ref><ref>{{cite news| url = https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-making-of-a-dream/article2242301.ece| title = The making of a dream - KOCH - The Hindu| website = [[The Hindu]]| date = 16 March 2007| access-date = 21 July 2017| archive-date = 9 November 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20231109072836/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-making-of-a-dream/article2242301.ece| url-status = live}}</ref> == సంగీతం == అన్ని పాటలకు [[రాహుల్ దేవ్ బర్మన్]] సంగీతం అందించగా, ఆనంద్ బక్షి సాహిత్యం సమకూర్చారు. పాటలను సంజీవ్ కుమార్ కోసం [[కిషోర్ కుమార్]], హేమ మాలిని కోసం [[లతా మంగేష్కర్]], [[ఆశా భోంస్లే]], ధర్మేంద్ర కోసం [[మన్నా డే]] పాడారు. {| class="wikitable" style="font-size:95%;" ! # !! పాట !! గాయకులు !! నిడివి !! వివరాలు |- |1 | "అరే జిందగీ హై ఖేల్" |[[మన్నా డే]], [[ఆశా భోంస్లే]] |04:43 |హేమ మాలిని (గీతగా), [[ధర్మేంద్ర]]లపై చిత్రీకరించబడింది |- |2 | "ఓ సాథీ చల్" | [[కిషోర్ కుమార్]], ఆశా భోంస్లే |04:29 |హేమ మాలిని, [[సంజీవ్ కుమార్]] లపై చిత్రీకరించబడింది |- |3 | "కోయీ లడ్కీ ముఝే కల్ రాత్" | [[కిషోర్ కుమార్]], [[లతా మంగేష్కర్]] |04:20 |హేమ మాలిని (గీతగా), సంజీవ్ కుమార్ లపై చిత్రీకరించబడింది |- |4 | "హాఁ జీ హాఁ మైనే షరాబ్" |లతా మంగేష్కర్ |05:26 |హేమ మాలిని (గీతగా) పై చిత్రీకరించబడింది |- |5 | "అభీ తో హాథ్ మే జామ్" |[[మన్నా డే]] |05:31 |ధర్మేంద్రపై చిత్రీకరించబడింది |} == ఆదరణ == === బాక్స్ ఆఫీస్ === భారతదేశంలో ఈ చిత్రం 1972లో ₹3.5 కోట్లు (US$4.61 మిలియన్లు) వసూలు చేసింది.<ref name="boi72">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=178&catName=MTk3Mg==|title=Box Office 1972|website=[[Box Office India]]|date=20 October 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020102113/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=178&catName=MTk3Mg==|archive-date=20 October 2013|df=dmy-all}}</ref> సోవియట్ యూనియన్ లో ఈ చిత్రం 13.8 మిలియన్ రుబుళ్ళు (US$18.21 మిలియన్లు, ₹16.03 కోట్లు) వసూలు చేసింది.<ref name="soviet">{{cite web|url=https://kinanet.livejournal.com/1469857.html|title=Зарубежные популярные фильмы в советском кинопрокате (Индия)|author=Sergey Kudryavtsev|author-link=Sergey Kudryavtsev (film critic)|date=3 August 2008|access-date=29 November 2017|archive-date=9 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190609183351/https://kinanet.livejournal.com/1469857.html|url-status=live}}</ref> ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఈ చిత్రం ₹19.53 కోట్లు (US$22.82 మిలియన్లు) వసూలు చేసింది. టికెట్ల విక్రయాల విషయానికొస్తే, భారతదేశంలో దాదాపు 3.3 కోట్లు, సోవియట్ యూనియన్ లో 5.52 కోట్ల టికెట్లు అమ్ముడయ్యాయి. మొత్తం మీద ప్రపంచవ్యాప్తంగా 8.82 కోట్ల టికెట్లు అమ్ముడయ్యాయి. === పురస్కారాలు === ;[[20వ ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డులు]] {| class="wikitable" |- ! విభాగం !! నామినీ !! ఫలితం |- | ఉత్తమ నటి|| హేమ మాలిని || {{Won}} |- | ఉత్తమ ఛాయాగ్రాహకుడు|| కె. వైకుంత్|| {{Won}} |} == ధారావాహికలు == బొహ్రా బ్రదర్స్ ఈ సినిమా ఆధారంగా ఒక టీవీ సిరీస్‌ను రూపొందించి, 2009లో ఎన్డీటీవీ ఇమాజిన్ లో ప్రసారం చేశారు.<ref>{{cite news| url = https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/Seeta-Aur-Geeta-hit-home/article15938416.ece| title = Seeta Aur Geeta hit home - DELI - The Hindu| website = [[The Hindu]]| date = 28 May 2009}}</ref> ఇదే కథాంశంతో హేమ మాలిని ''కామిని దామిని'' అనే శీర్షికతో రూపొందించిన ధారావాహిక 2004లో సహారా వన్ లో ప్రసారమైంది. == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == * {{IMDb title|id=0078222|title=సీతా ఔర్ గీతా}} [[వర్గం:1972 సినిమాలు]] 26h37ocorjvd9m417yxmk5ukctv5fuf 0 509421 4956298 4956257 2026-09-11T12:56:02Z యర్రా రామారావు 28161 4956298 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ సినిమా కథా రచయితల జంట}} {{multiple image | align = right | image1 = SalimKhan.jpg | width1 = 150 | image2 = Javed Saheb.jpg | width2 = 150 | footer = [[సలీమ్ ఖాన్]] (ఎడమ) జావేద్ అఖ్తర్ (కుడి). వీరిద్దరూ కలిసి సలీం–జావేద్ రచయితల జంటగా ప్రసిద్ధి చెందారు. }} '''సలీం–జావేద్''' భారతీయ [[కథా రచన|కథా రచయితల]] జంట. ఇందులో [[సలీమ్ ఖాన్]], [[జావేద్ అఖ్తర్]] సభ్యులుగా ఉన్నారు. వీరు ప్రధానంగా [[హిందీ సినిమా|హిందీ సినిమాల్లో]] పనిచేశారు. భారతీయ సినిమా రంగంలో స్టార్‌హోదా పొందిన తొలి కథా రచయితల్లో వీరు ప్రముఖులు.<ref>Ramesh Dawar (2003), ''[https://books.google.com/books?id=8y8vN9A14nkC Encyclopaedia of Hindi cinema]'', Encyclopædia Britannica (India) Pvt. Ltd.</ref><ref>Sholay, through the eyes of Salim Khan, ''[http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-interview-with-salim-khan/20120228.htm]'', Rediff.com</ref> వీరిని "హిందీ సినిమా చరిత్రలో గొప్ప కథా రచయితలలో" ఒకరిగా పరిగణిస్తారు.<ref name="Chaudhuri">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Cri9CgAAQBAJ|title=Written by Salim-Javed: The Story of Hindi Cinema's Greatest Screenwriters|last=Chaudhuri|first=Diptakirti|date=2015-10-01|publisher=[[Penguin Books|Penguin UK]]|isbn=9789352140084}}</ref> సలీం–జావేద్ 1971 నుంచి 1987 వరకు 24 సినిమాలకు కలిసి పనిచేశారు. వాటిలో 20 సినిమాలు వాణిజ్యపరంగా, విమర్శకుల పరంగా విజయవంతమయ్యాయి. 1970లలో సలీం–జావేద్ భారతీయ సినిమాను సమూలంగా మార్చారు.<ref name="Pandolin">{{cite web|title=Salim-Javed: Writing Duo that Revolutionized Indian Cinema|url=https://pandolin.com/salim-javed-writing-duo-that-revolutionized-indian-cinema/|website=Pandolin|date=25 April 2013|access-date=28 November 2017|archive-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201035749/https://pandolin.com/salim-javed-writing-duo-that-revolutionized-indian-cinema/|url-status=dead}}</ref> బాలీవుడ్‌లో భారీ విజయాల చిత్రాల నిర్మాణ విధానానికి కొత్త రూపాన్ని ఇచ్చారు.<ref name="Chaudhuri" /> అంతకుముందు బాలీవుడ్‌లో ఆధిపత్యం చెలాయించిన ప్రేమకథా చిత్రాలకు భిన్నంగా, వీరు [[అమితాబ్ బచ్చన్]] పోషించిన "ఆగ్రహంతో ఉన్న యువకుడు" పాత్ర రూపాన్ని ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు.<ref name="Chaudhuri" /> మసాలా సినిమా శైలిని అభివృద్ధి చేయడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు.<ref name="Chaudhuri58" /> అలాగే దొంగల నేపథ్యంలోని పాశ్చాత్య చిత్రాల శైలిని, బొంబాయి నేర ప్రపంచం ఆధారిత నేర చిత్రాల శైలిని అభివృద్ధి చేశారు. వీరి వృత్తిపరమైన భాగస్వామ్యం 1982లో ముగిసింది. విడిపోయిన తరువాత జావేద్ అఖ్తర్ విజయవంతమైన గీత రచయితగా ఎదిగి 80కి పైగా సినిమాలకు పాటలు రాశారు. సలీం ఖాన్ 1990ల మధ్యకాలం వరకు స్వతంత్రంగా కథలు, స్క్రీన్‌ప్లేలు రాశారు. వీరు విడిపోయిన తరువాత కూడా వారి ముందుగానే పూర్తయిన కథల ఆధారంగా ''జమానా'' (1985), ''మిస్టర్ ఇండియా'' (1987) సినిమాలు విడుదలయ్యాయి. ఈ రెండు చిత్రాల్లోనూ సలీం–జావేద్‌కు సంయుక్తంగా గుర్తింపు లభించింది. వీరి సినిమాల్లో అనేకం దక్షిణ భారత భాషల్లో పునర్నిర్మించబడ్డాయి. కొన్ని చిత్రాల పునర్నిర్మాణ హక్కులు సలీం–జావేద్ వద్ద ఉండటంతో, వారు వాటిని దక్షిణ భారత చిత్ర నిర్మాతలకు విక్రయించారు. 2024లో [[అమెజాన్ ప్రైమ్ వీడియో]] ''[[యాంగ్రీ యంగ్ మెన్]]'' పేరుతో మూడు భాగాల డాక్యుమెంటరీ సిరీస్‌ను విడుదల చేసింది. ఈ సిరీస్ సలీం–జావేద్ సృజనాత్మక భాగస్వామ్యం, సాంస్కృతిక ప్రభావం, దీర్ఘకాలిక వారసత్వాన్ని వివరిస్తుంది.<ref>{{Cite web |last=Ramachandran |first=Naman |date=16 August 2024 |title=‘Angry Young Men’: Inside Prime Video’s Documentary Series on Bollywood Screenwriting Legends Salim-Javed (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2024/tv/news/salim-javed-angry-young-men-prime-video-1236108804/ |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> ఈ సిరీస్ ప్రచార కార్యక్రమాల్లో జావేద్ అఖ్తర్, తాము కలిసి కొత్త సినిమా కథ రాయడం గురించి చర్చలు జరుపుతున్నట్లు వెల్లడించారు. ఇది వారి చివరి సంయుక్త రచన తర్వాత నాలుగు దశాబ్దాలకు పైగా కాలం అనంతరం పునఃకలయికకు దారితీయవచ్చని ఆయన తెలిపారు. ఈ చర్చలు ప్రాథమిక దశలో ఉన్నప్పటికీ, సమకాలీన ప్రేక్షకులకు అనుగుణంగా కొత్త కథను రూపొందించాలనే ఆసక్తి ఇద్దరిలోనూ ఉందని తెలిపారు. == బృందంగా ఏర్పడక ముందు == === సలీం ఖాన్ === {{Main|సలీం ఖాన్}} సలీం ఖాన్ 1935 నవంబరు 24న [[ఇండోర్]]లో జన్మించారు. దర్శకుడు [[కె. అమర్‌నాథ్]] ఒక వివాహ వేడుకలో ఆయనను చూసి, ఆయన రూపానికి ఆకర్షితుడై నటుడిగా అవకాశమిచ్చారు. ముంబైకి రావాలని చెప్పి నెలకు రూ.500 వేతనంతో నటుడిగా నియమించారు. సలీం ఖాన్ తొలుత పలు సినిమాల్లో జూనియర్ సాంకేతిక నిపుణుడిగా పనిచేశారు. తరువాత నటుడిగా పలు సినిమాల్లో చిన్న, పెద్ద పాత్రలు పోషించారు. సుమారు ఏడు సంవత్సరాల పాటు నటించినప్పటికీ ప్రేక్షకులలో పెద్దగా గుర్తింపు పొందలేకపోయారు. ''తీస్రీ మంజిల్'' (1966), ''సర్హదీ లూటేరా'' (1966), ''దివానా'' (1967) వంటి సినిమాల్లో నటించారు. 1970 నాటికి మొత్తం 14 సినిమాల్లో నటించినప్పటికీ నటుడిగా ఆశించిన విజయాన్ని సాధించలేకపోయారు. సుమారు 25 సినిమాల్లో నటించిన తరువాత, తన అందం ఉన్నప్పటికీ నటనకు తాను సరిపోనని ఆయన గ్రహించారు. తనలో భావాలను తెరపై ప్రభావవంతంగా వ్యక్తీకరించే నైపుణ్యం తక్కువగా ఉందని భావించారు. అప్పటికే ముంబైలో స్థిరపడటంతో ఇండోర్‌కు తిరిగి వెళ్లడం సాధ్యం కాదని నిర్ణయించుకున్నారు.<ref name="telegraphindia" /> 1960ల చివర్లో ఆర్థిక ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంటున్న సలీం ఖాన్ నటన నుంచి కథా రచన వైపు దృష్టి మళ్లించారు. అప్పట్లో ''ప్రిన్స్ సలీం'' అనే పేరును కూడా ఉపయోగించారు. ఆయన రాసిన ముఖ్యమైన చిత్ర కథల్లో ''దో భాయ్'' (1969) ఒకటి. ఈ సమయంలో [[అబ్రార్ అల్వీ]] వద్ద రచనా సహాయకుడిగా పనిచేశారు.<ref>{{cite book|last1=Chaudhuri|first1=Diptakirti|title=Written by Salim-Javed: The Story of Hindi Cinema's Greatest Screenwriters|date=2015|publisher=[[Penguin Group]]|isbn=9789352140084|page=23|url=https://books.google.com/books?id=Cri9CgAAQBAJ&pg=PT23|quote=Salim had decided to cut down on his acting assignments in order to concentrate on writing and though money was hard to come by, he had not lost his flamboyance. In ''Do Bhai'', he was credited as Prince Salim. During this period, he joined Abrar Alvi as a writing assistant.}}</ref> === జావేద్ అఖ్తర్ === {{Main|జావేద్ అఖ్తర్}} జావేద్ అఖ్తర్ 1945 జనవరి 17న జన్మించారు. ఆయనపై ప్రారంభ దశలో పాకిస్తాన్ రచయిత [[ఇబ్న్-ఎ-సఫీ]] రచించిన ఉర్దూ నవలలు ప్రభావం చూపాయి. ముఖ్యంగా ''జాసూసీ దునియా'', ''ఇమ్రాన్'' సిరీస్ నవలలు ఆయనను ప్రభావితం చేశాయి. [[దిలీప్ కుమార్]] నటించిన ''అర్జూ'' (1950), ''ఆన్'' (1952), [[బిమల్ రాయ్]] దర్శకత్వం వహించిన ''దో బీఘా జమీన్'' (1953), [[రాజ్ కపూర్]] దర్శకత్వం వహించిన ''శ్రీ 420'' (1955), [[మెహబూబ్ ఖాన్]] దర్శకత్వం వహించిన ''మదర్ ఇండియా'' (1957) వంటి సినిమాలు కూడా ఆయనపై ప్రభావం చూపాయి.<ref>{{cite book |last1=Chaudhuri |first1=Diptakirti |title=Written by Salim-Javed: The Story of Hindi Cinema's Greatest Screenwriters |date=2015 |publisher=[[Penguin Books]] |isbn=9789352140084 |pages=26–27 |url=https://books.google.com/books?id=Cri9CgAAQBAJ&pg=PT26}}</ref> జావేద్ అఖ్తర్ 1964 అక్టోబరు 4న ముంబైకి వచ్చారు. ప్రారంభ రోజుల్లో ఒక చిన్న సినిమాకు సంభాషణలు రాసి రూ.100 సంపాదించారు. అప్పుడప్పుడు సహాయకుడిగా కూడా పనిచేశారు. ''యకీన్'' సినిమాకు సంభాషణ రచయితగా పనిచేసినప్పటికీ ఆ సినిమా విజయం సాధించలేదు. 1971 వరకు ఆయన స్వతంత్ర రచయితగా పెద్దగా విజయాన్ని సాధించలేదు. == చరిత్ర == === భాగస్వామ్యంగా మారిన తరువాత === సలీం ఖాన్, జావేద్ అఖ్తర్ మొదటిసారిగా ''సర్హదీ లూటేరా'' సినిమా నిర్మాణ సమయంలో కలుసుకున్నారు. సలీం ఖాన్ అప్పటికి చిన్న పాత్రలు చేసే నటుడు. ''సర్హదీ లూటేరా'' ఆయన నటుడిగా పనిచేసిన చివరి సినిమాల్లో ఒకటి. జావేద్ అఖ్తర్ ఆ సినిమాలో క్లాప్ బాయ్‌గా పనిచేశారు. తరువాత దర్శకుడు ఎస్.ఎం. సాగర్‌కు సంభాషణ రచయిత దొరకకపోవడంతో జావేద్ అఖ్తర్‌ను సంభాషణ రచయితగా నియమించారు. ఈ సినిమా సమయంలోనే వీరి మధ్య స్నేహం ఏర్పడింది. సలీం ఖాన్ తొలుత రచయిత, దర్శకుడు అబ్రార్ అల్వీకి సహాయకుడిగా పనిచేశారు. జావేద్ అఖ్తర్ [[కైఫీ ఆజ్మీ]]కి సహాయకుడిగా పనిచేశారు. అబ్రార్ అల్వీ, కైఫీ ఆజ్మీ పొరుగువారిగా ఉండటంతో సలీం ఖాన్, జావేద్ అఖ్తర్ మధ్య స్నేహం మరింత బలపడింది. ఇద్దరి వ్యక్తిగత రచనా ప్రయత్నాలు పెద్దగా విజయవంతం కాకపోవడంతో 1971లో కలిసి స్క్రీన్‌ప్లే రచన ప్రారంభించాలని నిర్ణయించుకున్నారు. సినిమా పరిశ్రమలో కథా రచయితలకు ఉన్న కొరతను గుర్తించిన సలీం ఖాన్ కథా నిర్మాణం, కథ చెప్పే విధానాలను నేర్చుకున్నారు. జావేద్ అఖ్తర్‌తో కలిసి చిన్న కథలు, సంభాషణల రూపకల్పన చేశారు. ఇలా వీరి జంట ''సలీం–జావేద్''గా ప్రసిద్ధి చెందింది. సాధారణంగా సలీం ఖాన్ కథలు, పాత్రల రూపకల్పనపై ప్రధానంగా పనిచేసేవారు. జావేద్ అఖ్తర్ సంభాషణల రచనలో ప్రధాన పాత్ర పోషించేవారు. ఇద్దరూ కలిసి కథను చర్చించి తుది రూపాన్ని నిర్ణయించేవారు. జావేద్ అఖ్తర్ తొలిసారిగా సలీం ఖాన్‌తో కలిసి ''అధికార్'' (1971), ''అందాజ్'' (1971) చిత్రాల కథలను అభివృద్ధి చేశారు. 1970ల ప్రారంభంలో సినిమా టైటిల్ కార్డుల్లో కథ, స్క్రీన్‌ప్లే, సంభాషణ రచయితలకు ప్రత్యేక గుర్తింపు ఇవ్వడం సాధారణం కాదు. [[రాజేశ్ ఖన్నా]] సలీం ఖాన్, జావేద్ అఖ్తర్‌కు ''హాథీ మేరే సాథీ'' (1971) ద్వారా స్క్రీన్‌ప్లే రచయితలుగా అవకాశం కల్పించారు.<ref>{{cite news| url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/More-facts-about-Rajesh-Khanna/articleshow/15030591.cms | archive-url=https://web.archive.org/web/20131202231114/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-19/news-interviews/32731341_1_rajesh-khanna-consecutive-solo-superhits-record-in-indian-film | url-status=live | archive-date=2013-12-02 | work=[[The Times of India]] | title=More facts about Rajesh Khanna}}</ref> జావేద్ అఖ్తర్ ఒక ఇంటర్వ్యూలో, రాజేశ్ ఖన్నా సలీం ఖాన్ వద్దకు వెళ్లి నిర్మాత ఎం.ఎం. దేవర్ తనకు పెద్ద మొత్తంలో అడ్వాన్స్ ఇచ్చారని, దాంతో తన ''ఆశీర్వాద్'' బంగ్లాకు సంబంధించిన చెల్లింపులు పూర్తిచేయగలనని చెప్పినట్లు వివరించారు. అయితే ఆ సినిమా తమిళ చిత్రానికి పునర్నిర్మాణం కావడంతో అసలు కథ, స్క్రీన్‌ప్లేలో లోపాలు ఉన్నాయని తెలిపారు. కథను సరిచేయగలిగితే తమకు డబ్బుతో పాటు గుర్తింపు కూడా వచ్చేలా చూస్తానని రాజేశ్ ఖన్నా చెప్పినట్లు జావేద్ అఖ్తర్ తెలిపారు.<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3718/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120720005307/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3718|url-status=dead|archive-date=20 July 2012|title=Featured Movie News – Featured Bollywood News – Bollywood Hungama|first=Bollywood|last=Hungama|website=Bollywood Hungama}}</ref> తరువాత [[జి.పి. సిప్పీ]]కి చెందిన సిప్పీ ఫిల్మ్స్‌లో సలీం–జావేద్ స్థిర కథా రచయితలుగా పనిచేశారు. ''అందాజ్'', ''సీతా ఔర్ గీతా'', ''షోలే'', ''డాన్'' వంటి విజయవంతమైన చిత్రాలకు కథలు, స్క్రీన్‌ప్లేలు రూపొందించారు. సలీం–జావేద్ మొత్తం 24 చిత్రాలకు కలిసి పనిచేశారు. ఇందులో రెండు విజయవంతమైన [[కన్నడ సినిమా|కన్నడ చిత్రాలు]] ఉన్నాయి. అవి ''ప్రేమద కనికె'', ''రాజా నన్న రాజా''. ఈ రెండు చిత్రాల్లోనూ [[డా. రాజ్‌కుమార్]] నటించారు. 1982లో సలీం–జావేద్ విడిపోయారు. వీరి విడిపోవడానికి కారణాలు స్పష్టంగా తెలియలేదు. అయితే విడిపోవడానికి ముందే పూర్తయిన కొన్ని కథల ఆధారంగా ''జమానా'' (1985), ''మిస్టర్ ఇండియా'' (1987) చిత్రాలు తరువాత విడుదలయ్యాయి. సలీం–జావేద్ [[నాసిర్ హుస్సేన్]] కోసం ''యాదోంకీ బారాత్'', [[ప్రకాశ్ మెహ్రా]] కోసం ''జంజీర్'', ''హాత్ కీ సఫాయి'', [[రవి టండన్]] కోసం ''మజ్బూర్'', [[యశ్ చోప్రా]] కోసం ''దీవార్'', ''త్రిశూల్'', ''కాలా పత్తర్'', [[యశ్ జోహర్]] కోసం ''దోస్తానా'', [[రమేశ్ సిప్పీ]] కోసం ''సీతా ఔర్ గీతా'', ''షోలే'', [[రమేశ్ తల్వార్]] కోసం ''జమానా'', [[శేఖర్ కపూర్]] కోసం ''మిస్టర్ ఇండియా'', చంద్ర బరోట్ కోసం ''డాన్'' వంటి చిత్రాలకు పనిచేశారు. వీరి 24 చిత్రాల్లో ''ఆఖ్రీ దావ్'' (1975), ''ఇమ్మాన్ ధర్మ్'' (1977), ''కాలా పత్తర్'' (1979), ''షాన్'' (1981) చిత్రాలు బాక్సాఫీస్ వద్ద ఆశించిన విజయాన్ని సాధించలేదు. === విడిపోయిన తరువాత === విడిపోయిన తరువాత సలీం ఖాన్ సినిమాల్లో ఎక్కువగా చురుకుగా ఉండలేదు. అయినప్పటికీ సుమారు 10 చిత్రాలకు కథలు, స్క్రీన్‌ప్లేలు రాశారు. వాటిలో ''నామ్'' (1986), ''కబ్జా'' (1988), ''తూఫాన్'' (1989), ''జుర్మ్'' (1990), ''అకేలా'', ''పత్తర్ కే ఫూల్'', ''మస్త్ కలందర్'' (అన్నీ 1991), ''ఆ గలే లగ్ జా'' (1994), ''మజ్ధార్'', ''దిల్ తేరా దీవానా'' (రెండూ 1996) ఉన్నాయి. ''తూఫాన్'', ''అకేలా'', ''మజ్ధార్'', ''ఆ గలే లగ్ జా'', ''దిల్ తేరా దీవానా'' చిత్రాలు బాక్సాఫీస్ వద్ద విజయం సాధించలేదు. సలీం ఖాన్ పెద్ద కుమారుడు [[సల్మాన్ ఖాన్]] 22 సంవత్సరాల వయసులో ''బీవీ హో తో ఐసీ'' (1988) ద్వారా నటుడిగా పరిచయమయ్యారు. తరువాత భారతీయ సినిమా చరిత్రలో ప్రముఖ, విజయవంతమైన నటుడిగా ఎదిగారు. సల్మాన్ ఖాన్ తన తండ్రి సలీం ఖాన్‌తో ''పత్తర్ కే ఫూల్'', ''మజ్ధార్'' చిత్రాల్లో కలిసి పనిచేశారు. జావేద్ అఖ్తర్‌తో మాత్రం ''మ్యారిగోల్డ్'' (2007) అనే ఒక్క సినిమాలో మాత్రమే కలిసి పనిచేశారు. జావేద్ అఖ్తర్ 1981లో ''సిల్సిలా'' నుంచి సినిమాలకు పాటలు రాయడం ప్రారంభించారు. 1982 నుంచి దాదాపు 80 సినిమాలకు పాటలు, 20కి పైగా సినిమాలకు కథలు, స్క్రీన్‌ప్లేలు రాశారు. విడిపోయిన తరువాత సలీం ఖాన్, జావేద్ అఖ్తర్ చాలాకాలం మాట్లాడుకోలేదు. 2012లో ''జంజీర్'' చిత్రాన్ని 2013లో అదే పేరుతో పునర్నిర్మించేందుకు ప్రయత్నాలు జరుగుతున్న సమయంలో వీరి మధ్య మళ్లీ సంబంధం ఏర్పడింది. సలీం–జావేద్ అసలు ''జంజీర్'' చిత్ర కథ, స్క్రీన్‌ప్లే, సంభాషణలపై తమకు కాపీరైట్ హక్కులు ఉన్నాయని పేర్కొంటూ 2013 జూలైలో బాంబే హైకోర్టులో పిటిషన్ దాఖలు చేశారు. అసలు చిత్ర నిర్మాత ప్రకాశ్ మెహ్రా కాగా, పునర్నిర్మాణ చిత్ర నిర్మాతల నుంచి పరిహారం కోరారు.<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-salim-javed-settle-with-producers-over-copyright-of-zanjeer-1884382|title=Salim-Javed settle with producers over copyright of 'Zanjeer' – Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=4 September 2013}}</ref> ఈ న్యాయపరమైన వివాదం వీరిద్దరూ మళ్లీ మాట్లాడుకునేందుకు కారణమైంది. వీరి చివరి అనధికారిక సంయుక్త రచనా భాగస్వామ్యం ''బాగ్‌బాన్'' (2003) చిత్రంలో కనిపించింది. [[అమితాబ్ బచ్చన్]] తన చివరి ప్రసంగాన్ని రాయాలని జావేద్ అఖ్తర్‌ను కోరారు. సల్మాన్ ఖాన్ తన ప్రసంగానికి తన తండ్రి సలీం ఖాన్‌ను సంప్రదించారు. అయితే ఈ రచనలకు సలీం ఖాన్, జావేద్ అఖ్తర్‌కు అధికారిక గుర్తింపు ఇవ్వలేదు.<ref name="Chaudhuri595">{{cite book|last1=Chaudhuri|first1=Diptakirti|title=Bollybook: The Big Book of Hindi Movie Trivia|date=2014|publisher=[[Penguin Group]]|isbn=9789351187998|page=595|url=https://books.google.com/books?id=gq-CBAAAQBAJ&pg=PT595}}</ref> == రచనా శైలి, ఇతివృత్తాలు, ప్రభావం == సలీం–జావేద్ సినిమాలు భారతీయ సమాజంపై విస్తృత ప్రభావం చూపాయి. 1970ల భారతదేశ సామాజిక, ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులకు సంబంధించిన అంశాలను తమ చిత్రాల్లో ప్రతిబింబించారు. ముఖ్యంగా [[భారతదేశంలో అత్యవసర పరిస్థితి|అత్యవసర పరిస్థితి]] కాలానికి సంబంధించిన సామాజిక వాతావరణం, పట్టణ మురికివాడల పేదరికం, రాజకీయ అవినీతి, వ్యవస్థీకృత నేరాలు వంటి అంశాలు వారి చిత్రాల్లో కనిపించాయి. వారి చిత్రాల్లో ప్రగతిశీల, స్త్రీవాద, వ్యవస్థ వ్యతిరేక భావనలు కూడా కనిపించాయి. ఇవి 1970ల నుంచి 1980ల ప్రారంభం వరకు భారతీయ ప్రేక్షకులను ప్రభావితం చేశాయి. వారి భాగస్వామ్య కాలంలో సలీం–జావేద్ 10 నామినేషన్లలో ఆరు ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలను గెలుచుకున్నారు.<ref name="filmfare" /> జావేద్ అఖ్తర్ ప్రకారం, వారి ప్రారంభ దశలో సినిమా పోస్టర్లపై కథా రచయిత, స్క్రీన్‌ప్లే రచయిత పేర్లు ఉండేవి కావు. తాము చేసిన కృషికి తగిన గుర్తింపు రావడం లేదని భావించిన సలీం–జావేద్ తమ పేర్లను సినిమా పోస్టర్లపై స్వయంగా రాయాలని నిర్ణయించుకున్నారు. ఇందుకోసం ఒక రిక్షాను తీసుకుని, రంగు బకెట్లు పెట్టుకుని రాత్రంతా నగరంలోని పోస్టర్లపై తమ పేర్లు రాశారు. తరువాత దర్శకులు కూడా పోస్టర్లపై రచయితల పేర్లను ప్రదర్శించడం ప్రారంభించారు.{{cn|date=అక్టోబరు 2024}} సలీం ఖాన్ ప్రధానంగా కథలు, పాత్రల రూపకల్పనలో కీలక పాత్ర పోషించగా, జావేద్ అఖ్తర్ సంభాషణల రచనలో ప్రధాన బాధ్యత తీసుకున్నారు.<ref name="scroll">{{cite web|last=Chintamani|first=Gautam|title=The brilliance of Salim-Javed lies not just in what they said, but how they said it|url=https://scroll.in/article/764622/the-brilliance-of-salim-javed-lies-not-just-in-what-they-said-but-how-they-said-it|website=Scroll|date=25 October 2015}}</ref> వీరు రాసిన అనేక సంభాషణలు ప్రసిద్ధి చెందాయి. వారి సంభాషణలను సాధారణంగా హిందీగా పేర్కొన్నప్పటికీ, వాటిలో ఎక్కువ భాగం [[ఉర్దూ]] భాషా శైలికి చెందినవి. ఉర్దూ సాహిత్య నేపథ్యం నుంచి వచ్చిన వీరు సంభాషణల్లో ఉర్దూ పదజాలాన్ని విస్తృతంగా ఉపయోగించారు. మొదట సంభాషణలను ఉర్దూ లిపిలో రాసి, తరువాత సహాయకుడి ద్వారా [[దేవనాగరి]] లిపిలోకి మార్చించేవారు.<ref>{{cite book|last1=Aḵẖtar|first1=Jāvīd|author-link1=Javed Akhtar|last2=Kabir|first2=Nasreen Munni|title=Talking Films: Conversations on Hindi Cinema with Javed Akhtar|date=2002|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-566462-1|page=49|url=https://books.google.com/books?id=_JILAQAAMAAJ}}</ref><ref name="Chopra">{{cite book|last=Chopra|first=Anupama|title=Sholay, the Making of a Classic|date=2000|publisher=[[Penguin Books]]|isbn=978-0-14-029970-0|page=33}}</ref> వీరి పేర్లు సినిమా పోస్టర్లపై కనిపించడం ద్వారా కథా రచయిత పాత్రకు ప్రాధాన్యం పెరిగింది. కొన్ని సినిమాల్లో వీరు చిత్ర లాభాల్లో 25 శాతం వరకు వాటా పొందారు.{{cn|date=అక్టోబరు 2024}} === బాలీవుడ్ సినిమా === సలీం–జావేద్ రచయితలుగా [[భారతీయ సినిమా|భారతీయ సినిమాను]], ముఖ్యంగా [[బాలీవుడ్]]ను గణనీయంగా మార్చారు.<ref name="Pandolin" /><ref name="Chaudhuri" /> ఆ సమయంలో హిందీ సినిమా కథాంశ పరంగా ఒకే విధమైన ధోరణిలో సాగుతోంది. కుటుంబ ప్రేక్షకులను దృష్టిలో ఉంచుకున్న ప్రేమకథా చిత్రాలు ఎక్కువగా ఉండేవి. ఈ పరిస్థితిలో సలీం–జావేద్ రాక పరిశ్రమలో ఒక కీలక మార్పుకు దారితీసింది. 1970లలో వీరు ''జంజీర్'' (1973), ''దీవార్'' (1975) వంటి చిత్రాల ద్వారా కఠినమైన, హింసాత్మకమైన బొంబాయి నేర ప్రపంచం ఆధారిత నేర చిత్రాల శైలికి ప్రాచుర్యం కల్పించారు.<ref name="ganti">{{cite book|last=Ganti|first=Tejaswini|title=Bollywood: A Guidebook to Popular Hindi Cinema|date=2004|publisher=[[Psychology Press]]|isbn=978-0-415-28854-5|page=153|url=https://books.google.com/books?id=GTEa93azj9EC&pg=PA153}}</ref><ref name="Chaudhuri72">{{cite book|last=Chaudhuri|first=Diptakirti|title=Written by Salim-Javed: The Story of Hindi Cinema's Greatest Screenwriters|date=2015|publisher=[[Penguin Books]]|isbn=9789352140084|page=72|url=https://books.google.com/books?id=Cri9CgAAQBAJ&pg=PT72}}</ref> ''దీవార్'' సినిమాలో నిజ జీవిత స్మగ్లర్ [[హాజీ మస్తాన్]] జీవితంలోని కొన్ని అంశాల ప్రభావంతో ఒక పోలీసు అధికారి తన నేరస్థుడైన సోదరుడికి ఎదురుగా నిలబడే కథను చూపించారు. ఈ చిత్రం భారతీయ సినిమా చరిత్రలో అత్యంత ముఖ్యమైన చిత్రాల్లో ఒకటిగా [[డ్యానీ బాయిల్]] అభివర్ణించారు.<ref name=Kumar /> సలీం–జావేద్ [[మసాలా సినిమా]] శైలిని అభివృద్ధి చేయడంలో కూడా కీలక పాత్ర పోషించారు.<ref name="Chaudhuri58">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Cri9CgAAQBAJ&pg=PT58|title=Written by Salim-Javed: The Story of Hindi Cinema's Greatest Screenwriters|last=Chaudhuri|first=Diptakirti|date=2015-10-01|publisher=[[Penguin Books|Penguin UK]]|isbn=9789352140084|page=58}}</ref> ''యాదోంకీ బారాత్'' (1973), దర్శకుడు [[నాసిర్ హుస్సేన్]] రూపొందించిన ఈ చిత్రం సలీం–జావేద్ రచన. దీనిని తొలి మసాలా చిత్రాల్లో ఒకటిగా, "మొదటి పూర్తి స్థాయి బాలీవుడ్ చిత్రంగా" కొందరు సినీ పరిశోధకులు గుర్తించారు.<ref name="bhaumik">Kaushik Bhaumik, [https://thewire.in/24564/an-insightful-reading-of-our-many-indian-identities/ An Insightful Reading of Our Many Indian Identities], [[The Wire (Indian web publication)|The Wire]], 12/03/2016</ref><ref name="Chaudhuri58" /> వీరు 1970లు, 1980లలో మరిన్ని విజయవంతమైన మసాలా చిత్రాలకు కథలు రాశారు.<ref name="Chaudhuri" /> నేర చిత్రాలు, మసాలా చిత్రాల రెండు ధోరణులు ''[[షోలే]]'' (1975)లో కలిశాయి. ఈ చిత్రం ''మదర్ ఇండియా'' (1957), ''గంగా జమునా'' (1961) వంటి దొంగల నేపథ్య చిత్రాల అంశాలను స్పఘెట్టి వెస్ట్రన్ చిత్రాల ప్రభావంతో కలిపింది. దీంతో ''దకాయిత్ వెస్ట్రన్'' అనే ప్రత్యేక శైలి ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చింది.<ref name="Teo">{{cite book|last=Teo|first=Stephen|title=Eastern Westerns: Film and Genre Outside and Inside Hollywood|date=2017|publisher=[[Taylor & Francis]]|isbn=978-1-317-59226-6|page=122}}</ref> ''షోలే'' భారతీయ సినిమా చరిత్రలో గొప్ప చిత్రాల్లో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.<ref>{{cite news|title=G. P. Sippy, Indian Filmmaker Whose ''Sholay'' Was a Bollywood Hit, Dies at 93 |url=https://www.nytimes.com/2007/12/27/arts/27Sippy.html |work=[[The New York Times]] |access-date=23 February 2011 |first=Haresh |last=Pandya |date=27 December 2007}}</ref><ref name="bfi">{{cite web|title=Top 10 Indian Films|publisher=[[British Film Institute]]|year=2002 |url=http://www.bfi.org.uk/features/imagineasia/guide/poll/india |access-date=14 June 2012}}</ref> ''షోలే''ను బాలీవుడ్‌కు చెందిన ''స్టార్ వార్స్''గా కూడా అభివర్ణించారు. ఈ చిత్రంలోని ప్రతినాయకుడు గబ్బర్ సింగ్ పాత్రను [[డార్త్ వాడర్]]తో పోల్చారు.<ref name="bbc">{{cite web|last1=Verma|first1=Rahul|title=Sholay: The Star Wars of Bollywood?|url=http://www.bbc.com/culture/story/20150813-sholay-the-star-wars-of-bollywood|date=14 August 2015}}</ref> సలీం–జావేద్ ''డాన్'' చిత్రంతో తరువాత భారతీయ సినిమా ప్రముఖ ఫ్రాంచైజీలలో ఒకటిగా మారిన ''డాన్'' సిరీస్‌కు పునాది వేశారు. సలీం ఖాన్ [[అమితాబ్ బచ్చన్]] కోసం "ఆగ్రహంతో ఉన్న యువకుడు" పాత్ర రూపాన్ని రూపొందించడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు. ఆయన అమితాబ్ బచ్చన్‌ను దర్శకులు [[ప్రకాశ్ మెహ్రా]], [[మన్మోహన్ దేశాయ్]]లకు పరిచయం చేశారు.<ref name="timesofindia">{{cite news|title=Why Salim Khan was angry with Amitabh Bachchan|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Why-Salim-Khan-was-angry-with-Amitabh-Bachchan/articleshow/27245793.cms|work=[[The Times of India]]|date=13 December 2013}}</ref> సలీం–జావేద్ తమ ప్రారంభ దశలోనే అమితాబ్ బచ్చన్‌ను ప్రధాన పాత్రల్లో ఊహించుకుని కథలు రాశారు. ''జంజీర్'', ''దీవార్'', ''షోలే'' వంటి చిత్రాల్లో ఆయనను తీసుకోవాలని పట్టుబట్టారు. ఈ చిత్రాలు అమితాబ్ బచ్చన్‌ను సూపర్‌స్టార్‌గా నిలబెట్టడంలో కీలక పాత్ర పోషించాయి.<ref name="indianexpress2">{{cite news|title=Revisiting Prakash Mehra's Zanjeer: The film that made Amitabh Bachchan|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/revisiting-prakash-mehra-zanjeer-the-film-that-made-amitabh-bachchan-4714064/|work=[[The Indian Express]]|date=20 June 2017}}</ref><ref name="hindustantimes">{{cite news|title=Deewaar was the perfect script: Amitabh Bachchan on 42 years of the cult film|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/deewaar-was-the-perfect-script-amitabh-bachchan-on-42-years-of-the-cult-film/story-x2hy87zQ0ebVlsVMV59U2I.html|work=[[Hindustan Times]]|date=29 January 2017}}</ref> === దక్షిణ భారత సినిమా === సలీం–జావేద్ రచనలు [[దక్షిణ భారత సినిమా|దక్షిణ భారత సినిమాపై]] కూడా గణనీయమైన ప్రభావం చూపాయి. 1976లో డా. రాజ్‌కుమార్, ఆరతి నటించిన రెండు కన్నడ చిత్రాలకు వీరు పనిచేశారు. అవి ''ప్రేమద కనికె'', ''రాజా నన్న రాజా''. వీరి అనేక హిందీ సినిమాలు తమిళ, తెలుగు, మలయాళ భాషల్లో పునర్నిర్మించబడ్డాయి. ఉత్తర భారతదేశంలో వారి సినిమాల హక్కులు దర్శకులు, నిర్మాతల వద్ద ఉండగా, దక్షిణ భారతదేశంలో పునర్నిర్మాణ హక్కులు సలీం–జావేద్ వద్ద ఉండేవి. వీరు ''జంజీర్'', ''యాదోంకీ బారాత్'', ''డాన్'' వంటి చిత్రాల పునర్నిర్మాణ హక్కులను దక్షిణ భారత నిర్మాతలకు విక్రయించారు.<ref>{{cite book|last1=Kishore|first1=Vikrant|last2=Sarwal|first2=Amit|last3=Patra|first3=Parichay|title=Salaam Bollywood: Representations and Interpretations|date=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-317-23286-5|page=238|url=https://books.google.com/books?id=wQLeCwAAQBAJ&pg=PA238}}</ref> [[రజనీకాంత్]] కెరీర్ ప్రారంభ దశలో కూడా సలీం–జావేద్ రచనలు ప్రభావం చూపాయి.<ref name="catchnews">{{cite news|title=What do Amitabh Bachchan and Rajinikanth have in common?|url=http://www.catchnews.com/bollywood-news/like-amitabh-bachchan-does-rajinikanth-owe-his-success-to-salim-khan-and-javed-akhtar-catch-flash-back-bollywood-news-1469260347.html|work=Catch News|date=23 July 2016}}</ref> వారి సినిమాల తమిళ పునర్నిర్మాణాల్లో రజనీకాంత్ అమితాబ్ బచ్చన్ పోషించిన పాత్రలను పోషించారు. ''డాన్'' (1978) ఆధారంగా రూపొందిన ''బిల్లా'' (1980) రజనీకాంత్ కెరీర్‌లో కీలక మలుపుగా నిలిచింది. అది ఆయనకు తొలి భారీ విజయం. ''తీ'' (1981), ''మిస్టర్ భారత్'' (1986), ''నాన్ వాజ్‌వైప్పెన్'' (1979) వంటి చిత్రాల్లోనూ ఆయన సలీం–జావేద్ రచనల ఆధారంగా రూపొందిన పాత్రలను పోషించారు.<ref name="catchnews" /><ref name="Mint">{{cite news|last=Jha|first=Lata|title=10 Rajinikanth films that were remakes of Amitabh Bachchan starrers|url=http://www.livemint.com/Consumer/1zecmlLkbhchQlpXOOOsxN/10-Rajinikanth-films-that-were-remakes-of-Amitabh-Bachchan-s.html|work=[[Mint (newspaper)|Mint]]|date=18 July 2016}}</ref> 21వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో అనేక భారీ విజయవంతమైన చిత్రాలకు కథలు రాసిన రచయిత [[వి. విజయేంద్ర ప్రసాద్]], ''బాహుబలి'' సిరీస్, ''బజరంగీ భాయిజాన్'' వంటి చిత్రాల రచయితగా సలీం–జావేద్‌ను తన రచనలకు ప్రధాన ప్రేరణగా పేర్కొన్నారు. ముఖ్యంగా ''షోలే'' స్క్రీన్‌ప్లే తనపై ప్రభావం చూపిందని తెలిపారు.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Suhani |date=17 June 2017 |title=Baahubali writer KV Vijayendra Prasad is going places at 75 |url=https://www.indiatoday.in/magazine/leisure/story/20170626-k-v-vijayendra-prasad-baahubali-writer-magadheera-986633-2017-06-17 |access-date=2022-05-08 |website=[[India Today]]}}</ref> === భారతీయ సమాజంపై ప్రభావం === సలీం–జావేద్ సినిమాలు భారతీయ సమాజంపై విస్తృత ప్రభావాన్ని చూపాయి. 1970లలో భారతదేశంలో నెలకొన్న సామాజిక, ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను వారి సినిమాలు ప్రతిబింబించాయి. ధరలు వేగంగా పెరగడం, నిత్యావసర వస్తువుల కొరత, ప్రభుత్వ సంస్థలపై ప్రజల విశ్వాసం తగ్గడం, స్మగ్లర్లు, గ్యాంగ్‌స్టర్లు రాజకీయ ప్రభావాన్ని పెంచుకోవడం వంటి పరిణామాలు ఆ కాలంలో కనిపించాయి.<ref name="raj">{{cite book|last=Raj|first=Ashok|title=Hero Vol.2|date=2009|publisher=[[Hay House]]|isbn=9789381398036|page=21|url=https://books.google.com/books?id=2wo9BAAAQBAJ&pg=PT21}}</ref> 1970లలో భారతదేశంలోని పట్టణాల్లో మురికివాడలు వేగంగా పెరిగాయి. ముఖ్యంగా బొంబాయిలోని [[ధారావి]] దీనికి ప్రసిద్ధ ఉదాహరణగా నిలిచింది. ''దీవార్'' (1975) సినిమాలో ఆ కాలంలోని పట్టణ పేదరికం ప్రతిబింబించింది.<ref name="Mazumdar">{{cite book|last=Mazumdar|first=Ranjani|title=Bombay Cinema: An Archive of the City|year=2007|publisher=[[University of Minnesota Press]]|isbn=978-1-4529-1302-5|page=14|url=https://books.google.com/books?id=xenNBrRKOGoC&pg=PA14}}</ref><ref name="Lee">{{cite book|last1=Lee|first1=Joseph Tse-Hei|last2=Kolluri|first2=Satish|title=Hong Kong and Bollywood: Globalization of Asian Cinemas|date=2016|publisher=[[Springer Science+Business Media]]|isbn=978-1-349-94932-8|page=173|url=https://books.google.com/books?id=pu0mDQAAQBAJ&pg=PA173}}</ref> వారి చిత్రాల్లో పట్టణ పేదరికం, అవినీతి, బొంబాయి నేర ప్రపంచం వంటి అంశాలు ప్రధానంగా కనిపించాయి.<ref>{{cite book|last1=Chaudhuri|first1=Diptakirti|title=Written by Salim-Javed: The Story of Hindi Cinema's Greatest Screenwriters|date=2015|publisher=[[Penguin Group]]|isbn=9789352140084|page=74|url=https://books.google.com/books?id=Cri9CgAAQBAJ&pg=PT74}}</ref> ''మదర్ ఇండియా'' (1957), ''గంగా జమునా'' (1961) వంటి చిత్రాల్లోని గ్రామీణ సామాజిక అంశాలను సలీం–జావేద్ ఆధునిక పట్టణ నేపథ్యంలో పునఃవ్యాఖ్యానించారు.<ref name="raj" /><ref name="legends">{{cite book|last=Kumar|first=Surendra|title=Legends of Indian cinema: pen portraits|date=2003|publisher=Har-Anand Publications|page=51|isbn=9788124108727|url=https://books.google.com/books?id=AfJkAAAAMAAJ}}</ref> వారి 1970ల చిత్రాల్లో ముఖ్యంగా ''దీవార్''లో కనిపించిన నాయక పాత్రలను ప్రేక్షకులు వ్యవస్థ వ్యతిరేక దృక్పథంతో చూశారు. సలీం–జావేద్ రూపొందించిన "ఆగ్రహంతో ఉన్న యువకుడు" పాత్రను అమితాబ్ బచ్చన్ తెరపై ప్రతిబింబించారు. ఈ పాత్రలు తరచూ చట్టానికి వెలుపల న్యాయం చేయాలని ప్రయత్నించే వ్యక్తులుగా కనిపించేవి.<ref name="hindustantimes" /> ఈ పాత్ర పట్టణ పేదలలో ఉన్న అసంతృప్తి, కోపానికి ప్రతీకగా మారింది.<ref name="Mazumdar" /><ref name="Lee" /> వారి సినిమాల్లో మహిళా పాత్రల చిత్రణ కూడా ఆ కాలానికి సంబంధించి ప్రగతిశీలంగా కనిపించింది. ''సీతా ఔర్ గీతా'' (1972) సినిమాలో ఒకే రూపంలో ఉన్న ఇద్దరు సోదరీమణుల కథను చూపించి, సాధారణంగా పురుష నాయకుడికి ఇచ్చే ప్రాధాన్యాన్ని మహిళా పాత్రకు ఇచ్చారు. హేమ మాలిని పోషించిన పాత్ర చివరకు ప్రధాన వీర పాత్రగా నిలిచింది.<ref name="scroll" /> ''దీవార్''లో పర్వీన్ బాబీ పోషించిన పాత్ర ఆధునిక మహిళగా చిత్రీకరించబడింది. వివాహానికి ముందు సంబంధాలు, మద్యం, ధూమపానం వంటి విషయాలను ఆ పాత్ర ఎటువంటి అపరాధ భావన లేకుండా స్వీకరించింది. ఆ కాలంలో ఇది కొత్తదైన, విప్లవాత్మకమైన మహిళా పాత్రగా పరిగణించబడింది.<ref name="hindustantimes" /><ref name="telegraphindia">{{cite web|author1=Amitabh Bachchan |author2=Parveen Babi in Deewar |url=http://www.telegraphindia.com/1050123/asp/nation/story_4287764.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20050124013015/http://www.telegraphindia.com/1050123/asp/nation/story_4287764.asp |url-status=dead |archive-date=24 January 2005 |title=As in life, so in death: lonely and lovelorn |publisher=Telegraphindia.com |date=23 January 2005 |access-date=22 June 2011}}</ref> ''షోలే''లో హేమ మాలిని పోషించిన బసంతి పాత్ర కూడా స్వతంత్రంగా వ్యవహరించే, ధైర్యవంతమైన యువతిగా చూపబడింది.<ref name="bbc" /> === అంతర్జాతీయ సినిమా ప్రభావం === సలీం–జావేద్ రచనలు భారతీయ సినిమాను దాటి అంతర్జాతీయ సినిమాపై కూడా ప్రభావం చూపాయి. 1975లో వచ్చిన ''దీవార్'' చిత్రం [[హాంకాంగ్ సినిమా|హాంకాంగ్ సినిమాపై]] ప్రభావం చూపింది. తరువాత 1980ల హాంకాంగ్ యాక్షన్ చిత్రాల్లో అభివృద్ధి చెందిన "హీరోయిక్ బ్లడ్‌షెడ్" నేర చిత్రాల శైలిపై దాని ప్రభావం కనిపించింది.<ref name="heroic">{{cite web |title=Heroic Bloodshed: How Hong Kong's style was swiped by Hollywood |url=https://www.bfi.org.uk/features/heroic-bloodshed-hong-kong-hollywood-cycle-influence |website=[[British Film Institute]] |access-date=9 September 2019 |date=11 July 2019}}</ref> ''దీవార్''ను షా బ్రదర్స్ స్టూడియో ''ది బ్రదర్స్'' (1979) పేరుతో పునర్నిర్మించింది.<ref name="scroll" /> ఆ చిత్రం తరువాత [[జాన్ వూ]] దర్శకత్వం వహించిన ''ఎ బెటర్ టుమారో'' (1986)పై ప్రభావం చూపింది.<ref name="heroic" /> ''ఎ బెటర్ టుమారో'' హాంకాంగ్‌లో "హీరోయిక్ బ్లడ్‌షెడ్" చిత్రాలకు నమూనాగా నిలిచింది. ఈ శైలి తరువాత హాంకాంగ్ సినిమాతో పాటు 1990ల హాలీవుడ్ సినిమాలపై కూడా ప్రభావం చూపింది. [[క్వెంటిన్ టరాంటినో]] వంటి దర్శకులు ఈ శైలితో ప్రభావితమయ్యారు.<ref name="heroic" /> [[స్లమ్‌డాగ్ మిలియనీర్]] (2008) చిత్రానికి కథా రచయిత [[సైమన్ బ్యూఫాయ్]] సలీం–జావేద్ సినిమాలను లోతుగా అధ్యయనం చేసినట్లు సహ దర్శకురాలు లవ్లీన్ టాండన్ తెలిపారు.<ref name=Hindu>{{cite news|title='Slumdog Millionaire' has an Indian co-director|newspaper=[[The Hindu]]|date=11 January 2009|url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/009200901110925.htm|access-date=23 January 2009|location=Chennai, India}}</ref> ''దీవార్'' చిత్రం ''స్లమ్‌డాగ్ మిలియనీర్'' రూపకల్పనపై ప్రభావం చూపింది. దర్శకుడు [[డ్యానీ బాయిల్]] కూడా ''దీవార్''ను ప్రశంసించారు.<ref name=Kumar>{{cite magazine|author=Amitava Kumar|title=Slumdog Millionaire's Bollywood Ancestors|magazine=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|date=23 December 2008|url=https://www.vanityfair.com/online/oscars/2008/12/slumdog-millionaires-bollywood-ancestors.html|access-date=4 January 2008}}</ref> ''స్లమ్‌డాగ్ మిలియనీర్''లోని ఇద్దరు సోదరుల కథలో ''దీవార్''కు పోలికలు ఉన్నాయని నటుడు [[అనిల్ కపూర్]] పేర్కొన్నారు. పెద్ద సోదరుడు డబ్బు కోసం పరుగులు తీస్తే, చిన్న సోదరుడు నిజాయితీగా ఉండే కథాంశం రెండు చిత్రాల్లోనూ కనిపిస్తుందని తెలిపారు.<ref>{{cite news |author1=Runna Ashish Bhutda |author2=Ashwini Deshmukh |author3=Kunal M Shah |author4=Vickey Lalwani |author5=Parag Maniar |author6=Subhash K Jha |title=The Slumdog Millionaire File |newspaper=[[Mumbai Mirror]] |date=13 January 2009 |url=http://www.mumbaimirror.com/index.aspx?page=article&sectid=11&contentid=200901132009011303014836695d00b9e |access-date=30 January 2009}}</ref> సలీం–జావేద్ సినిమాల్లో ఉపయోగించిన మరో ముఖ్యమైన పద్ధతి మాంటేజ్ దృశ్యాల ద్వారా చిన్ననాటి నుంచి పెద్ద వయసుకు పాత్ర ఎదుగుదలను చూపించడం. ఈ పద్ధతి ''ఆవారా'' (1951) వంటి పాత భారతీయ చిత్రాల్లోనూ కనిపించింది. ''దీవార్''లో ఒక పాత్ర చిన్నతనంలో ఆలయంలోకి వెళ్లి, తరువాత పెద్దవాడిగా బయటకు వచ్చే దృశ్యాన్ని ఉపయోగించారు. ''స్లమ్‌డాగ్ మిలియనీర్''లో కూడా ఇద్దరు సోదరులు రైలు నుంచి దూకిన తరువాత అకస్మాత్తుగా ఏడు సంవత్సరాలు పెద్దవారిగా కనిపించే మాంటేజ్ దృశ్యం ఉంది.<ref name=Jivani>{{cite magazine|author=Alkarim Jivani|title=Mumbai rising|magazine=[[Sight & Sound]]|date=February 2009|url=http://www.bfi.org.uk/sightandsound/feature/49511|access-date=1 February 2009}}</ref> ''స్లమ్‌డాగ్ మిలియనీర్''లోని రెండు పాత్రల పేర్లు కూడా సలీం–జావేద్ పేర్లను గుర్తుచేస్తాయి. కథానాయకుడు జమాల్ మాలిక్ సోదరుడి పేరు సలీం కె. మాలిక్ కాగా, మరో పాత్రకు జావేద్ ఖాన్ అనే పేరు ఉంది. == చిత్రాల జాబితా == === హిందీ సినిమాలు === {| class="wikitable sortable" |+ సలీం–జావేద్ కథా రచనకు సంబంధించిన హిందీ చిత్రాలు |- ! సంవత్సరం ! చిత్రం ! దర్శకుడు ! నటీనటులు ! గమనికలు |- | 1971 | అధికార్ | ఎస్.ఎం. సాగర్ | అశోక్ కుమార్, నందా, దేబ్ ముఖర్జీ | |- | 1971 | అందాజ్ | రమేశ్ సిప్పీ | రాజేశ్ ఖన్నా, హేమ మాలిని, షమ్మీ కపూర్, సిమీ గరేవాల్ | |- | 1971 | హాథీ మేరే సాథీ | ఎం.ఎ. తిరుముగం | రాజేశ్ ఖన్నా, తనూజ | అదే నిర్మాణ సంస్థ నిర్మించిన 1967 తమిళ చిత్రం ''దైవ చెయల్'' ఆధారంగా రూపొందింది. |- | 1972 | సీతా ఔర్ గీతా | రమేశ్ సిప్పీ | ధర్మేంద్ర, హేమ మాలిని, సంజీవ్ కుమార్ | |- | 1973 | జంజీర్ | ప్రకాశ్ మెహ్రా | అమితాబ్ బచ్చన్, జయ భాదురి, ప్రాణ్, అజిత్ ఖాన్, బిందు | |- | 1973 | యాదోంకీ బారాత్ | నాసిర్ హుస్సేన్ | ధర్మేంద్ర, జీనత్ అమన్, విజయ్ అరోరా, తారిఖ్ ఖాన్ | |- | 1974 | మజ్బూర్ | రవి టండన్ | అమితాబ్ బచ్చన్, పర్వీన్ బాబీ, ప్రాణ్ | ''జిగ్ జాగ్'', ''కోల్డ్ స్వెట్'' చిత్రాల ప్రభావంతో రూపొందింది.<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/did-you-know-theres-a-connection-between-amitabh-bachchans-majboor-and-charles-bronsons-cold-sweat/articleshow/105911865.cms |title=Did you know: There's a connection between Amitabh Bachchan's Majboor and Charles Bronson's Cold Sweat |date=11 December 2023 |accessdate=3 April 2024 |newspaper=[[The Times of India]]}}</ref> |- | 1974 | హాత్ కీ సఫాయి | ప్రకాశ్ మెహ్రా | రణధీర్ కపూర్, వినోద్ ఖన్నా, హేమ మాలిని, సిమీ గరేవాల్, రంజీత్ | |- | 1975 | దీవార్ | యశ్ చోప్రా | అమితాబ్ బచ్చన్, శశి కపూర్, పర్వీన్ బాబీ, నీతూ సింగ్ | |- | 1975 | షోలే | రమేశ్ సిప్పీ | ధర్మేంద్ర, అమితాబ్ బచ్చన్, సంజీవ్ కుమార్, హేమ మాలిని, జయ భాదురి | 2002లో బ్రిటిష్ ఫిల్మ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ నిర్వహించిన భారతీయ చిత్రాల జాబితాలో మొదటి స్థానంలో నిలిచింది.<ref name="bfi" /> 2005లో ఫిల్మ్‌ఫేర్ 50 సంవత్సరాల ఉత్తమ చిత్రంగా ప్రత్యేక పురస్కారం అందుకుంది. 2007లో ''రామ్ గోపాల్ వర్మ కీ ఆగ్'' పేరుతో పునర్నిర్మించబడింది. |- | 1975 | ఆఖ్రీ దావ్ | ఎ. సలామ్ | జీతేంద్ర, సైరా బాను, డ్యానీ డెంజోంగ్పా | వర్మాజీ రచించిన అదే పేరుగల 1950 నవల ఆధారంగా రూపొందింది. |- | 1977 | ఇమ్మాన్ ధర్మ్ | దేశ్ ముఖర్జీ | అమితాబ్ బచ్చన్, శశి కపూర్, సంజీవ్ కుమార్, రేఖ | |- | 1977 | చాచా భతీజా | మన్మోహన్ దేశాయ్ | ధర్మేంద్ర, రణధీర్ కపూర్, హేమ మాలిని | |- | 1978 | త్రిశూల్ | యశ్ చోప్రా | అమితాబ్ బచ్చన్, సంజీవ్ కుమార్, శశి కపూర్, హేమ మాలిని | |- | 1978 | డాన్ | చంద్ర బరోట్ | అమితాబ్ బచ్చన్, జీనత్ అమన్, హెలెన్ | |- | 1979 | కాలా పత్తర్ | యశ్ చోప్రా | అమితాబ్ బచ్చన్, శశి కపూర్, రాఖీ గుల్జార్, శత్రుఘ్న సిన్హా, నీతూ సింగ్, పర్వీన్ బాబీ | |- | 1980 | దోస్తానా | రాజ్ ఖోస్లా | అమితాబ్ బచ్చన్, శత్రుఘ్న సిన్హా, జీనత్ అమన్, ప్రేమ్ చోప్రా, ప్రాణ్, అమ్రిష్ పురి, హెలెన్ | |- | 1980 | షాన్ | రమేశ్ సిప్పీ | సునీల్ దత్, అమితాబ్ బచ్చన్, శశి కపూర్, శత్రుఘ్న సిన్హా, రాఖీ గుల్జార్, పర్వీన్ బాబీ | |- | 1981 | క్రాంతి | మనోజ్ కుమార్ | దిలీప్ కుమార్, మనోజ్ కుమార్, శశి కపూర్, హేమ మాలిని, శత్రుఘ్న సిన్హా, పర్వీన్ బాబీ | |- | 1982 | శక్తి | రమేశ్ సిప్పీ | దిలీప్ కుమార్, అమితాబ్ బచ్చన్, రాఖీ, అనిల్ కపూర్ | దిలీప్ కుమార్, అమితాబ్ బచ్చన్ కలిసి తెరపై కనిపించిన ఏకైక చిత్రం. |- | 1985 | జమానా | రమేశ్ తల్వార్ | రాజేశ్ ఖన్నా, రిషి కపూర్, పూనమ్ ధిల్లాన్, రంజీతా కౌర్ | 1985లో బాక్సాఫీస్ వద్ద విజయవంతమై రూ.4.5 కోట్ల వసూళ్లు సాధించింది. |- | 1987 | మిస్టర్ ఇండియా | శేఖర్ కపూర్ | అనిల్ కపూర్, శ్రీదేవి, అమ్రిష్ పురి | 1987లో రెండవ అత్యధిక వసూళ్లు సాధించిన చిత్రంగా నిలిచింది. తరువాత కల్ట్ క్లాసిక్‌గా గుర్తింపు పొందింది. |- | 2003 | బాగ్‌బాన్ | రవి చోప్రా | అమితాబ్ బచ్చన్, సల్మాన్ ఖాన్, హేమ మాలిని, అమన్ వర్మ, సమీర్ సోని, మహిమా చౌదరి, రిమీ సేన్ | గుర్తింపు లేకుండా రచనా సహకారం అందించారు.<ref name="Chaudhuri595" /> |} === కన్నడ సినిమాలు === {| class="wikitable sortable" |+ సలీం–జావేద్ కథా రచనకు సంబంధించిన కన్నడ చిత్రాలు |- ! సంవత్సరం ! చిత్రం ! దర్శకుడు ! నటీనటులు ! గమనికలు |- | 1976 | ప్రేమద కనికె | వి. సోమశేఖర్ | రాజ్‌కుమార్, ఆరతి | సలీం ఖాన్ ''ప్రిన్స్ సలీం'' పేరుతో రాసిన 1969 హిందీ చిత్రం ''దో భాయ్'' ఆధారంగా రూపొందింది. దీనిని తరువాత తమిళంలో ''పొల్లాధవన్'', హిందీలో ''రాజ్'' పేర్లతో పునర్నిర్మించారు. |- | 1976 | రాజా నన్న రాజా | ఎ.వి. శేషగిరి రావు | రాజ్‌కుమార్, ఆరతి | ''మగధీర'' చిత్రానికి ప్రేరణగా పేర్కొనబడింది. |} == పురస్కారాలు, నామినేషన్లు == === ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు === {| class="wikitable" |+ ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు |- ! సంవత్సరం ! విభాగం ! చిత్రం ! ఫలితం |- | 1974 | ఉత్తమ స్క్రీన్‌ప్లే | జంజీర్ | గెలుపు |- | 1974 | ఉత్తమ కథ | జంజీర్ | గెలుపు |- | 1976 | ఉత్తమ కథ | దీవార్ | గెలుపు |- | 1976 | ఉత్తమ స్క్రీన్‌ప్లే | దీవార్ | గెలుపు |- | 1976 | ఉత్తమ సంభాషణలు | దీవార్ | గెలుపు |- | 1976 | ఉత్తమ కథ | షోలే | నామినేషన్ |- | 1979 | ఉత్తమ కథ | త్రిశూల్ | నామినేషన్ |- | 1980 | ఉత్తమ కథ | కాలా పత్తర్ | నామినేషన్ |- | 1983 | ఉత్తమ కథ | శక్తి | నామినేషన్ |- | 1983 | ఉత్తమ స్క్రీన్‌ప్లే | శక్తి | గెలుపు |} సలీం–జావేద్ రచనా సహకారం ఉన్న చిత్రాల్లో ఉత్తమ చిత్రం విభాగంలో నామినేషన్ పొందినవి, పురస్కారం గెలుచుకున్నవి:<ref name="filmfare" /> * ''జంజీర్'' (1973) – నామినేషన్ * ''దీవార్'' (1975) – విజయం * ''షోలే'' (1975) – నామినేషన్ * ''త్రిశూల్'' (1978) – నామినేషన్ * ''కాలా పత్తర్'' (1979) – నామినేషన్ * ''శక్తి'' (1982) – విజయం * ''బాగ్‌బాన్'' (2003) – నామినేషన్ * ''డాన్: ది చేజ్ బిగిన్స్ ఎగైన్'' (2006) – నామినేషన్ ''షోలే''కు 2005లో జరిగిన 50వ ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాల్లో "50 సంవత్సరాల ఉత్తమ చిత్రం"గా ప్రత్యేక పురస్కారం లభించింది.<ref>{{Cite web |url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards/ |title=All Filmfare Awards Winners |website=Filmfare |archive-url=https://archive.today/20180227163020/https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards/ |archive-date=27 February 2018 |url-status=live |access-date=27 February 2018}}</ref> === బ్రిటిష్ ఫిల్మ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ === ''షోలే'' (1975) బ్రిటిష్ ఫిల్మ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ నిర్వహించిన 2002 సంవత్సరపు "ఎప్పటికీ గొప్ప 10 భారతీయ చిత్రాలు" జాబితాలో మొదటి స్థానంలో నిలిచింది.<ref name="bfi" /> == బాక్సాఫీస్ ప్రదర్శన == క్రింది పట్టికలో సలీం–జావేద్ రచించిన బాలీవుడ్ చిత్రాల బాక్సాఫీస్ ప్రదర్శనకు సంబంధించిన గణాంకాలు ఉన్నాయి. ఇందులో భారతదేశంలోని వసూళ్లతో పాటు విదేశీ వసూళ్లు కూడా ఉన్నాయి. 1980ల వరకు వారి చిత్రాలకు విదేశీ వసూళ్లలో అత్యధిక భాగం సోవియట్ యూనియన్ నుంచి వచ్చేది. ఆ కాలంలో భారతీయ చిత్రాలకు సోవియట్ యూనియన్ అతిపెద్ద విదేశీ మార్కెట్‌గా ఉండేది. క్రింది స్థూల వసూళ్ల గణాంకాల్లో ద్రవ్యోల్బణాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకోలేదు. ఇచ్చిన వసూళ్లు ఆ కాలానికి సంబంధించిన నామమాత్రపు విలువలు. టికెట్ విక్రయాల ఆధారంగా, పట్టికలోని 22 చిత్రాలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా 900 మిలియన్లకు పైగా టికెట్లను విక్రయించినట్లు అంచనా. ఒక్కో చిత్రానికి సగటున 40 మిలియన్లకు పైగా టికెట్లు అమ్ముడైనట్లు అంచనా. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ సలీం–జావేద్ రచించిన బాలీవుడ్ చిత్రాల బాక్సాఫీస్ ప్రదర్శన |- ! సంవత్సరం ! చిత్రం ! భారతదేశ వసూళ్లు ! విదేశీ వసూళ్లు ! ప్రపంచవ్యాప్త వసూళ్లు ! భారతదేశ టికెట్ విక్రయాలు ! విదేశీ టికెట్ విక్రయాలు ! ప్రపంచవ్యాప్త టికెట్ విక్రయాలు |- | 1971 | అందాజ్ | రూ.4 కోట్లు | తెలియదు | రూ.4 కోట్లు | సుమారు 27.5 మిలియన్లు | తెలియదు | సుమారు 27.5 మిలియన్లు |- | 1971 | హాథీ మేరే సాథీ | రూ.7 కోట్లు | సుమారు రూ.9.7 కోట్లు | సుమారు రూ.16.7 కోట్లు | సుమారు 37 మిలియన్లు | 34.8 మిలియన్లు | సుమారు 71.8 మిలియన్లు |- | 1972 | సీతా ఔర్ గీతా | రూ.6.5 కోట్లు | సుమారు రూ.18.6 కోట్లు | సుమారు రూ.25.1 కోట్లు | సుమారు 40 మిలియన్లు | 55.2 మిలియన్లు | సుమారు 95.2 మిలియన్లు |- | 1973 | జంజీర్ | రూ.6 కోట్లు | సుమారు రూ.11.5 కోట్లు | సుమారు రూ.17.5 కోట్లు | సుమారు 29 మిలియన్లు | 37.3 మిలియన్లు | సుమారు 66.3 మిలియన్లు |- | 1973 | యాదోంకీ బారాత్ | రూ.5.5 కోట్లు | తెలియదు | రూ.5.5 కోట్లు | సుమారు 29 మిలియన్లు | తెలియదు | సుమారు 29 మిలియన్లు |- | 1974 | హాత్ కీ సఫాయి | రూ.3 కోట్లు | తెలియదు | రూ.3 కోట్లు | సుమారు 14.8 మిలియన్లు | తెలియదు | సుమారు 14.8 మిలియన్లు |- | 1974 | మజ్బూర్ | రూ.2.6 కోట్లు | తెలియదు | రూ.2.6 కోట్లు | సుమారు 12.8 మిలియన్లు | తెలియదు | సుమారు 12.8 మిలియన్లు |- | 1975 | దీవార్ | రూ.7.5 కోట్లు | తెలియదు | రూ.7.5 కోట్లు | సుమారు 31 మిలియన్లు | తెలియదు | సుమారు 31 మిలియన్లు |- | 1975 | షోలే | రూ.35 కోట్లు | సుమారు రూ.26.7 కోట్లు | సుమారు రూ.61.7 కోట్లు | 150 మిలియన్లకు పైగా | 60 మిలియన్లకు పైగా | సుమారు 250 మిలియన్లు |- | 1977 | చాచా భతీజా | రూ.7 కోట్లు | తెలియదు | రూ.7 కోట్లు | సుమారు 29 మిలియన్లు | తెలియదు | సుమారు 29 మిలియన్లు |- | 1977 | ఇమ్మాన్ ధర్మ్ | రూ.2.6 కోట్లు | తెలియదు | రూ.2.6 కోట్లు | సుమారు 10.8 మిలియన్లు | తెలియదు | సుమారు 10.8 మిలియన్లు |- | 1978 | త్రిశూల్ | రూ.11 కోట్లు | సుమారు రూ.9.2 కోట్లు | సుమారు రూ.20.2 కోట్లు | సుమారు 43 మిలియన్లు | 29.7 మిలియన్లు | సుమారు 72.7 మిలియన్లు |- | 1978 | డాన్ | రూ.7 కోట్లు | తెలియదు | రూ.7 కోట్లు | సుమారు 27 మిలియన్లు | తెలియదు | సుమారు 27 మిలియన్లు |- | 1979 | కాలా పత్తర్ | రూ.6 కోట్లు | తెలియదు | రూ.6 కోట్లు | సుమారు 24.9 మిలియన్లు | తెలియదు | సుమారు 24.9 మిలియన్లు |- | 1980 | దోస్తానా | రూ.9 కోట్లు | తెలియదు | రూ.9 కోట్లు | సుమారు 32.4 మిలియన్లు | తెలియదు | సుమారు 32.4 మిలియన్లు |- | 1980 | షాన్ | రూ.12 కోట్లు | తెలియదు | రూ.12 కోట్లు | సుమారు 43.3 మిలియన్లు | తెలియదు | సుమారు 43.3 మిలియన్లు |- | 1981 | క్రాంతి | రూ.20 కోట్లు | తెలియదు | రూ.20 కోట్లు | సుమారు 60.4 మిలియన్లు | తెలియదు | సుమారు 60.4 మిలియన్లు |- | 1982 | శక్తి | రూ.8 కోట్లు | తెలియదు | రూ.8 కోట్లు | సుమారు 20.2 మిలియన్లు | తెలియదు | సుమారు 20.2 మిలియన్లు |- | 1987 | మిస్టర్ ఇండియా | రూ.10 కోట్లు | తెలియదు | రూ.10 కోట్లు+ | సుమారు 26 మిలియన్లు | తెలియదు | సుమారు 26 మిలియన్లు+ |- | 1994 | ఆతిష్: ఫీల్ ద ఫైర్ | రూ.11.75 కోట్లు | రూ.0.52 కోట్లు | రూ.12.27 కోట్లు | 11.7 మిలియన్లు | సుమారు 39 వేల | సుమారు 11.8 మిలియన్లు |- | 2003 | బాగ్‌బాన్ | రూ.40.5 కోట్లు | రూ.12.44 కోట్లు | రూ.52.94 కోట్లు | 7.97 మిలియన్లు | 331,841 | సుమారు 8.3 మిలియన్లు |- | 2006 | డాన్: ది చేజ్ బిగిన్స్ ఎగైన్ | రూ.77.5 కోట్లు | రూ.35.85 కోట్లు | సుమారు రూ.113.35 కోట్లు | 12.49 మిలియన్లు | 634,226 | సుమారు 13.12 మిలియన్లు |} == ఇవి కూడా చూడండి == * [[జావేద్ అఖ్తర్]] * [[సలీం ఖాన్]] * [[బాలీవుడ్]] * [[భారతీయ సినిమా]] == గమనికలు == {{Notelist}} == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == * {{IMDb name|id=0451311|name=సలీం ఖాన్}} * {{IMDb name|id=0015287|name=జావేద్ అఖ్తర్}} * [https://www.thestatesman.com/entertainment/bollywood/salim-khan-javed-akhtar-the-birth-of-angry-young-man-how-two-writers-rewrote-amitabh-bachchan-and-bollywood-forever-1503558556.html సలీం ఖాన్–జావేద్ అఖ్తర్: ఆగ్రహంతో ఉన్న యువకుడి ఆవిర్భావం, అమితాబ్ బచ్చన్, బాలీవుడ్‌పై వారి ప్రభావం], 18 ఫిబ్రవరి 2026, [[ది స్టేట్స్‌మన్]] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:సలీం-జావేద్}} [[Category:సలీం–జావేద్ రచించిన చిత్రాలు]] [[Category:హిందీ సినిమా]] [[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ ముస్లింలు]] [[Category:ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కార గ్రహీతలు]] [[Category:భారతీయ పురుష కథా రచయితలు]] [[Category:భారతీయ కథా రచయితల జంటలు]] [[Category:ముంబైకి చెందిన కథా రచయితలు]] [[Category:హిందీ భాషా భారతీయ రచయితలు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు ఉర్దూ భాషా రచయితలు]] [[Category:సలీం ఖాన్ కుటుంబం]] bp5vlfuij4jc701uup9tk6d0cxo014c 0 509425 4956286 2026-09-11T12:02:29Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Short description|వజ్రాలను కలిగి ఉండే అగ్నిశిల}} {{Infobox rock |name = కింబర్లైట్ |type = అగ్నిశిల |image = Kimberlite (Hamilton Branch Kimberlite, Elliott County Peridotite, Late Cretaceous, ~75 Ma; between Ison Creek & Hamilton Branch, Elliott County, Kentucky, USA).jpg |caption = యునైటెడ్ స్టేట్స్ నుండి సేకరించ...' 4956286 wikitext text/x-wiki {{Short description|వజ్రాలను కలిగి ఉండే అగ్నిశిల}} {{Infobox rock |name = కింబర్లైట్ |type = అగ్నిశిల |image = Kimberlite (Hamilton Branch Kimberlite, Elliott County Peridotite, Late Cretaceous, ~75 Ma; between Ison Creek & Hamilton Branch, Elliott County, Kentucky, USA).jpg |caption = యునైటెడ్ స్టేట్స్ నుండి సేకరించిన కింబర్లైట్ |composition = [[ఆలివీన్]], [[పైరాక్సిన్]], [[ఫ్లోగోపైట్]], [[కాల్సిట్]] |composition_secondary= [[క్రోమైట్]], [[మాంటిసెల్లైట్]], [[గార్నెట్]], [[స్పినెల్]], [[పెరోవ్‌స్కిట్]], [[వజ్రం]] |class=[[అతిక్షార శిలలు|అల్ట్రామాఫిక్]] |texture=[[పోర్ఫిరిటిక్]] }} [[Image:Kimberlite crosssection QEMSCAN.png|thumb|దక్షిణ ఆఫ్రికాకు చెందిన కింబర్లైట్ రంగుల స్కానింగ్ ఎలక్ట్రాన్ మైక్రోస్కోప్ చిత్రం. ఆలివీన్ స్ఫటికాలు (సబ్జ రంగు) లేత రంగులు కలిగిన క్లే ఖనిజాలు, కార్బోనేట్ల మాతృకలో ఉన్నాయి.]] '''కింబర్లైట్''' ఒక [[అగ్నిశిల]], [[పెరిడోటైట్]] శిలల్లో అరుదైన రకం. వజ్రాలు లభించే ప్రధాన మాతృక శిలగా ఇది ప్రసిద్ధి చెందింది. [[దక్షిణ ఆఫ్రికా]]లోని [[కింబర్లీ (దక్షిణ ఆఫ్రికా)|కింబర్లీ]] పట్టణం పేరు మీద దీనికి ఈ పేరు పెట్టారు. 1869లో అక్కడ 83.5 క్యారెట్ల (16.70 గ్రాములు) బరువున్న [[స్టార్ ఆఫ్ సౌత్ ఆఫ్రికా (వజ్రం)|స్టార్ ఆఫ్ సౌత్ ఆఫ్రికా]] వజ్రం లభించింది. ఈ ఆవిష్కరణ వజ్రాల వేటకు దారితీసి, [[బిగ్ హోల్]] ఓపెన్-పిట్ గని తవ్వకానికి పునాది వేసింది. గతంలో ఆలివీన్ లాంప్రోయిట్లను కింబర్లైట్ II అని వ్యవహరించేవారు, కానీ అది పొరపాటు వర్గీకరణ. భూపటలంలో కింబర్లైట్ నిలువు నిర్మాణాలుగా ఏర్పడుతుంది. వీటిని [[కింబర్లైట్ పైపులు]] అంటారు. అలాగే అగ్నిశిలా [[డైక్ (భూవిజ్ఞాన శాస్త్రం)|డైక్‌లు]], అడ్డంగా ఉండే [[సిల్ (భూవిజ్ఞాన శాస్త్రం)|సిల్‌ల]] రూపంలోనూ ఇది కనిపిస్తుంది. ప్రస్తుతం తవ్వే వజ్రాలకు కింబర్లైట్ పైపులే అత్యంత ముఖ్యమైన ఆధారం. భూమి యొక్క [[భూపావరణం|మాంటిల్]] లోతుల్లో కింబర్లైట్‌లు ఏర్పడతాయని శాస్త్రవేత్తల ఏకాభిప్రాయం. 150 నుండి 450 కిలోమీటర్ల (93 నుండి 280 మైళ్ళు) లోతులో, అధిక కార్బన్ డైయాక్సైడ్, ఇతర అస్థిర ఘటకాలతో వేగంగా, తీవ్రమైన విస్ఫోటనాలతో ఇవి ఉపరితలానికి వస్తాయి. ఈ విపరీతమైన లోతులో ఏర్పడటం వల్లనే కింబర్లైట్లలో వజ్రాల సంస్కార స్ఫటికాలు (జానోక్రిస్ట్‌లు) లభిస్తాయి. తక్కువ ప్రమాణంలో లభించినప్పటికీ, వజ్రాలను, గార్నెట్ పెరిడోటైట్ మాంటిల్ జానోలిత్‌లను భూమి ఉపరితలానికి మోసుకొచ్చే వాహకంగా కింబర్లైట్ విశేష ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. ఇతర అగ్నిశిలల కంటే అత్యంత ఎక్కువ లోతు నుండి ఇది ఉద్భవించడం, తక్కువ సిలికా శాతంతో అధిక పరిమాణంలో అసంగత మూలకాలను కలిగి ఉండటం వల్ల కింబర్లైట్ పెట్రోజెనెసిస్ (శిలాజననం) అవగాహన భూవిజ్ఞాన శాస్త్రంలో కీలకంగా మారింది. ఖండాల క్రేటానిక్ లిథోస్ఫియర్, దాని కింద ఉండే ప్రవహించే ఆస్తెనోస్ఫియర్ సరిహద్దుల వద్ద జరిగే ద్రవీభవన ప్రక్రియలను, లోతైన మాంటిల్ నిర్మాణాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి కింబర్లైట్ల అధ్యయనం ఉపయోగపడుతుంది. == ఆకృతి, అగ్నిపర్వత విజ్ఞానం == [[File:Kimberlite Pipes in Africa.png|thumb|ఆఫ్రికాలో కింబర్లైట్ల విస్తరణ. క్రేటాన్లు: CA-సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ (కసాయ్), SA-సౌత్ ఆఫ్రికన్ (కలహారి), WA-వెస్ట్ ఆఫ్రికన్; కింబర్లైట్లు (ఎరుపు చుక్కలు): B-బనాంకోరో, Cu-క్వాంగో వ్యాలీ, Do-డోకోల్వాయో, F-ఫిన్ష్, G-గోప్, J-క్వానెంగ్, Ja-జేగర్స్‌ఫోంటెన్, k-కోయిడు, Kb-కింబర్లీ, Ko-కాఫీఫోంటెన్, L-లెట్లహాకేన్, Le-లెట్సెంగ్, Lu-లుండా, M-మిట్జిక్, Mb-మ్బుజి-మయి, Mw-మ్వాడుయ్, O-ఒరాపా, P-ప్రీమియర్, R-రివర్ రాంచ్, V-వెంకటేషియా.]] చాలా కింబర్లైట్ నిర్మాణాలు క్యారెట్ ఆకారంలో, నిలువుగా ఉండే అంతర్వేధాలుగా ఏర్పడతాయి. వీటిని "పైపులు" అంటారు. కింబర్లైట్ మాగ్మాలోని కార్బన్ డైయాక్సైడ్ (తక్కువ పరిమాణంలో నీరు) తీవ్రమైన విస్ఫోటన ఉడుకుదలానికి కారణమై, నిలువుగా వెడల్పు అవడానికి దారితీస్తుంది. దీనివల్ల ఈ సంప్రదాయ క్యారెట్ ఆకారం ఏర్పడుతుంది.<ref>{{cite journal|last1=Bergman|first1=Steven C.|title=Lamproites and other potassium-rich igneous rocks: a review of their occurrence, mineralogy and geochemistry|journal=Geological Society, London, Special Publications|date=1987|volume=30|issue=1|pages=103–190|doi=10.1144/GSL.SP.1987.030.01.08|bibcode=1987GSLSP..30..103B|s2cid=129449668}}</ref> కింబర్లైట్ వర్గీకరణ వివిధ శిలా ఫేసిస్ ఆధారంగా జరుగుతుంది. ఈ ఫేసిస్‌లు క్రేటర్, డయాట్రీమ్, హైపాబిసల్ శిలల రూపాల్లోని మాగ్మా చర్యలతో ముడిపడి ఉంటాయి.<ref>Clement, C. R., 1982: A comparative geological study of some major kimberlite pipes in the Northern Cape and Orange free state. PhD Thesis, University of Cape Town.</ref><ref>Clement, C. R., and Skinner, E. M. W. 1985: A textural-genetic classification of kimberlites. Transactions of the Geological Society of South Africa. pp. 403–409.</ref> కింబర్లైట్ పైపుల ఆకారం లోతైన మాంటిల్ మూలాల నుండి వచ్చే విస్ఫోటన డయాట్రీమ్ అగ్నిపర్వత ప్రక్రియల ఫలితంగా ఏర్పడుతుంది. ఈ విస్ఫోటనాలు లోతైన మాగ్మా నిల్వల నుండి నిలువు రాతి స్తంభాలను పైకి నెడతాయి. ఈ పైపులను ఏర్పరిచే విస్ఫోటనాలు చుట్టుపక్కల రాళ్లను బద్దలు కొట్టి, మార్పు చెందని పెరిడోటైట్ జానోలిత్‌లను ఉపరితలానికి తెస్తాయి. ఈ జానోలిత్‌లు మాంటిల్ పరిస్థితులు, మూలకాల గురించి భూవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్తలకు విలువైన సమాచారాన్ని అందిస్తాయి.<ref>{{Cite journal |last=Sparks |first=R.S.J. |date=2013-05-30 |title=Kimberlite Volcanism |url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-earth-042711-105252 |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |language=en |volume=41 |issue=1 |pages=497–528 |doi=10.1146/annurev-earth-042711-105252 |bibcode=2013AREPS..41..497S |issn=0084-6597|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite web |title=kimberlite eruption {{!}} volcanism {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/science/kimberlite-eruption |access-date=2022-07-14 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> కింబర్లైట్ డైక్‌లు, సిల్‌లు సన్నగా (1-4 మీటర్లు) ఉండవచ్చు. పైపుల వ్యాసం మాత్రం 75 మీటర్ల నుండి 1.5 కిలోమీటర్ల వరకు ఉంటుంది.<ref>{{cite book|last1=Kjarsgaard|first1=B. A.|chapter=Kimberlite pipe models: significance for exploration|editor-last1=Milkereit|editor-first1=B.|title=Proceedings of Exploration 07: Fifth Decennial International Conference on Mineral Exploratio|date=2007|publisher=[[Decennial Mineral Exploration Conferences]], 2007|pages=667–677|chapter-url=http://www.dmec.ca/ex07-dvd/E07/pdfs/46.pdf|access-date=1 March 2018|archive-date=3 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803232440/http://www.dmec.ca/ex07-dvd/E07/pdfs/46.pdf|url-status=dead}}</ref> == పెట్రాలజీ (శిలావిజ్ఞానం) == కింబర్లైట్ మాగ్మాల స్థానం, మూలం వివాదాస్పద అంశాలుగా ఉన్నాయి. వీటి విచిత్రమైన రసాయనిక కూర్పు, మూలకాల సమృద్ధి వల్ల వీటి ఉద్భవంపై రకరకాల నమూనాలు వచ్చాయి. ఇవి సబ్-కాంటినెంటల్ లిథోస్ఫెరిక్ మాంటిల్ (SCLM) లేదా పరివర్తన మండలం (transition zone) లోతుల్లో ఏర్పడవచ్చని ప్రతిపాదించారు. చారిత్రకంగా, కింబర్లైట్‌లను వాటి సూక్ష్మదర్శిని పరిశీలనల ఆధారంగా "బసాల్టిక్", "మైకేషియస్" వర్గాలుగా వర్గీకరించేవారు.<ref>Wagner, P. A., 1914: The diamond fields of South Africa; Transvaal Leader, Johannesburg.</ref> తరువాత C. B. స్మిత్ నియోడైమియం (Nd), స్ట్రాంటియం (Sr), సీసం (Pb) ఐసోటోప్ సంబంధాల ఆధారంగా వీటిని "గ్రూప్ I", "గ్రూప్ II" రకాలుగా వర్గీకరించారు.<ref>Smith, C. B., 1983: Lead, strontium, and neodymium isotopic evidence for sources of African Cretaceous kimberlite, Nature, 304, pp. 51–54.</ref> రోజర్ మిచెల్ వీటి మధ్య స్పష్టమైన తేడాలు ఉన్నాయని, గ్రూప్ II కింబర్లైట్‌లు గ్రూప్ I కంటే లాంప్రోయిట్‌లకు దగ్గరి పోలికలు కలిగి ఉన్నాయని నిరూపించారు. అందువల్ల అయోమయాన్ని నివారించడానికి ఆయన గ్రూప్ II కింబర్లైట్‌లను 'ఆరంజైట్లు' అని పునర్వర్గీకరించారు.<ref>{{cite book|last1=Mitchell|first1=Roger Howard|title=Kimberlites, Orangeites, and Related Rocks|date=1995|publisher=Springer US|location=Boston, MA|isbn=978-1461519935}}</ref> === గ్రూప్ I కింబర్లైట్‌లు === గ్రూప్-I కింబర్లైట్‌లు CO₂ అధికంగా ఉండే అతిక్షార (అల్ట్రామాఫిక్) పొటాషియమ్ అగ్నిశిలలు. వీటిలో ఫోర్‌స్టరైట్ ఆలివీన్, కార్బోనేట్ ఖనిజాలు ప్రధానంగా ఉంటాయి. మెగ్నీషియమ్ ఇల్మినైట్, క్రోమియం పైరోప్, ఆల్మండైన్-పైరోప్, క్రోమియం డియోప్‌సైడ్, ఫ్లోగోపైట్, ఎన్‌స్టటైట్, టి-తక్కువ క్రోమైట్ ఖనిజాలు సూక్ష్మ పరిమాణంలో ఉంటాయి.<ref>{{Cite journal |last1=Sarkar |first1=Soumendu |last2=Giuliani |first2=Andrea |last3=Dalton |first3=Hayden |last4=Phillips |first4=David |last5=Ghosh |first5=Sujoy |last6=Misev |first6=Sarah |last7=Maas |first7=Roland |date=2023-06-20 |title=Derivation of Lamproites and Kimberlites from a Common Evolving Source in the Convective Mantle: the Case for Southern African 'Transitional Kimberlites' |url=http://dx.doi.org/10.1093/petrology/egad043 |journal=Journal of Petrology |volume=64 |issue=7 |article-number=egad043 |doi=10.1093/petrology/egad043 |issn=0022-3530|hdl=20.500.11850/623387 |hdl-access=free }}</ref> === ఆలివీన్ లాంప్రోయిట్‌లు === ఆలివీన్ లాంప్రోయిట్‌లను గతంలో గ్రూప్ II కింబర్లైట్ లేదా ఆరంజైట్ అని పిలిచేవారు. ఇవి కేవలం దక్షిణ ఆఫ్రికాకే పరిమితమని భావించడం పొరపాటు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా వీటి ఉనికి, నిర్మాణం ఒకేలా ఉంటాయి. వీటిని కింబర్లైట్‌లుగా భావించకూడదు.<ref>{{cite journal |last1=Francis |first1=Don |last2=Patterson|first2=Michael|title=Kimberlites and aillikites as probes of the continental lithospheric mantle|journal=Lithos|date=April 2009|volume=109|issue=1–2|pages=72–80 |doi= 10.1016/j.lithos.2008.05.007|bibcode=2009Litho.109...72F }}</ref> === కింబర్లైట్ సూచిక ఖనిజాలు === కింబర్లైట్‌లు విచిత్రమైన అగ్నిశిలలు. ఎందుకంటే ఇవి మాంటిల్ లోపల అధిక పీడనం, ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఏర్పడే ఖనిజాలను కలిగి ఉంటాయి. క్రోమియం డియోప్‌సైడ్, క్రోమియం స్పినెల్స్, మెగ్నీషియమ్ ఇల్మినైట్, క్రోమియం సమృద్ధిగా ఉండే పైరోప్ గార్నెట్లు ఇతర అగ్నిశిలలలో సాధారణంగా కనిపించవు. అందుకే వీటిని కింబర్లైట్ల ఉనికిని గుర్తించే సూచిక ఖనిజాలుగా ఉపయోగిస్తారు. == భూరసాయన శాస్త్రం == కింబర్లైట్‌లు ఇతర అగ్నిశిలల కంటే విభిన్నమైన భూరసాయనిక లక్షణాలను చూపుతాయి. === కూర్పు === కింబర్లైట్‌లలో మెగ్నీషియం ఆక్సైడ్ (MgO) పరిమాణం 12% కంటే ఎక్కువగా, తరచుగా 15% కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది. కాబట్టి వీటిని అతిక్షార శిలలు (ultramafic rocks) గా వర్గీకరిస్తారు. ఇది మాంటిల్ నుండి ఉద్భవించిన మూలాన్ని సూచిస్తుంది. === మూలకాల సమృద్ధి === నికెల్ (Ni), క్రోమియం (Cr), కోబాల్ట్ (Co) వంటి మూలకాలు వీటిలో సమృద్ధిగా లభిస్తాయి. నికెల్ 400 ppm, క్రోమియం 1000 ppm, కోబాల్ట్ 150 ppm కంటే ఎక్కువ గాఢతలో ఉంటాయి. === అరుదైన మృత్తికా మూలకాలు === కింబర్లైట్‌లలో అరుదైన మృత్తికా మూలకాలు (REEs) అధికంగా ఉంటాయి.<ref>{{Cite journal |last=Nixon |first=P.H. |date=March 1995 |title=The morphology and nature of primary diamondiferous occurrences |url=https://doi.org/10.1016/0375-6742(94)00034-9 |journal=Journal of Geochemical Exploration |volume=53 |issue=1–3 |pages=41–71 |doi=10.1016/0375-6742(94)00034-9 |bibcode=1995JCExp..53...41N |issn=0375-6742|url-access=subscription }}</ref> పొటాషియం, బేరియం, స్ట్రాంటియమ్‌లతో కూడిన పెద్ద-అయాన్ లిథోఫైల్ మూలకాలు (LILE)<ref>{{Cite journal |last=CAMERON |first=E. M. |date=September 1994 |title=Depletion of gold and LILE in the lower crust: Lewisian Complex, Scotland |url=http://dx.doi.org/10.1144/gsjgs.151.5.0747 |journal=Journal of the Geological Society |volume=151 |issue=5 |pages=747–754 |doi=10.1144/gsjgs.151.5.0747 |bibcode=1994JGSoc.151..747C |issn=0016-7649|url-access=subscription }}</ref> కూడా 1,000 ppm కంటే ఎక్కువ స్థాయిలో లభిస్తాయి. === అస్థిర ఘటకాలు === నీరు (H₂O), కార్బన్ డైయాక్సైడ్ (CO₂) వంటి అస్థిర పదార్థాలు కింబర్లైట్లలో అధికంగా ఉంటాయి. ఈ అస్థిర పదార్థాల ఉనికి అగ్నిపర్వత విస్ఫోటన తీవ్రతను పెంచి, మాంటిల్ లోతుల నుండి వజ్రాలను భూ ఉపరితలానికి చేర్చడంలో సహాయపడుతుంది.<ref>{{Cite journal |last1=Stachel |first1=T. |last2=Harris |first2=J.W. |date=September 2008 |title=The origin of cratonic diamonds — Constraints from mineral inclusions |url=https://doi.org/10.1016/j.oregeorev.2007.05.002 |journal=Ore Geology Reviews |volume=34 |issue=1–2 |pages=5–32 |doi=10.1016/j.oregeorev.2007.05.002 |bibcode=2008OGRv...34....5S |issn=0169-1368|url-access=subscription }}</ref> == అన్వేషణ సాంకేతికతలు == కింబర్లైట్ అన్వేషణలో భూవిజ్ఞాన, భూరసాయన, భూభౌతిక పద్ధతులను ఉపయోగిస్తారు.<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Kjarsgaard |first1=Bruce A. |last2=Januszczak |first2=Nicole |last3=Stiefenhofer |first3=Johann |date=2019-12-01 |title=Diamond Exploration and Resource Evaluation of Kimberlites |url=https://doi.org/10.2138/gselements.15.6.411 |journal=Elements |volume=15 |issue=6 |pages=411–416 |doi=10.2138/gselements.15.6.411 |bibcode=2019Eleme..15..411K |issn=1811-5217|url-access=subscription }}</ref> === సూచిక ఖనిజాల సేకరణ === కింబర్లైట్ పైపుల ఉనికిని గుర్తించడానికి సూచిక ఖనిజాల (KIMs) నమూనాల సేకరణ ముఖ్యమైన మార్గం. నదుల అవక్షేపాలు, మట్టి నమూనాల ద్వారా వీటిని సేకరించి రసాయనిక విశ్లేషణ చేస్తారు. === భూభౌతిక పద్ధతులు === అయస్కాంత, విద్యుదయస్కాంత, గురుత్వాకర్షణ సర్వేల ద్వారా ఉపరితలం కింద ఉన్న కింబర్లైట్ పైపుల వైపరీత్యాలను గుర్తిస్తారు. === 3D నమూనాలు === డ్రిల్లింగ్ సమాచారం, భూభౌతిక సర్వేలను కలిపి 3D డిజిటల్ నమూనాలను తయారు చేసి పైపుల నిర్మాణం, వజ్రాలు లభించే అవకాశాలను అంచనా వేస్తారు.<ref>{{Cite journal |last1=Lépine |first1=Isabelle |last2=Farrow |first2=Darrell |date=2018-12-01 |title=3D geological modelling of the Renard 2 kimberlite pipe, Québec, Canada: from exploration to extraction |url=https://doi.org/10.1007/s00710-018-0567-x |journal=Mineralogy and Petrology |language=en |volume=112 |issue=2 |pages=411–419 |doi=10.1007/s00710-018-0567-x |bibcode=2018MinPe.112..411L |issn=1438-1168|url-access=subscription }}</ref> == చారిత్రక ప్రాముఖ్యత == భూమి లోపలి మాంటిల్ కూర్పు, గతిశీల ప్రక్రియలను అర్థం చేసుకోవడానికి కింబర్లైట్‌లు ముఖ్యమైన వనరులు. 1870లలో కింబర్లీలో వజ్రాలు ఉన్న కింబర్లైట్‌లను కనుగొనడం ప్రపంచ వజ్రాల పరిశ్రమలో విప్లవాత్మక మార్పులు తెచ్చింది.<ref>{{Cite journal |last=Janse |first=A. J. A. (Bram) |date=2007-06-01 |title=Global Rough Diamond Production Since 1870 |url=http://dx.doi.org/10.5741/gems.43.2.98 |journal=Gems & Gemology |volume=43 |issue=2 |pages=98–119 |doi=10.5741/gems.43.2.98 |bibcode=2007GemG...43...98J |issn=0016-626X|url-access=subscription }}</ref> == ఆర్థిక ప్రాముఖ్యత == ప్రాథమిక వజ్రాల లభ్యతకు కింబర్లైట్‌లు అత్యంత ముఖ్యమైన ఆధారం. భూమిపై సుమారు 6,400 కింబర్లైట్ పైపులను గుర్తించగా, వాటిలో 900 పైపులలో వజ్రాలు ఉన్నట్లు తేలింది. వీటిలో సుమారు 30 పైపులలో ప్రస్తుతం మైనింగ్ జరుగుతోంది.<ref name=Mining.com>{{cite web|title=Diamond investing FAQ|url=http://www.mining.com/diamond-investing-faq-40055/|website=MINING.com|access-date=30 August 2017|date=18 February 2014}}</ref> దక్షిణ ఆఫ్రికాలోని కింబర్లీలో లభించిన కింబర్లైట్ రాళ్ళు వాతావరణ ప్రభావంతో పసుపు రంగులోకి మారినప్పుడు వాటిని "ఎల్లో గ్రౌండ్" అని పిలిచేవారు. లోపలి భాగంలో ఉండే తక్కువ మార్పు చెందిన నీలి రంగు రాతిని "బ్లూ గ్రౌండ్" అంటారు.<ref name="Schumann 2006 p. 88">{{cite book | last=Schumann | first=W. | title=Gemstones of the World | publisher=Sterling | year=2006 | isbn=978-1-4027-4016-9 | url=https://books.google.com/books?id=uXCzger619QC&pg=PA88 | access-date=2022-07-15 | page=88}}</ref> [[File:Mirny in Yakutia.jpg|thumb|మీర్ గని]] == సంబంధిత శిలా రకాలు == * [[లాంప్రోయిట్]] * [[లాంప్రోఫైర్]] * [[నెఫెలిన్ సియానైట్]] * [[అల్ట్రాపొటాసిక్ అగ్నిశిలలు]] == మూలాలు == {{reflist|30em}} == ఇంకా చదవండి == {{refbegin}} * {{cite book |title=Petrology of Lamproites |last=Mitchell |first=R. H. |author2=Bergman, S. C. |year=1991 |publisher=Plenum Press |location=New York |isbn=978-0-306-43556-0 }} * Edwards, C. B., Howkins, J. B., 1966. Kimberlites in Tanganyika with special reference to the Mwadui occurrence. Econ. Geol., 61:537-554. {{refend}} == బయటి లింకులు == {{Commons category|Kimberlite}} {{Igneous rocks}} {{Rock type}} {{Geology of South Africa|minerals}} [[వర్గం:అల్ట్రాపొటాసిక్ శిలలు]] [[వర్గం:అతిక్షార శిలలు]] [[వర్గం:సబ్‌వోల్కానిక్ శిలలు]] [[వర్గం:ఆర్థిక భూవిజ్ఞాన శాస్త్రం]] [[వర్గం:వజ్రం]] [[వర్గం:కింబర్లీ, దక్షిణ ఆఫ్రికా]] h7b9amyqi65sfh35lfblcq3ytpiglgk 4956287 4956286 2026-09-11T12:03:05Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* బయటి లింకులు */ 4956287 wikitext text/x-wiki {{Short description|వజ్రాలను కలిగి ఉండే అగ్నిశిల}} {{Infobox rock |name = కింబర్లైట్ |type = అగ్నిశిల |image = Kimberlite (Hamilton Branch Kimberlite, Elliott County Peridotite, Late Cretaceous, ~75 Ma; between Ison Creek & Hamilton Branch, Elliott County, Kentucky, USA).jpg |caption = యునైటెడ్ స్టేట్స్ నుండి సేకరించిన కింబర్లైట్ |composition = [[ఆలివీన్]], [[పైరాక్సిన్]], [[ఫ్లోగోపైట్]], [[కాల్సిట్]] |composition_secondary= [[క్రోమైట్]], [[మాంటిసెల్లైట్]], [[గార్నెట్]], [[స్పినెల్]], [[పెరోవ్‌స్కిట్]], [[వజ్రం]] |class=[[అతిక్షార శిలలు|అల్ట్రామాఫిక్]] |texture=[[పోర్ఫిరిటిక్]] }} [[Image:Kimberlite crosssection QEMSCAN.png|thumb|దక్షిణ ఆఫ్రికాకు చెందిన కింబర్లైట్ రంగుల స్కానింగ్ ఎలక్ట్రాన్ మైక్రోస్కోప్ చిత్రం. ఆలివీన్ స్ఫటికాలు (సబ్జ రంగు) లేత రంగులు కలిగిన క్లే ఖనిజాలు, కార్బోనేట్ల మాతృకలో ఉన్నాయి.]] '''కింబర్లైట్''' ఒక [[అగ్నిశిల]], [[పెరిడోటైట్]] శిలల్లో అరుదైన రకం. వజ్రాలు లభించే ప్రధాన మాతృక శిలగా ఇది ప్రసిద్ధి చెందింది. [[దక్షిణ ఆఫ్రికా]]లోని [[కింబర్లీ (దక్షిణ ఆఫ్రికా)|కింబర్లీ]] పట్టణం పేరు మీద దీనికి ఈ పేరు పెట్టారు. 1869లో అక్కడ 83.5 క్యారెట్ల (16.70 గ్రాములు) బరువున్న [[స్టార్ ఆఫ్ సౌత్ ఆఫ్రికా (వజ్రం)|స్టార్ ఆఫ్ సౌత్ ఆఫ్రికా]] వజ్రం లభించింది. ఈ ఆవిష్కరణ వజ్రాల వేటకు దారితీసి, [[బిగ్ హోల్]] ఓపెన్-పిట్ గని తవ్వకానికి పునాది వేసింది. గతంలో ఆలివీన్ లాంప్రోయిట్లను కింబర్లైట్ II అని వ్యవహరించేవారు, కానీ అది పొరపాటు వర్గీకరణ. భూపటలంలో కింబర్లైట్ నిలువు నిర్మాణాలుగా ఏర్పడుతుంది. వీటిని [[కింబర్లైట్ పైపులు]] అంటారు. అలాగే అగ్నిశిలా [[డైక్ (భూవిజ్ఞాన శాస్త్రం)|డైక్‌లు]], అడ్డంగా ఉండే [[సిల్ (భూవిజ్ఞాన శాస్త్రం)|సిల్‌ల]] రూపంలోనూ ఇది కనిపిస్తుంది. ప్రస్తుతం తవ్వే వజ్రాలకు కింబర్లైట్ పైపులే అత్యంత ముఖ్యమైన ఆధారం. భూమి యొక్క [[భూపావరణం|మాంటిల్]] లోతుల్లో కింబర్లైట్‌లు ఏర్పడతాయని శాస్త్రవేత్తల ఏకాభిప్రాయం. 150 నుండి 450 కిలోమీటర్ల (93 నుండి 280 మైళ్ళు) లోతులో, అధిక కార్బన్ డైయాక్సైడ్, ఇతర అస్థిర ఘటకాలతో వేగంగా, తీవ్రమైన విస్ఫోటనాలతో ఇవి ఉపరితలానికి వస్తాయి. ఈ విపరీతమైన లోతులో ఏర్పడటం వల్లనే కింబర్లైట్లలో వజ్రాల సంస్కార స్ఫటికాలు (జానోక్రిస్ట్‌లు) లభిస్తాయి. తక్కువ ప్రమాణంలో లభించినప్పటికీ, వజ్రాలను, గార్నెట్ పెరిడోటైట్ మాంటిల్ జానోలిత్‌లను భూమి ఉపరితలానికి మోసుకొచ్చే వాహకంగా కింబర్లైట్ విశేష ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. ఇతర అగ్నిశిలల కంటే అత్యంత ఎక్కువ లోతు నుండి ఇది ఉద్భవించడం, తక్కువ సిలికా శాతంతో అధిక పరిమాణంలో అసంగత మూలకాలను కలిగి ఉండటం వల్ల కింబర్లైట్ పెట్రోజెనెసిస్ (శిలాజననం) అవగాహన భూవిజ్ఞాన శాస్త్రంలో కీలకంగా మారింది. ఖండాల క్రేటానిక్ లిథోస్ఫియర్, దాని కింద ఉండే ప్రవహించే ఆస్తెనోస్ఫియర్ సరిహద్దుల వద్ద జరిగే ద్రవీభవన ప్రక్రియలను, లోతైన మాంటిల్ నిర్మాణాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి కింబర్లైట్ల అధ్యయనం ఉపయోగపడుతుంది. == ఆకృతి, అగ్నిపర్వత విజ్ఞానం == [[File:Kimberlite Pipes in Africa.png|thumb|ఆఫ్రికాలో కింబర్లైట్ల విస్తరణ. క్రేటాన్లు: CA-సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ (కసాయ్), SA-సౌత్ ఆఫ్రికన్ (కలహారి), WA-వెస్ట్ ఆఫ్రికన్; కింబర్లైట్లు (ఎరుపు చుక్కలు): B-బనాంకోరో, Cu-క్వాంగో వ్యాలీ, Do-డోకోల్వాయో, F-ఫిన్ష్, G-గోప్, J-క్వానెంగ్, Ja-జేగర్స్‌ఫోంటెన్, k-కోయిడు, Kb-కింబర్లీ, Ko-కాఫీఫోంటెన్, L-లెట్లహాకేన్, Le-లెట్సెంగ్, Lu-లుండా, M-మిట్జిక్, Mb-మ్బుజి-మయి, Mw-మ్వాడుయ్, O-ఒరాపా, P-ప్రీమియర్, R-రివర్ రాంచ్, V-వెంకటేషియా.]] చాలా కింబర్లైట్ నిర్మాణాలు క్యారెట్ ఆకారంలో, నిలువుగా ఉండే అంతర్వేధాలుగా ఏర్పడతాయి. వీటిని "పైపులు" అంటారు. కింబర్లైట్ మాగ్మాలోని కార్బన్ డైయాక్సైడ్ (తక్కువ పరిమాణంలో నీరు) తీవ్రమైన విస్ఫోటన ఉడుకుదలానికి కారణమై, నిలువుగా వెడల్పు అవడానికి దారితీస్తుంది. దీనివల్ల ఈ సంప్రదాయ క్యారెట్ ఆకారం ఏర్పడుతుంది.<ref>{{cite journal|last1=Bergman|first1=Steven C.|title=Lamproites and other potassium-rich igneous rocks: a review of their occurrence, mineralogy and geochemistry|journal=Geological Society, London, Special Publications|date=1987|volume=30|issue=1|pages=103–190|doi=10.1144/GSL.SP.1987.030.01.08|bibcode=1987GSLSP..30..103B|s2cid=129449668}}</ref> కింబర్లైట్ వర్గీకరణ వివిధ శిలా ఫేసిస్ ఆధారంగా జరుగుతుంది. ఈ ఫేసిస్‌లు క్రేటర్, డయాట్రీమ్, హైపాబిసల్ శిలల రూపాల్లోని మాగ్మా చర్యలతో ముడిపడి ఉంటాయి.<ref>Clement, C. R., 1982: A comparative geological study of some major kimberlite pipes in the Northern Cape and Orange free state. PhD Thesis, University of Cape Town.</ref><ref>Clement, C. R., and Skinner, E. M. W. 1985: A textural-genetic classification of kimberlites. Transactions of the Geological Society of South Africa. pp. 403–409.</ref> కింబర్లైట్ పైపుల ఆకారం లోతైన మాంటిల్ మూలాల నుండి వచ్చే విస్ఫోటన డయాట్రీమ్ అగ్నిపర్వత ప్రక్రియల ఫలితంగా ఏర్పడుతుంది. ఈ విస్ఫోటనాలు లోతైన మాగ్మా నిల్వల నుండి నిలువు రాతి స్తంభాలను పైకి నెడతాయి. ఈ పైపులను ఏర్పరిచే విస్ఫోటనాలు చుట్టుపక్కల రాళ్లను బద్దలు కొట్టి, మార్పు చెందని పెరిడోటైట్ జానోలిత్‌లను ఉపరితలానికి తెస్తాయి. ఈ జానోలిత్‌లు మాంటిల్ పరిస్థితులు, మూలకాల గురించి భూవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్తలకు విలువైన సమాచారాన్ని అందిస్తాయి.<ref>{{Cite journal |last=Sparks |first=R.S.J. |date=2013-05-30 |title=Kimberlite Volcanism |url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-earth-042711-105252 |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |language=en |volume=41 |issue=1 |pages=497–528 |doi=10.1146/annurev-earth-042711-105252 |bibcode=2013AREPS..41..497S |issn=0084-6597|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite web |title=kimberlite eruption {{!}} volcanism {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/science/kimberlite-eruption |access-date=2022-07-14 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> కింబర్లైట్ డైక్‌లు, సిల్‌లు సన్నగా (1-4 మీటర్లు) ఉండవచ్చు. పైపుల వ్యాసం మాత్రం 75 మీటర్ల నుండి 1.5 కిలోమీటర్ల వరకు ఉంటుంది.<ref>{{cite book|last1=Kjarsgaard|first1=B. A.|chapter=Kimberlite pipe models: significance for exploration|editor-last1=Milkereit|editor-first1=B.|title=Proceedings of Exploration 07: Fifth Decennial International Conference on Mineral Exploratio|date=2007|publisher=[[Decennial Mineral Exploration Conferences]], 2007|pages=667–677|chapter-url=http://www.dmec.ca/ex07-dvd/E07/pdfs/46.pdf|access-date=1 March 2018|archive-date=3 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803232440/http://www.dmec.ca/ex07-dvd/E07/pdfs/46.pdf|url-status=dead}}</ref> == పెట్రాలజీ (శిలావిజ్ఞానం) == కింబర్లైట్ మాగ్మాల స్థానం, మూలం వివాదాస్పద అంశాలుగా ఉన్నాయి. వీటి విచిత్రమైన రసాయనిక కూర్పు, మూలకాల సమృద్ధి వల్ల వీటి ఉద్భవంపై రకరకాల నమూనాలు వచ్చాయి. ఇవి సబ్-కాంటినెంటల్ లిథోస్ఫెరిక్ మాంటిల్ (SCLM) లేదా పరివర్తన మండలం (transition zone) లోతుల్లో ఏర్పడవచ్చని ప్రతిపాదించారు. చారిత్రకంగా, కింబర్లైట్‌లను వాటి సూక్ష్మదర్శిని పరిశీలనల ఆధారంగా "బసాల్టిక్", "మైకేషియస్" వర్గాలుగా వర్గీకరించేవారు.<ref>Wagner, P. A., 1914: The diamond fields of South Africa; Transvaal Leader, Johannesburg.</ref> తరువాత C. B. స్మిత్ నియోడైమియం (Nd), స్ట్రాంటియం (Sr), సీసం (Pb) ఐసోటోప్ సంబంధాల ఆధారంగా వీటిని "గ్రూప్ I", "గ్రూప్ II" రకాలుగా వర్గీకరించారు.<ref>Smith, C. B., 1983: Lead, strontium, and neodymium isotopic evidence for sources of African Cretaceous kimberlite, Nature, 304, pp. 51–54.</ref> రోజర్ మిచెల్ వీటి మధ్య స్పష్టమైన తేడాలు ఉన్నాయని, గ్రూప్ II కింబర్లైట్‌లు గ్రూప్ I కంటే లాంప్రోయిట్‌లకు దగ్గరి పోలికలు కలిగి ఉన్నాయని నిరూపించారు. అందువల్ల అయోమయాన్ని నివారించడానికి ఆయన గ్రూప్ II కింబర్లైట్‌లను 'ఆరంజైట్లు' అని పునర్వర్గీకరించారు.<ref>{{cite book|last1=Mitchell|first1=Roger Howard|title=Kimberlites, Orangeites, and Related Rocks|date=1995|publisher=Springer US|location=Boston, MA|isbn=978-1461519935}}</ref> === గ్రూప్ I కింబర్లైట్‌లు === గ్రూప్-I కింబర్లైట్‌లు CO₂ అధికంగా ఉండే అతిక్షార (అల్ట్రామాఫిక్) పొటాషియమ్ అగ్నిశిలలు. వీటిలో ఫోర్‌స్టరైట్ ఆలివీన్, కార్బోనేట్ ఖనిజాలు ప్రధానంగా ఉంటాయి. మెగ్నీషియమ్ ఇల్మినైట్, క్రోమియం పైరోప్, ఆల్మండైన్-పైరోప్, క్రోమియం డియోప్‌సైడ్, ఫ్లోగోపైట్, ఎన్‌స్టటైట్, టి-తక్కువ క్రోమైట్ ఖనిజాలు సూక్ష్మ పరిమాణంలో ఉంటాయి.<ref>{{Cite journal |last1=Sarkar |first1=Soumendu |last2=Giuliani |first2=Andrea |last3=Dalton |first3=Hayden |last4=Phillips |first4=David |last5=Ghosh |first5=Sujoy |last6=Misev |first6=Sarah |last7=Maas |first7=Roland |date=2023-06-20 |title=Derivation of Lamproites and Kimberlites from a Common Evolving Source in the Convective Mantle: the Case for Southern African 'Transitional Kimberlites' |url=http://dx.doi.org/10.1093/petrology/egad043 |journal=Journal of Petrology |volume=64 |issue=7 |article-number=egad043 |doi=10.1093/petrology/egad043 |issn=0022-3530|hdl=20.500.11850/623387 |hdl-access=free }}</ref> === ఆలివీన్ లాంప్రోయిట్‌లు === ఆలివీన్ లాంప్రోయిట్‌లను గతంలో గ్రూప్ II కింబర్లైట్ లేదా ఆరంజైట్ అని పిలిచేవారు. ఇవి కేవలం దక్షిణ ఆఫ్రికాకే పరిమితమని భావించడం పొరపాటు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా వీటి ఉనికి, నిర్మాణం ఒకేలా ఉంటాయి. వీటిని కింబర్లైట్‌లుగా భావించకూడదు.<ref>{{cite journal |last1=Francis |first1=Don |last2=Patterson|first2=Michael|title=Kimberlites and aillikites as probes of the continental lithospheric mantle|journal=Lithos|date=April 2009|volume=109|issue=1–2|pages=72–80 |doi= 10.1016/j.lithos.2008.05.007|bibcode=2009Litho.109...72F }}</ref> === కింబర్లైట్ సూచిక ఖనిజాలు === కింబర్లైట్‌లు విచిత్రమైన అగ్నిశిలలు. ఎందుకంటే ఇవి మాంటిల్ లోపల అధిక పీడనం, ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఏర్పడే ఖనిజాలను కలిగి ఉంటాయి. క్రోమియం డియోప్‌సైడ్, క్రోమియం స్పినెల్స్, మెగ్నీషియమ్ ఇల్మినైట్, క్రోమియం సమృద్ధిగా ఉండే పైరోప్ గార్నెట్లు ఇతర అగ్నిశిలలలో సాధారణంగా కనిపించవు. అందుకే వీటిని కింబర్లైట్ల ఉనికిని గుర్తించే సూచిక ఖనిజాలుగా ఉపయోగిస్తారు. == భూరసాయన శాస్త్రం == కింబర్లైట్‌లు ఇతర అగ్నిశిలల కంటే విభిన్నమైన భూరసాయనిక లక్షణాలను చూపుతాయి. === కూర్పు === కింబర్లైట్‌లలో మెగ్నీషియం ఆక్సైడ్ (MgO) పరిమాణం 12% కంటే ఎక్కువగా, తరచుగా 15% కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది. కాబట్టి వీటిని అతిక్షార శిలలు (ultramafic rocks) గా వర్గీకరిస్తారు. ఇది మాంటిల్ నుండి ఉద్భవించిన మూలాన్ని సూచిస్తుంది. === మూలకాల సమృద్ధి === నికెల్ (Ni), క్రోమియం (Cr), కోబాల్ట్ (Co) వంటి మూలకాలు వీటిలో సమృద్ధిగా లభిస్తాయి. నికెల్ 400 ppm, క్రోమియం 1000 ppm, కోబాల్ట్ 150 ppm కంటే ఎక్కువ గాఢతలో ఉంటాయి. === అరుదైన మృత్తికా మూలకాలు === కింబర్లైట్‌లలో అరుదైన మృత్తికా మూలకాలు (REEs) అధికంగా ఉంటాయి.<ref>{{Cite journal |last=Nixon |first=P.H. |date=March 1995 |title=The morphology and nature of primary diamondiferous occurrences |url=https://doi.org/10.1016/0375-6742(94)00034-9 |journal=Journal of Geochemical Exploration |volume=53 |issue=1–3 |pages=41–71 |doi=10.1016/0375-6742(94)00034-9 |bibcode=1995JCExp..53...41N |issn=0375-6742|url-access=subscription }}</ref> పొటాషియం, బేరియం, స్ట్రాంటియమ్‌లతో కూడిన పెద్ద-అయాన్ లిథోఫైల్ మూలకాలు (LILE)<ref>{{Cite journal |last=CAMERON |first=E. M. |date=September 1994 |title=Depletion of gold and LILE in the lower crust: Lewisian Complex, Scotland |url=http://dx.doi.org/10.1144/gsjgs.151.5.0747 |journal=Journal of the Geological Society |volume=151 |issue=5 |pages=747–754 |doi=10.1144/gsjgs.151.5.0747 |bibcode=1994JGSoc.151..747C |issn=0016-7649|url-access=subscription }}</ref> కూడా 1,000 ppm కంటే ఎక్కువ స్థాయిలో లభిస్తాయి. === అస్థిర ఘటకాలు === నీరు (H₂O), కార్బన్ డైయాక్సైడ్ (CO₂) వంటి అస్థిర పదార్థాలు కింబర్లైట్లలో అధికంగా ఉంటాయి. ఈ అస్థిర పదార్థాల ఉనికి అగ్నిపర్వత విస్ఫోటన తీవ్రతను పెంచి, మాంటిల్ లోతుల నుండి వజ్రాలను భూ ఉపరితలానికి చేర్చడంలో సహాయపడుతుంది.<ref>{{Cite journal |last1=Stachel |first1=T. |last2=Harris |first2=J.W. |date=September 2008 |title=The origin of cratonic diamonds — Constraints from mineral inclusions |url=https://doi.org/10.1016/j.oregeorev.2007.05.002 |journal=Ore Geology Reviews |volume=34 |issue=1–2 |pages=5–32 |doi=10.1016/j.oregeorev.2007.05.002 |bibcode=2008OGRv...34....5S |issn=0169-1368|url-access=subscription }}</ref> == అన్వేషణ సాంకేతికతలు == కింబర్లైట్ అన్వేషణలో భూవిజ్ఞాన, భూరసాయన, భూభౌతిక పద్ధతులను ఉపయోగిస్తారు.<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Kjarsgaard |first1=Bruce A. |last2=Januszczak |first2=Nicole |last3=Stiefenhofer |first3=Johann |date=2019-12-01 |title=Diamond Exploration and Resource Evaluation of Kimberlites |url=https://doi.org/10.2138/gselements.15.6.411 |journal=Elements |volume=15 |issue=6 |pages=411–416 |doi=10.2138/gselements.15.6.411 |bibcode=2019Eleme..15..411K |issn=1811-5217|url-access=subscription }}</ref> === సూచిక ఖనిజాల సేకరణ === కింబర్లైట్ పైపుల ఉనికిని గుర్తించడానికి సూచిక ఖనిజాల (KIMs) నమూనాల సేకరణ ముఖ్యమైన మార్గం. నదుల అవక్షేపాలు, మట్టి నమూనాల ద్వారా వీటిని సేకరించి రసాయనిక విశ్లేషణ చేస్తారు. === భూభౌతిక పద్ధతులు === అయస్కాంత, విద్యుదయస్కాంత, గురుత్వాకర్షణ సర్వేల ద్వారా ఉపరితలం కింద ఉన్న కింబర్లైట్ పైపుల వైపరీత్యాలను గుర్తిస్తారు. === 3D నమూనాలు === డ్రిల్లింగ్ సమాచారం, భూభౌతిక సర్వేలను కలిపి 3D డిజిటల్ నమూనాలను తయారు చేసి పైపుల నిర్మాణం, వజ్రాలు లభించే అవకాశాలను అంచనా వేస్తారు.<ref>{{Cite journal |last1=Lépine |first1=Isabelle |last2=Farrow |first2=Darrell |date=2018-12-01 |title=3D geological modelling of the Renard 2 kimberlite pipe, Québec, Canada: from exploration to extraction |url=https://doi.org/10.1007/s00710-018-0567-x |journal=Mineralogy and Petrology |language=en |volume=112 |issue=2 |pages=411–419 |doi=10.1007/s00710-018-0567-x |bibcode=2018MinPe.112..411L |issn=1438-1168|url-access=subscription }}</ref> == చారిత్రక ప్రాముఖ్యత == భూమి లోపలి మాంటిల్ కూర్పు, గతిశీల ప్రక్రియలను అర్థం చేసుకోవడానికి కింబర్లైట్‌లు ముఖ్యమైన వనరులు. 1870లలో కింబర్లీలో వజ్రాలు ఉన్న కింబర్లైట్‌లను కనుగొనడం ప్రపంచ వజ్రాల పరిశ్రమలో విప్లవాత్మక మార్పులు తెచ్చింది.<ref>{{Cite journal |last=Janse |first=A. J. A. (Bram) |date=2007-06-01 |title=Global Rough Diamond Production Since 1870 |url=http://dx.doi.org/10.5741/gems.43.2.98 |journal=Gems & Gemology |volume=43 |issue=2 |pages=98–119 |doi=10.5741/gems.43.2.98 |bibcode=2007GemG...43...98J |issn=0016-626X|url-access=subscription }}</ref> == ఆర్థిక ప్రాముఖ్యత == ప్రాథమిక వజ్రాల లభ్యతకు కింబర్లైట్‌లు అత్యంత ముఖ్యమైన ఆధారం. భూమిపై సుమారు 6,400 కింబర్లైట్ పైపులను గుర్తించగా, వాటిలో 900 పైపులలో వజ్రాలు ఉన్నట్లు తేలింది. వీటిలో సుమారు 30 పైపులలో ప్రస్తుతం మైనింగ్ జరుగుతోంది.<ref name=Mining.com>{{cite web|title=Diamond investing FAQ|url=http://www.mining.com/diamond-investing-faq-40055/|website=MINING.com|access-date=30 August 2017|date=18 February 2014}}</ref> దక్షిణ ఆఫ్రికాలోని కింబర్లీలో లభించిన కింబర్లైట్ రాళ్ళు వాతావరణ ప్రభావంతో పసుపు రంగులోకి మారినప్పుడు వాటిని "ఎల్లో గ్రౌండ్" అని పిలిచేవారు. లోపలి భాగంలో ఉండే తక్కువ మార్పు చెందిన నీలి రంగు రాతిని "బ్లూ గ్రౌండ్" అంటారు.<ref name="Schumann 2006 p. 88">{{cite book | last=Schumann | first=W. | title=Gemstones of the World | publisher=Sterling | year=2006 | isbn=978-1-4027-4016-9 | url=https://books.google.com/books?id=uXCzger619QC&pg=PA88 | access-date=2022-07-15 | page=88}}</ref> [[File:Mirny in Yakutia.jpg|thumb|మీర్ గని]] == సంబంధిత శిలా రకాలు == * [[లాంప్రోయిట్]] * [[లాంప్రోఫైర్]] * [[నెఫెలిన్ సియానైట్]] * [[అల్ట్రాపొటాసిక్ అగ్నిశిలలు]] == మూలాలు == {{reflist|30em}} == ఇంకా చదవండి == {{refbegin}} * {{cite book |title=Petrology of Lamproites |last=Mitchell |first=R. H. |author2=Bergman, S. C. |year=1991 |publisher=Plenum Press |location=New York |isbn=978-0-306-43556-0 }} * Edwards, C. B., Howkins, J. B., 1966. Kimberlites in Tanganyika with special reference to the Mwadui occurrence. Econ. Geol., 61:537-554. {{refend}} == బయటి లింకులు == {{Commons category|Kimberlite}} qnhfkjekju7r6nu7rq5of0o7hr0f9ym 4956288 4956287 2026-09-11T12:04:05Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4956288 wikitext text/x-wiki {{Short description|వజ్రాలను కలిగి ఉండే అగ్నిశిల}} '''కింబర్లైట్''' ఒక అగ్నిశిల, పెరిడోటైట్ శిలల్లో అరుదైన రకం. వజ్రాలు లభించే ప్రధాన మాతృక శిలగా ఇది ప్రసిద్ధి చెందింది. [[దక్షిణ ఆఫ్రికా]]లోని కింబర్లీ పట్టణం పేరు మీద దీనికి ఈ పేరు పెట్టారు. 1869లో అక్కడ 83.5 క్యారెట్ల (16.70 గ్రాములు) బరువున్న స్టార్ ఆఫ్ సౌత్ ఆఫ్రికా వజ్రం లభించింది. ఈ ఆవిష్కరణ వజ్రాల వేటకు దారితీసి, బిగ్ హోల్ ఓపెన్-పిట్ గని తవ్వకానికి పునాది వేసింది. గతంలో ఆలివీన్ లాంప్రోయిట్లను కింబర్లైట్ II అని వ్యవహరించేవారు, కానీ అది పొరపాటు వర్గీకరణ. భూపటలంలో కింబర్లైట్ నిలువు నిర్మాణాలుగా ఏర్పడుతుంది. వీటిని కింబర్లైట్ పైపులు అంటారు. అలాగే అగ్నిశిలా డైక్‌లు, అడ్డంగా ఉండే సిల్‌ల రూపంలోనూ ఇది కనిపిస్తుంది. ప్రస్తుతం తవ్వే వజ్రాలకు కింబర్లైట్ పైపులే అత్యంత ముఖ్యమైన ఆధారం. భూమి యొక్క మాంటిల్ లోతుల్లో కింబర్లైట్‌లు ఏర్పడతాయని శాస్త్రవేత్తల ఏకాభిప్రాయం. 150 నుండి 450 కిలోమీటర్ల (93 నుండి 280 మైళ్ళు) లోతులో, అధిక కార్బన్ డైయాక్సైడ్, ఇతర అస్థిర ఘటకాలతో వేగంగా, తీవ్రమైన విస్ఫోటనాలతో ఇవి ఉపరితలానికి వస్తాయి. ఈ విపరీతమైన లోతులో ఏర్పడటం వల్లనే కింబర్లైట్లలో వజ్రాల సంస్కార స్ఫటికాలు (జానోక్రిస్ట్‌లు) లభిస్తాయి. తక్కువ ప్రమాణంలో లభించినప్పటికీ, వజ్రాలను, గార్నెట్ పెరిడోటైట్ మాంటిల్ జానోలిత్‌లను భూమి ఉపరితలానికి మోసుకొచ్చే వాహకంగా కింబర్లైట్ విశేష ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. ఇతర అగ్నిశిలల కంటే అత్యంత ఎక్కువ లోతు నుండి ఇది ఉద్భవించడం, తక్కువ సిలికా శాతంతో అధిక పరిమాణంలో అసంగత మూలకాలను కలిగి ఉండటం వల్ల కింబర్లైట్ పెట్రోజెనెసిస్ (శిలాజననం) అవగాహన భూవిజ్ఞాన శాస్త్రంలో కీలకంగా మారింది. ఖండాల క్రేటానిక్ లిథోస్ఫియర్, దాని కింద ఉండే ప్రవహించే ఆస్తెనోస్ఫియర్ సరిహద్దుల వద్ద జరిగే ద్రవీభవన ప్రక్రియలను, లోతైన మాంటిల్ నిర్మాణాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి కింబర్లైట్ల అధ్యయనం ఉపయోగపడుతుంది. == ఆకృతి, అగ్నిపర్వత విజ్ఞానం == [[File:Kimberlite Pipes in Africa.png|thumb|ఆఫ్రికాలో కింబర్లైట్ల విస్తరణ. క్రేటాన్లు: CA-సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ (కసాయ్), SA-సౌత్ ఆఫ్రికన్ (కలహారి), WA-వెస్ట్ ఆఫ్రికన్; కింబర్లైట్లు (ఎరుపు చుక్కలు): B-బనాంకోరో, Cu-క్వాంగో వ్యాలీ, Do-డోకోల్వాయో, F-ఫిన్ష్, G-గోప్, J-క్వానెంగ్, Ja-జేగర్స్‌ఫోంటెన్, k-కోయిడు, Kb-కింబర్లీ, Ko-కాఫీఫోంటెన్, L-లెట్లహాకేన్, Le-లెట్సెంగ్, Lu-లుండా, M-మిట్జిక్, Mb-మ్బుజి-మయి, Mw-మ్వాడుయ్, O-ఒరాపా, P-ప్రీమియర్, R-రివర్ రాంచ్, V-వెంకటేషియా.]] చాలా కింబర్లైట్ నిర్మాణాలు క్యారెట్ ఆకారంలో, నిలువుగా ఉండే అంతర్వేధాలుగా ఏర్పడతాయి. వీటిని "పైపులు" అంటారు. కింబర్లైట్ మాగ్మాలోని కార్బన్ డైయాక్సైడ్ (తక్కువ పరిమాణంలో నీరు) తీవ్రమైన విస్ఫోటన ఉడుకుదలానికి కారణమై, నిలువుగా వెడల్పు అవడానికి దారితీస్తుంది. దీనివల్ల ఈ సంప్రదాయ క్యారెట్ ఆకారం ఏర్పడుతుంది.<ref>{{cite journal|last1=Bergman|first1=Steven C.|title=Lamproites and other potassium-rich igneous rocks: a review of their occurrence, mineralogy and geochemistry|journal=Geological Society, London, Special Publications|date=1987|volume=30|issue=1|pages=103–190|doi=10.1144/GSL.SP.1987.030.01.08|bibcode=1987GSLSP..30..103B|s2cid=129449668}}</ref> కింబర్లైట్ వర్గీకరణ వివిధ శిలా ఫేసిస్ ఆధారంగా జరుగుతుంది. ఈ ఫేసిస్‌లు క్రేటర్, డయాట్రీమ్, హైపాబిసల్ శిలల రూపాల్లోని మాగ్మా చర్యలతో ముడిపడి ఉంటాయి.<ref>Clement, C. R., 1982: A comparative geological study of some major kimberlite pipes in the Northern Cape and Orange free state. PhD Thesis, University of Cape Town.</ref><ref>Clement, C. R., and Skinner, E. M. W. 1985: A textural-genetic classification of kimberlites. Transactions of the Geological Society of South Africa. pp. 403–409.</ref> కింబర్లైట్ పైపుల ఆకారం లోతైన మాంటిల్ మూలాల నుండి వచ్చే విస్ఫోటన డయాట్రీమ్ అగ్నిపర్వత ప్రక్రియల ఫలితంగా ఏర్పడుతుంది. ఈ విస్ఫోటనాలు లోతైన మాగ్మా నిల్వల నుండి నిలువు రాతి స్తంభాలను పైకి నెడతాయి. ఈ పైపులను ఏర్పరిచే విస్ఫోటనాలు చుట్టుపక్కల రాళ్లను బద్దలు కొట్టి, మార్పు చెందని పెరిడోటైట్ జానోలిత్‌లను ఉపరితలానికి తెస్తాయి. ఈ జానోలిత్‌లు మాంటిల్ పరిస్థితులు, మూలకాల గురించి భూవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్తలకు విలువైన సమాచారాన్ని అందిస్తాయి.<ref>{{Cite journal |last=Sparks |first=R.S.J. |date=2013-05-30 |title=Kimberlite Volcanism |url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-earth-042711-105252 |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |language=en |volume=41 |issue=1 |pages=497–528 |doi=10.1146/annurev-earth-042711-105252 |bibcode=2013AREPS..41..497S |issn=0084-6597|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite web |title=kimberlite eruption {{!}} volcanism {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/science/kimberlite-eruption |access-date=2022-07-14 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> కింబర్లైట్ డైక్‌లు, సిల్‌లు సన్నగా (1-4 మీటర్లు) ఉండవచ్చు. పైపుల వ్యాసం మాత్రం 75 మీటర్ల నుండి 1.5 కిలోమీటర్ల వరకు ఉంటుంది.<ref>{{cite book|last1=Kjarsgaard|first1=B. A.|chapter=Kimberlite pipe models: significance for exploration|editor-last1=Milkereit|editor-first1=B.|title=Proceedings of Exploration 07: Fifth Decennial International Conference on Mineral Exploratio|date=2007|publisher=[[Decennial Mineral Exploration Conferences]], 2007|pages=667–677|chapter-url=http://www.dmec.ca/ex07-dvd/E07/pdfs/46.pdf|access-date=1 March 2018|archive-date=3 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803232440/http://www.dmec.ca/ex07-dvd/E07/pdfs/46.pdf|url-status=dead}}</ref> == పెట్రాలజీ (శిలావిజ్ఞానం) == కింబర్లైట్ మాగ్మాల స్థానం, మూలం వివాదాస్పద అంశాలుగా ఉన్నాయి. వీటి విచిత్రమైన రసాయనిక కూర్పు, మూలకాల సమృద్ధి వల్ల వీటి ఉద్భవంపై రకరకాల నమూనాలు వచ్చాయి. ఇవి సబ్-కాంటినెంటల్ లిథోస్ఫెరిక్ మాంటిల్ (SCLM) లేదా పరివర్తన మండలం (transition zone) లోతుల్లో ఏర్పడవచ్చని ప్రతిపాదించారు. చారిత్రకంగా, కింబర్లైట్‌లను వాటి సూక్ష్మదర్శిని పరిశీలనల ఆధారంగా "బసాల్టిక్", "మైకేషియస్" వర్గాలుగా వర్గీకరించేవారు.<ref>Wagner, P. A., 1914: The diamond fields of South Africa; Transvaal Leader, Johannesburg.</ref> తరువాత C. B. స్మిత్ నియోడైమియం (Nd), స్ట్రాంటియం (Sr), సీసం (Pb) ఐసోటోప్ సంబంధాల ఆధారంగా వీటిని "గ్రూప్ I", "గ్రూప్ II" రకాలుగా వర్గీకరించారు.<ref>Smith, C. B., 1983: Lead, strontium, and neodymium isotopic evidence for sources of African Cretaceous kimberlite, Nature, 304, pp. 51–54.</ref> రోజర్ మిచెల్ వీటి మధ్య స్పష్టమైన తేడాలు ఉన్నాయని, గ్రూప్ II కింబర్లైట్‌లు గ్రూప్ I కంటే లాంప్రోయిట్‌లకు దగ్గరి పోలికలు కలిగి ఉన్నాయని నిరూపించారు. అందువల్ల అయోమయాన్ని నివారించడానికి ఆయన గ్రూప్ II కింబర్లైట్‌లను 'ఆరంజైట్లు' అని పునర్వర్గీకరించారు.<ref>{{cite book|last1=Mitchell|first1=Roger Howard|title=Kimberlites, Orangeites, and Related Rocks|date=1995|publisher=Springer US|location=Boston, MA|isbn=978-1461519935}}</ref> === గ్రూప్ I కింబర్లైట్‌లు === గ్రూప్-I కింబర్లైట్‌లు CO₂ అధికంగా ఉండే అతిక్షార (అల్ట్రామాఫిక్) పొటాషియమ్ అగ్నిశిలలు. వీటిలో ఫోర్‌స్టరైట్ ఆలివీన్, కార్బోనేట్ ఖనిజాలు ప్రధానంగా ఉంటాయి. మెగ్నీషియమ్ ఇల్మినైట్, క్రోమియం పైరోప్, ఆల్మండైన్-పైరోప్, క్రోమియం డియోప్‌సైడ్, ఫ్లోగోపైట్, ఎన్‌స్టటైట్, టి-తక్కువ క్రోమైట్ ఖనిజాలు సూక్ష్మ పరిమాణంలో ఉంటాయి.<ref>{{Cite journal |last1=Sarkar |first1=Soumendu |last2=Giuliani |first2=Andrea |last3=Dalton |first3=Hayden |last4=Phillips |first4=David |last5=Ghosh |first5=Sujoy |last6=Misev |first6=Sarah |last7=Maas |first7=Roland |date=2023-06-20 |title=Derivation of Lamproites and Kimberlites from a Common Evolving Source in the Convective Mantle: the Case for Southern African 'Transitional Kimberlites' |url=http://dx.doi.org/10.1093/petrology/egad043 |journal=Journal of Petrology |volume=64 |issue=7 |article-number=egad043 |doi=10.1093/petrology/egad043 |issn=0022-3530|hdl=20.500.11850/623387 |hdl-access=free }}</ref> === ఆలివీన్ లాంప్రోయిట్‌లు === ఆలివీన్ లాంప్రోయిట్‌లను గతంలో గ్రూప్ II కింబర్లైట్ లేదా ఆరంజైట్ అని పిలిచేవారు. ఇవి కేవలం దక్షిణ ఆఫ్రికాకే పరిమితమని భావించడం పొరపాటు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా వీటి ఉనికి, నిర్మాణం ఒకేలా ఉంటాయి. వీటిని కింబర్లైట్‌లుగా భావించకూడదు.<ref>{{cite journal |last1=Francis |first1=Don |last2=Patterson|first2=Michael|title=Kimberlites and aillikites as probes of the continental lithospheric mantle|journal=Lithos|date=April 2009|volume=109|issue=1–2|pages=72–80 |doi= 10.1016/j.lithos.2008.05.007|bibcode=2009Litho.109...72F }}</ref> === కింబర్లైట్ సూచిక ఖనిజాలు === కింబర్లైట్‌లు విచిత్రమైన అగ్నిశిలలు. ఎందుకంటే ఇవి మాంటిల్ లోపల అధిక పీడనం, ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఏర్పడే ఖనిజాలను కలిగి ఉంటాయి. క్రోమియం డియోప్‌సైడ్, క్రోమియం స్పినెల్స్, మెగ్నీషియమ్ ఇల్మినైట్, క్రోమియం సమృద్ధిగా ఉండే పైరోప్ గార్నెట్లు ఇతర అగ్నిశిలలలో సాధారణంగా కనిపించవు. అందుకే వీటిని కింబర్లైట్ల ఉనికిని గుర్తించే సూచిక ఖనిజాలుగా ఉపయోగిస్తారు. == భూరసాయన శాస్త్రం == కింబర్లైట్‌లు ఇతర అగ్నిశిలల కంటే విభిన్నమైన భూరసాయనిక లక్షణాలను చూపుతాయి. === కూర్పు === కింబర్లైట్‌లలో మెగ్నీషియం ఆక్సైడ్ (MgO) పరిమాణం 12% కంటే ఎక్కువగా, తరచుగా 15% కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది. కాబట్టి వీటిని అతిక్షార శిలలు (ultramafic rocks) గా వర్గీకరిస్తారు. ఇది మాంటిల్ నుండి ఉద్భవించిన మూలాన్ని సూచిస్తుంది. === మూలకాల సమృద్ధి === నికెల్ (Ni), క్రోమియం (Cr), కోబాల్ట్ (Co) వంటి మూలకాలు వీటిలో సమృద్ధిగా లభిస్తాయి. నికెల్ 400 ppm, క్రోమియం 1000 ppm, కోబాల్ట్ 150 ppm కంటే ఎక్కువ గాఢతలో ఉంటాయి. === అరుదైన మృత్తికా మూలకాలు === కింబర్లైట్‌లలో అరుదైన మృత్తికా మూలకాలు (REEs) అధికంగా ఉంటాయి.<ref>{{Cite journal |last=Nixon |first=P.H. |date=March 1995 |title=The morphology and nature of primary diamondiferous occurrences |url=https://doi.org/10.1016/0375-6742(94)00034-9 |journal=Journal of Geochemical Exploration |volume=53 |issue=1–3 |pages=41–71 |doi=10.1016/0375-6742(94)00034-9 |bibcode=1995JCExp..53...41N |issn=0375-6742|url-access=subscription }}</ref> పొటాషియం, బేరియం, స్ట్రాంటియమ్‌లతో కూడిన పెద్ద-అయాన్ లిథోఫైల్ మూలకాలు (LILE)<ref>{{Cite journal |last=CAMERON |first=E. M. |date=September 1994 |title=Depletion of gold and LILE in the lower crust: Lewisian Complex, Scotland |url=http://dx.doi.org/10.1144/gsjgs.151.5.0747 |journal=Journal of the Geological Society |volume=151 |issue=5 |pages=747–754 |doi=10.1144/gsjgs.151.5.0747 |bibcode=1994JGSoc.151..747C |issn=0016-7649|url-access=subscription }}</ref> కూడా 1,000 ppm కంటే ఎక్కువ స్థాయిలో లభిస్తాయి. === అస్థిర ఘటకాలు === నీరు (H₂O), కార్బన్ డైయాక్సైడ్ (CO₂) వంటి అస్థిర పదార్థాలు కింబర్లైట్లలో అధికంగా ఉంటాయి. ఈ అస్థిర పదార్థాల ఉనికి అగ్నిపర్వత విస్ఫోటన తీవ్రతను పెంచి, మాంటిల్ లోతుల నుండి వజ్రాలను భూ ఉపరితలానికి చేర్చడంలో సహాయపడుతుంది.<ref>{{Cite journal |last1=Stachel |first1=T. |last2=Harris |first2=J.W. |date=September 2008 |title=The origin of cratonic diamonds — Constraints from mineral inclusions |url=https://doi.org/10.1016/j.oregeorev.2007.05.002 |journal=Ore Geology Reviews |volume=34 |issue=1–2 |pages=5–32 |doi=10.1016/j.oregeorev.2007.05.002 |bibcode=2008OGRv...34....5S |issn=0169-1368|url-access=subscription }}</ref> == అన్వేషణ సాంకేతికతలు == కింబర్లైట్ అన్వేషణలో భూవిజ్ఞాన, భూరసాయన, భూభౌతిక పద్ధతులను ఉపయోగిస్తారు.<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Kjarsgaard |first1=Bruce A. |last2=Januszczak |first2=Nicole |last3=Stiefenhofer |first3=Johann |date=2019-12-01 |title=Diamond Exploration and Resource Evaluation of Kimberlites |url=https://doi.org/10.2138/gselements.15.6.411 |journal=Elements |volume=15 |issue=6 |pages=411–416 |doi=10.2138/gselements.15.6.411 |bibcode=2019Eleme..15..411K |issn=1811-5217|url-access=subscription }}</ref> === సూచిక ఖనిజాల సేకరణ === కింబర్లైట్ పైపుల ఉనికిని గుర్తించడానికి సూచిక ఖనిజాల (KIMs) నమూనాల సేకరణ ముఖ్యమైన మార్గం. నదుల అవక్షేపాలు, మట్టి నమూనాల ద్వారా వీటిని సేకరించి రసాయనిక విశ్లేషణ చేస్తారు. === భూభౌతిక పద్ధతులు === అయస్కాంత, విద్యుదయస్కాంత, గురుత్వాకర్షణ సర్వేల ద్వారా ఉపరితలం కింద ఉన్న కింబర్లైట్ పైపుల వైపరీత్యాలను గుర్తిస్తారు. === 3D నమూనాలు === డ్రిల్లింగ్ సమాచారం, భూభౌతిక సర్వేలను కలిపి 3D డిజిటల్ నమూనాలను తయారు చేసి పైపుల నిర్మాణం, వజ్రాలు లభించే అవకాశాలను అంచనా వేస్తారు.<ref>{{Cite journal |last1=Lépine |first1=Isabelle |last2=Farrow |first2=Darrell |date=2018-12-01 |title=3D geological modelling of the Renard 2 kimberlite pipe, Québec, Canada: from exploration to extraction |url=https://doi.org/10.1007/s00710-018-0567-x |journal=Mineralogy and Petrology |language=en |volume=112 |issue=2 |pages=411–419 |doi=10.1007/s00710-018-0567-x |bibcode=2018MinPe.112..411L |issn=1438-1168|url-access=subscription }}</ref> == చారిత్రక ప్రాముఖ్యత == భూమి లోపలి మాంటిల్ కూర్పు, గతిశీల ప్రక్రియలను అర్థం చేసుకోవడానికి కింబర్లైట్‌లు ముఖ్యమైన వనరులు. 1870లలో కింబర్లీలో వజ్రాలు ఉన్న కింబర్లైట్‌లను కనుగొనడం ప్రపంచ వజ్రాల పరిశ్రమలో విప్లవాత్మక మార్పులు తెచ్చింది.<ref>{{Cite journal |last=Janse |first=A. J. A. (Bram) |date=2007-06-01 |title=Global Rough Diamond Production Since 1870 |url=http://dx.doi.org/10.5741/gems.43.2.98 |journal=Gems & Gemology |volume=43 |issue=2 |pages=98–119 |doi=10.5741/gems.43.2.98 |bibcode=2007GemG...43...98J |issn=0016-626X|url-access=subscription }}</ref> == ఆర్థిక ప్రాముఖ్యత == ప్రాథమిక వజ్రాల లభ్యతకు కింబర్లైట్‌లు అత్యంత ముఖ్యమైన ఆధారం. భూమిపై సుమారు 6,400 కింబర్లైట్ పైపులను గుర్తించగా, వాటిలో 900 పైపులలో వజ్రాలు ఉన్నట్లు తేలింది. వీటిలో సుమారు 30 పైపులలో ప్రస్తుతం మైనింగ్ జరుగుతోంది.<ref name=Mining.com>{{cite web|title=Diamond investing FAQ|url=http://www.mining.com/diamond-investing-faq-40055/|website=MINING.com|access-date=30 August 2017|date=18 February 2014}}</ref> దక్షిణ ఆఫ్రికాలోని కింబర్లీలో లభించిన కింబర్లైట్ రాళ్ళు వాతావరణ ప్రభావంతో పసుపు రంగులోకి మారినప్పుడు వాటిని "ఎల్లో గ్రౌండ్" అని పిలిచేవారు. లోపలి భాగంలో ఉండే తక్కువ మార్పు చెందిన నీలి రంగు రాతిని "బ్లూ గ్రౌండ్" అంటారు.<ref name="Schumann 2006 p. 88">{{cite book | last=Schumann | first=W. | title=Gemstones of the World | publisher=Sterling | year=2006 | isbn=978-1-4027-4016-9 | url=https://books.google.com/books?id=uXCzger619QC&pg=PA88 | access-date=2022-07-15 | page=88}}</ref> [[File:Mirny in Yakutia.jpg|thumb|మీర్ గని]] == సంబంధిత శిలా రకాలు == * [[లాంప్రోయిట్]] * [[లాంప్రోఫైర్]] * [[నెఫెలిన్ సియానైట్]] * [[అల్ట్రాపొటాసిక్ అగ్నిశిలలు]] == మూలాలు == {{reflist|30em}} == ఇంకా చదవండి == {{refbegin}} * {{cite book |title=Petrology of Lamproites |last=Mitchell |first=R. H. |author2=Bergman, S. C. |year=1991 |publisher=Plenum Press |location=New York |isbn=978-0-306-43556-0 }} * Edwards, C. B., Howkins, J. B., 1966. Kimberlites in Tanganyika with special reference to the Mwadui occurrence. Econ. Geol., 61:537-554. {{refend}} == బయటి లింకులు == {{Commons category|Kimberlite}} bds8jgfrcyp1t73op2e70h3v08bt1qw 4956289 4956288 2026-09-11T12:06:53Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* సంబంధిత శిలా రకాలు */ 4956289 wikitext text/x-wiki {{Short description|వజ్రాలను కలిగి ఉండే అగ్నిశిల}} '''కింబర్లైట్''' ఒక అగ్నిశిల, పెరిడోటైట్ శిలల్లో అరుదైన రకం. వజ్రాలు లభించే ప్రధాన మాతృక శిలగా ఇది ప్రసిద్ధి చెందింది. [[దక్షిణ ఆఫ్రికా]]లోని కింబర్లీ పట్టణం పేరు మీద దీనికి ఈ పేరు పెట్టారు. 1869లో అక్కడ 83.5 క్యారెట్ల (16.70 గ్రాములు) బరువున్న స్టార్ ఆఫ్ సౌత్ ఆఫ్రికా వజ్రం లభించింది. ఈ ఆవిష్కరణ వజ్రాల వేటకు దారితీసి, బిగ్ హోల్ ఓపెన్-పిట్ గని తవ్వకానికి పునాది వేసింది. గతంలో ఆలివీన్ లాంప్రోయిట్లను కింబర్లైట్ II అని వ్యవహరించేవారు, కానీ అది పొరపాటు వర్గీకరణ. భూపటలంలో కింబర్లైట్ నిలువు నిర్మాణాలుగా ఏర్పడుతుంది. వీటిని కింబర్లైట్ పైపులు అంటారు. అలాగే అగ్నిశిలా డైక్‌లు, అడ్డంగా ఉండే సిల్‌ల రూపంలోనూ ఇది కనిపిస్తుంది. ప్రస్తుతం తవ్వే వజ్రాలకు కింబర్లైట్ పైపులే అత్యంత ముఖ్యమైన ఆధారం. భూమి యొక్క మాంటిల్ లోతుల్లో కింబర్లైట్‌లు ఏర్పడతాయని శాస్త్రవేత్తల ఏకాభిప్రాయం. 150 నుండి 450 కిలోమీటర్ల (93 నుండి 280 మైళ్ళు) లోతులో, అధిక కార్బన్ డైయాక్సైడ్, ఇతర అస్థిర ఘటకాలతో వేగంగా, తీవ్రమైన విస్ఫోటనాలతో ఇవి ఉపరితలానికి వస్తాయి. ఈ విపరీతమైన లోతులో ఏర్పడటం వల్లనే కింబర్లైట్లలో వజ్రాల సంస్కార స్ఫటికాలు (జానోక్రిస్ట్‌లు) లభిస్తాయి. తక్కువ ప్రమాణంలో లభించినప్పటికీ, వజ్రాలను, గార్నెట్ పెరిడోటైట్ మాంటిల్ జానోలిత్‌లను భూమి ఉపరితలానికి మోసుకొచ్చే వాహకంగా కింబర్లైట్ విశేష ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. ఇతర అగ్నిశిలల కంటే అత్యంత ఎక్కువ లోతు నుండి ఇది ఉద్భవించడం, తక్కువ సిలికా శాతంతో అధిక పరిమాణంలో అసంగత మూలకాలను కలిగి ఉండటం వల్ల కింబర్లైట్ పెట్రోజెనెసిస్ (శిలాజననం) అవగాహన భూవిజ్ఞాన శాస్త్రంలో కీలకంగా మారింది. ఖండాల క్రేటానిక్ లిథోస్ఫియర్, దాని కింద ఉండే ప్రవహించే ఆస్తెనోస్ఫియర్ సరిహద్దుల వద్ద జరిగే ద్రవీభవన ప్రక్రియలను, లోతైన మాంటిల్ నిర్మాణాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి కింబర్లైట్ల అధ్యయనం ఉపయోగపడుతుంది. == ఆకృతి, అగ్నిపర్వత విజ్ఞానం == [[File:Kimberlite Pipes in Africa.png|thumb|ఆఫ్రికాలో కింబర్లైట్ల విస్తరణ. క్రేటాన్లు: CA-సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ (కసాయ్), SA-సౌత్ ఆఫ్రికన్ (కలహారి), WA-వెస్ట్ ఆఫ్రికన్; కింబర్లైట్లు (ఎరుపు చుక్కలు): B-బనాంకోరో, Cu-క్వాంగో వ్యాలీ, Do-డోకోల్వాయో, F-ఫిన్ష్, G-గోప్, J-క్వానెంగ్, Ja-జేగర్స్‌ఫోంటెన్, k-కోయిడు, Kb-కింబర్లీ, Ko-కాఫీఫోంటెన్, L-లెట్లహాకేన్, Le-లెట్సెంగ్, Lu-లుండా, M-మిట్జిక్, Mb-మ్బుజి-మయి, Mw-మ్వాడుయ్, O-ఒరాపా, P-ప్రీమియర్, R-రివర్ రాంచ్, V-వెంకటేషియా.]] చాలా కింబర్లైట్ నిర్మాణాలు క్యారెట్ ఆకారంలో, నిలువుగా ఉండే అంతర్వేధాలుగా ఏర్పడతాయి. వీటిని "పైపులు" అంటారు. కింబర్లైట్ మాగ్మాలోని కార్బన్ డైయాక్సైడ్ (తక్కువ పరిమాణంలో నీరు) తీవ్రమైన విస్ఫోటన ఉడుకుదలానికి కారణమై, నిలువుగా వెడల్పు అవడానికి దారితీస్తుంది. దీనివల్ల ఈ సంప్రదాయ క్యారెట్ ఆకారం ఏర్పడుతుంది.<ref>{{cite journal|last1=Bergman|first1=Steven C.|title=Lamproites and other potassium-rich igneous rocks: a review of their occurrence, mineralogy and geochemistry|journal=Geological Society, London, Special Publications|date=1987|volume=30|issue=1|pages=103–190|doi=10.1144/GSL.SP.1987.030.01.08|bibcode=1987GSLSP..30..103B|s2cid=129449668}}</ref> కింబర్లైట్ వర్గీకరణ వివిధ శిలా ఫేసిస్ ఆధారంగా జరుగుతుంది. ఈ ఫేసిస్‌లు క్రేటర్, డయాట్రీమ్, హైపాబిసల్ శిలల రూపాల్లోని మాగ్మా చర్యలతో ముడిపడి ఉంటాయి.<ref>Clement, C. R., 1982: A comparative geological study of some major kimberlite pipes in the Northern Cape and Orange free state. PhD Thesis, University of Cape Town.</ref><ref>Clement, C. R., and Skinner, E. M. W. 1985: A textural-genetic classification of kimberlites. Transactions of the Geological Society of South Africa. pp. 403–409.</ref> కింబర్లైట్ పైపుల ఆకారం లోతైన మాంటిల్ మూలాల నుండి వచ్చే విస్ఫోటన డయాట్రీమ్ అగ్నిపర్వత ప్రక్రియల ఫలితంగా ఏర్పడుతుంది. ఈ విస్ఫోటనాలు లోతైన మాగ్మా నిల్వల నుండి నిలువు రాతి స్తంభాలను పైకి నెడతాయి. ఈ పైపులను ఏర్పరిచే విస్ఫోటనాలు చుట్టుపక్కల రాళ్లను బద్దలు కొట్టి, మార్పు చెందని పెరిడోటైట్ జానోలిత్‌లను ఉపరితలానికి తెస్తాయి. ఈ జానోలిత్‌లు మాంటిల్ పరిస్థితులు, మూలకాల గురించి భూవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్తలకు విలువైన సమాచారాన్ని అందిస్తాయి.<ref>{{Cite journal |last=Sparks |first=R.S.J. |date=2013-05-30 |title=Kimberlite Volcanism |url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-earth-042711-105252 |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |language=en |volume=41 |issue=1 |pages=497–528 |doi=10.1146/annurev-earth-042711-105252 |bibcode=2013AREPS..41..497S |issn=0084-6597|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite web |title=kimberlite eruption {{!}} volcanism {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/science/kimberlite-eruption |access-date=2022-07-14 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> కింబర్లైట్ డైక్‌లు, సిల్‌లు సన్నగా (1-4 మీటర్లు) ఉండవచ్చు. పైపుల వ్యాసం మాత్రం 75 మీటర్ల నుండి 1.5 కిలోమీటర్ల వరకు ఉంటుంది.<ref>{{cite book|last1=Kjarsgaard|first1=B. A.|chapter=Kimberlite pipe models: significance for exploration|editor-last1=Milkereit|editor-first1=B.|title=Proceedings of Exploration 07: Fifth Decennial International Conference on Mineral Exploratio|date=2007|publisher=[[Decennial Mineral Exploration Conferences]], 2007|pages=667–677|chapter-url=http://www.dmec.ca/ex07-dvd/E07/pdfs/46.pdf|access-date=1 March 2018|archive-date=3 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803232440/http://www.dmec.ca/ex07-dvd/E07/pdfs/46.pdf|url-status=dead}}</ref> == పెట్రాలజీ (శిలావిజ్ఞానం) == కింబర్లైట్ మాగ్మాల స్థానం, మూలం వివాదాస్పద అంశాలుగా ఉన్నాయి. వీటి విచిత్రమైన రసాయనిక కూర్పు, మూలకాల సమృద్ధి వల్ల వీటి ఉద్భవంపై రకరకాల నమూనాలు వచ్చాయి. ఇవి సబ్-కాంటినెంటల్ లిథోస్ఫెరిక్ మాంటిల్ (SCLM) లేదా పరివర్తన మండలం (transition zone) లోతుల్లో ఏర్పడవచ్చని ప్రతిపాదించారు. చారిత్రకంగా, కింబర్లైట్‌లను వాటి సూక్ష్మదర్శిని పరిశీలనల ఆధారంగా "బసాల్టిక్", "మైకేషియస్" వర్గాలుగా వర్గీకరించేవారు.<ref>Wagner, P. A., 1914: The diamond fields of South Africa; Transvaal Leader, Johannesburg.</ref> తరువాత C. B. స్మిత్ నియోడైమియం (Nd), స్ట్రాంటియం (Sr), సీసం (Pb) ఐసోటోప్ సంబంధాల ఆధారంగా వీటిని "గ్రూప్ I", "గ్రూప్ II" రకాలుగా వర్గీకరించారు.<ref>Smith, C. B., 1983: Lead, strontium, and neodymium isotopic evidence for sources of African Cretaceous kimberlite, Nature, 304, pp. 51–54.</ref> రోజర్ మిచెల్ వీటి మధ్య స్పష్టమైన తేడాలు ఉన్నాయని, గ్రూప్ II కింబర్లైట్‌లు గ్రూప్ I కంటే లాంప్రోయిట్‌లకు దగ్గరి పోలికలు కలిగి ఉన్నాయని నిరూపించారు. అందువల్ల అయోమయాన్ని నివారించడానికి ఆయన గ్రూప్ II కింబర్లైట్‌లను 'ఆరంజైట్లు' అని పునర్వర్గీకరించారు.<ref>{{cite book|last1=Mitchell|first1=Roger Howard|title=Kimberlites, Orangeites, and Related Rocks|date=1995|publisher=Springer US|location=Boston, MA|isbn=978-1461519935}}</ref> === గ్రూప్ I కింబర్లైట్‌లు === గ్రూప్-I కింబర్లైట్‌లు CO₂ అధికంగా ఉండే అతిక్షార (అల్ట్రామాఫిక్) పొటాషియమ్ అగ్నిశిలలు. వీటిలో ఫోర్‌స్టరైట్ ఆలివీన్, కార్బోనేట్ ఖనిజాలు ప్రధానంగా ఉంటాయి. మెగ్నీషియమ్ ఇల్మినైట్, క్రోమియం పైరోప్, ఆల్మండైన్-పైరోప్, క్రోమియం డియోప్‌సైడ్, ఫ్లోగోపైట్, ఎన్‌స్టటైట్, టి-తక్కువ క్రోమైట్ ఖనిజాలు సూక్ష్మ పరిమాణంలో ఉంటాయి.<ref>{{Cite journal |last1=Sarkar |first1=Soumendu |last2=Giuliani |first2=Andrea |last3=Dalton |first3=Hayden |last4=Phillips |first4=David |last5=Ghosh |first5=Sujoy |last6=Misev |first6=Sarah |last7=Maas |first7=Roland |date=2023-06-20 |title=Derivation of Lamproites and Kimberlites from a Common Evolving Source in the Convective Mantle: the Case for Southern African 'Transitional Kimberlites' |url=http://dx.doi.org/10.1093/petrology/egad043 |journal=Journal of Petrology |volume=64 |issue=7 |article-number=egad043 |doi=10.1093/petrology/egad043 |issn=0022-3530|hdl=20.500.11850/623387 |hdl-access=free }}</ref> === ఆలివీన్ లాంప్రోయిట్‌లు === ఆలివీన్ లాంప్రోయిట్‌లను గతంలో గ్రూప్ II కింబర్లైట్ లేదా ఆరంజైట్ అని పిలిచేవారు. ఇవి కేవలం దక్షిణ ఆఫ్రికాకే పరిమితమని భావించడం పొరపాటు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా వీటి ఉనికి, నిర్మాణం ఒకేలా ఉంటాయి. వీటిని కింబర్లైట్‌లుగా భావించకూడదు.<ref>{{cite journal |last1=Francis |first1=Don |last2=Patterson|first2=Michael|title=Kimberlites and aillikites as probes of the continental lithospheric mantle|journal=Lithos|date=April 2009|volume=109|issue=1–2|pages=72–80 |doi= 10.1016/j.lithos.2008.05.007|bibcode=2009Litho.109...72F }}</ref> === కింబర్లైట్ సూచిక ఖనిజాలు === కింబర్లైట్‌లు విచిత్రమైన అగ్నిశిలలు. ఎందుకంటే ఇవి మాంటిల్ లోపల అధిక పీడనం, ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఏర్పడే ఖనిజాలను కలిగి ఉంటాయి. క్రోమియం డియోప్‌సైడ్, క్రోమియం స్పినెల్స్, మెగ్నీషియమ్ ఇల్మినైట్, క్రోమియం సమృద్ధిగా ఉండే పైరోప్ గార్నెట్లు ఇతర అగ్నిశిలలలో సాధారణంగా కనిపించవు. అందుకే వీటిని కింబర్లైట్ల ఉనికిని గుర్తించే సూచిక ఖనిజాలుగా ఉపయోగిస్తారు. == భూరసాయన శాస్త్రం == కింబర్లైట్‌లు ఇతర అగ్నిశిలల కంటే విభిన్నమైన భూరసాయనిక లక్షణాలను చూపుతాయి. === కూర్పు === కింబర్లైట్‌లలో మెగ్నీషియం ఆక్సైడ్ (MgO) పరిమాణం 12% కంటే ఎక్కువగా, తరచుగా 15% కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది. కాబట్టి వీటిని అతిక్షార శిలలు (ultramafic rocks) గా వర్గీకరిస్తారు. ఇది మాంటిల్ నుండి ఉద్భవించిన మూలాన్ని సూచిస్తుంది. === మూలకాల సమృద్ధి === నికెల్ (Ni), క్రోమియం (Cr), కోబాల్ట్ (Co) వంటి మూలకాలు వీటిలో సమృద్ధిగా లభిస్తాయి. నికెల్ 400 ppm, క్రోమియం 1000 ppm, కోబాల్ట్ 150 ppm కంటే ఎక్కువ గాఢతలో ఉంటాయి. === అరుదైన మృత్తికా మూలకాలు === కింబర్లైట్‌లలో అరుదైన మృత్తికా మూలకాలు (REEs) అధికంగా ఉంటాయి.<ref>{{Cite journal |last=Nixon |first=P.H. |date=March 1995 |title=The morphology and nature of primary diamondiferous occurrences |url=https://doi.org/10.1016/0375-6742(94)00034-9 |journal=Journal of Geochemical Exploration |volume=53 |issue=1–3 |pages=41–71 |doi=10.1016/0375-6742(94)00034-9 |bibcode=1995JCExp..53...41N |issn=0375-6742|url-access=subscription }}</ref> పొటాషియం, బేరియం, స్ట్రాంటియమ్‌లతో కూడిన పెద్ద-అయాన్ లిథోఫైల్ మూలకాలు (LILE)<ref>{{Cite journal |last=CAMERON |first=E. M. |date=September 1994 |title=Depletion of gold and LILE in the lower crust: Lewisian Complex, Scotland |url=http://dx.doi.org/10.1144/gsjgs.151.5.0747 |journal=Journal of the Geological Society |volume=151 |issue=5 |pages=747–754 |doi=10.1144/gsjgs.151.5.0747 |bibcode=1994JGSoc.151..747C |issn=0016-7649|url-access=subscription }}</ref> కూడా 1,000 ppm కంటే ఎక్కువ స్థాయిలో లభిస్తాయి. === అస్థిర ఘటకాలు === నీరు (H₂O), కార్బన్ డైయాక్సైడ్ (CO₂) వంటి అస్థిర పదార్థాలు కింబర్లైట్లలో అధికంగా ఉంటాయి. ఈ అస్థిర పదార్థాల ఉనికి అగ్నిపర్వత విస్ఫోటన తీవ్రతను పెంచి, మాంటిల్ లోతుల నుండి వజ్రాలను భూ ఉపరితలానికి చేర్చడంలో సహాయపడుతుంది.<ref>{{Cite journal |last1=Stachel |first1=T. |last2=Harris |first2=J.W. |date=September 2008 |title=The origin of cratonic diamonds — Constraints from mineral inclusions |url=https://doi.org/10.1016/j.oregeorev.2007.05.002 |journal=Ore Geology Reviews |volume=34 |issue=1–2 |pages=5–32 |doi=10.1016/j.oregeorev.2007.05.002 |bibcode=2008OGRv...34....5S |issn=0169-1368|url-access=subscription }}</ref> == అన్వేషణ సాంకేతికతలు == కింబర్లైట్ అన్వేషణలో భూవిజ్ఞాన, భూరసాయన, భూభౌతిక పద్ధతులను ఉపయోగిస్తారు.<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Kjarsgaard |first1=Bruce A. |last2=Januszczak |first2=Nicole |last3=Stiefenhofer |first3=Johann |date=2019-12-01 |title=Diamond Exploration and Resource Evaluation of Kimberlites |url=https://doi.org/10.2138/gselements.15.6.411 |journal=Elements |volume=15 |issue=6 |pages=411–416 |doi=10.2138/gselements.15.6.411 |bibcode=2019Eleme..15..411K |issn=1811-5217|url-access=subscription }}</ref> === సూచిక ఖనిజాల సేకరణ === కింబర్లైట్ పైపుల ఉనికిని గుర్తించడానికి సూచిక ఖనిజాల (KIMs) నమూనాల సేకరణ ముఖ్యమైన మార్గం. నదుల అవక్షేపాలు, మట్టి నమూనాల ద్వారా వీటిని సేకరించి రసాయనిక విశ్లేషణ చేస్తారు. === భూభౌతిక పద్ధతులు === అయస్కాంత, విద్యుదయస్కాంత, గురుత్వాకర్షణ సర్వేల ద్వారా ఉపరితలం కింద ఉన్న కింబర్లైట్ పైపుల వైపరీత్యాలను గుర్తిస్తారు. === 3D నమూనాలు === డ్రిల్లింగ్ సమాచారం, భూభౌతిక సర్వేలను కలిపి 3D డిజిటల్ నమూనాలను తయారు చేసి పైపుల నిర్మాణం, వజ్రాలు లభించే అవకాశాలను అంచనా వేస్తారు.<ref>{{Cite journal |last1=Lépine |first1=Isabelle |last2=Farrow |first2=Darrell |date=2018-12-01 |title=3D geological modelling of the Renard 2 kimberlite pipe, Québec, Canada: from exploration to extraction |url=https://doi.org/10.1007/s00710-018-0567-x |journal=Mineralogy and Petrology |language=en |volume=112 |issue=2 |pages=411–419 |doi=10.1007/s00710-018-0567-x |bibcode=2018MinPe.112..411L |issn=1438-1168|url-access=subscription }}</ref> == చారిత్రక ప్రాముఖ్యత == భూమి లోపలి మాంటిల్ కూర్పు, గతిశీల ప్రక్రియలను అర్థం చేసుకోవడానికి కింబర్లైట్‌లు ముఖ్యమైన వనరులు. 1870లలో కింబర్లీలో వజ్రాలు ఉన్న కింబర్లైట్‌లను కనుగొనడం ప్రపంచ వజ్రాల పరిశ్రమలో విప్లవాత్మక మార్పులు తెచ్చింది.<ref>{{Cite journal |last=Janse |first=A. J. A. (Bram) |date=2007-06-01 |title=Global Rough Diamond Production Since 1870 |url=http://dx.doi.org/10.5741/gems.43.2.98 |journal=Gems & Gemology |volume=43 |issue=2 |pages=98–119 |doi=10.5741/gems.43.2.98 |bibcode=2007GemG...43...98J |issn=0016-626X|url-access=subscription }}</ref> == ఆర్థిక ప్రాముఖ్యత == ప్రాథమిక వజ్రాల లభ్యతకు కింబర్లైట్‌లు అత్యంత ముఖ్యమైన ఆధారం. భూమిపై సుమారు 6,400 కింబర్లైట్ పైపులను గుర్తించగా, వాటిలో 900 పైపులలో వజ్రాలు ఉన్నట్లు తేలింది. వీటిలో సుమారు 30 పైపులలో ప్రస్తుతం మైనింగ్ జరుగుతోంది.<ref name=Mining.com>{{cite web|title=Diamond investing FAQ|url=http://www.mining.com/diamond-investing-faq-40055/|website=MINING.com|access-date=30 August 2017|date=18 February 2014}}</ref> దక్షిణ ఆఫ్రికాలోని కింబర్లీలో లభించిన కింబర్లైట్ రాళ్ళు వాతావరణ ప్రభావంతో పసుపు రంగులోకి మారినప్పుడు వాటిని "ఎల్లో గ్రౌండ్" అని పిలిచేవారు. లోపలి భాగంలో ఉండే తక్కువ మార్పు చెందిన నీలి రంగు రాతిని "బ్లూ గ్రౌండ్" అంటారు.<ref name="Schumann 2006 p. 88">{{cite book | last=Schumann | first=W. | title=Gemstones of the World | publisher=Sterling | year=2006 | isbn=978-1-4027-4016-9 | url=https://books.google.com/books?id=uXCzger619QC&pg=PA88 | access-date=2022-07-15 | page=88}}</ref> [[File:Mirny in Yakutia.jpg|thumb|మీర్ గని]] == సంబంధిత శిలా రకాలు == * లాంప్రోయిట్ * లాంప్రోఫైర్ * నెఫెలిన్ సియానైట్ * అల్ట్రాపొటాసిక్ అగ్నిశిలలు == మూలాలు == {{reflist|30em}} == ఇంకా చదవండి == {{refbegin}} * {{cite book |title=Petrology of Lamproites |last=Mitchell |first=R. H. |author2=Bergman, S. C. |year=1991 |publisher=Plenum Press |location=New York |isbn=978-0-306-43556-0 }} * Edwards, C. B., Howkins, J. B., 1966. Kimberlites in Tanganyika with special reference to the Mwadui occurrence. Econ. Geol., 61:537-554. {{refend}} == బయటి లింకులు == {{Commons category|Kimberlite}} gwfqmj8k2q6g2j6ac4kg1ubdh8ezuwu 4956327 4956289 2026-09-11T14:25:03Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:ఖనిజాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956327 wikitext text/x-wiki {{Short description|వజ్రాలను కలిగి ఉండే అగ్నిశిల}} '''కింబర్లైట్''' ఒక అగ్నిశిల, పెరిడోటైట్ శిలల్లో అరుదైన రకం. వజ్రాలు లభించే ప్రధాన మాతృక శిలగా ఇది ప్రసిద్ధి చెందింది. [[దక్షిణ ఆఫ్రికా]]లోని కింబర్లీ పట్టణం పేరు మీద దీనికి ఈ పేరు పెట్టారు. 1869లో అక్కడ 83.5 క్యారెట్ల (16.70 గ్రాములు) బరువున్న స్టార్ ఆఫ్ సౌత్ ఆఫ్రికా వజ్రం లభించింది. ఈ ఆవిష్కరణ వజ్రాల వేటకు దారితీసి, బిగ్ హోల్ ఓపెన్-పిట్ గని తవ్వకానికి పునాది వేసింది. గతంలో ఆలివీన్ లాంప్రోయిట్లను కింబర్లైట్ II అని వ్యవహరించేవారు, కానీ అది పొరపాటు వర్గీకరణ. భూపటలంలో కింబర్లైట్ నిలువు నిర్మాణాలుగా ఏర్పడుతుంది. వీటిని కింబర్లైట్ పైపులు అంటారు. అలాగే అగ్నిశిలా డైక్‌లు, అడ్డంగా ఉండే సిల్‌ల రూపంలోనూ ఇది కనిపిస్తుంది. ప్రస్తుతం తవ్వే వజ్రాలకు కింబర్లైట్ పైపులే అత్యంత ముఖ్యమైన ఆధారం. భూమి యొక్క మాంటిల్ లోతుల్లో కింబర్లైట్‌లు ఏర్పడతాయని శాస్త్రవేత్తల ఏకాభిప్రాయం. 150 నుండి 450 కిలోమీటర్ల (93 నుండి 280 మైళ్ళు) లోతులో, అధిక కార్బన్ డైయాక్సైడ్, ఇతర అస్థిర ఘటకాలతో వేగంగా, తీవ్రమైన విస్ఫోటనాలతో ఇవి ఉపరితలానికి వస్తాయి. ఈ విపరీతమైన లోతులో ఏర్పడటం వల్లనే కింబర్లైట్లలో వజ్రాల సంస్కార స్ఫటికాలు (జానోక్రిస్ట్‌లు) లభిస్తాయి. తక్కువ ప్రమాణంలో లభించినప్పటికీ, వజ్రాలను, గార్నెట్ పెరిడోటైట్ మాంటిల్ జానోలిత్‌లను భూమి ఉపరితలానికి మోసుకొచ్చే వాహకంగా కింబర్లైట్ విశేష ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. ఇతర అగ్నిశిలల కంటే అత్యంత ఎక్కువ లోతు నుండి ఇది ఉద్భవించడం, తక్కువ సిలికా శాతంతో అధిక పరిమాణంలో అసంగత మూలకాలను కలిగి ఉండటం వల్ల కింబర్లైట్ పెట్రోజెనెసిస్ (శిలాజననం) అవగాహన భూవిజ్ఞాన శాస్త్రంలో కీలకంగా మారింది. ఖండాల క్రేటానిక్ లిథోస్ఫియర్, దాని కింద ఉండే ప్రవహించే ఆస్తెనోస్ఫియర్ సరిహద్దుల వద్ద జరిగే ద్రవీభవన ప్రక్రియలను, లోతైన మాంటిల్ నిర్మాణాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి కింబర్లైట్ల అధ్యయనం ఉపయోగపడుతుంది. == ఆకృతి, అగ్నిపర్వత విజ్ఞానం == [[File:Kimberlite Pipes in Africa.png|thumb|ఆఫ్రికాలో కింబర్లైట్ల విస్తరణ. క్రేటాన్లు: CA-సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ (కసాయ్), SA-సౌత్ ఆఫ్రికన్ (కలహారి), WA-వెస్ట్ ఆఫ్రికన్; కింబర్లైట్లు (ఎరుపు చుక్కలు): B-బనాంకోరో, Cu-క్వాంగో వ్యాలీ, Do-డోకోల్వాయో, F-ఫిన్ష్, G-గోప్, J-క్వానెంగ్, Ja-జేగర్స్‌ఫోంటెన్, k-కోయిడు, Kb-కింబర్లీ, Ko-కాఫీఫోంటెన్, L-లెట్లహాకేన్, Le-లెట్సెంగ్, Lu-లుండా, M-మిట్జిక్, Mb-మ్బుజి-మయి, Mw-మ్వాడుయ్, O-ఒరాపా, P-ప్రీమియర్, R-రివర్ రాంచ్, V-వెంకటేషియా.]] చాలా కింబర్లైట్ నిర్మాణాలు క్యారెట్ ఆకారంలో, నిలువుగా ఉండే అంతర్వేధాలుగా ఏర్పడతాయి. వీటిని "పైపులు" అంటారు. కింబర్లైట్ మాగ్మాలోని కార్బన్ డైయాక్సైడ్ (తక్కువ పరిమాణంలో నీరు) తీవ్రమైన విస్ఫోటన ఉడుకుదలానికి కారణమై, నిలువుగా వెడల్పు అవడానికి దారితీస్తుంది. దీనివల్ల ఈ సంప్రదాయ క్యారెట్ ఆకారం ఏర్పడుతుంది.<ref>{{cite journal|last1=Bergman|first1=Steven C.|title=Lamproites and other potassium-rich igneous rocks: a review of their occurrence, mineralogy and geochemistry|journal=Geological Society, London, Special Publications|date=1987|volume=30|issue=1|pages=103–190|doi=10.1144/GSL.SP.1987.030.01.08|bibcode=1987GSLSP..30..103B|s2cid=129449668}}</ref> కింబర్లైట్ వర్గీకరణ వివిధ శిలా ఫేసిస్ ఆధారంగా జరుగుతుంది. ఈ ఫేసిస్‌లు క్రేటర్, డయాట్రీమ్, హైపాబిసల్ శిలల రూపాల్లోని మాగ్మా చర్యలతో ముడిపడి ఉంటాయి.<ref>Clement, C. R., 1982: A comparative geological study of some major kimberlite pipes in the Northern Cape and Orange free state. PhD Thesis, University of Cape Town.</ref><ref>Clement, C. R., and Skinner, E. M. W. 1985: A textural-genetic classification of kimberlites. Transactions of the Geological Society of South Africa. pp. 403–409.</ref> కింబర్లైట్ పైపుల ఆకారం లోతైన మాంటిల్ మూలాల నుండి వచ్చే విస్ఫోటన డయాట్రీమ్ అగ్నిపర్వత ప్రక్రియల ఫలితంగా ఏర్పడుతుంది. ఈ విస్ఫోటనాలు లోతైన మాగ్మా నిల్వల నుండి నిలువు రాతి స్తంభాలను పైకి నెడతాయి. ఈ పైపులను ఏర్పరిచే విస్ఫోటనాలు చుట్టుపక్కల రాళ్లను బద్దలు కొట్టి, మార్పు చెందని పెరిడోటైట్ జానోలిత్‌లను ఉపరితలానికి తెస్తాయి. ఈ జానోలిత్‌లు మాంటిల్ పరిస్థితులు, మూలకాల గురించి భూవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్తలకు విలువైన సమాచారాన్ని అందిస్తాయి.<ref>{{Cite journal |last=Sparks |first=R.S.J. |date=2013-05-30 |title=Kimberlite Volcanism |url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-earth-042711-105252 |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |language=en |volume=41 |issue=1 |pages=497–528 |doi=10.1146/annurev-earth-042711-105252 |bibcode=2013AREPS..41..497S |issn=0084-6597|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite web |title=kimberlite eruption {{!}} volcanism {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/science/kimberlite-eruption |access-date=2022-07-14 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> కింబర్లైట్ డైక్‌లు, సిల్‌లు సన్నగా (1-4 మీటర్లు) ఉండవచ్చు. పైపుల వ్యాసం మాత్రం 75 మీటర్ల నుండి 1.5 కిలోమీటర్ల వరకు ఉంటుంది.<ref>{{cite book|last1=Kjarsgaard|first1=B. A.|chapter=Kimberlite pipe models: significance for exploration|editor-last1=Milkereit|editor-first1=B.|title=Proceedings of Exploration 07: Fifth Decennial International Conference on Mineral Exploratio|date=2007|publisher=[[Decennial Mineral Exploration Conferences]], 2007|pages=667–677|chapter-url=http://www.dmec.ca/ex07-dvd/E07/pdfs/46.pdf|access-date=1 March 2018|archive-date=3 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803232440/http://www.dmec.ca/ex07-dvd/E07/pdfs/46.pdf|url-status=dead}}</ref> == పెట్రాలజీ (శిలావిజ్ఞానం) == కింబర్లైట్ మాగ్మాల స్థానం, మూలం వివాదాస్పద అంశాలుగా ఉన్నాయి. వీటి విచిత్రమైన రసాయనిక కూర్పు, మూలకాల సమృద్ధి వల్ల వీటి ఉద్భవంపై రకరకాల నమూనాలు వచ్చాయి. ఇవి సబ్-కాంటినెంటల్ లిథోస్ఫెరిక్ మాంటిల్ (SCLM) లేదా పరివర్తన మండలం (transition zone) లోతుల్లో ఏర్పడవచ్చని ప్రతిపాదించారు. చారిత్రకంగా, కింబర్లైట్‌లను వాటి సూక్ష్మదర్శిని పరిశీలనల ఆధారంగా "బసాల్టిక్", "మైకేషియస్" వర్గాలుగా వర్గీకరించేవారు.<ref>Wagner, P. A., 1914: The diamond fields of South Africa; Transvaal Leader, Johannesburg.</ref> తరువాత C. B. స్మిత్ నియోడైమియం (Nd), స్ట్రాంటియం (Sr), సీసం (Pb) ఐసోటోప్ సంబంధాల ఆధారంగా వీటిని "గ్రూప్ I", "గ్రూప్ II" రకాలుగా వర్గీకరించారు.<ref>Smith, C. B., 1983: Lead, strontium, and neodymium isotopic evidence for sources of African Cretaceous kimberlite, Nature, 304, pp. 51–54.</ref> రోజర్ మిచెల్ వీటి మధ్య స్పష్టమైన తేడాలు ఉన్నాయని, గ్రూప్ II కింబర్లైట్‌లు గ్రూప్ I కంటే లాంప్రోయిట్‌లకు దగ్గరి పోలికలు కలిగి ఉన్నాయని నిరూపించారు. అందువల్ల అయోమయాన్ని నివారించడానికి ఆయన గ్రూప్ II కింబర్లైట్‌లను 'ఆరంజైట్లు' అని పునర్వర్గీకరించారు.<ref>{{cite book|last1=Mitchell|first1=Roger Howard|title=Kimberlites, Orangeites, and Related Rocks|date=1995|publisher=Springer US|location=Boston, MA|isbn=978-1461519935}}</ref> === గ్రూప్ I కింబర్లైట్‌లు === గ్రూప్-I కింబర్లైట్‌లు CO₂ అధికంగా ఉండే అతిక్షార (అల్ట్రామాఫిక్) పొటాషియమ్ అగ్నిశిలలు. వీటిలో ఫోర్‌స్టరైట్ ఆలివీన్, కార్బోనేట్ ఖనిజాలు ప్రధానంగా ఉంటాయి. మెగ్నీషియమ్ ఇల్మినైట్, క్రోమియం పైరోప్, ఆల్మండైన్-పైరోప్, క్రోమియం డియోప్‌సైడ్, ఫ్లోగోపైట్, ఎన్‌స్టటైట్, టి-తక్కువ క్రోమైట్ ఖనిజాలు సూక్ష్మ పరిమాణంలో ఉంటాయి.<ref>{{Cite journal |last1=Sarkar |first1=Soumendu |last2=Giuliani |first2=Andrea |last3=Dalton |first3=Hayden |last4=Phillips |first4=David |last5=Ghosh |first5=Sujoy |last6=Misev |first6=Sarah |last7=Maas |first7=Roland |date=2023-06-20 |title=Derivation of Lamproites and Kimberlites from a Common Evolving Source in the Convective Mantle: the Case for Southern African 'Transitional Kimberlites' |url=http://dx.doi.org/10.1093/petrology/egad043 |journal=Journal of Petrology |volume=64 |issue=7 |article-number=egad043 |doi=10.1093/petrology/egad043 |issn=0022-3530|hdl=20.500.11850/623387 |hdl-access=free }}</ref> === ఆలివీన్ లాంప్రోయిట్‌లు === ఆలివీన్ లాంప్రోయిట్‌లను గతంలో గ్రూప్ II కింబర్లైట్ లేదా ఆరంజైట్ అని పిలిచేవారు. ఇవి కేవలం దక్షిణ ఆఫ్రికాకే పరిమితమని భావించడం పొరపాటు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా వీటి ఉనికి, నిర్మాణం ఒకేలా ఉంటాయి. వీటిని కింబర్లైట్‌లుగా భావించకూడదు.<ref>{{cite journal |last1=Francis |first1=Don |last2=Patterson|first2=Michael|title=Kimberlites and aillikites as probes of the continental lithospheric mantle|journal=Lithos|date=April 2009|volume=109|issue=1–2|pages=72–80 |doi= 10.1016/j.lithos.2008.05.007|bibcode=2009Litho.109...72F }}</ref> === కింబర్లైట్ సూచిక ఖనిజాలు === కింబర్లైట్‌లు విచిత్రమైన అగ్నిశిలలు. ఎందుకంటే ఇవి మాంటిల్ లోపల అధిక పీడనం, ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఏర్పడే ఖనిజాలను కలిగి ఉంటాయి. క్రోమియం డియోప్‌సైడ్, క్రోమియం స్పినెల్స్, మెగ్నీషియమ్ ఇల్మినైట్, క్రోమియం సమృద్ధిగా ఉండే పైరోప్ గార్నెట్లు ఇతర అగ్నిశిలలలో సాధారణంగా కనిపించవు. అందుకే వీటిని కింబర్లైట్ల ఉనికిని గుర్తించే సూచిక ఖనిజాలుగా ఉపయోగిస్తారు. == భూరసాయన శాస్త్రం == కింబర్లైట్‌లు ఇతర అగ్నిశిలల కంటే విభిన్నమైన భూరసాయనిక లక్షణాలను చూపుతాయి. === కూర్పు === కింబర్లైట్‌లలో మెగ్నీషియం ఆక్సైడ్ (MgO) పరిమాణం 12% కంటే ఎక్కువగా, తరచుగా 15% కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది. కాబట్టి వీటిని అతిక్షార శిలలు (ultramafic rocks) గా వర్గీకరిస్తారు. ఇది మాంటిల్ నుండి ఉద్భవించిన మూలాన్ని సూచిస్తుంది. === మూలకాల సమృద్ధి === నికెల్ (Ni), క్రోమియం (Cr), కోబాల్ట్ (Co) వంటి మూలకాలు వీటిలో సమృద్ధిగా లభిస్తాయి. నికెల్ 400 ppm, క్రోమియం 1000 ppm, కోబాల్ట్ 150 ppm కంటే ఎక్కువ గాఢతలో ఉంటాయి. === అరుదైన మృత్తికా మూలకాలు === కింబర్లైట్‌లలో అరుదైన మృత్తికా మూలకాలు (REEs) అధికంగా ఉంటాయి.<ref>{{Cite journal |last=Nixon |first=P.H. |date=March 1995 |title=The morphology and nature of primary diamondiferous occurrences |url=https://doi.org/10.1016/0375-6742(94)00034-9 |journal=Journal of Geochemical Exploration |volume=53 |issue=1–3 |pages=41–71 |doi=10.1016/0375-6742(94)00034-9 |bibcode=1995JCExp..53...41N |issn=0375-6742|url-access=subscription }}</ref> పొటాషియం, బేరియం, స్ట్రాంటియమ్‌లతో కూడిన పెద్ద-అయాన్ లిథోఫైల్ మూలకాలు (LILE)<ref>{{Cite journal |last=CAMERON |first=E. M. |date=September 1994 |title=Depletion of gold and LILE in the lower crust: Lewisian Complex, Scotland |url=http://dx.doi.org/10.1144/gsjgs.151.5.0747 |journal=Journal of the Geological Society |volume=151 |issue=5 |pages=747–754 |doi=10.1144/gsjgs.151.5.0747 |bibcode=1994JGSoc.151..747C |issn=0016-7649|url-access=subscription }}</ref> కూడా 1,000 ppm కంటే ఎక్కువ స్థాయిలో లభిస్తాయి. === అస్థిర ఘటకాలు === నీరు (H₂O), కార్బన్ డైయాక్సైడ్ (CO₂) వంటి అస్థిర పదార్థాలు కింబర్లైట్లలో అధికంగా ఉంటాయి. ఈ అస్థిర పదార్థాల ఉనికి అగ్నిపర్వత విస్ఫోటన తీవ్రతను పెంచి, మాంటిల్ లోతుల నుండి వజ్రాలను భూ ఉపరితలానికి చేర్చడంలో సహాయపడుతుంది.<ref>{{Cite journal |last1=Stachel |first1=T. |last2=Harris |first2=J.W. |date=September 2008 |title=The origin of cratonic diamonds — Constraints from mineral inclusions |url=https://doi.org/10.1016/j.oregeorev.2007.05.002 |journal=Ore Geology Reviews |volume=34 |issue=1–2 |pages=5–32 |doi=10.1016/j.oregeorev.2007.05.002 |bibcode=2008OGRv...34....5S |issn=0169-1368|url-access=subscription }}</ref> == అన్వేషణ సాంకేతికతలు == కింబర్లైట్ అన్వేషణలో భూవిజ్ఞాన, భూరసాయన, భూభౌతిక పద్ధతులను ఉపయోగిస్తారు.<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Kjarsgaard |first1=Bruce A. |last2=Januszczak |first2=Nicole |last3=Stiefenhofer |first3=Johann |date=2019-12-01 |title=Diamond Exploration and Resource Evaluation of Kimberlites |url=https://doi.org/10.2138/gselements.15.6.411 |journal=Elements |volume=15 |issue=6 |pages=411–416 |doi=10.2138/gselements.15.6.411 |bibcode=2019Eleme..15..411K |issn=1811-5217|url-access=subscription }}</ref> === సూచిక ఖనిజాల సేకరణ === కింబర్లైట్ పైపుల ఉనికిని గుర్తించడానికి సూచిక ఖనిజాల (KIMs) నమూనాల సేకరణ ముఖ్యమైన మార్గం. నదుల అవక్షేపాలు, మట్టి నమూనాల ద్వారా వీటిని సేకరించి రసాయనిక విశ్లేషణ చేస్తారు. === భూభౌతిక పద్ధతులు === అయస్కాంత, విద్యుదయస్కాంత, గురుత్వాకర్షణ సర్వేల ద్వారా ఉపరితలం కింద ఉన్న కింబర్లైట్ పైపుల వైపరీత్యాలను గుర్తిస్తారు. === 3D నమూనాలు === డ్రిల్లింగ్ సమాచారం, భూభౌతిక సర్వేలను కలిపి 3D డిజిటల్ నమూనాలను తయారు చేసి పైపుల నిర్మాణం, వజ్రాలు లభించే అవకాశాలను అంచనా వేస్తారు.<ref>{{Cite journal |last1=Lépine |first1=Isabelle |last2=Farrow |first2=Darrell |date=2018-12-01 |title=3D geological modelling of the Renard 2 kimberlite pipe, Québec, Canada: from exploration to extraction |url=https://doi.org/10.1007/s00710-018-0567-x |journal=Mineralogy and Petrology |language=en |volume=112 |issue=2 |pages=411–419 |doi=10.1007/s00710-018-0567-x |bibcode=2018MinPe.112..411L |issn=1438-1168|url-access=subscription }}</ref> == చారిత్రక ప్రాముఖ్యత == భూమి లోపలి మాంటిల్ కూర్పు, గతిశీల ప్రక్రియలను అర్థం చేసుకోవడానికి కింబర్లైట్‌లు ముఖ్యమైన వనరులు. 1870లలో కింబర్లీలో వజ్రాలు ఉన్న కింబర్లైట్‌లను కనుగొనడం ప్రపంచ వజ్రాల పరిశ్రమలో విప్లవాత్మక మార్పులు తెచ్చింది.<ref>{{Cite journal |last=Janse |first=A. J. A. (Bram) |date=2007-06-01 |title=Global Rough Diamond Production Since 1870 |url=http://dx.doi.org/10.5741/gems.43.2.98 |journal=Gems & Gemology |volume=43 |issue=2 |pages=98–119 |doi=10.5741/gems.43.2.98 |bibcode=2007GemG...43...98J |issn=0016-626X|url-access=subscription }}</ref> == ఆర్థిక ప్రాముఖ్యత == ప్రాథమిక వజ్రాల లభ్యతకు కింబర్లైట్‌లు అత్యంత ముఖ్యమైన ఆధారం. భూమిపై సుమారు 6,400 కింబర్లైట్ పైపులను గుర్తించగా, వాటిలో 900 పైపులలో వజ్రాలు ఉన్నట్లు తేలింది. వీటిలో సుమారు 30 పైపులలో ప్రస్తుతం మైనింగ్ జరుగుతోంది.<ref name=Mining.com>{{cite web|title=Diamond investing FAQ|url=http://www.mining.com/diamond-investing-faq-40055/|website=MINING.com|access-date=30 August 2017|date=18 February 2014}}</ref> దక్షిణ ఆఫ్రికాలోని కింబర్లీలో లభించిన కింబర్లైట్ రాళ్ళు వాతావరణ ప్రభావంతో పసుపు రంగులోకి మారినప్పుడు వాటిని "ఎల్లో గ్రౌండ్" అని పిలిచేవారు. లోపలి భాగంలో ఉండే తక్కువ మార్పు చెందిన నీలి రంగు రాతిని "బ్లూ గ్రౌండ్" అంటారు.<ref name="Schumann 2006 p. 88">{{cite book | last=Schumann | first=W. | title=Gemstones of the World | publisher=Sterling | year=2006 | isbn=978-1-4027-4016-9 | url=https://books.google.com/books?id=uXCzger619QC&pg=PA88 | access-date=2022-07-15 | page=88}}</ref> [[File:Mirny in Yakutia.jpg|thumb|మీర్ గని]] == సంబంధిత శిలా రకాలు == * లాంప్రోయిట్ * లాంప్రోఫైర్ * నెఫెలిన్ సియానైట్ * అల్ట్రాపొటాసిక్ అగ్నిశిలలు == మూలాలు == {{reflist|30em}} == ఇంకా చదవండి == {{refbegin}} * {{cite book |title=Petrology of Lamproites |last=Mitchell |first=R. H. |author2=Bergman, S. C. |year=1991 |publisher=Plenum Press |location=New York |isbn=978-0-306-43556-0 }} * Edwards, C. B., Howkins, J. B., 1966. Kimberlites in Tanganyika with special reference to the Mwadui occurrence. Econ. Geol., 61:537-554. {{refend}} == బయటి లింకులు == {{Commons category|Kimberlite}} [[వర్గం:ఖనిజాలు]] l9nhtwcq0kbm90l16jetuoh5db1h9ea 0 509426 4956321 2026-09-11T14:14:36Z Rajasekhar1961 2596 [[WP:AES|←]]Created page with ' * [[టంగుటూరి అంజయ్య]] (ఆగష్టు 16,1919 - అక్టోబరు 19,1986), రామాయంపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం నుంచి ఎమ్మెల్యేగా గెలుపొంది.ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర 7వ ముఖ్యమంత్రి * ఎల్గనమోని అంజయ్య యాదవ్‌...' 4956321 wikitext text/x-wiki * [[టంగుటూరి అంజయ్య]] (ఆగష్టు 16,1919 - అక్టోబరు 19,1986), రామాయంపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం నుంచి ఎమ్మెల్యేగా గెలుపొంది.ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర 7వ ముఖ్యమంత్రి * [[ఎల్గనమోని అంజయ్య యాదవ్‌]], తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. * [[గూడ అంజయ్య]] (1955 - జూన్ 21, 2016) తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన ప్రముఖ గేయ కవి, కథా రచయిత. * [[తైదల అంజయ్య]] (జననం: జులై 6, 1975) తెలంగాణ కు చెందిన కవి, రచయిత. * [[తిరుకోవెల అంజయ్య]], తెలంగాణ తొలితరం ఉద్యమకారుడు. * [[అన్నే అంజయ్య]] (1905 - జూన్ 22, 1975) దేశ సేవకుడు, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు. * [[గజం అంజయ్య]] (జననం 1955 మే 16) భారతీయ మాస్టర్ హ్యాండ్లూమ్ డిజైనర్. 42cr8wlriytbf2n9h7x1o9dhlolnlmd 4956322 4956321 2026-09-11T14:15:12Z Rajasekhar1961 2596 4956322 wikitext text/x-wiki * [[టంగుటూరి అంజయ్య]] (ఆగష్టు 16,1919 - అక్టోబరు 19,1986), రామాయంపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం నుంచి ఎమ్మెల్యేగా గెలుపొంది.ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర 7వ ముఖ్యమంత్రి * [[అంజయ్య యాదవ్‌]], తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. * [[గూడ అంజయ్య]] (1955 - జూన్ 21, 2016) తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన ప్రముఖ గేయ కవి, కథా రచయిత. * [[తైదల అంజయ్య]] (జననం: జులై 6, 1975) తెలంగాణ కు చెందిన కవి, రచయిత. * [[తిరుకోవెల అంజయ్య]], తెలంగాణ తొలితరం ఉద్యమకారుడు. * [[అన్నే అంజయ్య]] (1905 - జూన్ 22, 1975) దేశ సేవకుడు, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు. * [[గజం అంజయ్య]] (జననం 1955 మే 16) భారతీయ మాస్టర్ హ్యాండ్లూమ్ డిజైనర్. 3dqoykqj6e2vw5ulr7r0flbnd0jfici 4956324 4956322 2026-09-11T14:21:33Z యర్రా రామారావు 28161 యర్రా రామారావు, [[అంజయ్య]] పేజీని [[అంజయ్య (అయోమయనివృత్తి)]] కు తరలించారు 4956322 wikitext text/x-wiki * [[టంగుటూరి అంజయ్య]] (ఆగష్టు 16,1919 - అక్టోబరు 19,1986), రామాయంపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం నుంచి ఎమ్మెల్యేగా గెలుపొంది.ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర 7వ ముఖ్యమంత్రి * [[అంజయ్య యాదవ్‌]], తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. * [[గూడ అంజయ్య]] (1955 - జూన్ 21, 2016) తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన ప్రముఖ గేయ కవి, కథా రచయిత. * [[తైదల అంజయ్య]] (జననం: జులై 6, 1975) తెలంగాణ కు చెందిన కవి, రచయిత. * [[తిరుకోవెల అంజయ్య]], తెలంగాణ తొలితరం ఉద్యమకారుడు. * [[అన్నే అంజయ్య]] (1905 - జూన్ 22, 1975) దేశ సేవకుడు, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు. * [[గజం అంజయ్య]] (జననం 1955 మే 16) భారతీయ మాస్టర్ హ్యాండ్లూమ్ డిజైనర్. 3dqoykqj6e2vw5ulr7r0flbnd0jfici 4956326 4956324 2026-09-11T14:22:13Z యర్రా రామారావు 28161 4956326 wikitext text/x-wiki * [[టంగుటూరి అంజయ్య]] (ఆగష్టు 16,1919 - అక్టోబరు 19,1986), రామాయంపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం నుంచి ఎమ్మెల్యేగా గెలుపొంది.ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర 7వ ముఖ్యమంత్రి * [[అంజయ్య యాదవ్‌]], తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. * [[గూడ అంజయ్య]] (1955 - జూన్ 21, 2016) తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన ప్రముఖ గేయ కవి, కథా రచయిత. * [[తైదల అంజయ్య]] (జననం: జులై 6, 1975) తెలంగాణ కు చెందిన కవి, రచయిత. * [[తిరుకోవెల అంజయ్య]], తెలంగాణ తొలితరం ఉద్యమకారుడు. * [[అన్నే అంజయ్య]] (1905 - జూన్ 22, 1975) దేశ సేవకుడు, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు. * [[గజం అంజయ్య]] (జననం 1955 మే 16) భారతీయ మాస్టర్ హ్యాండ్లూమ్ డిజైనర్. {{అయోమయ నివృత్తి}} a8rb1sfoiaminhztcw2cw4yny2yxm84 4956328 4956326 2026-09-11T14:25:15Z యర్రా రామారావు 28161 4956328 wikitext text/x-wiki * [[టంగుటూరి అంజయ్య]] (ఆగష్టు 16,1919 - అక్టోబరు 19,1986) - రామాయంపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం నుంచి ఎమ్మెల్యేగా గెలుపొంది.ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర 7వ ముఖ్యమంత్రి * [[అంజయ్య యాదవ్‌]] - తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. * [[గూడ అంజయ్య]] (1955 - జూన్ 21, 2016) తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన ప్రముఖ గేయ కవి, కథా రచయిత. * [[తైదల అంజయ్య]] (జననం: జులై 6, 1975) తెలంగాణ కు చెందిన కవి, రచయిత. * [[తిరుకోవెల అంజయ్య]], తెలంగాణ తొలితరం ఉద్యమకారుడు. * [[అన్నే అంజయ్య]] (1905 - జూన్ 22, 1975) దేశ సేవకుడు, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు. * [[గజం అంజయ్య]] (జననం 1955 మే 16) భారతీయ మాస్టర్ హ్యాండ్లూమ్ డిజైనర్. {{అయోమయ నివృత్తి}} ohprt159v8pwjv39h00zg366f33qx7j 4956329 4956328 2026-09-11T14:26:40Z యర్రా రామారావు 28161 4956329 wikitext text/x-wiki * [[టంగుటూరి అంజయ్య]] - (ఆగష్టు 16,1919 - అక్టోబరు 19,1986) రామాయంపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం నుంచి ఎమ్మెల్యేగా గెలుపొంది.ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర 7వ ముఖ్యమంత్రి * [[అంజయ్య యాదవ్‌]] - తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. * [[గూడ అంజయ్య]] -(1955 - జూన్ 21, 2016) తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన ప్రముఖ గేయ కవి, కథా రచయిత. * [[తైదల అంజయ్య]] - (జననం: జులై 6, 1975) తెలంగాణ కు చెందిన కవి, రచయిత. * [[తిరుకోవెల అంజయ్య]] - తెలంగాణ తొలితరం ఉద్యమకారుడు. * [[అన్నే అంజయ్య]] - (1905 - జూన్ 22, 1975) దేశ సేవకుడు, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు. * [[గజం అంజయ్య]] - (జననం 1955 మే 16) భారతీయ మాస్టర్ హ్యాండ్లూమ్ డిజైనర్. {{అయోమయ నివృత్తి}} 21yqyvlyq266v9ogj3fp8vaf1vfe99o 0 509427 4956325 2026-09-11T14:21:33Z యర్రా రామారావు 28161 యర్రా రామారావు, [[అంజయ్య]] పేజీని [[అంజయ్య (అయోమయనివృత్తి)]] కు తరలించారు 4956325 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[అంజయ్య (అయోమయనివృత్తి)]] 6r9rddpbm7uahb8qozmi7ejdx9zasrt 0 509428 4956339 2026-09-11T14:56:38Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1371965479|Klezmer]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4956339 wikitext text/x-wiki  {{Infobox music genre | name = Klezmer | native_name = קלעזמער | other_names = Jewish instrumental folk music, Freylekh music | image = Tanz des Marschelik, Spassmacher (1902 postcard).png | stylistic_origins = {{hlist|Old European dance music|[[religious Jewish music]]|[[Romanian music]]|[[Moldovan music]]|[[Ukrainian music]]|[[Polish music]]|[[Baroque music]]|[[Ottoman music]]|[[Greek music]]}} | cultural_origins = [[Ashkenazi Jews|Ashkenazic Jewish]] ceremonies, especially weddings, in Eastern Europe | instruments = Standard orchestra instruments, [[accordion]], [[cimbalom]] }} '''క్లెజ్మెర్''' అనేది మధ్య, తూర్పు ఐరోపాలోని అష్కెనాజీ యూదుల వాద్య సంగీత సంప్రదాయం. <ref name="Humanities">{{Cite news|url=https://www.neh.gov/article/mesmerizing-sounds-klezmer|title=The Mesmerizing Sounds of Klezmer|last=Strom|first=Yale|date=Winter 2024|access-date=27 December 2023|publisher=Humanities: The Magazine of the National Endowment for the Humanities}}</ref> ఈ సంప్రదాయంలోని ముఖ్యమైన అంశాలలో నృత్య గీతాలు, ఆచార గీతాలు, వినడం కోసం వాయించే అద్భుతమైన ఆశువుగా వాయించే సంగీతం ఉన్నాయి; వీటిని వివాహాలు, ఇతర సామాజిక కార్యక్రమాలలో వాయించేవారు. <ref name="OJFM 530-48">{{Cite book|title=Old Jewish folk music: the collections and writings of Moshe Beregovski|last=Beregovsky|first=Moishe|date=1982|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=081227833X|editor-last=Slobin|editor-first=Mark|location=Philadelphia|pages=530–548|chapter=4. Jewish Instrumental Folk Music (1937)}}</ref> <ref name="Rubin 2020 29">{{Cite book|title=New York klezmer in the early twentieth century: the music of Naftule Brandwein and Dave Tarras|last=Rubin|first=Joel E.|date=2020|publisher=Boydell & Brewer|isbn=9781580465984|location=Rochester, NY|page=29}}</ref> ఈ సంగీత ప్రక్రియలో [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్]] (ముఖ్యంగా గ్రీకు, రొమేనియన్ ) సంగీతం, [[బరోక్ సంగీతం]], జర్మన్, స్లావిక్ జానపద నృత్యాలు, మతపరమైన యూదు సంగీతంతో సహా అనేక ఇతర సంగీత ప్రక్రియల అంశాలు మిళితమయ్యాయి. <ref name="Slobin 2000 7">{{Cite book|title=Fiddler on the move : exploring the klezmer world|last=Slobin|first=Mark|date=2000|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195161809|location=Oxford|page=7}}</ref> <ref name="Feldman 2016 208-10">{{Cite book|title=Klezmer: music, history and memory|last=Feldman|first=Zev|date=2016|publisher=Oxford University Press|isbn=9780190244514|location=New York, NY|pages=208–210}}</ref> ఈ సంగీతం యునైటెడ్ స్టేట్స్‌కు చేరుకున్నప్పుడు, అది దాని సాంప్రదాయ ఆచార అంశాలలో కొన్నింటిని కోల్పోయి, అమెరికన్ బిగ్ బ్యాండ్, జనాదరణ పొందిన సంగీతం యొక్క అంశాలను స్వీకరించింది. <ref name="Rubin 2020 71-4">{{Cite book|title=New York klezmer in the early twentieth century: the music of Naftule Brandwein and Dave Tarras|last=Rubin|first=Joel E.|date=2020|publisher=Boydell & Brewer|isbn=9781580465984|location=Rochester, NY|pages=71–74}}</ref> <ref name="Feldman 2016 216-8">{{Cite book|title=Klezmer: music, history and memory|last=Feldman|first=Zev|date=2016|publisher=Oxford University Press|isbn=9780190244514|location=New York, NY|pages=216–8}}</ref> 1910లు, 1920లలో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఈ శైలిని ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన యూరప్‌లో జన్మించిన క్లెజ్మర్‌లలో డేవ్ టర్రాస్, నాఫ్టులే బ్రాండ్‌వీన్ ఉన్నారు; వారి తర్వాత మాక్స్ ఎప్స్టీన్, సిడ్ బెకెర్‌మాన్, రే మ్యూసికర్ వంటి అమెరికాలో జన్మించిన సంగీతకారులు వచ్చారు. <ref name="YIVO encyclopedia instr">{{Cite web|last=Feldman|first=Zev|title=Music: Traditional and Instrumental Music|url=https://yivoencyclopedia.org/article.aspx/Music/Traditional_and_Instrumental_Music|website=YIVO Encyclopedia|publisher=YIVO}}</ref> [[హోలోకాస్ట్]] సమయంలో తూర్పు ఐరోపాలో యూదుల జీవితం నాశనమైన తరువాత, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో క్లెజ్మెర్ సంగీతం యొక్క ప్రజాదరణ సాధారణంగా పడిపోయిన తరువాత, 1970ల చివరలో క్లెజ్మెర్ రివైవల్ అని పిలవబడే దానిలో ఈ సంగీతం మళ్ళీ ప్రాచుర్యం పొందడం ప్రారంభించింది. <ref name="Humanities" /> 1980వ దశకం నుండి, సంగీతకారులు ఈ శైలి యొక్క సాంప్రదాయ, ప్రయోగాత్మక రూపాలతో ప్రయోగాలు చేశారు, ఈ శైలిని [[జాజ్]], పంక్, ఇతర శైలులతో కలిపి ఫ్యూజన్ ఆల్బమ్‌లను విడుదల చేశారు. 1980లు, 1990ల నాటికి అమెరికాలో ఈ పునరుజ్జీవనం ఐరోపాకు వ్యాపించి, జర్మనీ, ఫ్రాన్స్, పోలాండ్, రష్యా వంటి ప్రదేశాలలో ఈ శైలి పట్ల కొత్త ఆసక్తిని ప్రేరేపించింది. మౌసా బెర్లిన్ వంటి వ్యక్తులతో ఇజ్రాయెల్‌లో కూడా ఇలాంటి సంప్రదాయం కొనసాగింది. == వ్యుత్పత్తి, వాడుక == యిడ్డిష్ భాషలో ఉపయోగించే {{Transliteration|yi|klezmer}} అనే పదానికి [[హీబ్రూ భాష|హీబ్రూ]] మూలం ఉంది: ''<nowiki/>'క్లే'<nowiki/>'' అంటే "పనిముట్లు, పాత్రలు లేదా పరికరాలు", ''<nowiki/>'జెమెర్'' ' అంటే "సంగీతం"; దీని ఫలితంగా ''<nowiki/>'క్లే జెమెర్''' ఏర్పడింది. , అంటే " [[సంగీత వాయిద్యం|సంగీత వాయిద్యాలు]] ". <ref name="Humanities" /> కాలక్రమేణా యిడ్డిష్ సందర్భంలో " {{Transliteration|yi|klezmer}} " అనే పదం వారి వాయిద్యాలకు బదులుగా సంగీతకారులను వర్ణించడానికి వాడుకలోకి వచ్చింది, మొదట పదహారవ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో బోహేమియాలో, తరువాత [[పోలాండ్|పోలాండ్‌లో]], బహుశా ఆ సమయంలో వృత్తిపరమైన సంఘాలను ఏర్పాటు చేసుకుంటున్న సంగీతకారుల కొత్త హోదాకు ప్రతిస్పందనగా ఇది జరిగి ఉండవచ్చు. <ref name="Feldman 2016 61-7">{{Cite book|title=Klezmer: music, history and memory|last=Feldman|first=Zev|date=2016|publisher=Oxford University Press|isbn=9780190244521|location=New York, NY|pages=61–67}}</ref> గతంలో సంగీతకారుడిని {{Transliteration|yi|lets}} ( {{Lang|yi|לץ}} అని పిలిచి ఉండవచ్చు. ) లేదా ఇతర పదాలు. <ref name="YIVO encyclopedia instr" /> <ref name="Liptzin">{{Cite book|title=A history of Yiddish literature|last=Liptzin|first=Solomon|date=1972|publisher=Jonathan David|isbn=0824601246|location=Middle Village, N.Y.}}</ref> యిడ్డిష్ మాట్లాడే తూర్పు ఐరోపాలో ఈ వృత్తిపరమైన సంగీతకారులకు {{Transliteration|yi|klezmer}} అనే పదం ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్న తర్వాత, ఇతర రకాల సంగీతకారులను సాధారణంగా {{Transliteration|yi|muziker}} లేదా {{Transliteration|yi|muzikant}} అని పిలిచేవారు. ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు రష్యన్ పండితులు కొన్నిసార్లు "క్లెజ్మెర్" అనే పదాన్ని ఉపయోగించారు; ఇవాన్ లిపాయెవ్ దానిని ఉపయోగించలేదు, కానీ మోయిసే బెరెగోవ్స్కీ యిడ్డిష్ లేదా ఉక్రేనియన్‌లో ప్రచురించినప్పుడు ఉపయోగించాడు. <ref name="Feldman 2016 61-7" /> 20వ శతాబ్దం చివరి వరకు "క్లెజ్మెర్" అనే పదం ఆంగ్లంలో సాధారణంగా తెలిసిన పదం కాలేదు. <ref>{{Cite paper|title=The impact of Yiddish on the English language: An overview of lexical borrowing in the variety of subject areas and spheres of life influenced by Yiddish over time|date=September 2019}}</ref> ఆ సమయంలో, లాక్షణిక అలంకారం ద్వారా ఇది సంగీతకారుడిని మాత్రమే కాకుండా వారు వాయించే సంగీత శైలిని కూడా సూచించడం ప్రారంభించింది, యిడ్డిష్ భాషలో దీనికి ఆ అర్థం లేదు. <ref name="Alexander 2021 87">{{Cite book|title=Sounding Jewish in Berlin: klezmer music and the contemporary city|last=Alexander|first=Phil|date=2021|publisher=Oxford University Press|isbn=9780190064433|location=Oxford New York, [New York]|page=87}}</ref> <ref name="Slobin 2000 6">{{Cite book|title=Fiddler on the move: exploring the klezmer world|last=Slobin|first=Mark|date=2000|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195161809|location=Oxford|page=6}}</ref> <ref name="Netsky 1998">{{Cite paper|title=An overview of klezmer music and its development in the U.S.|date=Winter 1998}}</ref> 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో రికార్డింగ్ పరిశ్రమకు సంబంధించిన సామగ్రి, ఇతర రచనలు దీనిని హిబ్రూ, యూదు, లేదా యిడ్డిష్ నృత్య సంగీతం అని, లేదా కొన్నిసార్లు యిడ్డిష్ పదం ''ఫ్రైలెచ్ సంగీతం'' ("ఉల్లాసమైన సంగీతం") అని పేర్కొన్నాయి. 'క్లెజ్మెర్' అనే పదాన్ని ఒక సంగీత శైలిని సూచించడానికి 1970ల చివరలో రివైవల్ బ్యాండ్‌లు మార్కెటింగ్ పదంగా ప్రాచుర్యం కల్పించాయి; ఆండీ స్టాట్‌మన్‌తో కలిసి 1979లో విడుదల చేసిన LPలో ఈ పదాన్ని ఉపయోగించిన వాల్టర్ జెవ్ ఫెల్డ్‌మన్, ఈ వాడుకలో మార్పుకు తానే కారణమని చెప్పుకున్నాడు. <ref name="Feldman 2016 xv">{{Cite book|title=Klezmer: music, history and memory|last=Feldman|first=Zev|date=2016|publisher=Oxford University Press|isbn=9780190244514|location=New York, NY|page=xv}}</ref> [[వర్గం:సంగీతం]] [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] 5gt1qzs2x6u3kd3rx5v4qji2pubj5du 0 509429 4956344 2026-09-11T15:26:46Z Vmakumar 44743 new article 4956344 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. lozxzcaidlvzxefopi1mtuuddxjs8ki 4956345 4956344 2026-09-11T15:37:52Z Vmakumar 44743 4956345 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. 03k6sux503zgk2tgl6u0btsttu6kbao 4956380 4956345 2026-09-11T16:23:42Z Vmakumar 44743 4956380 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. j2cnc3mivr6bzvi6olmeanfcnmh5y9j 4956386 4956380 2026-09-11T16:29:20Z Vmakumar 44743 4956386 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. lwciio1s3p51e0tklfqxqnd7cgcowlw 4956423 4956386 2026-09-11T17:32:15Z Vmakumar 44743 4956423 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. === ఆసియా యాత్రలు === టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * '''ప్రయాణ మార్గం:''' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * '''ప్రయాణ మార్గం:''' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * '''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * '''నగరాలు & విశేషాలు:''' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * '''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * '''నగరాలు & గనులు:''' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * '''ప్రయాణ మార్గం:''' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * '''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * '''నగరాలు & గనులు:''' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * '''ప్రయాణ మార్గం:''' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * '''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * '''నగరాలు:''' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * '''ప్రయాణ మార్గం:''' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * '''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * '''నగరాలు & విశేషాలు:''' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. === భారతదేశ యాత్రలు === టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ''Travels in India''లో ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. Travels in Indiaలో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. 2frtf0ulnhse7q92vz86cbinhm3a95b 4956426 4956423 2026-09-11T17:54:51Z Vmakumar 44743 4956426 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. === ఆసియా యాత్రలు === టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. === భారతదేశ యాత్రలు === టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన Travels in India లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. Travels in India లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. bh4z5iuwi7bkpxgbdddfu9xnqoaypgq 4956434 4956426 2026-09-11T18:14:20Z Vmakumar 44743 4956434 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. === ఆసియా యాత్రలు === టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. === భారతదేశ యాత్రలు === టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన Travels in India లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. Travels in India లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ==మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. bjsvyh3v3ixpkjf08yq2t70x183h4v8 4956435 4956434 2026-09-11T18:15:17Z Vmakumar 44743 /* ఆసియా యాత్రలు */ 4956435 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. === భారతదేశ యాత్రలు === టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన Travels in India లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. Travels in India లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ==మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. fh5pap2y4crppd8f1w20v0kxihro8vo 4956436 4956435 2026-09-11T18:15:37Z Vmakumar 44743 /* భారతదేశ యాత్రలు */ 4956436 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన Travels in India లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. Travels in India లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ==మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. lah9u3difz16b8t6mlckxra2f3g066l 4956437 4956436 2026-09-11T18:15:51Z Vmakumar 44743 /* మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు */ 4956437 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన Travels in India లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. Travels in India లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. 0neoey9dxrytkex8unbkaj1b1jii90n 4956444 4956437 2026-09-11T18:47:26Z Vmakumar 44743 4956444 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. == ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. == గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ == 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. 6a6n285pq28nbqvmyv3w10nv9y7fjq8 4956446 4956444 2026-09-11T18:48:51Z Vmakumar 44743 4956446 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. 8yzxyyqkzcozeughhmw5tnkboovzz4a 4956453 4956446 2026-09-11T19:19:22Z Vmakumar 44743 4956453 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. వాణిజ్య పరిశీలనలు టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. ithfbigy9vv66uynxmt1isk5aplshmk 4956454 4956453 2026-09-11T19:20:01Z Vmakumar 44743 4956454 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. 7r27d55v6azg6jh7vch9e18ngvb6aau 4956457 4956454 2026-09-11T19:43:28Z Vmakumar 44743 4956457 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతదేశ సమాజంపై వర్ణనలు == == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. తరువాత William Crooke సంపాదకత్వంలో 1925 సంచిక వెలువడింది. rdi8egsspg975ngu84ihmpkscjmgogf 4956459 4956457 2026-09-11T20:29:31Z Vmakumar 44743 /* ఆసియా యాత్రలు */ 4956459 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతదేశ సమాజంపై వర్ణనలు == == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. తరువాత William Crooke సంపాదకత్వంలో 1925 సంచిక వెలువడింది. pho3trfx0lkbwc1guoegsxmvd07p5op 4956460 4956459 2026-09-11T20:46:15Z Vmakumar 44743 /* వాణిజ్య పరిశీలనలు */ 4956460 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతదేశ సమాజంపై వర్ణనలు == == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. తరువాత William Crooke సంపాదకత్వంలో 1925 సంచిక వెలువడింది. pvs3iln5733vqocv1x85vpf58ol63ne 4956461 4956460 2026-09-11T21:29:36Z Vmakumar 44743 4956461 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతదేశ సమాజంపై వర్ణనలు == == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. తరువాత William Crooke సంపాదకత్వంలో 1925 సంచిక వెలువడింది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది.. అతను ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14 వ లూయి (XIV) సమక్షానికి పరిచయం చేయబడ్డాడు. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ మాస్కో చేరుకున్నాడు. . అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ యాత్రను పూర్తి చేయలేకపోయాడు.. 1689లో తన 84వ ఏట మాస్కో (రష్యా) లోనే అనారోగ్యంతో సహజ మరణం పొందాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం మాస్కోలోని విదేశీయుల శ్మశానవాటిక (జర్మన్ క్వార్టర్ / Nemetskaya Sloboda) లో ఆయన భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. . ll32k90dqec3s9gt1wpof8tjjebucxb 4956462 4956461 2026-09-11T21:31:13Z Vmakumar 44743 4956462 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతదేశ సమాజంపై వర్ణనలు == == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. తరువాత William Crooke సంపాదకత్వంలో 1925 సంచిక వెలువడింది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ మాస్కో చేరుకున్నాడు. . అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ యాత్రను పూర్తి చేయలేకపోయాడు.. 1689లో తన 84వ ఏట మాస్కో (రష్యా) లోనే అనారోగ్యంతో సహజ మరణం పొందాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం మాస్కోలోని విదేశీయుల శ్మశానవాటిక (జర్మన్ క్వార్టర్ / Nemetskaya Sloboda) లో ఆయన భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. . 2aikowtmrzfgoykzamtxqevnxyh1evu 4956463 4956462 2026-09-11T21:33:42Z Vmakumar 44743 /* చివరి జీవితం */ 4956463 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతదేశ సమాజంపై వర్ణనలు == == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. తరువాత William Crooke సంపాదకత్వంలో 1925 సంచిక వెలువడింది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో చేరుకున్నాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ యాత్రను పూర్తి చేయలేకపోయాడు. 1689లో తన 84వ ఏట మాస్కో (రష్యా) లోనే అనారోగ్యంతో సహజ మరణం పొందాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం మాస్కోలోని విదేశీయుల శ్మశానవాటిక (జర్మన్ క్వార్టర్ / Nemetskaya Sloboda) లో ఆయన భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. . 2p4t7gnvj6cctv6ra9bd3cl7wvufn81 4956464 4956463 2026-09-11T21:45:25Z Vmakumar 44743 4956464 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతదేశ సమాజంపై వర్ణనలు == == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. తరువాత William Crooke సంపాదకత్వంలో 1925 సంచిక వెలువడింది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో చేరుకున్నాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ యాత్రను పూర్తి చేయలేకపోయాడు. 1689లో తన 84వ ఏట మాస్కో (రష్యా) లోనే అనారోగ్యంతో సహజ మరణం పొందాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం మాస్కోలోని విదేశీయుల శ్మశానవాటిక (జర్మన్ క్వార్టర్ / Nemetskaya Sloboda) లో ఆయన భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. ====== చారిత్రక ప్రాధాన్యం ====== టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. ck9psufmia6ye5vo6refbymwphmjfyo 4956465 4956464 2026-09-11T21:46:17Z Vmakumar 44743 4956465 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతదేశ సమాజంపై వర్ణనలు == == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. తరువాత William Crooke సంపాదకత్వంలో 1925 సంచిక వెలువడింది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో చేరుకున్నాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ యాత్రను పూర్తి చేయలేకపోయాడు. 1689లో తన 84వ ఏట మాస్కో (రష్యా) లోనే అనారోగ్యంతో సహజ మరణం పొందాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం మాస్కోలోని విదేశీయుల శ్మశానవాటిక (జర్మన్ క్వార్టర్ / Nemetskaya Sloboda) లో ఆయన భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. ar8y95twk5ixjpxmo19f3q0leg1vmwd 4956466 4956465 2026-09-11T21:59:17Z Vmakumar 44743 4956466 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. తరువాత William Crooke సంపాదకత్వంలో 1925 సంచిక వెలువడింది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో చేరుకున్నాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ యాత్రను పూర్తి చేయలేకపోయాడు. 1689లో తన 84వ ఏట మాస్కో (రష్యా) లోనే అనారోగ్యంతో సహజ మరణం పొందాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం మాస్కోలోని విదేశీయుల శ్మశానవాటిక (జర్మన్ క్వార్టర్ / Nemetskaya Sloboda) లో ఆయన భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. suymj6cnr57z4gpsznpwvvj68ksermf 4956714 4956466 2026-09-12T10:58:51Z Vmakumar 44743 4956714 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజంలోని కులవ్యవస్థ, వృత్తులు, మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాలను కూడా విస్తృతంగా నమోదు చేశాడు. ===కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య=== ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. ===వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు=== భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. తరువాత William Crooke సంపాదకత్వంలో 1925 సంచిక వెలువడింది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో చేరుకున్నాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ యాత్రను పూర్తి చేయలేకపోయాడు. 1689లో తన 84వ ఏట మాస్కో (రష్యా) లోనే అనారోగ్యంతో సహజ మరణం పొందాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం మాస్కోలోని విదేశీయుల శ్మశానవాటిక (జర్మన్ క్వార్టర్ / Nemetskaya Sloboda) లో ఆయన భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. k5gjx7tiywej8wh3maw0sr4tct7as9r 4956741 4956714 2026-09-12T11:09:21Z Vmakumar 44743 4956741 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజంలోని కులవ్యవస్థ, వృత్తులు, మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాలను కూడా విస్తృతంగా నమోదు చేశాడు. ===కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య=== ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. ===వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు=== భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు == భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. తరువాత William Crooke సంపాదకత్వంలో 1925 సంచిక వెలువడింది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో చేరుకున్నాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ యాత్రను పూర్తి చేయలేకపోయాడు. 1689లో తన 84వ ఏట మాస్కో (రష్యా) లోనే అనారోగ్యంతో సహజ మరణం పొందాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం మాస్కోలోని విదేశీయుల శ్మశానవాటిక (జర్మన్ క్వార్టర్ / Nemetskaya Sloboda) లో ఆయన భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. fpywczywq05vi6vlogy353iqs3lo9to 4956778 4956741 2026-09-12T11:30:51Z Vmakumar 44743 /* భారతీయ సమాజం, ఆచారాలపై వర్ణనలు */ 4956778 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజంలోని కులవ్యవస్థ, వృత్తులు, మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాలను కూడా విస్తృతంగా నమోదు చేశాడు. ===కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య=== ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు == భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. తరువాత William Crooke సంపాదకత్వంలో 1925 సంచిక వెలువడింది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో చేరుకున్నాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ యాత్రను పూర్తి చేయలేకపోయాడు. 1689లో తన 84వ ఏట మాస్కో (రష్యా) లోనే అనారోగ్యంతో సహజ మరణం పొందాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం మాస్కోలోని విదేశీయుల శ్మశానవాటిక (జర్మన్ క్వార్టర్ / Nemetskaya Sloboda) లో ఆయన భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. 7va562x7lnxkjkmyvq122f916pdc12a 4956796 4956778 2026-09-12T11:44:58Z Vmakumar 44743 /* భారతీయ సమాజం, ఆచారాలపై వర్ణనలు */ 4956796 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజంలోని కులవ్యవస్థ, వృత్తులు, మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాలను కూడా విస్తృతంగా నమోదు చేశాడు. ===కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య=== ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వెళ్లేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు == భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. తరువాత William Crooke సంపాదకత్వంలో 1925 సంచిక వెలువడింది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో చేరుకున్నాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ యాత్రను పూర్తి చేయలేకపోయాడు. 1689లో తన 84వ ఏట మాస్కో (రష్యా) లోనే అనారోగ్యంతో సహజ మరణం పొందాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం మాస్కోలోని విదేశీయుల శ్మశానవాటిక (జర్మన్ క్వార్టర్ / Nemetskaya Sloboda) లో ఆయన భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. qgvmqr8g7thxmcc40cunvzy3eyal24l 4956803 4956796 2026-09-12T11:49:20Z Vmakumar 44743 /* భారతీయ సమాజం, ఆచారాలపై వర్ణనలు */ 4956803 wikitext text/x-wiki '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి. అందుకే 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాల్లో అతని రచనను అత్యంత ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణిస్తారు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు నేటి టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, అఫ్ఘానిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా తదితర ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. '''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు. '''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. '''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు. * ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు. '''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం. * ''నగరాలు & గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి & గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు. '''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం. * ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు. '''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)''' * ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు & రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. * ''నగరాలు & విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. చక్రవర్తి ప్రసిద్ధ 'నెమలి సింహాసనం' (Peacock Throne) మరియు మొఘల్ ఖజానాలోని భారీ వజ్రాలను (హోప్ డైమండ్ మూలమైన 'టావెర్నియర్ బ్లూ' సహా) స్వయంగా పరిశీలించాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు. మొత్తం మీద అతను ఎక్కువగా భూమార్గాలనే ఉపయోగించాడు. పర్షియా నుంచి భారతదేశానికి వచ్చే వాణిజ్య మార్గాలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, వ్యాపారులకు ఎదురయ్యే ప్రమాదాలు వంటి విషయాలను కూడా నమోదు చేశాడు. అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని అనేకసార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆగ్రా, ఢిల్లీ ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు అతని ప్రయాణాలు విస్తరించాయి. అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు. 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు=== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం. ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ రత్నాన్ని ఆ తర్వాత సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌లోని స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ (Smithsonian Institution) పేర్కొంది. టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో **గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)**గా ప్రసిద్ధి చెందింది. టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం ప్రసిద్ధ కోహినూర్ వజ్రం కూడా ఈ గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్‌తో ముడిపడి ఉన్నట్లు పలువురు రత్నశాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి: * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు. == భారతీయ సమాజం, ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజంలోని కులవ్యవస్థ, వృత్తులు, మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాలను కూడా విస్తృతంగా నమోదు చేశాడు. ===కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య=== ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు. అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === == భారతీయ మతం మరియు సమాజంపై అతని దృక్కోణం == టావెర్నియర్ భారతదేశంలోని మతాచారాలు, దేవతారాధన, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాలకు సంబంధించిన ఆచారాలు వంటి అనేక విషయాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని అతను పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum), వారి పరిశీలనలు ప్రధానంగా క్రైస్తవ విశ్వాసాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణాల ప్రభావంతో సాగాయని పేర్కొన్నాడు. ఆ కాలపు యూరోపియన్ యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారు. ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి వారు క్రైస్తవాన్నే ఒక ప్రామాణిక కొలబద్దగా తీసుకొని, హిందూ, ముస్లిం విశ్వాసాలపై తీర్పులు ఇచ్చారని అంజూమ్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ నేపథ్యం వల్ల టావెర్నియర్ సామాజిక పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు == భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు. నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది. తరువాత William Crooke సంపాదకత్వంలో 1925 సంచిక వెలువడింది. == చివరి జీవితం == టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో చేరుకున్నాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ యాత్రను పూర్తి చేయలేకపోయాడు. 1689లో తన 84వ ఏట మాస్కో (రష్యా) లోనే అనారోగ్యంతో సహజ మరణం పొందాడు. కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం మాస్కోలోని విదేశీయుల శ్మశానవాటిక (జర్మన్ క్వార్టర్ / Nemetskaya Sloboda) లో ఆయన భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. ==చారిత్రక ప్రాధాన్యం == టావెర్నియర్ ప్రాముఖ్యత మూడు రంగాల్లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది: '''ప్రయాణ చరిత్ర, వాణిజ్య చరిత్ర, రత్నాల చరిత్ర'''. మొఘల్ దర్బారుల్లోని రత్న భాండాగారాలు, గోల్కొండ వజ్రాల పరిశ్రమ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య మార్గాలు, నాటి రాజుల సంపదపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి విలువైన ప్రాథమిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం టావెర్నియర్ రచనలను పూర్తిగా నిష్పాక్షికమైన చారిత్రక గ్రంథాలుగా మాత్రమే చూడలేము. ఆయన ప్రధానంగా ఒక వర్తకుడు కావడంతో, తన వ్యాపార ప్రయోజనాలు మరియు సమకాలీన యూరోపియన్ దృక్కోణ ప్రభావం ఆయన పరిశీలనల్లో కనిపిస్తుంది. అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాలను ఒక విదేశీ రత్నాల వ్యాపారి దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే అత్యంత విలువైన చారిత్రక ఆధారంగా దీనిని పరిగణించడం సముచితం. 9upfbfr0rr5f57336nb9j64wahkx3dz 3 509430 4956348 2026-09-11T15:49:53Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4956348 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Officemen-23 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Officemen-23 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 15:49, 11 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ctzl98tnh8eqhww3lwcmcckqxztbyad 3 509431 4956349 2026-09-11T15:50:17Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4956349 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Chsubbarao3 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Chsubbarao3 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 15:50, 11 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) elx4yljyedbfrsf3forx35mcm3zrifx 3 509432 4956350 2026-09-11T15:50:39Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4956350 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">User7a26 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> User7a26 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 15:50, 11 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) fu927pl547ig6qcfi9qvdtyjih737f7 3 509433 4956351 2026-09-11T15:50:59Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4956351 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Srinath.bhura గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Srinath.bhura గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 15:50, 11 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 6gcvsjmxnwwjt5at7uy0zk7v08i54j3 3 509434 4956352 2026-09-11T15:51:36Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4956352 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Panpanchik గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Panpanchik గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 15:51, 11 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 6vfwrsmk1yckujshje0hsm4f04j7zml 0 509435 4956355 2026-09-11T16:02:02Z Gantela divya 152407 కొత్త వ్యాసం 4956355 wikitext text/x-wiki పరిచయం 3lti43tb25p62901i3b3ie1ley3fm1z 4956356 4956355 2026-09-11T16:02:51Z Gantela divya 152407 4956356 wikitext text/x-wiki పరిచయం ప్రదేశం: ky5d1qlxhdefnke6v93jhxqk89mae6e 4956357 4956356 2026-09-11T16:04:33Z Gantela divya 152407 4956357 wikitext text/x-wiki పరిచయం ప్రదేశం:నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం lhgtqf9iu97i1rf2814ydo8q1k9o0g0 4956358 4956357 2026-09-11T16:05:39Z Gantela divya 152407 4956358 wikitext text/x-wiki పరిచయం ప్రదేశం:నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. l3eod6rw42e8elpgd2opitj8k3thxo2 4956359 4956358 2026-09-11T16:06:35Z Gantela divya 152407 4956359 wikitext text/x-wiki పరిచయం ప్రదేశం:నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. నిర్మాణం మరియు కొలతలు n0i3u6zb88qwrursn14szyso1j5veys 4956360 4956359 2026-09-11T16:07:25Z Gantela divya 152407 4956360 wikitext text/x-wiki పరిచయం ప్రదేశం:నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. నిర్మాణం మరియు కొలతలు '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' (Diameter) కలిగి ఉంటుంది. joyhpcx7bp114rlo5hl0mrcl8eecitn 4956361 4956360 2026-09-11T16:07:57Z Gantela divya 152407 4956361 wikitext text/x-wiki పరిచయం ప్రదేశం:నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. నిర్మాణం మరియు కొలతలు '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' (Diameter) కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు (Circumambulatory paths) ఉన్నాయి. f2byx1sxo2u9q79c360pab8uaiaei1e 4956363 4956361 2026-09-11T16:10:54Z Gantela divya 152407 4956363 wikitext text/x-wiki పరిచయం ప్రదేశం:నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. నిర్మాణం మరియు కొలతలు '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' (Diameter) కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు (Circumambulatory paths) ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' (Wheel-shaped plan) వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు (Spokes) బయటకు విస్తరిస్తాయి. 7sst6ep7ylafm32x28hutfhjv4tvbnj 4956364 4956363 2026-09-11T16:11:11Z Gantela divya 152407 4956364 wikitext text/x-wiki పరిచయం ప్రదేశం:నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. నిర్మాణం మరియు కొలతలు '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు (Circumambulatory paths) ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' (Wheel-shaped plan) వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు (Spokes) బయటకు విస్తరిస్తాయి. kl0tzjdwqm784u4xl3cfqa384f5xbcv 4956365 4956364 2026-09-11T16:11:45Z Gantela divya 152407 4956365 wikitext text/x-wiki పరిచయం ప్రదేశం:నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. నిర్మాణం మరియు కొలతలు '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' (Wheel-shaped plan) వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు (Spokes) బయటకు విస్తరిస్తాయి. 8uuhuoshmngbys5p1yavf3wbll1m9k2 4956366 4956365 2026-09-11T16:12:04Z Gantela divya 152407 4956366 wikitext text/x-wiki పరిచయం ప్రదేశం:నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. నిర్మాణం మరియు కొలతలు '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు (Spokes) బయటకు విస్తరిస్తాయి. nc1u7cz2xb35tovw3zfx9h348dn36h4 4956368 4956366 2026-09-11T16:12:30Z Gantela divya 152407 4956368 wikitext text/x-wiki పరిచయం ప్రదేశం:నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. నిర్మాణం మరియు కొలతలు '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి. 73qyjfxjom1kjf1g7i6rlzx09zezfhl 4956369 4956368 2026-09-11T16:13:03Z Gantela divya 152407 4956369 wikitext text/x-wiki పరిచయం ప్రదేశం:నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. నిర్మాణం మరియు కొలతలు '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు (Circumambulatory paths) మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు (Offering platforms) నిర్మించబడ్డాయి iuwf1trw5exbshv98dfwgwbkfw97lvc 4956370 4956369 2026-09-11T16:13:42Z Gantela divya 152407 4956370 wikitext text/x-wiki పరిచయం ప్రదేశం:నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. నిర్మాణం మరియు కొలతలు '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి 3b52pxqquvgr98zmo7ub7tayk15gz3k 4956371 4956370 2026-09-11T16:14:58Z Gantela divya 152407 4956371 wikitext text/x-wiki పరిచయం ప్రదేశం:నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. నిర్మాణం మరియు కొలతలు '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు (Excavations)పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి ec66zk788dh1d8xu3recvzsw229rr92 4956373 4956371 2026-09-11T16:16:08Z Gantela divya 152407 4956373 wikitext text/x-wiki పరిచయం ప్రదేశం:నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. నిర్మాణం మరియు కొలతలు '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు (Excavations)పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ (The Met) ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు qh3k3p7mq58wrtf7qd20r43299800ay 4956374 4956373 2026-09-11T16:16:36Z Gantela divya 152407 4956374 wikitext text/x-wiki పరిచయం ప్రదేశం:నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. నిర్మాణం మరియు కొలతలు '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు (Excavations)పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు pstq806jdl3h26m4a9bsy0rjt8r3n42 4956375 4956374 2026-09-11T16:17:18Z Gantela divya 152407 4956375 wikitext text/x-wiki పరిచయం ప్రదేశం:నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. నిర్మాణం మరియు కొలతలు '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు (Excavations)పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు (Cisterns) లభించాయి. అలాగే శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి ae4nxlks1hr2z7911pw1y91ozobmy1g 4956376 4956375 2026-09-11T16:18:13Z Gantela divya 152407 4956376 wikitext text/x-wiki పరిచయం ప్రదేశం:నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. నిర్మాణం మరియు కొలతలు '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు (Excavations)పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు (Cisterns) లభించాయి. అలాగే శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. obl342bdi98aqfup57g6gpyklbsprm8 4956379 4956376 2026-09-11T16:23:20Z Gantela divya 152407 4956379 wikitext text/x-wiki పరిచయం ప్రదేశం:నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. నిర్మాణం మరియు కొలతలు '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు (Excavations)పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు (Cisterns) లభించాయి. అలాగే శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. చారిత్రక కథనాలు (Legends) 8ondxlpgjav1llvkglb2g1h3xwa5xsm 4956381 4956379 2026-09-11T16:24:19Z Gantela divya 152407 4956381 wikitext text/x-wiki పరిచయం ప్రదేశం:నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. నిర్మాణం మరియు కొలతలు '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు (Excavations)పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు (Cisterns) లభించాయి. అలాగే శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. చారిత్రక కథనాలు (Legends) ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''భక్త రామదాసు (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. g6f0annh7kuj49phnmj26nw0668e5to 4956382 4956381 2026-09-11T16:25:05Z Gantela divya 152407 4956382 wikitext text/x-wiki పరిచయం ప్రదేశం:నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. నిర్మాణం మరియు కొలతలు '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు (Cisterns) లభించాయి. అలాగే శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. చారిత్రక కథనాలు (Legends) ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''భక్త రామదాసు (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. dlkr37y3s8x8ixvq9d7nvozzporkzcl 4956383 4956382 2026-09-11T16:25:20Z Gantela divya 152407 4956383 wikitext text/x-wiki పరిచయం ప్రదేశం:నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. నిర్మాణం మరియు కొలతలు '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. చారిత్రక కథనాలు (Legends) ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''భక్త రామదాసు (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. 9nuxkebtscq2egy9j7olf1awotl8h39 4956384 4956383 2026-09-11T16:25:37Z Gantela divya 152407 4956384 wikitext text/x-wiki పరిచయం ప్రదేశం:నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. నిర్మాణం మరియు కొలతలు '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. చారిత్రక కథనాలు ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''భక్త రామదాసు (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. 5tct0r6vg5sxtxsy70vtfu1uhypc5ov 4956385 4956384 2026-09-11T16:28:46Z Gantela divya 152407 4956385 wikitext text/x-wiki పరిచయం ప్రదేశం:నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. '''నిర్మాణం మరియు కొలతలు''' '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. '''చారిత్రక కథనాలు''' ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''భక్త రామదాసు (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. aaemnfdoaw0xcrjw37tjl2xcg0ndcls 4956387 4956385 2026-09-11T16:31:10Z Gantela divya 152407 4956387 wikitext text/x-wiki పరిచయం '''ప్రదేశం''':నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. '''నిర్మాణం మరియు కొలతలు''' '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. '''చారిత్రక కథనాలు''' ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''భక్త రామదాసు (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. radvdeesajh089wi27cdcwtiil43bad 4956388 4956387 2026-09-11T16:32:41Z Gantela divya 152407 4956388 wikitext text/x-wiki పరిచయం '''ప్రదేశం''':నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. '''నిర్మాణం మరియు కొలతలు''' '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి '''పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు''' పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. '''చారిత్రక కథనాలు''' ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''భక్త రామదాసు (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. tlpldwgi664w3uwr6s7l3tjt51uq7ka 4956391 4956388 2026-09-11T16:37:18Z Gantela divya 152407 4956391 wikitext text/x-wiki పరిచయం '''ప్రదేశం''':నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది.<ref>{{Cite web|last=ksanskrithi|date=2021-06-30|title=Nelakondapalli- A glimpse of the Glory of Buddhist Architecture|url=https://sanskrithisarchive.wordpress.com/2021/07/01/nelakondapalli-a-glimpse-of-the-glory-of-buddhist-architecture/|access-date=2026-09-11|website=Sanskrithi's Archive|language=en}}</ref> '''నిర్మాణం మరియు కొలతలు''' '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి '''పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు''' పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. '''చారిత్రక కథనాలు''' ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''భక్త రామదాసు (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. మూలాలు reer2202fev5vtd13xyfymnbb8b5byq 4956392 4956391 2026-09-11T16:40:32Z Gantela divya 152407 4956392 wikitext text/x-wiki పరిచయం '''ప్రదేశం''':నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది.<ref>{{Cite web|last=ksanskrithi|date=2021-06-30|title=Nelakondapalli- A glimpse of the Glory of Buddhist Architecture|url=https://sanskrithisarchive.wordpress.com/2021/07/01/nelakondapalli-a-glimpse-of-the-glory-of-buddhist-architecture/|access-date=2026-09-11|website=Sanskrithi's Archive|language=en}}</ref> '''నిర్మాణం మరియు కొలతలు''' '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు [https://www.telangana360.com/2016/06/nelakondapalli.html?googtrans=/en/te&_t=1789144805076&lang=te&m=1 నిర్మించబడ్డాయి] '''పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు''' పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. '''చారిత్రక కథనాలు''' ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''భక్త రామదాసు (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. మూలాలు 8ntli2tt9uhdqe5e3moj12cp2hfwxmu 4956393 4956392 2026-09-11T16:41:41Z Gantela divya 152407 4956393 wikitext text/x-wiki పరిచయం '''ప్రదేశం''':నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది.<ref>{{Cite web|last=ksanskrithi|date=2021-06-30|title=Nelakondapalli- A glimpse of the Glory of Buddhist Architecture|url=https://sanskrithisarchive.wordpress.com/2021/07/01/nelakondapalli-a-glimpse-of-the-glory-of-buddhist-architecture/|access-date=2026-09-11|website=Sanskrithi's Archive|language=en}}</ref> '''నిర్మాణం మరియు కొలతలు''' '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు [./Https://www.telangana360.com/2016/06/nelakondapalli.html%3Fgoogtrans=/en/te&_t=1789144805076&lang=te&m=1 నిర్మించబడ్డాయి] '''పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు''' పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. '''చారిత్రక కథనాలు''' ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''భక్త రామదాసు (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. మూలాలు 9rhoknutiumkddlprhm79ydp79kg6l2 4956395 4956393 2026-09-11T16:43:18Z Gantela divya 152407 4956395 wikitext text/x-wiki పరిచయం '''ప్రదేశం''':నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది '''నిర్మాణం మరియు కొలతలు''' '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి] '''పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు''' పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. '''చారిత్రక కథనాలు''' ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''భక్త రామదాసు (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. మూలాలు 3zyyum7298t4tilss2w3cv9f8or3wj9 4956396 4956395 2026-09-11T16:44:57Z Gantela divya 152407 4956396 wikitext text/x-wiki పరిచయం '''ప్రదేశం''':నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది.[https://www.telangana360.com/2016/06/nelakondapalli.html?googtrans=/en/te&_t=1789144805076&lang=te&m=1] '''నిర్మాణం మరియు కొలతలు''' '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి] '''పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు''' పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. '''చారిత్రక కథనాలు''' ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''భక్త రామదాసు (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. మూలాలు 3iwn8srqeg73ijki3spb4jh4bt7pa34 4956397 4956396 2026-09-11T16:45:54Z Gantela divya 152407 4956397 wikitext text/x-wiki పరిచయం '''ప్రదేశం''':నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. '''నిర్మాణం మరియు కొలతలు''' '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి] '''పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు''' పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. '''చారిత్రక కథనాలు''' ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''భక్త రామదాసు (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. మూలాలు 6o6jyt3u3tkvtvc12wra8v2b6llv2ca 4956398 4956397 2026-09-11T16:47:16Z Gantela divya 152407 మూలలు 4956398 wikitext text/x-wiki పరిచయం '''ప్రదేశం''':నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది.[Https://www.telangana360.com/2016/06/nelakondapalli.html?googtrans=/en/te&&#x20;t=1789144805076&lang=te&m=1 https://www.telangana360.com/2016/06/nelakondapalli.html?googtrans=/en/te&_t=1789144805076&lang=te&m=1] '''నిర్మాణం మరియు కొలతలు''' '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి] '''పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు''' పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. '''చారిత్రక కథనాలు''' ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''భక్త రామదాసు (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. మూలాలు rj6dc50hoj2kri0mrsbdh5ew6powwtv 4956400 4956398 2026-09-11T16:48:13Z Gantela divya 152407 4956400 wikitext text/x-wiki పరిచయం '''ప్రదేశం''':నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. '''నిర్మాణం మరియు కొలతలు''' '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి] '''పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు''' పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. '''చారిత్రక కథనాలు''' ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''భక్త రామదాసు (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. మూలాలు dwdjagt5s5aytvomz5khzzb1kv9vbfr 4956401 4956400 2026-09-11T16:48:50Z Gantela divya 152407 4956401 wikitext text/x-wiki పరిచయం '''ప్రదేశం''':నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. '''నిర్మాణం మరియు కొలతలు''' '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి] '''పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు''' పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. '''చారిత్రక కథనాలు''' ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''భక్త రామదాసు (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. మూలాలు 6o6jyt3u3tkvtvc12wra8v2b6llv2ca 4956404 4956401 2026-09-11T16:50:25Z Gantela divya 152407 మూలాలు 4956404 wikitext text/x-wiki పరిచయం '''ప్రదేశం''':నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది.[https://www.telangana360.com/2016/06/nelakondapalli.html?m=1] '''నిర్మాణం మరియు కొలతలు''' '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి] '''పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు''' పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. '''చారిత్రక కథనాలు''' ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''భక్త రామదాసు (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. '''మూలాలు''' arncu5fi6n04kombuljuq19osngb4pg 4956406 4956404 2026-09-11T16:51:19Z Gantela divya 152407 4956406 wikitext text/x-wiki పరిచయం '''ప్రదేశం''':నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది.[https://www.telangana360.com/2016/06/nelakondapalli.html?m=1] '''నిర్మాణం మరియు కొలతలు''' '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి] '''పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు''' పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. '''చారిత్రక కథనాలు''' ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''భక్త రామదాసు (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. '''మూలాలు''' 1.పురావస్తు త్రవ్వకాల వివరాలు - Telangana360 వెబ్‌సైట్. j55a5xe2yx4cszyrba5swtap3sqp9ey 4956409 4956406 2026-09-11T16:54:56Z Gantela divya 152407 4956409 wikitext text/x-wiki పరిచయం '''ప్రదేశం''':నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది.[https://www.telangana360.com/2016/06/nelakondapalli.html?m=1] '''నిర్మాణం మరియు కొలతలు''' '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి] '''పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు''' పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. '''చారిత్రక కథనాలు''' ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''భక్త రామదాసు (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. '''మూలాలు''' arncu5fi6n04kombuljuq19osngb4pg 4956410 4956409 2026-09-11T16:55:34Z Gantela divya 152407 4956410 wikitext text/x-wiki పరిచయం '''ప్రదేశం''':నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. '''నిర్మాణం మరియు కొలతలు''' '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి] '''పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు''' పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. '''చారిత్రక కథనాలు''' ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''భక్త రామదాసు (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. '''మూలాలు''' 3b0ciaxk0u04c4xjvm0odd7000gydve 4956411 4956410 2026-09-11T16:57:14Z Gantela divya 152407 మూలాలు 4956411 wikitext text/x-wiki పరిచయం '''ప్రదేశం''':నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. '''నిర్మాణం మరియు కొలతలు''' '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|title=Telangana360: Nelakondapalli : Buddhist Stupa & Birthplace of Bhakta Ramadasu|url=https://www.telangana360.com/2016/06/nelakondapalli.html|access-date=2026-09-11|language=en}}</ref> '''పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు''' పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. '''చారిత్రక కథనాలు''' ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''భక్త రామదాసు (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. '''మూలాలు''' s296lb1j6sbcgz8dfcl6n5bhk2rudus 4956427 4956411 2026-09-11T18:00:25Z Gantela divya 152407 మూలాలు 4956427 wikitext text/x-wiki <ref>{{Cite web|last=ksanskrithi|date=2021-06-30|title=Nelakondapalli- A glimpse of the Glory of Buddhist Architecture|url=https://sanskrithisarchive.wordpress.com/2021/07/01/nelakondapalli-a-glimpse-of-the-glory-of-buddhist-architecture/|access-date=2026-09-11|website=Sanskrithi's Archive|language=en}}</ref>పరిచయం '''ప్రదేశం''':నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. '''నిర్మాణం మరియు కొలతలు''' '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|title=Telangana360: Nelakondapalli : Buddhist Stupa & Birthplace of Bhakta Ramadasu|url=https://www.telangana360.com/2016/06/nelakondapalli.html|access-date=2026-09-11|language=en}}</ref> '''పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు''' పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. '''చారిత్రక కథనాలు''' ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''భక్త రామదాసు (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. '''మూలాలు''' kmamz1xxzeda7yxkgsf4sy0q5vv08q6 4956428 4956427 2026-09-11T18:01:51Z Gantela divya 152407 4956428 wikitext text/x-wiki <ref>{{Cite web|last=ksanskrithi|date=2021-06-30|title=Nelakondapalli- A glimpse of the Glory of Buddhist Architecture|url=https://sanskrithisarchive.wordpress.com/2021/07/01/nelakondapalli-a-glimpse-of-the-glory-of-buddhist-architecture/|access-date=2026-09-11|website=Sanskrithi's Archive|language=en}}</ref>పరిచయం '''ప్రదేశం''':[[నేలకొండపల్లి (ఖమ్మం జిల్లా)|నేలకొండపల్లి]] బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. '''నిర్మాణం మరియు కొలతలు''' '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|title=Telangana360: Nelakondapalli : Buddhist Stupa & Birthplace of Bhakta Ramadasu|url=https://www.telangana360.com/2016/06/nelakondapalli.html|access-date=2026-09-11|language=en}}</ref> '''పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు''' పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. '''చారిత్రక కథనాలు''' ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''భక్త రామదాసు (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. '''మూలాలు''' 4gowj69pd53c9xfdfnvpiaycuc265ht 4956431 4956428 2026-09-11T18:03:29Z Gantela divya 152407 4956431 wikitext text/x-wiki <ref>{{Cite web|last=ksanskrithi|date=2021-06-30|title=Nelakondapalli- A glimpse of the Glory of Buddhist Architecture|url=https://sanskrithisarchive.wordpress.com/2021/07/01/nelakondapalli-a-glimpse-of-the-glory-of-buddhist-architecture/|access-date=2026-09-11|website=Sanskrithi's Archive|language=en}}</ref>పరిచయం '''ప్రదేశం''':[[నేలకొండపల్లి (ఖమ్మం జిల్లా)|నేలకొండపల్లి]] బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. '''నిర్మాణం మరియు కొలతలు''' '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|title=Telangana360: Nelakondapalli : Buddhist Stupa & Birthplace of Bhakta Ramadasu|url=https://www.telangana360.com/2016/06/nelakondapalli.html|access-date=2026-09-11|language=en}}</ref> '''పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు''' పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే [[శాతవాహనులు]], ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. '''చారిత్రక కథనాలు''' ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''[[రామదాసు|భక్త రామదాసు]] (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. '''మూలాలు''' 8rrj00atqsuiebrc646a0uy0dvvy0ep 4956438 4956431 2026-09-11T18:16:35Z Gantela divya 152407 Addede photo 4956438 wikitext text/x-wiki <ref>{{Cite web|last=ksanskrithi|date=2021-06-30|title=Nelakondapalli- A glimpse of the Glory of Buddhist Architecture|url=https://sanskrithisarchive.wordpress.com/2021/07/01/nelakondapalli-a-glimpse-of-the-glory-of-buddhist-architecture/|access-date=2026-09-11|website=Sanskrithi's Archive|language=en}}</ref>పరిచయం '''ప్రదేశం''':[[నేలకొండపల్లి (ఖమ్మం జిల్లా)|నేలకొండపల్లి]] బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. '''నిర్మాణం మరియు కొలతలు''' [[దస్త్రం:Boudda Sthupam.JPG|alt=నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం చిత్రం|thumb|నేలకొండపల్లి బుజ్జిగూడెం వద్ద బయటపడిన మహా బౌద్ధ స్తూపం]] '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|title=Telangana360: Nelakondapalli : Buddhist Stupa & Birthplace of Bhakta Ramadasu|url=https://www.telangana360.com/2016/06/nelakondapalli.html|access-date=2026-09-11|language=en}}</ref> '''పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు''' పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే [[శాతవాహనులు]], ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. '''చారిత్రక కథనాలు''' ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''[[రామదాసు|భక్త రామదాసు]] (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. '''మూలాలు''' mlkinzkb5p907l7jxdy3w9yp3le2gy7 4956441 4956438 2026-09-11T18:35:43Z Gantela divya 152407 4956441 wikitext text/x-wiki <ref>{{Cite web|last=ksanskrithi|date=2021-06-30|title=Nelakondapalli- A glimpse of the Glory of Buddhist Architecture|url=https://sanskrithisarchive.wordpress.com/2021/07/01/nelakondapalli-a-glimpse-of-the-glory-of-buddhist-architecture/|access-date=2026-09-11|website=Sanskrithi's Archive|language=en}}</ref> '''ప్రదేశం''':[[నేలకొండపల్లి (ఖమ్మం జిల్లా)|నేలకొండపల్లి]] బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. '''నిర్మాణం మరియు కొలతలు''' [[దస్త్రం:Boudda Sthupam.JPG|alt=|thumb|251x251px]] '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|title=Telangana360: Nelakondapalli : Buddhist Stupa & Birthplace of Bhakta Ramadasu|url=https://www.telangana360.com/2016/06/nelakondapalli.html|access-date=2026-09-11|language=en}}</ref> '''పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు''' పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే [[శాతవాహనులు]], ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. '''చారిత్రక కథనాలు''' ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''[[రామదాసు|భక్త రామదాసు]] (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. '''మూలాలు''' qnl3ozc3c5z3thkdrl7umr9wbgpwuiu 4956442 4956441 2026-09-11T18:36:21Z Gantela divya 152407 4956442 wikitext text/x-wiki <ref>{{Cite web|last=ksanskrithi|date=2021-06-30|title=Nelakondapalli- A glimpse of the Glory of Buddhist Architecture|url=https://sanskrithisarchive.wordpress.com/2021/07/01/nelakondapalli-a-glimpse-of-the-glory-of-buddhist-architecture/|access-date=2026-09-11|website=Sanskrithi's Archive|language=en}}</ref> '''ప్రదేశం''':[[నేలకొండపల్లి (ఖమ్మం జిల్లా)|నేలకొండపల్లి]] బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. '''నిర్మాణం మరియు కొలతలు''' '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|title=Telangana360: Nelakondapalli : Buddhist Stupa & Birthplace of Bhakta Ramadasu|url=https://www.telangana360.com/2016/06/nelakondapalli.html|access-date=2026-09-11|language=en}}</ref> '''పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు''' పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే [[శాతవాహనులు]], ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. '''చారిత్రక కథనాలు''' ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''[[రామదాసు|భక్త రామదాసు]] (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. '''మూలాలు''' obqjv74dz23bik87qgctkbzbrla67lm 4956443 4956442 2026-09-11T18:40:21Z Gantela divya 152407 4956443 wikitext text/x-wiki సమాచారపెట్టె పురాతన కట్టడం | పేరు = నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం | ప్రత్యామ్నాయ_పేరు = విరాటరాజు దిబ్బ | చిత్రం = Bouddha Stupam.JPG | చిత్రం_శీర్షిక = నేలకొండపల్లి బుజ్జిగూడెం వద్ద బయటపడిన మహా బౌద్ధ స్తూపం | రకం = బౌద్ధ మహాస్తూపం | కాలం = క్రీ.శ. 3వ - 4వ శతాబ్దం | సంస్కృతి = బౌద్ధ సంస్కృతి | ప్రాంతం = బుజ్జిగూడెం, నేలకొండపల్లి, ఖమ్మం జిల్లా | దేశం = భారతదేశం''<ref>{{Cite web|last=ksanskrithi|date=2021-06-30|title=Nelakondapalli- A glimpse of the Glory of Buddhist Architecture|url=https://sanskrithisarchive.wordpress.com/2021/07/01/nelakondapalli-a-glimpse-of-the-glory-of-buddhist-architecture/|access-date=2026-09-11|website=Sanskrithi's Archive|language=en}}</ref> '''ప్రదేశం''':[[నేలకొండపల్లి (ఖమ్మం జిల్లా)|నేలకొండపల్లి]] బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. '''నిర్మాణం మరియు కొలతలు''' '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|title=Telangana360: Nelakondapalli : Buddhist Stupa & Birthplace of Bhakta Ramadasu|url=https://www.telangana360.com/2016/06/nelakondapalli.html|access-date=2026-09-11|language=en}}</ref> '''పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు''' పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే [[శాతవాహనులు]], ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. '''చారిత్రక కథనాలు''' ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''[[రామదాసు|భక్త రామదాసు]] (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. '''మూలాలు''' plq26tac1l5ofnnl6me890tqqeg8wll 4956445 4956443 2026-09-11T18:48:49Z Gantela divya 152407 4956445 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె పురాతన కట్టడం | పేరు = నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం | ప్రత్యామ్నాయ_పేరు = విరాటరాజు దిబ్బ | బొమ్మ = Bouddha Stupam.JPG | చిత్రం_శీర్షిక = నేలకొండపల్లి బుజ్జిగూడెం వద్ద బయటపడిన మహా బౌద్ధ స్తూపం | రకం = బౌద్ధ మహాస్తూపం | కాలం = క్రీ.శ. 3వ - 4వ శతాబ్దం | సంస్కృతి = బౌద్ధ సంస్కృతి | ప్రాంతం = బుజ్జిగూడెం, నేలకొండపల్లి, ఖమ్మం జిల్లా | దేశం = భారతదేశం }} {{Message box}} ''<ref>{{Cite web|last=ksanskrithi|date=2021-06-30|title=Nelakondapalli- A glimpse of the Glory of Buddhist Architecture|url=https://sanskrithisarchive.wordpress.com/2021/07/01/nelakondapalli-a-glimpse-of-the-glory-of-buddhist-architecture/|access-date=2026-09-11|website=Sanskrithi's Archive|language=en}}</ref> '''ప్రదేశం''':[[నేలకొండపల్లి (ఖమ్మం జిల్లా)|నేలకొండపల్లి]] బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. '''నిర్మాణం మరియు కొలతలు''' '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|title=Telangana360: Nelakondapalli : Buddhist Stupa & Birthplace of Bhakta Ramadasu|url=https://www.telangana360.com/2016/06/nelakondapalli.html|access-date=2026-09-11|language=en}}</ref> '''పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు''' పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే [[శాతవాహనులు]], ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. '''చారిత్రక కథనాలు''' ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''[[రామదాసు|భక్త రామదాసు]] (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. '''మూలాలు''' 5c5sw9t4wr4m1rjzc6wju9rhmq9k1hy 4956447 4956445 2026-09-11T18:54:17Z Gantela divya 152407 4956447 wikitext text/x-wiki ''<ref>{{Cite web|last=ksanskrithi|date=2021-06-30|title=Nelakondapalli- A glimpse of the Glory of Buddhist Architecture|url=https://sanskrithisarchive.wordpress.com/2021/07/01/nelakondapalli-a-glimpse-of-the-glory-of-buddhist-architecture/|access-date=2026-09-11|website=Sanskrithi's Archive|language=en}}</ref> '''ప్రదేశం''':[[నేలకొండపల్లి (ఖమ్మం జిల్లా)|నేలకొండపల్లి]] బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. '''నిర్మాణం మరియు కొలతలు''' '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|title=Telangana360: Nelakondapalli : Buddhist Stupa & Birthplace of Bhakta Ramadasu|url=https://www.telangana360.com/2016/06/nelakondapalli.html|access-date=2026-09-11|language=en}}</ref> '''పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు''' పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే [[శాతవాహనులు]], ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. '''చారిత్రక కథనాలు''' ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''[[రామదాసు|భక్త రామదాసు]] (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. '''మూలాలు''' 867h52khgcztkhiaufdag1eguqidafv 4956448 4956447 2026-09-11T19:05:18Z Gantela divya 152407 Photo added 4956448 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం | image = [[File:Bouddha stupam.jpg|200px]] | caption = నేలకొండపల్లి మహా బౌద్ధ స్తూపం }} ''<ref>{{Cite web|last=ksanskrithi|date=2021-06-30|title=Nelakondapalli- A glimpse of the Glory of Buddhist Architecture|url=https://sanskrithisarchive.wordpress.com/2021/07/01/nelakondapalli-a-glimpse-of-the-glory-of-buddhist-architecture/|access-date=2026-09-11|website=Sanskrithi's Archive|language=en}}</ref> '''ప్రదేశం''':[[నేలకొండపల్లి (ఖమ్మం జిల్లా)|నేలకొండపల్లి]] బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. '''నిర్మాణం మరియు కొలతలు''' '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|title=Telangana360: Nelakondapalli : Buddhist Stupa & Birthplace of Bhakta Ramadasu|url=https://www.telangana360.com/2016/06/nelakondapalli.html|access-date=2026-09-11|language=en}}</ref> '''పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు''' పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే [[శాతవాహనులు]], ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. '''చారిత్రక కథనాలు''' ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''[[రామదాసు|భక్త రామదాసు]] (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. '''మూలాలు''' l5j77iqab8ucanj3eyzi48uwpwt45ay 4956451 4956448 2026-09-11T19:16:52Z Gantela divya 152407 4956451 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం | image = [[File:Bouddha stupam.jpg|200px]] | caption = నేలకొండపల్లి బౌద్ధ స్తూపం }} ''<ref>{{Cite web|last=ksanskrithi|date=2021-06-30|title=Nelakondapalli- A glimpse of the Glory of Buddhist Architecture|url=https://sanskrithisarchive.wordpress.com/2021/07/01/nelakondapalli-a-glimpse-of-the-glory-of-buddhist-architecture/|access-date=2026-09-11|website=Sanskrithi's Archive|language=en}}</ref> '''ప్రదేశం''':[[నేలకొండపల్లి (ఖమ్మం జిల్లా)|నేలకొండపల్లి]] బౌద్ధ స్తూపం అనేది తెలంగాణ రాష్ట్రం, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి మరియు బుజ్జిగూడెం (ముజ్జిగూడెం) గ్రామాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఒక చారిత్రక బౌద్ధ మహాస్తూపం ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రాచీన బౌద్ధ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. క్రీస్తు శకం 3 మరియు 4వ శతాబ్దాల నాటి (శాతవాహన, ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలం) ఈ కట్టడం, 1970లలో పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాలలో వెలుగులోకి వచ్చింది. '''నిర్మాణం మరియు కొలతలు''' '''పరిమాణం:''' ఈ మహాస్తూపం దాదాపు '''46 అడుగుల ఎత్తు''', '''170 అడుగుల వ్యాసం''' కలిగి ఉంటుంది. ఇటుకలతో నిర్మితమైన ఈ స్తూపం పైన మూడు వైపులా ప్రదక్షిణ పథాలు ఉన్నాయి. చక్రాకార నమూనా: ఈ స్తూపాన్ని ఇటుకలతో ఒక ప్రత్యేకమైన 'చక్రాకార చక్రం' వలె నిర్మించారు. మధ్యలో ఉండే ప్రధాన అక్షం నుండి కిరణాల లాంటి గోడలు బయటకు విస్తరిస్తాయి.స్తూపం చుట్టూ భక్తులు తిరగడానికి వీలుగా మూడు అంచెల ప్రదక్షిణ పథాలు మరియు నాలుగు వైపులా ఆయక వేదికలు నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|title=Telangana360: Nelakondapalli : Buddhist Stupa & Birthplace of Bhakta Ramadasu|url=https://www.telangana360.com/2016/06/nelakondapalli.html|access-date=2026-09-11|language=en}}</ref> '''పురావస్తు తవ్వకాలు మరియు ఆవిష్కరణలు''' పురావస్తు శాఖ 1977 నుండి 1990ల మధ్య ఇక్కడ జరిపిన విస్తృత తవ్వకాలలో ఎన్నో అరుదైన చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి సున్నపురాయితో చేసిన బుద్ధుని శిల్పాలతో పాటు ఒక అరుదైన కాంస్య బుద్ధ విగ్రహం దొరికింది. ఈ శిల్పకళా విశిష్టత ఎంతటిదంటే, ఇక్కడి ఒక బుద్ధ విగ్రహాన్ని న్యూయార్క్‌లోని ప్రసిద్ధ మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనకు కూడా పంపించారు బౌద్ధ భిక్షువులు నివసించే విహారాల పునాదులు, నీటి నిల్వ తొట్లు లభించాయి. అలాగే [[శాతవాహనులు]], ఇక్ష్వాకులు, మరియు విష్ణుకుండిన వంశాల కాలం నాటి వందలాది ప్రాచీన నాణేలు దొరికాయి.ఇక్కడ దొరికిన ముడి పదార్థాల ఆధారంగా ప్రాచీన కాలంలో నేలకొండపల్లి ప్రాంతం బౌద్ధ విగ్రహాలను తయారుచేసి విదేశాలకు (థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు) ఎగుమతి చేసే పెద్ద వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. '''చారిత్రక కథనాలు''' ఈ ప్రాంతానికి మహాభారతంతో కూడా సంబంధం ఉందని స్థానికులు నమ్ముతారు. పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసాన్ని ఇక్కడి విరాటరాజు కొలువులోనే గడిపారని భావిస్తూ, ఈ స్తూపం ఉన్న దిబ్బను '''"విరాటరాజు దిబ్బ"''' అని, సమీపంలోని మరో ప్రాంతాన్ని "కీచక గుండం" అని పిలుస్తారు. అలాగే ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధ రామభక్తుడు, వాగ్గేయకారుడు అయిన '''[[రామదాసు|భక్త రామదాసు]] (కంచర్ల గోపన్న)''' జన్మస్థలం కూడా. '''మూలాలు''' o50kqy74s0bek1wqqx7jf8aq5xnoan7 0 509436 4956362 2026-09-11T16:09:15Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1469474|Rhabdomyolysis]] to:te #mdwikicx 4956362 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Rhabdomyolysis |synonym = |image =RhabdoUrine.JPG |image_size = |image_thumbtime = |alt =A container half-full with brown-stained urine, characteristic for rhabdomyolysis |caption =[[Urine]] from a person with rhabdomyolysis showing the characteristic brown discoloration as a result of [[myoglobinuria]] |pronounce ={{IPAc-en|ˌ|r|æ|b|d|oʊ|m|aɪ|ˈ|ɒ|l|ᵻ|s|ᵻ|s}}<ref>{{MerriamWebsterDictionary|Rhabdomyolysis}}</ref><ref>{{Dictionary.com|Rhabdomyolysis}}</ref> |specialty =[[Critical care medicine]], [[nephrology]] |symptoms =[[myalgia|Muscle pains]], weakness, [[vomiting]], [[mental confusion|confusion]], tea-colored urine, [[arrythmia|irregular heartbeat]]<ref name=AFP2002/><ref name=CritCare2005/> |complications =[[acute kidney injury|Kidney failure]], [[hyperkalemia|high blood potassium]], [[hypocalcemia|low blood calcium]], [[disseminated intravascular coagulation]], [[compartment syndrome]]<ref name=AFP2002/> |onset = |duration = |types = |causes =[[Crush syndrome|Crush injury]], strenuous exercise, [[Pharmaceutical drug|medications]], [[Substance abuse|drug abuse]], certain infections<ref name=AFP2002/> |risks = |diagnosis =Blood test ([[creatine kinase]]), [[urine test strip]]<ref name=AFP2002/><ref name=Cha2016/> |differential = |prevention = |treatment =[[Intravenous therapy|Intravenous]] fluids, [[dialysis]], [[hemofiltration]]<ref name=AFP2002/><ref name=CritCare2005/> |medication = |prognosis = |frequency =26,000 per year (USA)<ref name=AFP2002/> |deaths = }} '''రాబ్డోమియోలిసిస్''' అనేది దెబ్బతిన్న అస్థిపంజర కండరాలు వేగంగా విచ్ఛిన్నమయ్యే పరిస్థితి. లక్షణాలు కండరాల నొప్పులు, బలహీనత, [[వాంతి|వాంతులు]], గందరగోళం ఉండవచ్చు.<ref name="AFP2002" /> టీ రంగు మూత్రం లేదా క్రమరహిత హృదయ స్పందన ఉండవచ్చు.<ref name="AFP2002" /> ప్రోటీన్ మైయోగ్లోబిన్ వంటి కొన్ని కండరాల విచ్ఛిన్న ఉత్పత్తులు మూత్రపిండాలకు హానికరం, మూత్రపిండాల వైఫల్యానికి దారితీయవచ్చు.<ref name="AFP2002" /> కండరాల నష్టం చాలా తరచుగా క్రష్ గాయం, కఠినమైన వ్యాయామం, మందులు లేదా మాదకద్రవ్యాల దుర్వినియోగం ఫలితంగా ఉంటుంది.<ref name="AFP2002">{{Cite paper|title=Rhabdomyolysis|date=1 March 2002}}</ref> ఇతర కారణాలలో అంటువ్యాధులు, విద్యుత్ గాయం, హీట్ స్ట్రోక్, దీర్ఘకాలిక స్థిరీకరణ, అవయవానికి రక్త ప్రవాహం లేకపోవడం లేదా [[పాముకాటు|పాము కాటు]] ఉన్నాయి.<ref name="AFP2002" /> కొంతమందికి రాబ్డోమియోలిసిస్ ప్రమాదాన్ని పెంచే కండరాల పరిస్థితులు వారసత్వంగా ఉంటాయి.<ref name="AFP2002" /> రోగనిర్ధారణకు మూత్ర పరీక్ష స్ట్రిప్ మద్దతు ఇస్తుంది, ఇది "రక్తం" కు సానుకూలంగా ఉంటుంది, అయితే [[సూక్ష్మదర్శిని]] పరీక్షించినప్పుడు మూత్రంలో [[ఎర్ర రక్త కణం|ఎర్ర రక్త కణాలు]] ఉండవు.<ref name="AFP2002" /> [[రక్తపరీక్ష|రక్త పరీక్షలు]] 1,000 U/L కంటే ఎక్కువ క్రియేటిన్ కినేస్ చూపుతాయి, తీవ్రమైన వ్యాధి 5,000 U/L పైన ఉంటుంది.<ref name="Cha2016">{{Cite paper|title=Beyond muscle destruction: a systematic review of rhabdomyolysis for clinical practice|date=15 June 2016}}</ref> చికిత్స యొక్క ప్రధాన ఆధారం పెద్ద మొత్తంలో ఇంట్రావీనస్ ద్రవాలు . ఇతర చికిత్సలలో మరింత తీవ్రమైన సందర్భాల్లో డయాలసిస్ లేదా హేమోఫిల్ట్రేషన్ ఉండవచ్చు మూత్రం ఉత్పత్తిని స్థాపించిన తర్వాత [[సోడియం బైకార్బొనేట్|సోడియం బైకార్బోనేట్]], మానిటాల్ సాధారణంగా ఉపయోగించబడతాయి, కానీ వాటికి ఆధారాలు సరిగ్గా లేవు.<ref name="AFP2002" /><ref name=CritCare2005>{{cite journal |author1=Huerta-Alardín AL |author2=Varon J |author3=Marik PE |title=Bench-to-bedside review: rhabdomyolysis – an overview for clinicians |journal=Critical Care |volume=9 |issue=2 |pages=158–69 |year=2005 |pmid=15774072 |doi=10.1186/cc2978 |pmc=1175909 |df=dmy-all }}</ref> ప్రారంభ చికిత్స చేస్తే ఫలితాలు సాధారణంగా మంచివి..<ref name="AFP2002" /> సంక్లిష్టతలలో అధిక రక్త పొటాషియం, తక్కువ రక్త కాల్షియం, వ్యాప్తి చెందిన ఇంట్రావాస్కులర్ గడ్డకట్టడం, కంపార్ట్మెంట్ సిండ్రోమ్ ఉండవచ్చు.<ref name="AFP2002" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో సంవత్సరానికి సుమారు 26,000 మందిలో రాబ్డోమయోలిసిస్ సంభవిస్తుంది. చరిత్ర అంతటా ఈ పరిస్థితి గురించి వ్యాఖ్యానించబడినప్పటికీ, 1908లో భూకంపం తరువాత మొదటి ఆధునిక వివరణ ఇవ్వబడింది.<ref name=Vanholder2000>{{cite journal |author1=Vanholder R |author2=Sever MS |author3=Erek E |author4=Lameire N |title=Rhabdomyolysis |journal=[[Journal of the American Society of Nephrology]] |volume=11 |issue=8 |pages=1553–61 |date=1 August 2000 |pmid=10906171 |df=dmy-all }}</ref> 1941లో లండన్ బ్లిట్జ్ సమయంలో దాని యంత్రాంగానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ఆవిష్కరణలు జరిగాయి.<ref name=Vanholder2000 /> భూకంపాలలో గాయపడిన వారికి ఇది ఒక ముఖ్యమైన సమస్య , అటువంటి విపత్తుల కోసం చేపట్టే సహాయక చర్యలలో రాబ్డోమయోలిసిస్‌తో బాధపడుతున్న వారికి చికిత్స చేయడానికి అవసరమైన వైద్య బృందాలు తరచుగా ఉంటాయి. == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 0t4dhfmthl3e393pzl52n483tkj8ut9 4956732 4956362 2026-09-12T11:04:48Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:వ్యాధులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956732 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Rhabdomyolysis |synonym = |image =RhabdoUrine.JPG |image_size = |image_thumbtime = |alt =A container half-full with brown-stained urine, characteristic for rhabdomyolysis |caption =[[Urine]] from a person with rhabdomyolysis showing the characteristic brown discoloration as a result of [[myoglobinuria]] |pronounce ={{IPAc-en|ˌ|r|æ|b|d|oʊ|m|aɪ|ˈ|ɒ|l|ᵻ|s|ᵻ|s}}<ref>{{MerriamWebsterDictionary|Rhabdomyolysis}}</ref><ref>{{Dictionary.com|Rhabdomyolysis}}</ref> |specialty =[[Critical care medicine]], [[nephrology]] |symptoms =[[myalgia|Muscle pains]], weakness, [[vomiting]], [[mental confusion|confusion]], tea-colored urine, [[arrythmia|irregular heartbeat]]<ref name=AFP2002/><ref name=CritCare2005/> |complications =[[acute kidney injury|Kidney failure]], [[hyperkalemia|high blood potassium]], [[hypocalcemia|low blood calcium]], [[disseminated intravascular coagulation]], [[compartment syndrome]]<ref name=AFP2002/> |onset = |duration = |types = |causes =[[Crush syndrome|Crush injury]], strenuous exercise, [[Pharmaceutical drug|medications]], [[Substance abuse|drug abuse]], certain infections<ref name=AFP2002/> |risks = |diagnosis =Blood test ([[creatine kinase]]), [[urine test strip]]<ref name=AFP2002/><ref name=Cha2016/> |differential = |prevention = |treatment =[[Intravenous therapy|Intravenous]] fluids, [[dialysis]], [[hemofiltration]]<ref name=AFP2002/><ref name=CritCare2005/> |medication = |prognosis = |frequency =26,000 per year (USA)<ref name=AFP2002/> |deaths = }} '''రాబ్డోమియోలిసిస్''' అనేది దెబ్బతిన్న అస్థిపంజర కండరాలు వేగంగా విచ్ఛిన్నమయ్యే పరిస్థితి. లక్షణాలు కండరాల నొప్పులు, బలహీనత, [[వాంతి|వాంతులు]], గందరగోళం ఉండవచ్చు.<ref name="AFP2002" /> టీ రంగు మూత్రం లేదా క్రమరహిత హృదయ స్పందన ఉండవచ్చు.<ref name="AFP2002" /> ప్రోటీన్ మైయోగ్లోబిన్ వంటి కొన్ని కండరాల విచ్ఛిన్న ఉత్పత్తులు మూత్రపిండాలకు హానికరం, మూత్రపిండాల వైఫల్యానికి దారితీయవచ్చు.<ref name="AFP2002" /> కండరాల నష్టం చాలా తరచుగా క్రష్ గాయం, కఠినమైన వ్యాయామం, మందులు లేదా మాదకద్రవ్యాల దుర్వినియోగం ఫలితంగా ఉంటుంది.<ref name="AFP2002">{{Cite paper|title=Rhabdomyolysis|date=1 March 2002}}</ref> ఇతర కారణాలలో అంటువ్యాధులు, విద్యుత్ గాయం, హీట్ స్ట్రోక్, దీర్ఘకాలిక స్థిరీకరణ, అవయవానికి రక్త ప్రవాహం లేకపోవడం లేదా [[పాముకాటు|పాము కాటు]] ఉన్నాయి.<ref name="AFP2002" /> కొంతమందికి రాబ్డోమియోలిసిస్ ప్రమాదాన్ని పెంచే కండరాల పరిస్థితులు వారసత్వంగా ఉంటాయి.<ref name="AFP2002" /> రోగనిర్ధారణకు మూత్ర పరీక్ష స్ట్రిప్ మద్దతు ఇస్తుంది, ఇది "రక్తం" కు సానుకూలంగా ఉంటుంది, అయితే [[సూక్ష్మదర్శిని]] పరీక్షించినప్పుడు మూత్రంలో [[ఎర్ర రక్త కణం|ఎర్ర రక్త కణాలు]] ఉండవు.<ref name="AFP2002" /> [[రక్తపరీక్ష|రక్త పరీక్షలు]] 1,000 U/L కంటే ఎక్కువ క్రియేటిన్ కినేస్ చూపుతాయి, తీవ్రమైన వ్యాధి 5,000 U/L పైన ఉంటుంది.<ref name="Cha2016">{{Cite paper|title=Beyond muscle destruction: a systematic review of rhabdomyolysis for clinical practice|date=15 June 2016}}</ref> చికిత్స యొక్క ప్రధాన ఆధారం పెద్ద మొత్తంలో ఇంట్రావీనస్ ద్రవాలు . ఇతర చికిత్సలలో మరింత తీవ్రమైన సందర్భాల్లో డయాలసిస్ లేదా హేమోఫిల్ట్రేషన్ ఉండవచ్చు మూత్రం ఉత్పత్తిని స్థాపించిన తర్వాత [[సోడియం బైకార్బొనేట్|సోడియం బైకార్బోనేట్]], మానిటాల్ సాధారణంగా ఉపయోగించబడతాయి, కానీ వాటికి ఆధారాలు సరిగ్గా లేవు.<ref name="AFP2002" /><ref name=CritCare2005>{{cite journal |author1=Huerta-Alardín AL |author2=Varon J |author3=Marik PE |title=Bench-to-bedside review: rhabdomyolysis – an overview for clinicians |journal=Critical Care |volume=9 |issue=2 |pages=158–69 |year=2005 |pmid=15774072 |doi=10.1186/cc2978 |pmc=1175909 |df=dmy-all }}</ref> ప్రారంభ చికిత్స చేస్తే ఫలితాలు సాధారణంగా మంచివి..<ref name="AFP2002" /> సంక్లిష్టతలలో అధిక రక్త పొటాషియం, తక్కువ రక్త కాల్షియం, వ్యాప్తి చెందిన ఇంట్రావాస్కులర్ గడ్డకట్టడం, కంపార్ట్మెంట్ సిండ్రోమ్ ఉండవచ్చు.<ref name="AFP2002" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో సంవత్సరానికి సుమారు 26,000 మందిలో రాబ్డోమయోలిసిస్ సంభవిస్తుంది. చరిత్ర అంతటా ఈ పరిస్థితి గురించి వ్యాఖ్యానించబడినప్పటికీ, 1908లో భూకంపం తరువాత మొదటి ఆధునిక వివరణ ఇవ్వబడింది.<ref name=Vanholder2000>{{cite journal |author1=Vanholder R |author2=Sever MS |author3=Erek E |author4=Lameire N |title=Rhabdomyolysis |journal=[[Journal of the American Society of Nephrology]] |volume=11 |issue=8 |pages=1553–61 |date=1 August 2000 |pmid=10906171 |df=dmy-all }}</ref> 1941లో లండన్ బ్లిట్జ్ సమయంలో దాని యంత్రాంగానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ఆవిష్కరణలు జరిగాయి.<ref name=Vanholder2000 /> భూకంపాలలో గాయపడిన వారికి ఇది ఒక ముఖ్యమైన సమస్య , అటువంటి విపత్తుల కోసం చేపట్టే సహాయక చర్యలలో రాబ్డోమయోలిసిస్‌తో బాధపడుతున్న వారికి చికిత్స చేయడానికి అవసరమైన వైద్య బృందాలు తరచుగా ఉంటాయి. == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:వ్యాధులు]] rhpljx9w0rfdcz5yftflcqn2gkk0qpk 4956734 4956732 2026-09-12T11:05:30Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:వ్యాధులు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:కండరాల వ్యాధులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956734 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Rhabdomyolysis |synonym = |image =RhabdoUrine.JPG |image_size = |image_thumbtime = |alt =A container half-full with brown-stained urine, characteristic for rhabdomyolysis |caption =[[Urine]] from a person with rhabdomyolysis showing the characteristic brown discoloration as a result of [[myoglobinuria]] |pronounce ={{IPAc-en|ˌ|r|æ|b|d|oʊ|m|aɪ|ˈ|ɒ|l|ᵻ|s|ᵻ|s}}<ref>{{MerriamWebsterDictionary|Rhabdomyolysis}}</ref><ref>{{Dictionary.com|Rhabdomyolysis}}</ref> |specialty =[[Critical care medicine]], [[nephrology]] |symptoms =[[myalgia|Muscle pains]], weakness, [[vomiting]], [[mental confusion|confusion]], tea-colored urine, [[arrythmia|irregular heartbeat]]<ref name=AFP2002/><ref name=CritCare2005/> |complications =[[acute kidney injury|Kidney failure]], [[hyperkalemia|high blood potassium]], [[hypocalcemia|low blood calcium]], [[disseminated intravascular coagulation]], [[compartment syndrome]]<ref name=AFP2002/> |onset = |duration = |types = |causes =[[Crush syndrome|Crush injury]], strenuous exercise, [[Pharmaceutical drug|medications]], [[Substance abuse|drug abuse]], certain infections<ref name=AFP2002/> |risks = |diagnosis =Blood test ([[creatine kinase]]), [[urine test strip]]<ref name=AFP2002/><ref name=Cha2016/> |differential = |prevention = |treatment =[[Intravenous therapy|Intravenous]] fluids, [[dialysis]], [[hemofiltration]]<ref name=AFP2002/><ref name=CritCare2005/> |medication = |prognosis = |frequency =26,000 per year (USA)<ref name=AFP2002/> |deaths = }} '''రాబ్డోమియోలిసిస్''' అనేది దెబ్బతిన్న అస్థిపంజర కండరాలు వేగంగా విచ్ఛిన్నమయ్యే పరిస్థితి. లక్షణాలు కండరాల నొప్పులు, బలహీనత, [[వాంతి|వాంతులు]], గందరగోళం ఉండవచ్చు.<ref name="AFP2002" /> టీ రంగు మూత్రం లేదా క్రమరహిత హృదయ స్పందన ఉండవచ్చు.<ref name="AFP2002" /> ప్రోటీన్ మైయోగ్లోబిన్ వంటి కొన్ని కండరాల విచ్ఛిన్న ఉత్పత్తులు మూత్రపిండాలకు హానికరం, మూత్రపిండాల వైఫల్యానికి దారితీయవచ్చు.<ref name="AFP2002" /> కండరాల నష్టం చాలా తరచుగా క్రష్ గాయం, కఠినమైన వ్యాయామం, మందులు లేదా మాదకద్రవ్యాల దుర్వినియోగం ఫలితంగా ఉంటుంది.<ref name="AFP2002">{{Cite paper|title=Rhabdomyolysis|date=1 March 2002}}</ref> ఇతర కారణాలలో అంటువ్యాధులు, విద్యుత్ గాయం, హీట్ స్ట్రోక్, దీర్ఘకాలిక స్థిరీకరణ, అవయవానికి రక్త ప్రవాహం లేకపోవడం లేదా [[పాముకాటు|పాము కాటు]] ఉన్నాయి.<ref name="AFP2002" /> కొంతమందికి రాబ్డోమియోలిసిస్ ప్రమాదాన్ని పెంచే కండరాల పరిస్థితులు వారసత్వంగా ఉంటాయి.<ref name="AFP2002" /> రోగనిర్ధారణకు మూత్ర పరీక్ష స్ట్రిప్ మద్దతు ఇస్తుంది, ఇది "రక్తం" కు సానుకూలంగా ఉంటుంది, అయితే [[సూక్ష్మదర్శిని]] పరీక్షించినప్పుడు మూత్రంలో [[ఎర్ర రక్త కణం|ఎర్ర రక్త కణాలు]] ఉండవు.<ref name="AFP2002" /> [[రక్తపరీక్ష|రక్త పరీక్షలు]] 1,000 U/L కంటే ఎక్కువ క్రియేటిన్ కినేస్ చూపుతాయి, తీవ్రమైన వ్యాధి 5,000 U/L పైన ఉంటుంది.<ref name="Cha2016">{{Cite paper|title=Beyond muscle destruction: a systematic review of rhabdomyolysis for clinical practice|date=15 June 2016}}</ref> చికిత్స యొక్క ప్రధాన ఆధారం పెద్ద మొత్తంలో ఇంట్రావీనస్ ద్రవాలు . ఇతర చికిత్సలలో మరింత తీవ్రమైన సందర్భాల్లో డయాలసిస్ లేదా హేమోఫిల్ట్రేషన్ ఉండవచ్చు మూత్రం ఉత్పత్తిని స్థాపించిన తర్వాత [[సోడియం బైకార్బొనేట్|సోడియం బైకార్బోనేట్]], మానిటాల్ సాధారణంగా ఉపయోగించబడతాయి, కానీ వాటికి ఆధారాలు సరిగ్గా లేవు.<ref name="AFP2002" /><ref name=CritCare2005>{{cite journal |author1=Huerta-Alardín AL |author2=Varon J |author3=Marik PE |title=Bench-to-bedside review: rhabdomyolysis – an overview for clinicians |journal=Critical Care |volume=9 |issue=2 |pages=158–69 |year=2005 |pmid=15774072 |doi=10.1186/cc2978 |pmc=1175909 |df=dmy-all }}</ref> ప్రారంభ చికిత్స చేస్తే ఫలితాలు సాధారణంగా మంచివి..<ref name="AFP2002" /> సంక్లిష్టతలలో అధిక రక్త పొటాషియం, తక్కువ రక్త కాల్షియం, వ్యాప్తి చెందిన ఇంట్రావాస్కులర్ గడ్డకట్టడం, కంపార్ట్మెంట్ సిండ్రోమ్ ఉండవచ్చు.<ref name="AFP2002" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో సంవత్సరానికి సుమారు 26,000 మందిలో రాబ్డోమయోలిసిస్ సంభవిస్తుంది. చరిత్ర అంతటా ఈ పరిస్థితి గురించి వ్యాఖ్యానించబడినప్పటికీ, 1908లో భూకంపం తరువాత మొదటి ఆధునిక వివరణ ఇవ్వబడింది.<ref name=Vanholder2000>{{cite journal |author1=Vanholder R |author2=Sever MS |author3=Erek E |author4=Lameire N |title=Rhabdomyolysis |journal=[[Journal of the American Society of Nephrology]] |volume=11 |issue=8 |pages=1553–61 |date=1 August 2000 |pmid=10906171 |df=dmy-all }}</ref> 1941లో లండన్ బ్లిట్జ్ సమయంలో దాని యంత్రాంగానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ఆవిష్కరణలు జరిగాయి.<ref name=Vanholder2000 /> భూకంపాలలో గాయపడిన వారికి ఇది ఒక ముఖ్యమైన సమస్య , అటువంటి విపత్తుల కోసం చేపట్టే సహాయక చర్యలలో రాబ్డోమయోలిసిస్‌తో బాధపడుతున్న వారికి చికిత్స చేయడానికి అవసరమైన వైద్య బృందాలు తరచుగా ఉంటాయి. == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:కండరాల వ్యాధులు]] c0lr6nylzx51d8ucfb93zmx1necjinc 0 509437 4956367 2026-09-11T16:12:09Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1502585|Hydroxyzine]] to:te #mdwikicx 4956367 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug|verifiedrevid=461774177|image=Hydroxyzine.svg|width=250px|image2=Hydroxyzine-3d-sticks.png|width2=250px <!-- Names -->|pronounce={{IPAc-en |h|aɪ|ˈ|d|r|ɒ|k|s|ᵻ|z|iː|n }}|tradename=Atarax, Vistaril,<ref>{{Cite web|title=Drugs@FDA: FDA-Approved Drugs|url=https://www.accessdata.fda.gov/scripts/cder/daf/index.cfm?event=overview.process&ApplNo=011459|access-date=2020-08-05|website=U.S. [[Food and Drug Administration]] (FDA)|archive-date=2020-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020040523/https://www.accessdata.fda.gov/scripts/cder/daf/index.cfm?event=overview.process&ApplNo=011459|url-status=live}}</ref> others|synonyms=UCB-4492|IUPAC_name=(±)-2-(2-<nowiki/>{4-[(4-chlorophenyl)-phenylmethyl]piperazin-1-yl}ethoxy)ethanol <!-- Clinical data -->|class=[[H1 antagonist|First generation antihistamine]]<ref name=Chem2020/>|pregnancy_AU=<!-- A / B1 / B2 / B3 / C / D / X -->|pregnancy_AU_comment=|routes_of_administration=[[Oral administration|By mouth]], [[intramuscular injection]]|onset=|duration_of_action=|dependency_liability=Very low<ref name=Hub2001>{{cite book |last1=Hubbard |first1=John R. |last2=Martin |first2=Peter R. |title=Substance Abuse in the Mentally and Physically Disabled |date=2001 |publisher=CRC Press |isbn=9780824744977 |page=26 |url=https://books.google.com/books?id=MY1kFYk98mQC&pg=PA26 |access-date=2019-08-20 |archive-date=2020-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801020251/https://books.google.com/books?id=MY1kFYk98mQC&pg=PA26 |url-status=live }}</ref> <!-- External links -->|Drugs.com={{drugs.com|monograph|hydroxyzine-hydrochloride}}|MedlinePlus=a682866 <!-- Legal data -->|legal_AU=S4|legal_status=Rx-only|DailyMedID=Hydroxyzine <!-- Pharmacokinetic data -->|bioavailability=High|protein_bound=93%|metabolism=[[Liver]]|metabolites=[[Cetirizine]], others|elimination_half-life=Adults: 20.0 hours<ref name="pmid2866055">{{cite journal|vauthors=Paton DM, Webster DR|date=1985|title=Clinical pharmacokinetics of H₁-receptor antagonists (the antihistamines)|journal=[[Clinical Pharmacokinetics|Clin. Pharmacokinet.]]|volume=10|issue=6|pages=477–97|doi=10.2165/00003088-198510060-00002|pmid=2866055}}</ref><ref name="pmid6141198">{{cite journal|vauthors=Simons FE, Simons KJ, Frith EM|date=1984|title=The pharmacokinetics and antihistaminic of the H₁ receptor antagonist hydroxyzine|journal=[[The Journal of Allergy and Clinical Immunology|J. Allergy Clin. Immunol.]]|volume=73|issue=1 Pt 1|pages=69–75|doi=10.1016/0091-6749(84)90486-x|pmid=6141198}}</ref><br />Children: 7.1 hours<ref name="pmid2866055" />|excretion=[[Urine]], [[feces]] <!-- Chemical and physical data -->|C=21|Cl=1|H=27|N=2|O=2|SMILES=Clc1ccc(cc1)C(c2ccccc2)N3CCN(CC3)CCOCCO|StdInChI=1S/C21H27ClN2O2/c22-20-8-6-19(7-9-20)21(18-4-2-1-3-5-18)24-12-10-23(11-13-24)14-16-26-17-15-25/h1-9,21,25H,10-17H2|StdInChI_Ref={{stdinchicite|correct|chemspider}}|StdInChIKey=ZQDWXGKKHFNSQK-UHFFFAOYSA-N|StdInChIKey_Ref={{stdinchicite|correct|chemspider}}}}'''అటారాక్స్''', ఇతరుల బ్రాండ్ పేర్లతో విక్రయించే '''హైడ్రాక్సీజిన్''', యాంటిహిస్టామైన్ రకం ఔషధం.<ref name="AHSF2018">{{Cite web|url=https://www.drugs.com/monograph/hydroxyzine-hydrochloride.html|title=Hydroxyzine Hydrochloride Monograph for Professionals|website=Drugs.com|publisher=American Society of Health-System Pharmacists|access-date=21 Nov 2018|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327183847/https://www.drugs.com/monograph/hydroxyzine-hydrochloride.html|url-status=live}}</ref> ఇది చలనం అనారోగ్యం కారణంగా సహా [[దురద]], [[ఆందోళన]], వికారం చికిత్సలో ఉపయోగించబడుతుంది.<ref name="AHSF2018" /> అయితే, దద్దుర్లు కోసం సెటిరిజిన్ లేదా లోరాటాడిన్ వంటి కొత్త యాంటిహిస్టామైన్లకు ఇది తక్కువ ప్రాధాన్యతనిస్తుంది. దీనిని నోటి ద్వారా లేదా కండరాలలోకి ఇంజెక్షన్ ద్వారా ఉపయోగిస్తారు.<ref name="AHSF2018" /> సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో నిద్రపోవడం, తలనొప్పి, నోరు పొడిగా ఉండటం ఉంటాయి.<ref name="AHSF2018" /><ref name="BNF74">{{Cite book|title=British national formulary : BNF 74|date=2017|publisher=British Medical Association|isbn=978-0857112989|page=X|edition=74}}</ref> తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో QT పొడిగింపు ఉండవచ్చు.<ref name="BNF74" /> గర్భధారణ సమయంలో లేదా తల్లిపాలను సమయంలో ఉపయోగించడం సురక్షితమేనా అనేది అస్పష్టంగా ఉంది.<ref name="AHSF2018" /> [[హిస్టమిన్|హిస్టామిన్]] ప్రభావాలను నిరోధించడం ద్వారా హైడ్రాక్సీజిన్ పనిచేస్తుంది.<ref name="BNF74" /> ఇది పైపెరాజైన్ కుటుంబానికి చెందిన మొదటి తరం యాంటిహిస్టామైన్.<ref name="AHSF2018" /><ref name="Chem2020">{{Cite web|title=Hydroxyzine|url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Hydroxyzine|website=pubchem.ncbi.nlm.nih.gov|access-date=4 March 2020|archive-date=13 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200813173927/https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/hydroxyzine|url-status=live}}</ref> దీనిని మొట్టమొదట 1956లో యూనియన్ చిమిక్ బెల్జ్ తయారు చేసింది, ఆ సంవత్సరం తరువాత [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్]] విక్రయానికి [[ఫైజర్]] ఆమోదించింది.<ref name="AHSF2018" /><ref name="Shor2009">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VaYF8pIPxgC&lpg=PR13&dq=hydroxyzine%201956&pg=PR13|title=Before Prozac: the troubled history of mood disorders in psychiatry|vauthors=Shorter E|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=9780195368741|location=Oxford [Oxfordshire]|access-date=2016-09-23|archive-date=2020-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102110322/https://books.google.com/books?id=8VaYF8pIPxgC&lpg=PR13&dq=hydroxyzine%201956&pg=PR13}}</ref> యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో 28 మోతాదుల ధర ఒక పౌండ్ కంటే తక్కువ.<ref name="BNF74" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 2018 లో టోకు ధర మోతాదుకు 0.05 డాలర్లు.<ref name="ref">{{Cite web|url=https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-11-21/j5j5-fxwa|title=NADAC as of 2018-11-21|website=Centers for Medicare and Medicaid Services|access-date=21 Nov 2018|archive-date=2019-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601083834/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-11-21/j5j5-fxwa|url-status=dead}}</ref> 2017లో ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఏడు మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్లతో 99 వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించిన ఔషధం.<ref name="ref1">{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}}</ref><ref name="ref2">{{Cite web|title=Hydroxyzine - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Hydroxyzine|access-date=11 April 2020|archive-date=8 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200708071701/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Hydroxyzine|url-status=live}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 8za8m9qab3697fy0xk05kl33af4iq2s 4956372 4956367 2026-09-11T16:15:06Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4956372 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug|verifiedrevid=461774177|image=Hydroxyzine.svg|width=250px|image2=Hydroxyzine-3d-sticks.png|width2=250px <!-- Names -->|pronounce={{IPAc-en |h|aɪ|ˈ|d|r|ɒ|k|s|ᵻ|z|iː|n }}|tradename=అటరాక్స్, విస్టారిల్,<ref>{{Cite web|title=Drugs@FDA: FDA-Approved Drugs|url=https://www.accessdata.fda.gov/scripts/cder/daf/index.cfm?event=overview.process&ApplNo=011459|access-date=2020-08-05|website=U.S. [[Food and Drug Administration]] (FDA)|archive-date=2020-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020040523/https://www.accessdata.fda.gov/scripts/cder/daf/index.cfm?event=overview.process&ApplNo=011459|url-status=live}}</ref> ఇతరులు|synonyms=UCB-4492|IUPAC_name=(±)-2-(2-<nowiki/>{4-[(4-chlorophenyl)-phenylmethyl]piperazin-1-yl}ethoxy)ethanol <!-- Clinical data -->|class= మొదటి తరం యాంటీహిస్టామిన్ <ref name=Chem2020/>|pregnancy_AU=<!-- A / B1 / B2 / B3 / C / D / X -->|pregnancy_AU_comment=|routes_of_administration=నోటి ద్వారా , కండరంలోకి ఇంజెక్షన్|onset=|duration_of_action=|dependency_liability=చాలా తక్కువ<ref name=Hub2001>{{cite book |last1=Hubbard |first1=John R. |last2=Martin |first2=Peter R. |title=Substance Abuse in the Mentally and Physically Disabled |date=2001 |publisher=CRC Press |isbn=9780824744977 |page=26 |url=https://books.google.com/books?id=MY1kFYk98mQC&pg=PA26 |access-date=2019-08-20 |archive-date=2020-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801020251/https://books.google.com/books?id=MY1kFYk98mQC&pg=PA26 |url-status=live }}</ref> <!-- External links -->|Drugs.com={{drugs.com|monograph|hydroxyzine-hydrochloride}}|MedlinePlus=a682866 <!-- Legal data -->|legal_AU=S4|legal_status=Rx-only|DailyMedID=Hydroxyzine <!-- Pharmacokinetic data -->|bioavailability=High|protein_bound=93%|metabolism=[[Liver]]|metabolites=[[Cetirizine]], others|elimination_half-life=Adults: 20.0 hours<ref name="pmid2866055">{{cite journal|vauthors=Paton DM, Webster DR|date=1985|title=Clinical pharmacokinetics of H₁-receptor antagonists (the antihistamines)|journal=[[Clinical Pharmacokinetics|Clin. Pharmacokinet.]]|volume=10|issue=6|pages=477–97|doi=10.2165/00003088-198510060-00002|pmid=2866055}}</ref><ref name="pmid6141198">{{cite journal|vauthors=Simons FE, Simons KJ, Frith EM|date=1984|title=The pharmacokinetics and antihistaminic of the H₁ receptor antagonist hydroxyzine|journal=[[The Journal of Allergy and Clinical Immunology|J. Allergy Clin. Immunol.]]|volume=73|issue=1 Pt 1|pages=69–75|doi=10.1016/0091-6749(84)90486-x|pmid=6141198}}</ref><br />Children: 7.1 hours<ref name="pmid2866055" />|excretion=[[Urine]], [[feces]] <!-- Chemical and physical data -->|C=21|Cl=1|H=27|N=2|O=2|SMILES=Clc1ccc(cc1)C(c2ccccc2)N3CCN(CC3)CCOCCO|StdInChI=1S/C21H27ClN2O2/c22-20-8-6-19(7-9-20)21(18-4-2-1-3-5-18)24-12-10-23(11-13-24)14-16-26-17-15-25/h1-9,21,25H,10-17H2|StdInChI_Ref={{stdinchicite|correct|chemspider}}|StdInChIKey=ZQDWXGKKHFNSQK-UHFFFAOYSA-N|StdInChIKey_Ref={{stdinchicite|correct|chemspider}}}}'''అటారాక్స్''', ఇతరుల బ్రాండ్ పేర్లతో విక్రయించే '''హైడ్రాక్సీజిన్''', యాంటిహిస్టామైన్ రకం ఔషధం.<ref name="AHSF2018">{{Cite web|url=https://www.drugs.com/monograph/hydroxyzine-hydrochloride.html|title=Hydroxyzine Hydrochloride Monograph for Professionals|website=Drugs.com|publisher=American Society of Health-System Pharmacists|access-date=21 Nov 2018|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327183847/https://www.drugs.com/monograph/hydroxyzine-hydrochloride.html|url-status=live}}</ref> ఇది చలనం అనారోగ్యం కారణంగా సహా [[దురద]], [[ఆందోళన]], వికారం చికిత్సలో ఉపయోగించబడుతుంది.<ref name="AHSF2018" /> అయితే, దద్దుర్లు కోసం సెటిరిజిన్ లేదా లోరాటాడిన్ వంటి కొత్త యాంటిహిస్టామైన్లకు ఇది తక్కువ ప్రాధాన్యతనిస్తుంది. దీనిని నోటి ద్వారా లేదా కండరాలలోకి ఇంజెక్షన్ ద్వారా ఉపయోగిస్తారు.<ref name="AHSF2018" /> సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో నిద్రపోవడం, తలనొప్పి, నోరు పొడిగా ఉండటం ఉంటాయి.<ref name="AHSF2018" /><ref name="BNF74">{{Cite book|title=British national formulary : BNF 74|date=2017|publisher=British Medical Association|isbn=978-0857112989|page=X|edition=74}}</ref> తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో QT పొడిగింపు ఉండవచ్చు.<ref name="BNF74" /> గర్భధారణ సమయంలో లేదా తల్లిపాలను సమయంలో ఉపయోగించడం సురక్షితమేనా అనేది అస్పష్టంగా ఉంది.<ref name="AHSF2018" /> [[హిస్టమిన్|హిస్టామిన్]] ప్రభావాలను నిరోధించడం ద్వారా హైడ్రాక్సీజిన్ పనిచేస్తుంది.<ref name="BNF74" /> ఇది పైపెరాజైన్ కుటుంబానికి చెందిన మొదటి తరం యాంటిహిస్టామైన్.<ref name="AHSF2018" /><ref name="Chem2020">{{Cite web|title=Hydroxyzine|url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Hydroxyzine|website=pubchem.ncbi.nlm.nih.gov|access-date=4 March 2020|archive-date=13 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200813173927/https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/hydroxyzine|url-status=live}}</ref> దీనిని మొట్టమొదట 1956లో యూనియన్ చిమిక్ బెల్జ్ తయారు చేసింది, ఆ సంవత్సరం తరువాత [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్]] విక్రయానికి [[ఫైజర్]] ఆమోదించింది.<ref name="AHSF2018" /><ref name="Shor2009">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VaYF8pIPxgC&lpg=PR13&dq=hydroxyzine%201956&pg=PR13|title=Before Prozac: the troubled history of mood disorders in psychiatry|vauthors=Shorter E|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=9780195368741|location=Oxford [Oxfordshire]|access-date=2016-09-23|archive-date=2020-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102110322/https://books.google.com/books?id=8VaYF8pIPxgC&lpg=PR13&dq=hydroxyzine%201956&pg=PR13}}</ref> యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో 28 మోతాదుల ధర ఒక పౌండ్ కంటే తక్కువ.<ref name="BNF74" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 2018 లో టోకు ధర మోతాదుకు 0.05 డాలర్లు.<ref name="ref">{{Cite web|url=https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-11-21/j5j5-fxwa|title=NADAC as of 2018-11-21|website=Centers for Medicare and Medicaid Services|access-date=21 Nov 2018|archive-date=2019-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601083834/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-11-21/j5j5-fxwa|url-status=dead}}</ref> 2017లో ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఏడు మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్లతో 99 వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించిన ఔషధం.<ref name="ref1">{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}}</ref><ref name="ref2">{{Cite web|title=Hydroxyzine - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Hydroxyzine|access-date=11 April 2020|archive-date=8 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200708071701/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Hydroxyzine|url-status=live}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] jcz2v0ci88l3vzggdgivf0z2kqwoqsl 0 509438 4956377 2026-09-11T16:18:55Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1510497|Acute radiation syndrome]] to:te #mdwikicx 4956377 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Acute radiation syndrome |synonym =Radiation poisoning, radiation sickness, radiation toxicity |image =File:Autophagosomes.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Radiation causes cellular degradation by [[autophagy]]. |pronounce = |specialty =[[Intensive care medicine|Critical care medicine]] |symptoms ='''Early''': Nausea, vomiting, loss of appetite<ref name=CDC2019/><br>'''Later''': Infections, bleeding, dehydration, confusion<ref name=CDC2019/> |complications =[[Radiation-induced cancer|Cancer]]<ref name="Cancer">{{cite web |title=Beir VII: Health Risks from Exposure to Low Levels of Ionizing Radiation |url=http://dels.nas.edu/resources/static-assets/materials-based-on-reports/reports-in-brief/beir_vii_final.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200307120103/http://dels.nas.edu/resources/static-assets/materials-based-on-reports/reports-in-brief/beir_vii_final.pdf |archive-date=2020-03-07 |access-date=2020-07-26 |work=The National Academy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200307120103/http://dels.nas.edu/resources/static-assets/materials-based-on-reports/reports-in-brief/beir_vii_final.pdf |date=2020-03-07 }}</ref> |onset =Within days<ref name=CDC2019/> |duration = |types =Bone marrow syndrome, gastrointestinal syndrome, neurovascular syndrome<ref name=CDC2019/><ref name=SMJ2010/> |causes =Large [[absorbed dose|amounts]] of [[ionizing radiation]] over a short period of time<ref name=CDC2019/> |risks = |diagnosis =Based on history of exposure and symptoms<ref name=NORD2019/> |differential = |prevention = |treatment =[[Symptomatic treatment|Supportive care]] ([[blood transfusions]], [[antibiotics]], [[colony stimulating factors]], [[stem cell transplant]])<ref name=SMJ2010/> |medication = |prognosis =Depends on the exposure dose<ref name=NORD2019/> |frequency =Rare<ref name=SMJ2010/> |deaths = }} '''అక్యూట్ రేడియేషన్ సిండ్రోమ్''' (రేడియేషన్ సిక్నెస్ లేదా రేడియేషన్ పాయిజనింగ్ అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది తక్కువ వ్యవధిలో అధిక మొత్తంలో అయోనైజింగ్ రేడియేషన్ గురికావడం వల్ల కలిగే ఆరోగ్య ప్రభావాల సమాహారం.<ref name="CDC2019">{{Cite web|date=22 April 2019|title=A Fact Sheet for Physicians|url=https://www.cdc.gov/nceh/radiation/emergencies/arsphysicianfactsheet.htm?CDC_AA_refVal=https%3A%2F%2Femergency.cdc.gov%2Fradiation%2Farsphysicianfactsheet.asp|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518165919/https://www.cdc.gov/nceh/radiation/emergencies/arsphysicianfactsheet.htm?CDC_AA_refVal=https%3A%2F%2Femergency.cdc.gov%2Fradiation%2Farsphysicianfactsheet.asp|archive-date=18 May 2019|access-date=17 May 2019|website=[[Centers for Disease Control and Prevention|CDC]]|series=CDC Radiation Emergencies Acute Radiation Syndrome|language=en-us}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190518165919/https://www.cdc.gov/nceh/radiation/emergencies/arsphysicianfactsheet.htm?CDC_AA_refVal=https%3A%2F%2Femergency.cdc.gov%2Fradiation%2Farsphysicianfactsheet.asp|date=18 May 2019}}</ref> లక్షణాలు ఒక గంటలోపు ప్రారంభమై, అనేక నెలల పాటు కొనసాగవచ్చు.<ref name="CDC2019" /> మొదటి కొన్ని రోజులలోపు వచ్చే లక్షణాలు సాధారణంగా వికారం, వాంతులు, ఆకలి లేకపోవడం.<ref name="CDC2019" /> దీని తరువాత కొన్ని గంటలు లేదా వారాలు చిన్న లక్షణాలతో ఉంటాయి, తరువాత ఇది అదనపు లక్షణాలుగా అభివృద్ధి చెందుతుంది, తరువాత కోలుకోవడం లేదా మరణం సంభవిస్తుంది.<ref name="CDC2019" /> అక్యూట్ రేడియేషన్ సిండ్రోమ్లో 0.7 Gy (70 rads) కంటే ఎక్కువ మొత్తం మోతాదు ఉంటుంది, ఇది సాధారణంగా నిమిషాల వ్యవధిలో శరీరం వెలుపల ఉన్న మూలం నుండి సంభవిస్తుంది. ఇటువంటి రేడియేషన్ మూలాలు అనుకోకుండా లేదా ఉద్దేశపూర్వకంగా సంభవించవచ్చు. . అవి [[అణు రియాక్టరు|అణు రియాక్టర్లు]], సైక్లోట్రాన్లు, క్యాన్సర్ చికిత్స ఉపయోగించే కొన్ని పరికరాలను కలిగి ఉండవచ్చు.<ref name="NORD2019">{{Cite web|title=Radiation Sickness|url=https://rarediseases.org/rare-diseases/radiation-sickness/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812152608/https://rarediseases.org/rare-diseases/radiation-sickness/|archive-date=12 August 2019|access-date=6 June 2019|website=National Organization for Rare Disorders}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190812152608/https://rarediseases.org/rare-diseases/radiation-sickness/|date=12 August 2019}}</ref> ఇది సాధారణంగా మూడు రకాలుగా విభజించబడిందిః ఎముక మజ్జ, జీర్ణశయాంతర, న్యూరోవాస్కులర్ సిండ్రోమ్, ఎముక మజ్జ సిండ్రోమ్ 0.7 నుండి 10 Gy వద్ద సంభవిస్తుంది, న్యూరోవాస్కులర్ సిండ్రోన్ 50 Gy కంటే ఎక్కువ మోతాదులో సంభవిస్తుంది.<ref name="CDC2019" /> ఎక్కువగా ప్రభావితమయ్యే [[జీవకణం|కణాలు]] సాధారణంగా వేగంగా విభజించేవి.<ref name="SMJ2010">{{cite journal |last1=Donnelly |first1=EH |last2=Nemhauser |first2=JB |last3=Smith |first3=JM |last4=Kazzi |first4=ZN |last5=Farfán |first5=EB |last6=Chang |first6=AS |last7=Naeem |first7=SF |date=June 2010 |title=Acute radiation syndrome: assessment and management. |url=https://zenodo.org/record/1234911 |url-status=live |journal=Southern Medical Journal |volume=103 |issue=6 |pages=541–6 |doi=10.1097/SMJ.0b013e3181ddd571 |pmid=20710137 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626230448/https://zenodo.org/record/1234911 |archive-date=2019-06-26 |access-date=2020-07-26}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626230448/https://zenodo.org/record/1234911 |date=2019-06-26 }}</ref> అధిక మోతాదులో, ఇది కోలుకోలేని DNA నష్టాన్ని కలిగిస్తుంది.<ref name="NORD2019" /> వ్యాధి నిర్ధారణ అనేది బహిర్గతం, లక్షణాల చరిత్రపై ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref name="NORD2019" /> పునరావృత పూర్తి రక్త గణనలు (CBCs) బహిర్గతం యొక్క తీవ్రతను సూచిస్తాయి.<ref name="CDC2019" /> అక్యూట్ రేడియేషన్ సిండ్రోమ్ చికిత్స సాధారణంగా సహాయక సంరక్షణ ఉంటుంది. ఇందులో రక్త మార్పిడి, [[యాంటీబయోటిక్|యాంటీబయాటిక్స్]], కాలనీ-స్టిమ్యులేటింగ్ కారకాలు లేదా మూల కణ మార్పిడి.<ref name="SMJ2010" /> రేడియోధార్మిక పదార్థం చర్మంపై లేదా కడుపులో ఉంటే దానిని తొలగించాలి.<ref name="NORD2019" /> రేడియో ఆయోడిన్ పీల్చినట్లయితే లేదా తీసుకున్నట్లయితే, [[పొటాషియం అయోడైడ్]] సిఫార్సు చేయబడవచ్చు.<ref name="NORD2019" /> ప్రాణాలతో బయటపడిన వారిలో [[లుకేమియా|ల్యుకేమియా]] ఇతర [[కాన్సర్|క్యాన్సర్]] వంటి సమస్యలు ఎప్పటిలాగే నిర్వహించబడతాయి..<ref name="NORD2019" /> స్వల్పకాలిక ఫలితాలు ఎక్స్పోజర్ మోతాదుపై ఆధారపడి ఉంటాయి.<ref name="NORD2019" /> ఏఆర్ఎస్ సాధారణంగా అరుదు. అయితే, ఒక సంఘటన సాపేక్షంగా పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలను ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref name="sta">{{Cite book|last=Acosta|first=Robert|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK441931/|title=StatPearls|last2=Warrington|first2=Steven J.|date=2022|publisher=StatPearls Publishing|chapter=Radiation Syndrome|pmid=28722960|access-date=12 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200109121259/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK441931/|archive-date=9 January 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200109121259/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK441931/|date=9 January 2020}}</ref> [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు|హిరోషిమా, నాగసాకిపై అణు బాంబు దాడి]] చెర్నోబిల్ అణు విద్యుత్ ప్లాంట్ విపత్తు తరువాత గుర్తించదగిన కేసులు సంభవించాయి.<ref name="CDC2019" /> ARS క్రానిక్ రేడియేషన్ సిండ్రోమ్ నుండి భిన్నంగా ఉంటుంది, ఇది తక్కువ మోతాదుల రేడియేషన్కు సుదీర్ఘమైన ఎక్స్పోజర్ల తరువాత సంభవిస్తుంది.<ref>{{Cite book|last=Akleyev|first=Alexander V.|url=https://books.google.com/books?id=tUm9BAAAQBAJ&dq="chronic%20radiation%20syndrome"&pg=PA1|title=Chronic Radiation Syndrome|date=2014|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9783642451171|page=1|language=en|access-date=2022-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827204802/https://books.google.com/books?id=tUm9BAAAQBAJ&lpg=PP1&dq=%22chronic+radiation+syndrome%22&pg=PA1|archive-date=2021-08-27}}</ref><ref>{{Cite book|last=Gusev|first=Igor|url=https://books.google.com/books?id=p6b4qDorN4wC&pg=PA18|title=Medical Management of Radiation Accidents|last2=Guskova|first2=Angelina|last3=Mettler|first3=Fred A.|date=2001|publisher=CRC Press|isbn=9781420037197|page=18|language=en|access-date=2020-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827204802/https://books.google.com/books?id=p6b4qDorN4wC&pg=PA18|archive-date=2021-08-27}}</ref> 2023లో [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] రేడియోలాజికల్, న్యూక్లియర్ అత్యవసర పరిస్థితుల కోసం తన ఔషధాల జాబితాను నవీకరించింది.<ref>{{Cite web|title=WHO updates critical medicines list for radiological and nuclear emergencies|url=https://www.who.int/news/item/27-01-2023-who-updates-critical-medicines-list-for-radiation-and-nuclear-emergencies|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230127120017/https://www.who.int/news/item/27-01-2023-who-updates-critical-medicines-list-for-radiation-and-nuclear-emergencies|archive-date=27 January 2023|access-date=27 January 2023|website=www.who.int|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230127120017/https://www.who.int/news/item/27-01-2023-who-updates-critical-medicines-list-for-radiation-and-nuclear-emergencies|date=27 January 2023}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] re5481t4xk3nimv42l21h00q10z15lp 0 509439 4956378 2026-09-11T16:22:07Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1457232|Self-harm]] to:te #mdwikicx 4956378 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Self-harm |synonym =Self-injury (SI), self-poisoning, nonsuicidal self-injury (NSSI), deliberate self-harm (DSH), cutting |image =SelfHarm2017.jpg<!-- do not remove this image – Wikipedia is not censored See WP:NOTCENSORED and article talk page --> |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Healed scars on the forearm from prior self harm |pronounce = |specialty =[[Psychiatry]] |symptoms =Multiple cuts, stabs, or burns<ref name=Mer2022/> |complications =[[Suicide]]<ref name=Gill2018/> |onset =Teenagers<ref name=Haw2012>{{cite journal |last1=Hawton |first1=K |last2=Saunders |first2=KE |last3=O'Connor |first3=RC |title=Self-harm and suicide in adolescents. |journal=Lancet (London, England) |date=23 June 2012 |volume=379 |issue=9834 |pages=2373-82 |doi=10.1016/S0140-6736(12)60322-5 |pmid=22726518}}</ref> |duration = |types = |causes = |risks =[[Borderline personality disorder]], [[antisocial personality disorder]], [[substance misuse]], [[autism]], hopelessness, friends who self harm<ref name=Mer2022/><ref name=Bro2017/> |diagnosis =Based on symptom, after ruling out a suicide attempt<ref name=Mer2022/> |differential = |prevention = |treatment =Wound closure, [[counselling]]<ref name=Bro2017/><ref name=Mer2022/> |medication =[[Naltrexone]]<ref name=Mer2022/> |prognosis =Usually resolves by early adulthood<ref name=Bro2017/> |frequency =17% at some point<ref name=Gill2018/> |deaths = }}[[ఆత్మహత్య]] చేసుకోవాలనే కోరిక లేకుండా, తనను తాను హాని చేసుకోవాలనే ఉద్దేశపూర్వక ప్రవర్తనను స్వీయ-హాని అంటారు.<ref name="RC2022">{{Cite web|title=Self harm {{!}} Royal College of Psychiatrists|url=https://www.rcpsych.ac.uk/mental-health/problems-disorders/self-harm|website=RC PSYCH ROYAL COLLEGE OF PSYCHIATRISTS|access-date=5 February 2022|language=en|archive-date=9 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220109140855/https://www.rcpsych.ac.uk/mental-health/problems-disorders/self-harm|url-status=live}}</ref><ref name="Mer2022">{{Cite web|title=Nonsuicidal Self-Injury (NSSI) - Psychiatric Disorders|url=https://www.merckmanuals.com/en-ca/professional/psychiatric-disorders/suicidal-behavior-and-self-injury/nonsuicidal-self-injury-nssi|website=Merck Manuals Professional Edition|access-date=5 February 2022|language=en-CA|archive-date=30 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211030115419/https://www.merckmanuals.com/en-ca/professional/psychiatric-disorders/suicidal-behavior-and-self-injury/nonsuicidal-self-injury-nssi|url-status=live}}</ref> అత్యంత సాధారణ ఉదాహరణ చర్మం యొక్క ప్రత్యక్ష గాయం సాధారణంగా పదునైన వస్తువు లేదా వేడిని కలిగి ఉంటుంది.<ref name="Mer2022" /> తరచుగా గాయాల యొక్క బహుళ ప్రాంతాలు సృష్టించబడతాయి.<ref name="Mer2022" /> ఇతర పద్ధతుల్లో అధిక మోతాదు లేదా తమను తాము గుద్దుకోవడం ఉండవచ్చు..<ref name="RC2022" /> స్వీయ-హాని కలిగించే వ్యక్తులు తరచుగా తరువాత సిగ్గు. వారు [[ఆత్మహత్య]] ప్రయత్నించే అవకాశం కూడా దాదాపు పది రెట్లు ఎక్కువ. ఇది సాధారణంగా [[బోర్డర్లైన్ పర్సనాలిటీ డిజార్డర్|సరిహద్దు వ్యక్తిత్వ రుగ్మత]], [[యాంటీసోషల్ పర్సనాలిటీ డిజార్డర్|సంఘ వ్యతిరేక వ్యక్తిత్వ రుగ్మత]], మాదకద్రవ్య దుర్వినియోగం, [[ఆటిజం]] ముడిపడి ఉంటుంది.<ref name="Mer2022" /> ఇతర మానసిక ఆరోగ్య సమస్యలు లేని వ్యక్తులలో కూడా ఇది సంభవించవచ్చని భావిస్తారు. ఇతర సంఘాలలో నిస్సహాయత, స్వీయ-హాని కలిగించే స్నేహితులు, దుర్వినియోగ చరిత్ర ఉన్నాయి.<ref name=Bro2017>{{cite journal |last1=Brown |first1=RC |last2=Plener |first2=PL |title=Non-suicidal Self-Injury in Adolescence. |journal=Current psychiatry reports |date=March 2017 |volume=19 |issue=3 |pages=20 |doi=10.1007/s11920-017-0767-9 |pmid=28315191}}</ref> కొందరు దీనిని తీవ్రమైన భావాల నుండి తాత్కాలిక ఉపశమనం అందించడానికి ఒక కోపింగ్ మెకానిజం గా ఉపయోగిస్తారు.<ref name="Mer2022" /> ఇది స్వీయ శిక్షగా, సహాయం కోసం కేకలు వేయడానికి, వ్యక్తుల మధ్య సంఘర్షణ ఎదుర్కోవడానికి ఉపయోగించబడుతుందని కూడా మద్దతు ఉంది.<ref name="Mer2022" /> [[పచ్చబొట్టు|పచ్చబొట్టు వేయడం]] లేదా కుట్టడం వంటి సామాజికంగా ఆమోదించబడిన పద్ధతులు ఇందులో లేవు.<ref name=Bro2017 /> ఇది తినడం వల్ల కలిగే రుగ్మతలు లేదా మాదకద్రవ్యాల దుర్వినియోగం వంటి పరోక్ష గాయాలను కూడా కలిగి ఉండదు. ప్రారంభ చికిత్సకు గాయం మూసివేయడం అవసరం కావచ్చు.<ref name=Bro2017 /> దీర్ఘకాలిక నిర్వహణలో అభిజ్ఞా ప్రవర్తనా చికిత్సతో పాటు అనుబంధ పరిస్థితులను పరిష్కరించడం ఉంటుంది.<ref name="Mer2022" /> చికిత్సలో భాగంగా ఒత్తిడిని ఎదుర్కోవటానికి మెరుగైన మార్గాన్ని అభివృద్ధి చేయడం.<ref name="Mer2022" /> కొంతమందికి నల్ట్రెక్సోన్ సహాయపడవచ్చు.<ref name="Mer2022" /> యుక్తవయసులో స్వీయ-హాని చాలా సాధారణం, 18 తర్వాత తక్కువ సాధారణం అవుతుంది. ఇది ఏదో ఒక సమయంలో సుమారు 17% మందిని ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref name=Gill2018>{{cite journal |last1=Gillies |first1=D |last2=Christou |first2=MA |last3=Dixon |first3=AC |last4=Featherston |first4=OJ |last5=Rapti |first5=I |last6=Garcia-Anguita |first6=A |last7=Villasis-Keever |first7=M |last8=Reebye |first8=P |last9=Christou |first9=E |last10=Al Kabir |first10=N |last11=Christou |first11=PA |title=Prevalence and Characteristics of Self-Harm in Adolescents: Meta-Analyses of Community-Based Studies 1990-2015. |journal=Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry |date=October 2018 |volume=57 |issue=10 |pages=733-741 |doi=10.1016/j.jaac.2018.06.018 |pmid=30274648}}</ref> మగవారితో పోలిస్తే ఆడవారు 1.7 రెట్లు ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతారు. ఇది ఎక్కువగా ఉండే ఇతర సమూహాలలో ఎల్జిబిటి, ఖైదీలు, అనుభవజ్ఞులు ఉన్నారు.<ref name="RC2022" /> 2002 & 2017 మధ్య రేట్లు చాలా స్థిరంగా ఉన్నాయి.<ref name=Bro2017 /> స్వీయ-హాని కలిగించే వృద్ధులలో ఆత్మహత్య ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటుంది.<ref name="NICE04">{{Cite book|last=National Institute for Clinical Excellence|title=National Clinical Practice Guideline Number 16: Self-harm|url=http://www.nice.org.uk/nicemedia/pdf/CG16FullGuideline.pdf|publisher=The British Psychological Society|year=2004|access-date=2009-12-13|archive-date=2012-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120905110818/http://www.nice.org.uk/nicemedia/pdf/CG16FullGuideline.pdf}}</ref> పక్షులు, కోతులు వంటి బందీ జంతువులు కూడా స్వీయ-హాని ప్రవర్తనను కలిగి ఉండవచ్చు. == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] dwnqyt451g8vymnd7k32hla46xemvqy 4956389 4956378 2026-09-11T16:35:36Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1457232|Self-harm]] to:te #mdwikicx 4956389 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Self-harm |synonym =Self-injury (SI), self-poisoning, nonsuicidal self-injury (NSSI), deliberate self-harm (DSH), cutting |image =SelfHarm2017.jpg<!-- do not remove this image – Wikipedia is not censored See WP:NOTCENSORED and article talk page --> |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Healed scars on the forearm from prior self harm |pronounce = |specialty =[[Psychiatry]] |symptoms =Multiple cuts, stabs, or burns<ref name=Mer2022/> |complications =[[Suicide]]<ref name=Gill2018/> |onset =Teenagers<ref name=Haw2012>{{cite journal |last1=Hawton |first1=K |last2=Saunders |first2=KE |last3=O'Connor |first3=RC |title=Self-harm and suicide in adolescents. |journal=Lancet (London, England) |date=23 June 2012 |volume=379 |issue=9834 |pages=2373-82 |doi=10.1016/S0140-6736(12)60322-5 |pmid=22726518}}</ref> |duration = |types = |causes = |risks =[[Borderline personality disorder]], [[antisocial personality disorder]], [[substance misuse]], [[autism]], hopelessness, friends who self harm<ref name=Mer2022/><ref name=Bro2017/> |diagnosis =Based on symptom, after ruling out a suicide attempt<ref name=Mer2022/> |differential = |prevention = |treatment =Wound closure, [[counselling]]<ref name=Bro2017/><ref name=Mer2022/> |medication =[[Naltrexone]]<ref name=Mer2022/> |prognosis =Usually resolves by early adulthood<ref name=Bro2017/> |frequency =17% at some point<ref name=Gill2018/> |deaths = }}[[ఆత్మహత్య]] చేసుకోవాలనే కోరిక లేకుండా, తనను తాను హాని చేసుకోవాలనే ఉద్దేశపూర్వక ప్రవర్తనను స్వీయ-హాని అంటారు.<ref name="RC2022">{{Cite web|title=Self harm {{!}} Royal College of Psychiatrists|url=https://www.rcpsych.ac.uk/mental-health/problems-disorders/self-harm|website=RC PSYCH ROYAL COLLEGE OF PSYCHIATRISTS|access-date=5 February 2022|language=en|archive-date=9 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220109140855/https://www.rcpsych.ac.uk/mental-health/problems-disorders/self-harm|url-status=live}}</ref><ref name="Mer2022">{{Cite web|title=Nonsuicidal Self-Injury (NSSI) - Psychiatric Disorders|url=https://www.merckmanuals.com/en-ca/professional/psychiatric-disorders/suicidal-behavior-and-self-injury/nonsuicidal-self-injury-nssi|website=Merck Manuals Professional Edition|access-date=5 February 2022|language=en-CA|archive-date=30 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211030115419/https://www.merckmanuals.com/en-ca/professional/psychiatric-disorders/suicidal-behavior-and-self-injury/nonsuicidal-self-injury-nssi|url-status=live}}</ref> అత్యంత సాధారణ ఉదాహరణ చర్మం ప్రత్యక్ష గాయం సాధారణంగా పదునైన వస్తువు లేదా వేడిని కలిగి ఉంటుంది.<ref name="Mer2022" /> తరచుగా గాయాల బహుళ ప్రాంతాలు సృష్టించబడతాయి.<ref name="Mer2022" /> ఇతర పద్ధతుల్లో అధిక మోతాదు లేదా తమను తాము గుద్దుకోవడం ఉండవచ్చు.<ref name="RC2022" /> స్వీయ-హాని కలిగించే వ్యక్తులు తరచుగా తరువాత సిగ్గు. వారు [[ఆత్మహత్య]] ప్రయత్నించే అవకాశం కూడా దాదాపు పది రెట్లు ఎక్కువ. ఇది సాధారణంగా [[బోర్డర్లైన్ పర్సనాలిటీ డిజార్డర్|సరిహద్దు వ్యక్తిత్వ రుగ్మత]], [[యాంటీసోషల్ పర్సనాలిటీ డిజార్డర్|సంఘ వ్యతిరేక వ్యక్తిత్వ రుగ్మత]], మాదకద్రవ్య దుర్వినియోగం, [[ఆటిజం]] ముడిపడి ఉంటుంది.<ref name="Mer2022" /> ఇతర మానసిక ఆరోగ్య సమస్యలు లేని వ్యక్తులలో కూడా ఇది సంభవించవచ్చని భావిస్తారు. ఇతర సంఘాలలో నిస్సహాయత, స్వీయ-హాని కలిగించే స్నేహితులు, దుర్వినియోగ చరిత్ర ఉన్నాయి.<ref name=Bro2017>{{cite journal |last1=Brown |first1=RC |last2=Plener |first2=PL |title=Non-suicidal Self-Injury in Adolescence. |journal=Current psychiatry reports |date=March 2017 |volume=19 |issue=3 |pages=20 |doi=10.1007/s11920-017-0767-9 |pmid=28315191}}</ref> కొందరు దీనిని తీవ్రమైన భావాల నుండి తాత్కాలిక ఉపశమనం అందించడానికి ఒక కోపింగ్ మెకానిజం గా ఉపయోగిస్తారు.<ref name="Mer2022" /> ఇది స్వీయ శిక్షగా, సహాయం కోసం కేకలు వేయడానికి, వ్యక్తుల మధ్య సంఘర్షణ ఎదుర్కోవడానికి ఉపయోగించబడుతుందని కూడా మద్దతు ఉంది.<ref name="Mer2022" /> [[పచ్చబొట్టు|పచ్చబొట్టు వేయడం]] లేదా కుట్టడం వంటి సామాజికంగా ఆమోదించబడిన పద్ధతులు ఇందులో లేవు.<ref name=Bro2017 /> ఇది తినడం వల్ల కలిగే రుగ్మతలు లేదా మాదకద్రవ్యాల దుర్వినియోగం వంటి పరోక్ష గాయాలను కూడా కలిగి ఉండదు. ప్రారంభ చికిత్సకు గాయం మూసివేయడం అవసరం కావచ్చు.<ref name=Bro2017 /> దీర్ఘకాలిక నిర్వహణలో అభిజ్ఞా ప్రవర్తనా చికిత్సతో పాటు అనుబంధ పరిస్థితులను పరిష్కరించడం ఉంటుంది.<ref name="Mer2022" /> చికిత్సలో భాగంగా ఒత్తిడిని ఎదుర్కోవటానికి మెరుగైన మార్గాన్ని అభివృద్ధి చేయడం.<ref name="Mer2022" /> కొంతమందికి నల్ట్రెక్సోన్ సహాయపడవచ్చు.<ref name="Mer2022" /> యుక్తవయసులో స్వీయ-హాని చాలా సాధారణం, 18 తర్వాత తక్కువ సాధారణం అవుతుంది. ఇది ఏదో ఒక సమయంలో సుమారు 17% మందిని ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref name=Gill2018>{{cite journal |last1=Gillies |first1=D |last2=Christou |first2=MA |last3=Dixon |first3=AC |last4=Featherston |first4=OJ |last5=Rapti |first5=I |last6=Garcia-Anguita |first6=A |last7=Villasis-Keever |first7=M |last8=Reebye |first8=P |last9=Christou |first9=E |last10=Al Kabir |first10=N |last11=Christou |first11=PA |title=Prevalence and Characteristics of Self-Harm in Adolescents: Meta-Analyses of Community-Based Studies 1990-2015. |journal=Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry |date=October 2018 |volume=57 |issue=10 |pages=733-741 |doi=10.1016/j.jaac.2018.06.018 |pmid=30274648}}</ref> మగవారితో పోలిస్తే ఆడవారు 1.7 రెట్లు ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతారు. ఇది ఎక్కువగా ఉండే ఇతర సమూహాలలో ఎల్జిబిటి, ఖైదీలు, అనుభవజ్ఞులు ఉన్నారు.<ref name="RC2022" /> 2002 & 2017 మధ్య రేట్లు చాలా స్థిరంగా ఉన్నాయి.<ref name=Bro2017 /> స్వీయ-హాని కలిగించే వృద్ధులలో ఆత్మహత్య ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటుంది.<ref name="NICE04">{{Cite book|last=National Institute for Clinical Excellence|title=National Clinical Practice Guideline Number 16: Self-harm|url=http://www.nice.org.uk/nicemedia/pdf/CG16FullGuideline.pdf|publisher=The British Psychological Society|year=2004|access-date=2009-12-13|archive-date=2012-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120905110818/http://www.nice.org.uk/nicemedia/pdf/CG16FullGuideline.pdf}}</ref> పక్షులు, కోతులు వంటి బందీ జంతువులు కూడా స్వీయ-హాని ప్రవర్తనను కలిగి ఉండవచ్చు. == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] fd0rgex3ojhfpqimiukq0pjeyja2qxf 0 509440 4956390 2026-09-11T16:36:24Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1461602|Body dysmorphic disorder]] to:te #mdwikicx 4956390 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Body dysmorphic disorder |synonym =Body dysmorphia, dysmorphic syndrome, dysmorphophobia |image =Is this me mental disorder of looking.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Cartoon of person with body dysmorphia looking in mirror and seeing a distorted image of themself |pronounce = |specialty =[[Psychiatry]] |symptoms =Preoccupation with a perceived flaw in one’s appearance that is not really noticeable by others<ref name=Stat2020/> |complications =[[Suicide]]<ref name=Bj2010/> |onset =Late childhood<ref name=DSM5/> |duration =Long term<ref name=Stat2020/> |types =Muscle dysmorphia, by proxy<ref name=Stat2020/> |causes = |risks =[[Child abuse]], family history<ref name=Stat2020/> |diagnosis = |differential =[[Eating disorder]]s, other [[obsessive-compulsive disorders]], [[anxiety disorder]], [[psychosis]], normal concerns about appearance<ref name=Stat2020/><ref name=DSM5/> |prevention = |treatment =Counselling, [[Selective serotonin reuptake inhibitor|SSRI]]s<ref name=Stat2020/> |medication = |prognosis = |frequency =0.7 to 2.4%<ref name=Bj2010/> |deaths = }} '''బాడీ డైస్మోర్ఫిక్ డిజార్డర్''' ('''బి. డి. డి.''') అనేది ఒక [[మానసిక రుగ్మత]], ఇది ఇతరులచే నిజంగా గుర్తించబడని ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ గ్రహించిన లోపంతో నిమగ్నమై ఉంటుంది.<ref name="Stat2020">{{Cite paper|title=Body Dysmorphic Disorder|date=January 2020}}</ref> దీని ఫలితంగా పదేపదే అద్దం తనిఖీ, లోపాన్ని కప్పిపుచ్చడానికి ప్రయత్నాలు, లోపాన్ని ఎంచుకోవడం లేదా అధిక బరువును ఎత్తడం జరుగుతుంది.<ref name="Stat2020" /> సాధారణంగా రోజుకు 3 నుండి 8 గంటలు ఇటువంటి కార్యకలాపాలకు ఖర్చు చేస్తారు , ఇతర కార్యకలాపాలు బలహీనంగా ఉంటాయి.<ref name="Stat2020" /> సంక్లిష్టతలలో ఆత్మహత్య ఆలోచనలు లేదా ప్రయత్నాలు ఉండవచ్చు.<ref name="Bj2010">{{Cite paper|title=Body dysmorphic disorder}}</ref> ఇది జన్యు, సాంస్కృతిక, సామాజిక , [[మానసిక శాస్త్రం|మానసిక]] కారకాల కలయిక కారణంగా ఉంటుందని నమ్ముతారు. ప్రమాద కారకాలలో పిల్లల దుర్వినియోగం , పరిస్థితి యొక్క కుటుంబ చరిత్ర ఉన్నాయి.<ref name="Stat2020" /> ఇది ఒక రకమైన అబ్సెసివ్-కంపల్సివ్ డిజార్డర్ వర్గీకరించబడింది.<ref name="DSM5">{{Cite book|title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders|year=2013|isbn=978-0-89042-555-8|edition=Fifth|location=|pages=[https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/242 242-247]|publisher=American Psychiatric Association|doi=10.1176/appi.books.9780890425596.156852}}</ref> ఉపరకంలో కండరాల డైస్మోర్ఫియా ఉంటుంది, దీనిలో ఒక వ్యక్తి తన కండరాలు చాలా చిన్నవిగా ఉన్నట్లు భావిస్తాడు , పరోక్షంగా ఇతరుల రూపాన్ని గ్రహించిన లోపంతో నిమగ్నమై ఉంటాడు.<ref name="Stat2020" /> సౌందర్య శస్త్రచికిత్స సాధారణంగా లక్షణాలను మెరుగుపరచదు.[2] కాగ్నిటివ్ బిహేవియరల్ థెరపీ (CBT) లేదా మెటాకాగ్నిటివ్ థెరపీ వంటి కౌన్సెలింగ్ సహాయపడవచ్చు. SSRI రకం మందులు 50 నుండి 80% మంది వ్యక్తులలో మెరుగుదలలకు దారితీయవచ్చు.<ref name="Stat2020" /> ఈ పరిస్థితి కారణంగా పిల్లలు పాఠశాల నుండి తప్పుకోవచ్చు.<ref name="DSM5" /> జనాభాలో 0.7% నుండి 2.4% వరకు BDD ప్రభావితం చేస్తుందని అంచనా. ఇది సాధారణంగా బాల్యంలో ప్రారంభమవుతుంది.<ref name="DSM5" /> పురుషులు , స్త్రీలు ఒకే విధమైన పౌనఃపున్యాల వద్ద ప్రభావితమవుతారు, అయితే కండరాల డైస్మోర్ఫియా రకం సాధారణంగా పురుషులలో మాత్రమే సంభవిస్తుంది.<ref name="DSM5" /><ref name="Stat2020" /> ఈ పరిస్థితికి 1891లో ఎన్రికో మోర్సెల్లి పేరు పెట్టారు , 1980లో మూడవ సంచికలో DSM మొదటిసారి చేర్చబడింది. == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] h0jgxy6muwm1svjhiglo1115g37lvo7 0 509441 4956402 2026-09-11T16:49:16Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1458794|Cetirizine]] to:te #mdwikicx 4956402 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Watchedfields =changed <!--[[airbag]]--> |verifiedrevid =460026203 |image =Cetirizine structure.svg |width =250px |image2 =Cetirizine-ball-and-stick.png |width2 =250px <!-- Names --> |pronounce ={{IPAc-en|s|ɛ|ˈ|t|ɪr|ᵻ|z|iː|n}} |tradename =Zyrtec, Incidal, others |synonyms = |IUPAC_name =(±)-[2-[4-[(4-Chlorophenyl)phenylmethyl]-1-piperazinyl]ethoxy]acetic acid <!-- Clinical data --> |class =[[H1 antagonist|Second-generation antihistamine]] |pregnancy_AU =B2 |routes_of_administration=[[Oral administration|By mouth]] |onset =20–42 minutes<ref name="pmid10384858">{{cite journal | vauthors = Simons FE, Simons KJ | title = Clinical pharmacology of new histamine H1 receptor antagonists | journal = Clin Pharmacokinet | volume = 36 | issue = 5 | pages = 329–52 | year = 1999 | pmid = 10384858 | doi = 10.2165/00003088-199936050-00003| url = }}</ref> |duration_of_action=≥24 hours<ref name="pmid12517581" /> |Drugs.com =Systemic: {{drugs.com|monograph|cetirizine}}<br>Eye: {{drugs.com|monograph|cetirizine-eent}} |MedlinePlus =a698026 <!-- Legal data --> |legal_AU =Unscheduled |legal_CA =OTC |legal_UK =GSL |legal_UK_comment =/&nbsp;P |legal_US =OTC |legal_US_comment =/&nbsp;Rx-only |legal_status =OTC |DailyMedID =Cetirizine |licence_US =Cetirizine |licence_EU = <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =Well-absorbed (>70%)<ref name="pmid18781943">{{cite journal | vauthors = Chen C | title = Physicochemical, pharmacological and pharmacokinetic properties of the zwitterionic antihistamines cetirizine and levocetirizine | journal = Curr. Med. Chem. | volume = 15 | issue = 21 | pages = 2173–91 | year = 2008 | pmid = 18781943 | doi = 10.2174/092986708785747625| url = }}</ref> |protein_bound =88–96%<ref name="pmid18781943" /> |metabolism =Minimal (non-[[cytochrome P450]]-mediated)<ref name="pmid14680442">{{cite journal | vauthors = Portnoy JM, Dinakar C | title = Review of cetirizine hydrochloride for the treatment of allergic disorders | journal = Expert Opin Pharmacother | volume = 5 | issue = 1 | pages = 125–35 | year = 2004 | pmid = 14680442 | doi = 10.1517/14656566.5.1.125 | url = }}</ref><ref name="pmid10384858" /> |elimination_half-life=Mean: 8.3 hours<ref name="pmid14680442" /><ref name="pmid10384858" /><br />Range: 6.5–10 hours<ref name="pmid12517581">{{cite journal | vauthors = Simons FE | title = Comparative pharmacology of H1 antihistamines: clinical relevance | journal = Am. J. Med. | volume = 113 Suppl 9A | issue = 9| pages = 38S–46S | year = 2002 | pmid = 12517581 | doi = 10.1016/s0002-9343(02)01436-5| url = }}</ref> |excretion =[[Urine]]: 70–85%<ref name="pmid14680442" /><br />[[Feces]]: 10–13%<ref name="pmid14680442" /> <!-- Chemical and physical data --> |C =21 |Cl =1 |H =25 |N =2 |O =3 |SMILES =Clc1ccc(cc1)C(c2ccccc2)N3CCN(CC3)CCOCC(=O)O |StdInChI =1S/C21H25ClN2O3/c22-19-8-6-18(7-9-19)21(17-4-2-1-3-5-17)24-12-10-23(11-13-24)14-15-27-16-20(25)26/h1-9,21H,10-16H2,(H,25,26) |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =ZKLPARSLTMPFCP-UHFFFAOYSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |drug_name =Cetirizine }} '''సెటిరిజిన్''', ఇతరులలో జిర్టెక్ బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించబడుతుంది, ఇది [[అలర్జిక్ రైనైటిస్|గవత జ్వరం]], చర్మశోథ, ఉర్టికారియా చికిత్స చేయడానికి ఉపయోగించే యాంటిహిస్టామైన్.<ref name="AHFS2019">{{Cite web|title=Cetirizine Hydrochloride Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/cetirizine-hydrochloride.html|website=Drugs.com|publisher=American Society of Health-System Pharmacists|access-date=3 March 2019|language=en|archive-date=28 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828025357/https://www.drugs.com/monograph/cetirizine.html|url-status=live}}</ref><ref name="BNF82">{{Cite book|title=[[British National Formulary|British National Formulary (BNF)]]|date=September 2021 - March 2022|publisher=BMJ Group and the Pharmaceutical Press|isbn=978-0-85711-413-6|edition=82|pages=295-308|chapter=3.2. Allergic conditions}}</ref> ఇది నోటి ద్వారా తీసుకోబడుతుంది.<ref name="AHFS2019" /> ప్రభావాలు సాధారణంగా ఒక గంటలోపు ప్రారంభమై ఒక రోజు వరకు ఉంటాయి.<ref name="AHFS2019" /> దీని ప్రయోజనం స్థాయి [[డిఫెన్హైడ్రామైన్|డైఫెన్హైడ్రామైన్]] వంటి ఇతర యాంటిహిస్టామైన్ల మాదిరిగానే ఉంటుంది.<ref name="AHFS2019" /> సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో నిద్రపోవడం, నోరు పొడిబారడం, తలనొప్పి, కడుపు నొప్పి ఉంటాయి.<ref name="AHFS2019" /> కొత్త హిస్టమైన్లతో సంభవించే నిద్ర స్థాయి సాధారణంగా మొదటి తరం యాంటిహిస్టామైన్లతో పోలిస్తే తక్కువగా ఉంటుంది.<ref name="BNF82" /> తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో దూకుడు, ఆంజియోడెమా ఉండవచ్చు.<ref name="BNF82" /> గర్భధారణ సమయంలో ఉపయోగించడం సురక్షితంగా కనిపిస్తుంది, కానీ తల్లిపాలను సమయంలో ఉపయోగించడం సిఫారసు చేయబడలేదు.<ref name="Preg2019">{{Cite web|title=Cetirizine Pregnancy and Breastfeeding Warnings|url=https://www.drugs.com/pregnancy/cetirizine.html|website=Drugs.com|access-date=3 March 2019|language=en|archive-date=6 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306044632/https://www.drugs.com/pregnancy/cetirizine.html|url-status=live}}</ref> ఇది రెండవ తరం యాంటిహిస్టామైన్, [[హిస్టమిన్|హిస్టామిన్]] H1 గ్రాహకాలను నిరోధించడం ద్వారా పనిచేస్తుంది, ఎక్కువగా [[మెదడు]] వెలుపల.<ref name="AHFS2019" /> సెటిరిజిన్ 1981లో పేటెంట్ చేయబడింది, 1987లో వైద్య వినియోగంలోకి వచ్చింది.<ref name="Fis2006">{{Cite book|last=Fischer|first=Jnos|last2=Ganellin|first2=C. Robin|title=Analogue-based Drug Discovery|date=2006|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9783527607495|page=549|url=https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA549|language=en|access-date=3 March 2019|archive-date=6 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306043523/https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA549}}</ref> ఇది లోరాటాడిన్‌కు ప్రత్యామ్నాయంగా ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ అత్యవసర ఔషధాల జాబితాలో ఉంది.<ref name="WHO22nd">{{Cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=World Health Organization model list of essential medicines: 22nd list (2021)|year=2021|hdl=10665/345533|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MHP/HPS/EML/2021.02|hdl-access=free}}</ref> ఇది సాధారణ ఔషధంగా అందుబాటులో ఉంది.<ref name="BNF82" /> యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో ఒక నెల సరఫరా 2021 నాటికి NHS కు £1.20 కంటే తక్కువ ఖర్చు అవుతుంది.<ref name="BNF82" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఈ మొత్తం టోకు ధర సుమారు US $2.50.<ref name="NADAC2019">{{Cite web|title=NADAC as of 2019-02-27|url=https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2019-02-27/s7c9-pfa6|website=Centers for Medicare and Medicaid Services|access-date=3 March 2019|language=en|archive-date=6 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306044447/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2019-02-27/s7c9-pfa6|url-status=dead}}</ref> 2017లో ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 66 వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించిన ఔషధం, పదకొండు మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్‌లతో.<ref name="ref">{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}}</ref><ref name="ref1">{{Cite web|title=Cetirizine - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Cetirizine|access-date=11 April 2020|archive-date=13 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413064327/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Cetirizine|url-status=live}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] oeo81zpu1h0v6qjp2so7fs6ug64qhpg 0 509442 4956405 2026-09-11T16:50:58Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1500773|Botulism]] to:te #mdwikicx 4956405 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Botulism |synonym =Toxico-infectious botulism<ref>{{cite web |title=Botulism (Concept Id: C0006057) - MedGen - NCBI |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/medgen/14204 |website=www.ncbi.nlm.nih.gov |access-date=10 May 2025 |language=en}}</ref> |image =Botulism1and2.JPG |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =A 14-year-old with botulism, characterised by weakness of the eye muscles and the [[ptosis (eyelid)|drooping eyelids]] shown in the left image, and dilated and non-moving pupils shown in the right image. This [[adolescent|youth]] was fully conscious. |pronounce ={{IPAc-en|ˈ|b|ɒ|tj|ʊ||l|ɪ|z|əm|}} |specialty =[[Infection|Infectious disease]], [[gastroenterology]] |symptoms =Weakness, trouble seeing, [[Fatigue|feeling tired]], trouble speaking<ref name=WHO2018/> |complications =[[Respiratory failure]]<ref name=FDA2018/> |onset =12 to 72 hours<ref name=FDA2018>{{cite web|title=Consumers - Foodborne Illnesses: What You Need to Know|url=https://www.fda.gov/food/resourcesforyou/consumers/ucm103263.htm|website=FDA|access-date=11 May 2018|language=en|archive-date=7 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180507193517/https://www.fda.gov/food/resourcesforyou/consumers/ucm103263.htm|url-status=live}}</ref> |duration =Variable<ref name=FDA2018/> |types = |causes =''[[Clostridium botulinum]]''<ref name=WHO2018/> |risks = |diagnosis =Finding the bacteria or their toxin<ref name=WHO2018/> |differential =[[Myasthenia gravis]], [[Guillain–Barré syndrome]], [[ALS|Amyotrophic lateral sclerosis]], [[Lambert–Eaton myasthenic syndrome|Lambert Eaton syndrome]]<ref>{{cite book |last1=Caterino |first1=Jeffrey M. |last2=Kahan |first2=Scott |title=In a Page: Emergency medicine |date=2003 |publisher=Lippincott Williams & Wilkins |isbn=9781405103572 |page=122 |url=https://books.google.com/books?id=O0LwFPZDKbsC&pg=PA122 |access-date=2021-11-22 |archive-date=2021-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211122152734/https://books.google.com/books?id=O0LwFPZDKbsC&pg=PA122 |url-status=live }}</ref> |prevention =Proper food preparation, no honey for children younger than one<ref name=WHO2018/> |treatment =[[Antitoxin]], antibiotics, [[mechanical ventilation]]<ref name=WHO2018/> |medication = |prognosis =~7.5% risk of death<ref name=WHO2018/> |frequency =Rare<ref name=CDC2022/> |deaths = }} '''బోటులిజం''' అనేది క్లోస్ట్రిడియం బోటులినమ్ అనే బ్యాక్టీరియా వల్ల కలిగే అరుదైన, ప్రాణాంతకమైన అనారోగ్యం.<ref name="WHO2018">{{Cite web|title=Fact sheets - Botulism|url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism|website=World Health Organization|access-date=23 March 2019|date=10 January 2018|archive-date=23 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323162924/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/botulism|url-status=live}}</ref> ఈ వ్యాధి బలహీనత, అస్పష్టమైన దృష్టి, అలసట, మాట్లాడటంలో ఇబ్బంది తో ప్రారంభమవుతుంది.<ref name="WHO2018" /> దీని తరువాత చేతులు, ఛాతీ కండరాలు, కాళ్ళు బలహీనత కావచ్చు.<ref name="WHO2018" /> వాంతులు, పొత్తికడుపు వాపు, విరేచనాలు కూడా సంభవించవచ్చు.<ref name="WHO2018" /> ఈ వ్యాధి సాధారణంగా స్పృహను ప్రభావితం చేయదు లేదా జ్వరానికి కారణం కాదు..<ref name="WHO2018" /> బోటులిజం అనేక విధాలుగా వ్యాప్తి చెందుతుంది..<ref name="Kumar2020">{{Cite book|last=Barlow|first=Gavin|last2=Irving|first2=William L.|last3=Moss|first3=Peter J.|editor-last=Feather|editor-first=Adam|editor-last2=Randall|editor-first2=David|editor-last3=Waterhouse|editor-first3=Mona|title=Kumar and Clark's Clinical Medicine|date=2020|publisher=Elsevier|isbn=978-0-7020-7870-5|page=546|edition=10th|chapter-url=https://books.google.com/books?id=sl3sDwAAQBAJ&pg=PA546|language=en|chapter=20. Infectious disease|access-date=2023-01-14|archive-date=2023-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114074937/https://books.google.com/books?id=sl3sDwAAQBAJ&pg=PA546}}</ref> దీనికి కారణమయ్యే బ్యాక్టీరియా బీజాంశాలు మట్టి, నీరు రెండింటిలోనూ సాధారణం..<ref name="WHO2018" /> తక్కువ ఆక్సిజన్ స్థాయిలు, నిర్దిష్ట ఉష్ణోగ్రతలకు గురైనప్పుడు అవి బోటులినమ్ టాక్సిన్ ఉత్పత్తి చేస్తాయి.<ref name="WHO2018" /> టాక్సిన్ కలిగిన ఆహారాన్ని తినేటప్పుడు ఫుడ్ బోర్న్ బోటులిజం సంభవిస్తుంది.<ref name="WHO2018" /> ప్రేగులలో బ్యాక్టీరియా అభివృద్ధి చెంది, టాక్సిన్ను విడుదల చేసినప్పుడు శిశు బోటులిజం సంభవిస్తుంది.<ref name="WHO2018" /> ఇది సాధారణంగా ఆరు నెలల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న పిల్లలలో మాత్రమే సంభవిస్తుంది, ఎందుకంటే ఆ సమయం తర్వాత రక్షణ యంత్రాంగాలు అభివృద్ధి చెందుతాయి.<ref name="WHO2018" /> గాయాల బోటులిజం తరచుగా వీధి మందులను ఇంజెక్ట్ చేసేవారిలో కనిపిస్తుంది.<ref name="WHO2018" /> ఈ పరిస్థితిలో, బీజాంశాలు గాయంలోకి ప్రవేశిస్తాయి, ఆక్సిజన్ లేనప్పుడు, టాక్సిన్ను విడుదల చేస్తాయి.<ref name="WHO2018" /> ఇది ప్రజల మధ్య నేరుగా ప్రసారం చేయబడదు.<ref name="WHO2018" /> ప్రశ్నలో ఉన్న వ్యక్తిలో టాక్సిన్ లేదా బ్యాక్టీరియాను కనుగొనడం ద్వారా రోగ నిర్ధారణ నిర్ధారించబడుతుంది.<ref name="WHO2018" /> నివారణ ప్రధానంగా సరైన ఆహార తయారీ ద్వారా జరుగుతుంది..<ref name="WHO2018" /> ఈ విషాన్ని, జీవి కాకపోయినా, దానిని {{Convert|85|°C|°F}} °C (185 °F) కంటే ఎక్కువ 5 నిమిషాల పాటు వేడి చేయడం ద్వారా నాశనం చేయబడుతుంది.<ref name="WHO2018" /> తేనెలో ఈ జీవి ఉండవచ్చు, ఈ కారణంగా, తేనెను 12 నెలల లోపు పిల్లలకు తినిపించకూడదు. చికిత్స యాంటీటాక్సిన్ తో జరుగుతుంది.<ref name="WHO2018" /> సొంతంగా ఊపిరి పీల్చుకునే సామర్థ్యాన్ని కోల్పోయిన వారిలో, యాంత్రిక వెంటిలేషన్ నెలల తరబడి అవసరం కావచ్చు.<ref name="WHO2018" /> గాయం బోటులిజం కోసం [[యాంటీబయోటిక్|యాంటీబయాటిక్స్]] ఉపయోగించవచ్చు. గాయం బోటులిజం కోసం ఉపయోగించవచ్చు.<ref name="WHO2018" /> బోటులిజం అరుదు.<ref name="CDC2022">{{Cite web|title=Botulism {{!}} Botulism {{!}} CDC|url=https://www.cdc.gov/botulism/index.html|website=www.cdc.gov|access-date=14 January 2023|language=en-us|date=8 June 2022|archive-date=11 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230111041341/https://www.cdc.gov/botulism/index.html|url-status=live}}</ref> ప్రభావితమైన వారిలో 5 నుండి 10% వరకు మరణాలు సంభవిస్తాయి.<ref name="WHO2018" /> ఈ పదం [[లాటిన్]], ''బోటులస్'' నుండి వచ్చింది, దీని అర్థం సాసేజ్.<ref>{{Cite web|last=Lewis|first=Charlton T.|last2=Short|first2=Charles|title=bŏtŭlus|website=A Latin Dictionary|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aalphabetic+letter%3DB%3Aentry+group%3D17%3Aentry%3Dbotulus|access-date=2014-06-09|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140814203951/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aalphabetic+letter%3DB%3Aentry+group%3D17%3Aentry%3Dbotulus|archive-date=2014-08-14}}</ref> బోటులిజం ప్రారంభ వివరణలు జర్మనీలో కనీసం 1793 నాటివి.<ref>{{Cite book|last=Truong|first=Daniel|last2=Dressler|first2=Dirk|last3=Hallett|first3=Mark|last4=Zachary|first4=Christopher|title=Manual of Botulinum Toxin Therapy|date=2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781107654334|page=1|edition=2|url=https://books.google.com/books?id=BZeGAgAAQBAJ&pg=PA1|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910144658/https://books.google.com/books?id=BZeGAgAAQBAJ&pg=PA1|archive-date=2017-09-10}}</ref> బోటులిజం అనేక ఇతర జంతువులను కూడా ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref name="WHO2018" /> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] g8u7p1crf36urjwz39kq9z5w52k7sk1 0 509443 4956407 2026-09-11T16:52:15Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1369472719|Reggae]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4956407 wikitext text/x-wiki   '''రెగె''' ( {{IPAc-en|ˈ|r|ɛ|g|eɪ}} ) అనేది 1960ల చివరలో [[జమైకా|జమైకాలో]] ఉద్భవించిన ఒక సంగీత శైలి . ఈ పదం జమైకా, దాని ప్రవాసుల ఆధునిక జనాదరణ పొందిన సంగీతాన్ని కూడా సూచిస్తుంది. 1968లో టూట్స్ అండ్ ది మేటల్స్ విడుదల చేసిన " డూ ది రెగ్గే " అనే సింగిల్, ''రెగ్గే'' అనే పదాన్ని ఉపయోగించిన మొట్టమొదటి ప్రజాదరణ పొందిన పాట, ఇది ఆ శైలికి సమర్థవంతంగా పేరు పెట్టి, ప్రపంచవ్యాప్త ప్రేక్షకులకు పరిచయం చేసింది. <ref>{{Cite web|title=Frederick "Toots" Hibbert Biography|url=http://www.biography.com/people/frederick-toots-hibbert-10673303#acclaimed-musician|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809204903/http://www.biography.com/people/frederick-toots-hibbert-10673303#acclaimed-musician|archive-date=9 August 2016|access-date=2 July 2016|website=Biography.com}}</ref> == మూలాలు, ప్రభావాలు == రెగె సంగీతం మెంటో, స్కా, రాక్‌స్టెడీ వంటి మునుపటి జమైకన్ శైలుల నుండి అభివృద్ధి చెందింది, కుమినా, పుక్కుమినా, రివైవల్ జియాన్, న్యాబింగి, బుర్రు వంటి సాంప్రదాయ డ్రమ్మింగ్ శైలులలో పాతుకుపోయింది. <ref name="Return of Reggae">{{Cite news|url=https://www.caribbean-beat.com/issue-9/rex-nettleford-voice-caribbean#axzz8bWmj5QLA|title=Rex Nettleford: A Voice From the Caribbean|last=Nettleford|first=Rex|date=Spring 1994|work=[[Caribbean Beat]]}}</ref> ఇది రిథమ్ అండ్ బ్లూస్, [[జాజ్]], మెంటో (1950ల నాటికి కాలిప్సోతో విలీనం చేయబడిన చర్చి గానానికి ప్రత్యామ్నాయంగా, నృత్య సంగీతంగా పనిచేసిన ఒక గ్రామీణ జానపద రూపం), <ref name="JIS">{{Cite web|title=Mento|url=https://jis.gov.jm/jamaica/mento/#:~:text=Mento%20typically%20features%20acoustic%20instruments,bass%20part%20of%20the%20music.|website=Jamaican Information Service (JIS)}}</ref> <ref name="MG">{{Cite web|last=Michael Garnice|date=11 March 2012|title=Mento Music Lord Flea|url=http://www.mentomusic.com/flea.htm|access-date=15 April 2013}}</ref>, సాంప్రదాయ ఆఫ్రికన్ జానపద లయల అంశాలను మిళితం చేస్తుంది. <ref name="Grove Music Online">{{Cite book|title=Reggae|last=Stephen Davis|publisher=The New Grove Dictionary of Jazz|edition=second}}</ref> == సంగీత లక్షణాలు == స్కా లేదా రాక్‌స్టెడీ కంటే నెమ్మదైన టెంపో, డ్రమ్, బాస్‌లో డౌన్‌బీట్‌పై బలమైన ప్రాధాన్యత, ఆఫ్-బీట్‌లో వచ్చే పొట్టి, స్టకాటో గిటార్ లేదా పియానో తీగల ద్వారా రెగె ప్రత్యేకంగా గుర్తించబడుతుంది. బాస్ గిటార్ ఒక కేంద్ర పాత్ర పోషిస్తుంది, దీని మందపాటి, భారీ స్వరంతో పాటు, తక్కువ పౌనఃపున్యాలను నొక్కి చెప్పడానికి అధిక పౌనఃపున్యాలను తగ్గించడం జరుగుతుంది. కాల్-అండ్-రెస్పాన్స్ పద్ధతులు సర్వసాధారణం, రిథమ్ విభాగం తరచుగా బాస్‌ను పెర్కషన్ వాయిద్యంగా ఉపయోగిస్తుంది, ఇది రాక్‌స్టెడీ నుండి కొనసాగిన ఒక లక్షణం. ప్రముఖ రిథమ్ ప్లేయర్‌లలో జాకీ జాక్సన్, కార్ల్టన్ బారెట్, లాయిడ్ బ్రెవెట్, పాల్ డగ్లస్, లాయిడ్ నిబ్, విన్‌స్టన్ గ్రెన్నన్, స్లై డన్‌బార్, ఆంథోనీ "బెన్‌బో" క్రియరీ ఉన్నారు. <ref>{{Cite news|url=http://www.jamaicaobserver.com/entertainment/Jackie-Jackson--Bass-player-extraordinaire|title=Jackie Jackson: Bass player extraordinaire|last=Campbell|first=Howard|date=16 March 2012|work=[[Jamaica Observer]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206002617/http://www.jamaicaobserver.com/entertainment/Jackie-Jackson--Bass-player-extraordinaire|archive-date=6 February 2018}}</ref> గాత్రాలు తరచుగా జమైకన్ పాటోయిస్, జమైకన్ ఇంగ్లీష్ లేదా ఇయారిక్ భాషలలో అందించబడతాయి. గేయ ఇతివృత్తాలు రాజకీయ, సామాజిక వ్యాఖ్యానం నుండి మతం, ప్రేమ, విశ్రాంతి కార్యకలాపాల వరకు విస్తరించి ఉన్నాయి. <ref>{{Cite news|title=It's About New Beginnings And Keeping the Faith|last=Ben Ratliff|date=20 September 1999|work=[[The New York Times]]}}</ref> గాత్రాలు తరచుగా జమైకన్ పాటోయిస్, జమైకన్ ఇంగ్లీష్ లేదా ఇయారిక్ భాషలలో అందించబడతాయి. గేయ ఇతివృత్తాలు రాజకీయ, సామాజిక వ్యాఖ్యానం నుండి మతం, ప్రేమ, విశ్రాంతి కార్యకలాపాల వరకు విస్తరించి ఉన్నాయి. <ref>{{Cite news|title=It's About New Beginnings And Keeping the Faith|last=Ben Ratliff|date=20 September 1999|work=[[The New York Times]]}}</ref> == సాంస్కృతిక సంబంధాలు == రెగె అనేది 1930లలో జమైకాలో ఉద్భవించి, పాన్-ఆఫ్రికనిజాన్ని ప్రోత్సహించిన ఆఫ్రోసెంట్రిక్ మతమైన రాస్తఫారితో దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంది. <ref>{{Cite paper|date=1988|title=Calypso, reggae, and Rastafarianism: Authentic Caribbean voices}}</ref> 1970వ దశకం నుండి, దాని అంతర్జాతీయ విజయం రాస్తాఫారియన్ నమ్మకాలను వ్యాప్తి చేయడానికి సహాయపడింది, సంగీతకారులు తరచుగా సాంస్కృతిక దూతలుగా, మార్పు ఏజెంట్లుగా పరిగణించబడ్డారు. <ref>{{Cite book|title=Reggae Bloodlines: In Search of the Music and Culture of Jamaica|last=Davis|first=Stephen|publisher=Da Capo Press|year=1992|isbn=978-0306804960}}</ref> [[వర్గం:సంగీతం]] [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] nm4xpgwo8jcei16zkpilyzf9b7l3fkm 0 509444 4956408 2026-09-11T16:53:18Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1462029|Schizoid personality disorder]] to:te #mdwikicx 4956408 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Schizoid personality disorder |synonym = |image =Cluster_A_personality_disorders.webm |image_size =300px |image_thumbtime =94 |alt = |caption =Video explanation |pronounce ={{IPAc-en|ˈ|s|k|ɪ|t|s|ɔɪ|d|,_|ˈ|s|k|ɪ|d|z|ɔɪ|d}} |specialty =[[Psychiatry]] |symptoms =Little desire for [[Asociality|social relationships]], limited emotions<ref name=DSM5/> |complications =[[Social isolation]]<ref name=Stat2020/> |onset =By early adulthood<ref name=DSM5/> |duration =Long term<ref name=DSM5/> |types = |causes =Unclear<ref name=DSM5/> |risks =[[Family history (medicine)|Family history]]<ref name=DSM5/> |diagnosis =Based on symptoms<ref name=Stat2020/> |differential =[[Psychosis]], [[substance misuse]], [[autism spectrum disorder]], other personality disorders<ref name=DSM5/> |prevention = |treatment =Counselling<ref name=Stat2020/> |medication = |prognosis =Typically poor<ref name=Stat2020/> |frequency =3 to 5%<ref name=DSM5/> |deaths = }}{{Personality disorders sidebar}}స్కిజోయిడ్ పర్సనాలిటీ డిజార్డర్ (ఎస్ఎస్పిడి లేదా ఎస్జెపిడి) అనేది సామాజిక సంబంధాలు, పరిమిత భావోద్వేగాల పట్ల తక్కువ కోరిక యొక్క దీర్ఘకాలిక నమూనా ద్వారా వర్గీకరించబడుతుంది.<ref name="DSM5">{{Cite book||title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders|year=2013|isbn=978-0-89042-555-8|edition=Fifth|location=|pages=[https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/652 652-655]|publisher=American Psychiatric Association|doi=10.1176/appi.books.9780890425596.156852}}</ref> ప్రభావితమైన వారికి వారి గురించి ఇతరుల అభిప్రాయాల గురించి పెద్దగా ఆందోళన ఉండదు.<ref name="DSM5" /> ఇది అన్ని పరిస్థితులలో ఉంటుంది. లక్షణాలు యవ్వనారంభంలోనే మొదలవుతాయి. దీని ఫలితంగా తరచుగా సామాజిక ఒంటరితనం ఏర్పడుతుంది.<ref name="Stat2020">{{Cite paper|title=Schizoid Personality Disorder}}</ref> కారణం అస్పష్టంగా ఉంది.<ref name="DSM5" /> ప్రమాద కారకాలలో కుటుంబ చరిత్ర ఉన్నాయి, ఇది ప్రమాదానికి 30% దోహదం చేస్తుందని అంచనా.<ref name="DSM5" />ఇది క్లస్టర్ ఎ వ్యక్తిత్వ రుగ్మతలగా వర్గీకరించబడింది.<ref name="DSM5" />[[ఆటిజం|ఆటిజం స్పెక్ట్రమ్ డిజార్డర్]], [[మేజర్ డిప్రెసివ్ డిజార్డర్|డిప్రెషన్]] వంటి ఇతర కారణాలను తోసిపుచ్చిన తరువాత రోగ నిర్ధారణ లక్షణాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref name="DSM5" /><ref name="Stat2020" /> చికిత్సలు బాగా అధ్యయనం చేయబడలేదు. కొన్ని ఆధారాలు కౌన్సెలింగ్ ఉపయోగానికి మద్దతు ఇస్తాయి.<ref name="Stat2020" />మాంద్యం వంటి సంబంధిత పరిస్థితులకు చికిత్స చేయడానికి మందులను ఉపయోగించవచ్చు.<ref name="Stat2020" />ఈ పరిస్థితి ఉన్న చాలా మంది ప్రజలు ఇది ఒక సమస్య అని భావించరు, అందువల్ల దాని కోసం చురుకుగా సహాయం కోరరు.<ref name="Stat2020" />దీర్ఘకాలిక ఫలితాలు తరచుగా పేలవంగా ఉంటాయి.<ref name="Stat2020" /> ఇది 3 నుండి 5% మంది ప్రజలను ప్రభావితం చేస్తుందని అంచనా.<ref name="DSM5" /> ఇది స్త్రీల కంటే పురుషులలో ఎక్కువగా సంభవిస్తుంది.<ref name="DSM5" />ఈ రుగ్మత మొదట 1980లో DSM-III చేర్చబడింది.<ref name="Stat2020" /> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 83vwymz43kxw3gwjfzakf5ydv172jod 4956415 4956408 2026-09-11T17:15:52Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4956415 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =స్కిజాయిడ్ వ్యక్తిత్వ రుగ్మత |synonym = |image =Cluster_A_personality_disorders.webm |image_size =300px |image_thumbtime =94 |alt = |caption =వీడియో వివరణ |pronounce ={{IPAc-en|ˈ|s|k|ɪ|t|s|ɔɪ|d|,_|ˈ|s|k|ɪ|d|z|ɔɪ|d}} |specialty = మనోవైద్యం |symptoms =సామాజిక సంబంధాల పట్ల తక్కువ కోరిక , పరిమిత భావోద్వేగాలు<ref name=DSM5/> |complications = సామాజిక ఒంటరితనం<ref name=Stat2020/> |onset =ప్రారంభ వయోజన దశ నాటికి<ref name=DSM5/> |duration =దీర్ఘకాలిక<ref name=DSM5/> |types = |causes =అస్పష్టం<ref name=DSM5/> |risks =కుటుంబ చరిత్ర<ref name=DSM5/> |diagnosis =లక్షణాల ఆధారంగా<ref name=Stat2020/> |differential =సైకోసిస్ , మాదకద్రవ్యాల దుర్వినియోగం , ఆటిజం స్పెక్ట్రమ్ డిజార్డర్ , ఇతర వ్యక్తిత్వ రుగ్మతలు<ref name=DSM5/> |prevention = |treatment =కౌన్సెలింగ్ <ref name=Stat2020/> |medication = |prognosis =సాధారణంగా పేద<ref name=Stat2020/> |frequency =3 నుండి 5% <ref name=DSM5/> |deaths = }}{{Personality disorders sidebar}}స్కిజోయిడ్ పర్సనాలిటీ డిజార్డర్ (ఎస్ఎస్పిడి లేదా ఎస్జెపిడి) అనేది సామాజిక సంబంధాలు, పరిమిత భావోద్వేగాల పట్ల తక్కువ కోరిక యొక్క దీర్ఘకాలిక నమూనా ద్వారా వర్గీకరించబడుతుంది.<ref name="DSM5">{{Cite book||title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders|year=2013|isbn=978-0-89042-555-8|edition=Fifth|location=|pages=[https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/652 652-655]|publisher=American Psychiatric Association|doi=10.1176/appi.books.9780890425596.156852}}</ref> ప్రభావితమైన వారికి వారి గురించి ఇతరుల అభిప్రాయాల గురించి పెద్దగా ఆందోళన ఉండదు.<ref name="DSM5" /> ఇది అన్ని పరిస్థితులలో ఉంటుంది. లక్షణాలు యవ్వనారంభంలోనే మొదలవుతాయి. దీని ఫలితంగా తరచుగా సామాజిక ఒంటరితనం ఏర్పడుతుంది.<ref name="Stat2020">{{Cite paper|title=Schizoid Personality Disorder}}</ref> కారణం అస్పష్టంగా ఉంది.<ref name="DSM5" /> ప్రమాద కారకాలలో కుటుంబ చరిత్ర ఉన్నాయి, ఇది ప్రమాదానికి 30% దోహదం చేస్తుందని అంచనా.<ref name="DSM5" />ఇది క్లస్టర్ ఎ వ్యక్తిత్వ రుగ్మతలగా వర్గీకరించబడింది.<ref name="DSM5" />[[ఆటిజం|ఆటిజం స్పెక్ట్రమ్ డిజార్డర్]], [[మేజర్ డిప్రెసివ్ డిజార్డర్|డిప్రెషన్]] వంటి ఇతర కారణాలను తోసిపుచ్చిన తరువాత రోగ నిర్ధారణ లక్షణాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref name="DSM5" /><ref name="Stat2020" /> చికిత్సలు బాగా అధ్యయనం చేయబడలేదు. కొన్ని ఆధారాలు కౌన్సెలింగ్ ఉపయోగానికి మద్దతు ఇస్తాయి.<ref name="Stat2020" />మాంద్యం వంటి సంబంధిత పరిస్థితులకు చికిత్స చేయడానికి మందులను ఉపయోగించవచ్చు.<ref name="Stat2020" />ఈ పరిస్థితి ఉన్న చాలా మంది ప్రజలు ఇది ఒక సమస్య అని భావించరు, అందువల్ల దాని కోసం చురుకుగా సహాయం కోరరు.<ref name="Stat2020" />దీర్ఘకాలిక ఫలితాలు తరచుగా పేలవంగా ఉంటాయి.<ref name="Stat2020" /> ఇది 3 నుండి 5% మంది ప్రజలను ప్రభావితం చేస్తుందని అంచనా.<ref name="DSM5" /> ఇది స్త్రీల కంటే పురుషులలో ఎక్కువగా సంభవిస్తుంది.<ref name="DSM5" />ఈ రుగ్మత మొదట 1980లో DSM-III చేర్చబడింది.<ref name="Stat2020" /> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] mlrs5sib22fbgdmnmpvmjvqiaq3jtjm 4956416 4956415 2026-09-11T17:16:08Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4956416 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =స్కిజాయిడ్ వ్యక్తిత్వ రుగ్మత |synonym = |image =Cluster_A_personality_disorders.webm |image_size =300px |image_thumbtime =94 |alt = |caption =వీడియో వివరణ |pronounce ={{IPAc-en|ˈ|s|k|ɪ|t|s|ɔɪ|d|,_|ˈ|s|k|ɪ|d|z|ɔɪ|d}} |specialty = మనోవైద్యం |symptoms =సామాజిక సంబంధాల పట్ల తక్కువ కోరిక , పరిమిత భావోద్వేగాలు<ref name=DSM5/> |complications = సామాజిక ఒంటరితనం<ref name=Stat2020/> |onset =ప్రారంభ వయోజన దశ నాటికి<ref name=DSM5/> |duration =దీర్ఘకాలిక<ref name=DSM5/> |types = |causes =అస్పష్టం<ref name=DSM5/> |risks =కుటుంబ చరిత్ర<ref name=DSM5/> |diagnosis =లక్షణాల ఆధారంగా<ref name=Stat2020/> |differential =సైకోసిస్ , మాదకద్రవ్యాల దుర్వినియోగం , ఆటిజం స్పెక్ట్రమ్ డిజార్డర్ , ఇతర వ్యక్తిత్వ రుగ్మతలు<ref name=DSM5/> |prevention = |treatment =కౌన్సెలింగ్ <ref name=Stat2020/> |medication = |prognosis =సాధారణంగా పేద<ref name=Stat2020/> |frequency =3 నుండి 5% <ref name=DSM5/> |deaths = }} స్కిజోయిడ్ పర్సనాలిటీ డిజార్డర్ (ఎస్ఎస్పిడి లేదా ఎస్జెపిడి) అనేది సామాజిక సంబంధాలు, పరిమిత భావోద్వేగాల పట్ల తక్కువ కోరిక యొక్క దీర్ఘకాలిక నమూనా ద్వారా వర్గీకరించబడుతుంది.<ref name="DSM5">{{Cite book||title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders|year=2013|isbn=978-0-89042-555-8|edition=Fifth|location=|pages=[https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/652 652-655]|publisher=American Psychiatric Association|doi=10.1176/appi.books.9780890425596.156852}}</ref> ప్రభావితమైన వారికి వారి గురించి ఇతరుల అభిప్రాయాల గురించి పెద్దగా ఆందోళన ఉండదు.<ref name="DSM5" /> ఇది అన్ని పరిస్థితులలో ఉంటుంది. లక్షణాలు యవ్వనారంభంలోనే మొదలవుతాయి. దీని ఫలితంగా తరచుగా సామాజిక ఒంటరితనం ఏర్పడుతుంది.<ref name="Stat2020">{{Cite paper|title=Schizoid Personality Disorder}}</ref> కారణం అస్పష్టంగా ఉంది.<ref name="DSM5" /> ప్రమాద కారకాలలో కుటుంబ చరిత్ర ఉన్నాయి, ఇది ప్రమాదానికి 30% దోహదం చేస్తుందని అంచనా.<ref name="DSM5" />ఇది క్లస్టర్ ఎ వ్యక్తిత్వ రుగ్మతలగా వర్గీకరించబడింది.<ref name="DSM5" />[[ఆటిజం|ఆటిజం స్పెక్ట్రమ్ డిజార్డర్]], [[మేజర్ డిప్రెసివ్ డిజార్డర్|డిప్రెషన్]] వంటి ఇతర కారణాలను తోసిపుచ్చిన తరువాత రోగ నిర్ధారణ లక్షణాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref name="DSM5" /><ref name="Stat2020" /> చికిత్సలు బాగా అధ్యయనం చేయబడలేదు. కొన్ని ఆధారాలు కౌన్సెలింగ్ ఉపయోగానికి మద్దతు ఇస్తాయి.<ref name="Stat2020" />మాంద్యం వంటి సంబంధిత పరిస్థితులకు చికిత్స చేయడానికి మందులను ఉపయోగించవచ్చు.<ref name="Stat2020" />ఈ పరిస్థితి ఉన్న చాలా మంది ప్రజలు ఇది ఒక సమస్య అని భావించరు, అందువల్ల దాని కోసం చురుకుగా సహాయం కోరరు.<ref name="Stat2020" />దీర్ఘకాలిక ఫలితాలు తరచుగా పేలవంగా ఉంటాయి.<ref name="Stat2020" /> ఇది 3 నుండి 5% మంది ప్రజలను ప్రభావితం చేస్తుందని అంచనా.<ref name="DSM5" /> ఇది స్త్రీల కంటే పురుషులలో ఎక్కువగా సంభవిస్తుంది.<ref name="DSM5" />ఈ రుగ్మత మొదట 1980లో DSM-III చేర్చబడింది.<ref name="Stat2020" /> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 6sm2kk3jzvdiopekkvz47tr3ydhxm8c 0 509445 4956417 2026-09-11T17:17:57Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1502136|Gangrene]] to:te #mdwikicx 4956417 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Gangrene |synonym =Gangrenous necrosis |image =GangreneFoot.JPG |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Dry gangrene affecting the toes as a result of [[peripheral artery disease]] |pronounce = |specialty =[[Infectious diseases (medical specialty)|Infectious disease]], [[surgery]] |symptoms =Change in skin color to red or black, numbness, pain, skin breakdown, coolness<ref name=NHS2015Sym/> |complications =[[Sepsis]], [[amputation]]<ref name=NHS2015Sym/><ref name=Pt2014/> |onset = |duration = |types =[[dry gangrene|Dry]], [[wet gangrene|wet]], [[gas gangrene|gas]], [[internal gangrene (disambiguation)|internal]]<!--intentional link to DAB page-->, [[necrotizing fasciitis]]<ref name=NHS2015Cau/> |causes = |risks =[[Diabetes]], [[peripheral arterial disease]], [[smoking]], [[major trauma]], [[alcoholism]], [[HIV/AIDS]], [[frostbite]], [[Raynaud syndrome|Raynaud's syndrome]]<ref name=NHS2015Cau/><ref name=NHS2015Over/> |diagnosis = |differential = |prevention = |treatment =[[Surgery]], [[antibiotics]]<ref name=NHS2015Tx/> |medication = |prognosis = |frequency =Unknown<ref name=Pt2014/> |deaths = }} '''గ్యాంగ్రీన్''' అనేది [[ఇస్కీమియా|రక్త సరఫరా లేకపోవడం]] వల్ల కలిగే ఒక రకమైన కణజాల మరణం.<ref name="NHS2015Over">{{Cite web|title=Gangrene|url=https://www.nhs.uk/conditions/gangrene/|website=NHS|access-date=12 December 2017|date=13 October 2015|archive-date=7 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180307005705/https://www.nhs.uk/conditions/gangrene/|url-status=live}}</ref> చర్మం రంగు ఎరుపు లేదా నలుపు రంగులోకి మారడం, తిమ్మిరి, వాపు, నొప్పి, చర్మం విచ్ఛిన్నం, చల్లదనం వంటి లక్షణాలు ఉండవచ్చు.<ref name="NHS2015Sym" /> పాదాలు, చేతులు సాధారణంగా ప్రభావితమవుతాయి.<ref name="NHS2015Sym">{{Cite web|title=Gangrene Symptoms|url=https://www.nhs.uk/conditions/gangrene/symptoms/|website=NHS|access-date=12 December 2017|date=13 October 2015|archive-date=12 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212084258/https://www.nhs.uk/conditions/gangrene/symptoms/|url-status=live}}</ref> కొన్ని రకాలు జ్వరం లేదా [[సెప్సిస్]] తో ఉండవచ్చు.<ref name="NHS2015Sym" /> ప్రమాద కారకాలలో మధుమేహం, [[దూర ధమని వ్యాధి|పరిధీయ ధమనుల వ్యాధి]], [[ధూమపానం]], [[గాయం|పెద్ద గాయం]], [[మద్యపాన వ్యసనం|మద్యపానం]], [[ఎయిడ్స్|హెచ్ఐవి/ఎయిడ్స్]], ఫ్రాస్బైట్, రేనాడ్స్ సిండ్రోమ్ ఉన్నాయి.<ref name="NHS2015Cau">{{Cite web|title=Gangrene Causes|url=https://www.nhs.uk/conditions/gangrene/causes/|website=NHS|access-date=12 December 2017|date=13 October 2015|archive-date=12 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212193102/https://www.nhs.uk/conditions/gangrene/causes/|url-status=live}}</ref><ref name="NHS2015Over" /> దీనిని డ్రై గ్యాంగ్రీన్, వెట్ గ్యాంగ్రీൻ, గ్యాస్ గ్యాంగ్రీన, ఇంటర్నల్ గ్యాంగ్రీను, నెక్రోటైజింగ్ ఫాసిటిస్గా వర్గీకరించవచ్చు.<ref name="NHS2015Cau" /> గ్యాంగ్రీన్ రోగనిర్ధారణ లక్షణాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది, మెడికల్ ఇమేజింగ్ వంటి పరీక్షల ద్వారా మద్దతు ఇస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=Gangrene Diagnosis|url=https://www.nhs.uk/conditions/gangrene/diagnosis/|website=NHS|access-date=12 December 2017|date=13 October 2015|archive-date=12 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212084320/https://www.nhs.uk/conditions/gangrene/diagnosis/|url-status=live}}</ref> చికిత్సలో చనిపోయిన కణజాలాన్ని తొలగించడానికి శస్త్రచికిత్స, ఏదైనా సంక్రమణకు చికిత్స చేయడానికి [[యాంటీబయోటిక్|యాంటీబయాటిక్స్]], అంతర్లీన కారణాన్ని పరిష్కరించడానికి ప్రయత్నాలు ఉండవచ్చు.<ref name="NHS2015Tx" /> శస్త్రచికిత్సా ప్రయత్నాలలో డీబ్రిడ్‌మెంట్, అవయవచ్ఛేదం , లేదా మాగ్గాట్ థెరపీని ఉపయోగించడం వంటివి ఉండవచ్చు.<ref name="NHS2015Tx" /> అంతర్లీన కారణానికి చికిత్స చేసే ప్రయత్నాలలో బైపాస్ శస్త్రచికిత్స లేదా ఆంజియోప్లాస్టీ ఉండవచ్చు.<ref name="NHS2015Tx">{{Cite web|title=Gangrene Treatment|url=https://www.nhs.uk/conditions/gangrene/treatment/|website=NHS|access-date=12 December 2017|archive-date=12 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212084402/https://www.nhs.uk/conditions/gangrene/treatment/|url-status=live}}</ref> కొన్ని సందర్భాల్లో హైపర్బారిక్ ఆక్సిజన్ థెరపీ ఉపయోగకరంగా ఉండవచ్చు.<ref name="NHS2015Tx" /> ఈ పరిస్థితి ఎంత సాధారణంగా సంభవిస్తుందో తెలియదు.<ref name="Pt2014">{{Cite web|title=Gangrene|url=https://patient.info/doctor/gangrene|website=patient.info|access-date=12 December 2017|date=12 March 2014|archive-date=12 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212084817/https://patient.info/doctor/gangrene|url-status=live}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] mcg9po0x9vi7ijjbth64icjt49eos29 4956418 4956417 2026-09-11T17:20:02Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4956418 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =గ్యాంగ్రీన్ |synonym =గ్యాంగ్రెనస్ నెక్రోసిస్ |image =GangreneFoot.JPG |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =పరిధీయ ధమని వ్యాధి ఫలితంగా కాలివేళ్లకు వచ్చే పొడి గ్యాంగ్రీన్ |pronounce = |specialty =అంటు వ్యాధి , శస్త్రచికిత్స |symptoms =చర్మం రంగు ఎరుపు లేదా నలుపు రంగులోకి మారడం, తిమ్మిరి, నొప్పి, చర్మం పగలడం, చల్లదనం<ref name=NHS2015Sym/> |complications = సెప్సిస్ , అవయవచ్ఛేదం<ref name=NHS2015Sym/><ref name=Pt2014/> |onset = |duration = |types = పొడి , తడి , గ్యాస్ , అంతర్గత , నెక్రోటైజింగ్ ఫాసిటిస్<!--intentional link to DAB page-->, [[necrotizing fasciitis]]<ref name=NHS2015Cau/> |causes = |risks =మధుమేహం , పరిధీయ ధమని వ్యాధి , ధూమపానం , తీవ్రమైన గాయం , మద్యపానం, HIV/AIDS , మంచుకాటు , రేనాడ్ సిండ్రోమ్ <ref name=NHS2015Cau/><ref name=NHS2015Over/> |diagnosis = |differential = |prevention = |treatment = శస్త్రచికిత్స , యాంటీబయాటిక్స్<ref name=NHS2015Tx/> |medication = |prognosis = |frequency = తెలియని<ref name=Pt2014/> |deaths = }} '''గ్యాంగ్రీన్''' అనేది [[ఇస్కీమియా|రక్త సరఫరా లేకపోవడం]] వల్ల కలిగే ఒక రకమైన కణజాల మరణం.<ref name="NHS2015Over">{{Cite web|title=Gangrene|url=https://www.nhs.uk/conditions/gangrene/|website=NHS|access-date=12 December 2017|date=13 October 2015|archive-date=7 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180307005705/https://www.nhs.uk/conditions/gangrene/|url-status=live}}</ref> చర్మం రంగు ఎరుపు లేదా నలుపు రంగులోకి మారడం, తిమ్మిరి, వాపు, నొప్పి, చర్మం విచ్ఛిన్నం, చల్లదనం వంటి లక్షణాలు ఉండవచ్చు.<ref name="NHS2015Sym" /> పాదాలు, చేతులు సాధారణంగా ప్రభావితమవుతాయి.<ref name="NHS2015Sym">{{Cite web|title=Gangrene Symptoms|url=https://www.nhs.uk/conditions/gangrene/symptoms/|website=NHS|access-date=12 December 2017|date=13 October 2015|archive-date=12 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212084258/https://www.nhs.uk/conditions/gangrene/symptoms/|url-status=live}}</ref> కొన్ని రకాలు జ్వరం లేదా [[సెప్సిస్]] తో ఉండవచ్చు.<ref name="NHS2015Sym" /> ప్రమాద కారకాలలో మధుమేహం, [[దూర ధమని వ్యాధి|పరిధీయ ధమనుల వ్యాధి]], [[ధూమపానం]], [[గాయం|పెద్ద గాయం]], [[మద్యపాన వ్యసనం|మద్యపానం]], [[ఎయిడ్స్|హెచ్ఐవి/ఎయిడ్స్]], ఫ్రాస్బైట్, రేనాడ్స్ సిండ్రోమ్ ఉన్నాయి.<ref name="NHS2015Cau">{{Cite web|title=Gangrene Causes|url=https://www.nhs.uk/conditions/gangrene/causes/|website=NHS|access-date=12 December 2017|date=13 October 2015|archive-date=12 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212193102/https://www.nhs.uk/conditions/gangrene/causes/|url-status=live}}</ref><ref name="NHS2015Over" /> దీనిని డ్రై గ్యాంగ్రీన్, వెట్ గ్యాంగ్రీൻ, గ్యాస్ గ్యాంగ్రీన, ఇంటర్నల్ గ్యాంగ్రీను, నెక్రోటైజింగ్ ఫాసిటిస్గా వర్గీకరించవచ్చు.<ref name="NHS2015Cau" /> గ్యాంగ్రీన్ రోగనిర్ధారణ లక్షణాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది, మెడికల్ ఇమేజింగ్ వంటి పరీక్షల ద్వారా మద్దతు ఇస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=Gangrene Diagnosis|url=https://www.nhs.uk/conditions/gangrene/diagnosis/|website=NHS|access-date=12 December 2017|date=13 October 2015|archive-date=12 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212084320/https://www.nhs.uk/conditions/gangrene/diagnosis/|url-status=live}}</ref> చికిత్సలో చనిపోయిన కణజాలాన్ని తొలగించడానికి శస్త్రచికిత్స, ఏదైనా సంక్రమణకు చికిత్స చేయడానికి [[యాంటీబయోటిక్|యాంటీబయాటిక్స్]], అంతర్లీన కారణాన్ని పరిష్కరించడానికి ప్రయత్నాలు ఉండవచ్చు.<ref name="NHS2015Tx" /> శస్త్రచికిత్సా ప్రయత్నాలలో డీబ్రిడ్‌మెంట్, అవయవచ్ఛేదం , లేదా మాగ్గాట్ థెరపీని ఉపయోగించడం వంటివి ఉండవచ్చు.<ref name="NHS2015Tx" /> అంతర్లీన కారణానికి చికిత్స చేసే ప్రయత్నాలలో బైపాస్ శస్త్రచికిత్స లేదా ఆంజియోప్లాస్టీ ఉండవచ్చు.<ref name="NHS2015Tx">{{Cite web|title=Gangrene Treatment|url=https://www.nhs.uk/conditions/gangrene/treatment/|website=NHS|access-date=12 December 2017|archive-date=12 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212084402/https://www.nhs.uk/conditions/gangrene/treatment/|url-status=live}}</ref> కొన్ని సందర్భాల్లో హైపర్బారిక్ ఆక్సిజన్ థెరపీ ఉపయోగకరంగా ఉండవచ్చు.<ref name="NHS2015Tx" /> ఈ పరిస్థితి ఎంత సాధారణంగా సంభవిస్తుందో తెలియదు.<ref name="Pt2014">{{Cite web|title=Gangrene|url=https://patient.info/doctor/gangrene|website=patient.info|access-date=12 December 2017|date=12 March 2014|archive-date=12 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212084817/https://patient.info/doctor/gangrene|url-status=live}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] fwyzk0sqvtdrumr5zl545v5insvh0zj 4956419 4956418 2026-09-11T17:20:23Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4956419 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =గ్యాంగ్రీన్ |synonym =గ్యాంగ్రెనస్ నెక్రోసిస్ |image =GangreneFoot.JPG |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =పరిధీయ ధమని వ్యాధి ఫలితంగా కాలివేళ్లకు వచ్చే పొడి గ్యాంగ్రీన్ |pronounce = |specialty =అంటు వ్యాధి , శస్త్రచికిత్స |symptoms =చర్మం రంగు ఎరుపు లేదా నలుపు రంగులోకి మారడం, తిమ్మిరి, నొప్పి, చర్మం పగలడం, చల్లదనం<ref name=NHS2015Sym/> |complications = సెప్సిస్ , అవయవచ్ఛేదం<ref name=NHS2015Sym/><ref name=Pt2014/> |onset = |duration = |types = పొడి , తడి , గ్యాస్ , అంతర్గత , నెక్రోటైజింగ్ ఫాసిటిస్<!--intentional link to DAB page--><ref name=NHS2015Cau/> |causes = |risks =మధుమేహం , పరిధీయ ధమని వ్యాధి , ధూమపానం , తీవ్రమైన గాయం , మద్యపానం, HIV/AIDS , మంచుకాటు , రేనాడ్ సిండ్రోమ్ <ref name=NHS2015Cau/><ref name=NHS2015Over/> |diagnosis = |differential = |prevention = |treatment = శస్త్రచికిత్స , యాంటీబయాటిక్స్<ref name=NHS2015Tx/> |medication = |prognosis = |frequency = తెలియని<ref name=Pt2014/> |deaths = }} '''గ్యాంగ్రీన్''' అనేది [[ఇస్కీమియా|రక్త సరఫరా లేకపోవడం]] వల్ల కలిగే ఒక రకమైన కణజాల మరణం.<ref name="NHS2015Over">{{Cite web|title=Gangrene|url=https://www.nhs.uk/conditions/gangrene/|website=NHS|access-date=12 December 2017|date=13 October 2015|archive-date=7 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180307005705/https://www.nhs.uk/conditions/gangrene/|url-status=live}}</ref> చర్మం రంగు ఎరుపు లేదా నలుపు రంగులోకి మారడం, తిమ్మిరి, వాపు, నొప్పి, చర్మం విచ్ఛిన్నం, చల్లదనం వంటి లక్షణాలు ఉండవచ్చు.<ref name="NHS2015Sym" /> పాదాలు, చేతులు సాధారణంగా ప్రభావితమవుతాయి.<ref name="NHS2015Sym">{{Cite web|title=Gangrene Symptoms|url=https://www.nhs.uk/conditions/gangrene/symptoms/|website=NHS|access-date=12 December 2017|date=13 October 2015|archive-date=12 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212084258/https://www.nhs.uk/conditions/gangrene/symptoms/|url-status=live}}</ref> కొన్ని రకాలు జ్వరం లేదా [[సెప్సిస్]] తో ఉండవచ్చు.<ref name="NHS2015Sym" /> ప్రమాద కారకాలలో మధుమేహం, [[దూర ధమని వ్యాధి|పరిధీయ ధమనుల వ్యాధి]], [[ధూమపానం]], [[గాయం|పెద్ద గాయం]], [[మద్యపాన వ్యసనం|మద్యపానం]], [[ఎయిడ్స్|హెచ్ఐవి/ఎయిడ్స్]], ఫ్రాస్బైట్, రేనాడ్స్ సిండ్రోమ్ ఉన్నాయి.<ref name="NHS2015Cau">{{Cite web|title=Gangrene Causes|url=https://www.nhs.uk/conditions/gangrene/causes/|website=NHS|access-date=12 December 2017|date=13 October 2015|archive-date=12 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212193102/https://www.nhs.uk/conditions/gangrene/causes/|url-status=live}}</ref><ref name="NHS2015Over" /> దీనిని డ్రై గ్యాంగ్రీన్, వెట్ గ్యాంగ్రీൻ, గ్యాస్ గ్యాంగ్రీన, ఇంటర్నల్ గ్యాంగ్రీను, నెక్రోటైజింగ్ ఫాసిటిస్గా వర్గీకరించవచ్చు.<ref name="NHS2015Cau" /> గ్యాంగ్రీన్ రోగనిర్ధారణ లక్షణాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది, మెడికల్ ఇమేజింగ్ వంటి పరీక్షల ద్వారా మద్దతు ఇస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=Gangrene Diagnosis|url=https://www.nhs.uk/conditions/gangrene/diagnosis/|website=NHS|access-date=12 December 2017|date=13 October 2015|archive-date=12 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212084320/https://www.nhs.uk/conditions/gangrene/diagnosis/|url-status=live}}</ref> చికిత్సలో చనిపోయిన కణజాలాన్ని తొలగించడానికి శస్త్రచికిత్స, ఏదైనా సంక్రమణకు చికిత్స చేయడానికి [[యాంటీబయోటిక్|యాంటీబయాటిక్స్]], అంతర్లీన కారణాన్ని పరిష్కరించడానికి ప్రయత్నాలు ఉండవచ్చు.<ref name="NHS2015Tx" /> శస్త్రచికిత్సా ప్రయత్నాలలో డీబ్రిడ్‌మెంట్, అవయవచ్ఛేదం , లేదా మాగ్గాట్ థెరపీని ఉపయోగించడం వంటివి ఉండవచ్చు.<ref name="NHS2015Tx" /> అంతర్లీన కారణానికి చికిత్స చేసే ప్రయత్నాలలో బైపాస్ శస్త్రచికిత్స లేదా ఆంజియోప్లాస్టీ ఉండవచ్చు.<ref name="NHS2015Tx">{{Cite web|title=Gangrene Treatment|url=https://www.nhs.uk/conditions/gangrene/treatment/|website=NHS|access-date=12 December 2017|archive-date=12 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212084402/https://www.nhs.uk/conditions/gangrene/treatment/|url-status=live}}</ref> కొన్ని సందర్భాల్లో హైపర్బారిక్ ఆక్సిజన్ థెరపీ ఉపయోగకరంగా ఉండవచ్చు.<ref name="NHS2015Tx" /> ఈ పరిస్థితి ఎంత సాధారణంగా సంభవిస్తుందో తెలియదు.<ref name="Pt2014">{{Cite web|title=Gangrene|url=https://patient.info/doctor/gangrene|website=patient.info|access-date=12 December 2017|date=12 March 2014|archive-date=12 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212084817/https://patient.info/doctor/gangrene|url-status=live}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 1fkpfnql6j5gzbiu3ywd4vtd7st07f7 0 509446 4956420 2026-09-11T17:22:26Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1502575|Hydrocephalus]] to:te #mdwikicx 4956420 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Hydrocephalus |synonym =Water on the brain<ref name=NIH2016/> |image =Hydrocephalus (cropped).jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Hydrocephalus as seen on a [[CT scan]] of the brain. The black areas in the middle of the brain (the [[lateral ventricles]]) are [[Ventriculomegaly|abnormally large]] and filled with fluid. |pronounce ={{IPAc-en|ˌ|h|aɪ|d|r|əʊ|ˈ|s|ɛ|f|ə|l|ə|s}}<ref>{{cite web |title=Hydrocephalus |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/hydrocephalus |website=Collins |access-date=1 April 2020 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427051455/https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/hydrocephalus |url-status=live }}</ref> |specialty =[[neurosurgery]] |symptoms ='''Babies''': rapid head growth, [[vomiting]], sleepiness, [[seizures]]<ref name=NIH2016/><br>'''Older people''': [[Headache]]s, [[double vision]], poor balance, [[urinary incontinence]], personality changes, [[mental impairment]]<ref name=NIH2016/> |complications = |onset = |duration = |types = |causes =[[Neural tube defect|Neural tube defects]], [[meningitis]], [[brain tumors]], [[traumatic brain injury]], [[intraventricular hemorrhage]]<ref name=NIH2016/> |risks = |diagnosis =Based on symptoms and [[medical imaging]]<ref name=NIH2016/> |differential = |prevention = |treatment =Surgery<ref name=NIH2016/> |medication = |prognosis =Variable, often normal life<ref name=NIH2016/> |frequency =1.5 per 1,000 (babies)<ref name=NIH2016/><ref name=Stev2003/> |deaths = }} '''హైడ్రోసెఫాలస్''' అనేది [[మెదడు]] సెరెబ్రోస్పైనల్ ద్రవం (CSF) పేరుకుపోవడం అనే పరిస్థితి.<ref name="NIH2016">{{Cite web|url=http://www.ninds.nih.gov/disorders/hydrocephalus/detail_hydrocephalus.htm|title=Hydrocephalus Fact Sheet|date=April 5, 2016|website=NINDS|archive-url=https://web.archive.org/web/20160727231854/http://www.ninds.nih.gov/disorders/hydrocephalus/detail_hydrocephalus.htm|archive-date=27 July 2016|url-status=live|access-date=5 September 2016}}</ref> ఇది సాధారణంగా పుర్రె లోపల ఒత్తిడి పెరగడానికి కారణమవుతుంది. వృద్ధులకు [[తలనొప్పి]], ద్వంద్వ దృష్టి, పేలవమైన సమతుల్యత, మూత్ర ఆపుకొనలేని స్థితి, వ్యక్తిత్వ మార్పులు లేదా [[మేధోవైకల్యం|మానసిక బలహీనత]] ఉండవచ్చు. పిల్లలలో, ఇది తల పరిమాణంలో వేగంగా పెరుగుదలుగా చూడవచ్చు. ఇతర లక్షణాలలో [[వాంతి|వాంతులు]], నిద్రపోవడం, మూర్ఛలు, కళ్ళు క్రిందికి చూపడం వంటివి ఉండవచ్చు.<ref name="NIH2016" /> హైడ్రోసెఫాలస్ పుట్టుకతో వచ్చే లోపాల కారణంగా సంభవించవచ్చు లేదా తరువాత జీవితంలో పొందవచ్చు.<ref name="NIH2016" /> అనుబంధ జనన లోపాలలో న్యూరల్ ట్యూబ్ లోపాలు, ఆక్విడక్టల్ స్టెనోసిస్ దారితీసేవి ఉన్నాయి.<ref name="NIH2016" /> ఇతర కారణాలలో [[మెదడు వాపు|మెనింజైటిస్]], [[మెదడు క్యాన్సర్|మెదడు కణితులు]], బాధాకరమైన మెదడు గాయం, ఇంట్రావెంట్రిక్యులర్ రక్తస్రావం, సబరాక్నాయిడ్ రక్తస్రావం ఉన్నాయి. నాలుగు రకాలైన హైడ్రోసెఫాలస్ కమ్యూనికేటింగ్, నాన్ కమ్యూనికేటింగ, ఎక్స్ వాక్యూ, నార్మల్ ప్రెజర్. రోగనిర్ధారణ సాధారణంగా శారీరక పరీక్ష, వైద్య చిత్రాల ద్వారా జరుగుతుంది.<ref name="NIH2016" /> హైడ్రోసెఫాలస్ సాధారణంగా షంట్ వ్యవస్థ శస్త్రచికిత్స స్థానం ద్వారా చికిత్స చేయబడుతుంది.<ref name="NIH2016" /> మూడవ వెంట్రిక్యులోస్టోమీ అని పిలువబడే ఒక విధానం కొంతమందిలో ఒక ఎంపిక.<ref name="NIH2016" /> షంట్స్ వల్ల కలిగే సమస్యలలో అధిక పారుదల, తక్కువ పారుదల, యాంత్రిక వైఫల్యం, సంక్రమణ లేదా ఆటంకం ఉండవచ్చు.<ref name="NIH2016" /> దీనికి ప్రత్యామ్నాయం అవసరం కావచ్చు.<ref name="NIH2016" /> ఫలితాలు మారుతూ ఉంటాయి, కానీ షంట్స్ ఉన్న చాలా మంది సాధారణ జీవితాలను గడుపుతారు.<ref name="NIH2016" /> చికిత్స లేకుండా, మరణం లేదా శాశ్వత వైకల్యం సంభవించవచ్చు.<ref name="NIH2016" /> ప్రతి 1,000 మంది నవజాత శిశువులకు ఒకటి నుండి రెండు వరకు హైడ్రోసెఫాలస్ ఉంటుంది.<ref name="NIH2016" /><ref name="Stev2003">{{Cite book|last=Stevenson|first=David K.|last2=Benitz|first2=William E.|title=Fetal and Neonatal Brain Injury: Mechanisms, Management and the Risks of Practice|date=2003|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=Cambridge|isbn=9780521806916|page=117|url=https://books.google.com/books?id=RuekFAj_tIAC&pg=PA117|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221212406/https://books.google.com/books?id=RuekFAj_tIAC&pg=PA117|archive-date=2016-12-21}}</ref> అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో ఈ రేట్లు ఎక్కువగా ఉండవచ్చు.<ref name="Ab2012" /> సాధారణ ఒత్తిడి హైడ్రోసెఫాలస్ 100,000 మందికి 5 మందిని ప్రభావితం చేస్తుందని అంచనా వేయబడింది, వయస్సు పెరిగే కొద్దీ రేట్లు పెరుగుతాయి.<ref>{{Cite book|last=Ferri|first=Fred F.|title=Ferri's Clinical Advisor 2017: 5 Books in 1|date=2016|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780323448383|page=621|url=https://books.google.com/books?id=rRhCDAAAQBAJ&pg=PA621|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221201502/https://books.google.com/books?id=rRhCDAAAQBAJ&pg=PA621|archive-date=2016-12-21}}</ref> [[హిప్పోక్రేట్స్]] హైడ్రోసెఫాలస్ యొక్క వివరణ 2,000 సంవత్సరాలకు పైగా ఉంది.<ref name="Ab2012">{{Cite book|first=Richard G.|last=Ellenbogen|first2=Saleem I.|last2=Abdulrauf|first3=Laligam N.|last3=Sekhar|title=Principles of Neurological Surgery|url=https://books.google.com/books?id=vMtRtuz5mnwC&pg=PA105|year=2012|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-1-4377-0701-4|pages=105|access-date=2016-09-23|archive-date=2021-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430075026/https://books.google.com/books?id=vMtRtuz5mnwC&pg=PA105}}</ref> ''హైడ్రోసెఫాలస్'' అనే పదం గ్రీకు పదమైన టెంప్లేట్లాం:గ్-గ్రెక్ నుండి వచ్చింది, దీని అర్థం 'నీరు' & టెంప్లేట్స్ఃలాంగ్:గ్రెక్, దీని అర్థం తల.<ref name="Dor2000">{{Cite book|title=Dorland's electronic medical dictionary.|date=2000|publisher=W.B. Saunders Co|isbn=9780721694931|edition=29th}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] so4yv2snhu2edju68amt2sjbv66u509 4956517 4956420 2026-09-12T05:32:43Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:వ్యాధులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956517 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Hydrocephalus |synonym =Water on the brain<ref name=NIH2016/> |image =Hydrocephalus (cropped).jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Hydrocephalus as seen on a [[CT scan]] of the brain. The black areas in the middle of the brain (the [[lateral ventricles]]) are [[Ventriculomegaly|abnormally large]] and filled with fluid. |pronounce ={{IPAc-en|ˌ|h|aɪ|d|r|əʊ|ˈ|s|ɛ|f|ə|l|ə|s}}<ref>{{cite web |title=Hydrocephalus |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/hydrocephalus |website=Collins |access-date=1 April 2020 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427051455/https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/hydrocephalus |url-status=live }}</ref> |specialty =[[neurosurgery]] |symptoms ='''Babies''': rapid head growth, [[vomiting]], sleepiness, [[seizures]]<ref name=NIH2016/><br>'''Older people''': [[Headache]]s, [[double vision]], poor balance, [[urinary incontinence]], personality changes, [[mental impairment]]<ref name=NIH2016/> |complications = |onset = |duration = |types = |causes =[[Neural tube defect|Neural tube defects]], [[meningitis]], [[brain tumors]], [[traumatic brain injury]], [[intraventricular hemorrhage]]<ref name=NIH2016/> |risks = |diagnosis =Based on symptoms and [[medical imaging]]<ref name=NIH2016/> |differential = |prevention = |treatment =Surgery<ref name=NIH2016/> |medication = |prognosis =Variable, often normal life<ref name=NIH2016/> |frequency =1.5 per 1,000 (babies)<ref name=NIH2016/><ref name=Stev2003/> |deaths = }} '''హైడ్రోసెఫాలస్''' అనేది [[మెదడు]] సెరెబ్రోస్పైనల్ ద్రవం (CSF) పేరుకుపోవడం అనే పరిస్థితి.<ref name="NIH2016">{{Cite web|url=http://www.ninds.nih.gov/disorders/hydrocephalus/detail_hydrocephalus.htm|title=Hydrocephalus Fact Sheet|date=April 5, 2016|website=NINDS|archive-url=https://web.archive.org/web/20160727231854/http://www.ninds.nih.gov/disorders/hydrocephalus/detail_hydrocephalus.htm|archive-date=27 July 2016|url-status=live|access-date=5 September 2016}}</ref> ఇది సాధారణంగా పుర్రె లోపల ఒత్తిడి పెరగడానికి కారణమవుతుంది. వృద్ధులకు [[తలనొప్పి]], ద్వంద్వ దృష్టి, పేలవమైన సమతుల్యత, మూత్ర ఆపుకొనలేని స్థితి, వ్యక్తిత్వ మార్పులు లేదా [[మేధోవైకల్యం|మానసిక బలహీనత]] ఉండవచ్చు. పిల్లలలో, ఇది తల పరిమాణంలో వేగంగా పెరుగుదలుగా చూడవచ్చు. ఇతర లక్షణాలలో [[వాంతి|వాంతులు]], నిద్రపోవడం, మూర్ఛలు, కళ్ళు క్రిందికి చూపడం వంటివి ఉండవచ్చు.<ref name="NIH2016" /> హైడ్రోసెఫాలస్ పుట్టుకతో వచ్చే లోపాల కారణంగా సంభవించవచ్చు లేదా తరువాత జీవితంలో పొందవచ్చు.<ref name="NIH2016" /> అనుబంధ జనన లోపాలలో న్యూరల్ ట్యూబ్ లోపాలు, ఆక్విడక్టల్ స్టెనోసిస్ దారితీసేవి ఉన్నాయి.<ref name="NIH2016" /> ఇతర కారణాలలో [[మెదడు వాపు|మెనింజైటిస్]], [[మెదడు క్యాన్సర్|మెదడు కణితులు]], బాధాకరమైన మెదడు గాయం, ఇంట్రావెంట్రిక్యులర్ రక్తస్రావం, సబరాక్నాయిడ్ రక్తస్రావం ఉన్నాయి. నాలుగు రకాలైన హైడ్రోసెఫాలస్ కమ్యూనికేటింగ్, నాన్ కమ్యూనికేటింగ, ఎక్స్ వాక్యూ, నార్మల్ ప్రెజర్. రోగనిర్ధారణ సాధారణంగా శారీరక పరీక్ష, వైద్య చిత్రాల ద్వారా జరుగుతుంది.<ref name="NIH2016" /> హైడ్రోసెఫాలస్ సాధారణంగా షంట్ వ్యవస్థ శస్త్రచికిత్స స్థానం ద్వారా చికిత్స చేయబడుతుంది.<ref name="NIH2016" /> మూడవ వెంట్రిక్యులోస్టోమీ అని పిలువబడే ఒక విధానం కొంతమందిలో ఒక ఎంపిక.<ref name="NIH2016" /> షంట్స్ వల్ల కలిగే సమస్యలలో అధిక పారుదల, తక్కువ పారుదల, యాంత్రిక వైఫల్యం, సంక్రమణ లేదా ఆటంకం ఉండవచ్చు.<ref name="NIH2016" /> దీనికి ప్రత్యామ్నాయం అవసరం కావచ్చు.<ref name="NIH2016" /> ఫలితాలు మారుతూ ఉంటాయి, కానీ షంట్స్ ఉన్న చాలా మంది సాధారణ జీవితాలను గడుపుతారు.<ref name="NIH2016" /> చికిత్స లేకుండా, మరణం లేదా శాశ్వత వైకల్యం సంభవించవచ్చు.<ref name="NIH2016" /> ప్రతి 1,000 మంది నవజాత శిశువులకు ఒకటి నుండి రెండు వరకు హైడ్రోసెఫాలస్ ఉంటుంది.<ref name="NIH2016" /><ref name="Stev2003">{{Cite book|last=Stevenson|first=David K.|last2=Benitz|first2=William E.|title=Fetal and Neonatal Brain Injury: Mechanisms, Management and the Risks of Practice|date=2003|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=Cambridge|isbn=9780521806916|page=117|url=https://books.google.com/books?id=RuekFAj_tIAC&pg=PA117|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221212406/https://books.google.com/books?id=RuekFAj_tIAC&pg=PA117|archive-date=2016-12-21}}</ref> అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో ఈ రేట్లు ఎక్కువగా ఉండవచ్చు.<ref name="Ab2012" /> సాధారణ ఒత్తిడి హైడ్రోసెఫాలస్ 100,000 మందికి 5 మందిని ప్రభావితం చేస్తుందని అంచనా వేయబడింది, వయస్సు పెరిగే కొద్దీ రేట్లు పెరుగుతాయి.<ref>{{Cite book|last=Ferri|first=Fred F.|title=Ferri's Clinical Advisor 2017: 5 Books in 1|date=2016|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780323448383|page=621|url=https://books.google.com/books?id=rRhCDAAAQBAJ&pg=PA621|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221201502/https://books.google.com/books?id=rRhCDAAAQBAJ&pg=PA621|archive-date=2016-12-21}}</ref> [[హిప్పోక్రేట్స్]] హైడ్రోసెఫాలస్ యొక్క వివరణ 2,000 సంవత్సరాలకు పైగా ఉంది.<ref name="Ab2012">{{Cite book|first=Richard G.|last=Ellenbogen|first2=Saleem I.|last2=Abdulrauf|first3=Laligam N.|last3=Sekhar|title=Principles of Neurological Surgery|url=https://books.google.com/books?id=vMtRtuz5mnwC&pg=PA105|year=2012|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-1-4377-0701-4|pages=105|access-date=2016-09-23|archive-date=2021-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430075026/https://books.google.com/books?id=vMtRtuz5mnwC&pg=PA105}}</ref> ''హైడ్రోసెఫాలస్'' అనే పదం గ్రీకు పదమైన టెంప్లేట్లాం:గ్-గ్రెక్ నుండి వచ్చింది, దీని అర్థం 'నీరు' & టెంప్లేట్స్ఃలాంగ్:గ్రెక్, దీని అర్థం తల.<ref name="Dor2000">{{Cite book|title=Dorland's electronic medical dictionary.|date=2000|publisher=W.B. Saunders Co|isbn=9780721694931|edition=29th}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:వ్యాధులు]] 9h10poqjoe25h557m9yuui77u325vu8 4956793 4956517 2026-09-12T11:43:29Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:మెదడు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956793 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Hydrocephalus |synonym =Water on the brain<ref name=NIH2016/> |image =Hydrocephalus (cropped).jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Hydrocephalus as seen on a [[CT scan]] of the brain. The black areas in the middle of the brain (the [[lateral ventricles]]) are [[Ventriculomegaly|abnormally large]] and filled with fluid. |pronounce ={{IPAc-en|ˌ|h|aɪ|d|r|əʊ|ˈ|s|ɛ|f|ə|l|ə|s}}<ref>{{cite web |title=Hydrocephalus |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/hydrocephalus |website=Collins |access-date=1 April 2020 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427051455/https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/hydrocephalus |url-status=live }}</ref> |specialty =[[neurosurgery]] |symptoms ='''Babies''': rapid head growth, [[vomiting]], sleepiness, [[seizures]]<ref name=NIH2016/><br>'''Older people''': [[Headache]]s, [[double vision]], poor balance, [[urinary incontinence]], personality changes, [[mental impairment]]<ref name=NIH2016/> |complications = |onset = |duration = |types = |causes =[[Neural tube defect|Neural tube defects]], [[meningitis]], [[brain tumors]], [[traumatic brain injury]], [[intraventricular hemorrhage]]<ref name=NIH2016/> |risks = |diagnosis =Based on symptoms and [[medical imaging]]<ref name=NIH2016/> |differential = |prevention = |treatment =Surgery<ref name=NIH2016/> |medication = |prognosis =Variable, often normal life<ref name=NIH2016/> |frequency =1.5 per 1,000 (babies)<ref name=NIH2016/><ref name=Stev2003/> |deaths = }} '''హైడ్రోసెఫాలస్''' అనేది [[మెదడు]] సెరెబ్రోస్పైనల్ ద్రవం (CSF) పేరుకుపోవడం అనే పరిస్థితి.<ref name="NIH2016">{{Cite web|url=http://www.ninds.nih.gov/disorders/hydrocephalus/detail_hydrocephalus.htm|title=Hydrocephalus Fact Sheet|date=April 5, 2016|website=NINDS|archive-url=https://web.archive.org/web/20160727231854/http://www.ninds.nih.gov/disorders/hydrocephalus/detail_hydrocephalus.htm|archive-date=27 July 2016|url-status=live|access-date=5 September 2016}}</ref> ఇది సాధారణంగా పుర్రె లోపల ఒత్తిడి పెరగడానికి కారణమవుతుంది. వృద్ధులకు [[తలనొప్పి]], ద్వంద్వ దృష్టి, పేలవమైన సమతుల్యత, మూత్ర ఆపుకొనలేని స్థితి, వ్యక్తిత్వ మార్పులు లేదా [[మేధోవైకల్యం|మానసిక బలహీనత]] ఉండవచ్చు. పిల్లలలో, ఇది తల పరిమాణంలో వేగంగా పెరుగుదలుగా చూడవచ్చు. ఇతర లక్షణాలలో [[వాంతి|వాంతులు]], నిద్రపోవడం, మూర్ఛలు, కళ్ళు క్రిందికి చూపడం వంటివి ఉండవచ్చు.<ref name="NIH2016" /> హైడ్రోసెఫాలస్ పుట్టుకతో వచ్చే లోపాల కారణంగా సంభవించవచ్చు లేదా తరువాత జీవితంలో పొందవచ్చు.<ref name="NIH2016" /> అనుబంధ జనన లోపాలలో న్యూరల్ ట్యూబ్ లోపాలు, ఆక్విడక్టల్ స్టెనోసిస్ దారితీసేవి ఉన్నాయి.<ref name="NIH2016" /> ఇతర కారణాలలో [[మెదడు వాపు|మెనింజైటిస్]], [[మెదడు క్యాన్సర్|మెదడు కణితులు]], బాధాకరమైన మెదడు గాయం, ఇంట్రావెంట్రిక్యులర్ రక్తస్రావం, సబరాక్నాయిడ్ రక్తస్రావం ఉన్నాయి. నాలుగు రకాలైన హైడ్రోసెఫాలస్ కమ్యూనికేటింగ్, నాన్ కమ్యూనికేటింగ, ఎక్స్ వాక్యూ, నార్మల్ ప్రెజర్. రోగనిర్ధారణ సాధారణంగా శారీరక పరీక్ష, వైద్య చిత్రాల ద్వారా జరుగుతుంది.<ref name="NIH2016" /> హైడ్రోసెఫాలస్ సాధారణంగా షంట్ వ్యవస్థ శస్త్రచికిత్స స్థానం ద్వారా చికిత్స చేయబడుతుంది.<ref name="NIH2016" /> మూడవ వెంట్రిక్యులోస్టోమీ అని పిలువబడే ఒక విధానం కొంతమందిలో ఒక ఎంపిక.<ref name="NIH2016" /> షంట్స్ వల్ల కలిగే సమస్యలలో అధిక పారుదల, తక్కువ పారుదల, యాంత్రిక వైఫల్యం, సంక్రమణ లేదా ఆటంకం ఉండవచ్చు.<ref name="NIH2016" /> దీనికి ప్రత్యామ్నాయం అవసరం కావచ్చు.<ref name="NIH2016" /> ఫలితాలు మారుతూ ఉంటాయి, కానీ షంట్స్ ఉన్న చాలా మంది సాధారణ జీవితాలను గడుపుతారు.<ref name="NIH2016" /> చికిత్స లేకుండా, మరణం లేదా శాశ్వత వైకల్యం సంభవించవచ్చు.<ref name="NIH2016" /> ప్రతి 1,000 మంది నవజాత శిశువులకు ఒకటి నుండి రెండు వరకు హైడ్రోసెఫాలస్ ఉంటుంది.<ref name="NIH2016" /><ref name="Stev2003">{{Cite book|last=Stevenson|first=David K.|last2=Benitz|first2=William E.|title=Fetal and Neonatal Brain Injury: Mechanisms, Management and the Risks of Practice|date=2003|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=Cambridge|isbn=9780521806916|page=117|url=https://books.google.com/books?id=RuekFAj_tIAC&pg=PA117|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221212406/https://books.google.com/books?id=RuekFAj_tIAC&pg=PA117|archive-date=2016-12-21}}</ref> అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో ఈ రేట్లు ఎక్కువగా ఉండవచ్చు.<ref name="Ab2012" /> సాధారణ ఒత్తిడి హైడ్రోసెఫాలస్ 100,000 మందికి 5 మందిని ప్రభావితం చేస్తుందని అంచనా వేయబడింది, వయస్సు పెరిగే కొద్దీ రేట్లు పెరుగుతాయి.<ref>{{Cite book|last=Ferri|first=Fred F.|title=Ferri's Clinical Advisor 2017: 5 Books in 1|date=2016|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780323448383|page=621|url=https://books.google.com/books?id=rRhCDAAAQBAJ&pg=PA621|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221201502/https://books.google.com/books?id=rRhCDAAAQBAJ&pg=PA621|archive-date=2016-12-21}}</ref> [[హిప్పోక్రేట్స్]] హైడ్రోసెఫాలస్ యొక్క వివరణ 2,000 సంవత్సరాలకు పైగా ఉంది.<ref name="Ab2012">{{Cite book|first=Richard G.|last=Ellenbogen|first2=Saleem I.|last2=Abdulrauf|first3=Laligam N.|last3=Sekhar|title=Principles of Neurological Surgery|url=https://books.google.com/books?id=vMtRtuz5mnwC&pg=PA105|year=2012|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-1-4377-0701-4|pages=105|access-date=2016-09-23|archive-date=2021-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430075026/https://books.google.com/books?id=vMtRtuz5mnwC&pg=PA105}}</ref> ''హైడ్రోసెఫాలస్'' అనే పదం గ్రీకు పదమైన టెంప్లేట్లాం:గ్-గ్రెక్ నుండి వచ్చింది, దీని అర్థం 'నీరు' & టెంప్లేట్స్ఃలాంగ్:గ్రెక్, దీని అర్థం తల.<ref name="Dor2000">{{Cite book|title=Dorland's electronic medical dictionary.|date=2000|publisher=W.B. Saunders Co|isbn=9780721694931|edition=29th}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:వ్యాధులు]] [[వర్గం:మెదడు]] 0o00hpixmaq9233zor1l3nnmiwdyit1 4956794 4956793 2026-09-12T11:44:26Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:చిన్నపిల్లల వ్యాధులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956794 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Hydrocephalus |synonym =Water on the brain<ref name=NIH2016/> |image =Hydrocephalus (cropped).jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Hydrocephalus as seen on a [[CT scan]] of the brain. The black areas in the middle of the brain (the [[lateral ventricles]]) are [[Ventriculomegaly|abnormally large]] and filled with fluid. |pronounce ={{IPAc-en|ˌ|h|aɪ|d|r|əʊ|ˈ|s|ɛ|f|ə|l|ə|s}}<ref>{{cite web |title=Hydrocephalus |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/hydrocephalus |website=Collins |access-date=1 April 2020 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427051455/https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/hydrocephalus |url-status=live }}</ref> |specialty =[[neurosurgery]] |symptoms ='''Babies''': rapid head growth, [[vomiting]], sleepiness, [[seizures]]<ref name=NIH2016/><br>'''Older people''': [[Headache]]s, [[double vision]], poor balance, [[urinary incontinence]], personality changes, [[mental impairment]]<ref name=NIH2016/> |complications = |onset = |duration = |types = |causes =[[Neural tube defect|Neural tube defects]], [[meningitis]], [[brain tumors]], [[traumatic brain injury]], [[intraventricular hemorrhage]]<ref name=NIH2016/> |risks = |diagnosis =Based on symptoms and [[medical imaging]]<ref name=NIH2016/> |differential = |prevention = |treatment =Surgery<ref name=NIH2016/> |medication = |prognosis =Variable, often normal life<ref name=NIH2016/> |frequency =1.5 per 1,000 (babies)<ref name=NIH2016/><ref name=Stev2003/> |deaths = }} '''హైడ్రోసెఫాలస్''' అనేది [[మెదడు]] సెరెబ్రోస్పైనల్ ద్రవం (CSF) పేరుకుపోవడం అనే పరిస్థితి.<ref name="NIH2016">{{Cite web|url=http://www.ninds.nih.gov/disorders/hydrocephalus/detail_hydrocephalus.htm|title=Hydrocephalus Fact Sheet|date=April 5, 2016|website=NINDS|archive-url=https://web.archive.org/web/20160727231854/http://www.ninds.nih.gov/disorders/hydrocephalus/detail_hydrocephalus.htm|archive-date=27 July 2016|url-status=live|access-date=5 September 2016}}</ref> ఇది సాధారణంగా పుర్రె లోపల ఒత్తిడి పెరగడానికి కారణమవుతుంది. వృద్ధులకు [[తలనొప్పి]], ద్వంద్వ దృష్టి, పేలవమైన సమతుల్యత, మూత్ర ఆపుకొనలేని స్థితి, వ్యక్తిత్వ మార్పులు లేదా [[మేధోవైకల్యం|మానసిక బలహీనత]] ఉండవచ్చు. పిల్లలలో, ఇది తల పరిమాణంలో వేగంగా పెరుగుదలుగా చూడవచ్చు. ఇతర లక్షణాలలో [[వాంతి|వాంతులు]], నిద్రపోవడం, మూర్ఛలు, కళ్ళు క్రిందికి చూపడం వంటివి ఉండవచ్చు.<ref name="NIH2016" /> హైడ్రోసెఫాలస్ పుట్టుకతో వచ్చే లోపాల కారణంగా సంభవించవచ్చు లేదా తరువాత జీవితంలో పొందవచ్చు.<ref name="NIH2016" /> అనుబంధ జనన లోపాలలో న్యూరల్ ట్యూబ్ లోపాలు, ఆక్విడక్టల్ స్టెనోసిస్ దారితీసేవి ఉన్నాయి.<ref name="NIH2016" /> ఇతర కారణాలలో [[మెదడు వాపు|మెనింజైటిస్]], [[మెదడు క్యాన్సర్|మెదడు కణితులు]], బాధాకరమైన మెదడు గాయం, ఇంట్రావెంట్రిక్యులర్ రక్తస్రావం, సబరాక్నాయిడ్ రక్తస్రావం ఉన్నాయి. నాలుగు రకాలైన హైడ్రోసెఫాలస్ కమ్యూనికేటింగ్, నాన్ కమ్యూనికేటింగ, ఎక్స్ వాక్యూ, నార్మల్ ప్రెజర్. రోగనిర్ధారణ సాధారణంగా శారీరక పరీక్ష, వైద్య చిత్రాల ద్వారా జరుగుతుంది.<ref name="NIH2016" /> హైడ్రోసెఫాలస్ సాధారణంగా షంట్ వ్యవస్థ శస్త్రచికిత్స స్థానం ద్వారా చికిత్స చేయబడుతుంది.<ref name="NIH2016" /> మూడవ వెంట్రిక్యులోస్టోమీ అని పిలువబడే ఒక విధానం కొంతమందిలో ఒక ఎంపిక.<ref name="NIH2016" /> షంట్స్ వల్ల కలిగే సమస్యలలో అధిక పారుదల, తక్కువ పారుదల, యాంత్రిక వైఫల్యం, సంక్రమణ లేదా ఆటంకం ఉండవచ్చు.<ref name="NIH2016" /> దీనికి ప్రత్యామ్నాయం అవసరం కావచ్చు.<ref name="NIH2016" /> ఫలితాలు మారుతూ ఉంటాయి, కానీ షంట్స్ ఉన్న చాలా మంది సాధారణ జీవితాలను గడుపుతారు.<ref name="NIH2016" /> చికిత్స లేకుండా, మరణం లేదా శాశ్వత వైకల్యం సంభవించవచ్చు.<ref name="NIH2016" /> ప్రతి 1,000 మంది నవజాత శిశువులకు ఒకటి నుండి రెండు వరకు హైడ్రోసెఫాలస్ ఉంటుంది.<ref name="NIH2016" /><ref name="Stev2003">{{Cite book|last=Stevenson|first=David K.|last2=Benitz|first2=William E.|title=Fetal and Neonatal Brain Injury: Mechanisms, Management and the Risks of Practice|date=2003|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=Cambridge|isbn=9780521806916|page=117|url=https://books.google.com/books?id=RuekFAj_tIAC&pg=PA117|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221212406/https://books.google.com/books?id=RuekFAj_tIAC&pg=PA117|archive-date=2016-12-21}}</ref> అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో ఈ రేట్లు ఎక్కువగా ఉండవచ్చు.<ref name="Ab2012" /> సాధారణ ఒత్తిడి హైడ్రోసెఫాలస్ 100,000 మందికి 5 మందిని ప్రభావితం చేస్తుందని అంచనా వేయబడింది, వయస్సు పెరిగే కొద్దీ రేట్లు పెరుగుతాయి.<ref>{{Cite book|last=Ferri|first=Fred F.|title=Ferri's Clinical Advisor 2017: 5 Books in 1|date=2016|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780323448383|page=621|url=https://books.google.com/books?id=rRhCDAAAQBAJ&pg=PA621|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221201502/https://books.google.com/books?id=rRhCDAAAQBAJ&pg=PA621|archive-date=2016-12-21}}</ref> [[హిప్పోక్రేట్స్]] హైడ్రోసెఫాలస్ యొక్క వివరణ 2,000 సంవత్సరాలకు పైగా ఉంది.<ref name="Ab2012">{{Cite book|first=Richard G.|last=Ellenbogen|first2=Saleem I.|last2=Abdulrauf|first3=Laligam N.|last3=Sekhar|title=Principles of Neurological Surgery|url=https://books.google.com/books?id=vMtRtuz5mnwC&pg=PA105|year=2012|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-1-4377-0701-4|pages=105|access-date=2016-09-23|archive-date=2021-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430075026/https://books.google.com/books?id=vMtRtuz5mnwC&pg=PA105}}</ref> ''హైడ్రోసెఫాలస్'' అనే పదం గ్రీకు పదమైన టెంప్లేట్లాం:గ్-గ్రెక్ నుండి వచ్చింది, దీని అర్థం 'నీరు' & టెంప్లేట్స్ఃలాంగ్:గ్రెక్, దీని అర్థం తల.<ref name="Dor2000">{{Cite book|title=Dorland's electronic medical dictionary.|date=2000|publisher=W.B. Saunders Co|isbn=9780721694931|edition=29th}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:వ్యాధులు]] [[వర్గం:మెదడు]] [[వర్గం:చిన్నపిల్లల వ్యాధులు]] it0gxa5tom8250ezejt180jo5oc8nfv 3 509447 4956470 2026-09-12T00:46:20Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4956470 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Friday72 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Friday72 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:46, 12 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 6jbvp0u1jxvq4auykqzzq6mbejfhoj7 3 509448 4956471 2026-09-12T00:46:44Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4956471 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">It&#39;s Me Don&#39;t Mind గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> It&#39;s Me Don&#39;t Mind గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:46, 12 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 7djsgu4luhd7y9maxguf3wref41rj6j 3 509449 4956472 2026-09-12T00:47:09Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4956472 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">DUDIPALLA VIJAYA KUMAR గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> DUDIPALLA VIJAYA KUMAR గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:47, 12 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 03obpj4zvzsdzhk2mnt86f7k44w888n 2 509450 4956475 2026-09-12T01:03:50Z Y.Venkataramana-Telugurachana 154026 /* */ కొత్త సమాచారం చేర్చబడింది 4956475 wikitext text/x-wiki == పరిచయం == నమస్కారం! నేను **యలమంచిలి వెంకటరమణ** (కలం పేరు: **తెలుగు రచన**). వికీపీడియా సమాజంలో నా వాడుకరి పేజీకి స్వాగతం. తెలుగు భాషా సాహిత్యాల అభివృద్ధితో పాటు వికీపీడియాలో నా వంతు సహకారం అందించడానికి ఇక్కడకు వచ్చాను. == వ్యక్తిగత వివరాలు == * **పూర్తి పేరు:** యలమంచిలి వెంకటరమణ * **కలం పేరు:** తెలుగు రచన * **తండ్రి పేరు:** యలమంచిలి నారాయణ మూర్తి గారు * **తల్లి పేరు:** సరస్వతి గారు * **పుట్టిన తేదీ:** 16/02/1969 * **పుట్టిన ఊరు:** ముమ్మిడివరప్పాడు గ్రామం, రావులపాలెం మండలం, తూర్పు గోదావరి జిల్లా. == సాహితీ ప్రస్థానం == * **ప్రారంభం:** 1982 నుండి సాహితీ రంగంలో నిరంతరం కృషి చేస్తున్నాను. == బిరుదులు == * సాహితీరత్న * అభినవ శ్రీ శ్రీ * భారత్ బుక్ ఆఫ్ రికార్డ్ * వరల్డ్ బుక్ ఆఫ్ తెలుగు రికార్డు * వర్మ బుక్ ఆఫ్ రికార్డ్ == సన్మానాలు & పురస్కారాలు == * బోయి భీమన్న సాహితీ నిధి సన్మానం * జాతీయ నందీ అవార్డ్ 2021 * మరియు పలు ఇతర సన్మానాలు == రచించిన పుస్తకాలు == * కాంతమ్మ దండయాత్ర (నవల) * తెలుగు రచన (మొదటి సంపుట) * తెలుగు రచన (రెండవ సంపుట) * మళ్ళీ ప్రస్థానం * ప్రభంజనం * దేవుడొక్కడే (...ఇంకా పూర్తి కాలేదు) == డిజిటల్ అనుసంధానాలు == * [https://drive.google.com/uc?export=download&id=1jy64YC8yaZWM2l7CueVYdrgZ7yW9wbZQ Telugurachana App డౌన్లోడ్ లింక్] 2pfddon9wum37u9og36u4yr4694p2iq 0 509451 4956481 2026-09-12T01:24:56Z Muralikrishna m 106628 "[[:ta:Special:Redirect/revision/4390177|பாரதி பாஸ்கர்]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4956481 wikitext text/x-wiki '''భారతి భాస్కర్''' తమిళనాడుకు చెందిన ఆమె సన్ టీవీలో తన టాక్ షో ద్వారా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆమె సన్ టీవీ షో 'వంగా పెసలాం'లో కూడా క్రమం తప్పకుండా పాల్గొన్నది. <ref>{{Cite web|title=Bharathi Baskar|url=https://www.veethi.com/india-people/bharathi_baskar-profile-1143-17.htm|access-date=2025-08-31|website=veethi.com}}</ref> <ref>{{Citation|last=GsengottaiyanGurusamy|title=Bharathi Bhaskar=Nee Nathi Pole Odikondiru=15b Velampalayam Arivu thirukoil=02|date=2012-05-18|url=https://www.youtube.com/watch?v=xeyuKVXakXk|access-date=2025-08-31}}</ref> == కెరీర్ == ఆమె అలగప్పర్ కాలేజ్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ నుండి బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్ డిగ్రీని, [[అన్నా యూనివర్సిటీ]] నుండి మాస్టర్ ఆఫ్ బిజినెస్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ డిగ్రీని పొందింది. ఆమె సిటీబ్యాంక్‌లో వైస్ ప్రెసిడెంట్‌గా పనిచేస్తున్నది. == రచనలు == ఆమె కల్కిలో కథానికలను, దినమణిలో వ్యాసాలను, అవల్ వికటన్‌లో 'యు ఫ్లో లైక్ ఎ రివర్' అనే శీర్షికతో వ్యాసాల శ్రేణిని రాసింది. ఆమె ''సిరకాయ్ విరి, పారా'', ''అప్పా ఎన్ను విలన్'' వంటి పుస్తకాలు రాసింది. <ref>{{Cite web|title=Amazon.in|url=https://www.amazon.in/Books-Bharathi-Baskar/s?rh=n%3A976389031%2Cp_27%3ABharathi+Baskar|access-date=2025-08-31|website=www.amazon.in|language=en-in}}</ref> == పురస్కారాలు == * 2021 - కంబర్ అవార్డు <ref>{{Cite web|date=2022-01-26|title=நாஞ்சில் சம்பத், சுகி சிவம், பாரதி பாஸ்கர்: தமிழ் வளர்ச்சித்துறை விருதுகள் அறிவிப்பு|url=https://www.hindutamil.in/news/tamilnadu/761024-announcement-of-tamil-development-awards.html|access-date=2025-07-13|website=Hindu Tamil Thisai|language=ta}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] 8h3jn3cccvglk9u0hm943v660utyy69 4956482 4956481 2026-09-12T01:25:20Z Muralikrishna m 106628 4956482 wikitext text/x-wiki '''భారతి భాస్కర్''' తమిళనాడుకు చెందిన ఆమె సన్ టీవీలో తన టాక్ షో ద్వారా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆమె సన్ టీవీ షో 'వంగా పెసలాం'లో కూడా క్రమం తప్పకుండా పాల్గొన్నది. <ref>{{Cite web|title=Bharathi Baskar|url=https://www.veethi.com/india-people/bharathi_baskar-profile-1143-17.htm|access-date=2025-08-31|website=veethi.com}}</ref> <ref>{{Citation|last=GsengottaiyanGurusamy|title=Bharathi Bhaskar=Nee Nathi Pole Odikondiru=15b Velampalayam Arivu thirukoil=02|date=2012-05-18|url=https://www.youtube.com/watch?v=xeyuKVXakXk|access-date=2025-08-31}}</ref> == కెరీర్ == ఆమె అలగప్పర్ కాలేజ్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ నుండి బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్ డిగ్రీని, [[అన్నా యూనివర్సిటీ]] నుండి మాస్టర్ ఆఫ్ బిజినెస్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ డిగ్రీని పొందింది. ఆమె సిటీబ్యాంక్‌లో వైస్ ప్రెసిడెంట్‌గా పనిచేస్తున్నది. == రచనలు == ఆమె కల్కిలో కథానికలను, దినమణిలో వ్యాసాలను, అవల్ వికటన్‌లో 'యు ఫ్లో లైక్ ఎ రివర్' అనే శీర్షికతో వ్యాసాల శ్రేణిని రాసింది. ఆమె ''సిరకాయ్ విరి, పారా'', ''అప్పా ఎన్ను విలన్'' వంటి పుస్తకాలు రాసింది. <ref>{{Cite web|title=Amazon.in|url=https://www.amazon.in/Books-Bharathi-Baskar/s?rh=n%3A976389031%2Cp_27%3ABharathi+Baskar|access-date=2025-08-31|website=www.amazon.in|language=en-in}}</ref> == పురస్కారాలు == * 2021 - కంబర్ అవార్డు <ref>{{Cite web|date=2022-01-26|title=நாஞ்சில் சம்பத், சுகி சிவம், பாரதி பாஸ்கர்: தமிழ் வளர்ச்சித்துறை விருதுகள் அறிவிப்பு|url=https://www.hindutamil.in/news/tamilnadu/761024-announcement-of-tamil-development-awards.html|access-date=2025-07-13|website=Hindu Tamil Thisai|language=ta}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] 8ni1lztkln6zsjeqi7viswneuqevpwo 0 509452 4956489 2026-09-12T02:22:48Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Short description|భారతదేశంలోని రాజకీయ పార్టీ}} {{Use dmy dates|date=మార్చి 2025}} {{Use Indian English|date=మార్చి 2025}} {{Infobox Indian political party |party_name=అకాలీదళ్ (వారిస్ పంజాబ్ దే) |native_name = |abbreviation=AD(WPD)|logo=ADWPD.png |colorcode={{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}} |president=అమృత్‌...' 4956489 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతదేశంలోని రాజకీయ పార్టీ}} {{Use dmy dates|date=మార్చి 2025}} {{Use Indian English|date=మార్చి 2025}} {{Infobox Indian political party |party_name=అకాలీదళ్ (వారిస్ పంజాబ్ దే) |native_name = |abbreviation=AD(WPD)|logo=ADWPD.png |colorcode={{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}} |president=[[అమృత్‌పాల్ సింగ్]] |secretary=మన్‌దీప్ సింగ్ సిద్ధూ |loksabha_leader=[[సరబ్‌జీత్ సింగ్ ఖల్సా]] |foundation={{Start date and age|df=yes|p=y|2025|01|14}} |predecessor= |dissolution= |headquarters=ఫేరుమాన్ రోడ్, [[రయ్యా, అమృత్‌సర్|రయ్యా]], [[అమృత్‌సర్]], [[పంజాబ్, భారతదేశం|పంజాబ్]],143112 |eci= గుర్తింపు పొందలేదు |alliance= |loksabha_seats={{Composition bar|2|543|hex={{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}}}} |rajyasabha_seats={{Composition bar|0|245|hex={{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}}}} |state_seats_name=[[పంజాబ్ శాసనసభ]] |state_seats={{Composition bar|1|117|hex= {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}}}} |ideology=[[పంజాబియత్#సిక్కు జాతీయవాదం|సిక్కు జాతీయవాదం]]<ref name="Muktsar Sahib Resolutions">{{Cite web |title=AD(WPD) Resolutions |url=https://adwpd.org/resolutions/ |website=Akali Dal (Waris Punjab De) |access-date=14 October 2025}}</ref><br/> [[పంజాబియత్|పంజాబీ ప్రాంతీయవాదం]]<ref name="Muktsar Sahib Resolutions"/><br/>[[మితవాద ప్రజాకర్షక విధానం]] |position=[[మితవాద రాజకీయాలు|మితవాదం]] నుండి [[తీవ్ర మితవాద రాజకీయాలు|తీవ్ర మితవాదం]] |publication= |youth= సుఖ్‌దేవ్ సింగ్ ఖాదియన్ |students= |women= హర్‌ప్రీత్ కౌర్ |labour= |peasants= |international= |colours={{Color box|{{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}}}}{{Color box|#00008c}} కాషాయం, ముదురు నీలం |website= https://adwpd.org/ |flag={{Switcher|[[File:ADWPDFLAG.png|frameless|150px]]|పార్టీ లోగో జెండా|[[File:ADWPD Amritpal Flag.jpg|border|150px]]|[[అమృత్‌పాల్ సింగ్]] జెండా}} }} '''అకాలీదళ్ (వారిస్ పంజాబ్ దే)''' అనేది ఖలిస్తాన్ అనుకూల రాజకీయ నాయకుడు, లోక్‌సభ సభ్యుడైన [[అమృత్‌పాల్ సింగ్]] మద్దతుదారులచే ఏర్పాటు చేయబడిన ఒక భారతీయ గుర్తింపు పొందని రాజకీయ పార్టీ.<ref>{{Cite web |title=Amritpal supporters float political outfit Akali Dal (Waris Punjab De) |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/amritpal-supporters-float-political-outfit-akali-dal-waris-punjab-de/ |access-date=15 January 2025 |website=The Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 January 2025 |title='Akali Dal Waris Punjab De' outfit floated in Muktsar |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/akali-dal-waris-punjab-de-outfit-floated-in-muktsar/articleshow/117240816.cms?from=mdr |access-date=15 January 2025 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref>{{Cite web |author=Scroll Staff |date=15 January 2025 |title=Jailed Khalistan separatist Amritpal Singh launches new political party in Punjab |url=https://scroll.in/latest/1077949/jailed-khalistan-separatist-amritpal-singh-launches-new-political-party-in-punjab |access-date=15 January 2025 |website=Scroll.in |language=en}}</ref> ఇది 2025 జనవరి 14న [[శ్రీ ముక్త్‌సర్ సాహిబ్]] లో జరిగిన [[మేళా మాఘి]] సందర్భంగా [[అమృత్‌పాల్ సింగ్]] నాయకత్వంలో [[సరబ్‌జీత్ సింగ్ ఖల్సా]] చేత ప్రారంభించబడింది.<ref>{{Cite web |last=Staff |first=Maktoob |date=15 January 2025 |title=Amritpal Singh launches new political party: Shiromani Akali Dal (Waris Punjab De) |url=https://maktoobmedia.com/india/amritpal-singh-launches-new-political-party-shiromani-akali-dal-waris-punjab-de/ |access-date=15 January 2025 |website=Maktoob media |language=en-US}}</ref> బాపు తార్సేమ్ సింగ్, [[సరబ్‌జీత్ సింగ్ ఖల్సా]], అమర్‌జిత్ సింగ్, హర్భజన్ సింగ్ టూర్, సుర్జీత్ సింగ్‌లతో కూడిన 5-సభ్యుల కమిటీ దీనికి నాయకత్వం వహిస్తోంది.<ref>{{Cite web |last=Bajwa |first=Harpreet |date=14 January 2025 |title=Akali Dal (Waris Punjab De): Jailed MP Amritpal Singh floats new political party |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2025/Jan/14/akali-dal-waris-punjab-de-jailed-mp-amritpal-singh-floats-new-political-party |access-date=15 January 2025 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ==పార్టీ స్థాపన== పార్టీ వ్యవస్థాపకులైన [[అమృత్‌పాల్ సింగ్]], [[సరబ్‌జీత్ సింగ్ ఖల్సా]] ఇద్దరూ [[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో]] [[పంజాబ్, భారతదేశం|పంజాబ్]] లోని [[ఖాదూర్ సాహిబ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఖాదూర్ సాహిబ్]], [[ఫరీద్‌కోట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫరీద్‌కోట్]] [[లోక్‌సభ]] నియోజకవర్గాల నుండి వరుసగా పోటీ చేశారు.<ref>{{Cite web|title= Father didn't care and laid down his life, Sikh community pulled family through troubled times: Sarabjit Singh Khalsa | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/father-didnt-care-and-laid-down-his-life-sikh-community-pulled-family-through-troubled-times-sarabjit-singh-khalsa/articleshow/110768223.cms?from=mdr |website= The Economic Times |access-date= 24 March 2025}}</ref> ఇద్దరూ ఏ రాజకీయ పార్టీ కింద పోటీ చేయలేదు, [[స్వతంత్ర అభ్యర్థి|స్వతంత్ర]] అభ్యర్థులుగా నమోదు చేసుకున్నారు. అయితే ఖలిస్తాన్ అనుకూల రాజకీయ పార్టీ అయిన [[శిరోమణి అకాలీదళ్ (అమృత్‌సర్)]] నుండి [[అమృత్‌పాల్ సింగ్]] కు మద్దతు లభించింది.<ref>{{Cite web|title= Punjab 2024: Is Amritpal Singh contesting just to get out of jail? |url= https://www.newslaundry.com/2024/05/31/punjab-2024-is-amritpal-singh-contesting-just-to-get-out-of-jail |website= News Laundry |access-date= 24 March 2025}}</ref> పంజాబ్‌లో మాదకద్రవ్యాల సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కోవడం, సిక్కు రాజకీయ ఖైదీల విడుదల, [[గురు గ్రంథ్ సాహిబ్]] అపవిత్రతకు న్యాయం కోరడం లాంటి ప్రధాన ఆందోళనలను పరిష్కరించే ప్రాతిపదికన ఈ ఇద్దరు అభ్యర్థులు ఎన్నికలలో పోటీ చేశారు.<ref>{{Cite web |title= Jailed but elected: Decoding Rashid, Amritpal Singh's Lok Sabha victories |url= https://www.hindustantimes.com/india-news/jailed-but-elected-decoding-rashid-amritpal-singh-s-lok-sabha-victories-101717730654397.html |website = The Hindustan Times |access-date= 24 March 2025}}</ref><ref>{{Cite web|title= Jailed Amritpal Singh wins Khadoor Sahib seat |url= https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha/story/lok-sabha-elections-2024-results-waris-punjab-de-amritpal-singh-khadoor-sahib-seat-leading-trailing-bjp-congress-2548779-2024-06-04 |website= India Today |access-date= 24 March 2025}}</ref> ఈ సందేశం ఆయా శాసనసభ జిల్లాల ఓటర్లలో విజయవంతంగా ప్రతిధ్వనించింది. ఇద్దరు అభ్యర్థులు ప్రజాదరణ పొందిన పోటీదారులను, [[ఫరీద్‌కోట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫరీద్‌కోట్‌]] లో పంజాబీ నటుడు [[కరంజీత్ అన్మోల్]] లాంటి ప్రత్యర్థులను ఓడించి భారీ మెజారిటీతో ఎన్నికల్లో విజయం సాధించారు. [[ఖాదూర్ సాహిబ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఖాదూర్ సాహిబ్]] లో 197,120 ఓట్ల మెజారిటీతో [[అమృత్‌పాల్ సింగ్]] గెలుపొందారు, ఇది [[పంజాబ్]] లోని మొత్తం 13 నియోజకవర్గాలలో అతిపెద్దది.<ref>{{Cite web |title= Amritpal, Sarabjeet Singh Khalsa — Sikh radicals' poll victories pose challenge for Mann govt |url= https://theprint.in/politics/amritpal-sarabjeet-singh-khalsa-sikh-radicals-poll-victories-pose-challenge-for-mann-govt/2117825/ |website= The Print |access-date= 24 March 2025}}</ref> ఈ విజయాలు పంజాబ్ రాజకీయ ముఖచిత్రంలో ఒక కీలక ఘట్టాన్ని గుర్తించాయి, ప్రధాన రాజకీయ పార్టీల పట్ల అసంతృప్తిని ప్రతిబింబిస్తూ, [[1989 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1989 ఎన్నికల]] తర్వాత [[సిమ్రంజిత్ సింగ్ మాన్]] మినహా [[ఖలిస్తాన్ ఉద్యమం|ఖలిస్తానీ]] నేపథ్యం ఉన్న అభ్యర్థులు [[లోక్‌సభ]]కు ఎన్నికవడం ఇదే తొలిసారి.<ref>{{Cite web |title= Amritpal Singh's victory a reflection of people's disenchantment with mainstream parties in Punjab |url= https://frontline.thehindu.com/politics/punjab-elections-2024-victory-khalistan-radicals-amritpal-singh-sarabjit-khalsa-voter-disillusionment/article68253849.ece |website= Frontline Magazine |access-date=24 March 2025}}</ref> ===పార్టీ ప్రకటన=== సార్వత్రిక ఎన్నికల తరువాత, వారి విజయ పరిస్థితులు, మద్దతుదారుల ప్రాధాన్యత అంశాలు ఒకేలా ఉండటంతో [[అమృత్‌పాల్ సింగ్]], [[సరబ్‌జీత్ సింగ్ ఖల్సా]] రాజకీయ పార్టీని ఏర్పాటు చేసే అవకాశం ఉందనే ఊహాగానాలు పలు నెలల పాటు వెలువడ్డాయి. ఎంపీ అమృత్‌పాల్ సింగ్ తండ్రి తార్సేమ్ సింగ్, 2024 సెప్టెంబర్ 29న [[అకాల్ తఖ్త్]] వద్ద భవిష్యత్తులో రాజకీయ పార్టీని స్థాపించనున్నట్లు ప్రకటించి ఈ పుకార్లను ధృవీకరించారు.<ref>{{Cite web |title= Amritpal's father to float political party in Punjab |url= https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/amritpals-father-to-float-political-party-in-punjab-101727635443005.html |website= The Hindustan Times |access-date=24 March 2025}}</ref> 2025 జనవరి 4న, కొత్త రాజకీయ పార్టీ ప్రారంభ సన్నాహాలను [[సరబ్‌జీత్ సింగ్ ఖల్సా]], తార్సేమ్ సింగ్ ప్రకటించారు, ఇది 'పంత్ బచావో-పంజాబ్ బచావో' అనే పేరుతో జరిగిన ఒక సదస్సులో, [[శ్రీ ముక్త్‌సర్ సాహిబ్]] లోని [[మేళా మాఘి]] సందర్భంగా 2025 జనవరి 14న అధికారికంగా ప్రారంభించబడుతుందని షెడ్యూల్ చేశారు.<ref>{{Cite web |title= Jailed pro-Khalistan MP Amritpal Singh to float a new political party on January 14 |url= https://www.newindianexpress.com/nation/2025/Jan/02/jailed-pro-khalistan-mp-amritpal-singh-to-float-a-new-political-party-on-january-14 |website = The New Indian Express |access-date=24 March 2025}}</ref> ఈ రాజకీయ పార్టీని మొదట "శిరోమణి అకాలీదళ్ (ఆనంద్‌పూర్ సాహిబ్)" పేరుతో ఏర్పాటు చేయాలని ప్లాన్ చేశారు. కానీ, ఈ సదస్సులో పార్టీ పేరును 'అకాలీదళ్ (వారిస్ పంజాబ్ దే)' గా ప్రకటిస్తూ, దీన్ని అమృత్‌పాల్ సింగ్ నడుపుతున్న, [[దీప్ సిద్ధూ]] స్థాపించిన సామాజిక-రాజకీయ సంస్థ [[వారిస్ పంజాబ్ దే]] తో అనుసంధానించారు. ===శ్రీ ముక్త్‌సర్ సాహిబ్ ప్రకటన=== శ్రీ ముక్త్‌సర్ సాహిబ్ ప్రకటన అనేది అకాలీదళ్ (వారిస్ పంజాబ్ దే) పునాదిని నిర్దేశించే 15 తీర్మానాల జాబితాతో కూడిన ఒక మేనిఫెస్టో. ఇది పార్టీ ఏర్పడిన తర్వాత నెలల్లో ఒక సాధారణ చట్రాన్ని నిర్మించింది. ఈ ప్రకటన పంజాబ్ ప్రజలకు పార్టీ చేరవేసే ఎజెండాను, వారి రాజకీయ లక్ష్యాలను, ప్రచార దిశను నిర్దేశించే ప్రధాన విలువల గురించి వివరిస్తుంది.<ref>{{Cite web |title=Akali Dal (Waris Punjab De) Official website |url= https://adwpd.org/ |website= Akali Dal Waris Punjab De |access-date=24 January 2025}}</ref> 2025 జనవరి 14న [[శ్రీ ముక్త్‌సర్ సాహిబ్]] లోని [[మేళా మాఘి]] లో జరిగిన పార్టీ తొలి రాజకీయ సదస్సులో ఈ ప్రకటనను బహిరంగంగా ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web |title=Akali Dal Waris Punjab De outfit floated in Muktsar |url= https://www.deccanherald.com/india/punjab/akali-dal-waris-punjab-de-outfit-floated-in-muktsar-3355003 |website=Deccan Herald|date=14 January 2025 |access-date=16 January 2025}}</ref> ==ఉనికి== 2025 ఏప్రిల్ 13న, [[వైశాఖి]] వేడుకలతో పాటు, పార్టీ తన రెండవ ప్రధాన రాజకీయ సదస్సును [[తల్వాండీ సాబో]] లో నిర్వహించింది. పార్టీ ఏర్పడిన తర్వాతి 3 నెలల్లో పార్టీ కార్యకలాపాలకు సంబంధించిన అప్‌డేట్‌లను నాయకులు పంచుకున్నారు, అలాగే [[తదుపరి పంజాబ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2027 పంజాబ్ ఎన్నికల]] సన్నాహాల గురించి చర్చించారు.<ref>{{Cite web |title= ‘Jailed MP for top post’: Akali Dal (Waris Punjab De) makes ‘Amritpal Singh for Punjab CM’ pitch on Baisakhi |url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/jailed-mp-for-top-post-akali-dal-waris-punjab-de-makes-amritpal-singh-for-punjab-cm-pitch-on-baisakhi/articleshow/120256342.cms |website= Times of India |date=13 April 2025 |access-date=13 April 2025}}</ref> ఎమ్మెల్యే [[కాశ్మీర్ సింగ్ సోహల్]] మరణంతో ఖాళీ అయిన [[తర్న్ తారన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తర్న్ తారన్]] నియోజకవర్గానికి జరిగే [[పంజాబ్ శాసనసభ|విధానసభ]] ఉప ఎన్నికల్లో పోటీ చేయనున్నట్లు పార్టీ జూలై 2025 లో ప్రకటించింది. 2025 జనవరిలో పార్టీ ఆవిర్భావం తర్వాత పోటీ చేసిన తొలి ఎన్నికలు ఇవే. ఉప ఎన్నికల్లో పోటీ చేసేందుకు బలమైన 'పాంథిక్' అభ్యర్థిని నామినేట్ చేస్తామని పార్టీ పేర్కొంది.<ref>{{Cite web |title= Amritpal’s AD(WPD) to contest Tarn Taran byelection |url= https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/amritpals-akali-dal-waris-punjab-de-to-contest-tarn-taran-byelection-101752002632557.html |website= Hindustan Times |date= 9 July 2025 |access-date=11 July 2025}}</ref> అక్టోబర్ 7, 2025న, జైలులో ఉన్న సందీప్ సింగ్ సన్నీ అన్నయ్య మన్‌దీప్ సింగ్ ను తర్న్ తారన్ ఉప ఎన్నికకు అభ్యర్థిగా పార్టీ ప్రకటించింది.<ref>{{Cite web|title= Jailed Sandeep Singh’s brother to contest Tarn Taran bypoll|url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/jailed-sandeep-singh-sunnys-bro-to-contest-tarn-taran-bypoll-on-akali-dal-waris-punjab-de-ticket/articleshow/124363514.cms |website= Times of India |date=7 October 2025 |access-date=7 October 2025}}</ref> మన్‌దీప్ సింగ్‌కు [[శిరోమణి అకాలీదళ్ (అమృత్‌సర్)]], జియానీ హర్‌ప్రీత్ సింగ్ నేతృత్వంలోని [[శిరోమణి అకాలీదళ్ (పునర్ సుర్జీత్)]] వర్గంతో సహా ఇతర సిక్కు రాజకీయ పార్టీలు, సంస్థల నుండి మద్దతు లభించింది.<ref>{{Cite web|title= Panthic Groups unite to campaign for murder accused’s brother |url= https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/tarn-taran-bypoll-panthic-groups-unite-to-campaign-for-murder-accused-s-brother-101760123534002.html |website= Hindustan Times |date=10 October 2025 |access-date=12 October 2025}}</ref> మొత్తం ఫలితాల్లో అతను మూడవ స్థానంలో నిలిచాడు, [[ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ|ఆప్]] అభ్యర్థి [[హర్మీత్ సింగ్ సంధు]] చేతిలో ఓడిపోయాడు.<ref>{{Cite web|title=Tarn Taran election result |url= https://www.hindustantimes.com/india-news/tarn-taran-election-result-2025-aap-harmeet-singh-sandhu-tarn-taran-bypoll-101763099132095.html |website=Hindustan Times |date=14 November 2025 |access-date=31 January 2026}}</ref> ఏప్రిల్ 2026 లో, పార్టీ [[తదుపరి పంజాబ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2027 పంజాబ్ ఎన్నికల]] కోసం [[శిరోమణి అకాలీదళ్ (పునర్ సుర్జీత్)]] తో పొత్తు కోసం అధికారికంగా చర్చలు ప్రారంభించింది, సమన్వయ కమిటీ కన్వీనర్‌గా [[మన్‌ప్రీత్ సింగ్ అయాళీ]] నియమితుడయ్యాడు.<ref>{{Cite web|title=Amritpal-led Waris Punjab De, Punar Surjit enter alliance |url= https://www.tribuneindia.com/news/jalandhar/amritpal-led-waris-punjab-de-punar-surjeet-likely-to-form-alliance/ |website= The Tribune |date=18 April 2026 |access-date=2 May 2026}}</ref> మే 17, 2026 న, రెండు పార్టీల మధ్య చర్చలు విఫలం కావడంతో పొత్తు ప్రతిపాదన రద్దు అయింది.<ref>{{Cite web|title=Akali unity push hits the wall |url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/akali-unity-push-hits-wall-waris-punjab-de-ends-talks-with-punar-surjit-faction/articleshow/131160016.cms |website=The Times of India |date=17 May 2026 |access-date=17 May 2026}}</ref> ఆగస్టు 28, 2026 న, [[గురు లాధో రే దివస్]] వేడుకల సందర్భంగా, పార్టీ తన వార్షిక సదస్సును [[బాబా బకాలా]] లో నిర్వహించింది. ఇక్కడ పార్టీ నాయకత్వం రాబోయే [[2027 పంజాబ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2027 ఎన్నికల]] సన్నాహాలకు సంబంధించిన అప్‌డేట్‌లను పంచుకుంది, రాబోయే 3-4 నెలల్లో ప్రచారం ఎలా జరుగుతుందనే విషయాలను వెల్లడించింది.<ref>{{Cite web|title=Amritpal party promises to eradicate drugs if voted to power|url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/amritpal-party-promises-to-eradicate-drugs-if-voted-to-power/articleshow/133598059.cms|website=Times of India|date=28 August 2026|access-date=28 August 2025}}</ref> పార్టీ నాయకత్వం ప్రత్యర్థి పార్టీల నుండి వస్తున్న పుకార్లు, ఆరోపణలపై స్పందించింది. అమృత్‌పాల్ సింగ్ రాసిన లేఖను చదవడం ద్వారా ఎన్నికల వాగ్దానాలను జాబితా చేసింది, డ్రగ్స్ సంక్షోభంపై పార్టీ [[శ్వేతపత్రం]] విడుదల చేస్తుందని అందులో పేర్కొన్నారు.<ref>{{Cite web|title=Waris Punjab De vows 'white paper' on drugs at Baba Bakala event, SAD targets Amritpal |url=https://www.tribuneindia.com/news/top-headlines/waris-punjab-de-vows-white-paper-on-drugs-at-baba-bakala-event-sad-targets-amritpal/amp/?utm=relatedarticles|website=Tribune India|date=28 August 2026|access-date=28 August 2026}}</ref> ===నిరసనలు=== పార్టీ నాయకుడు, [[ఖాదూర్ సాహిబ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఖాదూర్ సాహిబ్ ఎంపీ]] అమృత్‌పాల్ సింగ్ తో పాటు ఇతర బందీ సింగ్ ల (సిక్కు రాజకీయ ఖైదీలు) విడుదలను డిమాండ్ చేస్తూ జూలై 29, 2026 న పార్టీ [[చండీగఢ్]] లో భారీ నిరసనను నిర్వహించింది, ఇందులో వేలాది మంది నాయకులు, కార్యకర్తలు, మద్దతుదారులు పాల్గొన్నారు.<ref>{{Cite web|title= Akali Dal Waris Punjab De leaders, workers protest in Chandigarh, demanding release of MP Amritpal Singh|url= https://aninews.in/news/national/general-news/akali-dal-waris-punjab-de-leaders-workers-protest-in-chandigarh-demanding-release-of-mp-amritpal-singh20260729144311/ |website= ANI News |date=29 July 2026 |access-date=29 July 2026}}</ref> ముఖ్యమంత్రి [[భగవంత్ మాన్]] నివాసాన్ని చేరుకుని [[ఘెరావ్]] చేయడం ఈ నిరసన ప్రధాన లక్ష్యం. నిరసనకారులను పోలీసులు [[నీటి ఫిరంగులు|వాటర్ క్యానన్]], బారికేడ్లతో అడ్డుకున్నారు, వాటిలో చాలా వరకు బద్దలు కొట్టబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|title='Water cannons roar, protester climbs atop vehicle': Dramatic scenes at Waris Punjab De stir demanding Amritpal Singh's release |url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/water-cannons-roar-protester-climbs-atop-vehicle-dramatic-scenes-at-waris-punjab-de-stir-over-amritpal-singhs-release/amp_articleshow/132706256.cms|website=Times of India|date=29 July 2026|access-date=29 July 2026}}</ref><ref>{{Cite web|title= Chandigarh Border Turns Battleground As Waris Punjab De Workers Push For Amritpal Singh's Release|url= https://www.news18.com/cities/chandigarh/chandigarh-border-turns-battleground-as-waris-punjab-de-workers-push-for-amritpal-singhs-release-10240450.html|website=News18 |date=29 July 2026|access-date=29 July 2026}}</ref> [[చండీగఢ్ పోలీస్|చండీగఢ్ పోలీసులు]] పార్టీకి చెందిన [[మన్‌ప్రీత్ సింగ్ అయాళీ]], [[భానా సిద్ధూ]], [[లాఖా సిధానా]] లతో పాటు డజనుకు పైగా ఇతర సభ్యులపై [[ప్రథమ సమాచార నివేదిక|ఎఫ్ఐఆర్]] నమోదు చేశారు.<ref>{{Cite web|title= FIR against MLA, 14 Akali dal (Waris Punjab De) leaders|url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/fir-against-punjab-mla-14-akali-dal-leader-and-3000-others-over-protest-violence/articleshow/132735175.cms |website=Times of India |date=30 July 2026|access-date=31 July 2026}}</ref> మరణించిన [[శిరోమణి అకాలీదళ్]] ఎమ్మెల్యే అజైబ్ సింగ్ ముఖ్మైల్‌పూర్ పేరు కూడా ఎఫ్ఐఆర్ నమోదైన వారి జాబితాలో చేర్చబడింది.<ref>{{Cite web|title= Dead Akali Dal legislator booked for Waris Punjab De protest in Chandigarh|url= https://www.tribuneindia.com/news/punjab/dead-akali-dal-legislator-booked-for-waris-punjab-de-protest-in-chandigarh/ |website=Tribune India|date=31 July 2026|access-date=31 July 2026}}</ref> ===చేరికలు=== [[దాఖా శాసనసభ నియోజకవర్గం|దాఖా అసెంబ్లీ నియోజకవర్గ ఎమ్మెల్యే]] [[మన్‌ప్రీత్ సింగ్ అయాళీ]], జూన్ 2026 లో అధికారికంగా పార్టీలో చేరారు, దీనితో పార్టీ [[పంజాబ్ శాసనసభ]] లోకి ప్రవేశించింది.<ref>{{Cite web|title= Dakha MLA Manpreet Ayali joins Akali Dal (Waris Punjab De), rules out BJP alliance |url= https://www.tribuneindia.com/news/punjab/dakha-mla-manpreet-ayali-joins-akali-dal-waris-punjab-de-rules-out-bjp-alliance/ |website = The Tribune |date=9 June 2026 |access-date=10 June 2026}}</ref> మాజీ ఎమ్మెల్యే [[దర్శన్ సింగ్ శివాలిక్]] జూన్ 2026 లో ఎమ్మెల్యే [[మన్‌ప్రీత్ సింగ్ అయాళీ]], బాపు తార్సేమ్ సింగ్ సమక్షంలో పార్టీలో చేరారు.<ref>{{Cite web |title= SAD ex-MLA Shivalik joins Akali Dal-Waris Punjab De |url= https://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/sad-ex-mla-shivalik-joins-akali-dal-waris-punjab-de/ |website= Tribune India |date=29 June 2026 |access-date=26 July 2026}}</ref> [[శిరోమణి అకాలీదళ్|శిరోమణి అకాలీదళ్ (బాదల్)]] సీనియర్ కార్యదర్శి ఇక్బాల్ సింగ్ సంధు జూలై 21, 2026 న పార్టీలో చేరారు.<ref>{{Cite web|title=Amritsar: Senior Akali leader Iqbal Singh Sandhu joins Akali Dal Waris Punjab De|url= https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/senior-akali-leader-iqbal-singh-sandhu-joins-akali-dal-waris-punjab-de/ |website=Tribune India |date=21 July 2026|access-date=26 July 2026}}</ref> పంజాబీ నటుడు రబ్బీ కండోలా జూలై 23, 2026 న పార్టీలో చేరారు.<ref>{{Cite web|title=Punjabi Film Actor Rabby Kandola Joins Akali Dal Waris Punjab De, Giving Party Major Political & Social Boost|url= https://www.thefinancialworld.com/punjabi-film-actor-rabby-kandola-joins-akali-dal-waris-punjab-de-giving-party-major-political-social-boost/#google_vignette|website=The Financial World|date=23 July 2026|access-date=26 July 2026}}</ref> మాజీ ఎమ్మెల్యే [[దల్బీర్ సింగ్ వెర్కా]] ఆగస్టు 3, 2026 న పార్టీలో చేరారు.<ref>{{cite AV media |people=Ajit WebTV |date=2026-08-03|title=Akali Dal Waris Punjab De’s Press Conference from Amritsar Live |url=https://www.youtube.com/live/efcZSJEUgT0?si=fhWonJL7JQsCjlUX |publisher=YouTube}}</ref> ప్రముఖ [[శిరోమణి అకాలీదళ్ (పునర్ సుర్జీత్)|అకాలీ-రెబల్ నాయకుడు]] [[ఇక్బాల్ సింగ్ ఝుండన్]] మాజీ ఎమ్మెల్యే [[జోహార్ సింగ్|మాస్టర్ జోహార్ సింగ్]] తో సహా దాదాపు డజను మంది ఇతర రాజకీయ నాయకులతో కలిసి ఆగస్టు 13, 2026 న అధికారికంగా పార్టీలో చేరారు.<ref>{{Cite web|title=Former SAD MLA Iqbal Singh Jhundan joins Akali Dal Waris Punjab De |url=https://www.tribuneindia.com/news/jalandhar/former-sad-mla-iqbal-singh-jhundan-joins-akali-dal-waris-punjab-de/|website=Tribune India|date=13 August 2026|access-date=14 August 2026}}</ref> జూలై 2026 లో ఇక్బాల్ సింగ్ ఝుండన్ నేతృత్వంలోని [[శిరోమణి అకాలీదళ్ (పునర్ సుర్జీత్)#ఝుండన్ వర్గం|అకాలీ వర్గంతో]] పార్టీ అంతకుముందు పొత్తు కుదుర్చుకుంది.<ref>{{Cite web |title= Breaking: SAD (Punar Surjit) Splits; Iqbal Singh Jhundan, 15 leaders float separate faction, forge alliance with Waris Punjab De |url= https://www.babushahi.com/full-news.php?id=224144 |website=Babushahi |date=21 July 2026 |access-date=21 July 2026}}</ref> మాజీ ఎమ్మెల్యే [[సుఖ్విందర్ సింగ్ ఔలాఖ్]] ఆగస్టు 18, 2026 న పార్టీలో చేరారు.<ref>{{Cite web|date=18 August 2026|title= Akali Dal (Waris Punjab De) to announce nearly half of candidates by September 15 |url= https://www.tribuneindia.com/news/bathinda/akali-dal-waris-punjab-de-to-announce-nearly-half-of-candidates-by-september-15/amp |website=Tribune India|access-date=20 August 2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Akali Dal (Waris Punjab De) to announce first batch of candidates by mid September|url= https://www.sherepunjabradio.ca/news-details/1787075024|website=Sher E Punjab Radio|date=18 August 2026|access-date=20 August 2026}}</ref> [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు]], మాజీ [[బర్నాలా శాసనసభ నియోజకవర్గం#2024 ఉప ఎన్నిక|2024 బర్నాలా ఉప ఎన్నికల]] పోటీదారు గుర్దీప్ బత్ తో పాటు గాయకుడు హర్‌ప్రీత్ సింగ్ బాబా బేలీ ఆగస్టు 25, 2026 న పార్టీలో చేరారు.<ref>{{Cite web|title=Election registration pending, Akali offshoots step up Punjab poll push|url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/unjab-elections-2027-akali-dal-waris-punjab-de-sad-punar-surjit-eci-registration-symbols-10851009/|website=Indian Express|date=26 August 2026|access-date=27 August 2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Gurdeep Bath, Baba Beli join Akali Dal Waris Punjab De as party expands in Malwa|url= https://www.babushahi.com/full-news.php?id=225876&headline=Gurdeep-Bath,-Baba-Beli-join-Akali-Dal-Waris-Punjab-De-as-party-expands-in-Malwa|website=Babushahi|date=25 August 2026|access-date=27 August 2026}}</ref> ==పార్టీ నాయకత్వం== ===అధ్యక్షులు=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; background-color:" |- ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|వ.సం. ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|పేరు ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|చిత్రం ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"; colspan="3"|పదవీకాలం |- | 1 | '''[[అమృత్‌పాల్ సింగ్]]''' | [[File:Amritpal Singh.png|60px]] |14 జనవరి 2025 |''పదవిలో ఉన్నారు'' |{{Ayd|14 జనవరి 2025}} |- |''తాత్కాలిక'' | '''తార్సేమ్ సింగ్''' | [[File:Tarsem Singh.jpg|50px]] |14 జనవరి 2025 |''పదవిలో ఉన్నారు'' |{{Ayd|14 జనవరి 2025}} |} ===5 సభ్యుల కమిటీ=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; background-color:" |- ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|పేరు ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|చిత్రం ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|పాత్రలు - బాధ్యతలు |- | '''తార్సేమ్ సింగ్''' | [[File:Tarsem Singh.jpg|50px]] | తాత్కాలిక అధ్యక్షుడు |- | '''[[సరబ్‌జీత్ సింగ్ ఖల్సా]]''' | [[File:Sarabjit Singh Khalsa.jpg|50px]] | [[ఫరీద్‌కోట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫరీద్‌కోట్]] [[పార్లమెంటు సభ్యుడు|ఎంపీ]] |- | '''సుర్జీత్ సింగ్''' | | |- | '''అమర్‌జిత్ సింగ్''' | | జోనల్ ఇన్‌ఛార్జ్ (మాఝా) |- | '''హర్భజన్ సింగ్ టూర్''' | | జోనల్ ఇన్‌ఛార్జ్ (మాఝా) |} ===ఇతర ప్రముఖ ప్రతినిధులు=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; background-color: |- ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|పదవి ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|పేరు ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|చిత్రం |- | '''సెక్రటరీ జనరల్''' | మన్‌దీప్ సింగ్ సిద్ధూ | |- | '''చీఫ్ స్పోక్స్‌పర్సన్''' | ఇమాన్ సింగ్ ఖేరా | |- | '''జోనల్ ఇన్‌ఛార్జ్ (దోయాబా)''' | పరంజిత్ సింగ్ జోహల్ | |- | '''జోనల్ ఇన్‌ఛార్జ్ (మాల్వా-I)''' | [[మన్‌ప్రీత్ సింగ్ అయాళీ]] | [[File:Manpreet Singh Ayali new.jpg|50px]] |- | '''జోనల్ ఇన్‌ఛార్జ్ (మాల్వా-II)''' | జస్కరణ్ సింగ్ కహన్ సింగ్ వాలా | |- | '''జోనల్ ఇన్‌ఛార్జ్ (మాల్వా-II)''' | [[లాఖా సిధానా|లఖ్‌వీర్ సింగ్ సిధానా]]<ref>{{Cite web|title=Lakha Sidhana joins Akali Dal (WPD) |url= https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/lakha-sidhana-joins-akali-dal-wpd-10474475/ |website= Indian Express |date=15 January 2026 |access-date=31 January 2026}}</ref> | |- | '''ప్రధాన ప్రచారకర్త''' | బల్విందర్ కౌర్ సంధు | |} ==ప్రస్తుత శాసనసభ సభ్యులు{{efn|అకాలీదళ్ (వారిస్ పంజాబ్ దే) ఇంకా అధికారికంగా ECI వద్ద నమోదు కాలేదు. కాబట్టి ఏ శాసనసభలోనైనా ఈ పార్టీ సభ్యులు అధికారికంగా దానితో అనుబంధం కలిగి ఉండరు. అయితే, పార్టీతో ఏ సభ్యుల అనుబంధాన్నైనా గుర్తించడం ముఖ్యం కాబట్టి AD (WPD) కోసం వికీ పేజీలో ఈ విభాగం చేర్చబడింది.}}== ===లోక్‌సభ=== [[File:Punjab, India Lok Sabha Map as of 2026.svg|thumb|225px|2026 నాటికి]] {{About||ఎగువ సభ|రాజ్యసభ|ప్రస్తుత లోక్‌సభ సభ్యుల జాబితా|18వ లోక్‌సభ సభ్యుల జాబితా}} {|class="sortable wikitable" ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | వ.సం. ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | నియోజకవర్గం ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | చిత్రం ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | పేరు ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | లోక్‌సభ |- ! 1 | [[ఖాదూర్ సాహిబ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఖాదూర్ సాహిబ్]] | [[File:Amritpal Singh Jallupur.jpg|100px]] | [[అమృత్‌పాల్ సింగ్]] |rowspan="2"|[[18వ లోక్‌సభ|18వ]] |- ! 2 | [[ఫరీద్‌కోట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫరీద్‌కోట్]] (SC) | [[File:Sarabjit Singh Khalsa.jpg|100px]] | [[సరబ్‌జీత్ సింగ్ ఖల్సా]] |} ===పంజాబ్ శాసనసభ=== {|class="sortable wikitable" ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | వ.సం. ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | నియోజకవర్గం ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | చిత్రం ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | పేరు ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | శాసనసభ |- ! 1 | [[దాఖా శాసనసభ నియోజకవర్గం|దాఖా]] | [[File:Manpreet Singh Ayali new.jpg|100px]] | [[మన్‌ప్రీత్ సింగ్ అయాళీ]] | [[16వ పంజాబ్ శాసనసభ|16వ]] |} ==2027 పంజాబ్ శాసనసభ ఎన్నికలు== {{Main|2027 పంజాబ్ శాసనసభ ఎన్నికలు}} ===అభ్యర్థులు=== {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" |- ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|జిల్లా ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|సంఖ్య ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|నియోజకవర్గం ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|అభ్యర్థి |- | rowspan="3" | పఠాన్‌కోట్ | 1 |[[సుజాన్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (పంజాబ్)|సుజాన్‌పూర్]] | |- | 2 |[[భోవా శాసనసభ నియోజకవర్గం|భోవా]] | |- | 3 |[[పఠాన్‌కోట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పఠాన్‌కోట్]] | |- | rowspan="7" |గురుదాస్‌పూర్ | 4 |[[గురుదాస్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గురుదాస్‌పూర్]] | |- | 5 |[[దీనానగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దీనానగర్]] | |- | 6 |[[ఖాదియన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖాదియన్]] | |- | 7 |[[బటాలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బటాలా]] | |- | 8 |[[శ్రీ హరగోవింద్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీ హరగోవింద్‌పూర్]] | |- | 9 |[[ఫతేగఢ్ చూరియన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫతేగఢ్ చూరియన్]] | |- | 10 |[[డేరా బాబా నానక్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|డేరా బాబా నానక్]] | |- | rowspan="10" |అమృత్‌సర్ | 11 |[[అజ్నాలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|అజ్నాలా]] | |- | 12 |[[రాజసాన్సి శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజసాన్సి]] | |- | 13 |[[మజీతా శాసనసభ నియోజకవర్గం|మజీతా]] | పాపల్‌ప్రీత్ సింగ్<ref>{{Cite web|title=Assembly poll:Akali Dal Waris Punjab De names Papalpreet Singh as Majitha candidate|url= https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/akali-dal-waris-punjab-de-names-papalpreet-singh-as-majitha-candidate/|website=Tribune India|date=21 August 2026|access-date=22 August 2026}}</ref> |- | 14 |[[జండియాలా గురు శాసనసభ నియోజకవర్గం|జండియాలా గురు]] | |- | 15 |[[అమృత్‌సర్ ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమృత్‌సర్ ఉత్తర]] | |- | 16 |[[అమృత్‌సర్ పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమృత్‌సర్ పశ్చిమ]] | |- | 17 |[[అమృత్‌సర్ మధ్య శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమృత్‌సర్ మధ్య]] | |- | 18 |[[అమృత్‌సర్ తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమృత్‌సర్ తూర్పు]] | |- | 19 |[[అమృత్‌సర్ దక్షిణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమృత్‌సర్ దక్షిణ]] | |- | 20 |[[అత్తారి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అత్తారి]] | |- | rowspan="5" |తర్న్ తారన్ | 21 |[[తర్న్ తారన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తర్న్ తారన్]] | |- | 22 |[[ఖేమ్ కరణ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖేమ్ కరణ్]] | |- | 23 |[[పట్టి శాసనసభ నియోజకవర్గం (పంజాబ్)|పట్టి]] | |- | 24 | [[ఖాదూర్ సాహిబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖాదూర్ సాహిబ్]] | |- | 25 |[[బాబా బకాలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బాబా బకాలా]] | |- | rowspan="4" |కపుర్తలా | 26 |[[భోలాత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భోలాత్]] | |- | 27 |[[కపుర్తలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కపుర్తలా]] | |- | 28 |[[సుల్తాన్‌పూర్ లోధీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సుల్తాన్‌పూర్ లోధీ]] | |- | 29 |[[ఫగ్వారా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫగ్వారా]] | |- | rowspan="9" |జలంధర్ | 30 |[[ఫిల్లౌర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫిల్లౌర్]] | |- | 31 |[[నకోదర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నకోదర్]] | |- | 32 |[[షాకోట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షాకోట్]] | |- | 33 |[[కర్తార్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కర్తార్‌పూర్]] | |- | 34 |[[జలంధర్ పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జలంధర్ పశ్చిమ]] | |- | 35 |[[జలంధర్ మధ్య శాసనసభ నియోజకవర్గం|జలంధర్ మధ్య]] | |- | 36 |[[జలంధర్ ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|జలంధర్ ఉత్తర]] | |- | 37 |[[జలంధర్ కంటోన్మెంట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జలంధర్ కంటోన్మెంట్]] | |- | 38 |[[ఆదంపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (పంజాబ్)|ఆదంపూర్]] | |- | rowspan="7" |హోషియార్‌పూర్ | 39 |[[ముకేరియన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముకేరియన్]] | |- | 40 |[[దసూయా శాసనసభ నియోజకవర్గం|దసూయా]] | |- | 41 |[[ఉర్మార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉర్మార్]] | |- | 42 |[[శామ్ చౌరాసి శాసనసభ నియోజకవర్గం|శామ్ చౌరాసి]] | |- | 43 |[[హోషియార్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హోషియార్‌పూర్]] | |- | 44 |[[చబ్బేవాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చబ్బేవాల్]] | |- | 45 |[[గర్‌శంకర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గర్‌శంకర్]] | |- | rowspan="3" |ఎస్.బి.ఎస్ నగర్ | 46 |[[బంగా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బంగా]] | |- | 47. |[[నవాన్‌షహర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నవాన్‌షహర్]] | |- | 48. |[[బలాచౌర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బలాచౌర్]] | |- | rowspan="3" |రూప్‌నగర్ | 49 |[[ఆనంద్‌పూర్ సాహిబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆనంద్‌పూర్ సాహిబ్]] | |- |50 |[[రూప్‌నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రూప్‌నగర్]] | |- | 51 |[[చమ్‌కౌర్ సాహిబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చమ్‌కౌర్ సాహిబ్]] | |- | rowspan="2" |ఎస్.ఎ.ఎస్ నగర్ | 52. |[[ఖరార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖరార్]] | |- | 53. |[[ఎస్.ఎ.ఎస్. నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎస్.ఎ.ఎస్. నగర్]] | |- | rowspan="3" |ఫతేగఢ్ | 54. |[[బస్సీ పఠానా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బస్సీ పఠానా]] | సత్వంత్ సింగ్ <ref>{{Cite web|title=Big Breaking: Son of Indira Gandhi Assassination Case Convict Kehar Singh Named SAD (Waris Punjab De) Candidate for 2027 Punjab Polls|url=https://www.babushahi.com/full-news.php?id=225166|website=Babushahi|date=10 August 2026|access-date=11 August 2026}}</ref> |- | 55. |[[ఫతేగఢ్ సాహిబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫతేగఢ్ సాహిబ్]] | |- | 56. |[[అమ్లోహ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమ్లోహ్]] | |- | rowspan="14" |లూధియానా | 57. |[[ఖన్నా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖన్నా]] | |- | 58. |[[సమ్రాల శాసనసభ నియోజకవర్గం|సమ్రాల]] | |- | 59. |[[సాహ్నేవాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సాహ్నేవాల్]] | |- | 60. |[[లూధియానా తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|లూధియానా తూర్పు]] | |- | 61. |[[లూధియానా దక్షిణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లూధియానా దక్షిణ]] | |- | 62. |[[ఆతమ్ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆతమ్ నగర్]] | |- | 63. |[[లూధియానా మధ్య శాసనసభ నియోజకవర్గం|లూధియానా మధ్య]] | |- | 64. |[[లూధియానా పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లూధియానా పశ్చిమ]] | |- | 65. |[[లూధియానా ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|లూధియానా ఉత్తర]] | |- | 66. |[[గిల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గిల్]] | |- | 67. |[[పాయల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాయల్]] | |- | 68. |[[దాఖా శాసనసభ నియోజకవర్గం|దాఖా]] | |- | 69. |[[రాయ్‌కోట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయ్‌కోట్]] | |- | 70. |[[జుగ్రావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జుగ్రావ్]] | |- | rowspan="4" |మోగా | 71. |[[నిహాల్ సింగ్ వాలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|నిహాల్ సింగ్ వాలా]] | |- | 72. |[[భాఘా పురానా శాసనసభ నియోజకవర్గం|భాఘా పురానా]] | |- | 73. |[[మోగా శాసనసభ నియోజకవర్గం|మోగా]] | |- | 74. |[[ధరమ్‌కోట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధరమ్‌కోట్]] | |- | rowspan="4" |ఫిరోజ్‌పూర్ | 75. |[[జిరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|జిరా]] | |- | 76. |[[ఫిరోజ్‌పూర్ నగరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫిరోజ్‌పూర్ నగరం]] | |- | 77. |[[ఫిరోజ్‌పూర్ గ్రామీణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫిరోజ్‌పూర్ గ్రామీణ]] | |- | 78. |[[గురు హర్ సహాయ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గురు హర్ సహాయ్]] | |- | rowspan="4" |ఫాజిల్కా | 79. |[[జలాలాబాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (పంజాబ్)|జలాలాబాద్]] | |- | 80. |[[ఫాజిల్కా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫాజిల్కా]] | |- | 81. |[[అబోహర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అబోహర్]] | |- | 82. |[[బల్లూవానా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బల్లూవానా]] | |- | rowspan="4" |శ్రీ ముక్త్‌సర్ సాహిబ్ | 83. |[[లాంబి శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాంబి]] | |- | 84. |[[గిద్దర్‌బాహా శాసనసభ నియోజకవర్గం|గిద్దర్‌బాహా]] | |- | 85. |[[మలౌట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మలౌట్]] | |- | 86. |[[ముక్త్‌సర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముక్త్‌సర్]] | |- | rowspan="3" |ఫరీద్‌కోట్ | 87. |[[ఫరీద్‌కోట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫరీద్‌కోట్]] | |- | 88. |[[కోట్‌కపురా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోట్‌కపురా]] | |- | 89. |[[జైతు శాసనసభ నియోజకవర్గం|జైతు]] | |- | rowspan="6" |బటిండా | 90. |[[రాంపురా ఫుల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాంపురా ఫుల్]] | |- | 91. |[[భుచ్చో మండి శాసనసభ నియోజకవర్గం|భుచ్చో మండి]] | |- | 92. |[[బటిండా పట్టణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బటిండా పట్టణ]] | |- | 93. |[[బటిండా గ్రామీణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బటిండా గ్రామీణ]] | |- | 94. |[[తల్వాండీ సాబో శాసనసభ నియోజకవర్గం|తల్వాండీ సాబో]] | |- | 95. |[[మౌర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మౌర్]] | |- | rowspan="3" |మాన్సా | 96. |[[మాన్సా శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాన్సా]] | |- | 97. |[[సర్దుల్‌గఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సర్దుల్‌గఢ్]] | |- | 98. |[[బుధ్లాడా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బుధ్లాడా]] | |- | rowspan="3" |సంగ్రూర్ | 99. |[[లెహ్రాగాగ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లెహ్రాగాగ]] | |- | 100. |[[దిర్బా శాసనసభ నియోజకవర్గం|దిర్బా]] | |- | 101. |[[సునామ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సునామ్]] | |- | rowspan="3" |బర్నాలా | 102. |[[భదౌర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భదౌర్]] | |- | 103. |[[బర్నాలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బర్నాలా]] | |- | 104. |[[మెహల్ కలాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మెహల్ కలాన్]] | |- | rowspan="2" |మలేర్‌కోట్ల | 105. |[[మలేర్‌కోట్ల శాసనసభ నియోజకవర్గం|మలేర్‌కోట్ల]] | |- | 106. |[[అమర్‌గఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమర్‌గఢ్]] | |- | rowspan="2" |సంగ్రూర్ | 107. |[[ధూరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధూరి]] | |- | 108. |[[సంగ్రూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సంగ్రూర్]] | |- | rowspan="3" |పాటియాలా | 109. |[[నాభా శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాభా]] | |- | 110. |[[పాటియాలా గ్రామీణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాటియాలా గ్రామీణ]] | |- | 111. |[[రాజ్‌పురా శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజ్‌పురా]] | |- |ఎస్.ఎ.ఎస్ నగర్ | 112. |[[డేరా బస్సీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|డేరా బస్సీ]] | |- | rowspan="5" |పాటియాలా | 113. |[[ఘనౌర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఘనౌర్]] | |- | 114. |[[సనౌర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సనౌర్]] | |- | 115. |[[పాటియాలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాటియాలా]] | |- | 116. |[[సమానా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సమానా]] | |- | 117. |[[శుత్రానా శాసనసభ నియోజకవర్గం|శుత్రానా]] | |} ===ఫలితాలు=== {| class="wikitable" style="text-align:cen |- !Style="background-color:{{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | సంవత్సరం !Style="background-color:{{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | నాయకుడు !Style="background-color:{{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | గెలిచిన స్థానాలు !Style="background-color:{{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | స్థానాల్లో మార్పు !Style="background-color:{{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | సాధించిన ఓట్లు !Style="background-color:{{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | ఓట్ల శాతం !Style="background-color:{{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | మూలాలు |- |[[2027 పంజాబ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2027]] |[[అమృత్‌పాల్ సింగ్|అమృత్‌పాల్ సింగ్ సంధు]] |{{Composition bar|0|117|{{party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}}}} | {{increase}} | | |కొత్తది |} == గమనికలు == {{notelist}} == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు== {{Indian political parties}} {{Sikh politics}} {{Authority control}} [[వర్గం:భారతదేశంలోని రాజకీయ పార్టీలు]] [[వర్గం:పంజాబ్ రాజకీయ పార్టీలు]] [[వర్గం:సిక్కు రాజకీయ పార్టీలు]] [[వర్గం:2025 లో స్థాపించబడిన రాజకీయ పార్టీలు]] [[వర్గం:2025 లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] [[వర్గం:అకాలీదళ్ (వారిస్ పంజాబ్ దే)]] [[వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రాంతీయ పార్టీలు]] [[వర్గం:ఖలిస్తాన్ ఉద్యమం]] on1mspa9wny7wkwfy3imf4etydmjmjq 4956490 4956489 2026-09-12T02:26:48Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4956490 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతదేశంలోని రాజకీయ పార్టీ}} {{Use dmy dates|date=మార్చి 2025}} {{Use Indian English|date=మార్చి 2025}} {{Infobox Indian political party |party_name=అకాలీదళ్ (వారిస్ పంజాబ్ దే) |native_name = |abbreviation=AD(WPD)|logo=ADWPD.png |colorcode={{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}} |president=[[అమృత్‌పాల్ సింగ్]] |secretary=మన్‌దీప్ సింగ్ సిద్ధూ |loksabha_leader=[[సరబ్‌జీత్ సింగ్ ఖల్సా]] |foundation={{Start date and age|df=yes|p=y|2025|01|14}} |predecessor= |dissolution= |headquarters=ఫేరుమాన్ రోడ్, [[రయ్యా, అమృత్‌సర్|రయ్యా]], [[అమృత్‌సర్]], [[పంజాబ్, భారతదేశం|పంజాబ్]],143112 |eci= గుర్తింపు పొందలేదు |alliance= |loksabha_seats={{Composition bar|2|543|hex={{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}}}} |rajyasabha_seats={{Composition bar|0|245|hex={{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}}}} |state_seats_name=[[పంజాబ్ శాసనసభ]] |state_seats={{Composition bar|1|117|hex= {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}}}} |ideology=[[పంజాబియత్#సిక్కు జాతీయవాదం|సిక్కు జాతీయవాదం]]<ref name="Muktsar Sahib Resolutions">{{Cite web |title=AD(WPD) Resolutions |url=https://adwpd.org/resolutions/ |website=Akali Dal (Waris Punjab De) |access-date=14 October 2025}}</ref><br/> [[పంజాబియత్|పంజాబీ ప్రాంతీయవాదం]]<ref name="Muktsar Sahib Resolutions"/><br/>[[మితవాద ప్రజాకర్షక విధానం]] |position=[[మితవాద రాజకీయాలు|మితవాదం]] నుండి [[తీవ్ర మితవాద రాజకీయాలు|తీవ్ర మితవాదం]] |publication= |youth= సుఖ్‌దేవ్ సింగ్ ఖాదియన్ |students= |women= హర్‌ప్రీత్ కౌర్ |labour= |peasants= |international= |colours={{Color box|{{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}}}}{{Color box|#00008c}} కాషాయం, ముదురు నీలం |website= https://adwpd.org/ |flag={{Switcher|[[File:ADWPDFLAG.png|frameless|150px]]|పార్టీ లోగో జెండా|[[File:ADWPD Amritpal Flag.jpg|border|150px]]|[[అమృత్‌పాల్ సింగ్]] జెండా}} }} '''అకాలీదళ్ (వారిస్ పంజాబ్ దే)''' అనేది ఖలిస్తాన్ అనుకూల రాజకీయ నాయకుడు, లోక్‌సభ సభ్యుడైన [[అమృత్‌పాల్ సింగ్]] మద్దతుదారులచే ఏర్పాటు చేయబడిన ఒక భారతీయ గుర్తింపు పొందని రాజకీయ పార్టీ.<ref>{{Cite web |title=Amritpal supporters float political outfit Akali Dal (Waris Punjab De) |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/amritpal-supporters-float-political-outfit-akali-dal-waris-punjab-de/ |access-date=15 January 2025 |website=The Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 January 2025 |title='Akali Dal Waris Punjab De' outfit floated in Muktsar |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/akali-dal-waris-punjab-de-outfit-floated-in-muktsar/articleshow/117240816.cms?from=mdr |access-date=15 January 2025 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref>{{Cite web |author=Scroll Staff |date=15 January 2025 |title=Jailed Khalistan separatist Amritpal Singh launches new political party in Punjab |url=https://scroll.in/latest/1077949/jailed-khalistan-separatist-amritpal-singh-launches-new-political-party-in-punjab |access-date=15 January 2025 |website=Scroll.in |language=en}}</ref> ఇది 2025 జనవరి 14న శ్రీ ముక్త్‌సర్ సాహిబ్ లో జరిగిన మేళా మాఘి సందర్భంగా [[అమృత్‌పాల్ సింగ్]] నాయకత్వంలో సరబ్‌జీత్ సింగ్ ఖల్సా చేత ప్రారంభించబడింది.<ref>{{Cite web |last=Staff |first=Maktoob |date=15 January 2025 |title=Amritpal Singh launches new political party: Shiromani Akali Dal (Waris Punjab De) |url=https://maktoobmedia.com/india/amritpal-singh-launches-new-political-party-shiromani-akali-dal-waris-punjab-de/ |access-date=15 January 2025 |website=Maktoob media |language=en-US}}</ref> బాపు తార్సేమ్ సింగ్, సరబ్‌జీత్ సింగ్ ఖల్సా, అమర్‌జిత్ సింగ్, హర్భజన్ సింగ్ టూర్, సుర్జీత్ సింగ్‌లతో కూడిన 5-సభ్యుల కమిటీ దీనికి నాయకత్వం వహిస్తోంది.<ref>{{Cite web |last=Bajwa |first=Harpreet |date=14 January 2025 |title=Akali Dal (Waris Punjab De): Jailed MP Amritpal Singh floats new political party |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2025/Jan/14/akali-dal-waris-punjab-de-jailed-mp-amritpal-singh-floats-new-political-party |access-date=15 January 2025 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ==పార్టీ స్థాపన== పార్టీ వ్యవస్థాపకులైన [[అమృత్‌పాల్ సింగ్]], సరబ్‌జీత్ సింగ్ ఖల్సా ఇద్దరూ [[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో]] పంజాబ్ లోని ఖాదూర్ సాహిబ్, [[ఫరీద్‌కోట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫరీద్‌కోట్]] [[లోక్‌సభ]] నియోజకవర్గాల నుండి వరుసగా పోటీ చేశారు.<ref>{{Cite web|title= Father didn't care and laid down his life, Sikh community pulled family through troubled times: Sarabjit Singh Khalsa | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/father-didnt-care-and-laid-down-his-life-sikh-community-pulled-family-through-troubled-times-sarabjit-singh-khalsa/articleshow/110768223.cms?from=mdr |website= The Economic Times |access-date= 24 March 2025}}</ref> ఇద్దరూ ఏ రాజకీయ పార్టీ కింద పోటీ చేయలేదు, స్వతంత్ర అభ్యర్థులుగా నమోదు చేసుకున్నారు. అయితే ఖలిస్తాన్ అనుకూల రాజకీయ పార్టీ అయిన శిరోమణి అకాలీదళ్ (అమృత్‌సర్) నుండి [[అమృత్‌పాల్ సింగ్]] కు మద్దతు లభించింది.<ref>{{Cite web|title= Punjab 2024: Is Amritpal Singh contesting just to get out of jail? |url= https://www.newslaundry.com/2024/05/31/punjab-2024-is-amritpal-singh-contesting-just-to-get-out-of-jail |website= News Laundry |access-date= 24 March 2025}}</ref> పంజాబ్‌లో మాదకద్రవ్యాల సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కోవడం, సిక్కు రాజకీయ ఖైదీల విడుదల, గురు గ్రంథ్ సాహిబ్ అపవిత్రతకు న్యాయం కోరడం లాంటి ప్రధాన ఆందోళనలను పరిష్కరించే ప్రాతిపదికన ఈ ఇద్దరు అభ్యర్థులు ఎన్నికలలో పోటీ చేశారు.<ref>{{Cite web |title= Jailed but elected: Decoding Rashid, Amritpal Singh's Lok Sabha victories |url= https://www.hindustantimes.com/india-news/jailed-but-elected-decoding-rashid-amritpal-singh-s-lok-sabha-victories-101717730654397.html |website = The Hindustan Times |access-date= 24 March 2025}}</ref><ref>{{Cite web|title= Jailed Amritpal Singh wins Khadoor Sahib seat |url= https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha/story/lok-sabha-elections-2024-results-waris-punjab-de-amritpal-singh-khadoor-sahib-seat-leading-trailing-bjp-congress-2548779-2024-06-04 |website= India Today |access-date= 24 March 2025}}</ref> ఈ సందేశం ఆయా శాసనసభ జిల్లాల ఓటర్లలో విజయవంతంగా ప్రతిధ్వనించింది. ఇద్దరు అభ్యర్థులు ప్రజాదరణ పొందిన పోటీదారులను, [[ఫరీద్‌కోట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫరీద్‌కోట్‌]] లో పంజాబీ నటుడు కరంజీత్ అన్మోల్ లాంటి ప్రత్యర్థులను ఓడించి భారీ మెజారిటీతో ఎన్నికల్లో విజయం సాధించారు. ఖాదూర్ సాహిబ్ లో 197,120 ఓట్ల మెజారిటీతో [[అమృత్‌పాల్ సింగ్]] గెలుపొందారు, ఇది [[పంజాబ్]] లోని మొత్తం 13 నియోజకవర్గాలలో అతిపెద్దది.<ref>{{Cite web |title= Amritpal, Sarabjeet Singh Khalsa — Sikh radicals' poll victories pose challenge for Mann govt |url= https://theprint.in/politics/amritpal-sarabjeet-singh-khalsa-sikh-radicals-poll-victories-pose-challenge-for-mann-govt/2117825/ |website= The Print |access-date= 24 March 2025}}</ref> ఈ విజయాలు పంజాబ్ రాజకీయ ముఖచిత్రంలో ఒక కీలక ఘట్టాన్ని గుర్తించాయి, ప్రధాన రాజకీయ పార్టీల పట్ల అసంతృప్తిని ప్రతిబింబిస్తూ, [[1989 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1989 ఎన్నికల]] తర్వాత [[సిమ్రంజిత్ సింగ్ మాన్]] మినహా [[ఖలిస్తాన్ ఉద్యమం|ఖలిస్తానీ]] నేపథ్యం ఉన్న అభ్యర్థులు [[లోక్‌సభ]]కు ఎన్నికవడం ఇదే తొలిసారి.<ref>{{Cite web |title= Amritpal Singh's victory a reflection of people's disenchantment with mainstream parties in Punjab |url= https://frontline.thehindu.com/politics/punjab-elections-2024-victory-khalistan-radicals-amritpal-singh-sarabjit-khalsa-voter-disillusionment/article68253849.ece |website= Frontline Magazine |access-date=24 March 2025}}</ref> ===పార్టీ ప్రకటన=== సార్వత్రిక ఎన్నికల తరువాత, వారి విజయ పరిస్థితులు, మద్దతుదారుల ప్రాధాన్యత అంశాలు ఒకేలా ఉండటంతో [[అమృత్‌పాల్ సింగ్]], సరబ్‌జీత్ సింగ్ ఖల్సా రాజకీయ పార్టీని ఏర్పాటు చేసే అవకాశం ఉందనే ఊహాగానాలు పలు నెలల పాటు వెలువడ్డాయి. ఎంపీ అమృత్‌పాల్ సింగ్ తండ్రి తార్సేమ్ సింగ్, 2024 సెప్టెంబర్ 29న [[అకాల్ తఖ్త్]] వద్ద భవిష్యత్తులో రాజకీయ పార్టీని స్థాపించనున్నట్లు ప్రకటించి ఈ పుకార్లను ధృవీకరించారు.<ref>{{Cite web |title= Amritpal's father to float political party in Punjab |url= https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/amritpals-father-to-float-political-party-in-punjab-101727635443005.html |website= The Hindustan Times |access-date=24 March 2025}}</ref> 2025 జనవరి 4న, కొత్త రాజకీయ పార్టీ ప్రారంభ సన్నాహాలను సరబ్‌జీత్ సింగ్ ఖల్సా, తార్సేమ్ సింగ్ ప్రకటించారు, ఇది 'పంత్ బచావో-పంజాబ్ బచావో' అనే పేరుతో జరిగిన ఒక సదస్సులో, శ్రీ ముక్త్‌సర్ సాహిబ్ లోని మేళా మాఘి సందర్భంగా 2025 జనవరి 14న అధికారికంగా ప్రారంభించబడుతుందని షెడ్యూల్ చేశారు.<ref>{{Cite web |title= Jailed pro-Khalistan MP Amritpal Singh to float a new political party on January 14 |url= https://www.newindianexpress.com/nation/2025/Jan/02/jailed-pro-khalistan-mp-amritpal-singh-to-float-a-new-political-party-on-january-14 |website = The New Indian Express |access-date=24 March 2025}}</ref> ఈ రాజకీయ పార్టీని మొదట "శిరోమణి అకాలీదళ్ (ఆనంద్‌పూర్ సాహిబ్)" పేరుతో ఏర్పాటు చేయాలని ప్లాన్ చేశారు. కానీ, ఈ సదస్సులో పార్టీ పేరును 'అకాలీదళ్ (వారిస్ పంజాబ్ దే)' గా ప్రకటిస్తూ, దీన్ని అమృత్‌పాల్ సింగ్ నడుపుతున్న, [[దీప్ సిద్ధూ]] స్థాపించిన సామాజిక-రాజకీయ సంస్థ వారిస్ పంజాబ్ దే తో అనుసంధానించారు. ===శ్రీ ముక్త్‌సర్ సాహిబ్ ప్రకటన=== శ్రీ ముక్త్‌సర్ సాహిబ్ ప్రకటన అనేది అకాలీదళ్ (వారిస్ పంజాబ్ దే) పునాదిని నిర్దేశించే 15 తీర్మానాల జాబితాతో కూడిన ఒక మేనిఫెస్టో. ఇది పార్టీ ఏర్పడిన తర్వాత నెలల్లో ఒక సాధారణ చట్రాన్ని నిర్మించింది. ఈ ప్రకటన పంజాబ్ ప్రజలకు పార్టీ చేరవేసే ఎజెండాను, వారి రాజకీయ లక్ష్యాలను, ప్రచార దిశను నిర్దేశించే ప్రధాన విలువల గురించి వివరిస్తుంది.<ref>{{Cite web |title=Akali Dal (Waris Punjab De) Official website |url= https://adwpd.org/ |website= Akali Dal Waris Punjab De |access-date=24 January 2025}}</ref> 2025 జనవరి 14న శ్రీ ముక్త్‌సర్ సాహిబ్ లోని మేళా మాఘి లో జరిగిన పార్టీ తొలి రాజకీయ సదస్సులో ఈ ప్రకటనను బహిరంగంగా ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web |title=Akali Dal Waris Punjab De outfit floated in Muktsar |url= https://www.deccanherald.com/india/punjab/akali-dal-waris-punjab-de-outfit-floated-in-muktsar-3355003 |website=Deccan Herald|date=14 January 2025 |access-date=16 January 2025}}</ref> ==ఉనికి== 2025 ఏప్రిల్ 13న, [[వైశాఖి]] వేడుకలతో పాటు, పార్టీ తన రెండవ ప్రధాన రాజకీయ సదస్సును తల్వాండీ సాబో లో నిర్వహించింది. పార్టీ ఏర్పడిన తర్వాతి 3 నెలల్లో పార్టీ కార్యకలాపాలకు సంబంధించిన అప్‌డేట్‌లను నాయకులు పంచుకున్నారు, అలాగే 2027 పంజాబ్ ఎన్నికల సన్నాహాల గురించి చర్చించారు.<ref>{{Cite web |title= ‘Jailed MP for top post’: Akali Dal (Waris Punjab De) makes ‘Amritpal Singh for Punjab CM’ pitch on Baisakhi |url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/jailed-mp-for-top-post-akali-dal-waris-punjab-de-makes-amritpal-singh-for-punjab-cm-pitch-on-baisakhi/articleshow/120256342.cms |website= Times of India |date=13 April 2025 |access-date=13 April 2025}}</ref> ఎమ్మెల్యే [[కాశ్మీర్ సింగ్ సోహల్]] మరణంతో ఖాళీ అయిన తర్న్ తారన్ నియోజకవర్గానికి జరిగే [[పంజాబ్ శాసనసభ|విధానసభ]] ఉప ఎన్నికల్లో పోటీ చేయనున్నట్లు పార్టీ జూలై 2025 లో ప్రకటించింది. 2025 జనవరిలో పార్టీ ఆవిర్భావం తర్వాత పోటీ చేసిన తొలి ఎన్నికలు ఇవే. ఉప ఎన్నికల్లో పోటీ చేసేందుకు బలమైన 'పాంథిక్' అభ్యర్థిని నామినేట్ చేస్తామని పార్టీ పేర్కొంది.<ref>{{Cite web |title= Amritpal’s AD(WPD) to contest Tarn Taran byelection |url= https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/amritpals-akali-dal-waris-punjab-de-to-contest-tarn-taran-byelection-101752002632557.html |website= Hindustan Times |date= 9 July 2025 |access-date=11 July 2025}}</ref> అక్టోబర్ 7, 2025న, జైలులో ఉన్న సందీప్ సింగ్ సన్నీ అన్నయ్య మన్‌దీప్ సింగ్ ను తర్న్ తారన్ ఉప ఎన్నికకు అభ్యర్థిగా పార్టీ ప్రకటించింది.<ref>{{Cite web|title= Jailed Sandeep Singh’s brother to contest Tarn Taran bypoll|url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/jailed-sandeep-singh-sunnys-bro-to-contest-tarn-taran-bypoll-on-akali-dal-waris-punjab-de-ticket/articleshow/124363514.cms |website= Times of India |date=7 October 2025 |access-date=7 October 2025}}</ref> మన్‌దీప్ సింగ్‌కు శిరోమణి అకాలీదళ్ (అమృత్‌సర్), జియానీ హర్‌ప్రీత్ సింగ్ నేతృత్వంలోని శిరోమణి అకాలీదళ్ (పునర్ సుర్జీత్) వర్గంతో సహా ఇతర సిక్కు రాజకీయ పార్టీలు, సంస్థల నుండి మద్దతు లభించింది.<ref>{{Cite web|title= Panthic Groups unite to campaign for murder accused’s brother |url= https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/tarn-taran-bypoll-panthic-groups-unite-to-campaign-for-murder-accused-s-brother-101760123534002.html |website= Hindustan Times |date=10 October 2025 |access-date=12 October 2025}}</ref> మొత్తం ఫలితాల్లో అతను మూడవ స్థానంలో నిలిచాడు, [[ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ|ఆప్]] అభ్యర్థి [[హర్మీత్ సింగ్ సంధు]] చేతిలో ఓడిపోయాడు.<ref>{{Cite web|title=Tarn Taran election result |url= https://www.hindustantimes.com/india-news/tarn-taran-election-result-2025-aap-harmeet-singh-sandhu-tarn-taran-bypoll-101763099132095.html |website=Hindustan Times |date=14 November 2025 |access-date=31 January 2026}}</ref> ఏప్రిల్ 2026 లో, పార్టీ 2027 పంజాబ్ ఎన్నికల కోసం శిరోమణి అకాలీదళ్ (పునర్ సుర్జీత్) తో పొత్తు కోసం అధికారికంగా చర్చలు ప్రారంభించింది, సమన్వయ కమిటీ కన్వీనర్‌గా మన్‌ప్రీత్ సింగ్ అయాళీ నియమితుడయ్యాడు.<ref>{{Cite web|title=Amritpal-led Waris Punjab De, Punar Surjit enter alliance |url= https://www.tribuneindia.com/news/jalandhar/amritpal-led-waris-punjab-de-punar-surjeet-likely-to-form-alliance/ |website= The Tribune |date=18 April 2026 |access-date=2 May 2026}}</ref> మే 17, 2026 న, రెండు పార్టీల మధ్య చర్చలు విఫలం కావడంతో పొత్తు ప్రతిపాదన రద్దు అయింది.<ref>{{Cite web|title=Akali unity push hits the wall |url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/akali-unity-push-hits-wall-waris-punjab-de-ends-talks-with-punar-surjit-faction/articleshow/131160016.cms |website=The Times of India |date=17 May 2026 |access-date=17 May 2026}}</ref> ఆగస్టు 28, 2026 న, గురు లాధో రే దివస్ వేడుకల సందర్భంగా, పార్టీ తన వార్షిక సదస్సును [[బాబా బకాలా]] లో నిర్వహించింది. ఇక్కడ పార్టీ నాయకత్వం రాబోయే 2027 ఎన్నికల సన్నాహాలకు సంబంధించిన అప్‌డేట్‌లను పంచుకుంది, రాబోయే 3-4 నెలల్లో ప్రచారం ఎలా జరుగుతుందనే విషయాలను వెల్లడించింది.<ref>{{Cite web|title=Amritpal party promises to eradicate drugs if voted to power|url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/amritpal-party-promises-to-eradicate-drugs-if-voted-to-power/articleshow/133598059.cms|website=Times of India|date=28 August 2026|access-date=28 August 2025}}</ref> పార్టీ నాయకత్వం ప్రత్యర్థి పార్టీల నుండి వస్తున్న పుకార్లు, ఆరోపణలపై స్పందించింది. అమృత్‌పాల్ సింగ్ రాసిన లేఖను చదవడం ద్వారా ఎన్నికల వాగ్దానాలను జాబితా చేసింది, డ్రగ్స్ సంక్షోభంపై పార్టీ శ్వేతపత్రం విడుదల చేస్తుందని అందులో పేర్కొన్నారు.<ref>{{Cite web|title=Waris Punjab De vows 'white paper' on drugs at Baba Bakala event, SAD targets Amritpal |url=https://www.tribuneindia.com/news/top-headlines/waris-punjab-de-vows-white-paper-on-drugs-at-baba-bakala-event-sad-targets-amritpal/amp/?utm=relatedarticles|website=Tribune India|date=28 August 2026|access-date=28 August 2026}}</ref> ===నిరసనలు=== పార్టీ నాయకుడు, ఖాదూర్ సాహిబ్ ఎంపీ అమృత్‌పాల్ సింగ్ తో పాటు ఇతర బందీ సింగ్ ల (సిక్కు రాజకీయ ఖైదీలు) విడుదలను డిమాండ్ చేస్తూ జూలై 29, 2026 న పార్టీ [[చండీగఢ్]] లో భారీ నిరసనను నిర్వహించింది, ఇందులో వేలాది మంది నాయకులు, కార్యకర్తలు, మద్దతుదారులు పాల్గొన్నారు.<ref>{{Cite web|title= Akali Dal Waris Punjab De leaders, workers protest in Chandigarh, demanding release of MP Amritpal Singh|url= https://aninews.in/news/national/general-news/akali-dal-waris-punjab-de-leaders-workers-protest-in-chandigarh-demanding-release-of-mp-amritpal-singh20260729144311/ |website= ANI News |date=29 July 2026 |access-date=29 July 2026}}</ref> ముఖ్యమంత్రి [[భగవంత్ మాన్]] నివాసాన్ని చేరుకుని ఘెరావ్ చేయడం ఈ నిరసన ప్రధాన లక్ష్యం. నిరసనకారులను పోలీసులు వాటర్ క్యానన్, బారికేడ్లతో అడ్డుకున్నారు, వాటిలో చాలా వరకు బద్దలు కొట్టబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|title='Water cannons roar, protester climbs atop vehicle': Dramatic scenes at Waris Punjab De stir demanding Amritpal Singh's release |url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/water-cannons-roar-protester-climbs-atop-vehicle-dramatic-scenes-at-waris-punjab-de-stir-over-amritpal-singhs-release/amp_articleshow/132706256.cms|website=Times of India|date=29 July 2026|access-date=29 July 2026}}</ref><ref>{{Cite web|title= Chandigarh Border Turns Battleground As Waris Punjab De Workers Push For Amritpal Singh's Release|url= https://www.news18.com/cities/chandigarh/chandigarh-border-turns-battleground-as-waris-punjab-de-workers-push-for-amritpal-singhs-release-10240450.html|website=News18 |date=29 July 2026|access-date=29 July 2026}}</ref> చండీగఢ్ పోలీసులు పార్టీకి చెందిన మన్‌ప్రీత్ సింగ్ అయాళీ, భానా సిద్ధూ, లాఖా సిధానా లతో పాటు డజనుకు పైగా ఇతర సభ్యులపై ఎఫ్ఐఆర్ నమోదు చేశారు.<ref>{{Cite web|title= FIR against MLA, 14 Akali dal (Waris Punjab De) leaders|url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/fir-against-punjab-mla-14-akali-dal-leader-and-3000-others-over-protest-violence/articleshow/132735175.cms |website=Times of India |date=30 July 2026|access-date=31 July 2026}}</ref> మరణించిన శిరోమణి అకాలీదళ్ ఎమ్మెల్యే అజైబ్ సింగ్ ముఖ్మైల్‌పూర్ పేరు కూడా ఎఫ్ఐఆర్ నమోదైన వారి జాబితాలో చేర్చబడింది.<ref>{{Cite web|title= Dead Akali Dal legislator booked for Waris Punjab De protest in Chandigarh|url= https://www.tribuneindia.com/news/punjab/dead-akali-dal-legislator-booked-for-waris-punjab-de-protest-in-chandigarh/ |website=Tribune India|date=31 July 2026|access-date=31 July 2026}}</ref> ===చేరికలు=== దాఖా అసెంబ్లీ నియోజకవర్గ ఎమ్మెల్యే మన్‌ప్రీత్ సింగ్ అయాళీ, జూన్ 2026 లో అధికారికంగా పార్టీలో చేరారు, దీనితో పార్టీ [[పంజాబ్ శాసనసభ]] లోకి ప్రవేశించింది.<ref>{{Cite web|title= Dakha MLA Manpreet Ayali joins Akali Dal (Waris Punjab De), rules out BJP alliance |url= https://www.tribuneindia.com/news/punjab/dakha-mla-manpreet-ayali-joins-akali-dal-waris-punjab-de-rules-out-bjp-alliance/ |website = The Tribune |date=9 June 2026 |access-date=10 June 2026}}</ref> మాజీ ఎమ్మెల్యే దర్శన్ సింగ్ శివాలిక్ జూన్ 2026 లో ఎమ్మెల్యే మన్‌ప్రీత్ సింగ్ అయాళీ, బాపు తార్సేమ్ సింగ్ సమక్షంలో పార్టీలో చేరారు.<ref>{{Cite web |title= SAD ex-MLA Shivalik joins Akali Dal-Waris Punjab De |url= https://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/sad-ex-mla-shivalik-joins-akali-dal-waris-punjab-de/ |website= Tribune India |date=29 June 2026 |access-date=26 July 2026}}</ref> శిరోమణి అకాలీదళ్ (బాదల్) సీనియర్ కార్యదర్శి ఇక్బాల్ సింగ్ సంధు జూలై 21, 2026 న పార్టీలో చేరారు.<ref>{{Cite web|title=Amritsar: Senior Akali leader Iqbal Singh Sandhu joins Akali Dal Waris Punjab De|url= https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/senior-akali-leader-iqbal-singh-sandhu-joins-akali-dal-waris-punjab-de/ |website=Tribune India |date=21 July 2026|access-date=26 July 2026}}</ref> పంజాబీ నటుడు రబ్బీ కండోలా జూలై 23, 2026 న పార్టీలో చేరారు.<ref>{{Cite web|title=Punjabi Film Actor Rabby Kandola Joins Akali Dal Waris Punjab De, Giving Party Major Political & Social Boost|url= https://www.thefinancialworld.com/punjabi-film-actor-rabby-kandola-joins-akali-dal-waris-punjab-de-giving-party-major-political-social-boost/#google_vignette|website=The Financial World|date=23 July 2026|access-date=26 July 2026}}</ref> మాజీ ఎమ్మెల్యే దల్బీర్ సింగ్ వెర్కా ఆగస్టు 3, 2026 న పార్టీలో చేరారు.<ref>{{cite AV media |people=Ajit WebTV |date=2026-08-03|title=Akali Dal Waris Punjab De’s Press Conference from Amritsar Live |url=https://www.youtube.com/live/efcZSJEUgT0?si=fhWonJL7JQsCjlUX |publisher=YouTube}}</ref> ప్రముఖ అకాలీ-రెబల్ నాయకుడు ఇక్బాల్ సింగ్ ఝుండన్ మాజీ ఎమ్మెల్యే మాస్టర్ జోహార్ సింగ్ తో సహా దాదాపు డజను మంది ఇతర రాజకీయ నాయకులతో కలిసి ఆగస్టు 13, 2026 న అధికారికంగా పార్టీలో చేరారు.<ref>{{Cite web|title=Former SAD MLA Iqbal Singh Jhundan joins Akali Dal Waris Punjab De |url=https://www.tribuneindia.com/news/jalandhar/former-sad-mla-iqbal-singh-jhundan-joins-akali-dal-waris-punjab-de/|website=Tribune India|date=13 August 2026|access-date=14 August 2026}}</ref> జూలై 2026 లో ఇక్బాల్ సింగ్ ఝుండన్ నేతృత్వంలోని అకాలీ వర్గంతో పార్టీ అంతకుముందు పొత్తు కుదుర్చుకుంది.<ref>{{Cite web |title= Breaking: SAD (Punar Surjit) Splits; Iqbal Singh Jhundan, 15 leaders float separate faction, forge alliance with Waris Punjab De |url= https://www.babushahi.com/full-news.php?id=224144 |website=Babushahi |date=21 July 2026 |access-date=21 July 2026}}</ref> మాజీ ఎమ్మెల్యే సుఖ్విందర్ సింగ్ ఔలాఖ్ ఆగస్టు 18, 2026 న పార్టీలో చేరారు.<ref>{{Cite web|date=18 August 2026|title= Akali Dal (Waris Punjab De) to announce nearly half of candidates by September 15 |url= https://www.tribuneindia.com/news/bathinda/akali-dal-waris-punjab-de-to-announce-nearly-half-of-candidates-by-september-15/amp |website=Tribune India|access-date=20 August 2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Akali Dal (Waris Punjab De) to announce first batch of candidates by mid September|url= https://www.sherepunjabradio.ca/news-details/1787075024|website=Sher E Punjab Radio|date=18 August 2026|access-date=20 August 2026}}</ref> [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు]], మాజీ [[బర్నాలా శాసనసభ నియోజకవర్గం#2024 ఉప ఎన్నిక|2024 బర్నాలా ఉప ఎన్నికల]] పోటీదారు గుర్దీప్ బత్ తో పాటు గాయకుడు హర్‌ప్రీత్ సింగ్ బాబా బేలీ ఆగస్టు 25, 2026 న పార్టీలో చేరారు.<ref>{{Cite web|title=Election registration pending, Akali offshoots step up Punjab poll push|url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/unjab-elections-2027-akali-dal-waris-punjab-de-sad-punar-surjit-eci-registration-symbols-10851009/|website=Indian Express|date=26 August 2026|access-date=27 August 2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Gurdeep Bath, Baba Beli join Akali Dal Waris Punjab De as party expands in Malwa|url= https://www.babushahi.com/full-news.php?id=225876&headline=Gurdeep-Bath,-Baba-Beli-join-Akali-Dal-Waris-Punjab-De-as-party-expands-in-Malwa|website=Babushahi|date=25 August 2026|access-date=27 August 2026}}</ref> ==పార్టీ నాయకత్వం== ===అధ్యక్షులు=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; background-color:" |- ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|వ.సం. ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|పేరు ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|చిత్రం ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"; colspan="3"|పదవీకాలం |- | 1 | '''[[అమృత్‌పాల్ సింగ్]]''' | [[File:Amritpal Singh.png|60px]] |14 జనవరి 2025 |''పదవిలో ఉన్నారు'' |{{Ayd|14 జనవరి 2025}} |- |''తాత్కాలిక'' | '''తార్సేమ్ సింగ్''' | [[File:Tarsem Singh.jpg|50px]] |14 జనవరి 2025 |''పదవిలో ఉన్నారు'' |{{Ayd|14 జనవరి 2025}} |} ===5 సభ్యుల కమిటీ=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; background-color:" |- ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|పేరు ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|చిత్రం ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|పాత్రలు - బాధ్యతలు |- | '''తార్సేమ్ సింగ్''' | [[File:Tarsem Singh.jpg|50px]] | తాత్కాలిక అధ్యక్షుడు |- | '''[[సరబ్‌జీత్ సింగ్ ఖల్సా]]''' | [[File:Sarabjit Singh Khalsa.jpg|50px]] | [[ఫరీద్‌కోట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫరీద్‌కోట్]] [[పార్లమెంటు సభ్యుడు|ఎంపీ]] |- | '''సుర్జీత్ సింగ్''' | | |- | '''అమర్‌జిత్ సింగ్''' | | జోనల్ ఇన్‌ఛార్జ్ (మాఝా) |- | '''హర్భజన్ సింగ్ టూర్''' | | జోనల్ ఇన్‌ఛార్జ్ (మాఝా) |} ===ఇతర ప్రముఖ ప్రతినిధులు=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; background-color: |- ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|పదవి ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|పేరు ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|చిత్రం |- | '''సెక్రటరీ జనరల్''' | మన్‌దీప్ సింగ్ సిద్ధూ | |- | '''చీఫ్ స్పోక్స్‌పర్సన్''' | ఇమాన్ సింగ్ ఖేరా | |- | '''జోనల్ ఇన్‌ఛార్జ్ (దోయాబా)''' | పరంజిత్ సింగ్ జోహల్ | |- | '''జోనల్ ఇన్‌ఛార్జ్ (మాల్వా-I)''' | [[మన్‌ప్రీత్ సింగ్ అయాళీ]] | [[File:Manpreet Singh Ayali new.jpg|50px]] |- | '''జోనల్ ఇన్‌ఛార్జ్ (మాల్వా-II)''' | జస్కరణ్ సింగ్ కహన్ సింగ్ వాలా | |- | '''జోనల్ ఇన్‌ఛార్జ్ (మాల్వా-II)''' | [[లాఖా సిధానా|లఖ్‌వీర్ సింగ్ సిధానా]]<ref>{{Cite web|title=Lakha Sidhana joins Akali Dal (WPD) |url= https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/lakha-sidhana-joins-akali-dal-wpd-10474475/ |website= Indian Express |date=15 January 2026 |access-date=31 January 2026}}</ref> | |- | '''ప్రధాన ప్రచారకర్త''' | బల్విందర్ కౌర్ సంధు | |} ==ప్రస్తుత శాసనసభ సభ్యులు{{efn|అకాలీదళ్ (వారిస్ పంజాబ్ దే) ఇంకా అధికారికంగా ECI వద్ద నమోదు కాలేదు. కాబట్టి ఏ శాసనసభలోనైనా ఈ పార్టీ సభ్యులు అధికారికంగా దానితో అనుబంధం కలిగి ఉండరు. అయితే, పార్టీతో ఏ సభ్యుల అనుబంధాన్నైనా గుర్తించడం ముఖ్యం కాబట్టి AD (WPD) కోసం వికీ పేజీలో ఈ విభాగం చేర్చబడింది.}}== ===లోక్‌సభ=== [[File:Punjab, India Lok Sabha Map as of 2026.svg|thumb|225px|2026 నాటికి]] {{About||ఎగువ సభ|రాజ్యసభ|ప్రస్తుత లోక్‌సభ సభ్యుల జాబితా|18వ లోక్‌సభ సభ్యుల జాబితా}} {|class="sortable wikitable" ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | వ.సం. ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | నియోజకవర్గం ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | చిత్రం ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | పేరు ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | లోక్‌సభ |- ! 1 | [[ఖాదూర్ సాహిబ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఖాదూర్ సాహిబ్]] | [[File:Amritpal Singh Jallupur.jpg|100px]] | [[అమృత్‌పాల్ సింగ్]] |rowspan="2"|[[18వ లోక్‌సభ|18వ]] |- ! 2 | [[ఫరీద్‌కోట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫరీద్‌కోట్]] (SC) | [[File:Sarabjit Singh Khalsa.jpg|100px]] | [[సరబ్‌జీత్ సింగ్ ఖల్సా]] |} ===పంజాబ్ శాసనసభ=== {|class="sortable wikitable" ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | వ.సం. ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | నియోజకవర్గం ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | చిత్రం ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | పేరు ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | శాసనసభ |- ! 1 | [[దాఖా శాసనసభ నియోజకవర్గం|దాఖా]] | [[File:Manpreet Singh Ayali new.jpg|100px]] | [[మన్‌ప్రీత్ సింగ్ అయాళీ]] | [[16వ పంజాబ్ శాసనసభ|16వ]] |} ==2027 పంజాబ్ శాసనసభ ఎన్నికలు== {{Main|2027 పంజాబ్ శాసనసభ ఎన్నికలు}} ===అభ్యర్థులు=== {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" |- ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|జిల్లా ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|సంఖ్య ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|నియోజకవర్గం ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|అభ్యర్థి |- | rowspan="3" | పఠాన్‌కోట్ | 1 |[[సుజాన్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (పంజాబ్)|సుజాన్‌పూర్]] | |- | 2 |[[భోవా శాసనసభ నియోజకవర్గం|భోవా]] | |- | 3 |[[పఠాన్‌కోట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పఠాన్‌కోట్]] | |- | rowspan="7" |గురుదాస్‌పూర్ | 4 |[[గురుదాస్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గురుదాస్‌పూర్]] | |- | 5 |[[దీనానగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దీనానగర్]] | |- | 6 |[[ఖాదియన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖాదియన్]] | |- | 7 |[[బటాలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బటాలా]] | |- | 8 |[[శ్రీ హరగోవింద్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీ హరగోవింద్‌పూర్]] | |- | 9 |[[ఫతేగఢ్ చూరియన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫతేగఢ్ చూరియన్]] | |- | 10 |[[డేరా బాబా నానక్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|డేరా బాబా నానక్]] | |- | rowspan="10" |అమృత్‌సర్ | 11 |[[అజ్నాలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|అజ్నాలా]] | |- | 12 |[[రాజసాన్సి శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజసాన్సి]] | |- | 13 |[[మజీతా శాసనసభ నియోజకవర్గం|మజీతా]] | పాపల్‌ప్రీత్ సింగ్<ref>{{Cite web|title=Assembly poll:Akali Dal Waris Punjab De names Papalpreet Singh as Majitha candidate|url= https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/akali-dal-waris-punjab-de-names-papalpreet-singh-as-majitha-candidate/|website=Tribune India|date=21 August 2026|access-date=22 August 2026}}</ref> |- | 14 |[[జండియాలా గురు శాసనసభ నియోజకవర్గం|జండియాలా గురు]] | |- | 15 |[[అమృత్‌సర్ ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమృత్‌సర్ ఉత్తర]] | |- | 16 |[[అమృత్‌సర్ పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమృత్‌సర్ పశ్చిమ]] | |- | 17 |[[అమృత్‌సర్ మధ్య శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమృత్‌సర్ మధ్య]] | |- | 18 |[[అమృత్‌సర్ తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమృత్‌సర్ తూర్పు]] | |- | 19 |[[అమృత్‌సర్ దక్షిణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమృత్‌సర్ దక్షిణ]] | |- | 20 |[[అత్తారి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అత్తారి]] | |- | rowspan="5" |తర్న్ తారన్ | 21 |[[తర్న్ తారన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తర్న్ తారన్]] | |- | 22 |[[ఖేమ్ కరణ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖేమ్ కరణ్]] | |- | 23 |[[పట్టి శాసనసభ నియోజకవర్గం (పంజాబ్)|పట్టి]] | |- | 24 | [[ఖాదూర్ సాహిబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖాదూర్ సాహిబ్]] | |- | 25 |[[బాబా బకాలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బాబా బకాలా]] | |- | rowspan="4" |కపుర్తలా | 26 |[[భోలాత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భోలాత్]] | |- | 27 |[[కపుర్తలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కపుర్తలా]] | |- | 28 |[[సుల్తాన్‌పూర్ లోధీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సుల్తాన్‌పూర్ లోధీ]] | |- | 29 |[[ఫగ్వారా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫగ్వారా]] | |- | rowspan="9" |జలంధర్ | 30 |[[ఫిల్లౌర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫిల్లౌర్]] | |- | 31 |[[నకోదర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నకోదర్]] | |- | 32 |[[షాకోట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షాకోట్]] | |- | 33 |[[కర్తార్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కర్తార్‌పూర్]] | |- | 34 |[[జలంధర్ పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జలంధర్ పశ్చిమ]] | |- | 35 |[[జలంధర్ మధ్య శాసనసభ నియోజకవర్గం|జలంధర్ మధ్య]] | |- | 36 |[[జలంధర్ ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|జలంధర్ ఉత్తర]] | |- | 37 |[[జలంధర్ కంటోన్మెంట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జలంధర్ కంటోన్మెంట్]] | |- | 38 |[[ఆదంపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (పంజాబ్)|ఆదంపూర్]] | |- | rowspan="7" |హోషియార్‌పూర్ | 39 |[[ముకేరియన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముకేరియన్]] | |- | 40 |[[దసూయా శాసనసభ నియోజకవర్గం|దసూయా]] | |- | 41 |[[ఉర్మార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉర్మార్]] | |- | 42 |[[శామ్ చౌరాసి శాసనసభ నియోజకవర్గం|శామ్ చౌరాసి]] | |- | 43 |[[హోషియార్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హోషియార్‌పూర్]] | |- | 44 |[[చబ్బేవాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చబ్బేవాల్]] | |- | 45 |[[గర్‌శంకర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గర్‌శంకర్]] | |- | rowspan="3" |ఎస్.బి.ఎస్ నగర్ | 46 |[[బంగా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బంగా]] | |- | 47. |[[నవాన్‌షహర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నవాన్‌షహర్]] | |- | 48. |[[బలాచౌర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బలాచౌర్]] | |- | rowspan="3" |రూప్‌నగర్ | 49 |[[ఆనంద్‌పూర్ సాహిబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆనంద్‌పూర్ సాహిబ్]] | |- |50 |[[రూప్‌నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రూప్‌నగర్]] | |- | 51 |[[చమ్‌కౌర్ సాహిబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చమ్‌కౌర్ సాహిబ్]] | |- | rowspan="2" |ఎస్.ఎ.ఎస్ నగర్ | 52. |[[ఖరార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖరార్]] | |- | 53. |[[ఎస్.ఎ.ఎస్. నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎస్.ఎ.ఎస్. నగర్]] | |- | rowspan="3" |ఫతేగఢ్ | 54. |[[బస్సీ పఠానా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బస్సీ పఠానా]] | సత్వంత్ సింగ్ <ref>{{Cite web|title=Big Breaking: Son of Indira Gandhi Assassination Case Convict Kehar Singh Named SAD (Waris Punjab De) Candidate for 2027 Punjab Polls|url=https://www.babushahi.com/full-news.php?id=225166|website=Babushahi|date=10 August 2026|access-date=11 August 2026}}</ref> |- | 55. |[[ఫతేగఢ్ సాహిబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫతేగఢ్ సాహిబ్]] | |- | 56. |[[అమ్లోహ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమ్లోహ్]] | |- | rowspan="14" |లూధియానా | 57. |[[ఖన్నా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖన్నా]] | |- | 58. |[[సమ్రాల శాసనసభ నియోజకవర్గం|సమ్రాల]] | |- | 59. |[[సాహ్నేవాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సాహ్నేవాల్]] | |- | 60. |[[లూధియానా తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|లూధియానా తూర్పు]] | |- | 61. |[[లూధియానా దక్షిణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లూధియానా దక్షిణ]] | |- | 62. |[[ఆతమ్ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆతమ్ నగర్]] | |- | 63. |[[లూధియానా మధ్య శాసనసభ నియోజకవర్గం|లూధియానా మధ్య]] | |- | 64. |[[లూధియానా పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లూధియానా పశ్చిమ]] | |- | 65. |[[లూధియానా ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|లూధియానా ఉత్తర]] | |- | 66. |[[గిల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గిల్]] | |- | 67. |[[పాయల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాయల్]] | |- | 68. |[[దాఖా శాసనసభ నియోజకవర్గం|దాఖా]] | |- | 69. |[[రాయ్‌కోట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయ్‌కోట్]] | |- | 70. |[[జుగ్రావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జుగ్రావ్]] | |- | rowspan="4" |మోగా | 71. |[[నిహాల్ సింగ్ వాలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|నిహాల్ సింగ్ వాలా]] | |- | 72. |[[భాఘా పురానా శాసనసభ నియోజకవర్గం|భాఘా పురానా]] | |- | 73. |[[మోగా శాసనసభ నియోజకవర్గం|మోగా]] | |- | 74. |[[ధరమ్‌కోట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధరమ్‌కోట్]] | |- | rowspan="4" |ఫిరోజ్‌పూర్ | 75. |[[జిరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|జిరా]] | |- | 76. |[[ఫిరోజ్‌పూర్ నగరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫిరోజ్‌పూర్ నగరం]] | |- | 77. |[[ఫిరోజ్‌పూర్ గ్రామీణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫిరోజ్‌పూర్ గ్రామీణ]] | |- | 78. |[[గురు హర్ సహాయ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గురు హర్ సహాయ్]] | |- | rowspan="4" |ఫాజిల్కా | 79. |[[జలాలాబాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (పంజాబ్)|జలాలాబాద్]] | |- | 80. |[[ఫాజిల్కా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫాజిల్కా]] | |- | 81. |[[అబోహర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అబోహర్]] | |- | 82. |[[బల్లూవానా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బల్లూవానా]] | |- | rowspan="4" |శ్రీ ముక్త్‌సర్ సాహిబ్ | 83. |[[లాంబి శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాంబి]] | |- | 84. |[[గిద్దర్‌బాహా శాసనసభ నియోజకవర్గం|గిద్దర్‌బాహా]] | |- | 85. |[[మలౌట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మలౌట్]] | |- | 86. |[[ముక్త్‌సర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముక్త్‌సర్]] | |- | rowspan="3" |ఫరీద్‌కోట్ | 87. |[[ఫరీద్‌కోట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫరీద్‌కోట్]] | |- | 88. |[[కోట్‌కపురా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోట్‌కపురా]] | |- | 89. |[[జైతు శాసనసభ నియోజకవర్గం|జైతు]] | |- | rowspan="6" |బటిండా | 90. |[[రాంపురా ఫుల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాంపురా ఫుల్]] | |- | 91. |[[భుచ్చో మండి శాసనసభ నియోజకవర్గం|భుచ్చో మండి]] | |- | 92. |[[బటిండా పట్టణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బటిండా పట్టణ]] | |- | 93. |[[బటిండా గ్రామీణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బటిండా గ్రామీణ]] | |- | 94. |[[తల్వాండీ సాబో శాసనసభ నియోజకవర్గం|తల్వాండీ సాబో]] | |- | 95. |[[మౌర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మౌర్]] | |- | rowspan="3" |మాన్సా | 96. |[[మాన్సా శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాన్సా]] | |- | 97. |[[సర్దుల్‌గఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సర్దుల్‌గఢ్]] | |- | 98. |[[బుధ్లాడా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బుధ్లాడా]] | |- | rowspan="3" |సంగ్రూర్ | 99. |[[లెహ్రాగాగ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లెహ్రాగాగ]] | |- | 100. |[[దిర్బా శాసనసభ నియోజకవర్గం|దిర్బా]] | |- | 101. |[[సునామ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సునామ్]] | |- | rowspan="3" |బర్నాలా | 102. |[[భదౌర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భదౌర్]] | |- | 103. |[[బర్నాలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బర్నాలా]] | |- | 104. |[[మెహల్ కలాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మెహల్ కలాన్]] | |- | rowspan="2" |మలేర్‌కోట్ల | 105. |[[మలేర్‌కోట్ల శాసనసభ నియోజకవర్గం|మలేర్‌కోట్ల]] | |- | 106. |[[అమర్‌గఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమర్‌గఢ్]] | |- | rowspan="2" |సంగ్రూర్ | 107. |[[ధూరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధూరి]] | |- | 108. |[[సంగ్రూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సంగ్రూర్]] | |- | rowspan="3" |పాటియాలా | 109. |[[నాభా శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాభా]] | |- | 110. |[[పాటియాలా గ్రామీణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాటియాలా గ్రామీణ]] | |- | 111. |[[రాజ్‌పురా శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజ్‌పురా]] | |- |ఎస్.ఎ.ఎస్ నగర్ | 112. |[[డేరా బస్సీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|డేరా బస్సీ]] | |- | rowspan="5" |పాటియాలా | 113. |[[ఘనౌర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఘనౌర్]] | |- | 114. |[[సనౌర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సనౌర్]] | |- | 115. |[[పాటియాలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాటియాలా]] | |- | 116. |[[సమానా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సమానా]] | |- | 117. |[[శుత్రానా శాసనసభ నియోజకవర్గం|శుత్రానా]] | |} ===ఫలితాలు=== {| class="wikitable" style="text-align:cen |- !Style="background-color:{{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | సంవత్సరం !Style="background-color:{{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | నాయకుడు !Style="background-color:{{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | గెలిచిన స్థానాలు !Style="background-color:{{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | స్థానాల్లో మార్పు !Style="background-color:{{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | సాధించిన ఓట్లు !Style="background-color:{{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | ఓట్ల శాతం !Style="background-color:{{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | మూలాలు |- |[[2027 పంజాబ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2027]] |[[అమృత్‌పాల్ సింగ్|అమృత్‌పాల్ సింగ్ సంధు]] |{{Composition bar|0|117|{{party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}}}} | {{increase}} | | |కొత్తది |} == గమనికలు == {{notelist}} == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు== {{Authority control}} [[వర్గం:భారతదేశంలోని రాజకీయ పార్టీలు]] [[వర్గం:పంజాబ్ రాజకీయ పార్టీలు]] [[వర్గం:సిక్కు రాజకీయ పార్టీలు]] [[వర్గం:2025 లో స్థాపించబడిన రాజకీయ పార్టీలు]] [[వర్గం:2025 లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]] [[వర్గం:అకాలీదళ్ (వారిస్ పంజాబ్ దే)]] [[వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రాంతీయ పార్టీలు]] [[వర్గం:ఖలిస్తాన్ ఉద్యమం]] 5ntz3vtj6sberhfwsq32hwy69fra2ne 4956491 4956490 2026-09-12T02:28:15Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4956491 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతదేశంలోని రాజకీయ పార్టీ}} {{Use dmy dates|date=మార్చి 2025}} {{Use Indian English|date=మార్చి 2025}} {{Infobox Indian political party |party_name=అకాలీదళ్ (వారిస్ పంజాబ్ దే) |native_name = |abbreviation=AD(WPD)|logo=ADWPD.png |colorcode={{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}} |president=[[అమృత్‌పాల్ సింగ్]] |secretary=మన్‌దీప్ సింగ్ సిద్ధూ |loksabha_leader=[[సరబ్‌జీత్ సింగ్ ఖల్సా]] |foundation={{Start date and age|df=yes|p=y|2025|01|14}} |predecessor= |dissolution= |headquarters=ఫేరుమాన్ రోడ్, [[రయ్యా, అమృత్‌సర్|రయ్యా]], [[అమృత్‌సర్]], [[పంజాబ్, భారతదేశం|పంజాబ్]],143112 |eci= గుర్తింపు పొందలేదు |alliance= |loksabha_seats={{Composition bar|2|543|hex={{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}}}} |rajyasabha_seats={{Composition bar|0|245|hex={{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}}}} |state_seats_name=[[పంజాబ్ శాసనసభ]] |state_seats={{Composition bar|1|117|hex= {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}}}} |ideology=[[పంజాబియత్#సిక్కు జాతీయవాదం|సిక్కు జాతీయవాదం]]<ref name="Muktsar Sahib Resolutions">{{Cite web |title=AD(WPD) Resolutions |url=https://adwpd.org/resolutions/ |website=Akali Dal (Waris Punjab De) |access-date=14 October 2025}}</ref><br/> [[పంజాబియత్|పంజాబీ ప్రాంతీయవాదం]]<ref name="Muktsar Sahib Resolutions"/><br/>[[మితవాద ప్రజాకర్షక విధానం]] |position=[[మితవాద రాజకీయాలు|మితవాదం]] నుండి [[తీవ్ర మితవాద రాజకీయాలు|తీవ్ర మితవాదం]] |publication= |youth= సుఖ్‌దేవ్ సింగ్ ఖాదియన్ |students= |women= హర్‌ప్రీత్ కౌర్ |labour= |peasants= |international= |colours={{Color box|{{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}}}}{{Color box|#00008c}} కాషాయం, ముదురు నీలం |website= https://adwpd.org/ |flag={{Switcher|[[File:ADWPDFLAG.png|frameless|150px]]|పార్టీ లోగో జెండా|[[File:ADWPD Amritpal Flag.jpg|border|150px]]|[[అమృత్‌పాల్ సింగ్]] జెండా}} }} '''అకాలీదళ్ (వారిస్ పంజాబ్ దే)''' అనేది ఖలిస్తాన్ అనుకూల రాజకీయ నాయకుడు, లోక్‌సభ సభ్యుడైన [[అమృత్‌పాల్ సింగ్]] మద్దతుదారులచే ఏర్పాటు చేయబడిన ఒక భారతీయ గుర్తింపు పొందని రాజకీయ పార్టీ.<ref>{{Cite web |title=Amritpal supporters float political outfit Akali Dal (Waris Punjab De) |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/amritpal-supporters-float-political-outfit-akali-dal-waris-punjab-de/ |access-date=15 January 2025 |website=The Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 January 2025 |title='Akali Dal Waris Punjab De' outfit floated in Muktsar |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/akali-dal-waris-punjab-de-outfit-floated-in-muktsar/articleshow/117240816.cms?from=mdr |access-date=15 January 2025 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref>{{Cite web |author=Scroll Staff |date=15 January 2025 |title=Jailed Khalistan separatist Amritpal Singh launches new political party in Punjab |url=https://scroll.in/latest/1077949/jailed-khalistan-separatist-amritpal-singh-launches-new-political-party-in-punjab |access-date=15 January 2025 |website=Scroll.in |language=en}}</ref> ఇది 2025 జనవరి 14న శ్రీ ముక్త్‌సర్ సాహిబ్ లో జరిగిన మేళా మాఘి సందర్భంగా [[అమృత్‌పాల్ సింగ్]] నాయకత్వంలో సరబ్‌జీత్ సింగ్ ఖల్సా చేత ప్రారంభించబడింది.<ref>{{Cite web |last=Staff |first=Maktoob |date=15 January 2025 |title=Amritpal Singh launches new political party: Shiromani Akali Dal (Waris Punjab De) |url=https://maktoobmedia.com/india/amritpal-singh-launches-new-political-party-shiromani-akali-dal-waris-punjab-de/ |access-date=15 January 2025 |website=Maktoob media |language=en-US}}</ref> బాపు తార్సేమ్ సింగ్, సరబ్‌జీత్ సింగ్ ఖల్సా, అమర్‌జిత్ సింగ్, హర్భజన్ సింగ్ టూర్, సుర్జీత్ సింగ్‌లతో కూడిన 5-సభ్యుల కమిటీ దీనికి నాయకత్వం వహిస్తోంది.<ref>{{Cite web |last=Bajwa |first=Harpreet |date=14 January 2025 |title=Akali Dal (Waris Punjab De): Jailed MP Amritpal Singh floats new political party |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2025/Jan/14/akali-dal-waris-punjab-de-jailed-mp-amritpal-singh-floats-new-political-party |access-date=15 January 2025 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ==పార్టీ స్థాపన== పార్టీ వ్యవస్థాపకులైన [[అమృత్‌పాల్ సింగ్]], సరబ్‌జీత్ సింగ్ ఖల్సా ఇద్దరూ [[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో]] పంజాబ్ లోని ఖాదూర్ సాహిబ్, [[ఫరీద్‌కోట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫరీద్‌కోట్]] [[లోక్‌సభ]] నియోజకవర్గాల నుండి వరుసగా పోటీ చేశారు.<ref>{{Cite web|title= Father didn't care and laid down his life, Sikh community pulled family through troubled times: Sarabjit Singh Khalsa | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/father-didnt-care-and-laid-down-his-life-sikh-community-pulled-family-through-troubled-times-sarabjit-singh-khalsa/articleshow/110768223.cms?from=mdr |website= The Economic Times |access-date= 24 March 2025}}</ref> ఇద్దరూ ఏ రాజకీయ పార్టీ కింద పోటీ చేయలేదు, స్వతంత్ర అభ్యర్థులుగా నమోదు చేసుకున్నారు. అయితే ఖలిస్తాన్ అనుకూల రాజకీయ పార్టీ అయిన శిరోమణి అకాలీదళ్ (అమృత్‌సర్) నుండి [[అమృత్‌పాల్ సింగ్]] కు మద్దతు లభించింది.<ref>{{Cite web|title= Punjab 2024: Is Amritpal Singh contesting just to get out of jail? |url= https://www.newslaundry.com/2024/05/31/punjab-2024-is-amritpal-singh-contesting-just-to-get-out-of-jail |website= News Laundry |access-date= 24 March 2025}}</ref> పంజాబ్‌లో మాదకద్రవ్యాల సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కోవడం, సిక్కు రాజకీయ ఖైదీల విడుదల, గురు గ్రంథ్ సాహిబ్ అపవిత్రతకు న్యాయం కోరడం లాంటి ప్రధాన ఆందోళనలను పరిష్కరించే ప్రాతిపదికన ఈ ఇద్దరు అభ్యర్థులు ఎన్నికలలో పోటీ చేశారు.<ref>{{Cite web |title= Jailed but elected: Decoding Rashid, Amritpal Singh's Lok Sabha victories |url= https://www.hindustantimes.com/india-news/jailed-but-elected-decoding-rashid-amritpal-singh-s-lok-sabha-victories-101717730654397.html |website = The Hindustan Times |access-date= 24 March 2025}}</ref><ref>{{Cite web|title= Jailed Amritpal Singh wins Khadoor Sahib seat |url= https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha/story/lok-sabha-elections-2024-results-waris-punjab-de-amritpal-singh-khadoor-sahib-seat-leading-trailing-bjp-congress-2548779-2024-06-04 |website= India Today |access-date= 24 March 2025}}</ref> ఈ సందేశం ఆయా శాసనసభ జిల్లాల ఓటర్లలో విజయవంతంగా ప్రతిధ్వనించింది. ఇద్దరు అభ్యర్థులు ప్రజాదరణ పొందిన పోటీదారులను, [[ఫరీద్‌కోట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫరీద్‌కోట్‌]] లో పంజాబీ నటుడు కరంజీత్ అన్మోల్ లాంటి ప్రత్యర్థులను ఓడించి భారీ మెజారిటీతో ఎన్నికల్లో విజయం సాధించారు. ఖాదూర్ సాహిబ్ లో 197,120 ఓట్ల మెజారిటీతో [[అమృత్‌పాల్ సింగ్]] గెలుపొందారు, ఇది [[పంజాబ్]] లోని మొత్తం 13 నియోజకవర్గాలలో అతిపెద్దది.<ref>{{Cite web |title= Amritpal, Sarabjeet Singh Khalsa — Sikh radicals' poll victories pose challenge for Mann govt |url= https://theprint.in/politics/amritpal-sarabjeet-singh-khalsa-sikh-radicals-poll-victories-pose-challenge-for-mann-govt/2117825/ |website= The Print |access-date= 24 March 2025}}</ref> ఈ విజయాలు పంజాబ్ రాజకీయ ముఖచిత్రంలో ఒక కీలక ఘట్టాన్ని గుర్తించాయి, ప్రధాన రాజకీయ పార్టీల పట్ల అసంతృప్తిని ప్రతిబింబిస్తూ, [[1989 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1989 ఎన్నికల]] తర్వాత [[సిమ్రంజిత్ సింగ్ మాన్]] మినహా [[ఖలిస్తాన్ ఉద్యమం|ఖలిస్తానీ]] నేపథ్యం ఉన్న అభ్యర్థులు [[లోక్‌సభ]]కు ఎన్నికవడం ఇదే తొలిసారి.<ref>{{Cite web |title= Amritpal Singh's victory a reflection of people's disenchantment with mainstream parties in Punjab |url= https://frontline.thehindu.com/politics/punjab-elections-2024-victory-khalistan-radicals-amritpal-singh-sarabjit-khalsa-voter-disillusionment/article68253849.ece |website= Frontline Magazine |access-date=24 March 2025}}</ref> ===పార్టీ ప్రకటన=== సార్వత్రిక ఎన్నికల తరువాత, వారి విజయ పరిస్థితులు, మద్దతుదారుల ప్రాధాన్యత అంశాలు ఒకేలా ఉండటంతో [[అమృత్‌పాల్ సింగ్]], సరబ్‌జీత్ సింగ్ ఖల్సా రాజకీయ పార్టీని ఏర్పాటు చేసే అవకాశం ఉందనే ఊహాగానాలు పలు నెలల పాటు వెలువడ్డాయి. ఎంపీ అమృత్‌పాల్ సింగ్ తండ్రి తార్సేమ్ సింగ్, 2024 సెప్టెంబర్ 29న [[అకాల్ తఖ్త్]] వద్ద భవిష్యత్తులో రాజకీయ పార్టీని స్థాపించనున్నట్లు ప్రకటించి ఈ పుకార్లను ధృవీకరించారు.<ref>{{Cite web |title= Amritpal's father to float political party in Punjab |url= https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/amritpals-father-to-float-political-party-in-punjab-101727635443005.html |website= The Hindustan Times |access-date=24 March 2025}}</ref> 2025 జనవరి 4న, కొత్త రాజకీయ పార్టీ ప్రారంభ సన్నాహాలను సరబ్‌జీత్ సింగ్ ఖల్సా, తార్సేమ్ సింగ్ ప్రకటించారు, ఇది 'పంత్ బచావో-పంజాబ్ బచావో' అనే పేరుతో జరిగిన ఒక సదస్సులో, శ్రీ ముక్త్‌సర్ సాహిబ్ లోని మేళా మాఘి సందర్భంగా 2025 జనవరి 14న అధికారికంగా ప్రారంభించబడుతుందని షెడ్యూల్ చేశారు.<ref>{{Cite web |title= Jailed pro-Khalistan MP Amritpal Singh to float a new political party on January 14 |url= https://www.newindianexpress.com/nation/2025/Jan/02/jailed-pro-khalistan-mp-amritpal-singh-to-float-a-new-political-party-on-january-14 |website = The New Indian Express |access-date=24 March 2025}}</ref> ఈ రాజకీయ పార్టీని మొదట "శిరోమణి అకాలీదళ్ (ఆనంద్‌పూర్ సాహిబ్)" పేరుతో ఏర్పాటు చేయాలని ప్లాన్ చేశారు. కానీ, ఈ సదస్సులో పార్టీ పేరును 'అకాలీదళ్ (వారిస్ పంజాబ్ దే)' గా ప్రకటిస్తూ, దీన్ని అమృత్‌పాల్ సింగ్ నడుపుతున్న, [[దీప్ సిద్ధూ]] స్థాపించిన సామాజిక-రాజకీయ సంస్థ వారిస్ పంజాబ్ దే తో అనుసంధానించారు. ===శ్రీ ముక్త్‌సర్ సాహిబ్ ప్రకటన=== శ్రీ ముక్త్‌సర్ సాహిబ్ ప్రకటన అనేది అకాలీదళ్ (వారిస్ పంజాబ్ దే) పునాదిని నిర్దేశించే 15 తీర్మానాల జాబితాతో కూడిన ఒక మేనిఫెస్టో. ఇది పార్టీ ఏర్పడిన తర్వాత నెలల్లో ఒక సాధారణ చట్రాన్ని నిర్మించింది. ఈ ప్రకటన పంజాబ్ ప్రజలకు పార్టీ చేరవేసే ఎజెండాను, వారి రాజకీయ లక్ష్యాలను, ప్రచార దిశను నిర్దేశించే ప్రధాన విలువల గురించి వివరిస్తుంది.<ref>{{Cite web |title=Akali Dal (Waris Punjab De) Official website |url= https://adwpd.org/ |website= Akali Dal Waris Punjab De |access-date=24 January 2025}}</ref> 2025 జనవరి 14న శ్రీ ముక్త్‌సర్ సాహిబ్ లోని మేళా మాఘి లో జరిగిన పార్టీ తొలి రాజకీయ సదస్సులో ఈ ప్రకటనను బహిరంగంగా ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web |title=Akali Dal Waris Punjab De outfit floated in Muktsar |url= https://www.deccanherald.com/india/punjab/akali-dal-waris-punjab-de-outfit-floated-in-muktsar-3355003 |website=Deccan Herald|date=14 January 2025 |access-date=16 January 2025}}</ref> ==ఉనికి== 2025 ఏప్రిల్ 13న, [[వైశాఖి]] వేడుకలతో పాటు, పార్టీ తన రెండవ ప్రధాన రాజకీయ సదస్సును తల్వాండీ సాబో లో నిర్వహించింది. పార్టీ ఏర్పడిన తర్వాతి 3 నెలల్లో పార్టీ కార్యకలాపాలకు సంబంధించిన అప్‌డేట్‌లను నాయకులు పంచుకున్నారు, అలాగే 2027 పంజాబ్ ఎన్నికల సన్నాహాల గురించి చర్చించారు.<ref>{{Cite web |title= ‘Jailed MP for top post’: Akali Dal (Waris Punjab De) makes ‘Amritpal Singh for Punjab CM’ pitch on Baisakhi |url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/jailed-mp-for-top-post-akali-dal-waris-punjab-de-makes-amritpal-singh-for-punjab-cm-pitch-on-baisakhi/articleshow/120256342.cms |website= Times of India |date=13 April 2025 |access-date=13 April 2025}}</ref> ఎమ్మెల్యే [[కాశ్మీర్ సింగ్ సోహల్]] మరణంతో ఖాళీ అయిన తర్న్ తారన్ నియోజకవర్గానికి జరిగే [[పంజాబ్ శాసనసభ|విధానసభ]] ఉప ఎన్నికల్లో పోటీ చేయనున్నట్లు పార్టీ జూలై 2025 లో ప్రకటించింది. 2025 జనవరిలో పార్టీ ఆవిర్భావం తర్వాత పోటీ చేసిన తొలి ఎన్నికలు ఇవే. ఉప ఎన్నికల్లో పోటీ చేసేందుకు బలమైన 'పాంథిక్' అభ్యర్థిని నామినేట్ చేస్తామని పార్టీ పేర్కొంది.<ref>{{Cite web |title= Amritpal’s AD(WPD) to contest Tarn Taran byelection |url= https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/amritpals-akali-dal-waris-punjab-de-to-contest-tarn-taran-byelection-101752002632557.html |website= Hindustan Times |date= 9 July 2025 |access-date=11 July 2025}}</ref> అక్టోబర్ 7, 2025న, జైలులో ఉన్న సందీప్ సింగ్ సన్నీ అన్నయ్య మన్‌దీప్ సింగ్ ను తర్న్ తారన్ ఉప ఎన్నికకు అభ్యర్థిగా పార్టీ ప్రకటించింది.<ref>{{Cite web|title= Jailed Sandeep Singh’s brother to contest Tarn Taran bypoll|url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/jailed-sandeep-singh-sunnys-bro-to-contest-tarn-taran-bypoll-on-akali-dal-waris-punjab-de-ticket/articleshow/124363514.cms |website= Times of India |date=7 October 2025 |access-date=7 October 2025}}</ref> మన్‌దీప్ సింగ్‌కు శిరోమణి అకాలీదళ్ (అమృత్‌సర్), జియానీ హర్‌ప్రీత్ సింగ్ నేతృత్వంలోని శిరోమణి అకాలీదళ్ (పునర్ సుర్జీత్) వర్గంతో సహా ఇతర సిక్కు రాజకీయ పార్టీలు, సంస్థల నుండి మద్దతు లభించింది.<ref>{{Cite web|title= Panthic Groups unite to campaign for murder accused’s brother |url= https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/tarn-taran-bypoll-panthic-groups-unite-to-campaign-for-murder-accused-s-brother-101760123534002.html |website= Hindustan Times |date=10 October 2025 |access-date=12 October 2025}}</ref> మొత్తం ఫలితాల్లో అతను మూడవ స్థానంలో నిలిచాడు, [[ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ|ఆప్]] అభ్యర్థి [[హర్మీత్ సింగ్ సంధు]] చేతిలో ఓడిపోయాడు.<ref>{{Cite web|title=Tarn Taran election result |url= https://www.hindustantimes.com/india-news/tarn-taran-election-result-2025-aap-harmeet-singh-sandhu-tarn-taran-bypoll-101763099132095.html |website=Hindustan Times |date=14 November 2025 |access-date=31 January 2026}}</ref> ఏప్రిల్ 2026 లో, పార్టీ 2027 పంజాబ్ ఎన్నికల కోసం శిరోమణి అకాలీదళ్ (పునర్ సుర్జీత్) తో పొత్తు కోసం అధికారికంగా చర్చలు ప్రారంభించింది, సమన్వయ కమిటీ కన్వీనర్‌గా మన్‌ప్రీత్ సింగ్ అయాళీ నియమితుడయ్యాడు.<ref>{{Cite web|title=Amritpal-led Waris Punjab De, Punar Surjit enter alliance |url= https://www.tribuneindia.com/news/jalandhar/amritpal-led-waris-punjab-de-punar-surjeet-likely-to-form-alliance/ |website= The Tribune |date=18 April 2026 |access-date=2 May 2026}}</ref> మే 17, 2026 న, రెండు పార్టీల మధ్య చర్చలు విఫలం కావడంతో పొత్తు ప్రతిపాదన రద్దు అయింది.<ref>{{Cite web|title=Akali unity push hits the wall |url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/akali-unity-push-hits-wall-waris-punjab-de-ends-talks-with-punar-surjit-faction/articleshow/131160016.cms |website=The Times of India |date=17 May 2026 |access-date=17 May 2026}}</ref> ఆగస్టు 28, 2026 న, గురు లాధో రే దివస్ వేడుకల సందర్భంగా, పార్టీ తన వార్షిక సదస్సును [[బాబా బకాలా]] లో నిర్వహించింది. ఇక్కడ పార్టీ నాయకత్వం రాబోయే 2027 ఎన్నికల సన్నాహాలకు సంబంధించిన అప్‌డేట్‌లను పంచుకుంది, రాబోయే 3-4 నెలల్లో ప్రచారం ఎలా జరుగుతుందనే విషయాలను వెల్లడించింది.<ref>{{Cite web|title=Amritpal party promises to eradicate drugs if voted to power|url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/amritpal-party-promises-to-eradicate-drugs-if-voted-to-power/articleshow/133598059.cms|website=Times of India|date=28 August 2026|access-date=28 August 2025}}</ref> పార్టీ నాయకత్వం ప్రత్యర్థి పార్టీల నుండి వస్తున్న పుకార్లు, ఆరోపణలపై స్పందించింది. అమృత్‌పాల్ సింగ్ రాసిన లేఖను చదవడం ద్వారా ఎన్నికల వాగ్దానాలను జాబితా చేసింది, డ్రగ్స్ సంక్షోభంపై పార్టీ శ్వేతపత్రం విడుదల చేస్తుందని అందులో పేర్కొన్నారు.<ref>{{Cite web|title=Waris Punjab De vows 'white paper' on drugs at Baba Bakala event, SAD targets Amritpal |url=https://www.tribuneindia.com/news/top-headlines/waris-punjab-de-vows-white-paper-on-drugs-at-baba-bakala-event-sad-targets-amritpal/amp/?utm=relatedarticles|website=Tribune India|date=28 August 2026|access-date=28 August 2026}}</ref> ===నిరసనలు=== పార్టీ నాయకుడు, ఖాదూర్ సాహిబ్ ఎంపీ అమృత్‌పాల్ సింగ్ తో పాటు ఇతర బందీ సింగ్ ల (సిక్కు రాజకీయ ఖైదీలు) విడుదలను డిమాండ్ చేస్తూ జూలై 29, 2026 న పార్టీ [[చండీగఢ్]] లో భారీ నిరసనను నిర్వహించింది, ఇందులో వేలాది మంది నాయకులు, కార్యకర్తలు, మద్దతుదారులు పాల్గొన్నారు.<ref>{{Cite web|title= Akali Dal Waris Punjab De leaders, workers protest in Chandigarh, demanding release of MP Amritpal Singh|url= https://aninews.in/news/national/general-news/akali-dal-waris-punjab-de-leaders-workers-protest-in-chandigarh-demanding-release-of-mp-amritpal-singh20260729144311/ |website= ANI News |date=29 July 2026 |access-date=29 July 2026}}</ref> ముఖ్యమంత్రి [[భగవంత్ మాన్]] నివాసాన్ని చేరుకుని ఘెరావ్ చేయడం ఈ నిరసన ప్రధాన లక్ష్యం. నిరసనకారులను పోలీసులు వాటర్ క్యానన్, బారికేడ్లతో అడ్డుకున్నారు, వాటిలో చాలా వరకు బద్దలు కొట్టబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|title='Water cannons roar, protester climbs atop vehicle': Dramatic scenes at Waris Punjab De stir demanding Amritpal Singh's release |url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/water-cannons-roar-protester-climbs-atop-vehicle-dramatic-scenes-at-waris-punjab-de-stir-over-amritpal-singhs-release/amp_articleshow/132706256.cms|website=Times of India|date=29 July 2026|access-date=29 July 2026}}</ref><ref>{{Cite web|title= Chandigarh Border Turns Battleground As Waris Punjab De Workers Push For Amritpal Singh's Release|url= https://www.news18.com/cities/chandigarh/chandigarh-border-turns-battleground-as-waris-punjab-de-workers-push-for-amritpal-singhs-release-10240450.html|website=News18 |date=29 July 2026|access-date=29 July 2026}}</ref> చండీగఢ్ పోలీసులు పార్టీకి చెందిన మన్‌ప్రీత్ సింగ్ అయాళీ, భానా సిద్ధూ, లాఖా సిధానా లతో పాటు డజనుకు పైగా ఇతర సభ్యులపై ఎఫ్ఐఆర్ నమోదు చేశారు.<ref>{{Cite web|title= FIR against MLA, 14 Akali dal (Waris Punjab De) leaders|url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/fir-against-punjab-mla-14-akali-dal-leader-and-3000-others-over-protest-violence/articleshow/132735175.cms |website=Times of India |date=30 July 2026|access-date=31 July 2026}}</ref> మరణించిన శిరోమణి అకాలీదళ్ ఎమ్మెల్యే అజైబ్ సింగ్ ముఖ్మైల్‌పూర్ పేరు కూడా ఎఫ్ఐఆర్ నమోదైన వారి జాబితాలో చేర్చబడింది.<ref>{{Cite web|title= Dead Akali Dal legislator booked for Waris Punjab De protest in Chandigarh|url= https://www.tribuneindia.com/news/punjab/dead-akali-dal-legislator-booked-for-waris-punjab-de-protest-in-chandigarh/ |website=Tribune India|date=31 July 2026|access-date=31 July 2026}}</ref> ===చేరికలు=== దాఖా అసెంబ్లీ నియోజకవర్గ ఎమ్మెల్యే మన్‌ప్రీత్ సింగ్ అయాళీ, జూన్ 2026 లో అధికారికంగా పార్టీలో చేరారు, దీనితో పార్టీ [[పంజాబ్ శాసనసభ]] లోకి ప్రవేశించింది.<ref>{{Cite web|title= Dakha MLA Manpreet Ayali joins Akali Dal (Waris Punjab De), rules out BJP alliance |url= https://www.tribuneindia.com/news/punjab/dakha-mla-manpreet-ayali-joins-akali-dal-waris-punjab-de-rules-out-bjp-alliance/ |website = The Tribune |date=9 June 2026 |access-date=10 June 2026}}</ref> మాజీ ఎమ్మెల్యే దర్శన్ సింగ్ శివాలిక్ జూన్ 2026 లో ఎమ్మెల్యే మన్‌ప్రీత్ సింగ్ అయాళీ, బాపు తార్సేమ్ సింగ్ సమక్షంలో పార్టీలో చేరారు.<ref>{{Cite web |title= SAD ex-MLA Shivalik joins Akali Dal-Waris Punjab De |url= https://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/sad-ex-mla-shivalik-joins-akali-dal-waris-punjab-de/ |website= Tribune India |date=29 June 2026 |access-date=26 July 2026}}</ref> శిరోమణి అకాలీదళ్ (బాదల్) సీనియర్ కార్యదర్శి ఇక్బాల్ సింగ్ సంధు జూలై 21, 2026 న పార్టీలో చేరారు.<ref>{{Cite web|title=Amritsar: Senior Akali leader Iqbal Singh Sandhu joins Akali Dal Waris Punjab De|url= https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/senior-akali-leader-iqbal-singh-sandhu-joins-akali-dal-waris-punjab-de/ |website=Tribune India |date=21 July 2026|access-date=26 July 2026}}</ref> పంజాబీ నటుడు రబ్బీ కండోలా జూలై 23, 2026 న పార్టీలో చేరారు.<ref>{{Cite web|title=Punjabi Film Actor Rabby Kandola Joins Akali Dal Waris Punjab De, Giving Party Major Political & Social Boost|url= https://www.thefinancialworld.com/punjabi-film-actor-rabby-kandola-joins-akali-dal-waris-punjab-de-giving-party-major-political-social-boost/#google_vignette|website=The Financial World|date=23 July 2026|access-date=26 July 2026}}</ref> మాజీ ఎమ్మెల్యే దల్బీర్ సింగ్ వెర్కా ఆగస్టు 3, 2026 న పార్టీలో చేరారు.<ref>{{cite AV media |people=Ajit WebTV |date=2026-08-03|title=Akali Dal Waris Punjab De’s Press Conference from Amritsar Live |url=https://www.youtube.com/live/efcZSJEUgT0?si=fhWonJL7JQsCjlUX |publisher=YouTube}}</ref> ప్రముఖ అకాలీ-రెబల్ నాయకుడు ఇక్బాల్ సింగ్ ఝుండన్ మాజీ ఎమ్మెల్యే మాస్టర్ జోహార్ సింగ్ తో సహా దాదాపు డజను మంది ఇతర రాజకీయ నాయకులతో కలిసి ఆగస్టు 13, 2026 న అధికారికంగా పార్టీలో చేరారు.<ref>{{Cite web|title=Former SAD MLA Iqbal Singh Jhundan joins Akali Dal Waris Punjab De |url=https://www.tribuneindia.com/news/jalandhar/former-sad-mla-iqbal-singh-jhundan-joins-akali-dal-waris-punjab-de/|website=Tribune India|date=13 August 2026|access-date=14 August 2026}}</ref> జూలై 2026 లో ఇక్బాల్ సింగ్ ఝుండన్ నేతృత్వంలోని అకాలీ వర్గంతో పార్టీ అంతకుముందు పొత్తు కుదుర్చుకుంది.<ref>{{Cite web |title= Breaking: SAD (Punar Surjit) Splits; Iqbal Singh Jhundan, 15 leaders float separate faction, forge alliance with Waris Punjab De |url= https://www.babushahi.com/full-news.php?id=224144 |website=Babushahi |date=21 July 2026 |access-date=21 July 2026}}</ref> మాజీ ఎమ్మెల్యే సుఖ్విందర్ సింగ్ ఔలాఖ్ ఆగస్టు 18, 2026 న పార్టీలో చేరారు.<ref>{{Cite web|date=18 August 2026|title= Akali Dal (Waris Punjab De) to announce nearly half of candidates by September 15 |url= https://www.tribuneindia.com/news/bathinda/akali-dal-waris-punjab-de-to-announce-nearly-half-of-candidates-by-september-15/amp |website=Tribune India|access-date=20 August 2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Akali Dal (Waris Punjab De) to announce first batch of candidates by mid September|url= https://www.sherepunjabradio.ca/news-details/1787075024|website=Sher E Punjab Radio|date=18 August 2026|access-date=20 August 2026}}</ref> [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు]], మాజీ [[బర్నాలా శాసనసభ నియోజకవర్గం#2024 ఉప ఎన్నిక|2024 బర్నాలా ఉప ఎన్నికల]] పోటీదారు గుర్దీప్ బత్ తో పాటు గాయకుడు హర్‌ప్రీత్ సింగ్ బాబా బేలీ ఆగస్టు 25, 2026 న పార్టీలో చేరారు.<ref>{{Cite web|title=Election registration pending, Akali offshoots step up Punjab poll push|url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/unjab-elections-2027-akali-dal-waris-punjab-de-sad-punar-surjit-eci-registration-symbols-10851009/|website=Indian Express|date=26 August 2026|access-date=27 August 2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Gurdeep Bath, Baba Beli join Akali Dal Waris Punjab De as party expands in Malwa|url= https://www.babushahi.com/full-news.php?id=225876&headline=Gurdeep-Bath,-Baba-Beli-join-Akali-Dal-Waris-Punjab-De-as-party-expands-in-Malwa|website=Babushahi|date=25 August 2026|access-date=27 August 2026}}</ref> ==పార్టీ నాయకత్వం== ===అధ్యక్షులు=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; background-color:" |- ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|వ.సం. ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|పేరు ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|చిత్రం ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"; colspan="3"|పదవీకాలం |- | 1 | '''[[అమృత్‌పాల్ సింగ్]]''' | [[File:Amritpal Singh.png|60px]] |14 జనవరి 2025 |''పదవిలో ఉన్నారు'' |{{Ayd|14 జనవరి 2025}} |- |''తాత్కాలిక'' | '''తార్సేమ్ సింగ్''' | [[File:Tarsem Singh.jpg|50px]] |14 జనవరి 2025 |''పదవిలో ఉన్నారు'' |{{Ayd|14 జనవరి 2025}} |} ===5 సభ్యుల కమిటీ=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; background-color:" |- ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|పేరు ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|చిత్రం ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|పాత్రలు - బాధ్యతలు |- | '''తార్సేమ్ సింగ్''' | [[File:Tarsem Singh.jpg|50px]] | తాత్కాలిక అధ్యక్షుడు |- | '''[[సరబ్‌జీత్ సింగ్ ఖల్సా]]''' | [[File:Sarabjit Singh Khalsa.jpg|50px]] | [[ఫరీద్‌కోట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫరీద్‌కోట్]] [[పార్లమెంటు సభ్యుడు|ఎంపీ]] |- | '''సుర్జీత్ సింగ్''' | | |- | '''అమర్‌జిత్ సింగ్''' | | జోనల్ ఇన్‌ఛార్జ్ (మాఝా) |- | '''హర్భజన్ సింగ్ టూర్''' | | జోనల్ ఇన్‌ఛార్జ్ (మాఝా) |} ===ఇతర ప్రముఖ ప్రతినిధులు=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; background-color: |- ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|పదవి ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|పేరు ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|చిత్రం |- | '''సెక్రటరీ జనరల్''' | మన్‌దీప్ సింగ్ సిద్ధూ | |- | '''చీఫ్ స్పోక్స్‌పర్సన్''' | ఇమాన్ సింగ్ ఖేరా | |- | '''జోనల్ ఇన్‌ఛార్జ్ (దోయాబా)''' | పరంజిత్ సింగ్ జోహల్ | |- | '''జోనల్ ఇన్‌ఛార్జ్ (మాల్వా-I)''' | [[మన్‌ప్రీత్ సింగ్ అయాళీ]] | [[File:Manpreet Singh Ayali new.jpg|50px]] |- | '''జోనల్ ఇన్‌ఛార్జ్ (మాల్వా-II)''' | జస్కరణ్ సింగ్ కహన్ సింగ్ వాలా | |- | '''జోనల్ ఇన్‌ఛార్జ్ (మాల్వా-II)''' | [[లాఖా సిధానా|లఖ్‌వీర్ సింగ్ సిధానా]]<ref>{{Cite web|title=Lakha Sidhana joins Akali Dal (WPD) |url= https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/lakha-sidhana-joins-akali-dal-wpd-10474475/ |website= Indian Express |date=15 January 2026 |access-date=31 January 2026}}</ref> | |- | '''ప్రధాన ప్రచారకర్త''' | బల్విందర్ కౌర్ సంధు | |} ==ప్రస్తుత శాసనసభ సభ్యులు{{efn|అకాలీదళ్ (వారిస్ పంజాబ్ దే) ఇంకా అధికారికంగా ECI వద్ద నమోదు కాలేదు. కాబట్టి ఏ శాసనసభలోనైనా ఈ పార్టీ సభ్యులు అధికారికంగా దానితో అనుబంధం కలిగి ఉండరు. అయితే, పార్టీతో ఏ సభ్యుల అనుబంధాన్నైనా గుర్తించడం ముఖ్యం కాబట్టి AD (WPD) కోసం వికీ పేజీలో ఈ విభాగం చేర్చబడింది.}}== ===లోక్‌సభ=== [[File:Punjab, India Lok Sabha Map as of 2026.svg|thumb|225px|2026 నాటికి]] {{About||ఎగువ సభ|రాజ్యసభ|ప్రస్తుత లోక్‌సభ సభ్యుల జాబితా|18వ లోక్‌సభ సభ్యుల జాబితా}} {|class="sortable wikitable" ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | వ.సం. ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | నియోజకవర్గం ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | చిత్రం ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | పేరు ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | లోక్‌సభ |- ! 1 | [[ఖాదూర్ సాహిబ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఖాదూర్ సాహిబ్]] | [[File:Amritpal Singh Jallupur.jpg|100px]] | [[అమృత్‌పాల్ సింగ్]] |rowspan="2"|[[18వ లోక్‌సభ|18వ]] |- ! 2 | [[ఫరీద్‌కోట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫరీద్‌కోట్]] (SC) | [[File:Sarabjit Singh Khalsa.jpg|100px]] | [[సరబ్‌జీత్ సింగ్ ఖల్సా]] |} ===పంజాబ్ శాసనసభ=== {|class="sortable wikitable" ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | వ.సం. ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | నియోజకవర్గం ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | చిత్రం ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | పేరు ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | శాసనసభ |- ! 1 | [[దాఖా శాసనసభ నియోజకవర్గం|దాఖా]] | [[File:Manpreet Singh Ayali new.jpg|100px]] | [[మన్‌ప్రీత్ సింగ్ అయాళీ]] | [[16వ పంజాబ్ శాసనసభ|16వ]] |} ==2027 పంజాబ్ శాసనసభ ఎన్నికలు== {{Main|2027 పంజాబ్ శాసనసభ ఎన్నికలు}} ===అభ్యర్థులు=== {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" |- ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|జిల్లా ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|సంఖ్య ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|నియోజకవర్గం ! style="background-color: {{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white"|అభ్యర్థి |- | rowspan="3" | పఠాన్‌కోట్ | 1 |[[సుజాన్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (పంజాబ్)|సుజాన్‌పూర్]] | |- | 2 |[[భోవా శాసనసభ నియోజకవర్గం|భోవా]] | |- | 3 |[[పఠాన్‌కోట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పఠాన్‌కోట్]] | |- | rowspan="7" |గురుదాస్‌పూర్ | 4 |[[గురుదాస్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గురుదాస్‌పూర్]] | |- | 5 |[[దీనానగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దీనానగర్]] | |- | 6 |[[ఖాదియన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖాదియన్]] | |- | 7 |[[బటాలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బటాలా]] | |- | 8 |[[శ్రీ హరగోవింద్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీ హరగోవింద్‌పూర్]] | |- | 9 |[[ఫతేగఢ్ చూరియన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫతేగఢ్ చూరియన్]] | |- | 10 |[[డేరా బాబా నానక్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|డేరా బాబా నానక్]] | |- | rowspan="10" |అమృత్‌సర్ | 11 |[[అజ్నాలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|అజ్నాలా]] | |- | 12 |[[రాజసాన్సి శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజసాన్సి]] | |- | 13 |[[మజీతా శాసనసభ నియోజకవర్గం|మజీతా]] | పాపల్‌ప్రీత్ సింగ్<ref>{{Cite web|title=Assembly poll:Akali Dal Waris Punjab De names Papalpreet Singh as Majitha candidate|url= https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/akali-dal-waris-punjab-de-names-papalpreet-singh-as-majitha-candidate/|website=Tribune India|date=21 August 2026|access-date=22 August 2026}}</ref> |- | 14 |[[జండియాలా గురు శాసనసభ నియోజకవర్గం|జండియాలా గురు]] | |- | 15 |[[అమృత్‌సర్ ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమృత్‌సర్ ఉత్తర]] | |- | 16 |[[అమృత్‌సర్ పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమృత్‌సర్ పశ్చిమ]] | |- | 17 |[[అమృత్‌సర్ మధ్య శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమృత్‌సర్ మధ్య]] | |- | 18 |[[అమృత్‌సర్ తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమృత్‌సర్ తూర్పు]] | |- | 19 |[[అమృత్‌సర్ దక్షిణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమృత్‌సర్ దక్షిణ]] | |- | 20 |[[అత్తారి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అత్తారి]] | |- | rowspan="5" |తర్న్ తారన్ | 21 |[[తర్న్ తారన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తర్న్ తారన్]] | |- | 22 |[[ఖేమ్ కరణ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖేమ్ కరణ్]] | |- | 23 |[[పట్టి శాసనసభ నియోజకవర్గం (పంజాబ్)|పట్టి]] | |- | 24 | [[ఖాదూర్ సాహిబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖాదూర్ సాహిబ్]] | |- | 25 |[[బాబా బకాలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బాబా బకాలా]] | |- | rowspan="4" |కపుర్తలా | 26 |[[భోలాత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భోలాత్]] | |- | 27 |[[కపుర్తలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కపుర్తలా]] | |- | 28 |[[సుల్తాన్‌పూర్ లోధీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సుల్తాన్‌పూర్ లోధీ]] | |- | 29 |[[ఫగ్వారా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫగ్వారా]] | |- | rowspan="9" |జలంధర్ | 30 |[[ఫిల్లౌర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫిల్లౌర్]] | |- | 31 |[[నకోదర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నకోదర్]] | |- | 32 |[[షాకోట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షాకోట్]] | |- | 33 |[[కర్తార్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కర్తార్‌పూర్]] | |- | 34 |[[జలంధర్ పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జలంధర్ పశ్చిమ]] | |- | 35 |[[జలంధర్ మధ్య శాసనసభ నియోజకవర్గం|జలంధర్ మధ్య]] | |- | 36 |[[జలంధర్ ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|జలంధర్ ఉత్తర]] | |- | 37 |[[జలంధర్ కంటోన్మెంట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జలంధర్ కంటోన్మెంట్]] | |- | 38 |[[ఆదంపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (పంజాబ్)|ఆదంపూర్]] | |- | rowspan="7" |హోషియార్‌పూర్ | 39 |[[ముకేరియన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముకేరియన్]] | |- | 40 |[[దసూయా శాసనసభ నియోజకవర్గం|దసూయా]] | |- | 41 |[[ఉర్మార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉర్మార్]] | |- | 42 |[[శామ్ చౌరాసి శాసనసభ నియోజకవర్గం|శామ్ చౌరాసి]] | |- | 43 |[[హోషియార్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హోషియార్‌పూర్]] | |- | 44 |[[చబ్బేవాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చబ్బేవాల్]] | |- | 45 |[[గర్‌శంకర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గర్‌శంకర్]] | |- | rowspan="3" |ఎస్.బి.ఎస్ నగర్ | 46 |[[బంగా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బంగా]] | |- | 47. |[[నవాన్‌షహర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నవాన్‌షహర్]] | |- | 48. |[[బలాచౌర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బలాచౌర్]] | |- | rowspan="3" |రూప్‌నగర్ | 49 |[[ఆనంద్‌పూర్ సాహిబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆనంద్‌పూర్ సాహిబ్]] | |- |50 |[[రూప్‌నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రూప్‌నగర్]] | |- | 51 |[[చమ్‌కౌర్ సాహిబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చమ్‌కౌర్ సాహిబ్]] | |- | rowspan="2" |ఎస్.ఎ.ఎస్ నగర్ | 52. |[[ఖరార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖరార్]] | |- | 53. |[[ఎస్.ఎ.ఎస్. నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎస్.ఎ.ఎస్. నగర్]] | |- | rowspan="3" |ఫతేగఢ్ | 54. |[[బస్సీ పఠానా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బస్సీ పఠానా]] | సత్వంత్ సింగ్ <ref>{{Cite web|title=Big Breaking: Son of Indira Gandhi Assassination Case Convict Kehar Singh Named SAD (Waris Punjab De) Candidate for 2027 Punjab Polls|url=https://www.babushahi.com/full-news.php?id=225166|website=Babushahi|date=10 August 2026|access-date=11 August 2026}}</ref> |- | 55. |[[ఫతేగఢ్ సాహిబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫతేగఢ్ సాహిబ్]] | |- | 56. |[[అమ్లోహ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమ్లోహ్]] | |- | rowspan="14" |లూధియానా | 57. |[[ఖన్నా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖన్నా]] | |- | 58. |[[సమ్రాల శాసనసభ నియోజకవర్గం|సమ్రాల]] | |- | 59. |[[సాహ్నేవాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సాహ్నేవాల్]] | |- | 60. |[[లూధియానా తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|లూధియానా తూర్పు]] | |- | 61. |[[లూధియానా దక్షిణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లూధియానా దక్షిణ]] | |- | 62. |[[ఆతమ్ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆతమ్ నగర్]] | |- | 63. |[[లూధియానా మధ్య శాసనసభ నియోజకవర్గం|లూధియానా మధ్య]] | |- | 64. |[[లూధియానా పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లూధియానా పశ్చిమ]] | |- | 65. |[[లూధియానా ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|లూధియానా ఉత్తర]] | |- | 66. |[[గిల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గిల్]] | |- | 67. |[[పాయల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాయల్]] | |- | 68. |[[దాఖా శాసనసభ నియోజకవర్గం|దాఖా]] | |- | 69. |[[రాయ్‌కోట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయ్‌కోట్]] | |- | 70. |[[జుగ్రావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జుగ్రావ్]] | |- | rowspan="4" |మోగా | 71. |[[నిహాల్ సింగ్ వాలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|నిహాల్ సింగ్ వాలా]] | |- | 72. |[[భాఘా పురానా శాసనసభ నియోజకవర్గం|భాఘా పురానా]] | |- | 73. |[[మోగా శాసనసభ నియోజకవర్గం|మోగా]] | |- | 74. |[[ధరమ్‌కోట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధరమ్‌కోట్]] | |- | rowspan="4" |ఫిరోజ్‌పూర్ | 75. |[[జిరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|జిరా]] | |- | 76. |[[ఫిరోజ్‌పూర్ నగరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫిరోజ్‌పూర్ నగరం]] | |- | 77. |[[ఫిరోజ్‌పూర్ గ్రామీణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫిరోజ్‌పూర్ గ్రామీణ]] | |- | 78. |[[గురు హర్ సహాయ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గురు హర్ సహాయ్]] | |- | rowspan="4" |ఫాజిల్కా | 79. |[[జలాలాబాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (పంజాబ్)|జలాలాబాద్]] | |- | 80. |[[ఫాజిల్కా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫాజిల్కా]] | |- | 81. |[[అబోహర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అబోహర్]] | |- | 82. |[[బల్లూవానా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బల్లూవానా]] | |- | rowspan="4" |శ్రీ ముక్త్‌సర్ సాహిబ్ | 83. |[[లాంబి శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాంబి]] | |- | 84. |[[గిద్దర్‌బాహా శాసనసభ నియోజకవర్గం|గిద్దర్‌బాహా]] | |- | 85. |[[మలౌట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మలౌట్]] | |- | 86. |[[ముక్త్‌సర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముక్త్‌సర్]] | |- | rowspan="3" |ఫరీద్‌కోట్ | 87. |[[ఫరీద్‌కోట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫరీద్‌కోట్]] | |- | 88. |[[కోట్‌కపురా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోట్‌కపురా]] | |- | 89. |[[జైతు శాసనసభ నియోజకవర్గం|జైతు]] | |- | rowspan="6" |బటిండా | 90. |[[రాంపురా ఫుల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాంపురా ఫుల్]] | |- | 91. |[[భుచ్చో మండి శాసనసభ నియోజకవర్గం|భుచ్చో మండి]] | |- | 92. |[[బటిండా పట్టణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బటిండా పట్టణ]] | |- | 93. |[[బటిండా గ్రామీణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బటిండా గ్రామీణ]] | |- | 94. |[[తల్వాండీ సాబో శాసనసభ నియోజకవర్గం|తల్వాండీ సాబో]] | |- | 95. |[[మౌర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మౌర్]] | |- | rowspan="3" |మాన్సా | 96. |[[మాన్సా శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాన్సా]] | |- | 97. |[[సర్దుల్‌గఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సర్దుల్‌గఢ్]] | |- | 98. |[[బుధ్లాడా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బుధ్లాడా]] | |- | rowspan="3" |సంగ్రూర్ | 99. |[[లెహ్రాగాగ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లెహ్రాగాగ]] | |- | 100. |[[దిర్బా శాసనసభ నియోజకవర్గం|దిర్బా]] | |- | 101. |[[సునామ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సునామ్]] | |- | rowspan="3" |బర్నాలా | 102. |[[భదౌర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భదౌర్]] | |- | 103. |[[బర్నాలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బర్నాలా]] | |- | 104. |[[మెహల్ కలాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మెహల్ కలాన్]] | |- | rowspan="2" |మలేర్‌కోట్ల | 105. |[[మలేర్‌కోట్ల శాసనసభ నియోజకవర్గం|మలేర్‌కోట్ల]] | |- | 106. |[[అమర్‌గఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమర్‌గఢ్]] | |- | rowspan="2" |సంగ్రూర్ | 107. |[[ధూరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధూరి]] | |- | 108. |[[సంగ్రూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సంగ్రూర్]] | |- | rowspan="3" |పాటియాలా | 109. |[[నాభా శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాభా]] | |- | 110. |[[పాటియాలా గ్రామీణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాటియాలా గ్రామీణ]] | |- | 111. |[[రాజ్‌పురా శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజ్‌పురా]] | |- |ఎస్.ఎ.ఎస్ నగర్ | 112. |[[డేరా బస్సీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|డేరా బస్సీ]] | |- | rowspan="5" |పాటియాలా | 113. |[[ఘనౌర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఘనౌర్]] | |- | 114. |[[సనౌర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సనౌర్]] | |- | 115. |[[పాటియాలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాటియాలా]] | |- | 116. |[[సమానా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సమానా]] | |- | 117. |[[శుత్రానా శాసనసభ నియోజకవర్గం|శుత్రానా]] | |} ===ఫలితాలు=== {| class="wikitable" style="text-align:cen |- !Style="background-color:{{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | సంవత్సరం !Style="background-color:{{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | నాయకుడు !Style="background-color:{{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | గెలిచిన స్థానాలు !Style="background-color:{{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | స్థానాల్లో మార్పు !Style="background-color:{{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | సాధించిన ఓట్లు !Style="background-color:{{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | ఓట్ల శాతం !Style="background-color:{{Party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}};color:white" | మూలాలు |- |[[2027 పంజాబ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2027]] |[[అమృత్‌పాల్ సింగ్|అమృత్‌పాల్ సింగ్ సంధు]] |{{Composition bar|0|117|{{party color|Akali Dal (Waris Punjab De)}}}} | {{increase}} | | |కొత్తది |} == గమనికలు == {{notelist}} == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు== {{Authority control}} 48fyt93q2bq0ktjzf284gjyq7uljcaf 0 509453 4956492 2026-09-12T02:37:08Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4956492 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారత రైతుల నిరసనలో భాగం}} {{Use Indian English|date=January 2021}} {{Use dmy dates|date=February 2021}} {{Infobox civil conflict | name = 2021 రైతుల గణతంత్ర దినోత్సవ నిరసన | part_of = [[2020–2021 భారత రైతుల నిరసన]]లో భాగం | image = Protesting farmer hoisting the Nishan Sahib at the Red Fort on 26 January 2021.jpg | caption = [[ఎర్రకోట]] ప్రాకారం నుండి [[నిషాన్ సాహిబ్]] జెండాను ఎగురవేస్తున్న నిరసన రైతు | date = 26 జనవరి 2021 | location = [[న్యూఢిల్లీ]], [[భారతదేశం]] | coordinates = | causes = | goals = [[2020 భారత వ్యవసాయ చట్టాలు|మూడు వ్యవసాయ చట్టాల]] రద్దు | methods = | status = | result = | fatalities = 1 నిరసనకారుడు మృతి | side1 = [[ఢిల్లీ పోలీసులు]] | side2 = [[File:Nishan Sahib.svg|24px]] [[ఖల్సా]]<br/>[[సంయుక్త కిసాన్ మోర్చా]] (ఎస్‌కెఎం) | injuries = 100+<br>89 మంది పోలీసులకు గాయాలు<ref>{{Cite web|last=Chand|first=Sakshi|date=Jan 28, 2021|title=Outnumbered, but not outdone: Injured cops recall Republic Day horror|location=Delhi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/outnumbered-but-not-outdone-injured-cops-recall-r-day-horror/articleshow/80488689.cms|access-date=2021-03-30|website=The Times of India|language=en}}</ref> | arrests = 200 మంది అరెస్టు<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/farmers-protests-delhi-police-detain-200-in-connection-with-republic-day-violence/article33675552.ece?homepage=true|title=Farmers' protests - Delhi Police detain 200 in connection with Republic Day violence|date=27 January 2021|work=The Hindu}}</ref> | damage = | buildings = | detentions = | charged = | fined = | effect_label = | casualties_label = | notes = | campaign_box = }} '''2021 రైతుల గణతంత్ర దినోత్సవ నిరసన''' 2021 జనవరి 26న [[ఢిల్లీ]]లో జరిగింది.<ref name=":0" /><ref name=":4">{{Cite news|date=3 January 2021|title=Will Celebrate Lohri by 'Burning' Copies of Farm Laws, Say Farmers; next Round of Talks Tomorrow|work=The Indian Express|url=https://indianexpress.com/article/india/farmers-protest-jan-4-talks-lohri-singhu-border-7131344/|access-date=21 January 2021}}</ref> ఇది [[2020–2021 భారత రైతుల నిరసన]]లో ఒక భాగం. నిరసనకారులు కవాతు మార్గాన్ని మళ్లించి పరేడ్‌ను [[ఎర్రకోట]] వైపుకు తీసుకెళ్లారు.<ref>{{Cite news|last=Mohan|first=Vishwa|date=2 January 2021|title=Farmers' Unions Plan to Hold Their Own Parades in Delhi on Republic Day, Say It's Time for Decisive Action|work=The Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/farmers-unions-plan-to-hold-their-own-parades-in-delhi-on-republic-day-say-its-time-for-decisive-action/articleshow/80075432.cms|access-date=21 January 2021}}</ref> నరేంద్ర మోడీ నేతృత్వంలోని జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి (ఎన్‌డీఏ) [[2020 భారత వ్యవసాయ చట్టాలు|మూడు వ్యవసాయ చట్టాలను]] అమలు చేయాలనే నిర్ణయానికి వ్యతిరేకంగా 72వ గణతంత్ర దినోత్సవం రోజున ఈ నిరసన జరిగింది.<ref name=":9">{{Cite news|date=7 January 2021|title=Farmers Plan Tractor Rally from Five Points Surrounding Delhi from 11&nbsp;am. Today|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/farmers-plan-tractor-rally-from-five-points-surrounding-delhi-from-11-am-today/article33517066.ece|access-date=21 January 2021}}</ref> ఢిల్లీలో ట్రాక్టర్లు, కవాతు బృందాలతో పరేడ్ నిర్వహించాలనే నిర్ణయాన్ని 2021 జనవరి 2న [[సంయుక్త కిసాన్ మోర్చా]] (ఎస్‌కెఎం) నాయకత్వం ప్రకటించింది.<ref name=":13">{{cite web|last=Sengar|first=Mukesh Singh|date=2 January 2021|title=75-Year-Old Protesting Farmer Found Dead at Delhi-Ghaziabad Border|url=https://www.ndtv.com/india-news/75-year-old-protesting-farmer-found-dead-at-delhi-ghaziabad-border-2346809|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210102072912/https://www.ndtv.com/india-news/75-year-old-protesting-farmer-found-dead-at-delhi-ghaziabad-border-2346809 |archive-date=2 January 2021 |access-date=2 January 2021|publisher=NDTV}}</ref><ref>{{Cite news|last=Sinha|first=Jignasa|date=17 December 2020|title=Delhi Chalo' March: Farmers Say Will Prepare List of Deaths during Protest|work=The Indian Express|url=https://indianexpress.com/article/cities/delhi/farmers-say-will-prepare-list-of-deaths-during-protest-7108015/|access-date=8 January 2021}}</ref> రైతుల నిరసన మొదలై రెండు నెలలు పూర్తి కావడం, "గణతంత్ర దినోత్సవం ప్రజల ఆధిపత్యాన్ని సూచిస్తుంది" అనే కారణాలతో ఎస్‌కెఎం నాయకులు 2021 జనవరి 26వ తేదీని ఎంచుకున్నారు.<ref name="Tribune Advisory" /><ref name=":1">{{cite web|date=2 January 2021|title=Will Hold Tractor Parade towards Delhi on 26 January If Demands Not Met, Say Farmer Unions|url=https://theprint.in/india/will-hold-tractor-parade-towards-delhi-on-26-january-if-demands-not-met-say-farmer-unions/578221/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210102102034/https://theprint.in/india/will-hold-tractor-parade-towards-delhi-on-26-january-if-demands-not-met-say-farmer-unions/578221/ |archive-date=2 January 2021 |access-date=21 January 2021|website=ThePrint}}</ref> జనవరి 26న వ్యవసాయ సంస్కరణలను వ్యతిరేకిస్తున్న పదివేల మంది రైతులు నిర్ణీత సమయం కంటే ముందే ట్రాక్టర్ల కాన్వాయ్‌ను ప్రారంభించి [[న్యూఢిల్లీ]]లోకి ప్రవేశించారు. రైతులు ట్రాక్టర్ల పొడవైన వరుసలలో నిషేధించబడిన మార్గాల్లో నడిపారు. గుర్రాలపై స్వారీ చేశారు, కాలినడకన కవాతు చేశారు. అయితే ఆందోళన చేస్తున్న రైతులు పోలీసులతో ఘర్షణ పడటంతో ట్రాక్టర్ ర్యాలీలో ఒక భాగం హింసాత్మకంగా మారింది. కొందరు నిరసనకారులు ఢిల్లీ పోలీసులు అనుమతించిన మార్గాల నుండి పక్కకు మళ్లి బారికేడ్లను ఛేదించారు.<ref name=":0">{{Cite news|date=2 January 2021|title=Protesting Farmers to Hold Tractor Parade on Jan 26 in Delhi If Demands Not Met|work=Hindustan Times|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/protesting-farmers-to-hold-tractor-parade-on-jan-26-in-delhi-if-demands-not-met/story-4YqXsNX59nEMmcWfTi6Q1K.html|access-date=21 January 2021}}</ref><ref>{{cite web|access-date=28 January 2021|title=Tractor rally: Why protesting farmers deviated from original routes|url=https://www.msn.com/en-in/news/newsindia/tractor-rally-why-protesting-farmers-deviated-from-original-routes/ar-BB1d6064?li=AAggbRN|publisher=MSN}}</ref> మరికొందరు సెంట్రల్ ఢిల్లీకి చేరుకుని విధ్వంసానికి పాల్పడి ప్రభుత్వ ఆస్తులకు నష్టం కలిగించారు.<ref>{{cite web|first1=Ananya|last1=Bhardwaj|access-date=28 January 2021|title=3 reasons why Delhi Police failed to stop farmers from storming the heart of the capital|url=https://theprint.in/india/governance/3-reasons-why-delhi-police-failed-to-stop-farmers-from-storming-the-heart-of-the-capital/592734/|date=27 January 2021}}</ref> ఇతర నిరసనకారులు ఎర్రకోటకు చేరుకుని ప్రాకారంపై నిషాన్ సాహిబ్ (సిక్కు మతపరమైన జెండా), రైతు సంఘం జెండాలను ఎగురవేశారు.<ref>{{cite web|access-date=28 January 2021|title=Chaos in the republic: The rampage of protesting farmers – A full-proof plan gone wrong|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/chaos-in-the-republic-the-rampage-of-protesting-farmers/red-fort-desecrated/slideshow/80475758.cms|website=The Economic Times}}</ref><ref>{{cite web |title=Anti-farm laws protestors wave flags from ramparts of Red Fort in Delhi |url=https://thedailyguardian.com/anti-farm-laws-protestors-wave-flags-from-ramparts-of-red-fort-in-delhi/ |website=The Daily Guardian |access-date=28 January 2021 |archive-date=3 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203000431/https://thedailyguardian.com/anti-farm-laws-protestors-wave-flags-from-ramparts-of-red-fort-in-delhi/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Republic Day Violence: Delhi Police Register 4 FIRs for Rioting, Damage to Public Property |url=https://www.news18.com/news/india/republic-day-violence-delhi-police-register-four-cases-against-farmers-3343367.html |website=News18 |date=26 January 2021 |access-date=27 January 2021}}</ref><ref name="Tractor parade Guardian">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2021/jan/26/violent-clashes-as-indian-farmers-storm-delhis-red-fort|title=Violent clashes as Indian farmers storm Delhi's Red Fort|work=The Guardian|author=Hannah Ellis-Petersen, Aakash Hassan|date=26 January 2021}}</ref><ref name="Tractor parade BBC">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/amp/uk-55793731|title=India protest: Farmers breach Delhi's Red Fort in huge tractor rally|work=BBC News|date=26 January 2021|location=India|access-date=27 January 2021}}</ref> జనవరి 28 నాటికి హింసాత్మక సంఘటనలపై వివిధ క్రిమినల్ కేసులను నమోదు చేసి పలువురిని అరెస్టు చేసినట్లు ఢిల్లీ పోలీసులు పేర్కొన్నారు.<ref name="Tribune 28 Booked">{{cite news|title=Deep Sidhu, Lakha Sidhana booked for Red Fort violence|language=en|work=Tribuneindia News Service|url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/deep-sidhu-lakha-sidhana-booked-for-red-fort-violence-204493|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128050619/https://www.tribuneindia.com/news/punjab/deep-sidhu-lakha-sidhana-booked-for-red-fort-violence-204493|url-status=dead|archive-date=28 January 2021|access-date=28 January 2021}}</ref> లాఠీలు, పదునైన ఆయుధాలతో నిరసనకారులు సృష్టించిన హింసలో 300 మందికి పైగా పోలీసు సిబ్బంది గాయపడ్డారు.<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/republic-day-violence-amit-shah-to-visit-injured-police-officers-today-101611809672519.html|title='Proud of their courage': Amit Shah visits cops injured in R-day violence|date=28 January 2021|work=Hindustan Times|access-date=31 January 2021}}</ref> ఎర్రకోట ప్రాకారాలపై హింస, మతపరమైన జెండా ఎగురవేసిన కారణాలతో భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ (భాను), రాష్ట్రీయ కిసాన్ మజ్దూర్ సంఘటన్ రైతుల నిరసన నుండి వైదొలిగాయి.<ref>{{cite web|title=Farmers' protest: BKU (Bhanu), Rashtriya Kisan Mazdoor Sangathan withdraw from agitation|url=https://www.livemint.com/news/india/aikscc-bharatiya-kisan-union-withdraw-from-farmers-protest-11611747110174.html|url-status=live|access-date=|work=LiveMint|editor-first=Meghna|editor-last=Sen|date=27 Jan 2021|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127125507/https://www.livemint.com/news/india/aikscc-bharatiya-kisan-union-withdraw-from-farmers-protest-11611747110174.html |archive-date=27 January 2021 }}</ref><ref>{{Cite web|location=Delhi|date=January 27, 2021|title=BKU (Bhanu), Rashtriya Kisan Mazdoor Sangathan withdraw from farmers' protest over Jan 26 violence|url=https://www.indiatoday.in/india/story/aikscc-withdraws-from-farmers-protest-1763249-2021-01-27|access-date=2021-07-10|website=India Today|language=en}}</ref> == ముందస్తు సన్నాహక ప్రదర్శన (డ్రెస్ రిహార్సల్) == 2021 జనవరి 7న సంయుక్త కిసాన్ మోర్చా జనవరి 26వ తేదీ కిసాన్-పరేడ్ డ్రెస్ రిహార్సల్‌ను ఢిల్లీని చుట్టుముట్టి ఉన్న 270 కిలోమీటర్ల పొడవైన తూర్పు, పశ్చిమ పెరిఫెరల్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేల పై నిర్వహించింది. ఉదయం 11:00 నుండి సాయంత్రం 4:00 గంటల మధ్య జరిగిన ట్రాక్టర్ ట్రాలీ పరేడ్‌లో 5000 ట్రాక్టర్లు పాల్గొన్నాయి. ఈ 'పరేడ్'లో సింఘు, టిక్రి, ఘాజీపూర్, రేవసన్ అనే నాలుగు ప్రారంభ పాయింట్లు ఉన్నాయి. జనవరి 7 ఉదయం ధన్సా ప్రారంభ పాయింట్‌గా ఐదవ రైతుల కాలమ్ అదనంగా చేర్చబడింది. ప్రతి కాలమ్ ఒక నాయకుడి ఆధ్వర్యంలో ఉండి, క్రమశిక్షణ ఉండేలా చూసుకోవడానికి వలంటీర్లతో కలిసి నిర్దేశించిన మార్గం, దూరాన్ని దాటిన తర్వాత సాయంత్రానికి ప్రారంభ స్థానానికి చేరుకుంది. ఈ ట్రాక్టర్-ట్రాలీ-పరేడ్ ఎంతో ఉత్సాహంగా జరిగి నిర్వాహకులు విజయవంతంగా భావించారు. ఘాజీపూర్, పల్వాల్ నుంచి వచ్చిన ట్రాక్టర్ల వరుసలు ప్రధానంగా ఉత్తరప్రదేశ్ (యూపీ), ఉత్తరాఖండ్, మధ్యప్రదేశ్ (ఎంపీ) రాష్ట్రాల నుంచి వచ్చాయి. సింఘు, టిక్రి, ధన్సా ప్రాంతాల నుంచి వచ్చిన రైతులు ఎక్కువగా పంజాబ్, హర్యానాలకు చెందినవారు.<ref name=":9"/> పరేడ్ రిహార్సల్ ఎలాంటి పెద్ద సంఘటనలు లేకుండా ముగిసింది. బులంద్‌షహర్, గౌతమ్ బుద్ధ నగర్‌లలో రైతులు, పోలీసుల మధ్య చిన్నపాటి వాగ్వాదాలు జరిగాయి. ఘజియాబాద్ రూరల్ ఎస్పీ ఇరాజ్ రాజా మాట్లాడుతూ ర్యాలీకి ఎలాంటి అనుమతి తీసుకోలేదని అయితే "శాంతిభద్రతల సమస్య లేనంత వరకు వారితో తలపడాలనే ఆలోచనలో యంత్రాంగం లేదు" అని తెలిపారు.<ref name=":9" /> రేవసన్, నూహ్ జిల్లాల రైతుల బృందాన్ని పోలీసులు అడ్డుకున్నారు. ఆలిండియా మేవాటి సమాజ్ అధ్యక్షుడైన ఆ బృందం నాయకుడు రంజాన్ చౌదరిని జనవరి 7న నూహ్ జిల్లా పోలీసు సూపరింటెండెంట్ నరేంద్ర బిజర్నియా అదుపులోకి తీసుకున్నారు.<ref name=":6">{{Cite news|date=7 January 2021|title=Farmers' Protest {{!}} Tractor Rallies Taken out on Expressways Surrounding Delhi|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/farmers-protest-tractor-rallies-taken-out-on-expressways-surrounding-delhi/article33522528.ece|access-date=21 January 2021}}</ref> పంజాబ్, హర్యానా, ఉత్తర ప్రదేశ్‌తో పాటు రాజస్థాన్, మహారాష్ట్ర, గుజరాత్, మధ్యప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్, బీహార్, ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాల్లోని పలు జిల్లాల్లో ఏకకాలంలో కిసాన్ పరేడ్‌లు జరిగాయి.<ref name=":9" /><ref name=":6" /> == ప్రభుత్వ స్పందన == నిరసనల్లో సిక్కు ఫర్ జస్టిస్ వంటి నిషేధిత వేర్పాటువాద గ్రూపుల పాత్రను ఎత్తిచూపుతూ సుప్రీంకోర్టు ముందు భారత ప్రభుత్వం "ఖలిస్తానీ చొరబాటు"పై అనుమానాలు వ్యక్తం చేసింది. ఇలాంటి గ్రూపులు తమ కార్యకలాపాల కోసం డబ్బు వసూలు చేయడానికి నిరసనలను కవచంగా వాడుకుంటున్నాయని ప్రభుత్వం ఆరోపించింది.<ref name=":142">{{Cite news|last=Tiwary|first=Deeptiman|date=13 January 2021|title=In SC, Govt Echoes What Some in BJP Said: 'Khalistani' Presence|work=The Indian Express|url=https://indianexpress.com/article/india/in-sc-govt-echoes-what-some-in-bjp-said-khalistani-presence-7144106/|access-date=22 January 2021}}</ref> రైతులు, వారి సంఘాలు నక్సలైట్లు, ఉగ్రవాదులు, ఖలిస్థానీలు, జాతి వ్యతిరేక శక్తులకు ఆశ్రయం కల్పిస్తున్న పాకిస్తాన్, చైనా వంటి శత్రు దేశాలతో సంబంధాలు కలిగి ఉన్నారని ప్రభుత్వం, కొన్ని మీడియా వర్గాలు ఆరోపించాయి. రైతులు వ్యవసాయ బిల్లుల ప్రయోజనాలను అర్థం చేసుకోలేక పోతున్నారని, భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ వంటి ప్రతిపక్ష రాజకీయ పార్టీల కుట్ర ఇందులో ఉందని కూడా ఆరోపించారు.<ref name=":112">{{cite web|date=13 December 2020|title=Ugrahan Wears His Politics on His Sleeve: 'Called Us Pak, Now Naxals|url=https://indianexpress.com/article/india/joginder-singh-ugrahan-bku-farmers-protest-pakistan-naxals-7102561/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201213001713/https://indianexpress.com/article/india/joginder-singh-ugrahan-bku-farmers-protest-pakistan-naxals-7102561/ |archive-date=13 December 2020 |access-date=22 January 2021|website=The Indian Express}}</ref><ref name=":122">{{cite web|date=12 January 2021|title=Khalistanis' Have Infiltrated Ongoing Farmers' Protests at Delhi Border: Centre Tells SC|url=https://www.freepressjournal.in/india/khalistanis-have-infiltrated-ongoing-farmers-protests-at-delhi-border-centre-tells-sc|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112103816/https://www.freepressjournal.in/india/khalistanis-have-infiltrated-ongoing-farmers-protests-at-delhi-border-centre-tells-sc |archive-date=12 January 2021 |access-date=21 January 2021|website=Free Press journal}}</ref><ref>{{cite news|title=Farmers protest: At Singhu, 'Godi media' is enemy|work=The Telegraph|location=Kolkota|url=https://www.telegraphindia.com/india/farmers-protest-at-singhu-godi-media-is-enemy/cid/1802051|access-date=30 January 2021}}</ref><ref name=":22">{{Cite news|date=15 January 2021|title=Farmer Leaders Divided over Tractor March on Republic Day|work=Tribuneindia News Service|url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/are-there-difference-in-opinion-among-leaders-over-tractor-march-on-republic-day-198831|access-date=21 January 2021}}</ref> అప్పటి సమాచార ప్రసార శాఖ మంత్రి రవిశంకర్ ప్రసాద్, రైతులతో చర్చలు జరుపుతున్న ప్రభుత్వ ప్రతినిధి బృందంలో సభ్యుడైన కేంద్ర మంత్రి పీయూష్ గోయల్ ఇటువంటి ఆరోపణలు చేసిన అధికార పార్టీ సభ్యులలో ఉన్నారు.<ref>{{cite web|last=Nair|first=Remya|date=12 December 2020|title=Maoists, Leftists Have Infiltrated 'so Called' Farmer Protests to Scuttle Reforms, Says Goyal|url=https://theprint.in/india/maoists-leftists-have-infiltrated-so-called-farmer-protests-to-scuttle-reforms-says-goyal/565542/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201212103714/https://theprint.in/india/maoists-leftists-have-infiltrated-so-called-farmer-protests-to-scuttle-reforms-says-goyal/565542/ |archive-date=12 December 2020 |access-date=|website=ThePrint}}</ref> భద్రత, శాంతి భద్రతలు, దేశ ప్రతిష్ట, "ప్రపంచ ముఖచిత్రం" పట్ల ఉన్న ముప్పుల దృష్ట్యా కిసాన్ గణతంత్ర దినోత్సవ పరేడ్ కోసం రైతుల ప్రణాళికను ప్రభుత్వం వ్యతిరేకించింది. జనవరి 11న భారత అటార్నీ జనరల్ కెకె వేణుగోపాల్ సుప్రీంకోర్టుకు తెలుపుతూ రైతులు ఖలిస్తానీలకు ఆశ్రయం కల్పిస్తున్నారనడానికి ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో (ఐబీ) ఆధారాలు కనుగొన్నట్లు వెల్లడించారు.<ref name=":72">{{Cite news|date=12 January 2021|title=Tractor Rally on R-Day Will Be Embarrassment to Nation, Centre Tells SC in Injunction Plea|work=ThePrint|url=https://theprint.in/india/tractor-rally-on-r-day-will-be-embarrassment-to-nation-centre-tells-sc-in-injunction-plea/583787/|access-date=21 January 2021}}</ref> ట్రాక్టర్ పరేడ్‌ను నిరోధించడానికి సుప్రీంకోర్టులో దరఖాస్తు సమర్పించాలని హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోకి వచ్చే ఢిల్లీ పోలీసులను ప్రభుత్వం ఆదేశించింది. ట్రాక్టర్ పరేడ్ "భారీ శాంతిభద్రతల పరిస్థితిని కలిగిస్తుందని, దేశానికి ఇబ్బంది కలిగిస్తుందని", నిరసన తెలిపే హక్కు ఎప్పుడూ "ప్రపంచవ్యాప్తంగా దేశాన్ని కించపరచడాన్ని" అంగీకరించబోదని ఢిల్లీ పోలీసుల దరఖాస్తు పేర్కొంది.<ref name=":82">{{cite web|last=Roy|first=Radhika|date=11 January 2021|title=Farmers Happy With Laws; Wrong Perception Created By Non-Farmer Elements' : Centre's Affidavit in SC On Farmers Protests|url=https://www.livelaw.in/top-stories/farm-laws-supreme-court-farmers-protest-central-government-affidavit-168272|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111164349/https://www.livelaw.in/top-stories/farm-laws-supreme-court-farmers-protest-central-government-affidavit-168272 |archive-date=11 January 2021 |access-date=21 January 2021|website=livelaw.in}}</ref><ref name=":142" /><ref name=":122" /><ref>{{cite web|last=Karat|first=Brinda|date=15 January 2021|title=How Supreme Court's Committee Will Be Used Against Farmers|url=https://www.ndtv.com/opinion/how-supreme-courts-committee-will-be-used-against-farmers-2351704|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210113075742/https://www.ndtv.com/opinion/how-supreme-courts-committee-will-be-used-against-farmers-2351704 |archive-date=13 January 2021 |access-date=21 January 2021|publisher=NDTV}}</ref> ప్రభుత్వ ఆరోపణలతో నిరాశ చెందిన ఎస్‌కెఎం నాయకత్వం రైతుల ఉద్యమాన్ని కించపరిచి తప్పుగా చూపించడానికే ఈ ఆరోపణలు ఉద్దేశించబడ్డాయని చెబుతూ వాటిని నిరాధారమైనవిగా కొట్టిపారేసింది.<ref name=":22" /> చెడు ప్రచారం ద్వారా పెరుగుతున్న ప్రజా ఉద్యమాన్ని కించపరిచే ప్రభుత్వ ప్రయత్నాల పట్ల అప్రమత్తంగా ఉండాలని ఎస్‌కెఎం సీనియర్ నాయకుడు బల్బీర్ సింగ్ రాజేవాల్ రైతులను హెచ్చరించారు. రైతులు, సామాన్య ప్రజల శాంతియుత ఆందోళనలను భగ్నం చేయడానికి "రైతు వ్యతిరేక శక్తులు, ప్రభుత్వ సంస్థలు" ప్రయత్నిస్తున్నాయని ఆయన ఆరోపించారు.<ref name=":22" /> == కాలక్రమం == === 2 జనవరి 2021 === వ్యవసాయ చట్టాల రద్దు, కనీస మద్దతు ధరకు (ఎంఎస్‌పి) చట్టబద్ధమైన హామీ అమలు వంటి తమ ప్రధాన డిమాండ్లు 2021 జనవరి 26 నాటికి నెరవేరకపోతే ఆ రోజున 'కిసాన్ గణతంత్ర దినోత్సవ పరేడ్' నిర్వహిస్తామని సంయుక్త కిసాన్ మోర్చా (ఎస్‌కెఎం) నాయకులు ప్రకటించారు. దేశం తన ట్యాంకులు, క్షిపణులు, సైనిక శక్తిని ప్రదర్శించే వార్షిక గణతంత్ర దినోత్సవ కవాతుకు సమానంగా ఇది జరుగుతుందని తెలిపారు. కిసాన్ పరేడ్ కోసం "జాతీయ రాజధాని పరిసర ప్రాంతాల రైతులందరూ సిద్ధంగా ఉండాలని" జై కిసాన్ ఆందోళన్‌కు చెందిన యోగేంద్ర యాదవ్ విజ్ఞప్తి చేశారు. జనవరి 26న ప్రధాన ట్రాక్టర్ పరేడ్‌కు ముందు 2021 జనవరి 6న రిహార్సల్ ఉంటుందని ఎస్‌కెఎం నాయకత్వం ప్రకటించింది.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> === 8 జనవరి 2021 === న్యూఢిల్లీలోని విజ్ఞాన్ భవన్‌లో ఎస్‌కెఎం, ప్రభుత్వానికి మధ్య జరిగిన ఎనిమిదో విడత చర్చలు ఎలాంటి పురోగతి లేకుండా ముగిశాయి. చర్చల అనంతరం యూనియన్ నేత జోగిందర్ సింగ్ ఉగ్రహన్ మాట్లాడుతూ "చట్టాల రద్దు కంటే తక్కువ దేనినీ మేము కోరుకోము", "మేము తలవంచము" అని అన్నారు. ట్రాక్టర్ పరేడ్ అనుకున్న విధంగానే జనవరి 26న జరుగుతుందని మరో కిసాన్ నేత హన్నన్ మొల్లా పేర్కొన్నారు.<ref name=":3">{{Cite news|date=8 January 2021|title=Ghar Wapsi'Only after 'Law Wapsi': Protesting Farmers Dig in Heels after Talks with Centre Fail to Make Headway|work=The Indian Express|url=https://indianexpress.com/article/india/farmers-protests-highlights-8th-talks-centre-tractor-rally-delhi-border-haryana-punjab-narendra-s|access-date=18 January 2021}}</ref> వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ రాష్ట్ర పరిధిలోని అంశం కాబట్టి దానిపై చట్టాలు చేసే రాజ్యాంగ హక్కు ప్రభుత్వానికి లేదని బల్బీర్ సింగ్ రాజేవాల్ పునరుద్ఘాటించారు. భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ (టికాయత్) నాయకుడు రాకేష్ తకైత్ రూపొందించిన "బిల్ వాపసీ తో ఘర్ వాపసీ (చట్టాలను రద్దు చేయండి, మేము ఇంటికి తిరిగి వెళ్తాము)" అనే నినాదంతో రైతు సంఘాలు ఏకాభిప్రాయానికి వచ్చాయి.<ref name=":3" /><ref>{{Cite news|last=Joshua|first=Anita|date=9 January 2021|title=Farmers Protest: Centre Rules out Repealing Laws, Asks Protestors to Go to Court|work=The Telegraph|location=Kolkota|url=https://www.telegraphindia.com/india/govt-rules-out-repeal-asks-farmers-to-go-to-court/cid/1803147|access-date=21 January 2021}}</ref> === 11 జనవరి 2021 === హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (ఎంహెచ్ఏ) ఢిల్లీ పోలీసుల ద్వారా భద్రతా కారణాల దృష్ట్యా కిసాన్ పరేడ్‌ను ఢిల్లీ జాతీయ రాజధాని ప్రాంతంలోకి ప్రవేశించకుండా అడ్డుకోవాలని సుప్రీంకోర్టుకు దరఖాస్తు చేసింది.<ref name=":72" /><ref name=":92">{{cite web|last=Roy|first=Radhika|date=12 January 2021|title=Supreme Court Issues Notice On Delhi Police Plea To Stop Farmers' Tractor Rally On Republic Day|url=https://www.livelaw.in/top-stories/supreme-court-delhi-police-farmers-protest-tractor-rally-republic-day-168303|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112095243/https://www.livelaw.in/top-stories/supreme-court-delhi-police-farmers-protest-tractor-rally-republic-day-168303 |archive-date=12 January 2021 |access-date=21 January 2021|website=livelaw}}</ref> రాబోయే గణతంత్ర దినోత్సవ వేడుకల వేళ "ఏదైనా అంతరాయం, ఆటంకం ఏర్పడితే అది శాంతిభద్రతలు, ప్రజా ప్రయోజనాలకు విరుద్ధంగా ఉండటమే కాకుండా దేశానికి తీవ్ర ఇబ్బంది కలిగించే అంశం" అని అటార్నీ జనరల్ కెకె వేణుగోపాల్ సుప్రీంకోర్టుకు వివరించారు.<ref name=":82" /> అటార్నీ జనరల్ విజ్ఞప్తులను సుప్రీంకోర్టు అంగీకరించలేదు, నిరసనకారుల వద్ద ఆయుధాలు ఉన్నాయా లేదా అని తెలుసుకోవడంతో సహా కిసాన్ కవాతును నియంత్రించడం పోలీసుల అధికారాల పరిధిలోనే ఉందని సుప్రీంకోర్టు పేర్కొంది.<ref name=":92" /> === 17 జనవరి 2021 === రామ్‌లీలా మైదానంలో ర్యాలీ నిర్వహించేందుకు అనుమతి ఇవ్వాలని కోరుతూ రైతులు ఢిల్లీ పోలీసులకు లేఖ రాశారు.<ref>{{Cite news|date=17 January 2021|title=Farm Laws: Farmers' Union Seeks Permission to Hold Protest at Ramlila Maidan, Writes to Delhi Police|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/farmers-union-seeks-permission-to-hold-protest-at-ramlila-maidan-writes-to-delhi-police/articleshow/80317291.cms|access-date=23 January 2021}}</ref><ref name=":15">{{Cite news|last=Sethi, Chitleen K.|date=22 January 2021|title=How NIA Case on Sikhs for Justice Only Lends Credibility to Outfit 'No One Takes Seriously|work=ThePrint|url=https://theprint.in/india/how-nia-case-on-sikhs-for-justice-only-lends-credibility-to-outfit-no-one-takes-seriously/589673/.|access-date=22 January 2021}}</ref> === 20 జనవరి 2021 === ఎస్‌కెఎంతో జరిగిన పదో విడత చర్చల్లో జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి (ఎన్‌డీఏ) మూడు కొత్త వ్యవసాయ చట్టాలను ఒకటి లేదా ఏడాదిన్నర పాటు నిలిపివేస్తామని ప్రతిపాదించింది. ప్రభుత్వ ప్రతిపాదనపై తుది నిర్ణయం తీసుకునే ముందు జనవరి 21న మొత్తం 500 రైతు సంఘాలతో చర్చిస్తామని ఎస్‌కెఎం నేత తెలిపారు. రైతులపై నమోదైన కేసులన్నింటినీ ఉపసంహరించుకోవాలని రైతులు ప్రభుత్వాన్ని కోరారు. జనవరి 22 చర్చల ఫలితం ఎలా ఉన్నా రైతు సంఘాలు తమ శాంతియుత నిరసనను కొనసాగిస్తాయని, గణతంత్ర దినోత్సవం రోజున ట్రాక్టర్ ర్యాలీని కొనసాగిస్తామని చెబుతూ ఎస్‌కెఎం సభ్యులతో చర్చించిన తర్వాత ప్రతిపాదనను తిరస్కరించింది. రాజ్‌పథ్‌లో జరగబోయే మిలిటరీ కవాతుకు ఎలాంటి ఆటంకం కలగబోదని వారు తెలిపారు.<ref>{{cite web|last=Gupta|first=Moushumi Das|date=20 January 2021|title=Modi Govt Offers to 'suspend' Farm Laws until Standoff Is Resolved, Awaits Farmers' Response|url=https://theprint.in/india/governance/modi-govt-offers-to-suspend-farm-laws-until-standoff-is-resolved-awaits-farmers-response/589212/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120153045/https://theprint.in/india/governance/modi-govt-offers-to-suspend-farm-laws-until-standoff-is-resolved-awaits-farmers-response/589212/ |archive-date=20 January 2021 |access-date=|website=ThePrint}}</ref> బికెయు (ఏక్తా ఉగ్రహన్) ఉపాధ్యక్షురాలు హరీందర్ కౌర్ బిందు మాట్లాడుతూ "జనవరి 26న పలువురు మహిళలు కూడా ట్రాక్టర్లు నడుపుతారు" అని తెలిపారు.<ref name=":16" /> కిసాన్ ట్రాక్టర్ ర్యాలీపై నిషేధం విధించాలన్న కేంద్ర ప్రభుత్వ పిటిషన్‌ను "ఇది పోలీసు వ్యవహారం", "మీరు ఏం చేయాలో మేము చెప్పబోము" అని సుప్రీంకోర్టు పేర్కొన్న తర్వాత ప్రభుత్వం ఉపసంహరించుకుంది.<ref name=":16">{{cite web|last=The wire|date=20 January 2021|title=Police Matter': SC Allows Centre to Withdraw Plea Against Farmers' Tractor Rally|url=https://thewire.in/agriculture/police-matter-sc-allows-centre-to-withdraw-plea-against-farmers-tractor-rally|access-date=24 January 2021|website=The Wire}}</ref> === 23 జనవరి 2021 === ఢిల్లీలో రైతులు గణతంత్ర దినోత్సవ పరేడ్ నిర్వహించుకోవడానికి ఢిల్లీ పోలీసులు పలు షరతులతో అనుమతి మంజూరు చేశారు. రైతులకు, ఢిల్లీకి మధ్య ఢిల్లీ పోలీసులు ఉంచిన బారికేడ్లు, అడ్డంకులను 2021 జనవరి 26లోగా పోలీసులు తొలగిస్తారని రైతు నేత దర్శన్ పాల్ పేర్కొన్నారు.<ref>{{cite web|last=Press Trust of India|date=23 January 2021|title=Delhi Police Has given Nod to tractor Parade on 26 January, Claim Farmers' Unions|url=https://theprint.in/india/delhi-police-has-given-nod-to-tractor-parade-on-26-january-claim-farmers-unions/591001/.|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123153605/https://theprint.in/india/delhi-police-has-given-nod-to-tractor-parade-on-26-january-claim-farmers-unions/591001/ |archive-date=23 January 2021 |access-date=24 January 2021|website=ThePrint}}</ref> దేశవ్యాప్తంగా ఇదే తరహా కవాతులు జరగాల్సి ఉంది.<ref>{{cite web|last=NewsClickin|date=23 January 2021|title=26 तारीख़ को ट्रैक्टर परेड देश के हर गाँव में होगी '- अमराराम, 2021|url=https://www.youtube.com/watch?v=og-xvjmnMbU|access-date=23 January 2021|website=NewsClickin}}</ref> === 24 జనవరి 2021 === కిసాన్ గణతంత్ర దినోత్సవ పరేడ్ 2021కి ఢిల్లీ పోలీసులు అనుమతి ఇచ్చిన తర్వాత స్పెషల్ కమీషనర్, ఢిల్లీ పోలీసు ఇంటెలిజెన్స్ హెడ్ దీపేంద్ర పాఠక్ మీడియాతో మాట్లాడారు. కవాతుకు అంతరాయం కలిగించేందుకు పాకిస్థాన్ ప్రణాళికలు రచిస్తోందన్న ఇంటెలిజెన్స్ సమాచారం ఢిల్లీ పోలీసుల వద్ద ఉందని ఆయన తన బ్రీఫింగ్‌లో చెప్పారు. పాకిస్థాన్ ప్రణాళికల అంచనాకు మద్దతుగా మాట్లాడుతూ రైతుల ట్రాక్టర్ ర్యాలీకి భంగం కలిగించేందుకు పాకిస్థాన్‌లో జనవరి 13 నుంచి 18 వరకు 300 ట్విట్టర్ ఖాతాలను సృష్టించినట్లు 'వివిధ ఇతర ఏజెన్సీల' నుంచి నిఘా సమాచారం అందిందని ఆయన చెప్పారు. ఢిల్లీ పోలీస్ కమిషనర్ ఎస్ఎన్ శ్రీవాస్తవ ఉత్తర్వులు జారీ చేస్తూ, ఢిల్లీ పోలీసులు, సెంట్రల్ ఆర్మ్‌డ్ పోలీస్ ఫోర్సెస్ (సిఎపిఎఫ్ లు), గణతంత్ర దినోత్సవ పరేడ్ భద్రత కోసం మోహరించిన ఇతర బలగాలు కిసాన్ ట్రాక్టర్ ర్యాలీకి సంబంధించి శాంతి భద్రతల ఏర్పాట్ల కోసం ఏ క్షణమైనా కదిలేలా సిద్ధంగా ఉండాలని ఆదేశించారు.<ref name=":17">{{cite web|date=24 January 2021|title=Delhi Police Clear 3 Routes for Farmers' Republic Day Tractor Rally|url=https://theprint.in/india/delhi-police-clear-3-routes-for-farmers-republic-day-tractor-rally/591335/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124163338/https://theprint.in/india/delhi-police-clear-3-routes-for-farmers-republic-day-tractor-rally/591335/ |archive-date=24 January 2021 |access-date=25 January 2021|website=ThePrint}}</ref> పోలీసుల బ్రీఫింగ్ ప్రకారం కిసాన్ ట్రాక్టర్ పరేడ్‌లో 12,000–13,000 ట్రాక్టర్లు పాల్గొంటాయని అంచనా వేశారు. రాజ్‌పథ్‌లో పరేడ్ ముగిసిన తర్వాత కిసాన్ పరేడ్ ప్రారంభమవుతుంది. షెడ్యూల్, రూట్‌ను పోలీసులు నిర్ణయించారు. ఈ మార్గం "టిక్రీ, సింఘు, ఘాజీపూర్ సరిహద్దుల చుట్టూ ఉన్న ప్రధాన పాయింట్లకు దూరంగా" పరిమితం చేయబడింది.<ref name=":17" /><ref>{{cite web|date=24 January 2021|title=308 Twitter Handles Made in Pakistan to Cause Panic in Farmers' R-Day Rally, Say Delhi Police|url=https://theprint.in/india/308-twitter-handles-made-in-pakistan-to-cause-panic-in-farmers-r-day-rally-say-delhi-police/591314/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124160818/https://theprint.in/india/308-twitter-handles-made-in-pakistan-to-cause-panic-in-farmers-r-day-rally-say-delhi-police/591314/ |archive-date=24 January 2021 |access-date=25 January 2021|website=ThePrint}}</ref> === 25 జనవరి 2021 === క్రమశిక్షణతో కూడిన, అహింసా రైతుల గణతంత్ర దినోత్సవ పరేడ్‌ను నిర్ధారించడానికి సంయుక్త కిసాన్ మోర్చా ట్రాక్టర్ ర్యాలీ నిర్వహణకు సవివరమైన సూచనలను జారీ చేసింది.<ref name="Tribune Advisory">{{Cite news|date=25 January 2021|title=Samyukta Kisan Morcha Issues Advisory for Farmers' Republic Day Parade|work=The Tribune|url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/sanyukt-kisan-morcha-issues-advisory-for-farmers-republic-day-parade-203399|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126132921/https://www.tribuneindia.com/news/punjab/sanyukt-kisan-morcha-issues-advisory-for-farmers-republic-day-parade-203399|archive-date=26 January 2021|url-status=live|access-date=25 January 2021}}</ref> నిరసనల సమయంలో రాజధాని నగర భద్రతను పటిష్టం చేయడానికి ప్రభుత్వం 15 కంపెనీల పారామిలటరీ బలగాలను మోహరించింది.<ref name="BBC Red">{{cite news |title=Red Fort violence: Delhi police detain 200 after farmer protests |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-55817628 |access-date=30 January 2021 |work=BBC News |date=27 January 2021}}</ref> రైతుల ట్రాక్టర్ ర్యాలీకి సంబంధించి ఢిల్లీ పోలీసులు ట్రాఫిక్ అడ్వైజరీ జారీ చేశారు.<ref>{{Cite web|last=Delhi Police|date=25 January 2021|title="Tractor Rally of Farmers Traffic Advisory|url=https://www.delhipolice.nic.in/press-release.html|url-status=live|access-date=1 February 2021|website=DELHI POLICE Shanti Sewa Nyaya|archive-url=https://web.archive.org/web/20140305110144/http://www.delhipolice.nic.in:80/press-release.html |archive-date=5 March 2014 }}</ref> === 26 జనవరి 2021 === జనవరి 26న వ్యవసాయ సంస్కరణలను వ్యతిరేకిస్తున్న పదివేల మంది రైతులు ట్రాక్టర్ల కాన్వాయ్‌ను న్యూఢిల్లీలోకి నడిపారు. రైతులు ట్రాక్టర్ల పొడవైన వరుసలలో వెళ్లారు, గుర్రాలపై స్వారీ చేశారు, కాలినడకన కవాతు చేశారు.<ref name="DW Parade">{{cite news |last1=Welle |first1=Deutsche |title=India farmer protesters clash with police on Republic Day {{!}} DW {{!}} 26 January 2021 |url=https://www.dw.com/en/india-farmer-protesters-clash-with-police-on-republic-day/a-56342818 |access-date=30 January 2021}}</ref> పోలీసులు ఆమోదించిన మార్గాల్లో ఢిల్లీలోని సింఘు బార్డర్, టిక్రీ బార్డర్, ఘాజీపూర్ నుండి పరేడ్ ప్రారంభమైంది. అధికారిక రిపబ్లిక్ డే పరేడ్ జరుగుతున్న నగరంలోని మధ్య ప్రాంతంలోకి ప్రవేశించకుండా రైతులను అడ్డుకున్నారు.<ref name="Reuters Tractors">{{cite news |last1=Bhatia |first1=Gurman |title=Tractors to Delhi |url=https://graphics.reuters.com/INDIA-FARMERS/PROTESTS/nmopaozzqpa/ |access-date=30 January 2021 |work=Reuters |date=29 January 2021 |language=en}}</ref> పోలీసుల అంచనాల ప్రకారం సింఘు సరిహద్దు ప్రారంభ స్థానం వద్ద సుమారు 7000 ట్రాక్టర్లు గుమిగూడాయి. 200,000 ట్రాక్టర్లు పాల్గొన్నాయని రైతు సంఘాలను ఉటంకిస్తూ రాయిటర్స్ నివేదించింది.<ref name="Reuters Tractors" /> తరువాత ఆందోళన చేస్తున్న రైతులు బారికేడ్లను ఛేదించుకుని పోలీసులతో ఘర్షణకు దిగడంతో ట్రాక్టర్ ర్యాలీ హింసాత్మక నిరసనగా మారింది.<ref name="Tractor parade Guardian"/><ref name="Tractor parade BBC"/> ఉదయం 8 గంటల ప్రాంతంలో అనుమతించిన సమయం కంటే కొన్ని గంటల ముందే ఘాజీపూర్, సింఘు, టిక్రీ సరిహద్దుల వద్ద రైతులు వేర్వేరుగా గుమిగూడటం ప్రారంభించారు. సింఘు సరిహద్దు నుంచి ప్రారంభమైన ట్రాక్టర్ ర్యాలీ నిర్ణీత మార్గంలో వెళ్లేలా ప్రణాళిక చేశారు. అయితే ర్యాలీ ముందుకు సాగుతుండగా అది పక్కకు మళ్లి ఇతర మార్గాల వైపుకు వెళ్లడంతో ఆందోళనకారులైన రైతులు పోలీసు బలగాలతో ఘర్షణ పడ్డారు.<ref>{{cite web|url=https://theprint.in/india/breaking-barriers-to-red-fort-march-timeline-of-how-farmer-protest-turned-ugly-within-hours/592514/|title=Breaking barriers to Red Fort march – timeline of how farmer protest turned ugly within hours|work=The Print|author=Revathi Krishnan|date=26 January 2021}}</ref> నిరసనకారులు ముందుగా నిర్ణయించిన మార్గంలో ర్యాలీ చేసే బదులు ఐటిఓ మెట్రో స్టేషన్, సిటీ సెంటర్ వైపు కవాతు చేయాలని ఎంచుకుని బారికేడ్లను ఛేదించారు. దీంతో ఢిల్లీ పోలీసులు భాష్పవాయువు ప్రయోగించి లాఠీచార్జి చేశారు.<ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/farmers-protest-delhi-police-cops-injured-admitted-hospital-1762952-2021-01-26|title=86 cops injured in farmers protest, several admitted: Police|work=India Today|author=Arvind Ojha|date=26 January 2021}}</ref> ఆందోళనకారులు ఢిల్లీ రవాణా సంస్థ (డిటిసి) బస్సును, పోలీసు వాహనాలను ధ్వంసం చేశారు. పోలీసుల కథనం ప్రకారం నిరసనకారులు కర్రలు, ఇనుప రాడ్లను ఉపయోగించారు, రాళ్లు రువ్వారు. కొందరు నిహంగ్ నిరసనకారులు కత్తులు, కృపాన్‌లు, ఫుర్సాలు వంటి ప్రాణాంతక ఆయుధాలతో గుర్రాలపై స్వారీ చేశారు. కొందరు నిరసనకారులు విధుల్లో ఉన్న పోలీసులపైకి తమ ట్రాక్టర్లను నడిపారు.<ref>{{cite web|access-date=29 January 2021|title=Over 300 Cops Injured, 200 Detained Over Tractor Rally Violence: Police|url=https://www.ndtv.com/india-news/86-cops-injured-4-cases-filed-over-tractor-rally-violence-say-police-2358510|website=NDTV.com}}</ref><ref>{{cite web|access-date=28 January 2021|title=Violence at farmers tractor rally: What went wrong in the police plan?|url=https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/violence-at-farmers-tractor-rally-what-went-wrong-in-the-police-plan-101611703308541.html|date=27 January 2021|website=Hindustan Times}}</ref><ref>{{cite web |title=Nihang protester flashes sword as police block road to New Delhi |url=https://www.indiatoday.in/india/story/farmers-attack-police-with-swords-near-delhi-akshardham-cops-fire-tear-gas-shells-lathi-charged-1762811-2021-01-26 |website=India Today |date=26 January 2021 |access-date=27 January 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/farmers-protest-41-security-personnel-sustain-injuries-at-red-fort/article61736586.ece/|title=Farmers' protest – 41 security personnel sustain injuries at Red Fort|work=The Hindu|date=26 January 2021}}</ref> మితిమీరిన వేగంతో నడుపుతున్న ట్రాక్టర్లతో కొందరు నిరసనకారులు బారికేడ్లను ఢీకొట్టి విధుల్లో ఉన్న పోలీసులను అణిచివేసేందుకు యత్నించారు.<ref>{{cite web|access-date=29 January 2021|title=Protesters attacked cops with swords, looted anti-riot gear: Red Fort FIR|url=https://indianexpress.com/article/india/protesters-attacked-cops-with-swords-looted-anti-riot-gear-red-fort-fir-7165906/|date=29 January 2021}}</ref> ఒక వ్యక్తి నియంత్రణ కోల్పోయి ట్రాక్టర్ అతనిపై పడిపోవడంతో మరణించినట్లు సమాచారం. అదేవిధంగా పోస్ట్‌మార్టం నివేదిక కూడా మరణానికి కారణాన్ని "మరణానికి ముందు తగిలిన గాయాల వల్ల షాక్, రక్తస్రావం" అని నిర్ధారించింది.<ref>{{cite news |last1=Shekhar |first1=Raj|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/farmers-rally-tractor-parade-turns-capital-raid/articleshow/80471152.cms |work=The Times of India|access-date=27 January 2021|title=Farmers' rally: Tractor parade turns Capital raid|date=27 January 2021 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://theprint.in/india/not-shot-but-crushed-by-tractor-post-mortem-on-farmer-who-died-in-delhi-protests-reveals/593499/|title=Not shot but crushed by tractor- post mortem on farmer who died in Delhi protests reveals|work=The Print|date=28 January 2021|first=Ananya|last=Bhardwaj|access-date=30 January 2021}}</ref> రైతుల్లో ఒక వర్గం పాత ఢిల్లీలోని చారిత్రాత్మక ఎర్రకోటలోకి ప్రవేశించి ప్రాకారాల నుండి మతపరమైన జెండాలను ఎగురవేసింది, కోట గోపురాలను ఎక్కింది.<ref>{{cite news|access-date=28 January 2021|title=India protest: Farmers breach Delhi's Red Fort in huge tractor rally|url=https://www.bbc.com/news/uk-55793731|newspaper=BBC News|date=26 January 2021|publisher=BBC}}</ref> కోట ముందు ఉన్న జెండా స్తంభాన్ని ఎక్కి ఒక రైతు సిక్కు మత జెండా నిషాన్ సాహిబ్‌ను జెండా స్తంభంపై ఎగురవేసిన దృశ్యాలు కనిపించాయి.<ref>{{cite web|last1=Dawn.com|access-date=29 January 2021|title=In pictures: Indian farmers enter Delhi's Red Fort as protests break out across the country|url=https://www.dawn.com/news/1603750|date=26 January 2021|website=Dawn|location=Pakistan}}</ref> పోలీసులు, రైతుల మధ్య జరిగిన ఘర్షణలో కోట లోపలి సౌకర్యాలు కూడా దెబ్బతిన్నాయి.<ref>{{cite web|access-date=28 January 2021|title=ASI shuts Red Fort till January 31 for visitors after vandalism by tractor rally protesters|url=https://www.financialexpress.com/india-news/red-fort-news-asi-shuts-iconic-monument-till-january-31-for-visitors-after-vandalism-flag-hoisting-by-tractor-rally-protesters/2180319/|date=28 January 2021}}</ref> పోలీసుల ప్రకటనల తర్వాత కోటను ఖాళీ చేశారు. ఢిల్లీ పోలీసుల కథనం ప్రకారం 394 మంది పోలీసులు, వేలాది మంది రైతులు గాయపడ్డారు, 30 పోలీసు వాహనాలు ధ్వంసమయ్యాయి.<ref>{{cite web|first=Aishwarya|last=Paliwal|date=27 January 2021|access-date=28 January 2021|title=Farmer leaders betrayed Delhi Police, 394 cops injured, 19 arrests made: Commissioner|url=https://www.indiatoday.in/india/story/farmer-leaders-betrayed-delhi-police-394-cops-injured-19-arrests-made-commissioner-1763329-2021-01-27|website=India Today}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/internet-services-snapped-in-some-parts-of-delhi-ncr-due-to-farm-stir-violence-101611655900259-amp.html|title=Tractor rally violence: Internet services snapped in parts of Delhi-NCR|work=Hindustan Times|first=Harshit|last=Sabarwal|location=New Delhi|date=26 January 2021}}</ref> ఢిల్లీలో అదనపు పారామిలటరీ బలగాలను మోహరించాలని, నిరసన నిబంధనలను ఉల్లంఘించిన వారిపై చర్యలు తీసుకోవాలని అమిత్ షా తీసుకున్న ఉన్నత స్థాయి సమావేశంలో నిర్ణయం తీసుకున్నారు.<ref>{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/amit-shah-holds-meeting-to-discuss-and-review-security-after-farmer-protests-today-2358321|title=Additional Forces in Delhi After Amit Shah's Security Meet Over Clashes|work=NDTV.com|date=26 January 2021}}</ref> రాష్ట్రపతి రామ్‌నాథ్ కోవింద్ హింసాత్మక సంఘటనలను, మతపరమైన జెండా ఎగురవేయడాన్ని ఖండించారు, దీనిని "జాతీయ జెండాకు, గణతంత్ర దినోత్సవానికి జరిగిన అవమానం" అని పేర్కొన్నారు.<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/national-flag-r-day-insulted-president-kovind-on-january-26-violence-101611904591718.html|title='National flag, R-Day insulted': President Kovind on January 26 violence|work=Hindustan Times|date=29 January 2021}}</ref> ఢిల్లీ, ఎన్సీఆర్ ప్రాంతంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో ఇంటర్నెట్ సేవలు గంటల తరబడి నిలిపివేయబడ్డాయి. ఎర్రకోటపై నిషాన్ సాహిబ్ జెండాను ఎగురవేసి హింసను ప్రేరేపించారనే కారణంతో నటుడిగా మారిన కార్యకర్త దీప్ సిద్ధు,<ref>{{cite news |title=Farmers had rejected actor Deep Sidhu |url=https://www.telegraphindia.com/india/protesting-farmers-had-rejected-actor-turned-activist-deep-sidhu/cid/1804927 |access-date=29 January 2021 |work=The Telegraph|location=Kolkota}}</ref> గ్యాంగ్‌స్టర్‌గా మారిన కార్యకర్త లఖా సిధానాలపై<ref>{{cite web|access-date=29 January 2021|title=Farmer leaders to be charged for sedition; UAPA invoked by police|url=https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/farmer-leaders-to-be-charged-for-sedition-uapa-invoked-by-police-101611856547513.html|date=28 January 2021|website=Hindustan Times}}</ref> రైతు సంఘాలు ఆరోపణలు చేశాయి.<ref>{{cite web|url=https://m.thewire.in/article/politics/deep-sidhu-lakha-sidhana-farmers-unions/amp|title=Who Are Deep Sidhu and Lakha Sidhana, and Why Are Farmers' Unions Angry With Them?|work=The Wire|first=Kusum|last=Arora|date=28 January 2021}}</ref> == పర్యవసానాలు == === పోలీసుల చర్య === 2021 జనవరి 27న సమయ్‌పూర్ బాద్లీ మెట్రో స్టేషన్ పోలీస్ స్టేషన్‌లో నిరసనకారులపై నమోదైన ఫస్ట్ ఇన్ఫర్మేషన్ రిపోర్ట్ (ఎఫ్‌ఐఆర్)లో దర్శన్ పాల్, యోగేంద్ర యాదవ్, మరో 35 మంది రైతు నాయకుల పేర్లను చేర్చారు. తూర్పు ఢిల్లీలోని ఘాజీపూర్ పోలీస్ స్టేషన్‌లో నమోదైన ఎఫ్‌ఐఆర్‌లో నిరసనకారులను రెచ్చగొట్టినందుకు రాకేష్ తికాయత్, ఇతర రైతు నాయకుల పేర్లున్నాయి.<ref>{{Cite news|date=27 January 2021|title=Republic Day violence {{!}} Delhi Police name farmer leaders in FIRs|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/republic-day-violence-delhi-police-name-farmer-leaders-in-firs/article33678650.ece|access-date=29 January 2021|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{cite web|date=27 January 2021|title=R-day Violence: 37 Farmer Leaders Named in Delhi Police's FIR; Unions Call Off Feb 1 March to Parliament|url=https://www.news18.com/news/india/republic-day-violence-live-updates-red-fort-farmers-protest-singhu-pm-narendra-modi-tikri-delhi-police-metro-shut-3343898.html|access-date=28 January 2021|website=News18}}</ref> హింస తర్వాత బడ్జెట్ సమావేశాల సందర్భంగా ఫిబ్రవరి 1 న జరగాల్సిన పార్లమెంట్ కవాతును రైతులు విరమించుకున్నారు.<ref>{{cite web|title=Indian farmers call off parliament march after deadly violence|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/1/28/indian-farmers-call-off-parliament-march-after-deadly-violence|access-date=29 January 2021|publisher=Al Jazeera|language=en}}</ref> నిరసన జరిగిన మరుసటి రోజు స్పామ్, ప్లాట్‌ఫారమ్ మానిప్యులేషన్ కోసం ట్విట్టర్ 500 కి పైగా ఖాతాలను తాత్కాలికంగా నిలిపివేసింది, వాటిలో ఎక్కువ భాగం ఖలిస్థాన్ అనుకూల మద్దతుదారులవి.<ref>{{cite web|date=27 January 2021|title=Farmers' protest: Twitter suspends over 550 handles after Republic Day violence|url=https://www.deccanherald.com/national/farmers-protest-twitter-suspends-over-550-handles-after-republic-day-violence-944093.html|access-date=28 January 2021|website=Deccan Herald}}</ref> జనవరి 28 నాటికి ఢిల్లీ పోలీసులు హింసాత్మక ఘటనలపై 25 క్రిమినల్ కేసులు నమోదు చేశారని, 19 మందిని అరెస్టు చేశారని కమిషనర్ పేర్కొన్నారు. జాతీయ జెండాను అవమానించినందుకు, హింసను ప్రేరేపించినందుకు పంజాబీ నటుడు దీప్ సిద్ధూపై పోలీసులు అభియోగాలు మోపారు.<ref name="Tribune 28 Booked" /><ref>{{Cite news|title=Delhi Police arrests Red Fort raider Deep Sidhu|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/delhi-police-arrest-red-fort-raider-deep-sidhu/articleshow/80759496.cms|access-date=9 February 2021|website=The Times of India|date=9 February 2021 |language=en}}</ref> ప్రాథమిక విచారణలో "ఢిల్లీ పోలీసులకు, ఆందోళన చేస్తున్న సంఘాల నాయకులకు మధ్య ఉన్న ఒప్పందాన్ని ఉల్లంఘించడానికి ముందస్తు, సుసంపన్నమైన ప్రణాళిక ఉంది" అని పోలీసులు పేర్కొన్నారు. అల్లర్లలో పాల్గొన్న వ్యక్తులు, రైతు నాయకులపై ఢిల్లీ పోలీసులు చట్టవిరుద్ధ కార్యకలాపాల (నివారణ) చట్టం, దేశద్రోహం కింద ఎఫ్‌ఐఆర్ నమోదు చేశారు.<ref>{{cite web|title=Tractor parade violence: Case registered under UAPA to probe conspiracy angle|url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/tractor-parade-violence-case-registered-under-uapa-to-probe-conspiracy-angle-204619|archive-url=https://web.archive.org/web/20210129013126/https://www.tribuneindia.com/news/nation/tractor-parade-violence-case-registered-under-uapa-to-probe-conspiracy-angle-204619|url-status=dead|archive-date=29 January 2021|access-date=28 January 2021|website=The Tribune}}</ref><ref>{{cite web|title=Republic Day violence: Perpetrators will be charged under UAPA, other sections of IPC|date=28 January 2021|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/uapa-against-perpetrators-of-republic-day-violence-latest-news-681120|access-date=28 January 2021|publisher=India TV}}</ref><ref>{{cite news|title=Tension at Delhi border as farmers told to vacate protest site|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/16-opposition-parties-to-boycott-presidential-address-in-protest-against-farm-laws-highlights/articleshow/80497502.cms|access-date=28 January 2021|website=The Times of India|date=28 January 2021 }}</ref> 200 మందికి పైగా నిరసనకారులను పోలీసులు అదుపులోకి తీసుకున్నారు.<ref>{{cite news|author=Prawesh Lama|date=27 January 2021|title=Tractor rally chaos: FIRs filed under attempt to murder, criminal conspiracy|work=Hindustan Times|url=https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/tractor-rally-chaos-firs-filed-for-attempt-to-murder-destroying-evidence-101611739955413.html|access-date=28 January 2021}}</ref> ఫిబ్రవరి 7న గూగుల్ ద్వారా ఆన్‌లైన్ "టూల్‌కిట్ (ప్రచార పత్రం)" చలామణికి కారణమైన హింసను ప్రేరేపించిన వారిని గుర్తించినట్లు ఢిల్లీ పోలీసులు పేర్కొన్నారు.<ref>{{cite web|date=7 February 2021|title=Police wait for Google to help them trace creators of 'toolkit'|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/police-wait-for-google-to-help-them-trace-creators-of-toolkit-101612640104797-amp.html|access-date=7 February 2021|work=Hindustan Times}}</ref> టూల్‌కిట్ తయారీదారులకు "ఖలిస్తానీ అనుకూల శక్తులతో" ప్రత్యక్ష సంబంధాలు ఉన్నాయని పేర్కొన్నారు. టూల్‌కిట్‌ను మొదటిసారిగా స్వీడిష్ పర్యావరణ కార్యకర్త గ్రెటా థన్‌బర్గ్ ట్వీట్ చేశారు.<ref name="Scroll-Jacob-21">{{cite web|date=15 February 2021|title=Delhi Police issue arrest warrant against Nikita Jacob, Shantanu in farm protest document case|url=https://scroll.in/latest/986936/delhi-police-issue-arrest-warrant-against-nikita-jacob-shantanu-in-farm-protest-document-case|access-date=15 February 2021|publisher=Scroll}}</ref> టూల్‌కిట్ సృష్టించబడిన జూమ్ సమావేశంలో పాల్గొన్న వారి వివరాలను కోరుతూ ఢిల్లీ పోలీసులు జూమ్ వీడియో కమ్యూనికేషన్స్‌కు కూడా లేఖ రాశారు.<ref>{{cite web|first=Shemin|last=Joy|date=16 February 2021|title=Delhi Police writes to Zoom, seeks details of toolkit meeting participants ahead of Republic Day|url=https://www.deccanherald.com/national/north-and-central/delhi-police-writes-to-zoom-seeks-details-of-toolkit-meeting-participants-ahead-of-republic-day-951773.html|access-date=16 February 2021|work=Deccan Herald}}</ref> పర్యావరణ కార్యకర్త దిశా రవితో పాటు మరికొందరి అరెస్టుకు దారితీసిన సమాచారాన్ని గూగుల్ ఢిల్లీ పోలీసులకు అందించిందని తెలిసింది.<ref>{{cite web|first=Akshit|last=Sangomla|date=16 February 2021|title=Disha Ravi arrest: Role of Google, tech companies under cloud|url=https://www.downtoearth.org.in/news/governance/disha-ravi-arrest-role-of-google-tech-companies-under-cloud-75563|access-date=19 February 2021|publisher=Down to Earth}}</ref> రవి అరెస్టు, విచారణకు విస్తృత ప్రచారం లభించింది. ఆమె అరెస్టుకు వ్యతిరేకంగా దేశవ్యాప్తంగా ప్రజలు ఆందోళన చేపట్టారు.<ref>{{Cite magazine|last=Sayeed|first=Vikhar Ahmed|date=March 12, 2021|title=Disha Ravi's arrest sparks off protests in Bengaluru|url=https://frontline.thehindu.com/the-nation/disha-ravi-arrest-by-delhi-police-sparks-off-protests-in-bengaluru/article33910932.ece|access-date=2021-07-09|magazine=Frontline|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news|date=16 February 2021|title=Protests after 22-year-old Indian climate activist Disha Ravi arrested in "unprecedented attack on democracy"|url=https://www.cbsnews.com/news/disha-ravi-india-climate-activist-arrested-protests/|access-date=2021-07-09|website=CBS News}}</ref><ref>{{Cite web|date=15 February 2021|title=Arrest of young Indian activist triggers outrage|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/2/15/indian-climate-activists-arrest-causes-outrage|access-date=2021-07-09|website=Al Jazeera}}</ref> దిశా రవిపై మోపిన దేశద్రోహ అభియోగాలకు మద్దతుగా "స్వల్ప", "అసంపూర్ణ" ఆధారాలు మాత్రమే ఉన్నాయని, ప్రభుత్వ విధానాలతో ఏకీభవించనంత మాత్రాన పౌరులను జైలులో పెట్టలేమని ఢిల్లీ న్యాయస్థానం అభిప్రాయపడటంతో 2021 ఫిబ్రవరి 24న ఆమెకు బెయిల్ మంజూరైంది.<ref>{{Cite web|date=2021-02-24|title=Disha Ravi gets bail in toolkit case: What the court said|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/disha-ravi-gets-bail-in-toolkit-case-what-the-court-said-101614139070425.html|access-date=2021-02-25|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> === స్పందన === ఢిల్లీలో రైతుల ఆందోళన సందర్భంగా చోటుచేసుకున్న హింసను తాను సమర్థించడం లేదని నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (ఎన్సీపీ) నేత శరద్ పవార్ అన్నారు.<ref>{{cite web|date=26 January 2021|title=Farmers were agitating with restraint but Centre didn't solve their problems: NCP chief Sharad Pawar|url=https://www.dnaindia.com/india/report-farmers-were-agitating-with-restraint-but-centre-didn-t-solve-their-problems-ncp-chief-sharad-pawar-2870907|access-date=31 January 2021|publisher=DNA India}}</ref> పంజాబ్ ముఖ్యమంత్రి కెప్టెన్ అమరీందర్ సింగ్ కూడా హింసను ఖండించారు.<ref>{{cite web|date=26 January 2021|title=Capt Amarinder on Delhi clashes: 'Shocking, violence by some elements unacceptable'|url=https://indianexpress.com/article/india/capt-amarinder-on-delhi-clashes-shocking-violence-by-some-elements-unacceptable-7162623/|access-date=31 January 2021|work=The Indian Express}}</ref> === నిరసనకారుల సత్కారం === మార్చి 2021లో స్వర్ణ దేవాలయంలో జరిగిన ఒక కార్యక్రమంలో ఎర్రకోటపై నిషాన్ సాహిబ్‌ను ఎగురవేసినందుకు పోలీసులకు వాంటెడ్‌గా ఉన్న వ్యక్తి తండ్రిని సత్కరించారు. గణతంత్ర దినోత్సవం నాటి హింసపై ఢిల్లీ పోలీసులు జాబితా చేసిన ఇతర పరారీలో ఉన్నవారికి కూడా ఈ సభ మద్దతు ఇచ్చింది. హాజరైన వారిలో దళ్ ఖల్సా అధ్యక్షుడు, ఎమ్మెల్యే సుఖ్‌పాల్ సింగ్ ఖైరా, శిరోమణి అకాలీదళ్ (అమృత్‌సర్) ప్రధాన కార్యదర్శి ఉన్నారు.<ref>{{Cite web|date=2021-03-25|title=Family of youth who hoisted Nishan Sahib at Red Fort honoured at Golden Temple event|url=https://indianexpress.com/article/india/family-of-youth-who-hoisted-nishan-sahib-at-red-fort-honoured-at-golden-temple-event-7244088/|access-date=2021-06-01|website=The Indian Express|language=en}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఢిల్లీ గణతంత్ర దినోత్సవ పరేడ్]] == మూలాలు == {{Reflist|30em}} == మరింత చదవడానికి == * {{cite news |last1=Bhatia |first1=Gurman |title=Tractors to Delhi |url=https://graphics.reuters.com/INDIA-FARMERS/PROTESTS/nmopaozzqpa/ |work=Reuters}} * [https://ruralindiaonline.org/en/articles/delhis-republic-day-theatre-of-the-optics/ Delhi's Republic Day theatre of the optics], పీపుల్స్ ఆర్కైవ్ ఆఫ్ రూరల్ ఇండియా (PARI) ద్వారా కవరేజ్ {{DEFAULTSORT:Farmers' Republic Day violence, 2021}} [[వర్గం:2020–2021 భారత రైతుల నిరసన]] [[వర్గం:2021 వివాదాలు]] [[వర్గం:2021 భారత రాజకీయాలు]] [[వర్గం:2021 నిరసనలు]] [[వర్గం:2021 అల్లర్లు]] [[వర్గం:వీడియో క్లిప్‌లు ఉన్న వ్యాసాలు]] [[వర్గం:2021లో పోలీస్ స్టేషన్లపై దాడులు]] [[వర్గం:భారతదేశంలో పోలీస్ స్టేషన్లపై దాడులు]] [[వర్గం:2021లో భారతదేశంలో దాడులు]] [[వర్గం:చట్టాన్ని అమలు చేసేవారిపై జరిగిన నేరాలు]] [[వర్గం:భారతదేశంలో తుపాకీ కాల్పుల మరణాలు]] [[వర్గం:భారతదేశంలో వామపక్ష రాజకీయాలు]] [[వర్గం:ఆసియాలో 2021 జనవరి నేరాలు]] [[వర్గం:భారతదేశంలో 2021 జనవరి]] [[వర్గం:ఆక్రమణలు (నిరసన)]] [[వర్గం:ఢిల్లీలో అల్లర్లు, పౌర అశాంతి]] [[వర్గం:ఢిల్లీ పోలీసులు]] [[వర్గం:2020ల నాటి రాజకీయ అల్లర్లు]] [[వర్గం:ఢిల్లీలో 2020లు]] [[వర్గం:భారతదేశంలో రాజకీయ అల్లర్లు]] q99jrh7cwiavfr7ury1t58g0slf2g7m 4956493 4956492 2026-09-12T02:38:53Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4956493 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారత రైతుల నిరసనలో భాగం}} {{Use Indian English|date=January 2021}} {{Use dmy dates|date=February 2021}} {{Infobox civil conflict | name = 2021 రైతుల గణతంత్ర దినోత్సవ నిరసన | part_of = [[2020–2021 భారత రైతుల నిరసన]]లో భాగం | date = 26 జనవరి 2021 | location = [[న్యూఢిల్లీ]], [[భారతదేశం]] | coordinates = | causes = | goals = [[2020 భారత వ్యవసాయ చట్టాలు|మూడు వ్యవసాయ చట్టాల]] రద్దు | methods = | status = | result = | fatalities = 1 నిరసనకారుడు మృతి | side1 = [[ఢిల్లీ పోలీసులు]] | side2 = [[File:Nishan Sahib.svg|24px]] [[ఖల్సా]]<br/>[[సంయుక్త కిసాన్ మోర్చా]] (ఎస్‌కెఎం) | injuries = 100+<br>89 మంది పోలీసులకు గాయాలు<ref>{{Cite web|last=Chand|first=Sakshi|date=Jan 28, 2021|title=Outnumbered, but not outdone: Injured cops recall Republic Day horror|location=Delhi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/outnumbered-but-not-outdone-injured-cops-recall-r-day-horror/articleshow/80488689.cms|access-date=2021-03-30|website=The Times of India|language=en}}</ref> | arrests = 200 మంది అరెస్టు<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/farmers-protests-delhi-police-detain-200-in-connection-with-republic-day-violence/article33675552.ece?homepage=true|title=Farmers' protests - Delhi Police detain 200 in connection with Republic Day violence|date=27 January 2021|work=The Hindu}}</ref> | damage = | buildings = | detentions = | charged = | fined = | effect_label = | casualties_label = | notes = | campaign_box = }} '''2021 రైతుల గణతంత్ర దినోత్సవ నిరసన''' 2021 జనవరి 26న [[ఢిల్లీ]]లో జరిగింది.<ref name=":0" /><ref name=":4">{{Cite news|date=3 January 2021|title=Will Celebrate Lohri by 'Burning' Copies of Farm Laws, Say Farmers; next Round of Talks Tomorrow|work=The Indian Express|url=https://indianexpress.com/article/india/farmers-protest-jan-4-talks-lohri-singhu-border-7131344/|access-date=21 January 2021}}</ref> ఇది [[2020–2021 భారత రైతుల నిరసన]]లో ఒక భాగం. నిరసనకారులు కవాతు మార్గాన్ని మళ్లించి పరేడ్‌ను [[ఎర్రకోట]] వైపుకు తీసుకెళ్లారు.<ref>{{Cite news|last=Mohan|first=Vishwa|date=2 January 2021|title=Farmers' Unions Plan to Hold Their Own Parades in Delhi on Republic Day, Say It's Time for Decisive Action|work=The Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/farmers-unions-plan-to-hold-their-own-parades-in-delhi-on-republic-day-say-its-time-for-decisive-action/articleshow/80075432.cms|access-date=21 January 2021}}</ref> నరేంద్ర మోడీ నేతృత్వంలోని జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి (ఎన్‌డీఏ) [[2020 భారత వ్యవసాయ చట్టాలు|మూడు వ్యవసాయ చట్టాలను]] అమలు చేయాలనే నిర్ణయానికి వ్యతిరేకంగా 72వ గణతంత్ర దినోత్సవం రోజున ఈ నిరసన జరిగింది.<ref name=":9">{{Cite news|date=7 January 2021|title=Farmers Plan Tractor Rally from Five Points Surrounding Delhi from 11&nbsp;am. Today|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/farmers-plan-tractor-rally-from-five-points-surrounding-delhi-from-11-am-today/article33517066.ece|access-date=21 January 2021}}</ref> ఢిల్లీలో ట్రాక్టర్లు, కవాతు బృందాలతో పరేడ్ నిర్వహించాలనే నిర్ణయాన్ని 2021 జనవరి 2న [[సంయుక్త కిసాన్ మోర్చా]] (ఎస్‌కెఎం) నాయకత్వం ప్రకటించింది.<ref name=":13">{{cite web|last=Sengar|first=Mukesh Singh|date=2 January 2021|title=75-Year-Old Protesting Farmer Found Dead at Delhi-Ghaziabad Border|url=https://www.ndtv.com/india-news/75-year-old-protesting-farmer-found-dead-at-delhi-ghaziabad-border-2346809|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210102072912/https://www.ndtv.com/india-news/75-year-old-protesting-farmer-found-dead-at-delhi-ghaziabad-border-2346809 |archive-date=2 January 2021 |access-date=2 January 2021|publisher=NDTV}}</ref><ref>{{Cite news|last=Sinha|first=Jignasa|date=17 December 2020|title=Delhi Chalo' March: Farmers Say Will Prepare List of Deaths during Protest|work=The Indian Express|url=https://indianexpress.com/article/cities/delhi/farmers-say-will-prepare-list-of-deaths-during-protest-7108015/|access-date=8 January 2021}}</ref> రైతుల నిరసన మొదలై రెండు నెలలు పూర్తి కావడం, "గణతంత్ర దినోత్సవం ప్రజల ఆధిపత్యాన్ని సూచిస్తుంది" అనే కారణాలతో ఎస్‌కెఎం నాయకులు 2021 జనవరి 26వ తేదీని ఎంచుకున్నారు.<ref name="Tribune Advisory" /><ref name=":1">{{cite web|date=2 January 2021|title=Will Hold Tractor Parade towards Delhi on 26 January If Demands Not Met, Say Farmer Unions|url=https://theprint.in/india/will-hold-tractor-parade-towards-delhi-on-26-january-if-demands-not-met-say-farmer-unions/578221/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210102102034/https://theprint.in/india/will-hold-tractor-parade-towards-delhi-on-26-january-if-demands-not-met-say-farmer-unions/578221/ |archive-date=2 January 2021 |access-date=21 January 2021|website=ThePrint}}</ref> జనవరి 26న వ్యవసాయ సంస్కరణలను వ్యతిరేకిస్తున్న పదివేల మంది రైతులు నిర్ణీత సమయం కంటే ముందే ట్రాక్టర్ల కాన్వాయ్‌ను ప్రారంభించి [[న్యూఢిల్లీ]]లోకి ప్రవేశించారు. రైతులు ట్రాక్టర్ల పొడవైన వరుసలలో నిషేధించబడిన మార్గాల్లో నడిపారు. గుర్రాలపై స్వారీ చేశారు, కాలినడకన కవాతు చేశారు. అయితే ఆందోళన చేస్తున్న రైతులు పోలీసులతో ఘర్షణ పడటంతో ట్రాక్టర్ ర్యాలీలో ఒక భాగం హింసాత్మకంగా మారింది. కొందరు నిరసనకారులు ఢిల్లీ పోలీసులు అనుమతించిన మార్గాల నుండి పక్కకు మళ్లి బారికేడ్లను ఛేదించారు.<ref name=":0">{{Cite news|date=2 January 2021|title=Protesting Farmers to Hold Tractor Parade on Jan 26 in Delhi If Demands Not Met|work=Hindustan Times|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/protesting-farmers-to-hold-tractor-parade-on-jan-26-in-delhi-if-demands-not-met/story-4YqXsNX59nEMmcWfTi6Q1K.html|access-date=21 January 2021}}</ref><ref>{{cite web|access-date=28 January 2021|title=Tractor rally: Why protesting farmers deviated from original routes|url=https://www.msn.com/en-in/news/newsindia/tractor-rally-why-protesting-farmers-deviated-from-original-routes/ar-BB1d6064?li=AAggbRN|publisher=MSN}}</ref> మరికొందరు సెంట్రల్ ఢిల్లీకి చేరుకుని విధ్వంసానికి పాల్పడి ప్రభుత్వ ఆస్తులకు నష్టం కలిగించారు.<ref>{{cite web|first1=Ananya|last1=Bhardwaj|access-date=28 January 2021|title=3 reasons why Delhi Police failed to stop farmers from storming the heart of the capital|url=https://theprint.in/india/governance/3-reasons-why-delhi-police-failed-to-stop-farmers-from-storming-the-heart-of-the-capital/592734/|date=27 January 2021}}</ref> ఇతర నిరసనకారులు ఎర్రకోటకు చేరుకుని ప్రాకారంపై నిషాన్ సాహిబ్ (సిక్కు మతపరమైన జెండా), రైతు సంఘం జెండాలను ఎగురవేశారు.<ref>{{cite web|access-date=28 January 2021|title=Chaos in the republic: The rampage of protesting farmers – A full-proof plan gone wrong|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/chaos-in-the-republic-the-rampage-of-protesting-farmers/red-fort-desecrated/slideshow/80475758.cms|website=The Economic Times}}</ref><ref>{{cite web |title=Anti-farm laws protestors wave flags from ramparts of Red Fort in Delhi |url=https://thedailyguardian.com/anti-farm-laws-protestors-wave-flags-from-ramparts-of-red-fort-in-delhi/ |website=The Daily Guardian |access-date=28 January 2021 |archive-date=3 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203000431/https://thedailyguardian.com/anti-farm-laws-protestors-wave-flags-from-ramparts-of-red-fort-in-delhi/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Republic Day Violence: Delhi Police Register 4 FIRs for Rioting, Damage to Public Property |url=https://www.news18.com/news/india/republic-day-violence-delhi-police-register-four-cases-against-farmers-3343367.html |website=News18 |date=26 January 2021 |access-date=27 January 2021}}</ref><ref name="Tractor parade Guardian">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2021/jan/26/violent-clashes-as-indian-farmers-storm-delhis-red-fort|title=Violent clashes as Indian farmers storm Delhi's Red Fort|work=The Guardian|author=Hannah Ellis-Petersen, Aakash Hassan|date=26 January 2021}}</ref><ref name="Tractor parade BBC">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/amp/uk-55793731|title=India protest: Farmers breach Delhi's Red Fort in huge tractor rally|work=BBC News|date=26 January 2021|location=India|access-date=27 January 2021}}</ref> జనవరి 28 నాటికి హింసాత్మక సంఘటనలపై వివిధ క్రిమినల్ కేసులను నమోదు చేసి పలువురిని అరెస్టు చేసినట్లు ఢిల్లీ పోలీసులు పేర్కొన్నారు.<ref name="Tribune 28 Booked">{{cite news|title=Deep Sidhu, Lakha Sidhana booked for Red Fort violence|language=en|work=Tribuneindia News Service|url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/deep-sidhu-lakha-sidhana-booked-for-red-fort-violence-204493|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128050619/https://www.tribuneindia.com/news/punjab/deep-sidhu-lakha-sidhana-booked-for-red-fort-violence-204493|url-status=dead|archive-date=28 January 2021|access-date=28 January 2021}}</ref> లాఠీలు, పదునైన ఆయుధాలతో నిరసనకారులు సృష్టించిన హింసలో 300 మందికి పైగా పోలీసు సిబ్బంది గాయపడ్డారు.<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/republic-day-violence-amit-shah-to-visit-injured-police-officers-today-101611809672519.html|title='Proud of their courage': Amit Shah visits cops injured in R-day violence|date=28 January 2021|work=Hindustan Times|access-date=31 January 2021}}</ref> ఎర్రకోట ప్రాకారాలపై హింస, మతపరమైన జెండా ఎగురవేసిన కారణాలతో భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ (భాను), రాష్ట్రీయ కిసాన్ మజ్దూర్ సంఘటన్ రైతుల నిరసన నుండి వైదొలిగాయి.<ref>{{cite web|title=Farmers' protest: BKU (Bhanu), Rashtriya Kisan Mazdoor Sangathan withdraw from agitation|url=https://www.livemint.com/news/india/aikscc-bharatiya-kisan-union-withdraw-from-farmers-protest-11611747110174.html|url-status=live|access-date=|work=LiveMint|editor-first=Meghna|editor-last=Sen|date=27 Jan 2021|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127125507/https://www.livemint.com/news/india/aikscc-bharatiya-kisan-union-withdraw-from-farmers-protest-11611747110174.html |archive-date=27 January 2021 }}</ref><ref>{{Cite web|location=Delhi|date=January 27, 2021|title=BKU (Bhanu), Rashtriya Kisan Mazdoor Sangathan withdraw from farmers' protest over Jan 26 violence|url=https://www.indiatoday.in/india/story/aikscc-withdraws-from-farmers-protest-1763249-2021-01-27|access-date=2021-07-10|website=India Today|language=en}}</ref> == ముందస్తు సన్నాహక ప్రదర్శన (డ్రెస్ రిహార్సల్) == 2021 జనవరి 7న సంయుక్త కిసాన్ మోర్చా జనవరి 26వ తేదీ కిసాన్-పరేడ్ డ్రెస్ రిహార్సల్‌ను ఢిల్లీని చుట్టుముట్టి ఉన్న 270 కిలోమీటర్ల పొడవైన తూర్పు, పశ్చిమ పెరిఫెరల్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేల పై నిర్వహించింది. ఉదయం 11:00 నుండి సాయంత్రం 4:00 గంటల మధ్య జరిగిన ట్రాక్టర్ ట్రాలీ పరేడ్‌లో 5000 ట్రాక్టర్లు పాల్గొన్నాయి. ఈ 'పరేడ్'లో సింఘు, టిక్రి, ఘాజీపూర్, రేవసన్ అనే నాలుగు ప్రారంభ పాయింట్లు ఉన్నాయి. జనవరి 7 ఉదయం ధన్సా ప్రారంభ పాయింట్‌గా ఐదవ రైతుల కాలమ్ అదనంగా చేర్చబడింది. ప్రతి కాలమ్ ఒక నాయకుడి ఆధ్వర్యంలో ఉండి, క్రమశిక్షణ ఉండేలా చూసుకోవడానికి వలంటీర్లతో కలిసి నిర్దేశించిన మార్గం, దూరాన్ని దాటిన తర్వాత సాయంత్రానికి ప్రారంభ స్థానానికి చేరుకుంది. ఈ ట్రాక్టర్-ట్రాలీ-పరేడ్ ఎంతో ఉత్సాహంగా జరిగి నిర్వాహకులు విజయవంతంగా భావించారు. ఘాజీపూర్, పల్వాల్ నుంచి వచ్చిన ట్రాక్టర్ల వరుసలు ప్రధానంగా ఉత్తరప్రదేశ్ (యూపీ), ఉత్తరాఖండ్, మధ్యప్రదేశ్ (ఎంపీ) రాష్ట్రాల నుంచి వచ్చాయి. సింఘు, టిక్రి, ధన్సా ప్రాంతాల నుంచి వచ్చిన రైతులు ఎక్కువగా పంజాబ్, హర్యానాలకు చెందినవారు.<ref name=":9"/> పరేడ్ రిహార్సల్ ఎలాంటి పెద్ద సంఘటనలు లేకుండా ముగిసింది. బులంద్‌షహర్, గౌతమ్ బుద్ధ నగర్‌లలో రైతులు, పోలీసుల మధ్య చిన్నపాటి వాగ్వాదాలు జరిగాయి. ఘజియాబాద్ రూరల్ ఎస్పీ ఇరాజ్ రాజా మాట్లాడుతూ ర్యాలీకి ఎలాంటి అనుమతి తీసుకోలేదని అయితే "శాంతిభద్రతల సమస్య లేనంత వరకు వారితో తలపడాలనే ఆలోచనలో యంత్రాంగం లేదు" అని తెలిపారు.<ref name=":9" /> రేవసన్, నూహ్ జిల్లాల రైతుల బృందాన్ని పోలీసులు అడ్డుకున్నారు. ఆలిండియా మేవాటి సమాజ్ అధ్యక్షుడైన ఆ బృందం నాయకుడు రంజాన్ చౌదరిని జనవరి 7న నూహ్ జిల్లా పోలీసు సూపరింటెండెంట్ నరేంద్ర బిజర్నియా అదుపులోకి తీసుకున్నారు.<ref name=":6">{{Cite news|date=7 January 2021|title=Farmers' Protest {{!}} Tractor Rallies Taken out on Expressways Surrounding Delhi|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/farmers-protest-tractor-rallies-taken-out-on-expressways-surrounding-delhi/article33522528.ece|access-date=21 January 2021}}</ref> పంజాబ్, హర్యానా, ఉత్తర ప్రదేశ్‌తో పాటు రాజస్థాన్, మహారాష్ట్ర, గుజరాత్, మధ్యప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్, బీహార్, ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాల్లోని పలు జిల్లాల్లో ఏకకాలంలో కిసాన్ పరేడ్‌లు జరిగాయి.<ref name=":9" /><ref name=":6" /> == ప్రభుత్వ స్పందన == నిరసనల్లో సిక్కు ఫర్ జస్టిస్ వంటి నిషేధిత వేర్పాటువాద గ్రూపుల పాత్రను ఎత్తిచూపుతూ సుప్రీంకోర్టు ముందు భారత ప్రభుత్వం "ఖలిస్తానీ చొరబాటు"పై అనుమానాలు వ్యక్తం చేసింది. ఇలాంటి గ్రూపులు తమ కార్యకలాపాల కోసం డబ్బు వసూలు చేయడానికి నిరసనలను కవచంగా వాడుకుంటున్నాయని ప్రభుత్వం ఆరోపించింది.<ref name=":142">{{Cite news|last=Tiwary|first=Deeptiman|date=13 January 2021|title=In SC, Govt Echoes What Some in BJP Said: 'Khalistani' Presence|work=The Indian Express|url=https://indianexpress.com/article/india/in-sc-govt-echoes-what-some-in-bjp-said-khalistani-presence-7144106/|access-date=22 January 2021}}</ref> రైతులు, వారి సంఘాలు నక్సలైట్లు, ఉగ్రవాదులు, ఖలిస్థానీలు, జాతి వ్యతిరేక శక్తులకు ఆశ్రయం కల్పిస్తున్న పాకిస్తాన్, చైనా వంటి శత్రు దేశాలతో సంబంధాలు కలిగి ఉన్నారని ప్రభుత్వం, కొన్ని మీడియా వర్గాలు ఆరోపించాయి. రైతులు వ్యవసాయ బిల్లుల ప్రయోజనాలను అర్థం చేసుకోలేక పోతున్నారని, భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ వంటి ప్రతిపక్ష రాజకీయ పార్టీల కుట్ర ఇందులో ఉందని కూడా ఆరోపించారు.<ref name=":112">{{cite web|date=13 December 2020|title=Ugrahan Wears His Politics on His Sleeve: 'Called Us Pak, Now Naxals|url=https://indianexpress.com/article/india/joginder-singh-ugrahan-bku-farmers-protest-pakistan-naxals-7102561/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201213001713/https://indianexpress.com/article/india/joginder-singh-ugrahan-bku-farmers-protest-pakistan-naxals-7102561/ |archive-date=13 December 2020 |access-date=22 January 2021|website=The Indian Express}}</ref><ref name=":122">{{cite web|date=12 January 2021|title=Khalistanis' Have Infiltrated Ongoing Farmers' Protests at Delhi Border: Centre Tells SC|url=https://www.freepressjournal.in/india/khalistanis-have-infiltrated-ongoing-farmers-protests-at-delhi-border-centre-tells-sc|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112103816/https://www.freepressjournal.in/india/khalistanis-have-infiltrated-ongoing-farmers-protests-at-delhi-border-centre-tells-sc |archive-date=12 January 2021 |access-date=21 January 2021|website=Free Press journal}}</ref><ref>{{cite news|title=Farmers protest: At Singhu, 'Godi media' is enemy|work=The Telegraph|location=Kolkota|url=https://www.telegraphindia.com/india/farmers-protest-at-singhu-godi-media-is-enemy/cid/1802051|access-date=30 January 2021}}</ref><ref name=":22">{{Cite news|date=15 January 2021|title=Farmer Leaders Divided over Tractor March on Republic Day|work=Tribuneindia News Service|url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/are-there-difference-in-opinion-among-leaders-over-tractor-march-on-republic-day-198831|access-date=21 January 2021}}</ref> అప్పటి సమాచార ప్రసార శాఖ మంత్రి రవిశంకర్ ప్రసాద్, రైతులతో చర్చలు జరుపుతున్న ప్రభుత్వ ప్రతినిధి బృందంలో సభ్యుడైన కేంద్ర మంత్రి పీయూష్ గోయల్ ఇటువంటి ఆరోపణలు చేసిన అధికార పార్టీ సభ్యులలో ఉన్నారు.<ref>{{cite web|last=Nair|first=Remya|date=12 December 2020|title=Maoists, Leftists Have Infiltrated 'so Called' Farmer Protests to Scuttle Reforms, Says Goyal|url=https://theprint.in/india/maoists-leftists-have-infiltrated-so-called-farmer-protests-to-scuttle-reforms-says-goyal/565542/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201212103714/https://theprint.in/india/maoists-leftists-have-infiltrated-so-called-farmer-protests-to-scuttle-reforms-says-goyal/565542/ |archive-date=12 December 2020 |access-date=|website=ThePrint}}</ref> భద్రత, శాంతి భద్రతలు, దేశ ప్రతిష్ట, "ప్రపంచ ముఖచిత్రం" పట్ల ఉన్న ముప్పుల దృష్ట్యా కిసాన్ గణతంత్ర దినోత్సవ పరేడ్ కోసం రైతుల ప్రణాళికను ప్రభుత్వం వ్యతిరేకించింది. జనవరి 11న భారత అటార్నీ జనరల్ కెకె వేణుగోపాల్ సుప్రీంకోర్టుకు తెలుపుతూ రైతులు ఖలిస్తానీలకు ఆశ్రయం కల్పిస్తున్నారనడానికి ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో (ఐబీ) ఆధారాలు కనుగొన్నట్లు వెల్లడించారు.<ref name=":72">{{Cite news|date=12 January 2021|title=Tractor Rally on R-Day Will Be Embarrassment to Nation, Centre Tells SC in Injunction Plea|work=ThePrint|url=https://theprint.in/india/tractor-rally-on-r-day-will-be-embarrassment-to-nation-centre-tells-sc-in-injunction-plea/583787/|access-date=21 January 2021}}</ref> ట్రాక్టర్ పరేడ్‌ను నిరోధించడానికి సుప్రీంకోర్టులో దరఖాస్తు సమర్పించాలని హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోకి వచ్చే ఢిల్లీ పోలీసులను ప్రభుత్వం ఆదేశించింది. ట్రాక్టర్ పరేడ్ "భారీ శాంతిభద్రతల పరిస్థితిని కలిగిస్తుందని, దేశానికి ఇబ్బంది కలిగిస్తుందని", నిరసన తెలిపే హక్కు ఎప్పుడూ "ప్రపంచవ్యాప్తంగా దేశాన్ని కించపరచడాన్ని" అంగీకరించబోదని ఢిల్లీ పోలీసుల దరఖాస్తు పేర్కొంది.<ref name=":82">{{cite web|last=Roy|first=Radhika|date=11 January 2021|title=Farmers Happy With Laws; Wrong Perception Created By Non-Farmer Elements' : Centre's Affidavit in SC On Farmers Protests|url=https://www.livelaw.in/top-stories/farm-laws-supreme-court-farmers-protest-central-government-affidavit-168272|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111164349/https://www.livelaw.in/top-stories/farm-laws-supreme-court-farmers-protest-central-government-affidavit-168272 |archive-date=11 January 2021 |access-date=21 January 2021|website=livelaw.in}}</ref><ref name=":142" /><ref name=":122" /><ref>{{cite web|last=Karat|first=Brinda|date=15 January 2021|title=How Supreme Court's Committee Will Be Used Against Farmers|url=https://www.ndtv.com/opinion/how-supreme-courts-committee-will-be-used-against-farmers-2351704|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210113075742/https://www.ndtv.com/opinion/how-supreme-courts-committee-will-be-used-against-farmers-2351704 |archive-date=13 January 2021 |access-date=21 January 2021|publisher=NDTV}}</ref> ప్రభుత్వ ఆరోపణలతో నిరాశ చెందిన ఎస్‌కెఎం నాయకత్వం రైతుల ఉద్యమాన్ని కించపరిచి తప్పుగా చూపించడానికే ఈ ఆరోపణలు ఉద్దేశించబడ్డాయని చెబుతూ వాటిని నిరాధారమైనవిగా కొట్టిపారేసింది.<ref name=":22" /> చెడు ప్రచారం ద్వారా పెరుగుతున్న ప్రజా ఉద్యమాన్ని కించపరిచే ప్రభుత్వ ప్రయత్నాల పట్ల అప్రమత్తంగా ఉండాలని ఎస్‌కెఎం సీనియర్ నాయకుడు బల్బీర్ సింగ్ రాజేవాల్ రైతులను హెచ్చరించారు. రైతులు, సామాన్య ప్రజల శాంతియుత ఆందోళనలను భగ్నం చేయడానికి "రైతు వ్యతిరేక శక్తులు, ప్రభుత్వ సంస్థలు" ప్రయత్నిస్తున్నాయని ఆయన ఆరోపించారు.<ref name=":22" /> == కాలక్రమం == === 2 జనవరి 2021 === వ్యవసాయ చట్టాల రద్దు, కనీస మద్దతు ధరకు (ఎంఎస్‌పి) చట్టబద్ధమైన హామీ అమలు వంటి తమ ప్రధాన డిమాండ్లు 2021 జనవరి 26 నాటికి నెరవేరకపోతే ఆ రోజున 'కిసాన్ గణతంత్ర దినోత్సవ పరేడ్' నిర్వహిస్తామని సంయుక్త కిసాన్ మోర్చా (ఎస్‌కెఎం) నాయకులు ప్రకటించారు. దేశం తన ట్యాంకులు, క్షిపణులు, సైనిక శక్తిని ప్రదర్శించే వార్షిక గణతంత్ర దినోత్సవ కవాతుకు సమానంగా ఇది జరుగుతుందని తెలిపారు. కిసాన్ పరేడ్ కోసం "జాతీయ రాజధాని పరిసర ప్రాంతాల రైతులందరూ సిద్ధంగా ఉండాలని" జై కిసాన్ ఆందోళన్‌కు చెందిన యోగేంద్ర యాదవ్ విజ్ఞప్తి చేశారు. జనవరి 26న ప్రధాన ట్రాక్టర్ పరేడ్‌కు ముందు 2021 జనవరి 6న రిహార్సల్ ఉంటుందని ఎస్‌కెఎం నాయకత్వం ప్రకటించింది.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> === 8 జనవరి 2021 === న్యూఢిల్లీలోని విజ్ఞాన్ భవన్‌లో ఎస్‌కెఎం, ప్రభుత్వానికి మధ్య జరిగిన ఎనిమిదో విడత చర్చలు ఎలాంటి పురోగతి లేకుండా ముగిశాయి. చర్చల అనంతరం యూనియన్ నేత జోగిందర్ సింగ్ ఉగ్రహన్ మాట్లాడుతూ "చట్టాల రద్దు కంటే తక్కువ దేనినీ మేము కోరుకోము", "మేము తలవంచము" అని అన్నారు. ట్రాక్టర్ పరేడ్ అనుకున్న విధంగానే జనవరి 26న జరుగుతుందని మరో కిసాన్ నేత హన్నన్ మొల్లా పేర్కొన్నారు.<ref name=":3">{{Cite news|date=8 January 2021|title=Ghar Wapsi'Only after 'Law Wapsi': Protesting Farmers Dig in Heels after Talks with Centre Fail to Make Headway|work=The Indian Express|url=https://indianexpress.com/article/india/farmers-protests-highlights-8th-talks-centre-tractor-rally-delhi-border-haryana-punjab-narendra-s|access-date=18 January 2021}}</ref> వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ రాష్ట్ర పరిధిలోని అంశం కాబట్టి దానిపై చట్టాలు చేసే రాజ్యాంగ హక్కు ప్రభుత్వానికి లేదని బల్బీర్ సింగ్ రాజేవాల్ పునరుద్ఘాటించారు. భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ (టికాయత్) నాయకుడు రాకేష్ తకైత్ రూపొందించిన "బిల్ వాపసీ తో ఘర్ వాపసీ (చట్టాలను రద్దు చేయండి, మేము ఇంటికి తిరిగి వెళ్తాము)" అనే నినాదంతో రైతు సంఘాలు ఏకాభిప్రాయానికి వచ్చాయి.<ref name=":3" /><ref>{{Cite news|last=Joshua|first=Anita|date=9 January 2021|title=Farmers Protest: Centre Rules out Repealing Laws, Asks Protestors to Go to Court|work=The Telegraph|location=Kolkota|url=https://www.telegraphindia.com/india/govt-rules-out-repeal-asks-farmers-to-go-to-court/cid/1803147|access-date=21 January 2021}}</ref> === 11 జనవరి 2021 === హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (ఎంహెచ్ఏ) ఢిల్లీ పోలీసుల ద్వారా భద్రతా కారణాల దృష్ట్యా కిసాన్ పరేడ్‌ను ఢిల్లీ జాతీయ రాజధాని ప్రాంతంలోకి ప్రవేశించకుండా అడ్డుకోవాలని సుప్రీంకోర్టుకు దరఖాస్తు చేసింది.<ref name=":72" /><ref name=":92">{{cite web|last=Roy|first=Radhika|date=12 January 2021|title=Supreme Court Issues Notice On Delhi Police Plea To Stop Farmers' Tractor Rally On Republic Day|url=https://www.livelaw.in/top-stories/supreme-court-delhi-police-farmers-protest-tractor-rally-republic-day-168303|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112095243/https://www.livelaw.in/top-stories/supreme-court-delhi-police-farmers-protest-tractor-rally-republic-day-168303 |archive-date=12 January 2021 |access-date=21 January 2021|website=livelaw}}</ref> రాబోయే గణతంత్ర దినోత్సవ వేడుకల వేళ "ఏదైనా అంతరాయం, ఆటంకం ఏర్పడితే అది శాంతిభద్రతలు, ప్రజా ప్రయోజనాలకు విరుద్ధంగా ఉండటమే కాకుండా దేశానికి తీవ్ర ఇబ్బంది కలిగించే అంశం" అని అటార్నీ జనరల్ కెకె వేణుగోపాల్ సుప్రీంకోర్టుకు వివరించారు.<ref name=":82" /> అటార్నీ జనరల్ విజ్ఞప్తులను సుప్రీంకోర్టు అంగీకరించలేదు, నిరసనకారుల వద్ద ఆయుధాలు ఉన్నాయా లేదా అని తెలుసుకోవడంతో సహా కిసాన్ కవాతును నియంత్రించడం పోలీసుల అధికారాల పరిధిలోనే ఉందని సుప్రీంకోర్టు పేర్కొంది.<ref name=":92" /> === 17 జనవరి 2021 === రామ్‌లీలా మైదానంలో ర్యాలీ నిర్వహించేందుకు అనుమతి ఇవ్వాలని కోరుతూ రైతులు ఢిల్లీ పోలీసులకు లేఖ రాశారు.<ref>{{Cite news|date=17 January 2021|title=Farm Laws: Farmers' Union Seeks Permission to Hold Protest at Ramlila Maidan, Writes to Delhi Police|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/farmers-union-seeks-permission-to-hold-protest-at-ramlila-maidan-writes-to-delhi-police/articleshow/80317291.cms|access-date=23 January 2021}}</ref><ref name=":15">{{Cite news|last=Sethi, Chitleen K.|date=22 January 2021|title=How NIA Case on Sikhs for Justice Only Lends Credibility to Outfit 'No One Takes Seriously|work=ThePrint|url=https://theprint.in/india/how-nia-case-on-sikhs-for-justice-only-lends-credibility-to-outfit-no-one-takes-seriously/589673/.|access-date=22 January 2021}}</ref> === 20 జనవరి 2021 === ఎస్‌కెఎంతో జరిగిన పదో విడత చర్చల్లో జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి (ఎన్‌డీఏ) మూడు కొత్త వ్యవసాయ చట్టాలను ఒకటి లేదా ఏడాదిన్నర పాటు నిలిపివేస్తామని ప్రతిపాదించింది. ప్రభుత్వ ప్రతిపాదనపై తుది నిర్ణయం తీసుకునే ముందు జనవరి 21న మొత్తం 500 రైతు సంఘాలతో చర్చిస్తామని ఎస్‌కెఎం నేత తెలిపారు. రైతులపై నమోదైన కేసులన్నింటినీ ఉపసంహరించుకోవాలని రైతులు ప్రభుత్వాన్ని కోరారు. జనవరి 22 చర్చల ఫలితం ఎలా ఉన్నా రైతు సంఘాలు తమ శాంతియుత నిరసనను కొనసాగిస్తాయని, గణతంత్ర దినోత్సవం రోజున ట్రాక్టర్ ర్యాలీని కొనసాగిస్తామని చెబుతూ ఎస్‌కెఎం సభ్యులతో చర్చించిన తర్వాత ప్రతిపాదనను తిరస్కరించింది. రాజ్‌పథ్‌లో జరగబోయే మిలిటరీ కవాతుకు ఎలాంటి ఆటంకం కలగబోదని వారు తెలిపారు.<ref>{{cite web|last=Gupta|first=Moushumi Das|date=20 January 2021|title=Modi Govt Offers to 'suspend' Farm Laws until Standoff Is Resolved, Awaits Farmers' Response|url=https://theprint.in/india/governance/modi-govt-offers-to-suspend-farm-laws-until-standoff-is-resolved-awaits-farmers-response/589212/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120153045/https://theprint.in/india/governance/modi-govt-offers-to-suspend-farm-laws-until-standoff-is-resolved-awaits-farmers-response/589212/ |archive-date=20 January 2021 |access-date=|website=ThePrint}}</ref> బికెయు (ఏక్తా ఉగ్రహన్) ఉపాధ్యక్షురాలు హరీందర్ కౌర్ బిందు మాట్లాడుతూ "జనవరి 26న పలువురు మహిళలు కూడా ట్రాక్టర్లు నడుపుతారు" అని తెలిపారు.<ref name=":16" /> కిసాన్ ట్రాక్టర్ ర్యాలీపై నిషేధం విధించాలన్న కేంద్ర ప్రభుత్వ పిటిషన్‌ను "ఇది పోలీసు వ్యవహారం", "మీరు ఏం చేయాలో మేము చెప్పబోము" అని సుప్రీంకోర్టు పేర్కొన్న తర్వాత ప్రభుత్వం ఉపసంహరించుకుంది.<ref name=":16">{{cite web|last=The wire|date=20 January 2021|title=Police Matter': SC Allows Centre to Withdraw Plea Against Farmers' Tractor Rally|url=https://thewire.in/agriculture/police-matter-sc-allows-centre-to-withdraw-plea-against-farmers-tractor-rally|access-date=24 January 2021|website=The Wire}}</ref> === 23 జనవరి 2021 === ఢిల్లీలో రైతులు గణతంత్ర దినోత్సవ పరేడ్ నిర్వహించుకోవడానికి ఢిల్లీ పోలీసులు పలు షరతులతో అనుమతి మంజూరు చేశారు. రైతులకు, ఢిల్లీకి మధ్య ఢిల్లీ పోలీసులు ఉంచిన బారికేడ్లు, అడ్డంకులను 2021 జనవరి 26లోగా పోలీసులు తొలగిస్తారని రైతు నేత దర్శన్ పాల్ పేర్కొన్నారు.<ref>{{cite web|last=Press Trust of India|date=23 January 2021|title=Delhi Police Has given Nod to tractor Parade on 26 January, Claim Farmers' Unions|url=https://theprint.in/india/delhi-police-has-given-nod-to-tractor-parade-on-26-january-claim-farmers-unions/591001/.|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123153605/https://theprint.in/india/delhi-police-has-given-nod-to-tractor-parade-on-26-january-claim-farmers-unions/591001/ |archive-date=23 January 2021 |access-date=24 January 2021|website=ThePrint}}</ref> దేశవ్యాప్తంగా ఇదే తరహా కవాతులు జరగాల్సి ఉంది.<ref>{{cite web|last=NewsClickin|date=23 January 2021|title=26 तारीख़ को ट्रैक्टर परेड देश के हर गाँव में होगी '- अमराराम, 2021|url=https://www.youtube.com/watch?v=og-xvjmnMbU|access-date=23 January 2021|website=NewsClickin}}</ref> === 24 జనవరి 2021 === కిసాన్ గణతంత్ర దినోత్సవ పరేడ్ 2021కి ఢిల్లీ పోలీసులు అనుమతి ఇచ్చిన తర్వాత స్పెషల్ కమీషనర్, ఢిల్లీ పోలీసు ఇంటెలిజెన్స్ హెడ్ దీపేంద్ర పాఠక్ మీడియాతో మాట్లాడారు. కవాతుకు అంతరాయం కలిగించేందుకు పాకిస్థాన్ ప్రణాళికలు రచిస్తోందన్న ఇంటెలిజెన్స్ సమాచారం ఢిల్లీ పోలీసుల వద్ద ఉందని ఆయన తన బ్రీఫింగ్‌లో చెప్పారు. పాకిస్థాన్ ప్రణాళికల అంచనాకు మద్దతుగా మాట్లాడుతూ రైతుల ట్రాక్టర్ ర్యాలీకి భంగం కలిగించేందుకు పాకిస్థాన్‌లో జనవరి 13 నుంచి 18 వరకు 300 ట్విట్టర్ ఖాతాలను సృష్టించినట్లు 'వివిధ ఇతర ఏజెన్సీల' నుంచి నిఘా సమాచారం అందిందని ఆయన చెప్పారు. ఢిల్లీ పోలీస్ కమిషనర్ ఎస్ఎన్ శ్రీవాస్తవ ఉత్తర్వులు జారీ చేస్తూ, ఢిల్లీ పోలీసులు, సెంట్రల్ ఆర్మ్‌డ్ పోలీస్ ఫోర్సెస్ (సిఎపిఎఫ్ లు), గణతంత్ర దినోత్సవ పరేడ్ భద్రత కోసం మోహరించిన ఇతర బలగాలు కిసాన్ ట్రాక్టర్ ర్యాలీకి సంబంధించి శాంతి భద్రతల ఏర్పాట్ల కోసం ఏ క్షణమైనా కదిలేలా సిద్ధంగా ఉండాలని ఆదేశించారు.<ref name=":17">{{cite web|date=24 January 2021|title=Delhi Police Clear 3 Routes for Farmers' Republic Day Tractor Rally|url=https://theprint.in/india/delhi-police-clear-3-routes-for-farmers-republic-day-tractor-rally/591335/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124163338/https://theprint.in/india/delhi-police-clear-3-routes-for-farmers-republic-day-tractor-rally/591335/ |archive-date=24 January 2021 |access-date=25 January 2021|website=ThePrint}}</ref> పోలీసుల బ్రీఫింగ్ ప్రకారం కిసాన్ ట్రాక్టర్ పరేడ్‌లో 12,000–13,000 ట్రాక్టర్లు పాల్గొంటాయని అంచనా వేశారు. రాజ్‌పథ్‌లో పరేడ్ ముగిసిన తర్వాత కిసాన్ పరేడ్ ప్రారంభమవుతుంది. షెడ్యూల్, రూట్‌ను పోలీసులు నిర్ణయించారు. ఈ మార్గం "టిక్రీ, సింఘు, ఘాజీపూర్ సరిహద్దుల చుట్టూ ఉన్న ప్రధాన పాయింట్లకు దూరంగా" పరిమితం చేయబడింది.<ref name=":17" /><ref>{{cite web|date=24 January 2021|title=308 Twitter Handles Made in Pakistan to Cause Panic in Farmers' R-Day Rally, Say Delhi Police|url=https://theprint.in/india/308-twitter-handles-made-in-pakistan-to-cause-panic-in-farmers-r-day-rally-say-delhi-police/591314/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124160818/https://theprint.in/india/308-twitter-handles-made-in-pakistan-to-cause-panic-in-farmers-r-day-rally-say-delhi-police/591314/ |archive-date=24 January 2021 |access-date=25 January 2021|website=ThePrint}}</ref> === 25 జనవరి 2021 === క్రమశిక్షణతో కూడిన, అహింసా రైతుల గణతంత్ర దినోత్సవ పరేడ్‌ను నిర్ధారించడానికి సంయుక్త కిసాన్ మోర్చా ట్రాక్టర్ ర్యాలీ నిర్వహణకు సవివరమైన సూచనలను జారీ చేసింది.<ref name="Tribune Advisory">{{Cite news|date=25 January 2021|title=Samyukta Kisan Morcha Issues Advisory for Farmers' Republic Day Parade|work=The Tribune|url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/sanyukt-kisan-morcha-issues-advisory-for-farmers-republic-day-parade-203399|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126132921/https://www.tribuneindia.com/news/punjab/sanyukt-kisan-morcha-issues-advisory-for-farmers-republic-day-parade-203399|archive-date=26 January 2021|url-status=live|access-date=25 January 2021}}</ref> నిరసనల సమయంలో రాజధాని నగర భద్రతను పటిష్టం చేయడానికి ప్రభుత్వం 15 కంపెనీల పారామిలటరీ బలగాలను మోహరించింది.<ref name="BBC Red">{{cite news |title=Red Fort violence: Delhi police detain 200 after farmer protests |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-55817628 |access-date=30 January 2021 |work=BBC News |date=27 January 2021}}</ref> రైతుల ట్రాక్టర్ ర్యాలీకి సంబంధించి ఢిల్లీ పోలీసులు ట్రాఫిక్ అడ్వైజరీ జారీ చేశారు.<ref>{{Cite web|last=Delhi Police|date=25 January 2021|title="Tractor Rally of Farmers Traffic Advisory|url=https://www.delhipolice.nic.in/press-release.html|url-status=live|access-date=1 February 2021|website=DELHI POLICE Shanti Sewa Nyaya|archive-url=https://web.archive.org/web/20140305110144/http://www.delhipolice.nic.in:80/press-release.html |archive-date=5 March 2014 }}</ref> === 26 జనవరి 2021 === జనవరి 26న వ్యవసాయ సంస్కరణలను వ్యతిరేకిస్తున్న పదివేల మంది రైతులు ట్రాక్టర్ల కాన్వాయ్‌ను న్యూఢిల్లీలోకి నడిపారు. రైతులు ట్రాక్టర్ల పొడవైన వరుసలలో వెళ్లారు, గుర్రాలపై స్వారీ చేశారు, కాలినడకన కవాతు చేశారు.<ref name="DW Parade">{{cite news |last1=Welle |first1=Deutsche |title=India farmer protesters clash with police on Republic Day {{!}} DW {{!}} 26 January 2021 |url=https://www.dw.com/en/india-farmer-protesters-clash-with-police-on-republic-day/a-56342818 |access-date=30 January 2021}}</ref> పోలీసులు ఆమోదించిన మార్గాల్లో ఢిల్లీలోని సింఘు బార్డర్, టిక్రీ బార్డర్, ఘాజీపూర్ నుండి పరేడ్ ప్రారంభమైంది. అధికారిక రిపబ్లిక్ డే పరేడ్ జరుగుతున్న నగరంలోని మధ్య ప్రాంతంలోకి ప్రవేశించకుండా రైతులను అడ్డుకున్నారు.<ref name="Reuters Tractors">{{cite news |last1=Bhatia |first1=Gurman |title=Tractors to Delhi |url=https://graphics.reuters.com/INDIA-FARMERS/PROTESTS/nmopaozzqpa/ |access-date=30 January 2021 |work=Reuters |date=29 January 2021 |language=en}}</ref> పోలీసుల అంచనాల ప్రకారం సింఘు సరిహద్దు ప్రారంభ స్థానం వద్ద సుమారు 7000 ట్రాక్టర్లు గుమిగూడాయి. 200,000 ట్రాక్టర్లు పాల్గొన్నాయని రైతు సంఘాలను ఉటంకిస్తూ రాయిటర్స్ నివేదించింది.<ref name="Reuters Tractors" /> తరువాత ఆందోళన చేస్తున్న రైతులు బారికేడ్లను ఛేదించుకుని పోలీసులతో ఘర్షణకు దిగడంతో ట్రాక్టర్ ర్యాలీ హింసాత్మక నిరసనగా మారింది.<ref name="Tractor parade Guardian"/><ref name="Tractor parade BBC"/> ఉదయం 8 గంటల ప్రాంతంలో అనుమతించిన సమయం కంటే కొన్ని గంటల ముందే ఘాజీపూర్, సింఘు, టిక్రీ సరిహద్దుల వద్ద రైతులు వేర్వేరుగా గుమిగూడటం ప్రారంభించారు. సింఘు సరిహద్దు నుంచి ప్రారంభమైన ట్రాక్టర్ ర్యాలీ నిర్ణీత మార్గంలో వెళ్లేలా ప్రణాళిక చేశారు. అయితే ర్యాలీ ముందుకు సాగుతుండగా అది పక్కకు మళ్లి ఇతర మార్గాల వైపుకు వెళ్లడంతో ఆందోళనకారులైన రైతులు పోలీసు బలగాలతో ఘర్షణ పడ్డారు.<ref>{{cite web|url=https://theprint.in/india/breaking-barriers-to-red-fort-march-timeline-of-how-farmer-protest-turned-ugly-within-hours/592514/|title=Breaking barriers to Red Fort march – timeline of how farmer protest turned ugly within hours|work=The Print|author=Revathi Krishnan|date=26 January 2021}}</ref> నిరసనకారులు ముందుగా నిర్ణయించిన మార్గంలో ర్యాలీ చేసే బదులు ఐటిఓ మెట్రో స్టేషన్, సిటీ సెంటర్ వైపు కవాతు చేయాలని ఎంచుకుని బారికేడ్లను ఛేదించారు. దీంతో ఢిల్లీ పోలీసులు భాష్పవాయువు ప్రయోగించి లాఠీచార్జి చేశారు.<ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/farmers-protest-delhi-police-cops-injured-admitted-hospital-1762952-2021-01-26|title=86 cops injured in farmers protest, several admitted: Police|work=India Today|author=Arvind Ojha|date=26 January 2021}}</ref> ఆందోళనకారులు ఢిల్లీ రవాణా సంస్థ (డిటిసి) బస్సును, పోలీసు వాహనాలను ధ్వంసం చేశారు. పోలీసుల కథనం ప్రకారం నిరసనకారులు కర్రలు, ఇనుప రాడ్లను ఉపయోగించారు, రాళ్లు రువ్వారు. కొందరు నిహంగ్ నిరసనకారులు కత్తులు, కృపాన్‌లు, ఫుర్సాలు వంటి ప్రాణాంతక ఆయుధాలతో గుర్రాలపై స్వారీ చేశారు. కొందరు నిరసనకారులు విధుల్లో ఉన్న పోలీసులపైకి తమ ట్రాక్టర్లను నడిపారు.<ref>{{cite web|access-date=29 January 2021|title=Over 300 Cops Injured, 200 Detained Over Tractor Rally Violence: Police|url=https://www.ndtv.com/india-news/86-cops-injured-4-cases-filed-over-tractor-rally-violence-say-police-2358510|website=NDTV.com}}</ref><ref>{{cite web|access-date=28 January 2021|title=Violence at farmers tractor rally: What went wrong in the police plan?|url=https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/violence-at-farmers-tractor-rally-what-went-wrong-in-the-police-plan-101611703308541.html|date=27 January 2021|website=Hindustan Times}}</ref><ref>{{cite web |title=Nihang protester flashes sword as police block road to New Delhi |url=https://www.indiatoday.in/india/story/farmers-attack-police-with-swords-near-delhi-akshardham-cops-fire-tear-gas-shells-lathi-charged-1762811-2021-01-26 |website=India Today |date=26 January 2021 |access-date=27 January 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/farmers-protest-41-security-personnel-sustain-injuries-at-red-fort/article61736586.ece/|title=Farmers' protest – 41 security personnel sustain injuries at Red Fort|work=The Hindu|date=26 January 2021}}</ref> మితిమీరిన వేగంతో నడుపుతున్న ట్రాక్టర్లతో కొందరు నిరసనకారులు బారికేడ్లను ఢీకొట్టి విధుల్లో ఉన్న పోలీసులను అణిచివేసేందుకు యత్నించారు.<ref>{{cite web|access-date=29 January 2021|title=Protesters attacked cops with swords, looted anti-riot gear: Red Fort FIR|url=https://indianexpress.com/article/india/protesters-attacked-cops-with-swords-looted-anti-riot-gear-red-fort-fir-7165906/|date=29 January 2021}}</ref> ఒక వ్యక్తి నియంత్రణ కోల్పోయి ట్రాక్టర్ అతనిపై పడిపోవడంతో మరణించినట్లు సమాచారం. అదేవిధంగా పోస్ట్‌మార్టం నివేదిక కూడా మరణానికి కారణాన్ని "మరణానికి ముందు తగిలిన గాయాల వల్ల షాక్, రక్తస్రావం" అని నిర్ధారించింది.<ref>{{cite news |last1=Shekhar |first1=Raj|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/farmers-rally-tractor-parade-turns-capital-raid/articleshow/80471152.cms |work=The Times of India|access-date=27 January 2021|title=Farmers' rally: Tractor parade turns Capital raid|date=27 January 2021 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://theprint.in/india/not-shot-but-crushed-by-tractor-post-mortem-on-farmer-who-died-in-delhi-protests-reveals/593499/|title=Not shot but crushed by tractor- post mortem on farmer who died in Delhi protests reveals|work=The Print|date=28 January 2021|first=Ananya|last=Bhardwaj|access-date=30 January 2021}}</ref> రైతుల్లో ఒక వర్గం పాత ఢిల్లీలోని చారిత్రాత్మక ఎర్రకోటలోకి ప్రవేశించి ప్రాకారాల నుండి మతపరమైన జెండాలను ఎగురవేసింది, కోట గోపురాలను ఎక్కింది.<ref>{{cite news|access-date=28 January 2021|title=India protest: Farmers breach Delhi's Red Fort in huge tractor rally|url=https://www.bbc.com/news/uk-55793731|newspaper=BBC News|date=26 January 2021|publisher=BBC}}</ref> కోట ముందు ఉన్న జెండా స్తంభాన్ని ఎక్కి ఒక రైతు సిక్కు మత జెండా నిషాన్ సాహిబ్‌ను జెండా స్తంభంపై ఎగురవేసిన దృశ్యాలు కనిపించాయి.<ref>{{cite web|last1=Dawn.com|access-date=29 January 2021|title=In pictures: Indian farmers enter Delhi's Red Fort as protests break out across the country|url=https://www.dawn.com/news/1603750|date=26 January 2021|website=Dawn|location=Pakistan}}</ref> పోలీసులు, రైతుల మధ్య జరిగిన ఘర్షణలో కోట లోపలి సౌకర్యాలు కూడా దెబ్బతిన్నాయి.<ref>{{cite web|access-date=28 January 2021|title=ASI shuts Red Fort till January 31 for visitors after vandalism by tractor rally protesters|url=https://www.financialexpress.com/india-news/red-fort-news-asi-shuts-iconic-monument-till-january-31-for-visitors-after-vandalism-flag-hoisting-by-tractor-rally-protesters/2180319/|date=28 January 2021}}</ref> పోలీసుల ప్రకటనల తర్వాత కోటను ఖాళీ చేశారు. ఢిల్లీ పోలీసుల కథనం ప్రకారం 394 మంది పోలీసులు, వేలాది మంది రైతులు గాయపడ్డారు, 30 పోలీసు వాహనాలు ధ్వంసమయ్యాయి.<ref>{{cite web|first=Aishwarya|last=Paliwal|date=27 January 2021|access-date=28 January 2021|title=Farmer leaders betrayed Delhi Police, 394 cops injured, 19 arrests made: Commissioner|url=https://www.indiatoday.in/india/story/farmer-leaders-betrayed-delhi-police-394-cops-injured-19-arrests-made-commissioner-1763329-2021-01-27|website=India Today}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/internet-services-snapped-in-some-parts-of-delhi-ncr-due-to-farm-stir-violence-101611655900259-amp.html|title=Tractor rally violence: Internet services snapped in parts of Delhi-NCR|work=Hindustan Times|first=Harshit|last=Sabarwal|location=New Delhi|date=26 January 2021}}</ref> ఢిల్లీలో అదనపు పారామిలటరీ బలగాలను మోహరించాలని, నిరసన నిబంధనలను ఉల్లంఘించిన వారిపై చర్యలు తీసుకోవాలని అమిత్ షా తీసుకున్న ఉన్నత స్థాయి సమావేశంలో నిర్ణయం తీసుకున్నారు.<ref>{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/amit-shah-holds-meeting-to-discuss-and-review-security-after-farmer-protests-today-2358321|title=Additional Forces in Delhi After Amit Shah's Security Meet Over Clashes|work=NDTV.com|date=26 January 2021}}</ref> రాష్ట్రపతి రామ్‌నాథ్ కోవింద్ హింసాత్మక సంఘటనలను, మతపరమైన జెండా ఎగురవేయడాన్ని ఖండించారు, దీనిని "జాతీయ జెండాకు, గణతంత్ర దినోత్సవానికి జరిగిన అవమానం" అని పేర్కొన్నారు.<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/national-flag-r-day-insulted-president-kovind-on-january-26-violence-101611904591718.html|title='National flag, R-Day insulted': President Kovind on January 26 violence|work=Hindustan Times|date=29 January 2021}}</ref> ఢిల్లీ, ఎన్సీఆర్ ప్రాంతంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో ఇంటర్నెట్ సేవలు గంటల తరబడి నిలిపివేయబడ్డాయి. ఎర్రకోటపై నిషాన్ సాహిబ్ జెండాను ఎగురవేసి హింసను ప్రేరేపించారనే కారణంతో నటుడిగా మారిన కార్యకర్త దీప్ సిద్ధు,<ref>{{cite news |title=Farmers had rejected actor Deep Sidhu |url=https://www.telegraphindia.com/india/protesting-farmers-had-rejected-actor-turned-activist-deep-sidhu/cid/1804927 |access-date=29 January 2021 |work=The Telegraph|location=Kolkota}}</ref> గ్యాంగ్‌స్టర్‌గా మారిన కార్యకర్త లఖా సిధానాలపై<ref>{{cite web|access-date=29 January 2021|title=Farmer leaders to be charged for sedition; UAPA invoked by police|url=https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/farmer-leaders-to-be-charged-for-sedition-uapa-invoked-by-police-101611856547513.html|date=28 January 2021|website=Hindustan Times}}</ref> రైతు సంఘాలు ఆరోపణలు చేశాయి.<ref>{{cite web|url=https://m.thewire.in/article/politics/deep-sidhu-lakha-sidhana-farmers-unions/amp|title=Who Are Deep Sidhu and Lakha Sidhana, and Why Are Farmers' Unions Angry With Them?|work=The Wire|first=Kusum|last=Arora|date=28 January 2021}}</ref> == పర్యవసానాలు == === పోలీసుల చర్య === 2021 జనవరి 27న సమయ్‌పూర్ బాద్లీ మెట్రో స్టేషన్ పోలీస్ స్టేషన్‌లో నిరసనకారులపై నమోదైన ఫస్ట్ ఇన్ఫర్మేషన్ రిపోర్ట్ (ఎఫ్‌ఐఆర్)లో దర్శన్ పాల్, యోగేంద్ర యాదవ్, మరో 35 మంది రైతు నాయకుల పేర్లను చేర్చారు. తూర్పు ఢిల్లీలోని ఘాజీపూర్ పోలీస్ స్టేషన్‌లో నమోదైన ఎఫ్‌ఐఆర్‌లో నిరసనకారులను రెచ్చగొట్టినందుకు రాకేష్ తికాయత్, ఇతర రైతు నాయకుల పేర్లున్నాయి.<ref>{{Cite news|date=27 January 2021|title=Republic Day violence {{!}} Delhi Police name farmer leaders in FIRs|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/republic-day-violence-delhi-police-name-farmer-leaders-in-firs/article33678650.ece|access-date=29 January 2021|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{cite web|date=27 January 2021|title=R-day Violence: 37 Farmer Leaders Named in Delhi Police's FIR; Unions Call Off Feb 1 March to Parliament|url=https://www.news18.com/news/india/republic-day-violence-live-updates-red-fort-farmers-protest-singhu-pm-narendra-modi-tikri-delhi-police-metro-shut-3343898.html|access-date=28 January 2021|website=News18}}</ref> హింస తర్వాత బడ్జెట్ సమావేశాల సందర్భంగా ఫిబ్రవరి 1 న జరగాల్సిన పార్లమెంట్ కవాతును రైతులు విరమించుకున్నారు.<ref>{{cite web|title=Indian farmers call off parliament march after deadly violence|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/1/28/indian-farmers-call-off-parliament-march-after-deadly-violence|access-date=29 January 2021|publisher=Al Jazeera|language=en}}</ref> నిరసన జరిగిన మరుసటి రోజు స్పామ్, ప్లాట్‌ఫారమ్ మానిప్యులేషన్ కోసం ట్విట్టర్ 500 కి పైగా ఖాతాలను తాత్కాలికంగా నిలిపివేసింది, వాటిలో ఎక్కువ భాగం ఖలిస్థాన్ అనుకూల మద్దతుదారులవి.<ref>{{cite web|date=27 January 2021|title=Farmers' protest: Twitter suspends over 550 handles after Republic Day violence|url=https://www.deccanherald.com/national/farmers-protest-twitter-suspends-over-550-handles-after-republic-day-violence-944093.html|access-date=28 January 2021|website=Deccan Herald}}</ref> జనవరి 28 నాటికి ఢిల్లీ పోలీసులు హింసాత్మక ఘటనలపై 25 క్రిమినల్ కేసులు నమోదు చేశారని, 19 మందిని అరెస్టు చేశారని కమిషనర్ పేర్కొన్నారు. జాతీయ జెండాను అవమానించినందుకు, హింసను ప్రేరేపించినందుకు పంజాబీ నటుడు దీప్ సిద్ధూపై పోలీసులు అభియోగాలు మోపారు.<ref name="Tribune 28 Booked" /><ref>{{Cite news|title=Delhi Police arrests Red Fort raider Deep Sidhu|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/delhi-police-arrest-red-fort-raider-deep-sidhu/articleshow/80759496.cms|access-date=9 February 2021|website=The Times of India|date=9 February 2021 |language=en}}</ref> ప్రాథమిక విచారణలో "ఢిల్లీ పోలీసులకు, ఆందోళన చేస్తున్న సంఘాల నాయకులకు మధ్య ఉన్న ఒప్పందాన్ని ఉల్లంఘించడానికి ముందస్తు, సుసంపన్నమైన ప్రణాళిక ఉంది" అని పోలీసులు పేర్కొన్నారు. అల్లర్లలో పాల్గొన్న వ్యక్తులు, రైతు నాయకులపై ఢిల్లీ పోలీసులు చట్టవిరుద్ధ కార్యకలాపాల (నివారణ) చట్టం, దేశద్రోహం కింద ఎఫ్‌ఐఆర్ నమోదు చేశారు.<ref>{{cite web|title=Tractor parade violence: Case registered under UAPA to probe conspiracy angle|url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/tractor-parade-violence-case-registered-under-uapa-to-probe-conspiracy-angle-204619|archive-url=https://web.archive.org/web/20210129013126/https://www.tribuneindia.com/news/nation/tractor-parade-violence-case-registered-under-uapa-to-probe-conspiracy-angle-204619|url-status=dead|archive-date=29 January 2021|access-date=28 January 2021|website=The Tribune}}</ref><ref>{{cite web|title=Republic Day violence: Perpetrators will be charged under UAPA, other sections of IPC|date=28 January 2021|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/uapa-against-perpetrators-of-republic-day-violence-latest-news-681120|access-date=28 January 2021|publisher=India TV}}</ref><ref>{{cite news|title=Tension at Delhi border as farmers told to vacate protest site|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/16-opposition-parties-to-boycott-presidential-address-in-protest-against-farm-laws-highlights/articleshow/80497502.cms|access-date=28 January 2021|website=The Times of India|date=28 January 2021 }}</ref> 200 మందికి పైగా నిరసనకారులను పోలీసులు అదుపులోకి తీసుకున్నారు.<ref>{{cite news|author=Prawesh Lama|date=27 January 2021|title=Tractor rally chaos: FIRs filed under attempt to murder, criminal conspiracy|work=Hindustan Times|url=https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/tractor-rally-chaos-firs-filed-for-attempt-to-murder-destroying-evidence-101611739955413.html|access-date=28 January 2021}}</ref> ఫిబ్రవరి 7న గూగుల్ ద్వారా ఆన్‌లైన్ "టూల్‌కిట్ (ప్రచార పత్రం)" చలామణికి కారణమైన హింసను ప్రేరేపించిన వారిని గుర్తించినట్లు ఢిల్లీ పోలీసులు పేర్కొన్నారు.<ref>{{cite web|date=7 February 2021|title=Police wait for Google to help them trace creators of 'toolkit'|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/police-wait-for-google-to-help-them-trace-creators-of-toolkit-101612640104797-amp.html|access-date=7 February 2021|work=Hindustan Times}}</ref> టూల్‌కిట్ తయారీదారులకు "ఖలిస్తానీ అనుకూల శక్తులతో" ప్రత్యక్ష సంబంధాలు ఉన్నాయని పేర్కొన్నారు. టూల్‌కిట్‌ను మొదటిసారిగా స్వీడిష్ పర్యావరణ కార్యకర్త గ్రెటా థన్‌బర్గ్ ట్వీట్ చేశారు.<ref name="Scroll-Jacob-21">{{cite web|date=15 February 2021|title=Delhi Police issue arrest warrant against Nikita Jacob, Shantanu in farm protest document case|url=https://scroll.in/latest/986936/delhi-police-issue-arrest-warrant-against-nikita-jacob-shantanu-in-farm-protest-document-case|access-date=15 February 2021|publisher=Scroll}}</ref> టూల్‌కిట్ సృష్టించబడిన జూమ్ సమావేశంలో పాల్గొన్న వారి వివరాలను కోరుతూ ఢిల్లీ పోలీసులు జూమ్ వీడియో కమ్యూనికేషన్స్‌కు కూడా లేఖ రాశారు.<ref>{{cite web|first=Shemin|last=Joy|date=16 February 2021|title=Delhi Police writes to Zoom, seeks details of toolkit meeting participants ahead of Republic Day|url=https://www.deccanherald.com/national/north-and-central/delhi-police-writes-to-zoom-seeks-details-of-toolkit-meeting-participants-ahead-of-republic-day-951773.html|access-date=16 February 2021|work=Deccan Herald}}</ref> పర్యావరణ కార్యకర్త దిశా రవితో పాటు మరికొందరి అరెస్టుకు దారితీసిన సమాచారాన్ని గూగుల్ ఢిల్లీ పోలీసులకు అందించిందని తెలిసింది.<ref>{{cite web|first=Akshit|last=Sangomla|date=16 February 2021|title=Disha Ravi arrest: Role of Google, tech companies under cloud|url=https://www.downtoearth.org.in/news/governance/disha-ravi-arrest-role-of-google-tech-companies-under-cloud-75563|access-date=19 February 2021|publisher=Down to Earth}}</ref> రవి అరెస్టు, విచారణకు విస్తృత ప్రచారం లభించింది. ఆమె అరెస్టుకు వ్యతిరేకంగా దేశవ్యాప్తంగా ప్రజలు ఆందోళన చేపట్టారు.<ref>{{Cite magazine|last=Sayeed|first=Vikhar Ahmed|date=March 12, 2021|title=Disha Ravi's arrest sparks off protests in Bengaluru|url=https://frontline.thehindu.com/the-nation/disha-ravi-arrest-by-delhi-police-sparks-off-protests-in-bengaluru/article33910932.ece|access-date=2021-07-09|magazine=Frontline|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news|date=16 February 2021|title=Protests after 22-year-old Indian climate activist Disha Ravi arrested in "unprecedented attack on democracy"|url=https://www.cbsnews.com/news/disha-ravi-india-climate-activist-arrested-protests/|access-date=2021-07-09|website=CBS News}}</ref><ref>{{Cite web|date=15 February 2021|title=Arrest of young Indian activist triggers outrage|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/2/15/indian-climate-activists-arrest-causes-outrage|access-date=2021-07-09|website=Al Jazeera}}</ref> దిశా రవిపై మోపిన దేశద్రోహ అభియోగాలకు మద్దతుగా "స్వల్ప", "అసంపూర్ణ" ఆధారాలు మాత్రమే ఉన్నాయని, ప్రభుత్వ విధానాలతో ఏకీభవించనంత మాత్రాన పౌరులను జైలులో పెట్టలేమని ఢిల్లీ న్యాయస్థానం అభిప్రాయపడటంతో 2021 ఫిబ్రవరి 24న ఆమెకు బెయిల్ మంజూరైంది.<ref>{{Cite web|date=2021-02-24|title=Disha Ravi gets bail in toolkit case: What the court said|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/disha-ravi-gets-bail-in-toolkit-case-what-the-court-said-101614139070425.html|access-date=2021-02-25|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> === స్పందన === ఢిల్లీలో రైతుల ఆందోళన సందర్భంగా చోటుచేసుకున్న హింసను తాను సమర్థించడం లేదని నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (ఎన్సీపీ) నేత శరద్ పవార్ అన్నారు.<ref>{{cite web|date=26 January 2021|title=Farmers were agitating with restraint but Centre didn't solve their problems: NCP chief Sharad Pawar|url=https://www.dnaindia.com/india/report-farmers-were-agitating-with-restraint-but-centre-didn-t-solve-their-problems-ncp-chief-sharad-pawar-2870907|access-date=31 January 2021|publisher=DNA India}}</ref> పంజాబ్ ముఖ్యమంత్రి కెప్టెన్ అమరీందర్ సింగ్ కూడా హింసను ఖండించారు.<ref>{{cite web|date=26 January 2021|title=Capt Amarinder on Delhi clashes: 'Shocking, violence by some elements unacceptable'|url=https://indianexpress.com/article/india/capt-amarinder-on-delhi-clashes-shocking-violence-by-some-elements-unacceptable-7162623/|access-date=31 January 2021|work=The Indian Express}}</ref> === నిరసనకారుల సత్కారం === మార్చి 2021లో స్వర్ణ దేవాలయంలో జరిగిన ఒక కార్యక్రమంలో ఎర్రకోటపై నిషాన్ సాహిబ్‌ను ఎగురవేసినందుకు పోలీసులకు వాంటెడ్‌గా ఉన్న వ్యక్తి తండ్రిని సత్కరించారు. గణతంత్ర దినోత్సవం నాటి హింసపై ఢిల్లీ పోలీసులు జాబితా చేసిన ఇతర పరారీలో ఉన్నవారికి కూడా ఈ సభ మద్దతు ఇచ్చింది. హాజరైన వారిలో దళ్ ఖల్సా అధ్యక్షుడు, ఎమ్మెల్యే సుఖ్‌పాల్ సింగ్ ఖైరా, శిరోమణి అకాలీదళ్ (అమృత్‌సర్) ప్రధాన కార్యదర్శి ఉన్నారు.<ref>{{Cite web|date=2021-03-25|title=Family of youth who hoisted Nishan Sahib at Red Fort honoured at Golden Temple event|url=https://indianexpress.com/article/india/family-of-youth-who-hoisted-nishan-sahib-at-red-fort-honoured-at-golden-temple-event-7244088/|access-date=2021-06-01|website=The Indian Express|language=en}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఢిల్లీ గణతంత్ర దినోత్సవ పరేడ్]] == మూలాలు == {{Reflist|30em}} == మరింత చదవడానికి == * {{cite news |last1=Bhatia |first1=Gurman |title=Tractors to Delhi |url=https://graphics.reuters.com/INDIA-FARMERS/PROTESTS/nmopaozzqpa/ |work=Reuters}} * [https://ruralindiaonline.org/en/articles/delhis-republic-day-theatre-of-the-optics/ Delhi's Republic Day theatre of the optics], పీపుల్స్ ఆర్కైవ్ ఆఫ్ రూరల్ ఇండియా (PARI) ద్వారా కవరేజ్ {{DEFAULTSORT:Farmers' Republic Day violence, 2021}} [[వర్గం:2020–2021 భారత రైతుల నిరసన]] [[వర్గం:2021 వివాదాలు]] [[వర్గం:2021 భారత రాజకీయాలు]] [[వర్గం:2021 నిరసనలు]] [[వర్గం:2021 అల్లర్లు]] [[వర్గం:వీడియో క్లిప్‌లు ఉన్న వ్యాసాలు]] [[వర్గం:2021లో పోలీస్ స్టేషన్లపై దాడులు]] [[వర్గం:భారతదేశంలో పోలీస్ స్టేషన్లపై దాడులు]] [[వర్గం:2021లో భారతదేశంలో దాడులు]] [[వర్గం:చట్టాన్ని అమలు చేసేవారిపై జరిగిన నేరాలు]] [[వర్గం:భారతదేశంలో తుపాకీ కాల్పుల మరణాలు]] [[వర్గం:భారతదేశంలో వామపక్ష రాజకీయాలు]] [[వర్గం:ఆసియాలో 2021 జనవరి నేరాలు]] [[వర్గం:భారతదేశంలో 2021 జనవరి]] [[వర్గం:ఆక్రమణలు (నిరసన)]] [[వర్గం:ఢిల్లీలో అల్లర్లు, పౌర అశాంతి]] [[వర్గం:ఢిల్లీ పోలీసులు]] [[వర్గం:2020ల నాటి రాజకీయ అల్లర్లు]] [[వర్గం:ఢిల్లీలో 2020లు]] [[వర్గం:భారతదేశంలో రాజకీయ అల్లర్లు]] 476ttnxphh45t5cc4h8cwc0vbqtulv1 4956496 4956493 2026-09-12T02:42:41Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* మరింత చదవడానికి */ 4956496 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారత రైతుల నిరసనలో భాగం}} {{Use Indian English|date=January 2021}} {{Use dmy dates|date=February 2021}} {{Infobox civil conflict | name = 2021 రైతుల గణతంత్ర దినోత్సవ నిరసన | part_of = [[2020–2021 భారత రైతుల నిరసన]]లో భాగం | date = 26 జనవరి 2021 | location = [[న్యూఢిల్లీ]], [[భారతదేశం]] | coordinates = | causes = | goals = [[2020 భారత వ్యవసాయ చట్టాలు|మూడు వ్యవసాయ చట్టాల]] రద్దు | methods = | status = | result = | fatalities = 1 నిరసనకారుడు మృతి | side1 = [[ఢిల్లీ పోలీసులు]] | side2 = [[File:Nishan Sahib.svg|24px]] [[ఖల్సా]]<br/>[[సంయుక్త కిసాన్ మోర్చా]] (ఎస్‌కెఎం) | injuries = 100+<br>89 మంది పోలీసులకు గాయాలు<ref>{{Cite web|last=Chand|first=Sakshi|date=Jan 28, 2021|title=Outnumbered, but not outdone: Injured cops recall Republic Day horror|location=Delhi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/outnumbered-but-not-outdone-injured-cops-recall-r-day-horror/articleshow/80488689.cms|access-date=2021-03-30|website=The Times of India|language=en}}</ref> | arrests = 200 మంది అరెస్టు<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/farmers-protests-delhi-police-detain-200-in-connection-with-republic-day-violence/article33675552.ece?homepage=true|title=Farmers' protests - Delhi Police detain 200 in connection with Republic Day violence|date=27 January 2021|work=The Hindu}}</ref> | damage = | buildings = | detentions = | charged = | fined = | effect_label = | casualties_label = | notes = | campaign_box = }} '''2021 రైతుల గణతంత్ర దినోత్సవ నిరసన''' 2021 జనవరి 26న [[ఢిల్లీ]]లో జరిగింది.<ref name=":0" /><ref name=":4">{{Cite news|date=3 January 2021|title=Will Celebrate Lohri by 'Burning' Copies of Farm Laws, Say Farmers; next Round of Talks Tomorrow|work=The Indian Express|url=https://indianexpress.com/article/india/farmers-protest-jan-4-talks-lohri-singhu-border-7131344/|access-date=21 January 2021}}</ref> ఇది [[2020–2021 భారత రైతుల నిరసన]]లో ఒక భాగం. నిరసనకారులు కవాతు మార్గాన్ని మళ్లించి పరేడ్‌ను [[ఎర్రకోట]] వైపుకు తీసుకెళ్లారు.<ref>{{Cite news|last=Mohan|first=Vishwa|date=2 January 2021|title=Farmers' Unions Plan to Hold Their Own Parades in Delhi on Republic Day, Say It's Time for Decisive Action|work=The Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/farmers-unions-plan-to-hold-their-own-parades-in-delhi-on-republic-day-say-its-time-for-decisive-action/articleshow/80075432.cms|access-date=21 January 2021}}</ref> నరేంద్ర మోడీ నేతృత్వంలోని జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి (ఎన్‌డీఏ) [[2020 భారత వ్యవసాయ చట్టాలు|మూడు వ్యవసాయ చట్టాలను]] అమలు చేయాలనే నిర్ణయానికి వ్యతిరేకంగా 72వ గణతంత్ర దినోత్సవం రోజున ఈ నిరసన జరిగింది.<ref name=":9">{{Cite news|date=7 January 2021|title=Farmers Plan Tractor Rally from Five Points Surrounding Delhi from 11&nbsp;am. Today|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/farmers-plan-tractor-rally-from-five-points-surrounding-delhi-from-11-am-today/article33517066.ece|access-date=21 January 2021}}</ref> ఢిల్లీలో ట్రాక్టర్లు, కవాతు బృందాలతో పరేడ్ నిర్వహించాలనే నిర్ణయాన్ని 2021 జనవరి 2న [[సంయుక్త కిసాన్ మోర్చా]] (ఎస్‌కెఎం) నాయకత్వం ప్రకటించింది.<ref name=":13">{{cite web|last=Sengar|first=Mukesh Singh|date=2 January 2021|title=75-Year-Old Protesting Farmer Found Dead at Delhi-Ghaziabad Border|url=https://www.ndtv.com/india-news/75-year-old-protesting-farmer-found-dead-at-delhi-ghaziabad-border-2346809|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210102072912/https://www.ndtv.com/india-news/75-year-old-protesting-farmer-found-dead-at-delhi-ghaziabad-border-2346809 |archive-date=2 January 2021 |access-date=2 January 2021|publisher=NDTV}}</ref><ref>{{Cite news|last=Sinha|first=Jignasa|date=17 December 2020|title=Delhi Chalo' March: Farmers Say Will Prepare List of Deaths during Protest|work=The Indian Express|url=https://indianexpress.com/article/cities/delhi/farmers-say-will-prepare-list-of-deaths-during-protest-7108015/|access-date=8 January 2021}}</ref> రైతుల నిరసన మొదలై రెండు నెలలు పూర్తి కావడం, "గణతంత్ర దినోత్సవం ప్రజల ఆధిపత్యాన్ని సూచిస్తుంది" అనే కారణాలతో ఎస్‌కెఎం నాయకులు 2021 జనవరి 26వ తేదీని ఎంచుకున్నారు.<ref name="Tribune Advisory" /><ref name=":1">{{cite web|date=2 January 2021|title=Will Hold Tractor Parade towards Delhi on 26 January If Demands Not Met, Say Farmer Unions|url=https://theprint.in/india/will-hold-tractor-parade-towards-delhi-on-26-january-if-demands-not-met-say-farmer-unions/578221/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210102102034/https://theprint.in/india/will-hold-tractor-parade-towards-delhi-on-26-january-if-demands-not-met-say-farmer-unions/578221/ |archive-date=2 January 2021 |access-date=21 January 2021|website=ThePrint}}</ref> జనవరి 26న వ్యవసాయ సంస్కరణలను వ్యతిరేకిస్తున్న పదివేల మంది రైతులు నిర్ణీత సమయం కంటే ముందే ట్రాక్టర్ల కాన్వాయ్‌ను ప్రారంభించి [[న్యూఢిల్లీ]]లోకి ప్రవేశించారు. రైతులు ట్రాక్టర్ల పొడవైన వరుసలలో నిషేధించబడిన మార్గాల్లో నడిపారు. గుర్రాలపై స్వారీ చేశారు, కాలినడకన కవాతు చేశారు. అయితే ఆందోళన చేస్తున్న రైతులు పోలీసులతో ఘర్షణ పడటంతో ట్రాక్టర్ ర్యాలీలో ఒక భాగం హింసాత్మకంగా మారింది. కొందరు నిరసనకారులు ఢిల్లీ పోలీసులు అనుమతించిన మార్గాల నుండి పక్కకు మళ్లి బారికేడ్లను ఛేదించారు.<ref name=":0">{{Cite news|date=2 January 2021|title=Protesting Farmers to Hold Tractor Parade on Jan 26 in Delhi If Demands Not Met|work=Hindustan Times|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/protesting-farmers-to-hold-tractor-parade-on-jan-26-in-delhi-if-demands-not-met/story-4YqXsNX59nEMmcWfTi6Q1K.html|access-date=21 January 2021}}</ref><ref>{{cite web|access-date=28 January 2021|title=Tractor rally: Why protesting farmers deviated from original routes|url=https://www.msn.com/en-in/news/newsindia/tractor-rally-why-protesting-farmers-deviated-from-original-routes/ar-BB1d6064?li=AAggbRN|publisher=MSN}}</ref> మరికొందరు సెంట్రల్ ఢిల్లీకి చేరుకుని విధ్వంసానికి పాల్పడి ప్రభుత్వ ఆస్తులకు నష్టం కలిగించారు.<ref>{{cite web|first1=Ananya|last1=Bhardwaj|access-date=28 January 2021|title=3 reasons why Delhi Police failed to stop farmers from storming the heart of the capital|url=https://theprint.in/india/governance/3-reasons-why-delhi-police-failed-to-stop-farmers-from-storming-the-heart-of-the-capital/592734/|date=27 January 2021}}</ref> ఇతర నిరసనకారులు ఎర్రకోటకు చేరుకుని ప్రాకారంపై నిషాన్ సాహిబ్ (సిక్కు మతపరమైన జెండా), రైతు సంఘం జెండాలను ఎగురవేశారు.<ref>{{cite web|access-date=28 January 2021|title=Chaos in the republic: The rampage of protesting farmers – A full-proof plan gone wrong|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/chaos-in-the-republic-the-rampage-of-protesting-farmers/red-fort-desecrated/slideshow/80475758.cms|website=The Economic Times}}</ref><ref>{{cite web |title=Anti-farm laws protestors wave flags from ramparts of Red Fort in Delhi |url=https://thedailyguardian.com/anti-farm-laws-protestors-wave-flags-from-ramparts-of-red-fort-in-delhi/ |website=The Daily Guardian |access-date=28 January 2021 |archive-date=3 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203000431/https://thedailyguardian.com/anti-farm-laws-protestors-wave-flags-from-ramparts-of-red-fort-in-delhi/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Republic Day Violence: Delhi Police Register 4 FIRs for Rioting, Damage to Public Property |url=https://www.news18.com/news/india/republic-day-violence-delhi-police-register-four-cases-against-farmers-3343367.html |website=News18 |date=26 January 2021 |access-date=27 January 2021}}</ref><ref name="Tractor parade Guardian">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2021/jan/26/violent-clashes-as-indian-farmers-storm-delhis-red-fort|title=Violent clashes as Indian farmers storm Delhi's Red Fort|work=The Guardian|author=Hannah Ellis-Petersen, Aakash Hassan|date=26 January 2021}}</ref><ref name="Tractor parade BBC">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/amp/uk-55793731|title=India protest: Farmers breach Delhi's Red Fort in huge tractor rally|work=BBC News|date=26 January 2021|location=India|access-date=27 January 2021}}</ref> జనవరి 28 నాటికి హింసాత్మక సంఘటనలపై వివిధ క్రిమినల్ కేసులను నమోదు చేసి పలువురిని అరెస్టు చేసినట్లు ఢిల్లీ పోలీసులు పేర్కొన్నారు.<ref name="Tribune 28 Booked">{{cite news|title=Deep Sidhu, Lakha Sidhana booked for Red Fort violence|language=en|work=Tribuneindia News Service|url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/deep-sidhu-lakha-sidhana-booked-for-red-fort-violence-204493|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128050619/https://www.tribuneindia.com/news/punjab/deep-sidhu-lakha-sidhana-booked-for-red-fort-violence-204493|url-status=dead|archive-date=28 January 2021|access-date=28 January 2021}}</ref> లాఠీలు, పదునైన ఆయుధాలతో నిరసనకారులు సృష్టించిన హింసలో 300 మందికి పైగా పోలీసు సిబ్బంది గాయపడ్డారు.<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/republic-day-violence-amit-shah-to-visit-injured-police-officers-today-101611809672519.html|title='Proud of their courage': Amit Shah visits cops injured in R-day violence|date=28 January 2021|work=Hindustan Times|access-date=31 January 2021}}</ref> ఎర్రకోట ప్రాకారాలపై హింస, మతపరమైన జెండా ఎగురవేసిన కారణాలతో భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ (భాను), రాష్ట్రీయ కిసాన్ మజ్దూర్ సంఘటన్ రైతుల నిరసన నుండి వైదొలిగాయి.<ref>{{cite web|title=Farmers' protest: BKU (Bhanu), Rashtriya Kisan Mazdoor Sangathan withdraw from agitation|url=https://www.livemint.com/news/india/aikscc-bharatiya-kisan-union-withdraw-from-farmers-protest-11611747110174.html|url-status=live|access-date=|work=LiveMint|editor-first=Meghna|editor-last=Sen|date=27 Jan 2021|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127125507/https://www.livemint.com/news/india/aikscc-bharatiya-kisan-union-withdraw-from-farmers-protest-11611747110174.html |archive-date=27 January 2021 }}</ref><ref>{{Cite web|location=Delhi|date=January 27, 2021|title=BKU (Bhanu), Rashtriya Kisan Mazdoor Sangathan withdraw from farmers' protest over Jan 26 violence|url=https://www.indiatoday.in/india/story/aikscc-withdraws-from-farmers-protest-1763249-2021-01-27|access-date=2021-07-10|website=India Today|language=en}}</ref> == ముందస్తు సన్నాహక ప్రదర్శన (డ్రెస్ రిహార్సల్) == 2021 జనవరి 7న సంయుక్త కిసాన్ మోర్చా జనవరి 26వ తేదీ కిసాన్-పరేడ్ డ్రెస్ రిహార్సల్‌ను ఢిల్లీని చుట్టుముట్టి ఉన్న 270 కిలోమీటర్ల పొడవైన తూర్పు, పశ్చిమ పెరిఫెరల్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేల పై నిర్వహించింది. ఉదయం 11:00 నుండి సాయంత్రం 4:00 గంటల మధ్య జరిగిన ట్రాక్టర్ ట్రాలీ పరేడ్‌లో 5000 ట్రాక్టర్లు పాల్గొన్నాయి. ఈ 'పరేడ్'లో సింఘు, టిక్రి, ఘాజీపూర్, రేవసన్ అనే నాలుగు ప్రారంభ పాయింట్లు ఉన్నాయి. జనవరి 7 ఉదయం ధన్సా ప్రారంభ పాయింట్‌గా ఐదవ రైతుల కాలమ్ అదనంగా చేర్చబడింది. ప్రతి కాలమ్ ఒక నాయకుడి ఆధ్వర్యంలో ఉండి, క్రమశిక్షణ ఉండేలా చూసుకోవడానికి వలంటీర్లతో కలిసి నిర్దేశించిన మార్గం, దూరాన్ని దాటిన తర్వాత సాయంత్రానికి ప్రారంభ స్థానానికి చేరుకుంది. ఈ ట్రాక్టర్-ట్రాలీ-పరేడ్ ఎంతో ఉత్సాహంగా జరిగి నిర్వాహకులు విజయవంతంగా భావించారు. ఘాజీపూర్, పల్వాల్ నుంచి వచ్చిన ట్రాక్టర్ల వరుసలు ప్రధానంగా ఉత్తరప్రదేశ్ (యూపీ), ఉత్తరాఖండ్, మధ్యప్రదేశ్ (ఎంపీ) రాష్ట్రాల నుంచి వచ్చాయి. సింఘు, టిక్రి, ధన్సా ప్రాంతాల నుంచి వచ్చిన రైతులు ఎక్కువగా పంజాబ్, హర్యానాలకు చెందినవారు.<ref name=":9"/> పరేడ్ రిహార్సల్ ఎలాంటి పెద్ద సంఘటనలు లేకుండా ముగిసింది. బులంద్‌షహర్, గౌతమ్ బుద్ధ నగర్‌లలో రైతులు, పోలీసుల మధ్య చిన్నపాటి వాగ్వాదాలు జరిగాయి. ఘజియాబాద్ రూరల్ ఎస్పీ ఇరాజ్ రాజా మాట్లాడుతూ ర్యాలీకి ఎలాంటి అనుమతి తీసుకోలేదని అయితే "శాంతిభద్రతల సమస్య లేనంత వరకు వారితో తలపడాలనే ఆలోచనలో యంత్రాంగం లేదు" అని తెలిపారు.<ref name=":9" /> రేవసన్, నూహ్ జిల్లాల రైతుల బృందాన్ని పోలీసులు అడ్డుకున్నారు. ఆలిండియా మేవాటి సమాజ్ అధ్యక్షుడైన ఆ బృందం నాయకుడు రంజాన్ చౌదరిని జనవరి 7న నూహ్ జిల్లా పోలీసు సూపరింటెండెంట్ నరేంద్ర బిజర్నియా అదుపులోకి తీసుకున్నారు.<ref name=":6">{{Cite news|date=7 January 2021|title=Farmers' Protest {{!}} Tractor Rallies Taken out on Expressways Surrounding Delhi|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/farmers-protest-tractor-rallies-taken-out-on-expressways-surrounding-delhi/article33522528.ece|access-date=21 January 2021}}</ref> పంజాబ్, హర్యానా, ఉత్తర ప్రదేశ్‌తో పాటు రాజస్థాన్, మహారాష్ట్ర, గుజరాత్, మధ్యప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్, బీహార్, ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాల్లోని పలు జిల్లాల్లో ఏకకాలంలో కిసాన్ పరేడ్‌లు జరిగాయి.<ref name=":9" /><ref name=":6" /> == ప్రభుత్వ స్పందన == నిరసనల్లో సిక్కు ఫర్ జస్టిస్ వంటి నిషేధిత వేర్పాటువాద గ్రూపుల పాత్రను ఎత్తిచూపుతూ సుప్రీంకోర్టు ముందు భారత ప్రభుత్వం "ఖలిస్తానీ చొరబాటు"పై అనుమానాలు వ్యక్తం చేసింది. ఇలాంటి గ్రూపులు తమ కార్యకలాపాల కోసం డబ్బు వసూలు చేయడానికి నిరసనలను కవచంగా వాడుకుంటున్నాయని ప్రభుత్వం ఆరోపించింది.<ref name=":142">{{Cite news|last=Tiwary|first=Deeptiman|date=13 January 2021|title=In SC, Govt Echoes What Some in BJP Said: 'Khalistani' Presence|work=The Indian Express|url=https://indianexpress.com/article/india/in-sc-govt-echoes-what-some-in-bjp-said-khalistani-presence-7144106/|access-date=22 January 2021}}</ref> రైతులు, వారి సంఘాలు నక్సలైట్లు, ఉగ్రవాదులు, ఖలిస్థానీలు, జాతి వ్యతిరేక శక్తులకు ఆశ్రయం కల్పిస్తున్న పాకిస్తాన్, చైనా వంటి శత్రు దేశాలతో సంబంధాలు కలిగి ఉన్నారని ప్రభుత్వం, కొన్ని మీడియా వర్గాలు ఆరోపించాయి. రైతులు వ్యవసాయ బిల్లుల ప్రయోజనాలను అర్థం చేసుకోలేక పోతున్నారని, భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ వంటి ప్రతిపక్ష రాజకీయ పార్టీల కుట్ర ఇందులో ఉందని కూడా ఆరోపించారు.<ref name=":112">{{cite web|date=13 December 2020|title=Ugrahan Wears His Politics on His Sleeve: 'Called Us Pak, Now Naxals|url=https://indianexpress.com/article/india/joginder-singh-ugrahan-bku-farmers-protest-pakistan-naxals-7102561/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201213001713/https://indianexpress.com/article/india/joginder-singh-ugrahan-bku-farmers-protest-pakistan-naxals-7102561/ |archive-date=13 December 2020 |access-date=22 January 2021|website=The Indian Express}}</ref><ref name=":122">{{cite web|date=12 January 2021|title=Khalistanis' Have Infiltrated Ongoing Farmers' Protests at Delhi Border: Centre Tells SC|url=https://www.freepressjournal.in/india/khalistanis-have-infiltrated-ongoing-farmers-protests-at-delhi-border-centre-tells-sc|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112103816/https://www.freepressjournal.in/india/khalistanis-have-infiltrated-ongoing-farmers-protests-at-delhi-border-centre-tells-sc |archive-date=12 January 2021 |access-date=21 January 2021|website=Free Press journal}}</ref><ref>{{cite news|title=Farmers protest: At Singhu, 'Godi media' is enemy|work=The Telegraph|location=Kolkota|url=https://www.telegraphindia.com/india/farmers-protest-at-singhu-godi-media-is-enemy/cid/1802051|access-date=30 January 2021}}</ref><ref name=":22">{{Cite news|date=15 January 2021|title=Farmer Leaders Divided over Tractor March on Republic Day|work=Tribuneindia News Service|url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/are-there-difference-in-opinion-among-leaders-over-tractor-march-on-republic-day-198831|access-date=21 January 2021}}</ref> అప్పటి సమాచార ప్రసార శాఖ మంత్రి రవిశంకర్ ప్రసాద్, రైతులతో చర్చలు జరుపుతున్న ప్రభుత్వ ప్రతినిధి బృందంలో సభ్యుడైన కేంద్ర మంత్రి పీయూష్ గోయల్ ఇటువంటి ఆరోపణలు చేసిన అధికార పార్టీ సభ్యులలో ఉన్నారు.<ref>{{cite web|last=Nair|first=Remya|date=12 December 2020|title=Maoists, Leftists Have Infiltrated 'so Called' Farmer Protests to Scuttle Reforms, Says Goyal|url=https://theprint.in/india/maoists-leftists-have-infiltrated-so-called-farmer-protests-to-scuttle-reforms-says-goyal/565542/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201212103714/https://theprint.in/india/maoists-leftists-have-infiltrated-so-called-farmer-protests-to-scuttle-reforms-says-goyal/565542/ |archive-date=12 December 2020 |access-date=|website=ThePrint}}</ref> భద్రత, శాంతి భద్రతలు, దేశ ప్రతిష్ట, "ప్రపంచ ముఖచిత్రం" పట్ల ఉన్న ముప్పుల దృష్ట్యా కిసాన్ గణతంత్ర దినోత్సవ పరేడ్ కోసం రైతుల ప్రణాళికను ప్రభుత్వం వ్యతిరేకించింది. జనవరి 11న భారత అటార్నీ జనరల్ కెకె వేణుగోపాల్ సుప్రీంకోర్టుకు తెలుపుతూ రైతులు ఖలిస్తానీలకు ఆశ్రయం కల్పిస్తున్నారనడానికి ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో (ఐబీ) ఆధారాలు కనుగొన్నట్లు వెల్లడించారు.<ref name=":72">{{Cite news|date=12 January 2021|title=Tractor Rally on R-Day Will Be Embarrassment to Nation, Centre Tells SC in Injunction Plea|work=ThePrint|url=https://theprint.in/india/tractor-rally-on-r-day-will-be-embarrassment-to-nation-centre-tells-sc-in-injunction-plea/583787/|access-date=21 January 2021}}</ref> ట్రాక్టర్ పరేడ్‌ను నిరోధించడానికి సుప్రీంకోర్టులో దరఖాస్తు సమర్పించాలని హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోకి వచ్చే ఢిల్లీ పోలీసులను ప్రభుత్వం ఆదేశించింది. ట్రాక్టర్ పరేడ్ "భారీ శాంతిభద్రతల పరిస్థితిని కలిగిస్తుందని, దేశానికి ఇబ్బంది కలిగిస్తుందని", నిరసన తెలిపే హక్కు ఎప్పుడూ "ప్రపంచవ్యాప్తంగా దేశాన్ని కించపరచడాన్ని" అంగీకరించబోదని ఢిల్లీ పోలీసుల దరఖాస్తు పేర్కొంది.<ref name=":82">{{cite web|last=Roy|first=Radhika|date=11 January 2021|title=Farmers Happy With Laws; Wrong Perception Created By Non-Farmer Elements' : Centre's Affidavit in SC On Farmers Protests|url=https://www.livelaw.in/top-stories/farm-laws-supreme-court-farmers-protest-central-government-affidavit-168272|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111164349/https://www.livelaw.in/top-stories/farm-laws-supreme-court-farmers-protest-central-government-affidavit-168272 |archive-date=11 January 2021 |access-date=21 January 2021|website=livelaw.in}}</ref><ref name=":142" /><ref name=":122" /><ref>{{cite web|last=Karat|first=Brinda|date=15 January 2021|title=How Supreme Court's Committee Will Be Used Against Farmers|url=https://www.ndtv.com/opinion/how-supreme-courts-committee-will-be-used-against-farmers-2351704|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210113075742/https://www.ndtv.com/opinion/how-supreme-courts-committee-will-be-used-against-farmers-2351704 |archive-date=13 January 2021 |access-date=21 January 2021|publisher=NDTV}}</ref> ప్రభుత్వ ఆరోపణలతో నిరాశ చెందిన ఎస్‌కెఎం నాయకత్వం రైతుల ఉద్యమాన్ని కించపరిచి తప్పుగా చూపించడానికే ఈ ఆరోపణలు ఉద్దేశించబడ్డాయని చెబుతూ వాటిని నిరాధారమైనవిగా కొట్టిపారేసింది.<ref name=":22" /> చెడు ప్రచారం ద్వారా పెరుగుతున్న ప్రజా ఉద్యమాన్ని కించపరిచే ప్రభుత్వ ప్రయత్నాల పట్ల అప్రమత్తంగా ఉండాలని ఎస్‌కెఎం సీనియర్ నాయకుడు బల్బీర్ సింగ్ రాజేవాల్ రైతులను హెచ్చరించారు. రైతులు, సామాన్య ప్రజల శాంతియుత ఆందోళనలను భగ్నం చేయడానికి "రైతు వ్యతిరేక శక్తులు, ప్రభుత్వ సంస్థలు" ప్రయత్నిస్తున్నాయని ఆయన ఆరోపించారు.<ref name=":22" /> == కాలక్రమం == === 2 జనవరి 2021 === వ్యవసాయ చట్టాల రద్దు, కనీస మద్దతు ధరకు (ఎంఎస్‌పి) చట్టబద్ధమైన హామీ అమలు వంటి తమ ప్రధాన డిమాండ్లు 2021 జనవరి 26 నాటికి నెరవేరకపోతే ఆ రోజున 'కిసాన్ గణతంత్ర దినోత్సవ పరేడ్' నిర్వహిస్తామని సంయుక్త కిసాన్ మోర్చా (ఎస్‌కెఎం) నాయకులు ప్రకటించారు. దేశం తన ట్యాంకులు, క్షిపణులు, సైనిక శక్తిని ప్రదర్శించే వార్షిక గణతంత్ర దినోత్సవ కవాతుకు సమానంగా ఇది జరుగుతుందని తెలిపారు. కిసాన్ పరేడ్ కోసం "జాతీయ రాజధాని పరిసర ప్రాంతాల రైతులందరూ సిద్ధంగా ఉండాలని" జై కిసాన్ ఆందోళన్‌కు చెందిన యోగేంద్ర యాదవ్ విజ్ఞప్తి చేశారు. జనవరి 26న ప్రధాన ట్రాక్టర్ పరేడ్‌కు ముందు 2021 జనవరి 6న రిహార్సల్ ఉంటుందని ఎస్‌కెఎం నాయకత్వం ప్రకటించింది.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> === 8 జనవరి 2021 === న్యూఢిల్లీలోని విజ్ఞాన్ భవన్‌లో ఎస్‌కెఎం, ప్రభుత్వానికి మధ్య జరిగిన ఎనిమిదో విడత చర్చలు ఎలాంటి పురోగతి లేకుండా ముగిశాయి. చర్చల అనంతరం యూనియన్ నేత జోగిందర్ సింగ్ ఉగ్రహన్ మాట్లాడుతూ "చట్టాల రద్దు కంటే తక్కువ దేనినీ మేము కోరుకోము", "మేము తలవంచము" అని అన్నారు. ట్రాక్టర్ పరేడ్ అనుకున్న విధంగానే జనవరి 26న జరుగుతుందని మరో కిసాన్ నేత హన్నన్ మొల్లా పేర్కొన్నారు.<ref name=":3">{{Cite news|date=8 January 2021|title=Ghar Wapsi'Only after 'Law Wapsi': Protesting Farmers Dig in Heels after Talks with Centre Fail to Make Headway|work=The Indian Express|url=https://indianexpress.com/article/india/farmers-protests-highlights-8th-talks-centre-tractor-rally-delhi-border-haryana-punjab-narendra-s|access-date=18 January 2021}}</ref> వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ రాష్ట్ర పరిధిలోని అంశం కాబట్టి దానిపై చట్టాలు చేసే రాజ్యాంగ హక్కు ప్రభుత్వానికి లేదని బల్బీర్ సింగ్ రాజేవాల్ పునరుద్ఘాటించారు. భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ (టికాయత్) నాయకుడు రాకేష్ తకైత్ రూపొందించిన "బిల్ వాపసీ తో ఘర్ వాపసీ (చట్టాలను రద్దు చేయండి, మేము ఇంటికి తిరిగి వెళ్తాము)" అనే నినాదంతో రైతు సంఘాలు ఏకాభిప్రాయానికి వచ్చాయి.<ref name=":3" /><ref>{{Cite news|last=Joshua|first=Anita|date=9 January 2021|title=Farmers Protest: Centre Rules out Repealing Laws, Asks Protestors to Go to Court|work=The Telegraph|location=Kolkota|url=https://www.telegraphindia.com/india/govt-rules-out-repeal-asks-farmers-to-go-to-court/cid/1803147|access-date=21 January 2021}}</ref> === 11 జనవరి 2021 === హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (ఎంహెచ్ఏ) ఢిల్లీ పోలీసుల ద్వారా భద్రతా కారణాల దృష్ట్యా కిసాన్ పరేడ్‌ను ఢిల్లీ జాతీయ రాజధాని ప్రాంతంలోకి ప్రవేశించకుండా అడ్డుకోవాలని సుప్రీంకోర్టుకు దరఖాస్తు చేసింది.<ref name=":72" /><ref name=":92">{{cite web|last=Roy|first=Radhika|date=12 January 2021|title=Supreme Court Issues Notice On Delhi Police Plea To Stop Farmers' Tractor Rally On Republic Day|url=https://www.livelaw.in/top-stories/supreme-court-delhi-police-farmers-protest-tractor-rally-republic-day-168303|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112095243/https://www.livelaw.in/top-stories/supreme-court-delhi-police-farmers-protest-tractor-rally-republic-day-168303 |archive-date=12 January 2021 |access-date=21 January 2021|website=livelaw}}</ref> రాబోయే గణతంత్ర దినోత్సవ వేడుకల వేళ "ఏదైనా అంతరాయం, ఆటంకం ఏర్పడితే అది శాంతిభద్రతలు, ప్రజా ప్రయోజనాలకు విరుద్ధంగా ఉండటమే కాకుండా దేశానికి తీవ్ర ఇబ్బంది కలిగించే అంశం" అని అటార్నీ జనరల్ కెకె వేణుగోపాల్ సుప్రీంకోర్టుకు వివరించారు.<ref name=":82" /> అటార్నీ జనరల్ విజ్ఞప్తులను సుప్రీంకోర్టు అంగీకరించలేదు, నిరసనకారుల వద్ద ఆయుధాలు ఉన్నాయా లేదా అని తెలుసుకోవడంతో సహా కిసాన్ కవాతును నియంత్రించడం పోలీసుల అధికారాల పరిధిలోనే ఉందని సుప్రీంకోర్టు పేర్కొంది.<ref name=":92" /> === 17 జనవరి 2021 === రామ్‌లీలా మైదానంలో ర్యాలీ నిర్వహించేందుకు అనుమతి ఇవ్వాలని కోరుతూ రైతులు ఢిల్లీ పోలీసులకు లేఖ రాశారు.<ref>{{Cite news|date=17 January 2021|title=Farm Laws: Farmers' Union Seeks Permission to Hold Protest at Ramlila Maidan, Writes to Delhi Police|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/farmers-union-seeks-permission-to-hold-protest-at-ramlila-maidan-writes-to-delhi-police/articleshow/80317291.cms|access-date=23 January 2021}}</ref><ref name=":15">{{Cite news|last=Sethi, Chitleen K.|date=22 January 2021|title=How NIA Case on Sikhs for Justice Only Lends Credibility to Outfit 'No One Takes Seriously|work=ThePrint|url=https://theprint.in/india/how-nia-case-on-sikhs-for-justice-only-lends-credibility-to-outfit-no-one-takes-seriously/589673/.|access-date=22 January 2021}}</ref> === 20 జనవరి 2021 === ఎస్‌కెఎంతో జరిగిన పదో విడత చర్చల్లో జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి (ఎన్‌డీఏ) మూడు కొత్త వ్యవసాయ చట్టాలను ఒకటి లేదా ఏడాదిన్నర పాటు నిలిపివేస్తామని ప్రతిపాదించింది. ప్రభుత్వ ప్రతిపాదనపై తుది నిర్ణయం తీసుకునే ముందు జనవరి 21న మొత్తం 500 రైతు సంఘాలతో చర్చిస్తామని ఎస్‌కెఎం నేత తెలిపారు. రైతులపై నమోదైన కేసులన్నింటినీ ఉపసంహరించుకోవాలని రైతులు ప్రభుత్వాన్ని కోరారు. జనవరి 22 చర్చల ఫలితం ఎలా ఉన్నా రైతు సంఘాలు తమ శాంతియుత నిరసనను కొనసాగిస్తాయని, గణతంత్ర దినోత్సవం రోజున ట్రాక్టర్ ర్యాలీని కొనసాగిస్తామని చెబుతూ ఎస్‌కెఎం సభ్యులతో చర్చించిన తర్వాత ప్రతిపాదనను తిరస్కరించింది. రాజ్‌పథ్‌లో జరగబోయే మిలిటరీ కవాతుకు ఎలాంటి ఆటంకం కలగబోదని వారు తెలిపారు.<ref>{{cite web|last=Gupta|first=Moushumi Das|date=20 January 2021|title=Modi Govt Offers to 'suspend' Farm Laws until Standoff Is Resolved, Awaits Farmers' Response|url=https://theprint.in/india/governance/modi-govt-offers-to-suspend-farm-laws-until-standoff-is-resolved-awaits-farmers-response/589212/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120153045/https://theprint.in/india/governance/modi-govt-offers-to-suspend-farm-laws-until-standoff-is-resolved-awaits-farmers-response/589212/ |archive-date=20 January 2021 |access-date=|website=ThePrint}}</ref> బికెయు (ఏక్తా ఉగ్రహన్) ఉపాధ్యక్షురాలు హరీందర్ కౌర్ బిందు మాట్లాడుతూ "జనవరి 26న పలువురు మహిళలు కూడా ట్రాక్టర్లు నడుపుతారు" అని తెలిపారు.<ref name=":16" /> కిసాన్ ట్రాక్టర్ ర్యాలీపై నిషేధం విధించాలన్న కేంద్ర ప్రభుత్వ పిటిషన్‌ను "ఇది పోలీసు వ్యవహారం", "మీరు ఏం చేయాలో మేము చెప్పబోము" అని సుప్రీంకోర్టు పేర్కొన్న తర్వాత ప్రభుత్వం ఉపసంహరించుకుంది.<ref name=":16">{{cite web|last=The wire|date=20 January 2021|title=Police Matter': SC Allows Centre to Withdraw Plea Against Farmers' Tractor Rally|url=https://thewire.in/agriculture/police-matter-sc-allows-centre-to-withdraw-plea-against-farmers-tractor-rally|access-date=24 January 2021|website=The Wire}}</ref> === 23 జనవరి 2021 === ఢిల్లీలో రైతులు గణతంత్ర దినోత్సవ పరేడ్ నిర్వహించుకోవడానికి ఢిల్లీ పోలీసులు పలు షరతులతో అనుమతి మంజూరు చేశారు. రైతులకు, ఢిల్లీకి మధ్య ఢిల్లీ పోలీసులు ఉంచిన బారికేడ్లు, అడ్డంకులను 2021 జనవరి 26లోగా పోలీసులు తొలగిస్తారని రైతు నేత దర్శన్ పాల్ పేర్కొన్నారు.<ref>{{cite web|last=Press Trust of India|date=23 January 2021|title=Delhi Police Has given Nod to tractor Parade on 26 January, Claim Farmers' Unions|url=https://theprint.in/india/delhi-police-has-given-nod-to-tractor-parade-on-26-january-claim-farmers-unions/591001/.|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123153605/https://theprint.in/india/delhi-police-has-given-nod-to-tractor-parade-on-26-january-claim-farmers-unions/591001/ |archive-date=23 January 2021 |access-date=24 January 2021|website=ThePrint}}</ref> దేశవ్యాప్తంగా ఇదే తరహా కవాతులు జరగాల్సి ఉంది.<ref>{{cite web|last=NewsClickin|date=23 January 2021|title=26 तारीख़ को ट्रैक्टर परेड देश के हर गाँव में होगी '- अमराराम, 2021|url=https://www.youtube.com/watch?v=og-xvjmnMbU|access-date=23 January 2021|website=NewsClickin}}</ref> === 24 జనవరి 2021 === కిసాన్ గణతంత్ర దినోత్సవ పరేడ్ 2021కి ఢిల్లీ పోలీసులు అనుమతి ఇచ్చిన తర్వాత స్పెషల్ కమీషనర్, ఢిల్లీ పోలీసు ఇంటెలిజెన్స్ హెడ్ దీపేంద్ర పాఠక్ మీడియాతో మాట్లాడారు. కవాతుకు అంతరాయం కలిగించేందుకు పాకిస్థాన్ ప్రణాళికలు రచిస్తోందన్న ఇంటెలిజెన్స్ సమాచారం ఢిల్లీ పోలీసుల వద్ద ఉందని ఆయన తన బ్రీఫింగ్‌లో చెప్పారు. పాకిస్థాన్ ప్రణాళికల అంచనాకు మద్దతుగా మాట్లాడుతూ రైతుల ట్రాక్టర్ ర్యాలీకి భంగం కలిగించేందుకు పాకిస్థాన్‌లో జనవరి 13 నుంచి 18 వరకు 300 ట్విట్టర్ ఖాతాలను సృష్టించినట్లు 'వివిధ ఇతర ఏజెన్సీల' నుంచి నిఘా సమాచారం అందిందని ఆయన చెప్పారు. ఢిల్లీ పోలీస్ కమిషనర్ ఎస్ఎన్ శ్రీవాస్తవ ఉత్తర్వులు జారీ చేస్తూ, ఢిల్లీ పోలీసులు, సెంట్రల్ ఆర్మ్‌డ్ పోలీస్ ఫోర్సెస్ (సిఎపిఎఫ్ లు), గణతంత్ర దినోత్సవ పరేడ్ భద్రత కోసం మోహరించిన ఇతర బలగాలు కిసాన్ ట్రాక్టర్ ర్యాలీకి సంబంధించి శాంతి భద్రతల ఏర్పాట్ల కోసం ఏ క్షణమైనా కదిలేలా సిద్ధంగా ఉండాలని ఆదేశించారు.<ref name=":17">{{cite web|date=24 January 2021|title=Delhi Police Clear 3 Routes for Farmers' Republic Day Tractor Rally|url=https://theprint.in/india/delhi-police-clear-3-routes-for-farmers-republic-day-tractor-rally/591335/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124163338/https://theprint.in/india/delhi-police-clear-3-routes-for-farmers-republic-day-tractor-rally/591335/ |archive-date=24 January 2021 |access-date=25 January 2021|website=ThePrint}}</ref> పోలీసుల బ్రీఫింగ్ ప్రకారం కిసాన్ ట్రాక్టర్ పరేడ్‌లో 12,000–13,000 ట్రాక్టర్లు పాల్గొంటాయని అంచనా వేశారు. రాజ్‌పథ్‌లో పరేడ్ ముగిసిన తర్వాత కిసాన్ పరేడ్ ప్రారంభమవుతుంది. షెడ్యూల్, రూట్‌ను పోలీసులు నిర్ణయించారు. ఈ మార్గం "టిక్రీ, సింఘు, ఘాజీపూర్ సరిహద్దుల చుట్టూ ఉన్న ప్రధాన పాయింట్లకు దూరంగా" పరిమితం చేయబడింది.<ref name=":17" /><ref>{{cite web|date=24 January 2021|title=308 Twitter Handles Made in Pakistan to Cause Panic in Farmers' R-Day Rally, Say Delhi Police|url=https://theprint.in/india/308-twitter-handles-made-in-pakistan-to-cause-panic-in-farmers-r-day-rally-say-delhi-police/591314/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124160818/https://theprint.in/india/308-twitter-handles-made-in-pakistan-to-cause-panic-in-farmers-r-day-rally-say-delhi-police/591314/ |archive-date=24 January 2021 |access-date=25 January 2021|website=ThePrint}}</ref> === 25 జనవరి 2021 === క్రమశిక్షణతో కూడిన, అహింసా రైతుల గణతంత్ర దినోత్సవ పరేడ్‌ను నిర్ధారించడానికి సంయుక్త కిసాన్ మోర్చా ట్రాక్టర్ ర్యాలీ నిర్వహణకు సవివరమైన సూచనలను జారీ చేసింది.<ref name="Tribune Advisory">{{Cite news|date=25 January 2021|title=Samyukta Kisan Morcha Issues Advisory for Farmers' Republic Day Parade|work=The Tribune|url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/sanyukt-kisan-morcha-issues-advisory-for-farmers-republic-day-parade-203399|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126132921/https://www.tribuneindia.com/news/punjab/sanyukt-kisan-morcha-issues-advisory-for-farmers-republic-day-parade-203399|archive-date=26 January 2021|url-status=live|access-date=25 January 2021}}</ref> నిరసనల సమయంలో రాజధాని నగర భద్రతను పటిష్టం చేయడానికి ప్రభుత్వం 15 కంపెనీల పారామిలటరీ బలగాలను మోహరించింది.<ref name="BBC Red">{{cite news |title=Red Fort violence: Delhi police detain 200 after farmer protests |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-55817628 |access-date=30 January 2021 |work=BBC News |date=27 January 2021}}</ref> రైతుల ట్రాక్టర్ ర్యాలీకి సంబంధించి ఢిల్లీ పోలీసులు ట్రాఫిక్ అడ్వైజరీ జారీ చేశారు.<ref>{{Cite web|last=Delhi Police|date=25 January 2021|title="Tractor Rally of Farmers Traffic Advisory|url=https://www.delhipolice.nic.in/press-release.html|url-status=live|access-date=1 February 2021|website=DELHI POLICE Shanti Sewa Nyaya|archive-url=https://web.archive.org/web/20140305110144/http://www.delhipolice.nic.in:80/press-release.html |archive-date=5 March 2014 }}</ref> === 26 జనవరి 2021 === జనవరి 26న వ్యవసాయ సంస్కరణలను వ్యతిరేకిస్తున్న పదివేల మంది రైతులు ట్రాక్టర్ల కాన్వాయ్‌ను న్యూఢిల్లీలోకి నడిపారు. రైతులు ట్రాక్టర్ల పొడవైన వరుసలలో వెళ్లారు, గుర్రాలపై స్వారీ చేశారు, కాలినడకన కవాతు చేశారు.<ref name="DW Parade">{{cite news |last1=Welle |first1=Deutsche |title=India farmer protesters clash with police on Republic Day {{!}} DW {{!}} 26 January 2021 |url=https://www.dw.com/en/india-farmer-protesters-clash-with-police-on-republic-day/a-56342818 |access-date=30 January 2021}}</ref> పోలీసులు ఆమోదించిన మార్గాల్లో ఢిల్లీలోని సింఘు బార్డర్, టిక్రీ బార్డర్, ఘాజీపూర్ నుండి పరేడ్ ప్రారంభమైంది. అధికారిక రిపబ్లిక్ డే పరేడ్ జరుగుతున్న నగరంలోని మధ్య ప్రాంతంలోకి ప్రవేశించకుండా రైతులను అడ్డుకున్నారు.<ref name="Reuters Tractors">{{cite news |last1=Bhatia |first1=Gurman |title=Tractors to Delhi |url=https://graphics.reuters.com/INDIA-FARMERS/PROTESTS/nmopaozzqpa/ |access-date=30 January 2021 |work=Reuters |date=29 January 2021 |language=en}}</ref> పోలీసుల అంచనాల ప్రకారం సింఘు సరిహద్దు ప్రారంభ స్థానం వద్ద సుమారు 7000 ట్రాక్టర్లు గుమిగూడాయి. 200,000 ట్రాక్టర్లు పాల్గొన్నాయని రైతు సంఘాలను ఉటంకిస్తూ రాయిటర్స్ నివేదించింది.<ref name="Reuters Tractors" /> తరువాత ఆందోళన చేస్తున్న రైతులు బారికేడ్లను ఛేదించుకుని పోలీసులతో ఘర్షణకు దిగడంతో ట్రాక్టర్ ర్యాలీ హింసాత్మక నిరసనగా మారింది.<ref name="Tractor parade Guardian"/><ref name="Tractor parade BBC"/> ఉదయం 8 గంటల ప్రాంతంలో అనుమతించిన సమయం కంటే కొన్ని గంటల ముందే ఘాజీపూర్, సింఘు, టిక్రీ సరిహద్దుల వద్ద రైతులు వేర్వేరుగా గుమిగూడటం ప్రారంభించారు. సింఘు సరిహద్దు నుంచి ప్రారంభమైన ట్రాక్టర్ ర్యాలీ నిర్ణీత మార్గంలో వెళ్లేలా ప్రణాళిక చేశారు. అయితే ర్యాలీ ముందుకు సాగుతుండగా అది పక్కకు మళ్లి ఇతర మార్గాల వైపుకు వెళ్లడంతో ఆందోళనకారులైన రైతులు పోలీసు బలగాలతో ఘర్షణ పడ్డారు.<ref>{{cite web|url=https://theprint.in/india/breaking-barriers-to-red-fort-march-timeline-of-how-farmer-protest-turned-ugly-within-hours/592514/|title=Breaking barriers to Red Fort march – timeline of how farmer protest turned ugly within hours|work=The Print|author=Revathi Krishnan|date=26 January 2021}}</ref> నిరసనకారులు ముందుగా నిర్ణయించిన మార్గంలో ర్యాలీ చేసే బదులు ఐటిఓ మెట్రో స్టేషన్, సిటీ సెంటర్ వైపు కవాతు చేయాలని ఎంచుకుని బారికేడ్లను ఛేదించారు. దీంతో ఢిల్లీ పోలీసులు భాష్పవాయువు ప్రయోగించి లాఠీచార్జి చేశారు.<ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/farmers-protest-delhi-police-cops-injured-admitted-hospital-1762952-2021-01-26|title=86 cops injured in farmers protest, several admitted: Police|work=India Today|author=Arvind Ojha|date=26 January 2021}}</ref> ఆందోళనకారులు ఢిల్లీ రవాణా సంస్థ (డిటిసి) బస్సును, పోలీసు వాహనాలను ధ్వంసం చేశారు. పోలీసుల కథనం ప్రకారం నిరసనకారులు కర్రలు, ఇనుప రాడ్లను ఉపయోగించారు, రాళ్లు రువ్వారు. కొందరు నిహంగ్ నిరసనకారులు కత్తులు, కృపాన్‌లు, ఫుర్సాలు వంటి ప్రాణాంతక ఆయుధాలతో గుర్రాలపై స్వారీ చేశారు. కొందరు నిరసనకారులు విధుల్లో ఉన్న పోలీసులపైకి తమ ట్రాక్టర్లను నడిపారు.<ref>{{cite web|access-date=29 January 2021|title=Over 300 Cops Injured, 200 Detained Over Tractor Rally Violence: Police|url=https://www.ndtv.com/india-news/86-cops-injured-4-cases-filed-over-tractor-rally-violence-say-police-2358510|website=NDTV.com}}</ref><ref>{{cite web|access-date=28 January 2021|title=Violence at farmers tractor rally: What went wrong in the police plan?|url=https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/violence-at-farmers-tractor-rally-what-went-wrong-in-the-police-plan-101611703308541.html|date=27 January 2021|website=Hindustan Times}}</ref><ref>{{cite web |title=Nihang protester flashes sword as police block road to New Delhi |url=https://www.indiatoday.in/india/story/farmers-attack-police-with-swords-near-delhi-akshardham-cops-fire-tear-gas-shells-lathi-charged-1762811-2021-01-26 |website=India Today |date=26 January 2021 |access-date=27 January 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/farmers-protest-41-security-personnel-sustain-injuries-at-red-fort/article61736586.ece/|title=Farmers' protest – 41 security personnel sustain injuries at Red Fort|work=The Hindu|date=26 January 2021}}</ref> మితిమీరిన వేగంతో నడుపుతున్న ట్రాక్టర్లతో కొందరు నిరసనకారులు బారికేడ్లను ఢీకొట్టి విధుల్లో ఉన్న పోలీసులను అణిచివేసేందుకు యత్నించారు.<ref>{{cite web|access-date=29 January 2021|title=Protesters attacked cops with swords, looted anti-riot gear: Red Fort FIR|url=https://indianexpress.com/article/india/protesters-attacked-cops-with-swords-looted-anti-riot-gear-red-fort-fir-7165906/|date=29 January 2021}}</ref> ఒక వ్యక్తి నియంత్రణ కోల్పోయి ట్రాక్టర్ అతనిపై పడిపోవడంతో మరణించినట్లు సమాచారం. అదేవిధంగా పోస్ట్‌మార్టం నివేదిక కూడా మరణానికి కారణాన్ని "మరణానికి ముందు తగిలిన గాయాల వల్ల షాక్, రక్తస్రావం" అని నిర్ధారించింది.<ref>{{cite news |last1=Shekhar |first1=Raj|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/farmers-rally-tractor-parade-turns-capital-raid/articleshow/80471152.cms |work=The Times of India|access-date=27 January 2021|title=Farmers' rally: Tractor parade turns Capital raid|date=27 January 2021 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://theprint.in/india/not-shot-but-crushed-by-tractor-post-mortem-on-farmer-who-died-in-delhi-protests-reveals/593499/|title=Not shot but crushed by tractor- post mortem on farmer who died in Delhi protests reveals|work=The Print|date=28 January 2021|first=Ananya|last=Bhardwaj|access-date=30 January 2021}}</ref> రైతుల్లో ఒక వర్గం పాత ఢిల్లీలోని చారిత్రాత్మక ఎర్రకోటలోకి ప్రవేశించి ప్రాకారాల నుండి మతపరమైన జెండాలను ఎగురవేసింది, కోట గోపురాలను ఎక్కింది.<ref>{{cite news|access-date=28 January 2021|title=India protest: Farmers breach Delhi's Red Fort in huge tractor rally|url=https://www.bbc.com/news/uk-55793731|newspaper=BBC News|date=26 January 2021|publisher=BBC}}</ref> కోట ముందు ఉన్న జెండా స్తంభాన్ని ఎక్కి ఒక రైతు సిక్కు మత జెండా నిషాన్ సాహిబ్‌ను జెండా స్తంభంపై ఎగురవేసిన దృశ్యాలు కనిపించాయి.<ref>{{cite web|last1=Dawn.com|access-date=29 January 2021|title=In pictures: Indian farmers enter Delhi's Red Fort as protests break out across the country|url=https://www.dawn.com/news/1603750|date=26 January 2021|website=Dawn|location=Pakistan}}</ref> పోలీసులు, రైతుల మధ్య జరిగిన ఘర్షణలో కోట లోపలి సౌకర్యాలు కూడా దెబ్బతిన్నాయి.<ref>{{cite web|access-date=28 January 2021|title=ASI shuts Red Fort till January 31 for visitors after vandalism by tractor rally protesters|url=https://www.financialexpress.com/india-news/red-fort-news-asi-shuts-iconic-monument-till-january-31-for-visitors-after-vandalism-flag-hoisting-by-tractor-rally-protesters/2180319/|date=28 January 2021}}</ref> పోలీసుల ప్రకటనల తర్వాత కోటను ఖాళీ చేశారు. ఢిల్లీ పోలీసుల కథనం ప్రకారం 394 మంది పోలీసులు, వేలాది మంది రైతులు గాయపడ్డారు, 30 పోలీసు వాహనాలు ధ్వంసమయ్యాయి.<ref>{{cite web|first=Aishwarya|last=Paliwal|date=27 January 2021|access-date=28 January 2021|title=Farmer leaders betrayed Delhi Police, 394 cops injured, 19 arrests made: Commissioner|url=https://www.indiatoday.in/india/story/farmer-leaders-betrayed-delhi-police-394-cops-injured-19-arrests-made-commissioner-1763329-2021-01-27|website=India Today}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/internet-services-snapped-in-some-parts-of-delhi-ncr-due-to-farm-stir-violence-101611655900259-amp.html|title=Tractor rally violence: Internet services snapped in parts of Delhi-NCR|work=Hindustan Times|first=Harshit|last=Sabarwal|location=New Delhi|date=26 January 2021}}</ref> ఢిల్లీలో అదనపు పారామిలటరీ బలగాలను మోహరించాలని, నిరసన నిబంధనలను ఉల్లంఘించిన వారిపై చర్యలు తీసుకోవాలని అమిత్ షా తీసుకున్న ఉన్నత స్థాయి సమావేశంలో నిర్ణయం తీసుకున్నారు.<ref>{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/amit-shah-holds-meeting-to-discuss-and-review-security-after-farmer-protests-today-2358321|title=Additional Forces in Delhi After Amit Shah's Security Meet Over Clashes|work=NDTV.com|date=26 January 2021}}</ref> రాష్ట్రపతి రామ్‌నాథ్ కోవింద్ హింసాత్మక సంఘటనలను, మతపరమైన జెండా ఎగురవేయడాన్ని ఖండించారు, దీనిని "జాతీయ జెండాకు, గణతంత్ర దినోత్సవానికి జరిగిన అవమానం" అని పేర్కొన్నారు.<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/national-flag-r-day-insulted-president-kovind-on-january-26-violence-101611904591718.html|title='National flag, R-Day insulted': President Kovind on January 26 violence|work=Hindustan Times|date=29 January 2021}}</ref> ఢిల్లీ, ఎన్సీఆర్ ప్రాంతంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో ఇంటర్నెట్ సేవలు గంటల తరబడి నిలిపివేయబడ్డాయి. ఎర్రకోటపై నిషాన్ సాహిబ్ జెండాను ఎగురవేసి హింసను ప్రేరేపించారనే కారణంతో నటుడిగా మారిన కార్యకర్త దీప్ సిద్ధు,<ref>{{cite news |title=Farmers had rejected actor Deep Sidhu |url=https://www.telegraphindia.com/india/protesting-farmers-had-rejected-actor-turned-activist-deep-sidhu/cid/1804927 |access-date=29 January 2021 |work=The Telegraph|location=Kolkota}}</ref> గ్యాంగ్‌స్టర్‌గా మారిన కార్యకర్త లఖా సిధానాలపై<ref>{{cite web|access-date=29 January 2021|title=Farmer leaders to be charged for sedition; UAPA invoked by police|url=https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/farmer-leaders-to-be-charged-for-sedition-uapa-invoked-by-police-101611856547513.html|date=28 January 2021|website=Hindustan Times}}</ref> రైతు సంఘాలు ఆరోపణలు చేశాయి.<ref>{{cite web|url=https://m.thewire.in/article/politics/deep-sidhu-lakha-sidhana-farmers-unions/amp|title=Who Are Deep Sidhu and Lakha Sidhana, and Why Are Farmers' Unions Angry With Them?|work=The Wire|first=Kusum|last=Arora|date=28 January 2021}}</ref> == పర్యవసానాలు == === పోలీసుల చర్య === 2021 జనవరి 27న సమయ్‌పూర్ బాద్లీ మెట్రో స్టేషన్ పోలీస్ స్టేషన్‌లో నిరసనకారులపై నమోదైన ఫస్ట్ ఇన్ఫర్మేషన్ రిపోర్ట్ (ఎఫ్‌ఐఆర్)లో దర్శన్ పాల్, యోగేంద్ర యాదవ్, మరో 35 మంది రైతు నాయకుల పేర్లను చేర్చారు. తూర్పు ఢిల్లీలోని ఘాజీపూర్ పోలీస్ స్టేషన్‌లో నమోదైన ఎఫ్‌ఐఆర్‌లో నిరసనకారులను రెచ్చగొట్టినందుకు రాకేష్ తికాయత్, ఇతర రైతు నాయకుల పేర్లున్నాయి.<ref>{{Cite news|date=27 January 2021|title=Republic Day violence {{!}} Delhi Police name farmer leaders in FIRs|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/republic-day-violence-delhi-police-name-farmer-leaders-in-firs/article33678650.ece|access-date=29 January 2021|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{cite web|date=27 January 2021|title=R-day Violence: 37 Farmer Leaders Named in Delhi Police's FIR; Unions Call Off Feb 1 March to Parliament|url=https://www.news18.com/news/india/republic-day-violence-live-updates-red-fort-farmers-protest-singhu-pm-narendra-modi-tikri-delhi-police-metro-shut-3343898.html|access-date=28 January 2021|website=News18}}</ref> హింస తర్వాత బడ్జెట్ సమావేశాల సందర్భంగా ఫిబ్రవరి 1 న జరగాల్సిన పార్లమెంట్ కవాతును రైతులు విరమించుకున్నారు.<ref>{{cite web|title=Indian farmers call off parliament march after deadly violence|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/1/28/indian-farmers-call-off-parliament-march-after-deadly-violence|access-date=29 January 2021|publisher=Al Jazeera|language=en}}</ref> నిరసన జరిగిన మరుసటి రోజు స్పామ్, ప్లాట్‌ఫారమ్ మానిప్యులేషన్ కోసం ట్విట్టర్ 500 కి పైగా ఖాతాలను తాత్కాలికంగా నిలిపివేసింది, వాటిలో ఎక్కువ భాగం ఖలిస్థాన్ అనుకూల మద్దతుదారులవి.<ref>{{cite web|date=27 January 2021|title=Farmers' protest: Twitter suspends over 550 handles after Republic Day violence|url=https://www.deccanherald.com/national/farmers-protest-twitter-suspends-over-550-handles-after-republic-day-violence-944093.html|access-date=28 January 2021|website=Deccan Herald}}</ref> జనవరి 28 నాటికి ఢిల్లీ పోలీసులు హింసాత్మక ఘటనలపై 25 క్రిమినల్ కేసులు నమోదు చేశారని, 19 మందిని అరెస్టు చేశారని కమిషనర్ పేర్కొన్నారు. జాతీయ జెండాను అవమానించినందుకు, హింసను ప్రేరేపించినందుకు పంజాబీ నటుడు దీప్ సిద్ధూపై పోలీసులు అభియోగాలు మోపారు.<ref name="Tribune 28 Booked" /><ref>{{Cite news|title=Delhi Police arrests Red Fort raider Deep Sidhu|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/delhi-police-arrest-red-fort-raider-deep-sidhu/articleshow/80759496.cms|access-date=9 February 2021|website=The Times of India|date=9 February 2021 |language=en}}</ref> ప్రాథమిక విచారణలో "ఢిల్లీ పోలీసులకు, ఆందోళన చేస్తున్న సంఘాల నాయకులకు మధ్య ఉన్న ఒప్పందాన్ని ఉల్లంఘించడానికి ముందస్తు, సుసంపన్నమైన ప్రణాళిక ఉంది" అని పోలీసులు పేర్కొన్నారు. అల్లర్లలో పాల్గొన్న వ్యక్తులు, రైతు నాయకులపై ఢిల్లీ పోలీసులు చట్టవిరుద్ధ కార్యకలాపాల (నివారణ) చట్టం, దేశద్రోహం కింద ఎఫ్‌ఐఆర్ నమోదు చేశారు.<ref>{{cite web|title=Tractor parade violence: Case registered under UAPA to probe conspiracy angle|url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/tractor-parade-violence-case-registered-under-uapa-to-probe-conspiracy-angle-204619|archive-url=https://web.archive.org/web/20210129013126/https://www.tribuneindia.com/news/nation/tractor-parade-violence-case-registered-under-uapa-to-probe-conspiracy-angle-204619|url-status=dead|archive-date=29 January 2021|access-date=28 January 2021|website=The Tribune}}</ref><ref>{{cite web|title=Republic Day violence: Perpetrators will be charged under UAPA, other sections of IPC|date=28 January 2021|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/uapa-against-perpetrators-of-republic-day-violence-latest-news-681120|access-date=28 January 2021|publisher=India TV}}</ref><ref>{{cite news|title=Tension at Delhi border as farmers told to vacate protest site|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/16-opposition-parties-to-boycott-presidential-address-in-protest-against-farm-laws-highlights/articleshow/80497502.cms|access-date=28 January 2021|website=The Times of India|date=28 January 2021 }}</ref> 200 మందికి పైగా నిరసనకారులను పోలీసులు అదుపులోకి తీసుకున్నారు.<ref>{{cite news|author=Prawesh Lama|date=27 January 2021|title=Tractor rally chaos: FIRs filed under attempt to murder, criminal conspiracy|work=Hindustan Times|url=https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/tractor-rally-chaos-firs-filed-for-attempt-to-murder-destroying-evidence-101611739955413.html|access-date=28 January 2021}}</ref> ఫిబ్రవరి 7న గూగుల్ ద్వారా ఆన్‌లైన్ "టూల్‌కిట్ (ప్రచార పత్రం)" చలామణికి కారణమైన హింసను ప్రేరేపించిన వారిని గుర్తించినట్లు ఢిల్లీ పోలీసులు పేర్కొన్నారు.<ref>{{cite web|date=7 February 2021|title=Police wait for Google to help them trace creators of 'toolkit'|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/police-wait-for-google-to-help-them-trace-creators-of-toolkit-101612640104797-amp.html|access-date=7 February 2021|work=Hindustan Times}}</ref> టూల్‌కిట్ తయారీదారులకు "ఖలిస్తానీ అనుకూల శక్తులతో" ప్రత్యక్ష సంబంధాలు ఉన్నాయని పేర్కొన్నారు. టూల్‌కిట్‌ను మొదటిసారిగా స్వీడిష్ పర్యావరణ కార్యకర్త గ్రెటా థన్‌బర్గ్ ట్వీట్ చేశారు.<ref name="Scroll-Jacob-21">{{cite web|date=15 February 2021|title=Delhi Police issue arrest warrant against Nikita Jacob, Shantanu in farm protest document case|url=https://scroll.in/latest/986936/delhi-police-issue-arrest-warrant-against-nikita-jacob-shantanu-in-farm-protest-document-case|access-date=15 February 2021|publisher=Scroll}}</ref> టూల్‌కిట్ సృష్టించబడిన జూమ్ సమావేశంలో పాల్గొన్న వారి వివరాలను కోరుతూ ఢిల్లీ పోలీసులు జూమ్ వీడియో కమ్యూనికేషన్స్‌కు కూడా లేఖ రాశారు.<ref>{{cite web|first=Shemin|last=Joy|date=16 February 2021|title=Delhi Police writes to Zoom, seeks details of toolkit meeting participants ahead of Republic Day|url=https://www.deccanherald.com/national/north-and-central/delhi-police-writes-to-zoom-seeks-details-of-toolkit-meeting-participants-ahead-of-republic-day-951773.html|access-date=16 February 2021|work=Deccan Herald}}</ref> పర్యావరణ కార్యకర్త దిశా రవితో పాటు మరికొందరి అరెస్టుకు దారితీసిన సమాచారాన్ని గూగుల్ ఢిల్లీ పోలీసులకు అందించిందని తెలిసింది.<ref>{{cite web|first=Akshit|last=Sangomla|date=16 February 2021|title=Disha Ravi arrest: Role of Google, tech companies under cloud|url=https://www.downtoearth.org.in/news/governance/disha-ravi-arrest-role-of-google-tech-companies-under-cloud-75563|access-date=19 February 2021|publisher=Down to Earth}}</ref> రవి అరెస్టు, విచారణకు విస్తృత ప్రచారం లభించింది. ఆమె అరెస్టుకు వ్యతిరేకంగా దేశవ్యాప్తంగా ప్రజలు ఆందోళన చేపట్టారు.<ref>{{Cite magazine|last=Sayeed|first=Vikhar Ahmed|date=March 12, 2021|title=Disha Ravi's arrest sparks off protests in Bengaluru|url=https://frontline.thehindu.com/the-nation/disha-ravi-arrest-by-delhi-police-sparks-off-protests-in-bengaluru/article33910932.ece|access-date=2021-07-09|magazine=Frontline|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news|date=16 February 2021|title=Protests after 22-year-old Indian climate activist Disha Ravi arrested in "unprecedented attack on democracy"|url=https://www.cbsnews.com/news/disha-ravi-india-climate-activist-arrested-protests/|access-date=2021-07-09|website=CBS News}}</ref><ref>{{Cite web|date=15 February 2021|title=Arrest of young Indian activist triggers outrage|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/2/15/indian-climate-activists-arrest-causes-outrage|access-date=2021-07-09|website=Al Jazeera}}</ref> దిశా రవిపై మోపిన దేశద్రోహ అభియోగాలకు మద్దతుగా "స్వల్ప", "అసంపూర్ణ" ఆధారాలు మాత్రమే ఉన్నాయని, ప్రభుత్వ విధానాలతో ఏకీభవించనంత మాత్రాన పౌరులను జైలులో పెట్టలేమని ఢిల్లీ న్యాయస్థానం అభిప్రాయపడటంతో 2021 ఫిబ్రవరి 24న ఆమెకు బెయిల్ మంజూరైంది.<ref>{{Cite web|date=2021-02-24|title=Disha Ravi gets bail in toolkit case: What the court said|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/disha-ravi-gets-bail-in-toolkit-case-what-the-court-said-101614139070425.html|access-date=2021-02-25|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> === స్పందన === ఢిల్లీలో రైతుల ఆందోళన సందర్భంగా చోటుచేసుకున్న హింసను తాను సమర్థించడం లేదని నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (ఎన్సీపీ) నేత శరద్ పవార్ అన్నారు.<ref>{{cite web|date=26 January 2021|title=Farmers were agitating with restraint but Centre didn't solve their problems: NCP chief Sharad Pawar|url=https://www.dnaindia.com/india/report-farmers-were-agitating-with-restraint-but-centre-didn-t-solve-their-problems-ncp-chief-sharad-pawar-2870907|access-date=31 January 2021|publisher=DNA India}}</ref> పంజాబ్ ముఖ్యమంత్రి కెప్టెన్ అమరీందర్ సింగ్ కూడా హింసను ఖండించారు.<ref>{{cite web|date=26 January 2021|title=Capt Amarinder on Delhi clashes: 'Shocking, violence by some elements unacceptable'|url=https://indianexpress.com/article/india/capt-amarinder-on-delhi-clashes-shocking-violence-by-some-elements-unacceptable-7162623/|access-date=31 January 2021|work=The Indian Express}}</ref> === నిరసనకారుల సత్కారం === మార్చి 2021లో స్వర్ణ దేవాలయంలో జరిగిన ఒక కార్యక్రమంలో ఎర్రకోటపై నిషాన్ సాహిబ్‌ను ఎగురవేసినందుకు పోలీసులకు వాంటెడ్‌గా ఉన్న వ్యక్తి తండ్రిని సత్కరించారు. గణతంత్ర దినోత్సవం నాటి హింసపై ఢిల్లీ పోలీసులు జాబితా చేసిన ఇతర పరారీలో ఉన్నవారికి కూడా ఈ సభ మద్దతు ఇచ్చింది. హాజరైన వారిలో దళ్ ఖల్సా అధ్యక్షుడు, ఎమ్మెల్యే సుఖ్‌పాల్ సింగ్ ఖైరా, శిరోమణి అకాలీదళ్ (అమృత్‌సర్) ప్రధాన కార్యదర్శి ఉన్నారు.<ref>{{Cite web|date=2021-03-25|title=Family of youth who hoisted Nishan Sahib at Red Fort honoured at Golden Temple event|url=https://indianexpress.com/article/india/family-of-youth-who-hoisted-nishan-sahib-at-red-fort-honoured-at-golden-temple-event-7244088/|access-date=2021-06-01|website=The Indian Express|language=en}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఢిల్లీ గణతంత్ర దినోత్సవ పరేడ్]] == మూలాలు == {{Reflist|30em}} == మరింత చదవడానికి == * {{cite news |last1=Bhatia |first1=Gurman |title=Tractors to Delhi |url=https://graphics.reuters.com/INDIA-FARMERS/PROTESTS/nmopaozzqpa/ |work=Reuters}} * [https://ruralindiaonline.org/en/articles/delhis-republic-day-theatre-of-the-optics/ Delhi's Republic Day theatre of the optics], పీపుల్స్ ఆర్కైవ్ ఆఫ్ రూరల్ ఇండియా (PARI) ద్వారా కవరేజ్ {{DEFAULTSORT:Farmers' Republic Day violence, 2021}} trbtzd7zhvxfjq76lsy3c7kdjz4c6jk 0 509454 4956499 2026-09-12T03:35:55Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Short description|భారతదేశంలోని రైతుల ప్రతినిధి సంస్థ}} {{Use Indian English|date = February 2020}} {{Use dmy dates|date=April 2020}} {{Infobox organization | name = భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ | native_name = | caption = భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ చిహ్నం | logo = Bhara...' 4956499 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతదేశంలోని రైతుల ప్రతినిధి సంస్థ}} {{Use Indian English|date = February 2020}} {{Use dmy dates|date=April 2020}} {{Infobox organization | name = భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ | native_name = | caption = భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ చిహ్నం | logo = Bharatiya Kisan Union logo.png | abbreviation = బీకేయూ | predecessor = పంజాబ్ ఖేతిబరీ యూనియన్<br/>కిసాన్ సంఘర్ష్ సమితి (హర్యానా)<br/>రైతు సంఘ (కర్ణాటక)<br/>వ్యవసాయిగళ్ సంఘం (తమిళనాడు) | formation = {{Start date and years ago|df=yes|p=y|1987|7|01}} | founders = [[చౌదరి చరణ్ సింగ్]]<br/>[[ఎం. డి. నంజుండస్వామి]]<br/>[[నారాయణస్వామి నాయుడు]]<br/>[[ప్రతాప్ సింగ్ కడియన్]]<br/>[[భూపిందర్ సింగ్ మాన్]]<br/>[[మహేంద్ర సింగ్ టికాయత్]] | extinction = | status = క్రియాశీలం | purpose = | headquarters = కిసాన్ భవన్, [[సిసౌలి]], [[ముజఫర్‌నగర్]], [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] | region_served = [[భారతదేశం]] | membership = | leader_title = జాతీయ అధ్యక్షుడు | leader_name = నరేష్ టికాయత్ | leader_title2 = జాతీయ అధికార ప్రతినిధి | leader_name2 = [[రాకేష్ టికాయత్]] | key_people = | parent_organization = | affiliations = [[ఆల్ ఇండియా కిసాన్ సంఘర్ష్ కోఆర్డినేషన్ కమిటీ]]<br/>[[వియా కాంపెసినా]] | website = [http://www.bku.co.in/ అధికారిక వెబ్‌సైట్] | general_secretary = యుధ్వీర్ సింగ్ }} '''భారతీయ కిసాన్ యూనియన్''' ('''బీకేయూ''') భారతదేశంలోని రైతుల ప్రతినిధి సంస్థ. దీనిని [[చౌదరి చరణ్ సింగ్]] పంజాబ్ ఖేతిబరీ యూనియన్ ఆధారంగా స్థాపించారు. ఆ సంస్థ తరువాత [[పంజాబ్]] శాఖగా మారింది.<ref name=":1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=12|pages=201|author-link=Tom Brass}}</ref> ఈ సంఘం [[ఆల్ ఇండియా కిసాన్ సంఘర్ష్ కోఆర్డినేషన్ కమిటీ]], [[వియా కాంపెసినా]]లతో అనుబంధం కలిగి ఉంది.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://viacampesina.org/en/bharatiya-kisan-union-backs-tamil-nadu-farmers-protesting-with-human-skulls-in-new-delhi/|title=Bharatiya Kisan Union backs Tamil Nadu farmers protesting with human skulls in New Delhi – Via Campesina|date=2017-03-28|website=[[Via Campesina]]}}</ref> ఈ సంఘం జాతీయ ప్రధాన కార్యాలయం [[ఉత్తర ప్రదేశ్]]లోని [[ముజఫర్‌నగర్]] జిల్లాలో ఉన్న [[సిసౌలి]]లో ఉంది.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/north/story/bku-leader-mahendra-singh-tikait-dead-133781-2011-05-15|title=BKU leader Mahendra Singh Tikait dead|date=15 May 2011|website=[[India Today]]}}</ref> == చరిత్ర == భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ చరిత్ర 1972 మేలో [[చండీగఢ్]]లో 11 రైతు సంఘాల విలీనంతో ఏర్పడిన ''పంజాబ్ ఖేతిబరీ జమీందారీ యూనియన్''తో ప్రారంభమైంది. తరువాత దీనికి ''పంజాబ్ ఖేతిబరీ యూనియన్''గా పేరు మార్చారు.<ref>{{Cite book|title=India: Government and Politics in a Developing Nation|last1=Kochanek|first1=Stanley A.|last2=Hardgrave|first2=Robert L.|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2007|isbn=978-0495007494|pages=255}}</ref> 1978లో రైతులకు జాతీయ స్థాయి వేదికను ఏర్పాటు చేయాలనే ఉద్దేశంతో పంజాబ్ ఖేతిబరీ యూనియన్‌ను బీకేయూగా మార్చారు. ఈ సంస్థకు [[జనతా పార్టీ (సెక్యులర్)]]కు చెందిన [[భారతీయ లోక్ దళ్]]తో సంబంధం ఉండేది. అయితే ప్రారంభ దశలో రైతులను పెద్ద సంఖ్యలో సమీకరించడంలో అది ఆశించిన స్థాయిలో విజయాన్ని సాధించలేదు.<ref name=":2" /> 1980 డిసెంబరు 12న నిర్వహించిన అఖిల భారత కిసాన్ సమ్మేళనంలో హర్యానాకు చెందిన ''కిసాన్ సంఘర్ష్ సమితి'', కర్ణాటకకు చెందిన ''రైతు సంఘ'', తమిళనాడుకు చెందిన ''వ్యవసాయిగళ్ సంఘం'' బీకేయూ పరిధిలోకి వచ్చాయి. 1982లో ఈ సంఘంలో కొంతకాలం విభజన ఏర్పడింది. నారాయణస్వామి నాయుడు నాయకత్వంలో బీకేయూ (ఎన్), భూపిందర్ సింగ్ మాన్ నాయకత్వంలో బీకేయూ (ఎం) ఏర్పడ్డాయి. అయితే [[శరద్ అనంతరావు జోషి]] జోక్యంతో సంస్థ తిరిగి ఏకమైంది. రాష్ట్ర శాఖలకు స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన [[సమాఖ్య వ్యవస్థ]]ను అనుసరించారు.<ref name=":3">{{Cite book|last=Omvedt|first=Gail|url=https://books.google.com/books?id=Wlxb0uacnRcC|title=Reinventing Revolution: New Social Movements and the Socialist Tradition in India|publisher=[[M. E. Sharpe]]|year=1993|isbn=0-87332-784-5|pages=122}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Bentall|first1=Jim|last2=Corbridge|first2=Stuart|author2-link=Stuart Corbridge|year=1996|title=Urban-Rural Relations, Demand Politics and the 'New Agrarianism' in Northwest India: The Bharatiya Kisan Union.|journal=[[Transactions of the Institute of British Geographers]]|volume=21|issue=1|pages=30|doi=10.2307/622922|jstor=622922}}</ref> 1986 అక్టోబరు 17న [[మహేంద్ర సింగ్ టికాయత్]] బీకేయూను పునర్వ్యవస్థీకరించారు. [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] పశ్చిమ ప్రాంతంలోని [[సిసౌలి]]లో ప్రధాన కార్యాలయాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. గతంలో [[చరణ్ సింగ్]]తో ఉన్న రాజకీయ అనుబంధానికి భిన్నంగా ఈ సంస్థను రాజకీయ పక్షపాతం లేని సంస్థగా తీర్చిదిద్దారు.<ref name=":2">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FhStCwAAQBAJ|title=Populism and Power: Farmers' movement in western India, 1980–2014|last=Dhanagare|first=D. N|date=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-138-96327-6|location=India|page=130|author-link=D N Dhanagare}}</ref> 1980వ దశకంలో [[ఇందిరా గాంధీ]] విధించిన [[భారతదేశ అత్యవసర పరిస్థితి|అత్యవసర పరిస్థితి]] అనంతరం [[బిహార్ ఉద్యమం]]తో పాటు దేశంలో పెరిగిన ప్రజా ఉద్యమాల నేపథ్యంలో బీకేయూ పలు రైతు ఆందోళనల ద్వారా ప్రాధాన్యం పొందింది.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=12|pages=95|author-link=Tom Brass}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/national/1974-is-this-really-as-real-news-278136|title=1974... Is This Really As Real? {{!}} Outlook India Magazine|last=Reddy|first=Sheela|date=5 September 2011|website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook India]]|access-date=2020-02-06}}</ref> 1988 జనవరి–ఫిబ్రవరిలో బీకేయూ నిర్వహించిన ''మీరట్ దిగ్బంధం'' సంస్థకు విస్తృత ప్రజాదరణ తెచ్చింది. [[మీరట్]]లోని కమిషనర్ కార్యాలయం చుట్టూ 25 రోజుల పాటు రైతులు ధర్నా నిర్వహించారు. ఈ ఆందోళనకు చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల నుంచి లక్షలాది మంది రైతులు తరలివచ్చారు.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FhStCwAAQBAJ|title=Populism and Power: Farmers' movement in western India, 1980–2014|last=Dhanagare|first=D. N|date=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-138-96327-6|location=India|page=125|author-link=D N Dhanagare}}</ref> అదే సంవత్సరం [[శరద్ అనంతరావు జోషి]] నాయకత్వంలో నిర్వహించిన ''బోట్ క్లబ్ ర్యాలీ''లో పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్‌తో పాటు దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాల నుంచి సుమారు 8 లక్షల మంది రైతులు [[న్యూఢిల్లీ]]లోని బోట్ క్లబ్ మైదానానికి చేరుకున్నారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19790115-kisan-rally-farmers-throng-the-capital-with-festive-gaiety-821763-2014-12-08|title=Kisan Rally: Farmers throng the capital with festive gaiety|last=Louis|first=Arul B.|date=19 December 2014|website=India Today|orig-year=15 January 1979|access-date=2020-02-06}}</ref> ఆందోళనలో పాల్గొన్న రైతులు ట్రాక్టర్లు, ఎద్దుల బండ్లతో రావడంతో [[ఇండియా గేట్]] నుంచి [[విజయ్ చౌక్]] వరకు సుమారు 3 కిలోమీటర్ల మేర జనసందోహం కనిపించింది.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/boat-club-is-back-on-map-as-indias-resistance-square/articleshow/65108848.cms|title=Lutyens' Delhi: Boat Club is back on map as India's resistance square {{!}} India News|date=23 July 2018|website=[[The Times of India]]}}</ref> చెరకు ధరల నియంత్రణ, రైతుల రుణాల మాఫీ, నీటి ఛార్జీలు తగ్గించడం, విద్యుత్ ఛార్జీలను తగ్గించడం వంటి డిమాండ్లను బీకేయూ ముందుకు తెచ్చింది. ఇవి భారతదేశంలో [[ఆర్థిక సరళీకరణ]] ప్రారంభ దశలో ప్రధాన రైతు డిమాండ్లుగా నిలిచాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FhStCwAAQBAJ|title=Populism and Power: Farmers' movement in western India, 1980--2014|last=Dhanagare|first=D. N|date=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-138-96327-6|location=India|pages=128–129|author-link=D N Dhanagare}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/india/messiah-for-farmers-who-laid-siege-to-capital/cid/392440|title='Messiah' for farmers who laid siege to capital|last=Chakraborty|first=Tapas|date=16 May 2011|website=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|access-date=2020-02-06}}</ref> ఈ కాలంలో బీకేయూ పలు డిమాండ్లపై ప్రభుత్వాల నుంచి కొన్ని రాయితీలను సాధించింది.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=12|pages=201–203|author-link=Tom Brass}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thewire.in/agriculture/kisan-union-farmers-march-delhi-kisan-kranti-yatra|title=Tikait's Kisan Union to Bring Thousands of Farmers to Delhi in 'Kisan Kranti Yatra'|last=Sharma|first=Raghavi|date=1 October 2018|website=[[The Wire (India)|The Wire]]}}</ref> ఉత్తర ప్రదేశ్ పశ్చిమ ప్రాంత బీకేయూ శాఖను [[మహేంద్ర సింగ్ టికాయత్]] 1986 అక్టోబరు 17న స్థాపించారు.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bhartiya-kisan-union-activists-not-to-contest-lok-sabha-polls/articleshow/29990366.cms?from=mdr|title=Bhartiya Kisan Union activists not to contest Lok Sabha polls|date=2014-02-07|work=[[The Economic Times]]}}</ref> ఈ సంస్థలో 31 యూనియన్లు ఉన్నాయి. == సిద్ధాంతం == భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ తనను రాజకీయ పక్షపాతం లేని రైతుల ప్రతినిధి సంస్థగా పేర్కొంటుంది. ఎన్నికల రాజకీయ వ్యవస్థకు వెలుపల ఒక [[ఒత్తిడి సమూహం]]గా పనిచేయడం సంస్థ ప్రధాన ఉద్దేశం.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=12|pages=168|author-link=Tom Brass}}</ref> [[ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ]]ను బీకేయూ ''అసమంజసమైన వ్యవస్థ''గా అభివర్ణిస్తుంది. ఈ వ్యవస్థ బహుళజాతి సంస్థల ప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా పనిచేస్తుందని, భారతీయ రైతులతో పాటు ఇతర అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల రైతులకు అసమాన పోటీని కలిగిస్తుందని సంస్థ అభిప్రాయపడుతుంది. వ్యవసాయాన్ని ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ పరిధి నుంచి తొలగించాలని బీకేయూ కోరింది. ఉత్పత్తులపై పేటెంట్లను రద్దు చేయాలని, ప్రక్రియలపై పేటెంట్ల కాలపరిమితిని 10 సంవత్సరాలకు పరిమితం చేయాలని సంస్థ అభిప్రాయపడింది.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/bku-wants-agriculture-out-of-wto/articleshow/1195702.cms?from=mdr|title=BKU wants agriculture out of WTO|date=2005-08-09|work=[[The Economic Times]]}}</ref> [[జన్యుమార్పిడి]] పంటల ప్రవేశంపై కూడా బీకేయూ అనుమానాలు వ్యక్తం చేసింది. అవి వ్యవసాయ సుస్థిరతకు, వినియోగదారుల ఆరోగ్యానికి ముప్పు కలిగించే అవకాశం ఉందని ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/agriculture/farmers-groups-split-over-htbt-cotton-cultivation/articleshow/70261861.cms?from=mdr|title=Farmers' groups split over HTbt cotton cultivation|date=2019-07-17|work=The Economic Times|access-date=2020-02-06}}</ref> బీకేయూ వివిధ రాజకీయ పార్టీలకు చెందిన అభ్యర్థులకు అంశాల ఆధారంగా మద్దతు ఇస్తుంది.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/BKUs-issue-based-support-to-parties/articleshow/211590948.cms|title=BKU's issue-based support to parties|date=6 February 2002|website=[[The Times of India]]|access-date=2020-02-06}}</ref> అయితే [[హిందూ జాతీయవాదం|హిందూ జాతీయవాద]] ఉద్యమంతో బీకేయూకు విభేదాలు ఏర్పడ్డాయి. మతపరమైన విభజనలకు దారితీసే అంశాలు రైతు ఉద్యమానికి ప్రయోజనం కలిగించవని బీకేయూ అభిప్రాయపడింది.<ref name=":13">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=12|pages=114–115|author-link=Tom Brass}}</ref> == సంస్థాగత నిర్మాణం == భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ సమాఖ్య తరహా నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంది. ఇందులో రాష్ట్ర శాఖలకు స్వయంప్రతిపత్తి ఉంటుంది. కర్ణాటకలో ఈ సంస్థ ''[[కర్ణాటక రాజ్య రైతు సంఘ]]'' పేరుతో, తమిళనాడులో ''వ్యవసాయిగళ్ సంఘం'' పేరుతో పనిచేస్తుంది. ఇవి ఆయా ప్రాంతాల్లో భారతీయ కిసాన్ యూనియన్‌కు సమానమైన ప్రాంతీయ సంస్థలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.<ref name=":3" /><ref>{{Cite book|last1=Ray|first1=Raka|title=Social Movements in India: Poverty, Power, and Politics|last2=Katzenstein|first2=Mary Fainsod|author-link2=Mary Fainsod Katzenstein|publisher=[[Rowman & Littlefield]]|year=2005|isbn=9780742538429|location=[[United States of America]]|pages=185–186|author-link=Raka Ray}}</ref> సంస్థ నిర్మాణం గ్రామ పంచాయతీలకు సంబంధించిన స్థానిక స్థాయి వ్యవస్థను పోలి ఉంటుంది. బీకేయూ సమావేశాలు సాధారణంగా అనౌపచారికంగా, గ్రామీణ పద్ధతిలో, సమానత్వ భావనతో నిర్వహించబడతాయి. ఈ సమావేశాల్లో సంప్రదాయ [[ఖాప్ పంచాయతీ]] సంస్థల పద్ధతులను కూడా ఉపయోగిస్తారు.<ref>{{cite journal|last=Sahay|first=Gaurang|date=1 October 2004|title=Traditional Institutions and Cultural Practices vis-à-vis Agrarian Mobilisation: The Case of Bhartiya Kisan Union|journal=[[Indian Sociological Society|Sociological Bulletin]]|volume= 53|issue=3|pages=406–407|doi=10.1177/0038022920040305|jstor=23620470|s2cid=157252632}}</ref> బీకేయూకు [[ఉత్తర ప్రదేశ్]], [[హర్యానా]],<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/cancel-all-stubble-burning-cases-in-a-month-farmers-body/articleshow/72249705.cms|title=Jind farm fires: BKU gives government 30-day ultimatum for dropping charges {{!}} Gurgaon News|date=27 November 2019|website=[[The Times of India]]}}</ref> [[పంజాబ్]],<ref>{{Cite web|url=https://thewire.in/rights/malerkotla-punjab-caa-rally|title=Punjab: Nearly 20,000 Farmers, Women Take to Malerkotla Streets Against CAA|date=2020-02-02|website=The Wire|access-date=2020-02-05}}</ref> [[ఉత్తరాఖండ్]],<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/all-you-need-to-know-about-the-bharatiya-kisan-union-protest-118100200666_1.html|title=All you need to know about the Bharatiya Kisan Union protest in Delhi|date=2018-10-02|work=[[Business Standard]]}}</ref> [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]], [[గుజరాత్]],<ref>{{Cite web|url=http://www.uniindia.com/bhartiya-kisan-union-to-oppose-bjp-in-gujarat-hp-elections/india/news/1040001.html|title=Bharatiya Kisan Union to oppose BJP in Gujarat, HP elections|date=7 November 2017|website=[[United News of India]]}}</ref> [[మధ్యప్రదేశ్]],<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2019/may/29/madhya-pradesh-farmers-begin-three-day-stir-supplies-affected-1983276.html|title=Madhya Pradesh farmers begin three-day stir, supplies affected|date=29 May 2019|website=[[The New Indian Express]]|access-date=2020-02-06}}</ref> [[ఛత్తీస్‌గఢ్]],<ref>{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/news/indian-farmer-union-will-be-active-in-cag-state-president-fixed-023040-2954952.html|title=भारतीय किसान यूनियन छग में होगी सक्रिय, प्रदेशाध्यक्ष तय|date=2018-10-12|website=[[Dainik Bhaskar]]|language=hi|trans-title=Bharatiya Kisan Union to be active in Chhattisgarh, the state president will be active|access-date=2020-02-10}}</ref> [[రాజస్థాన్]],<ref>{{Cite web|url=https://www.patrika.com/jaipur-news/100-villages-people-said-the-cradle-of-the-agreement-were-not-traveled-alwar-1460643/|title=100 गांवों के लोगों ने कहा, समझौते की पालना नहीं हुई तो अलवर कूच|last=Soni|first=Aniket|website=[[Rajasthan Patrika|Patrika News]]|language=hindi|trans-title=People from 100 villages have threatened to march to Alwar if the agreement is not followed|access-date=2020-02-07}}</ref> [[కర్ణాటక]],<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bhartiya-kisan-union-to-launch-stir-in-national-capital-from-march-17/articleshow/50266582.cms?from=mdr|title=Bhartiya Kisan Union to launch stir in national capital from March 17|date=2015-12-21|work=[[The Economic Times]]}}</ref> [[తమిళనాడు]], [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రాల్లో ఉనికి ఉంది.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/hisar-farmers-to-defy-ban-plant-gm-ht-cotton-in-fields-today/articleshow/70080188.cms|title=Hisar farmers to defy ban, plant GM cotton today {{!}} Gurgaon News|last=Mukesh|first=Kumar|date=5 July 2019|website=[[The Times of India]]|access-date=2020-02-06}}</ref><ref name=":1" /> === నాయకులు === * [[రట్టన్ సింగ్ మాన్]] — హర్యానా.<ref name="Charuni Mission Punjab">{{Cite web|last=Bhattacharya|first=Jayanta|date=14 July 2021|title='Mission Punjab': Who Is Farmer Leader Gurnam Singh Charuni?|url=https://www.outlookindia.com/national/india-news-mission-punjab-who-is-gurnam-singh-charuni-news-388179|access-date=2021-09-08|website=Outlook India}}</ref> * [[మహేంద్ర సింగ్ టికాయత్]] * ముక్తి దేశాయ్ * షాన్ సిన్హా * రాయ్ చంద్ర == ఇవి కూడా చూడండి == * [[భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ అराजనైతిక]] * [[సహజానంద సరస్వతి]] * [[నర్మదా బచావో ఆందోళన్]] * [[అఖిల భారత కిసాన్ సభ]] * [[బయోపైరసీ]] == మూలాలు == {{Reflist|2}} == మరింత సమాచారం == {{Refbegin|2}} * {{cite journal|last=Gupta|first=Dipankar|author-link=Dipankar Gupta|year=1988|title=Country-Town Nexus and Agrarian Mobilisation: Bharatiya Kisan Union as an Instance|journal=[[Economic and Political Weekly]]|volume=23|issue=51|pages=2688–2696|jstor=4394150}} * {{cite journal|last=Hasan|first=Zoya|year=1989|title=Self-Serving Guardians: Formation and Strategy of the Bhartiya Kisan Union.|journal=[[Economic and Political Weekly]]|volume= 24|issue= 48|pages=2663–2670|jstor=4395653|author-link=Zoya Hasan}} * {{Cite journal|last1=Bentall|first1=Jim|last2=Corbridge|first2=Stuart|author2-link=Stuart Corbridge|year=1996|title=Urban-Rural Relations, Demand Politics and the 'New Agrarianism' in Northwest India: The Bharatiya Kisan Union.|journal=[[Transactions of the Institute of British Geographers]]|volume=21|issue=1|pages=27|doi=10.2307/622922|jstor=622922}} * {{cite journal|last=Sahay|first=Gaurang|date=1 October 2004|title=Traditional Institutions and Cultural Practices vis-à-vis Agrarian Mobilisation: The Case of Bhartiya Kisan Union|url=https://www.researchgate.net/publication/263203299|journal=[[Indian Sociological Society|Sociological Bulletin]]|volume= 53|issue=3|pages=396–418|doi=10.1177/0038022920040305|s2cid=157252632|via=JOUR}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FhStCwAAQBAJ|title=Populism and Power: Farmers' movement in western India, 1980--2014|last=Dhanagare|first=D. N|date=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-138-96327-6|location=India|author-link=D N Dhanagare}} {{refend}} == బాహ్య లింకులు == * [http://www.bku.org.in/ అధికారిక వెబ్‌సైట్] {{Agriculture in India}} [[వర్గం:రైతు సంఘాలు]] [[వర్గం:గ్రామీణ సమాజ అభివృద్ధి]] [[వర్గం:భారతదేశంలోని వ్యవసాయ సంస్థలు]] [[వర్గం:1978లో స్థాపించిన సంస్థలు]] [[వర్గం:2020–2021 భారతీయ రైతుల ఉద్యమ నిర్వాహకులు]] 624bavfry0d7x866hut236bis3swor1 4956502 4956499 2026-09-12T03:38:08Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4956502 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతదేశంలోని రైతుల ప్రతినిధి సంస్థ}} {{Use Indian English|date = February 2020}} {{Use dmy dates|date=April 2020}} {{Infobox organization | name = భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ | native_name = | caption = భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ చిహ్నం | logo = Bharatiya Kisan Union logo.png | abbreviation = బీకేయూ | predecessor = పంజాబ్ ఖేతిబరీ యూనియన్<br/>కిసాన్ సంఘర్ష్ సమితి (హర్యానా)<br/>రైతు సంఘ (కర్ణాటక)<br/>వ్యవసాయిగళ్ సంఘం (తమిళనాడు) | formation = {{Start date and years ago|df=yes|p=y|1987|7|01}} | founders = [[చౌదరి చరణ్ సింగ్]]<br/>[[ఎం. డి. నంజుండస్వామి]]<br/>[[నారాయణస్వామి నాయుడు]]<br/>[[ప్రతాప్ సింగ్ కడియన్]]<br/>[[భూపిందర్ సింగ్ మాన్]]<br/>[[మహేంద్ర సింగ్ టికాయత్]] | extinction = | status = క్రియాశీలం | purpose = | headquarters = కిసాన్ భవన్, [[సిసౌలి]], [[ముజఫర్‌నగర్]], [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] | region_served = [[భారతదేశం]] | membership = | leader_title = జాతీయ అధ్యక్షుడు | leader_name = నరేష్ టికాయత్ | leader_title2 = జాతీయ అధికార ప్రతినిధి | leader_name2 = [[రాకేష్ టికాయత్]] | key_people = | parent_organization = | affiliations = [[ఆల్ ఇండియా కిసాన్ సంఘర్ష్ కోఆర్డినేషన్ కమిటీ]]<br/>[[వియా కాంపెసినా]] | website = [http://www.bku.co.in/ అధికారిక వెబ్‌సైట్] | general_secretary = యుధ్వీర్ సింగ్ }} '''భారతీయ కిసాన్ యూనియన్''' ('''బీకేయూ''') భారతదేశంలోని రైతుల ప్రతినిధి సంస్థ. దీనిని చౌదరి చరణ్ సింగ్ పంజాబ్ ఖేతిబరీ యూనియన్ ఆధారంగా స్థాపించారు. ఆ సంస్థ తరువాత [[పంజాబ్]] శాఖగా మారింది.<ref name=":1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=12|pages=201|author-link=Tom Brass}}</ref> ఈ సంఘం ఆల్ ఇండియా కిసాన్ సంఘర్ష్ కోఆర్డినేషన్ కమిటీ, వియా కాంపెసినాలతో అనుబంధం కలిగి ఉంది.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://viacampesina.org/en/bharatiya-kisan-union-backs-tamil-nadu-farmers-protesting-with-human-skulls-in-new-delhi/|title=Bharatiya Kisan Union backs Tamil Nadu farmers protesting with human skulls in New Delhi – Via Campesina|date=2017-03-28|website=[[Via Campesina]]}}</ref> ఈ సంఘం జాతీయ ప్రధాన కార్యాలయం [[ఉత్తర ప్రదేశ్]]లోని [[ముజఫర్‌నగర్]] జిల్లాలో ఉన్న సిసౌలిలో ఉంది.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/north/story/bku-leader-mahendra-singh-tikait-dead-133781-2011-05-15|title=BKU leader Mahendra Singh Tikait dead|date=15 May 2011|website=[[India Today]]}}</ref> == చరిత్ర == భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ చరిత్ర 1972 మేలో [[చండీగఢ్]]లో 11 రైతు సంఘాల విలీనంతో ఏర్పడిన ''పంజాబ్ ఖేతిబరీ జమీందారీ యూనియన్''తో ప్రారంభమైంది. తరువాత దీనికి ''పంజాబ్ ఖేతిబరీ యూనియన్''గా పేరు మార్చారు.<ref>{{Cite book|title=India: Government and Politics in a Developing Nation|last1=Kochanek|first1=Stanley A.|last2=Hardgrave|first2=Robert L.|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2007|isbn=978-0495007494|pages=255}}</ref> 1978లో రైతులకు జాతీయ స్థాయి వేదికను ఏర్పాటు చేయాలనే ఉద్దేశంతో పంజాబ్ ఖేతిబరీ యూనియన్‌ను బీకేయూగా మార్చారు. ఈ సంస్థకు [[జనతా పార్టీ (సెక్యులర్)]]కు చెందిన [[భారతీయ లోక్ దళ్]]తో సంబంధం ఉండేది. అయితే ప్రారంభ దశలో రైతులను పెద్ద సంఖ్యలో సమీకరించడంలో అది ఆశించిన స్థాయిలో విజయాన్ని సాధించలేదు.<ref name=":2" /> 1980 డిసెంబరు 12న నిర్వహించిన అఖిల భారత కిసాన్ సమ్మేళనంలో హర్యానాకు చెందిన ''కిసాన్ సంఘర్ష్ సమితి'', కర్ణాటకకు చెందిన ''రైతు సంఘ'', తమిళనాడుకు చెందిన ''వ్యవసాయిగళ్ సంఘం'' బీకేయూ పరిధిలోకి వచ్చాయి. 1982లో ఈ సంఘంలో కొంతకాలం విభజన ఏర్పడింది. నారాయణస్వామి నాయుడు నాయకత్వంలో బీకేయూ (ఎన్), భూపిందర్ సింగ్ మాన్ నాయకత్వంలో బీకేయూ (ఎం) ఏర్పడ్డాయి. అయితే [[శరద్ అనంతరావు జోషి]] జోక్యంతో సంస్థ తిరిగి ఏకమైంది. రాష్ట్ర శాఖలకు స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన సమాఖ్య వ్యవస్థను అనుసరించారు.<ref name=":3">{{Cite book|last=Omvedt|first=Gail|url=https://books.google.com/books?id=Wlxb0uacnRcC|title=Reinventing Revolution: New Social Movements and the Socialist Tradition in India|publisher=[[M. E. Sharpe]]|year=1993|isbn=0-87332-784-5|pages=122}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Bentall|first1=Jim|last2=Corbridge|first2=Stuart|author2-link=Stuart Corbridge|year=1996|title=Urban-Rural Relations, Demand Politics and the 'New Agrarianism' in Northwest India: The Bharatiya Kisan Union.|journal=[[Transactions of the Institute of British Geographers]]|volume=21|issue=1|pages=30|doi=10.2307/622922|jstor=622922}}</ref> 1986 అక్టోబరు 17న మహేంద్ర సింగ్ టికాయత్ బీకేయూను పునర్వ్యవస్థీకరించారు. [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] పశ్చిమ ప్రాంతంలోని సిసౌలిలో ప్రధాన కార్యాలయాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. గతంలో [[చరణ్ సింగ్]]తో ఉన్న రాజకీయ అనుబంధానికి భిన్నంగా ఈ సంస్థను రాజకీయ పక్షపాతం లేని సంస్థగా తీర్చిదిద్దారు.<ref name=":2">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FhStCwAAQBAJ|title=Populism and Power: Farmers' movement in western India, 1980–2014|last=Dhanagare|first=D. N|date=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-138-96327-6|location=India|page=130|author-link=D N Dhanagare}}</ref> 1980వ దశకంలో [[ఇందిరా గాంధీ]] విధించిన అత్యవసర పరిస్థితి అనంతరం బిహార్ ఉద్యమంతో పాటు దేశంలో పెరిగిన ప్రజా ఉద్యమాల నేపథ్యంలో బీకేయూ పలు రైతు ఆందోళనల ద్వారా ప్రాధాన్యం పొందింది.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=12|pages=95|author-link=Tom Brass}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/national/1974-is-this-really-as-real-news-278136|title=1974... Is This Really As Real? {{!}} Outlook India Magazine|last=Reddy|first=Sheela|date=5 September 2011|website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook India]]|access-date=2020-02-06}}</ref> 1988 జనవరి–ఫిబ్రవరిలో బీకేయూ నిర్వహించిన ''మీరట్ దిగ్బంధం'' సంస్థకు విస్తృత ప్రజాదరణ తెచ్చింది. [[మీరట్]]లోని కమిషనర్ కార్యాలయం చుట్టూ 25 రోజుల పాటు రైతులు ధర్నా నిర్వహించారు. ఈ ఆందోళనకు చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల నుంచి లక్షలాది మంది రైతులు తరలివచ్చారు.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FhStCwAAQBAJ|title=Populism and Power: Farmers' movement in western India, 1980–2014|last=Dhanagare|first=D. N|date=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-138-96327-6|location=India|page=125|author-link=D N Dhanagare}}</ref> అదే సంవత్సరం [[శరద్ అనంతరావు జోషి]] నాయకత్వంలో నిర్వహించిన ''బోట్ క్లబ్ ర్యాలీ''లో పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్‌తో పాటు దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాల నుంచి సుమారు 8 లక్షల మంది రైతులు [[న్యూఢిల్లీ]]లోని బోట్ క్లబ్ మైదానానికి చేరుకున్నారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19790115-kisan-rally-farmers-throng-the-capital-with-festive-gaiety-821763-2014-12-08|title=Kisan Rally: Farmers throng the capital with festive gaiety|last=Louis|first=Arul B.|date=19 December 2014|website=India Today|orig-year=15 January 1979|access-date=2020-02-06}}</ref> ఆందోళనలో పాల్గొన్న రైతులు ట్రాక్టర్లు, ఎద్దుల బండ్లతో రావడంతో [[ఇండియా గేట్]] నుంచి విజయ్ చౌక్ వరకు సుమారు 3 కిలోమీటర్ల మేర జనసందోహం కనిపించింది.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/boat-club-is-back-on-map-as-indias-resistance-square/articleshow/65108848.cms|title=Lutyens' Delhi: Boat Club is back on map as India's resistance square {{!}} India News|date=23 July 2018|website=[[The Times of India]]}}</ref> చెరకు ధరల నియంత్రణ, రైతుల రుణాల మాఫీ, నీటి ఛార్జీలు తగ్గించడం, విద్యుత్ ఛార్జీలను తగ్గించడం వంటి డిమాండ్లను బీకేయూ ముందుకు తెచ్చింది. ఇవి భారతదేశంలో ఆర్థిక సరళీకరణ ప్రారంభ దశలో ప్రధాన రైతు డిమాండ్లుగా నిలిచాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FhStCwAAQBAJ|title=Populism and Power: Farmers' movement in western India, 1980--2014|last=Dhanagare|first=D. N|date=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-138-96327-6|location=India|pages=128–129|author-link=D N Dhanagare}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/india/messiah-for-farmers-who-laid-siege-to-capital/cid/392440|title='Messiah' for farmers who laid siege to capital|last=Chakraborty|first=Tapas|date=16 May 2011|website=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|access-date=2020-02-06}}</ref> ఈ కాలంలో బీకేయూ పలు డిమాండ్లపై ప్రభుత్వాల నుంచి కొన్ని రాయితీలను సాధించింది.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=12|pages=201–203|author-link=Tom Brass}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thewire.in/agriculture/kisan-union-farmers-march-delhi-kisan-kranti-yatra|title=Tikait's Kisan Union to Bring Thousands of Farmers to Delhi in 'Kisan Kranti Yatra'|last=Sharma|first=Raghavi|date=1 October 2018|website=[[The Wire (India)|The Wire]]}}</ref> ఉత్తర ప్రదేశ్ పశ్చిమ ప్రాంత బీకేయూ శాఖను మహేంద్ర సింగ్ టికాయత్ 1986 అక్టోబరు 17న స్థాపించారు.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bhartiya-kisan-union-activists-not-to-contest-lok-sabha-polls/articleshow/29990366.cms?from=mdr|title=Bhartiya Kisan Union activists not to contest Lok Sabha polls|date=2014-02-07|work=[[The Economic Times]]}}</ref> ఈ సంస్థలో 31 యూనియన్లు ఉన్నాయి. == సిద్ధాంతం == భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ తనను రాజకీయ పక్షపాతం లేని రైతుల ప్రతినిధి సంస్థగా పేర్కొంటుంది. ఎన్నికల రాజకీయ వ్యవస్థకు వెలుపల ఒక ఒత్తిడి సమూహంగా పనిచేయడం సంస్థ ప్రధాన ఉద్దేశం.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=12|pages=168|author-link=Tom Brass}}</ref> [[ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ]]ను బీకేయూ ''అసమంజసమైన వ్యవస్థ''గా అభివర్ణిస్తుంది. ఈ వ్యవస్థ బహుళజాతి సంస్థల ప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా పనిచేస్తుందని, భారతీయ రైతులతో పాటు ఇతర అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల రైతులకు అసమాన పోటీని కలిగిస్తుందని సంస్థ అభిప్రాయపడుతుంది. వ్యవసాయాన్ని ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ పరిధి నుంచి తొలగించాలని బీకేయూ కోరింది. ఉత్పత్తులపై పేటెంట్లను రద్దు చేయాలని, ప్రక్రియలపై పేటెంట్ల కాలపరిమితిని 10 సంవత్సరాలకు పరిమితం చేయాలని సంస్థ అభిప్రాయపడింది.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/bku-wants-agriculture-out-of-wto/articleshow/1195702.cms?from=mdr|title=BKU wants agriculture out of WTO|date=2005-08-09|work=[[The Economic Times]]}}</ref> [[జన్యుమార్పిడి]] పంటల ప్రవేశంపై కూడా బీకేయూ అనుమానాలు వ్యక్తం చేసింది. అవి వ్యవసాయ సుస్థిరతకు, వినియోగదారుల ఆరోగ్యానికి ముప్పు కలిగించే అవకాశం ఉందని ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/agriculture/farmers-groups-split-over-htbt-cotton-cultivation/articleshow/70261861.cms?from=mdr|title=Farmers' groups split over HTbt cotton cultivation|date=2019-07-17|work=The Economic Times|access-date=2020-02-06}}</ref> బీకేయూ వివిధ రాజకీయ పార్టీలకు చెందిన అభ్యర్థులకు అంశాల ఆధారంగా మద్దతు ఇస్తుంది.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/BKUs-issue-based-support-to-parties/articleshow/211590948.cms|title=BKU's issue-based support to parties|date=6 February 2002|website=[[The Times of India]]|access-date=2020-02-06}}</ref> అయితే [[హిందూ జాతీయవాదం|హిందూ జాతీయవాద]] ఉద్యమంతో బీకేయూకు విభేదాలు ఏర్పడ్డాయి. మతపరమైన విభజనలకు దారితీసే అంశాలు రైతు ఉద్యమానికి ప్రయోజనం కలిగించవని బీకేయూ అభిప్రాయపడింది.<ref name=":13">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=12|pages=114–115|author-link=Tom Brass}}</ref> == సంస్థాగత నిర్మాణం == భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ సమాఖ్య తరహా నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంది. ఇందులో రాష్ట్ర శాఖలకు స్వయంప్రతిపత్తి ఉంటుంది. కర్ణాటకలో ఈ సంస్థ ''కర్ణాటక రాజ్య రైతు సంఘ'' పేరుతో, తమిళనాడులో ''వ్యవసాయిగళ్ సంఘం'' పేరుతో పనిచేస్తుంది. ఇవి ఆయా ప్రాంతాల్లో భారతీయ కిసాన్ యూనియన్‌కు సమానమైన ప్రాంతీయ సంస్థలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.<ref name=":3" /><ref>{{Cite book|last1=Ray|first1=Raka|title=Social Movements in India: Poverty, Power, and Politics|last2=Katzenstein|first2=Mary Fainsod|author-link2=Mary Fainsod Katzenstein|publisher=[[Rowman & Littlefield]]|year=2005|isbn=9780742538429|location=[[United States of America]]|pages=185–186|author-link=Raka Ray}}</ref> సంస్థ నిర్మాణం గ్రామ పంచాయతీలకు సంబంధించిన స్థానిక స్థాయి వ్యవస్థను పోలి ఉంటుంది. బీకేయూ సమావేశాలు సాధారణంగా అనౌపచారికంగా, గ్రామీణ పద్ధతిలో, సమానత్వ భావనతో నిర్వహించబడతాయి. ఈ సమావేశాల్లో సంప్రదాయ [[ఖాప్ పంచాయతీ]] సంస్థల పద్ధతులను కూడా ఉపయోగిస్తారు.<ref>{{cite journal|last=Sahay|first=Gaurang|date=1 October 2004|title=Traditional Institutions and Cultural Practices vis-à-vis Agrarian Mobilisation: The Case of Bhartiya Kisan Union|journal=[[Indian Sociological Society|Sociological Bulletin]]|volume= 53|issue=3|pages=406–407|doi=10.1177/0038022920040305|jstor=23620470|s2cid=157252632}}</ref> బీకేయూకు [[ఉత్తర ప్రదేశ్]], [[హర్యానా]],<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/cancel-all-stubble-burning-cases-in-a-month-farmers-body/articleshow/72249705.cms|title=Jind farm fires: BKU gives government 30-day ultimatum for dropping charges {{!}} Gurgaon News|date=27 November 2019|website=[[The Times of India]]}}</ref> [[పంజాబ్]],<ref>{{Cite web|url=https://thewire.in/rights/malerkotla-punjab-caa-rally|title=Punjab: Nearly 20,000 Farmers, Women Take to Malerkotla Streets Against CAA|date=2020-02-02|website=The Wire|access-date=2020-02-05}}</ref> [[ఉత్తరాఖండ్]],<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/all-you-need-to-know-about-the-bharatiya-kisan-union-protest-118100200666_1.html|title=All you need to know about the Bharatiya Kisan Union protest in Delhi|date=2018-10-02|work=[[Business Standard]]}}</ref> [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]], [[గుజరాత్]],<ref>{{Cite web|url=http://www.uniindia.com/bhartiya-kisan-union-to-oppose-bjp-in-gujarat-hp-elections/india/news/1040001.html|title=Bharatiya Kisan Union to oppose BJP in Gujarat, HP elections|date=7 November 2017|website=[[United News of India]]}}</ref> [[మధ్యప్రదేశ్]],<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2019/may/29/madhya-pradesh-farmers-begin-three-day-stir-supplies-affected-1983276.html|title=Madhya Pradesh farmers begin three-day stir, supplies affected|date=29 May 2019|website=[[The New Indian Express]]|access-date=2020-02-06}}</ref> [[ఛత్తీస్‌గఢ్]],<ref>{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/news/indian-farmer-union-will-be-active-in-cag-state-president-fixed-023040-2954952.html|title=भारतीय किसान यूनियन छग में होगी सक्रिय, प्रदेशाध्यक्ष तय|date=2018-10-12|website=[[Dainik Bhaskar]]|language=hi|trans-title=Bharatiya Kisan Union to be active in Chhattisgarh, the state president will be active|access-date=2020-02-10}}</ref> [[రాజస్థాన్]],<ref>{{Cite web|url=https://www.patrika.com/jaipur-news/100-villages-people-said-the-cradle-of-the-agreement-were-not-traveled-alwar-1460643/|title=100 गांवों के लोगों ने कहा, समझौते की पालना नहीं हुई तो अलवर कूच|last=Soni|first=Aniket|website=[[Rajasthan Patrika|Patrika News]]|language=hindi|trans-title=People from 100 villages have threatened to march to Alwar if the agreement is not followed|access-date=2020-02-07}}</ref> [[కర్ణాటక]],<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bhartiya-kisan-union-to-launch-stir-in-national-capital-from-march-17/articleshow/50266582.cms?from=mdr|title=Bhartiya Kisan Union to launch stir in national capital from March 17|date=2015-12-21|work=[[The Economic Times]]}}</ref> [[తమిళనాడు]], [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రాల్లో ఉనికి ఉంది.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/hisar-farmers-to-defy-ban-plant-gm-ht-cotton-in-fields-today/articleshow/70080188.cms|title=Hisar farmers to defy ban, plant GM cotton today {{!}} Gurgaon News|last=Mukesh|first=Kumar|date=5 July 2019|website=[[The Times of India]]|access-date=2020-02-06}}</ref><ref name=":1" /> === నాయకులు === * రట్టన్ సింగ్ మాన్ — హర్యానా.<ref name="Charuni Mission Punjab">{{Cite web|last=Bhattacharya|first=Jayanta|date=14 July 2021|title='Mission Punjab': Who Is Farmer Leader Gurnam Singh Charuni?|url=https://www.outlookindia.com/national/india-news-mission-punjab-who-is-gurnam-singh-charuni-news-388179|access-date=2021-09-08|website=Outlook India}}</ref> * మహేంద్ర సింగ్ టికాయత్ * ముక్తి దేశాయ్ * షాన్ సిన్హా * రాయ్ చంద్ర == ఇవి కూడా చూడండి == * భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ * సహజానంద సరస్వతి * నర్మదా బచావో ఆందోళన్ * అఖిల భారత కిసాన్ సభ * బయోపైరసీ == మూలాలు == {{Reflist|2}} == మరింత సమాచారం == {{Refbegin|2}} * {{cite journal|last=Gupta|first=Dipankar|author-link=Dipankar Gupta|year=1988|title=Country-Town Nexus and Agrarian Mobilisation: Bharatiya Kisan Union as an Instance|journal=[[Economic and Political Weekly]]|volume=23|issue=51|pages=2688–2696|jstor=4394150}} * {{cite journal|last=Hasan|first=Zoya|year=1989|title=Self-Serving Guardians: Formation and Strategy of the Bhartiya Kisan Union.|journal=[[Economic and Political Weekly]]|volume= 24|issue= 48|pages=2663–2670|jstor=4395653|author-link=Zoya Hasan}} * {{Cite journal|last1=Bentall|first1=Jim|last2=Corbridge|first2=Stuart|author2-link=Stuart Corbridge|year=1996|title=Urban-Rural Relations, Demand Politics and the 'New Agrarianism' in Northwest India: The Bharatiya Kisan Union.|journal=[[Transactions of the Institute of British Geographers]]|volume=21|issue=1|pages=27|doi=10.2307/622922|jstor=622922}} * {{cite journal|last=Sahay|first=Gaurang|date=1 October 2004|title=Traditional Institutions and Cultural Practices vis-à-vis Agrarian Mobilisation: The Case of Bhartiya Kisan Union|url=https://www.researchgate.net/publication/263203299|journal=[[Indian Sociological Society|Sociological Bulletin]]|volume= 53|issue=3|pages=396–418|doi=10.1177/0038022920040305|s2cid=157252632|via=JOUR}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FhStCwAAQBAJ|title=Populism and Power: Farmers' movement in western India, 1980--2014|last=Dhanagare|first=D. N|date=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-138-96327-6|location=India|author-link=D N Dhanagare}} {{refend}} == బాహ్య లింకులు == * [http://www.bku.org.in/ అధికారిక వెబ్‌సైట్] [[వర్గం:రైతు సంఘాలు]] [[వర్గం:గ్రామీణ సమాజ అభివృద్ధి]] [[వర్గం:భారతదేశంలోని వ్యవసాయ సంస్థలు]] [[వర్గం:1978లో స్థాపించిన సంస్థలు]] [[వర్గం:2020–2021 భారతీయ రైతుల ఉద్యమ నిర్వాహకులు]] a43whyin4edbnqbonjfo4sbq6livu7l 4956503 4956502 2026-09-12T03:38:40Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4956503 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతదేశంలోని రైతుల ప్రతినిధి సంస్థ}} {{Use Indian English|date = February 2020}} {{Use dmy dates|date=April 2020}} {{Infobox organization | name = భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ | native_name = | abbreviation = బీకేయూ | predecessor = పంజాబ్ ఖేతిబరీ యూనియన్<br/>కిసాన్ సంఘర్ష్ సమితి (హర్యానా)<br/>రైతు సంఘ (కర్ణాటక)<br/>వ్యవసాయిగళ్ సంఘం (తమిళనాడు) | formation = {{Start date and years ago|df=yes|p=y|1987|7|01}} | founders = [[చౌదరి చరణ్ సింగ్]]<br/>[[ఎం. డి. నంజుండస్వామి]]<br/>[[నారాయణస్వామి నాయుడు]]<br/>[[ప్రతాప్ సింగ్ కడియన్]]<br/>[[భూపిందర్ సింగ్ మాన్]]<br/>[[మహేంద్ర సింగ్ టికాయత్]] | extinction = | status = క్రియాశీలం | purpose = | headquarters = కిసాన్ భవన్, [[సిసౌలి]], [[ముజఫర్‌నగర్]], [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] | region_served = [[భారతదేశం]] | membership = | leader_title = జాతీయ అధ్యక్షుడు | leader_name = నరేష్ టికాయత్ | leader_title2 = జాతీయ అధికార ప్రతినిధి | leader_name2 = [[రాకేష్ టికాయత్]] | key_people = | parent_organization = | affiliations = [[ఆల్ ఇండియా కిసాన్ సంఘర్ష్ కోఆర్డినేషన్ కమిటీ]]<br/>[[వియా కాంపెసినా]] | website = [http://www.bku.co.in/ అధికారిక వెబ్‌సైట్] | general_secretary = యుధ్వీర్ సింగ్ }} '''భారతీయ కిసాన్ యూనియన్''' ('''బీకేయూ''') భారతదేశంలోని రైతుల ప్రతినిధి సంస్థ. దీనిని చౌదరి చరణ్ సింగ్ పంజాబ్ ఖేతిబరీ యూనియన్ ఆధారంగా స్థాపించారు. ఆ సంస్థ తరువాత [[పంజాబ్]] శాఖగా మారింది.<ref name=":1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=12|pages=201|author-link=Tom Brass}}</ref> ఈ సంఘం ఆల్ ఇండియా కిసాన్ సంఘర్ష్ కోఆర్డినేషన్ కమిటీ, వియా కాంపెసినాలతో అనుబంధం కలిగి ఉంది.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://viacampesina.org/en/bharatiya-kisan-union-backs-tamil-nadu-farmers-protesting-with-human-skulls-in-new-delhi/|title=Bharatiya Kisan Union backs Tamil Nadu farmers protesting with human skulls in New Delhi – Via Campesina|date=2017-03-28|website=[[Via Campesina]]}}</ref> ఈ సంఘం జాతీయ ప్రధాన కార్యాలయం [[ఉత్తర ప్రదేశ్]]లోని [[ముజఫర్‌నగర్]] జిల్లాలో ఉన్న సిసౌలిలో ఉంది.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/north/story/bku-leader-mahendra-singh-tikait-dead-133781-2011-05-15|title=BKU leader Mahendra Singh Tikait dead|date=15 May 2011|website=[[India Today]]}}</ref> == చరిత్ర == భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ చరిత్ర 1972 మేలో [[చండీగఢ్]]లో 11 రైతు సంఘాల విలీనంతో ఏర్పడిన ''పంజాబ్ ఖేతిబరీ జమీందారీ యూనియన్''తో ప్రారంభమైంది. తరువాత దీనికి ''పంజాబ్ ఖేతిబరీ యూనియన్''గా పేరు మార్చారు.<ref>{{Cite book|title=India: Government and Politics in a Developing Nation|last1=Kochanek|first1=Stanley A.|last2=Hardgrave|first2=Robert L.|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2007|isbn=978-0495007494|pages=255}}</ref> 1978లో రైతులకు జాతీయ స్థాయి వేదికను ఏర్పాటు చేయాలనే ఉద్దేశంతో పంజాబ్ ఖేతిబరీ యూనియన్‌ను బీకేయూగా మార్చారు. ఈ సంస్థకు [[జనతా పార్టీ (సెక్యులర్)]]కు చెందిన [[భారతీయ లోక్ దళ్]]తో సంబంధం ఉండేది. అయితే ప్రారంభ దశలో రైతులను పెద్ద సంఖ్యలో సమీకరించడంలో అది ఆశించిన స్థాయిలో విజయాన్ని సాధించలేదు.<ref name=":2" /> 1980 డిసెంబరు 12న నిర్వహించిన అఖిల భారత కిసాన్ సమ్మేళనంలో హర్యానాకు చెందిన ''కిసాన్ సంఘర్ష్ సమితి'', కర్ణాటకకు చెందిన ''రైతు సంఘ'', తమిళనాడుకు చెందిన ''వ్యవసాయిగళ్ సంఘం'' బీకేయూ పరిధిలోకి వచ్చాయి. 1982లో ఈ సంఘంలో కొంతకాలం విభజన ఏర్పడింది. నారాయణస్వామి నాయుడు నాయకత్వంలో బీకేయూ (ఎన్), భూపిందర్ సింగ్ మాన్ నాయకత్వంలో బీకేయూ (ఎం) ఏర్పడ్డాయి. అయితే [[శరద్ అనంతరావు జోషి]] జోక్యంతో సంస్థ తిరిగి ఏకమైంది. రాష్ట్ర శాఖలకు స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన సమాఖ్య వ్యవస్థను అనుసరించారు.<ref name=":3">{{Cite book|last=Omvedt|first=Gail|url=https://books.google.com/books?id=Wlxb0uacnRcC|title=Reinventing Revolution: New Social Movements and the Socialist Tradition in India|publisher=[[M. E. Sharpe]]|year=1993|isbn=0-87332-784-5|pages=122}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Bentall|first1=Jim|last2=Corbridge|first2=Stuart|author2-link=Stuart Corbridge|year=1996|title=Urban-Rural Relations, Demand Politics and the 'New Agrarianism' in Northwest India: The Bharatiya Kisan Union.|journal=[[Transactions of the Institute of British Geographers]]|volume=21|issue=1|pages=30|doi=10.2307/622922|jstor=622922}}</ref> 1986 అక్టోబరు 17న మహేంద్ర సింగ్ టికాయత్ బీకేయూను పునర్వ్యవస్థీకరించారు. [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] పశ్చిమ ప్రాంతంలోని సిసౌలిలో ప్రధాన కార్యాలయాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. గతంలో [[చరణ్ సింగ్]]తో ఉన్న రాజకీయ అనుబంధానికి భిన్నంగా ఈ సంస్థను రాజకీయ పక్షపాతం లేని సంస్థగా తీర్చిదిద్దారు.<ref name=":2">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FhStCwAAQBAJ|title=Populism and Power: Farmers' movement in western India, 1980–2014|last=Dhanagare|first=D. N|date=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-138-96327-6|location=India|page=130|author-link=D N Dhanagare}}</ref> 1980వ దశకంలో [[ఇందిరా గాంధీ]] విధించిన అత్యవసర పరిస్థితి అనంతరం బిహార్ ఉద్యమంతో పాటు దేశంలో పెరిగిన ప్రజా ఉద్యమాల నేపథ్యంలో బీకేయూ పలు రైతు ఆందోళనల ద్వారా ప్రాధాన్యం పొందింది.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=12|pages=95|author-link=Tom Brass}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/national/1974-is-this-really-as-real-news-278136|title=1974... Is This Really As Real? {{!}} Outlook India Magazine|last=Reddy|first=Sheela|date=5 September 2011|website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook India]]|access-date=2020-02-06}}</ref> 1988 జనవరి–ఫిబ్రవరిలో బీకేయూ నిర్వహించిన ''మీరట్ దిగ్బంధం'' సంస్థకు విస్తృత ప్రజాదరణ తెచ్చింది. [[మీరట్]]లోని కమిషనర్ కార్యాలయం చుట్టూ 25 రోజుల పాటు రైతులు ధర్నా నిర్వహించారు. ఈ ఆందోళనకు చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల నుంచి లక్షలాది మంది రైతులు తరలివచ్చారు.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FhStCwAAQBAJ|title=Populism and Power: Farmers' movement in western India, 1980–2014|last=Dhanagare|first=D. N|date=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-138-96327-6|location=India|page=125|author-link=D N Dhanagare}}</ref> అదే సంవత్సరం [[శరద్ అనంతరావు జోషి]] నాయకత్వంలో నిర్వహించిన ''బోట్ క్లబ్ ర్యాలీ''లో పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్‌తో పాటు దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాల నుంచి సుమారు 8 లక్షల మంది రైతులు [[న్యూఢిల్లీ]]లోని బోట్ క్లబ్ మైదానానికి చేరుకున్నారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19790115-kisan-rally-farmers-throng-the-capital-with-festive-gaiety-821763-2014-12-08|title=Kisan Rally: Farmers throng the capital with festive gaiety|last=Louis|first=Arul B.|date=19 December 2014|website=India Today|orig-year=15 January 1979|access-date=2020-02-06}}</ref> ఆందోళనలో పాల్గొన్న రైతులు ట్రాక్టర్లు, ఎద్దుల బండ్లతో రావడంతో [[ఇండియా గేట్]] నుంచి విజయ్ చౌక్ వరకు సుమారు 3 కిలోమీటర్ల మేర జనసందోహం కనిపించింది.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/boat-club-is-back-on-map-as-indias-resistance-square/articleshow/65108848.cms|title=Lutyens' Delhi: Boat Club is back on map as India's resistance square {{!}} India News|date=23 July 2018|website=[[The Times of India]]}}</ref> చెరకు ధరల నియంత్రణ, రైతుల రుణాల మాఫీ, నీటి ఛార్జీలు తగ్గించడం, విద్యుత్ ఛార్జీలను తగ్గించడం వంటి డిమాండ్లను బీకేయూ ముందుకు తెచ్చింది. ఇవి భారతదేశంలో ఆర్థిక సరళీకరణ ప్రారంభ దశలో ప్రధాన రైతు డిమాండ్లుగా నిలిచాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FhStCwAAQBAJ|title=Populism and Power: Farmers' movement in western India, 1980--2014|last=Dhanagare|first=D. N|date=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-138-96327-6|location=India|pages=128–129|author-link=D N Dhanagare}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/india/messiah-for-farmers-who-laid-siege-to-capital/cid/392440|title='Messiah' for farmers who laid siege to capital|last=Chakraborty|first=Tapas|date=16 May 2011|website=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|access-date=2020-02-06}}</ref> ఈ కాలంలో బీకేయూ పలు డిమాండ్లపై ప్రభుత్వాల నుంచి కొన్ని రాయితీలను సాధించింది.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=12|pages=201–203|author-link=Tom Brass}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thewire.in/agriculture/kisan-union-farmers-march-delhi-kisan-kranti-yatra|title=Tikait's Kisan Union to Bring Thousands of Farmers to Delhi in 'Kisan Kranti Yatra'|last=Sharma|first=Raghavi|date=1 October 2018|website=[[The Wire (India)|The Wire]]}}</ref> ఉత్తర ప్రదేశ్ పశ్చిమ ప్రాంత బీకేయూ శాఖను మహేంద్ర సింగ్ టికాయత్ 1986 అక్టోబరు 17న స్థాపించారు.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bhartiya-kisan-union-activists-not-to-contest-lok-sabha-polls/articleshow/29990366.cms?from=mdr|title=Bhartiya Kisan Union activists not to contest Lok Sabha polls|date=2014-02-07|work=[[The Economic Times]]}}</ref> ఈ సంస్థలో 31 యూనియన్లు ఉన్నాయి. == సిద్ధాంతం == భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ తనను రాజకీయ పక్షపాతం లేని రైతుల ప్రతినిధి సంస్థగా పేర్కొంటుంది. ఎన్నికల రాజకీయ వ్యవస్థకు వెలుపల ఒక ఒత్తిడి సమూహంగా పనిచేయడం సంస్థ ప్రధాన ఉద్దేశం.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=12|pages=168|author-link=Tom Brass}}</ref> [[ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ]]ను బీకేయూ ''అసమంజసమైన వ్యవస్థ''గా అభివర్ణిస్తుంది. ఈ వ్యవస్థ బహుళజాతి సంస్థల ప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా పనిచేస్తుందని, భారతీయ రైతులతో పాటు ఇతర అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల రైతులకు అసమాన పోటీని కలిగిస్తుందని సంస్థ అభిప్రాయపడుతుంది. వ్యవసాయాన్ని ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ పరిధి నుంచి తొలగించాలని బీకేయూ కోరింది. ఉత్పత్తులపై పేటెంట్లను రద్దు చేయాలని, ప్రక్రియలపై పేటెంట్ల కాలపరిమితిని 10 సంవత్సరాలకు పరిమితం చేయాలని సంస్థ అభిప్రాయపడింది.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/bku-wants-agriculture-out-of-wto/articleshow/1195702.cms?from=mdr|title=BKU wants agriculture out of WTO|date=2005-08-09|work=[[The Economic Times]]}}</ref> [[జన్యుమార్పిడి]] పంటల ప్రవేశంపై కూడా బీకేయూ అనుమానాలు వ్యక్తం చేసింది. అవి వ్యవసాయ సుస్థిరతకు, వినియోగదారుల ఆరోగ్యానికి ముప్పు కలిగించే అవకాశం ఉందని ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/agriculture/farmers-groups-split-over-htbt-cotton-cultivation/articleshow/70261861.cms?from=mdr|title=Farmers' groups split over HTbt cotton cultivation|date=2019-07-17|work=The Economic Times|access-date=2020-02-06}}</ref> బీకేయూ వివిధ రాజకీయ పార్టీలకు చెందిన అభ్యర్థులకు అంశాల ఆధారంగా మద్దతు ఇస్తుంది.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/BKUs-issue-based-support-to-parties/articleshow/211590948.cms|title=BKU's issue-based support to parties|date=6 February 2002|website=[[The Times of India]]|access-date=2020-02-06}}</ref> అయితే [[హిందూ జాతీయవాదం|హిందూ జాతీయవాద]] ఉద్యమంతో బీకేయూకు విభేదాలు ఏర్పడ్డాయి. మతపరమైన విభజనలకు దారితీసే అంశాలు రైతు ఉద్యమానికి ప్రయోజనం కలిగించవని బీకేయూ అభిప్రాయపడింది.<ref name=":13">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=12|pages=114–115|author-link=Tom Brass}}</ref> == సంస్థాగత నిర్మాణం == భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ సమాఖ్య తరహా నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంది. ఇందులో రాష్ట్ర శాఖలకు స్వయంప్రతిపత్తి ఉంటుంది. కర్ణాటకలో ఈ సంస్థ ''కర్ణాటక రాజ్య రైతు సంఘ'' పేరుతో, తమిళనాడులో ''వ్యవసాయిగళ్ సంఘం'' పేరుతో పనిచేస్తుంది. ఇవి ఆయా ప్రాంతాల్లో భారతీయ కిసాన్ యూనియన్‌కు సమానమైన ప్రాంతీయ సంస్థలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.<ref name=":3" /><ref>{{Cite book|last1=Ray|first1=Raka|title=Social Movements in India: Poverty, Power, and Politics|last2=Katzenstein|first2=Mary Fainsod|author-link2=Mary Fainsod Katzenstein|publisher=[[Rowman & Littlefield]]|year=2005|isbn=9780742538429|location=[[United States of America]]|pages=185–186|author-link=Raka Ray}}</ref> సంస్థ నిర్మాణం గ్రామ పంచాయతీలకు సంబంధించిన స్థానిక స్థాయి వ్యవస్థను పోలి ఉంటుంది. బీకేయూ సమావేశాలు సాధారణంగా అనౌపచారికంగా, గ్రామీణ పద్ధతిలో, సమానత్వ భావనతో నిర్వహించబడతాయి. ఈ సమావేశాల్లో సంప్రదాయ [[ఖాప్ పంచాయతీ]] సంస్థల పద్ధతులను కూడా ఉపయోగిస్తారు.<ref>{{cite journal|last=Sahay|first=Gaurang|date=1 October 2004|title=Traditional Institutions and Cultural Practices vis-à-vis Agrarian Mobilisation: The Case of Bhartiya Kisan Union|journal=[[Indian Sociological Society|Sociological Bulletin]]|volume= 53|issue=3|pages=406–407|doi=10.1177/0038022920040305|jstor=23620470|s2cid=157252632}}</ref> బీకేయూకు [[ఉత్తర ప్రదేశ్]], [[హర్యానా]],<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/cancel-all-stubble-burning-cases-in-a-month-farmers-body/articleshow/72249705.cms|title=Jind farm fires: BKU gives government 30-day ultimatum for dropping charges {{!}} Gurgaon News|date=27 November 2019|website=[[The Times of India]]}}</ref> [[పంజాబ్]],<ref>{{Cite web|url=https://thewire.in/rights/malerkotla-punjab-caa-rally|title=Punjab: Nearly 20,000 Farmers, Women Take to Malerkotla Streets Against CAA|date=2020-02-02|website=The Wire|access-date=2020-02-05}}</ref> [[ఉత్తరాఖండ్]],<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/all-you-need-to-know-about-the-bharatiya-kisan-union-protest-118100200666_1.html|title=All you need to know about the Bharatiya Kisan Union protest in Delhi|date=2018-10-02|work=[[Business Standard]]}}</ref> [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]], [[గుజరాత్]],<ref>{{Cite web|url=http://www.uniindia.com/bhartiya-kisan-union-to-oppose-bjp-in-gujarat-hp-elections/india/news/1040001.html|title=Bharatiya Kisan Union to oppose BJP in Gujarat, HP elections|date=7 November 2017|website=[[United News of India]]}}</ref> [[మధ్యప్రదేశ్]],<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2019/may/29/madhya-pradesh-farmers-begin-three-day-stir-supplies-affected-1983276.html|title=Madhya Pradesh farmers begin three-day stir, supplies affected|date=29 May 2019|website=[[The New Indian Express]]|access-date=2020-02-06}}</ref> [[ఛత్తీస్‌గఢ్]],<ref>{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/news/indian-farmer-union-will-be-active-in-cag-state-president-fixed-023040-2954952.html|title=भारतीय किसान यूनियन छग में होगी सक्रिय, प्रदेशाध्यक्ष तय|date=2018-10-12|website=[[Dainik Bhaskar]]|language=hi|trans-title=Bharatiya Kisan Union to be active in Chhattisgarh, the state president will be active|access-date=2020-02-10}}</ref> [[రాజస్థాన్]],<ref>{{Cite web|url=https://www.patrika.com/jaipur-news/100-villages-people-said-the-cradle-of-the-agreement-were-not-traveled-alwar-1460643/|title=100 गांवों के लोगों ने कहा, समझौते की पालना नहीं हुई तो अलवर कूच|last=Soni|first=Aniket|website=[[Rajasthan Patrika|Patrika News]]|language=hindi|trans-title=People from 100 villages have threatened to march to Alwar if the agreement is not followed|access-date=2020-02-07}}</ref> [[కర్ణాటక]],<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bhartiya-kisan-union-to-launch-stir-in-national-capital-from-march-17/articleshow/50266582.cms?from=mdr|title=Bhartiya Kisan Union to launch stir in national capital from March 17|date=2015-12-21|work=[[The Economic Times]]}}</ref> [[తమిళనాడు]], [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రాల్లో ఉనికి ఉంది.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/hisar-farmers-to-defy-ban-plant-gm-ht-cotton-in-fields-today/articleshow/70080188.cms|title=Hisar farmers to defy ban, plant GM cotton today {{!}} Gurgaon News|last=Mukesh|first=Kumar|date=5 July 2019|website=[[The Times of India]]|access-date=2020-02-06}}</ref><ref name=":1" /> === నాయకులు === * రట్టన్ సింగ్ మాన్ — హర్యానా.<ref name="Charuni Mission Punjab">{{Cite web|last=Bhattacharya|first=Jayanta|date=14 July 2021|title='Mission Punjab': Who Is Farmer Leader Gurnam Singh Charuni?|url=https://www.outlookindia.com/national/india-news-mission-punjab-who-is-gurnam-singh-charuni-news-388179|access-date=2021-09-08|website=Outlook India}}</ref> * మహేంద్ర సింగ్ టికాయత్ * ముక్తి దేశాయ్ * షాన్ సిన్హా * రాయ్ చంద్ర == ఇవి కూడా చూడండి == * భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ * సహజానంద సరస్వతి * నర్మదా బచావో ఆందోళన్ * అఖిల భారత కిసాన్ సభ * బయోపైరసీ == మూలాలు == {{Reflist|2}} == మరింత సమాచారం == {{Refbegin|2}} * {{cite journal|last=Gupta|first=Dipankar|author-link=Dipankar Gupta|year=1988|title=Country-Town Nexus and Agrarian Mobilisation: Bharatiya Kisan Union as an Instance|journal=[[Economic and Political Weekly]]|volume=23|issue=51|pages=2688–2696|jstor=4394150}} * {{cite journal|last=Hasan|first=Zoya|year=1989|title=Self-Serving Guardians: Formation and Strategy of the Bhartiya Kisan Union.|journal=[[Economic and Political Weekly]]|volume= 24|issue= 48|pages=2663–2670|jstor=4395653|author-link=Zoya Hasan}} * {{Cite journal|last1=Bentall|first1=Jim|last2=Corbridge|first2=Stuart|author2-link=Stuart Corbridge|year=1996|title=Urban-Rural Relations, Demand Politics and the 'New Agrarianism' in Northwest India: The Bharatiya Kisan Union.|journal=[[Transactions of the Institute of British Geographers]]|volume=21|issue=1|pages=27|doi=10.2307/622922|jstor=622922}} * {{cite journal|last=Sahay|first=Gaurang|date=1 October 2004|title=Traditional Institutions and Cultural Practices vis-à-vis Agrarian Mobilisation: The Case of Bhartiya Kisan Union|url=https://www.researchgate.net/publication/263203299|journal=[[Indian Sociological Society|Sociological Bulletin]]|volume= 53|issue=3|pages=396–418|doi=10.1177/0038022920040305|s2cid=157252632|via=JOUR}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FhStCwAAQBAJ|title=Populism and Power: Farmers' movement in western India, 1980--2014|last=Dhanagare|first=D. N|date=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-138-96327-6|location=India|author-link=D N Dhanagare}} {{refend}} == బాహ్య లింకులు == * [http://www.bku.org.in/ అధికారిక వెబ్‌సైట్] [[వర్గం:రైతు సంఘాలు]] [[వర్గం:గ్రామీణ సమాజ అభివృద్ధి]] [[వర్గం:భారతదేశంలోని వ్యవసాయ సంస్థలు]] [[వర్గం:1978లో స్థాపించిన సంస్థలు]] [[వర్గం:2020–2021 భారతీయ రైతుల ఉద్యమ నిర్వాహకులు]] qn66q8m4buv24cmgg9phfz1hg7ugfji 4956505 4956503 2026-09-12T03:39:55Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4956505 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతదేశంలోని రైతుల ప్రతినిధి సంస్థ}} {{Use Indian English|date = February 2020}} {{Use dmy dates|date=April 2020}} {{Infobox organization | name = భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ | native_name = | abbreviation = బీకేయూ | predecessor = పంజాబ్ ఖేతిబరీ యూనియన్<br/>కిసాన్ సంఘర్ష్ సమితి (హర్యానా)<br/>రైతు సంఘ (కర్ణాటక)<br/>వ్యవసాయిగళ్ సంఘం (తమిళనాడు) | formation = {{Start date and years ago|df=yes|p=y|1987|7|01}} | founders = [[ చరణ్ సింగ్]]<br/>ఎం. డి. నంజుండస్వామి<br/>నారాయణస్వామి నాయుడు<br/>ప్రతాప్ సింగ్ కడియన్<br/>భూపిందర్ సింగ్ మాన్<br/>మహేంద్ర సింగ్ టికాయత్ | extinction = | status = క్రియాశీలం | purpose = | headquarters = కిసాన్ భవన్, [[సిసౌలి]], [[ముజఫర్‌నగర్]], [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] | region_served = [[భారతదేశం]] | membership = | leader_title = జాతీయ అధ్యక్షుడు | leader_name = నరేష్ టికాయత్ | leader_title2 = జాతీయ అధికార ప్రతినిధి | leader_name2 = [[రాకేష్ టికాయత్]] | key_people = | parent_organization = | affiliations = [[ఆల్ ఇండియా కిసాన్ సంఘర్ష్ కోఆర్డినేషన్ కమిటీ]]<br/>[[వియా కాంపెసినా]] | website = [http://www.bku.co.in/ అధికారిక వెబ్‌సైట్] | general_secretary = యుధ్వీర్ సింగ్ }} '''భారతీయ కిసాన్ యూనియన్''' ('''బీకేయూ''') భారతదేశంలోని రైతుల ప్రతినిధి సంస్థ. దీనిని చౌదరి చరణ్ సింగ్ పంజాబ్ ఖేతిబరీ యూనియన్ ఆధారంగా స్థాపించారు. ఆ సంస్థ తరువాత [[పంజాబ్]] శాఖగా మారింది.<ref name=":1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=12|pages=201|author-link=Tom Brass}}</ref> ఈ సంఘం ఆల్ ఇండియా కిసాన్ సంఘర్ష్ కోఆర్డినేషన్ కమిటీ, వియా కాంపెసినాలతో అనుబంధం కలిగి ఉంది.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://viacampesina.org/en/bharatiya-kisan-union-backs-tamil-nadu-farmers-protesting-with-human-skulls-in-new-delhi/|title=Bharatiya Kisan Union backs Tamil Nadu farmers protesting with human skulls in New Delhi – Via Campesina|date=2017-03-28|website=[[Via Campesina]]}}</ref> ఈ సంఘం జాతీయ ప్రధాన కార్యాలయం [[ఉత్తర ప్రదేశ్]]లోని [[ముజఫర్‌నగర్]] జిల్లాలో ఉన్న సిసౌలిలో ఉంది.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/north/story/bku-leader-mahendra-singh-tikait-dead-133781-2011-05-15|title=BKU leader Mahendra Singh Tikait dead|date=15 May 2011|website=[[India Today]]}}</ref> == చరిత్ర == భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ చరిత్ర 1972 మేలో [[చండీగఢ్]]లో 11 రైతు సంఘాల విలీనంతో ఏర్పడిన ''పంజాబ్ ఖేతిబరీ జమీందారీ యూనియన్''తో ప్రారంభమైంది. తరువాత దీనికి ''పంజాబ్ ఖేతిబరీ యూనియన్''గా పేరు మార్చారు.<ref>{{Cite book|title=India: Government and Politics in a Developing Nation|last1=Kochanek|first1=Stanley A.|last2=Hardgrave|first2=Robert L.|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2007|isbn=978-0495007494|pages=255}}</ref> 1978లో రైతులకు జాతీయ స్థాయి వేదికను ఏర్పాటు చేయాలనే ఉద్దేశంతో పంజాబ్ ఖేతిబరీ యూనియన్‌ను బీకేయూగా మార్చారు. ఈ సంస్థకు [[జనతా పార్టీ (సెక్యులర్)]]కు చెందిన [[భారతీయ లోక్ దళ్]]తో సంబంధం ఉండేది. అయితే ప్రారంభ దశలో రైతులను పెద్ద సంఖ్యలో సమీకరించడంలో అది ఆశించిన స్థాయిలో విజయాన్ని సాధించలేదు.<ref name=":2" /> 1980 డిసెంబరు 12న నిర్వహించిన అఖిల భారత కిసాన్ సమ్మేళనంలో హర్యానాకు చెందిన ''కిసాన్ సంఘర్ష్ సమితి'', కర్ణాటకకు చెందిన ''రైతు సంఘ'', తమిళనాడుకు చెందిన ''వ్యవసాయిగళ్ సంఘం'' బీకేయూ పరిధిలోకి వచ్చాయి. 1982లో ఈ సంఘంలో కొంతకాలం విభజన ఏర్పడింది. నారాయణస్వామి నాయుడు నాయకత్వంలో బీకేయూ (ఎన్), భూపిందర్ సింగ్ మాన్ నాయకత్వంలో బీకేయూ (ఎం) ఏర్పడ్డాయి. అయితే [[శరద్ అనంతరావు జోషి]] జోక్యంతో సంస్థ తిరిగి ఏకమైంది. రాష్ట్ర శాఖలకు స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన సమాఖ్య వ్యవస్థను అనుసరించారు.<ref name=":3">{{Cite book|last=Omvedt|first=Gail|url=https://books.google.com/books?id=Wlxb0uacnRcC|title=Reinventing Revolution: New Social Movements and the Socialist Tradition in India|publisher=[[M. E. Sharpe]]|year=1993|isbn=0-87332-784-5|pages=122}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Bentall|first1=Jim|last2=Corbridge|first2=Stuart|author2-link=Stuart Corbridge|year=1996|title=Urban-Rural Relations, Demand Politics and the 'New Agrarianism' in Northwest India: The Bharatiya Kisan Union.|journal=[[Transactions of the Institute of British Geographers]]|volume=21|issue=1|pages=30|doi=10.2307/622922|jstor=622922}}</ref> 1986 అక్టోబరు 17న మహేంద్ర సింగ్ టికాయత్ బీకేయూను పునర్వ్యవస్థీకరించారు. [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] పశ్చిమ ప్రాంతంలోని సిసౌలిలో ప్రధాన కార్యాలయాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. గతంలో [[చరణ్ సింగ్]]తో ఉన్న రాజకీయ అనుబంధానికి భిన్నంగా ఈ సంస్థను రాజకీయ పక్షపాతం లేని సంస్థగా తీర్చిదిద్దారు.<ref name=":2">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FhStCwAAQBAJ|title=Populism and Power: Farmers' movement in western India, 1980–2014|last=Dhanagare|first=D. N|date=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-138-96327-6|location=India|page=130|author-link=D N Dhanagare}}</ref> 1980వ దశకంలో [[ఇందిరా గాంధీ]] విధించిన అత్యవసర పరిస్థితి అనంతరం బిహార్ ఉద్యమంతో పాటు దేశంలో పెరిగిన ప్రజా ఉద్యమాల నేపథ్యంలో బీకేయూ పలు రైతు ఆందోళనల ద్వారా ప్రాధాన్యం పొందింది.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=12|pages=95|author-link=Tom Brass}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/national/1974-is-this-really-as-real-news-278136|title=1974... Is This Really As Real? {{!}} Outlook India Magazine|last=Reddy|first=Sheela|date=5 September 2011|website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook India]]|access-date=2020-02-06}}</ref> 1988 జనవరి–ఫిబ్రవరిలో బీకేయూ నిర్వహించిన ''మీరట్ దిగ్బంధం'' సంస్థకు విస్తృత ప్రజాదరణ తెచ్చింది. [[మీరట్]]లోని కమిషనర్ కార్యాలయం చుట్టూ 25 రోజుల పాటు రైతులు ధర్నా నిర్వహించారు. ఈ ఆందోళనకు చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల నుంచి లక్షలాది మంది రైతులు తరలివచ్చారు.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FhStCwAAQBAJ|title=Populism and Power: Farmers' movement in western India, 1980–2014|last=Dhanagare|first=D. N|date=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-138-96327-6|location=India|page=125|author-link=D N Dhanagare}}</ref> అదే సంవత్సరం [[శరద్ అనంతరావు జోషి]] నాయకత్వంలో నిర్వహించిన ''బోట్ క్లబ్ ర్యాలీ''లో పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్‌తో పాటు దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాల నుంచి సుమారు 8 లక్షల మంది రైతులు [[న్యూఢిల్లీ]]లోని బోట్ క్లబ్ మైదానానికి చేరుకున్నారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19790115-kisan-rally-farmers-throng-the-capital-with-festive-gaiety-821763-2014-12-08|title=Kisan Rally: Farmers throng the capital with festive gaiety|last=Louis|first=Arul B.|date=19 December 2014|website=India Today|orig-year=15 January 1979|access-date=2020-02-06}}</ref> ఆందోళనలో పాల్గొన్న రైతులు ట్రాక్టర్లు, ఎద్దుల బండ్లతో రావడంతో [[ఇండియా గేట్]] నుంచి విజయ్ చౌక్ వరకు సుమారు 3 కిలోమీటర్ల మేర జనసందోహం కనిపించింది.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/boat-club-is-back-on-map-as-indias-resistance-square/articleshow/65108848.cms|title=Lutyens' Delhi: Boat Club is back on map as India's resistance square {{!}} India News|date=23 July 2018|website=[[The Times of India]]}}</ref> చెరకు ధరల నియంత్రణ, రైతుల రుణాల మాఫీ, నీటి ఛార్జీలు తగ్గించడం, విద్యుత్ ఛార్జీలను తగ్గించడం వంటి డిమాండ్లను బీకేయూ ముందుకు తెచ్చింది. ఇవి భారతదేశంలో ఆర్థిక సరళీకరణ ప్రారంభ దశలో ప్రధాన రైతు డిమాండ్లుగా నిలిచాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FhStCwAAQBAJ|title=Populism and Power: Farmers' movement in western India, 1980--2014|last=Dhanagare|first=D. N|date=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-138-96327-6|location=India|pages=128–129|author-link=D N Dhanagare}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/india/messiah-for-farmers-who-laid-siege-to-capital/cid/392440|title='Messiah' for farmers who laid siege to capital|last=Chakraborty|first=Tapas|date=16 May 2011|website=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|access-date=2020-02-06}}</ref> ఈ కాలంలో బీకేయూ పలు డిమాండ్లపై ప్రభుత్వాల నుంచి కొన్ని రాయితీలను సాధించింది.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=12|pages=201–203|author-link=Tom Brass}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thewire.in/agriculture/kisan-union-farmers-march-delhi-kisan-kranti-yatra|title=Tikait's Kisan Union to Bring Thousands of Farmers to Delhi in 'Kisan Kranti Yatra'|last=Sharma|first=Raghavi|date=1 October 2018|website=[[The Wire (India)|The Wire]]}}</ref> ఉత్తర ప్రదేశ్ పశ్చిమ ప్రాంత బీకేయూ శాఖను మహేంద్ర సింగ్ టికాయత్ 1986 అక్టోబరు 17న స్థాపించారు.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bhartiya-kisan-union-activists-not-to-contest-lok-sabha-polls/articleshow/29990366.cms?from=mdr|title=Bhartiya Kisan Union activists not to contest Lok Sabha polls|date=2014-02-07|work=[[The Economic Times]]}}</ref> ఈ సంస్థలో 31 యూనియన్లు ఉన్నాయి. == సిద్ధాంతం == భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ తనను రాజకీయ పక్షపాతం లేని రైతుల ప్రతినిధి సంస్థగా పేర్కొంటుంది. ఎన్నికల రాజకీయ వ్యవస్థకు వెలుపల ఒక ఒత్తిడి సమూహంగా పనిచేయడం సంస్థ ప్రధాన ఉద్దేశం.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=12|pages=168|author-link=Tom Brass}}</ref> [[ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ]]ను బీకేయూ ''అసమంజసమైన వ్యవస్థ''గా అభివర్ణిస్తుంది. ఈ వ్యవస్థ బహుళజాతి సంస్థల ప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా పనిచేస్తుందని, భారతీయ రైతులతో పాటు ఇతర అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల రైతులకు అసమాన పోటీని కలిగిస్తుందని సంస్థ అభిప్రాయపడుతుంది. వ్యవసాయాన్ని ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ పరిధి నుంచి తొలగించాలని బీకేయూ కోరింది. ఉత్పత్తులపై పేటెంట్లను రద్దు చేయాలని, ప్రక్రియలపై పేటెంట్ల కాలపరిమితిని 10 సంవత్సరాలకు పరిమితం చేయాలని సంస్థ అభిప్రాయపడింది.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/bku-wants-agriculture-out-of-wto/articleshow/1195702.cms?from=mdr|title=BKU wants agriculture out of WTO|date=2005-08-09|work=[[The Economic Times]]}}</ref> [[జన్యుమార్పిడి]] పంటల ప్రవేశంపై కూడా బీకేయూ అనుమానాలు వ్యక్తం చేసింది. అవి వ్యవసాయ సుస్థిరతకు, వినియోగదారుల ఆరోగ్యానికి ముప్పు కలిగించే అవకాశం ఉందని ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/agriculture/farmers-groups-split-over-htbt-cotton-cultivation/articleshow/70261861.cms?from=mdr|title=Farmers' groups split over HTbt cotton cultivation|date=2019-07-17|work=The Economic Times|access-date=2020-02-06}}</ref> బీకేయూ వివిధ రాజకీయ పార్టీలకు చెందిన అభ్యర్థులకు అంశాల ఆధారంగా మద్దతు ఇస్తుంది.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/BKUs-issue-based-support-to-parties/articleshow/211590948.cms|title=BKU's issue-based support to parties|date=6 February 2002|website=[[The Times of India]]|access-date=2020-02-06}}</ref> అయితే [[హిందూ జాతీయవాదం|హిందూ జాతీయవాద]] ఉద్యమంతో బీకేయూకు విభేదాలు ఏర్పడ్డాయి. మతపరమైన విభజనలకు దారితీసే అంశాలు రైతు ఉద్యమానికి ప్రయోజనం కలిగించవని బీకేయూ అభిప్రాయపడింది.<ref name=":13">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=12|pages=114–115|author-link=Tom Brass}}</ref> == సంస్థాగత నిర్మాణం == భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ సమాఖ్య తరహా నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంది. ఇందులో రాష్ట్ర శాఖలకు స్వయంప్రతిపత్తి ఉంటుంది. కర్ణాటకలో ఈ సంస్థ ''కర్ణాటక రాజ్య రైతు సంఘ'' పేరుతో, తమిళనాడులో ''వ్యవసాయిగళ్ సంఘం'' పేరుతో పనిచేస్తుంది. ఇవి ఆయా ప్రాంతాల్లో భారతీయ కిసాన్ యూనియన్‌కు సమానమైన ప్రాంతీయ సంస్థలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.<ref name=":3" /><ref>{{Cite book|last1=Ray|first1=Raka|title=Social Movements in India: Poverty, Power, and Politics|last2=Katzenstein|first2=Mary Fainsod|author-link2=Mary Fainsod Katzenstein|publisher=[[Rowman & Littlefield]]|year=2005|isbn=9780742538429|location=[[United States of America]]|pages=185–186|author-link=Raka Ray}}</ref> సంస్థ నిర్మాణం గ్రామ పంచాయతీలకు సంబంధించిన స్థానిక స్థాయి వ్యవస్థను పోలి ఉంటుంది. బీకేయూ సమావేశాలు సాధారణంగా అనౌపచారికంగా, గ్రామీణ పద్ధతిలో, సమానత్వ భావనతో నిర్వహించబడతాయి. ఈ సమావేశాల్లో సంప్రదాయ [[ఖాప్ పంచాయతీ]] సంస్థల పద్ధతులను కూడా ఉపయోగిస్తారు.<ref>{{cite journal|last=Sahay|first=Gaurang|date=1 October 2004|title=Traditional Institutions and Cultural Practices vis-à-vis Agrarian Mobilisation: The Case of Bhartiya Kisan Union|journal=[[Indian Sociological Society|Sociological Bulletin]]|volume= 53|issue=3|pages=406–407|doi=10.1177/0038022920040305|jstor=23620470|s2cid=157252632}}</ref> బీకేయూకు [[ఉత్తర ప్రదేశ్]], [[హర్యానా]],<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/cancel-all-stubble-burning-cases-in-a-month-farmers-body/articleshow/72249705.cms|title=Jind farm fires: BKU gives government 30-day ultimatum for dropping charges {{!}} Gurgaon News|date=27 November 2019|website=[[The Times of India]]}}</ref> [[పంజాబ్]],<ref>{{Cite web|url=https://thewire.in/rights/malerkotla-punjab-caa-rally|title=Punjab: Nearly 20,000 Farmers, Women Take to Malerkotla Streets Against CAA|date=2020-02-02|website=The Wire|access-date=2020-02-05}}</ref> [[ఉత్తరాఖండ్]],<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/all-you-need-to-know-about-the-bharatiya-kisan-union-protest-118100200666_1.html|title=All you need to know about the Bharatiya Kisan Union protest in Delhi|date=2018-10-02|work=[[Business Standard]]}}</ref> [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]], [[గుజరాత్]],<ref>{{Cite web|url=http://www.uniindia.com/bhartiya-kisan-union-to-oppose-bjp-in-gujarat-hp-elections/india/news/1040001.html|title=Bharatiya Kisan Union to oppose BJP in Gujarat, HP elections|date=7 November 2017|website=[[United News of India]]}}</ref> [[మధ్యప్రదేశ్]],<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2019/may/29/madhya-pradesh-farmers-begin-three-day-stir-supplies-affected-1983276.html|title=Madhya Pradesh farmers begin three-day stir, supplies affected|date=29 May 2019|website=[[The New Indian Express]]|access-date=2020-02-06}}</ref> [[ఛత్తీస్‌గఢ్]],<ref>{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/news/indian-farmer-union-will-be-active-in-cag-state-president-fixed-023040-2954952.html|title=भारतीय किसान यूनियन छग में होगी सक्रिय, प्रदेशाध्यक्ष तय|date=2018-10-12|website=[[Dainik Bhaskar]]|language=hi|trans-title=Bharatiya Kisan Union to be active in Chhattisgarh, the state president will be active|access-date=2020-02-10}}</ref> [[రాజస్థాన్]],<ref>{{Cite web|url=https://www.patrika.com/jaipur-news/100-villages-people-said-the-cradle-of-the-agreement-were-not-traveled-alwar-1460643/|title=100 गांवों के लोगों ने कहा, समझौते की पालना नहीं हुई तो अलवर कूच|last=Soni|first=Aniket|website=[[Rajasthan Patrika|Patrika News]]|language=hindi|trans-title=People from 100 villages have threatened to march to Alwar if the agreement is not followed|access-date=2020-02-07}}</ref> [[కర్ణాటక]],<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bhartiya-kisan-union-to-launch-stir-in-national-capital-from-march-17/articleshow/50266582.cms?from=mdr|title=Bhartiya Kisan Union to launch stir in national capital from March 17|date=2015-12-21|work=[[The Economic Times]]}}</ref> [[తమిళనాడు]], [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రాల్లో ఉనికి ఉంది.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/hisar-farmers-to-defy-ban-plant-gm-ht-cotton-in-fields-today/articleshow/70080188.cms|title=Hisar farmers to defy ban, plant GM cotton today {{!}} Gurgaon News|last=Mukesh|first=Kumar|date=5 July 2019|website=[[The Times of India]]|access-date=2020-02-06}}</ref><ref name=":1" /> === నాయకులు === * రట్టన్ సింగ్ మాన్ — హర్యానా.<ref name="Charuni Mission Punjab">{{Cite web|last=Bhattacharya|first=Jayanta|date=14 July 2021|title='Mission Punjab': Who Is Farmer Leader Gurnam Singh Charuni?|url=https://www.outlookindia.com/national/india-news-mission-punjab-who-is-gurnam-singh-charuni-news-388179|access-date=2021-09-08|website=Outlook India}}</ref> * మహేంద్ర సింగ్ టికాయత్ * ముక్తి దేశాయ్ * షాన్ సిన్హా * రాయ్ చంద్ర == ఇవి కూడా చూడండి == * భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ * సహజానంద సరస్వతి * నర్మదా బచావో ఆందోళన్ * అఖిల భారత కిసాన్ సభ * బయోపైరసీ == మూలాలు == {{Reflist|2}} == మరింత సమాచారం == {{Refbegin|2}} * {{cite journal|last=Gupta|first=Dipankar|author-link=Dipankar Gupta|year=1988|title=Country-Town Nexus and Agrarian Mobilisation: Bharatiya Kisan Union as an Instance|journal=[[Economic and Political Weekly]]|volume=23|issue=51|pages=2688–2696|jstor=4394150}} * {{cite journal|last=Hasan|first=Zoya|year=1989|title=Self-Serving Guardians: Formation and Strategy of the Bhartiya Kisan Union.|journal=[[Economic and Political Weekly]]|volume= 24|issue= 48|pages=2663–2670|jstor=4395653|author-link=Zoya Hasan}} * {{Cite journal|last1=Bentall|first1=Jim|last2=Corbridge|first2=Stuart|author2-link=Stuart Corbridge|year=1996|title=Urban-Rural Relations, Demand Politics and the 'New Agrarianism' in Northwest India: The Bharatiya Kisan Union.|journal=[[Transactions of the Institute of British Geographers]]|volume=21|issue=1|pages=27|doi=10.2307/622922|jstor=622922}} * {{cite journal|last=Sahay|first=Gaurang|date=1 October 2004|title=Traditional Institutions and Cultural Practices vis-à-vis Agrarian Mobilisation: The Case of Bhartiya Kisan Union|url=https://www.researchgate.net/publication/263203299|journal=[[Indian Sociological Society|Sociological Bulletin]]|volume= 53|issue=3|pages=396–418|doi=10.1177/0038022920040305|s2cid=157252632|via=JOUR}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FhStCwAAQBAJ|title=Populism and Power: Farmers' movement in western India, 1980--2014|last=Dhanagare|first=D. N|date=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-138-96327-6|location=India|author-link=D N Dhanagare}} {{refend}} == బాహ్య లింకులు == * [http://www.bku.org.in/ అధికారిక వెబ్‌సైట్] [[వర్గం:రైతు సంఘాలు]] [[వర్గం:గ్రామీణ సమాజ అభివృద్ధి]] [[వర్గం:భారతదేశంలోని వ్యవసాయ సంస్థలు]] [[వర్గం:1978లో స్థాపించిన సంస్థలు]] [[వర్గం:2020–2021 భారతీయ రైతుల ఉద్యమ నిర్వాహకులు]] d34749reol6d6ghb14zdnygcyw5c9aa 4956506 4956505 2026-09-12T03:40:19Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4956506 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతదేశంలోని రైతుల ప్రతినిధి సంస్థ}} {{Use Indian English|date = February 2020}} {{Use dmy dates|date=April 2020}} {{Infobox organization | name = భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ | native_name = | abbreviation = బీకేయూ | predecessor = పంజాబ్ ఖేతిబరీ యూనియన్<br/>కిసాన్ సంఘర్ష్ సమితి (హర్యానా)<br/>రైతు సంఘ (కర్ణాటక)<br/>వ్యవసాయిగళ్ సంఘం (తమిళనాడు) | formation = {{Start date and years ago|df=yes|p=y|1987|7|01}} | founders = [[ చరణ్ సింగ్]]<br/>ఎం. డి. నంజుండస్వామి<br/>నారాయణస్వామి నాయుడు<br/>ప్రతాప్ సింగ్ కడియన్<br/>భూపిందర్ సింగ్ మాన్<br/>మహేంద్ర సింగ్ టికాయత్ | extinction = | status = క్రియాశీలం | purpose = | headquarters = కిసాన్ భవన్, [[సిసౌలి]], [[ముజఫర్‌నగర్]], [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] | region_served = [[భారతదేశం]] | membership = | leader_title = జాతీయ అధ్యక్షుడు | leader_name = నరేష్ టికాయత్ | leader_title2 = జాతీయ అధికార ప్రతినిధి | leader_name2 = [[రాకేష్ టికాయత్]] | key_people = | parent_organization = | affiliations = [[ఆల్ ఇండియా కిసాన్ సంఘర్ష్ కోఆర్డినేషన్ కమిటీ]]<br/>[[వియా కాంపెసినా]] | website = [http://www.bku.co.in/ అధికారిక వెబ్‌సైట్] | general_secretary = యుధ్వీర్ సింగ్ }} '''భారతీయ కిసాన్ యూనియన్''' ('''బీకేయూ''') భారతదేశంలోని రైతుల ప్రతినిధి సంస్థ. దీనిని చౌదరి చరణ్ సింగ్ పంజాబ్ ఖేతిబరీ యూనియన్ ఆధారంగా స్థాపించారు. ఆ సంస్థ తరువాత [[పంజాబ్]] శాఖగా మారింది.<ref name=":1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=12|pages=201|author-link=Tom Brass}}</ref> ఈ సంఘం ఆల్ ఇండియా కిసాన్ సంఘర్ష్ కోఆర్డినేషన్ కమిటీ, వియా కాంపెసినాలతో అనుబంధం కలిగి ఉంది.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://viacampesina.org/en/bharatiya-kisan-union-backs-tamil-nadu-farmers-protesting-with-human-skulls-in-new-delhi/|title=Bharatiya Kisan Union backs Tamil Nadu farmers protesting with human skulls in New Delhi – Via Campesina|date=2017-03-28|website=[[Via Campesina]]}}</ref> ఈ సంఘం జాతీయ ప్రధాన కార్యాలయం [[ఉత్తర ప్రదేశ్]]లోని [[ముజఫర్‌నగర్]] జిల్లాలో ఉన్న సిసౌలిలో ఉంది.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/north/story/bku-leader-mahendra-singh-tikait-dead-133781-2011-05-15|title=BKU leader Mahendra Singh Tikait dead|date=15 May 2011|website=[[India Today]]}}</ref> == చరిత్ర == భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ చరిత్ర 1972 మేలో [[చండీగఢ్]]లో 11 రైతు సంఘాల విలీనంతో ఏర్పడిన ''పంజాబ్ ఖేతిబరీ జమీందారీ యూనియన్''తో ప్రారంభమైంది. తరువాత దీనికి ''పంజాబ్ ఖేతిబరీ యూనియన్''గా పేరు మార్చారు.<ref>{{Cite book|title=India: Government and Politics in a Developing Nation|last1=Kochanek|first1=Stanley A.|last2=Hardgrave|first2=Robert L.|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2007|isbn=978-0495007494|pages=255}}</ref> 1978లో రైతులకు జాతీయ స్థాయి వేదికను ఏర్పాటు చేయాలనే ఉద్దేశంతో పంజాబ్ ఖేతిబరీ యూనియన్‌ను బీకేయూగా మార్చారు. ఈ సంస్థకు [[జనతా పార్టీ (సెక్యులర్)]]కు చెందిన [[భారతీయ లోక్ దళ్]]తో సంబంధం ఉండేది. అయితే ప్రారంభ దశలో రైతులను పెద్ద సంఖ్యలో సమీకరించడంలో అది ఆశించిన స్థాయిలో విజయాన్ని సాధించలేదు.<ref name=":2" /> 1980 డిసెంబరు 12న నిర్వహించిన అఖిల భారత కిసాన్ సమ్మేళనంలో హర్యానాకు చెందిన ''కిసాన్ సంఘర్ష్ సమితి'', కర్ణాటకకు చెందిన ''రైతు సంఘ'', తమిళనాడుకు చెందిన ''వ్యవసాయిగళ్ సంఘం'' బీకేయూ పరిధిలోకి వచ్చాయి. 1982లో ఈ సంఘంలో కొంతకాలం విభజన ఏర్పడింది. నారాయణస్వామి నాయుడు నాయకత్వంలో బీకేయూ (ఎన్), భూపిందర్ సింగ్ మాన్ నాయకత్వంలో బీకేయూ (ఎం) ఏర్పడ్డాయి. అయితే [[శరద్ అనంతరావు జోషి]] జోక్యంతో సంస్థ తిరిగి ఏకమైంది. రాష్ట్ర శాఖలకు స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన సమాఖ్య వ్యవస్థను అనుసరించారు.<ref name=":3">{{Cite book|last=Omvedt|first=Gail|url=https://books.google.com/books?id=Wlxb0uacnRcC|title=Reinventing Revolution: New Social Movements and the Socialist Tradition in India|publisher=[[M. E. Sharpe]]|year=1993|isbn=0-87332-784-5|pages=122}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Bentall|first1=Jim|last2=Corbridge|first2=Stuart|author2-link=Stuart Corbridge|year=1996|title=Urban-Rural Relations, Demand Politics and the 'New Agrarianism' in Northwest India: The Bharatiya Kisan Union.|journal=[[Transactions of the Institute of British Geographers]]|volume=21|issue=1|pages=30|doi=10.2307/622922|jstor=622922}}</ref> 1986 అక్టోబరు 17న మహేంద్ర సింగ్ టికాయత్ బీకేయూను పునర్వ్యవస్థీకరించారు. [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] పశ్చిమ ప్రాంతంలోని సిసౌలిలో ప్రధాన కార్యాలయాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. గతంలో [[చరణ్ సింగ్]]తో ఉన్న రాజకీయ అనుబంధానికి భిన్నంగా ఈ సంస్థను రాజకీయ పక్షపాతం లేని సంస్థగా తీర్చిదిద్దారు.<ref name=":2">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FhStCwAAQBAJ|title=Populism and Power: Farmers' movement in western India, 1980–2014|last=Dhanagare|first=D. N|date=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-138-96327-6|location=India|page=130|author-link=D N Dhanagare}}</ref> 1980వ దశకంలో [[ఇందిరా గాంధీ]] విధించిన అత్యవసర పరిస్థితి అనంతరం బిహార్ ఉద్యమంతో పాటు దేశంలో పెరిగిన ప్రజా ఉద్యమాల నేపథ్యంలో బీకేయూ పలు రైతు ఆందోళనల ద్వారా ప్రాధాన్యం పొందింది.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=12|pages=95|author-link=Tom Brass}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/national/1974-is-this-really-as-real-news-278136|title=1974... Is This Really As Real? {{!}} Outlook India Magazine|last=Reddy|first=Sheela|date=5 September 2011|website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook India]]|access-date=2020-02-06}}</ref> 1988 జనవరి–ఫిబ్రవరిలో బీకేయూ నిర్వహించిన ''మీరట్ దిగ్బంధం'' సంస్థకు విస్తృత ప్రజాదరణ తెచ్చింది. [[మీరట్]]లోని కమిషనర్ కార్యాలయం చుట్టూ 25 రోజుల పాటు రైతులు ధర్నా నిర్వహించారు. ఈ ఆందోళనకు చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల నుంచి లక్షలాది మంది రైతులు తరలివచ్చారు.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FhStCwAAQBAJ|title=Populism and Power: Farmers' movement in western India, 1980–2014|last=Dhanagare|first=D. N|date=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-138-96327-6|location=India|page=125|author-link=D N Dhanagare}}</ref> అదే సంవత్సరం [[శరద్ అనంతరావు జోషి]] నాయకత్వంలో నిర్వహించిన ''బోట్ క్లబ్ ర్యాలీ''లో పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్‌తో పాటు దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాల నుంచి సుమారు 8 లక్షల మంది రైతులు [[న్యూఢిల్లీ]]లోని బోట్ క్లబ్ మైదానానికి చేరుకున్నారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19790115-kisan-rally-farmers-throng-the-capital-with-festive-gaiety-821763-2014-12-08|title=Kisan Rally: Farmers throng the capital with festive gaiety|last=Louis|first=Arul B.|date=19 December 2014|website=India Today|orig-year=15 January 1979|access-date=2020-02-06}}</ref> ఆందోళనలో పాల్గొన్న రైతులు ట్రాక్టర్లు, ఎద్దుల బండ్లతో రావడంతో [[ఇండియా గేట్]] నుంచి విజయ్ చౌక్ వరకు సుమారు 3 కిలోమీటర్ల మేర జనసందోహం కనిపించింది.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/boat-club-is-back-on-map-as-indias-resistance-square/articleshow/65108848.cms|title=Lutyens' Delhi: Boat Club is back on map as India's resistance square {{!}} India News|date=23 July 2018|website=[[The Times of India]]}}</ref> చెరకు ధరల నియంత్రణ, రైతుల రుణాల మాఫీ, నీటి ఛార్జీలు తగ్గించడం, విద్యుత్ ఛార్జీలను తగ్గించడం వంటి డిమాండ్లను బీకేయూ ముందుకు తెచ్చింది. ఇవి భారతదేశంలో ఆర్థిక సరళీకరణ ప్రారంభ దశలో ప్రధాన రైతు డిమాండ్లుగా నిలిచాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FhStCwAAQBAJ|title=Populism and Power: Farmers' movement in western India, 1980--2014|last=Dhanagare|first=D. N|date=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-138-96327-6|location=India|pages=128–129|author-link=D N Dhanagare}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/india/messiah-for-farmers-who-laid-siege-to-capital/cid/392440|title='Messiah' for farmers who laid siege to capital|last=Chakraborty|first=Tapas|date=16 May 2011|website=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|access-date=2020-02-06}}</ref> ఈ కాలంలో బీకేయూ పలు డిమాండ్లపై ప్రభుత్వాల నుంచి కొన్ని రాయితీలను సాధించింది.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=12|pages=201–203|author-link=Tom Brass}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thewire.in/agriculture/kisan-union-farmers-march-delhi-kisan-kranti-yatra|title=Tikait's Kisan Union to Bring Thousands of Farmers to Delhi in 'Kisan Kranti Yatra'|last=Sharma|first=Raghavi|date=1 October 2018|website=[[The Wire (India)|The Wire]]}}</ref> ఉత్తర ప్రదేశ్ పశ్చిమ ప్రాంత బీకేయూ శాఖను మహేంద్ర సింగ్ టికాయత్ 1986 అక్టోబరు 17న స్థాపించారు.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bhartiya-kisan-union-activists-not-to-contest-lok-sabha-polls/articleshow/29990366.cms?from=mdr|title=Bhartiya Kisan Union activists not to contest Lok Sabha polls|date=2014-02-07|work=[[The Economic Times]]}}</ref> ఈ సంస్థలో 31 యూనియన్లు ఉన్నాయి. == సిద్ధాంతం == భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ తనను రాజకీయ పక్షపాతం లేని రైతుల ప్రతినిధి సంస్థగా పేర్కొంటుంది. ఎన్నికల రాజకీయ వ్యవస్థకు వెలుపల ఒక ఒత్తిడి సమూహంగా పనిచేయడం సంస్థ ప్రధాన ఉద్దేశం.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=12|pages=168|author-link=Tom Brass}}</ref> [[ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ]]ను బీకేయూ ''అసమంజసమైన వ్యవస్థ''గా అభివర్ణిస్తుంది. ఈ వ్యవస్థ బహుళజాతి సంస్థల ప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా పనిచేస్తుందని, భారతీయ రైతులతో పాటు ఇతర అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల రైతులకు అసమాన పోటీని కలిగిస్తుందని సంస్థ అభిప్రాయపడుతుంది. వ్యవసాయాన్ని ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ పరిధి నుంచి తొలగించాలని బీకేయూ కోరింది. ఉత్పత్తులపై పేటెంట్లను రద్దు చేయాలని, ప్రక్రియలపై పేటెంట్ల కాలపరిమితిని 10 సంవత్సరాలకు పరిమితం చేయాలని సంస్థ అభిప్రాయపడింది.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/bku-wants-agriculture-out-of-wto/articleshow/1195702.cms?from=mdr|title=BKU wants agriculture out of WTO|date=2005-08-09|work=[[The Economic Times]]}}</ref> [[జన్యుమార్పిడి]] పంటల ప్రవేశంపై కూడా బీకేయూ అనుమానాలు వ్యక్తం చేసింది. అవి వ్యవసాయ సుస్థిరతకు, వినియోగదారుల ఆరోగ్యానికి ముప్పు కలిగించే అవకాశం ఉందని ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/agriculture/farmers-groups-split-over-htbt-cotton-cultivation/articleshow/70261861.cms?from=mdr|title=Farmers' groups split over HTbt cotton cultivation|date=2019-07-17|work=The Economic Times|access-date=2020-02-06}}</ref> బీకేయూ వివిధ రాజకీయ పార్టీలకు చెందిన అభ్యర్థులకు అంశాల ఆధారంగా మద్దతు ఇస్తుంది.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/BKUs-issue-based-support-to-parties/articleshow/211590948.cms|title=BKU's issue-based support to parties|date=6 February 2002|website=[[The Times of India]]|access-date=2020-02-06}}</ref> అయితే [[హిందూ జాతీయవాదం|హిందూ జాతీయవాద]] ఉద్యమంతో బీకేయూకు విభేదాలు ఏర్పడ్డాయి. మతపరమైన విభజనలకు దారితీసే అంశాలు రైతు ఉద్యమానికి ప్రయోజనం కలిగించవని బీకేయూ అభిప్రాయపడింది.<ref name=":13">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L_JRM7CCrMUC&pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=12|pages=114–115|author-link=Tom Brass}}</ref> == సంస్థాగత నిర్మాణం == భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ సమాఖ్య తరహా నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంది. ఇందులో రాష్ట్ర శాఖలకు స్వయంప్రతిపత్తి ఉంటుంది. కర్ణాటకలో ఈ సంస్థ ''కర్ణాటక రాజ్య రైతు సంఘ'' పేరుతో, తమిళనాడులో ''వ్యవసాయిగళ్ సంఘం'' పేరుతో పనిచేస్తుంది. ఇవి ఆయా ప్రాంతాల్లో భారతీయ కిసాన్ యూనియన్‌కు సమానమైన ప్రాంతీయ సంస్థలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.<ref name=":3" /><ref>{{Cite book|last1=Ray|first1=Raka|title=Social Movements in India: Poverty, Power, and Politics|last2=Katzenstein|first2=Mary Fainsod|author-link2=Mary Fainsod Katzenstein|publisher=[[Rowman & Littlefield]]|year=2005|isbn=9780742538429|location=[[United States of America]]|pages=185–186|author-link=Raka Ray}}</ref> సంస్థ నిర్మాణం గ్రామ పంచాయతీలకు సంబంధించిన స్థానిక స్థాయి వ్యవస్థను పోలి ఉంటుంది. బీకేయూ సమావేశాలు సాధారణంగా అనౌపచారికంగా, గ్రామీణ పద్ధతిలో, సమానత్వ భావనతో నిర్వహించబడతాయి. ఈ సమావేశాల్లో సంప్రదాయ [[ఖాప్ పంచాయతీ]] సంస్థల పద్ధతులను కూడా ఉపయోగిస్తారు.<ref>{{cite journal|last=Sahay|first=Gaurang|date=1 October 2004|title=Traditional Institutions and Cultural Practices vis-à-vis Agrarian Mobilisation: The Case of Bhartiya Kisan Union|journal=[[Indian Sociological Society|Sociological Bulletin]]|volume= 53|issue=3|pages=406–407|doi=10.1177/0038022920040305|jstor=23620470|s2cid=157252632}}</ref> బీకేయూకు [[ఉత్తర ప్రదేశ్]], [[హర్యానా]],<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/cancel-all-stubble-burning-cases-in-a-month-farmers-body/articleshow/72249705.cms|title=Jind farm fires: BKU gives government 30-day ultimatum for dropping charges {{!}} Gurgaon News|date=27 November 2019|website=[[The Times of India]]}}</ref> [[పంజాబ్]],<ref>{{Cite web|url=https://thewire.in/rights/malerkotla-punjab-caa-rally|title=Punjab: Nearly 20,000 Farmers, Women Take to Malerkotla Streets Against CAA|date=2020-02-02|website=The Wire|access-date=2020-02-05}}</ref> [[ఉత్తరాఖండ్]],<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/all-you-need-to-know-about-the-bharatiya-kisan-union-protest-118100200666_1.html|title=All you need to know about the Bharatiya Kisan Union protest in Delhi|date=2018-10-02|work=[[Business Standard]]}}</ref> [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]], [[గుజరాత్]],<ref>{{Cite web|url=http://www.uniindia.com/bhartiya-kisan-union-to-oppose-bjp-in-gujarat-hp-elections/india/news/1040001.html|title=Bharatiya Kisan Union to oppose BJP in Gujarat, HP elections|date=7 November 2017|website=[[United News of India]]}}</ref> [[మధ్యప్రదేశ్]],<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2019/may/29/madhya-pradesh-farmers-begin-three-day-stir-supplies-affected-1983276.html|title=Madhya Pradesh farmers begin three-day stir, supplies affected|date=29 May 2019|website=[[The New Indian Express]]|access-date=2020-02-06}}</ref> [[ఛత్తీస్‌గఢ్]],<ref>{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/news/indian-farmer-union-will-be-active-in-cag-state-president-fixed-023040-2954952.html|title=भारतीय किसान यूनियन छग में होगी सक्रिय, प्रदेशाध्यक्ष तय|date=2018-10-12|website=[[Dainik Bhaskar]]|language=hi|trans-title=Bharatiya Kisan Union to be active in Chhattisgarh, the state president will be active|access-date=2020-02-10}}</ref> [[రాజస్థాన్]],<ref>{{Cite web|url=https://www.patrika.com/jaipur-news/100-villages-people-said-the-cradle-of-the-agreement-were-not-traveled-alwar-1460643/|title=100 गांवों के लोगों ने कहा, समझौते की पालना नहीं हुई तो अलवर कूच|last=Soni|first=Aniket|website=[[Rajasthan Patrika|Patrika News]]|language=hindi|trans-title=People from 100 villages have threatened to march to Alwar if the agreement is not followed|access-date=2020-02-07}}</ref> [[కర్ణాటక]],<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bhartiya-kisan-union-to-launch-stir-in-national-capital-from-march-17/articleshow/50266582.cms?from=mdr|title=Bhartiya Kisan Union to launch stir in national capital from March 17|date=2015-12-21|work=[[The Economic Times]]}}</ref> [[తమిళనాడు]], [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రాల్లో ఉనికి ఉంది.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/hisar-farmers-to-defy-ban-plant-gm-ht-cotton-in-fields-today/articleshow/70080188.cms|title=Hisar farmers to defy ban, plant GM cotton today {{!}} Gurgaon News|last=Mukesh|first=Kumar|date=5 July 2019|website=[[The Times of India]]|access-date=2020-02-06}}</ref><ref name=":1" /> === నాయకులు === * రట్టన్ సింగ్ మాన్ — హర్యానా.<ref name="Charuni Mission Punjab">{{Cite web|last=Bhattacharya|first=Jayanta|date=14 July 2021|title='Mission Punjab': Who Is Farmer Leader Gurnam Singh Charuni?|url=https://www.outlookindia.com/national/india-news-mission-punjab-who-is-gurnam-singh-charuni-news-388179|access-date=2021-09-08|website=Outlook India}}</ref> * మహేంద్ర సింగ్ టికాయత్ * ముక్తి దేశాయ్ * షాన్ సిన్హా * రాయ్ చంద్ర == ఇవి కూడా చూడండి == * భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ * సహజానంద సరస్వతి * నర్మదా బచావో ఆందోళన్ * అఖిల భారత కిసాన్ సభ * బయోపైరసీ == మూలాలు == {{Reflist|2}} == మరింత సమాచారం == {{Refbegin|2}} * {{cite journal|last=Gupta|first=Dipankar|author-link=Dipankar Gupta|year=1988|title=Country-Town Nexus and Agrarian Mobilisation: Bharatiya Kisan Union as an Instance|journal=[[Economic and Political Weekly]]|volume=23|issue=51|pages=2688–2696|jstor=4394150}} * {{cite journal|last=Hasan|first=Zoya|year=1989|title=Self-Serving Guardians: Formation and Strategy of the Bhartiya Kisan Union.|journal=[[Economic and Political Weekly]]|volume= 24|issue= 48|pages=2663–2670|jstor=4395653|author-link=Zoya Hasan}} * {{Cite journal|last1=Bentall|first1=Jim|last2=Corbridge|first2=Stuart|author2-link=Stuart Corbridge|year=1996|title=Urban-Rural Relations, Demand Politics and the 'New Agrarianism' in Northwest India: The Bharatiya Kisan Union.|journal=[[Transactions of the Institute of British Geographers]]|volume=21|issue=1|pages=27|doi=10.2307/622922|jstor=622922}} * {{cite journal|last=Sahay|first=Gaurang|date=1 October 2004|title=Traditional Institutions and Cultural Practices vis-à-vis Agrarian Mobilisation: The Case of Bhartiya Kisan Union|url=https://www.researchgate.net/publication/263203299|journal=[[Indian Sociological Society|Sociological Bulletin]]|volume= 53|issue=3|pages=396–418|doi=10.1177/0038022920040305|s2cid=157252632|via=JOUR}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FhStCwAAQBAJ|title=Populism and Power: Farmers' movement in western India, 1980--2014|last=Dhanagare|first=D. N|date=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-138-96327-6|location=India|author-link=D N Dhanagare}} {{refend}} == బాహ్య లింకులు == * [http://www.bku.org.in/ అధికారిక వెబ్‌సైట్] lsyay91o43tpp2tfiklqzpntchqzmhi 0 509455 4956507 2026-09-12T03:43:59Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1371500201|Rhythm and blues]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4956507 wikitext text/x-wiki '''రిథమ్ అండ్ బ్లూస్''', దీనిని తరచుగా '''R&B''' లేదా '''R'n'B''' అని సంక్షిప్తీకరిస్తారు, ఇది 1940లలో ఆఫ్రికన్ అమెరికన్ వర్గాలలో ఉద్భవించిన ఒక [[ప్రజా సంగీతం|జనాదరణ పొందిన సంగీత]] శైలి. "రాకింగ్, [[జాజ్]] ఆధారిత సంగీతం" ప్రాచుర్యంలో ఉన్న కాలంలో, ప్రధానంగా ఆఫ్రికన్ అమెరికన్ల కోసం విక్రయించబడిన రికార్డింగ్‌లను వర్ణించడానికి రికార్డ్ కంపెనీలు ఈ పదాన్ని మొదట ఉపయోగించాయి.&nbsp;... "భారీ, పట్టుదలగల బీట్‌తో" మరింత ప్రాచుర్యం పొందడం ప్రారంభమైంది. 1950ల నుండి 1970ల వరకు ప్రసిద్ధి చెందిన వాణిజ్య రిథమ్ అండ్ బ్లూస్ సంగీతంలో, బ్యాండ్‌లలో సాధారణంగా ఒక పియానో, ఒకటి లేదా రెండు గిటార్లు, బాస్, డ్రమ్స్, ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ సాక్సోఫోన్‌లు, కొన్నిసార్లు నేపథ్య గాయకులు ఉండేవారు. ఆర్&బి పాటల సాహిత్యం తరచుగా ఆఫ్రికన్ అమెరికన్ల చరిత్రను, వారి బాధాకరమైన అనుభవాలను, స్వేచ్ఛ, ఆనందం కోసం వారి అన్వేషణను, అలాగే సామాజిక జాత్యహంకారం, అణచివేత, సంబంధాలు, ఆర్థిక పరిస్థితులు, ఆశయాల పరంగా ఎదురైన విజయాలు, అపజయాలను తనలో ఇముడ్చుకుంటుంది. "రిథమ్ అండ్ బ్లూస్" అనే పదం అర్థంలో అనేక మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. 1950ల ప్రారంభంలో, దీనిని [[బ్లూస్]] రికార్డులకు తరచుగా వర్తింపజేసేవారు. 1950ల మధ్యకాలంలో, ఈ సంగీత శైలి రాక్ అండ్ రోల్ అభివృద్ధికి దోహదపడిన తర్వాత, "R&B" అనే పదాన్ని మరింత విస్తృతమైన సందర్భంలో ఉపయోగించడం మొదలుపెట్టారు. ఇది ఎలక్ట్రిక్ బ్లూస్ నుండి అభివృద్ధి చెంది, వాటిని తనలో ఇముడ్చుకున్న సంగీత శైలులతో పాటు, గాస్పెల్, సోల్‌లను కూడా సూచించింది. 1970వ దశకం నాటికి, "రిథమ్ అండ్ బ్లూస్" అనే పదం మరోసారి మారి, సోల్, ఫంక్ సంగీతాలకు ఒక సాధారణ పదంగా ఉపయోగించబడింది. 1980ల చివరలో, R&Bలో ఒక కొత్త శైలి అభివృద్ధి చెంది, " సమకాలీన R&amp;amp;B "గా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ సమకాలీన రూపం రిథమ్ అండ్ బ్లూస్‌ను [[జాజ్]], సోల్, ఫంక్, డిస్కో, [[బ్లూస్]], [[ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం|ఎలక్ట్రానిక్]] వంటి వివిధ అంశాలతో మిళితం చేస్తుంది. == వ్యుత్పత్తి, నిర్వచనాలు, వివరణ == 1948లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో "రిథమ్ అండ్ బ్లూస్" అనే పదాన్ని ఒక సంగీత పదంగా ''బిల్బోర్డ్'' పత్రికకు చెందిన జెర్రీ వెక్స్లర్ సృష్టించారని ఘనత పొందినప్పటికీ, <ref name="sacks">{{Cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CE7D7163BF93AA1575BC0A965958260|title=The Soul of Jerry Wexler|last=Sacks|first=Leo|date=August 29, 1993|work=[[The New York Times]]|access-date=January 11, 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012182140/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CE7D7163BF93AA1575BC0A965958260|archive-date=October 12, 2007}}</ref> ఈ పదాన్ని 1943 నాటికే ''బిల్బోర్డ్‌లో'' ఉపయోగించారు అయితే, ఆఫ్రికన్ అమెరికన్లలో ప్రాచుర్యం పొందిన పాటల కంపెనీ మొదటి జాబితాకు హార్లెమ్ హిట్ పరేడ్ అని పేరు పెట్టారు; 1942లో సృష్టించబడిన ఇది " హార్లెమ్‌లో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన రికార్డులను" జాబితా చేసింది, ఇది ''బిల్బోర్డ్'' RnB చార్ట్‌కు పూర్వగామి. <ref>{{Cite magazine|date=February 22, 2013|title=Weekly Chart Notes: Baauer Continues The 'Harlem' Hit Parade'|url=https://www.billboard.com/pro/weekly-chart-notes-baauer-continues-the-harlem-hit-parade/|magazine=Billboard|access-date=September 4, 2023|quote=based on sales reports from Rainbow Music Shop, Harvard Radio Shop, Lehman Music Company, Harlem De Luxe Music Store, Ray's Music Shop and Frank's Melody Music Shop, New York." Andy Kirk and His Clouds of Joy topped the inaugural tally with "Take It and Git."}}</ref> "రిథమ్ అండ్ బ్లూస్" అనేది " రేస్ మ్యూజిక్ " అనే సాధారణ పదాన్ని భర్తీ చేసింది, ఈ పదాన్ని ఓకే నిర్మాత రాల్ఫ్ పీర్, ఆఫ్రికన్ అమెరికన్ పత్రికలు తమను తాము "జాతి ప్రజలు" అని సాధారణంగా వర్ణించుకోవడం ఆధారంగా సృష్టించారు. <ref name="Cohn">{{Cite book|url=https://archive.org/details/nothingbutbluesm00cohn/page/314|title=Nothing but the Blues: The Music and the Musicians|last=Cohn|first=Lawrence|last2=Aldin, Mary Katherine|last3=Bastin, Bruce|date=September 1993|publisher=Abbeville Press|isbn=978-1-55859-271-1|page=[https://archive.org/details/nothingbutbluesm00cohn/page/314 314]}}</ref> "రిథమ్ అండ్ బ్లూస్" అనే పదాన్ని ''బిల్బోర్డ్'' జూన్ 1949 నుండి ఆగష్టు 1969 వరకు తన చార్ట్ జాబితాలలో ఉపయోగించింది, ఆ తర్వాత దాని "హాట్ రిథమ్ & బ్లూస్ సింగిల్స్" చార్ట్ పేరును "బెస్ట్ సెల్లింగ్ సోల్ సింగిల్స్" గా మార్చారు. <ref name="whitburnr&b">{{Cite book|url=https://archive.org/details/joelwhitburnstopr00whit|title=Top R&B/Hip-Hop Singles: 1942–1995|last=Whitburn|first=Joel|publisher=Record Research|year=1996|isbn=0-89820-115-2|page=xii|author-link=Joel Whitburn}}</ref> "రిథమ్ అండ్ బ్లూస్" అనే పదం ప్రాచుర్యం పొందక ముందే, వివిధ రికార్డ్ కంపెనీలు "రేస్ మ్యూజిక్" అనే పదాన్ని "సెపియా సిరీస్" అనే పదంతో భర్తీ చేయడం ప్రారంభించాయి. <ref>{{Cite web|last=Rye|first=Howard|title=Rhythm and Blues|url=https://www.oxfordmusiconline.com/subscriber/article/grove/music/J676400?q=rhythm+and+blues&search=quick&pos=1&_start=1|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511204557/https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/view/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-2000676400?_start=1&pos=1&q=rhythm%20and%20blues&search=quick#firsthit|archive-date=May 11, 2020|access-date=July 20, 2014|website=Oxford Music Online}}</ref> "రిథమ్ అండ్ బ్లూస్" ను తరచుగా "R&B" లేదా "R'n'B" అని సంక్షిప్తీకరిస్తారు. <ref name="Randel1999">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7iuZ6HaEMmoC&pg=PA560|title=The Harvard Concise Dictionary of Music and Musicians|last=Don Michael Randel|publisher=Harvard University Press|year=1999|isbn=978-0-674-00084-1|page=560}}</ref> తరువాతి దశాబ్దాలలో, "R&B" అనే సంక్షిప్త పదం నిర్మాణం, ప్రేక్షకులు, పరిశ్రమ మార్కెటింగ్‌లో మార్పులను ప్రతిబింబిస్తూ, సోల్, ఫంక్, డిస్కో, తరువాత సమకాలీన R&Bతో సహా విస్తృత శ్రేణి జనాదరణ పొందిన సంగీత శైలులను కలిగి ఉండేలా అభివృద్ధి చెందింది. <ref>{{Cite book|title=Rockin' Out: Popular Music in the USA|last=Garofalo|first=Reebee|publisher=Pearson Prentice Hall|year=2008|isbn=978-0-13-615435-2|edition=4th|page=231}}</ref> 1950ల ప్రారంభంలో, "రిథమ్ & బ్లూస్" అనే పదాన్ని [[బ్లూస్]] రికార్డులకు తరచుగా వర్తింపజేసేవారు. రచయిత, నిర్మాత రాబర్ట్ పామర్ రిథమ్ & బ్లూస్‌ను "నల్లజాతి అమెరికన్లచే, వారి కోసం తయారు చేయబడిన ఏదైనా సంగీతాన్ని సూచించే ఒక సాధారణ పదం" అని నిర్వచించారు. {{Sfn|Palmer|1995|p=8}} అతను "R&B" అనే పదాన్ని జంప్ బ్లూస్‌కి పర్యాయపదంగా కూడా ఉపయోగించాడు. <ref name="deep blues">{{Cite book|url=https://archive.org/details/deepblues00palme|title=Deep Blues: A Musical and Cultural History of the Mississippi Delta|last=Palmer|first=Robert|date=May 21, 1981|publisher=Viking Adult|isbn=978-0-670-49511-5|author-link=Robert Palmer (American writer)}}</ref> అయితే, R&B బలమైన సువార్త ప్రభావాల కారణంగా ఆల్‌మ్యూజిక్ దీనిని జంప్ బ్లూస్ నుండి వేరు చేస్తుంది. ‘ ''నథింగ్ బట్ ది బ్లూస్’'' రచయిత లారెన్స్ కోన్, "రిథమ్ అండ్ బ్లూస్" అనేది పరిశ్రమ సౌలభ్యం కోసం కల్పించబడిన ఒక గొడుగు పదం అని రాశారు. అతని ప్రకారం, ఈ పదం [[శాస్త్రీయ సంగీతం]], మతపరమైన సంగీతం మినహా అన్ని నల్లజాతి సంగీతాన్ని కలిగి ఉంది, ఒక సువార్త పాట చార్టులలోకి ప్రవేశించేంతగా అమ్ముడైతే తప్ప. <ref name="Cohn" /> 21వ శతాబ్దం మధ్యలోకి వచ్చినా, ఇతర సంగీతకారులు చేసే సంగీత శైలుల నుండి భిన్నంగా, నల్లజాతి సంగీతకారులు చేసే సంగీతాన్ని వర్గీకరించడానికి R&B అనే పదం (కొన్ని సందర్భాలలో) వాడుకలో కొనసాగుతోంది. 1950ల నుండి 1970ల వరకు ప్రసిద్ధి చెందిన వాణిజ్య రిథమ్ అండ్ బ్లూస్ సంగీతంలో, బ్యాండ్‌లలో సాధారణంగా పియానో, ఒకటి లేదా రెండు గిటార్లు, బాస్, డ్రమ్స్, సాక్సోఫోన్ ఉండేవి. ఏర్పాట్లు ఎంతో సునాయాసంగా వచ్చేంత వరకు సాధన చేయబడ్డాయి, కొన్నిసార్లు నేపథ్య గాయకులు కూడా తోడుగా ఉండేవారు. సరళమైన, పునరావృతమయ్యే భాగాలు కలిసిపోయి, ఒక వేగాన్ని, లయబద్ధమైన పరస్పర చర్యను సృష్టిస్తాయి. ఇవి ఏ ఒక్క ధ్వనిపైనా దృష్టిని ఆకర్షించకుండా, మృదువైన, లాలిత్యమైన, తరచుగా సమ్మోహనపరిచే అనుభూతులను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. గాయకులు పాటలోని సాహిత్యం తో భావోద్వేగపరంగా, తరచుగా తీవ్రంగా, మమేకమైనప్పటికీ, వారు ప్రశాంతంగా, నిశ్చింతగా, అదుపులో ఉంటారు. బ్యాండ్‌లు సూట్‌లు, యూనిఫామ్‌లు కూడా ధరించాయి; ఇది రిథమ్ అండ్ బ్లూస్ ప్రదర్శకులు ఆధిపత్యం చెలాయించాలని ఆకాంక్షించిన ఆధునిక పాప్ సంగీతంతో ముడిపడి ఉన్న ఒక పద్ధతి. పాటల సాహిత్యం తరచుగా విధిని సూచించేదిగా అనిపించేది, సంగీతం సాధారణంగా ఊహించదగిన స్వరాలు, నిర్మాణ నమూనాలను అనుసరించేది. <ref>Morrison, Craig (1952). "Go Cat Go!" University of Illinois Press. page 30. {{ISBN|0-252-06538-7}}</ref> R&B గీతాల ఇతివృత్తాలు తరచుగా ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ల బాధాకరమైన అనుభవాన్ని, స్వేచ్ఛ, ఆనందం కోసం అన్వేషణను <ref>{{Cite book|title=The Black Atlantic: Modernity and Double Consciousness|last=Gilroy|first=Paul|publisher=Harvard University Press|year=1993|isbn=0674076052|location=Cambridge, MA|pages=107, 122}}</ref>, అలాగే సంబంధాలు, ఆర్థిక శాస్త్రం, ఆకాంక్షల పరంగా విజయాలు, వైఫల్యాలను ప్రతిబింబిస్తాయి. [[స్మిత్‌సోనియన్ సంస్థ|స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్]] వారి ఒక ప్రచురణ 2016లో ఈ ప్రక్రియ మూలాల సారాంశాన్ని అందించింది. <blockquote>"ఆఫ్రికన్ అమెరికన్ వ్యక్తీకరణ సంస్కృతి లోతైన ఉపనదుల నుండి ఉద్భవించిన ఒక ప్రత్యేకమైన ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ సంగీతం, ఇది జంప్ బ్లూస్, బిగ్ బ్యాండ్ స్వింగ్, గాస్పెల్, బూగీ, బ్లూస్ ల సమ్మేళనం. ఇది చట్టబద్ధంగా ఆమోదించబడిన జాతి వివక్ష, అంతర్జాతీయ సంఘర్షణలు, పౌర హక్కుల పోరాటం ఉన్న ముప్పై సంవత్సరాల కాలంలో ప్రారంభంలో అభివృద్ధి చేయబడింది". <ref name="folklife">{{Cite magazine|last=Puryear|first=Mark|date=September 20, 2016|title=Tell It Like It Is: A History of Rhythm and Blues|url=https://folklife.si.edu/magazine/freedom-sounds-tell-it-like-it-is-a-history-of-rhythm-and-blues|magazine=Folklife Magazine|publisher=[[Smithsonian Institution]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210309121903/https://folklife.si.edu/magazine/freedom-sounds-tell-it-like-it-is-a-history-of-rhythm-and-blues|archive-date=March 9, 2021|access-date=}}</ref></blockquote>రాక్ & రోల్ హాల్ ఆఫ్ ఫేమ్, జో టర్నర్ బిగ్ బ్యాండ్, లూయిస్ జోర్డాన్ టింపనీ ఫైవ్, జేమ్స్ బ్రౌన్, లావెర్న్ బేకర్ వంటి R&B ఆద్యులలో కొందరిని గుర్తిస్తుంది. నిజానికి, ఈ మూలం ప్రకారం "1940లలో R&Bకి పునాది వేయడంలో లూయిస్ జోర్డాన్ టర్నర్‌తో చేతులు కలిపి, ఒకదాని తర్వాత ఒకటిగా ఉత్సాహభరితమైన రిథమ్ & బ్లూస్ కళాఖండాలను సృష్టించాడు". "R&Bకి, అది రాక్ & రోల్‌గా రూపాంతరం చెందడానికి మూలస్తంభాలుగా నిలిచిన" ఇతర కళాకారులలో ఎట్టా జేమ్స్, ఫాట్స్ డొమినో, రాయ్ బ్రౌన్, లిటిల్ రిచర్డ్, [[రూత్ బ్రౌన్]] ఉన్నారు. ఓరియోల్స్, రావెన్స్, డొమినోస్ వంటి "డూ వాప్" సమూహాలు కూడా చెప్పుకోదగినవి. <ref>{{Cite web|date=June 15, 2020|title=Funk and R&B|url=https://www.rockhall.com/funk-and-rb#:~:text=Other%20cornerstones%20of%20R%26B%20and,the%20Ravens%20and%20the%20Dominoes|access-date=December 25, 2020|website=Rock & Roll Hall of Fame|quote=Not the least of R&B's legacy was its perpetuation of the group-harmony tradition as heard in the vocal blend of "doo-wop" groups}}</ref> జంప్ బ్లూస్, R&B లలో "రాక్ అండ్ రోల్" అనే పదానికి బలమైన లైంగిక అర్థం ఉండేది, కానీ 1950ల మధ్యలో DJ అలన్ ఫ్రీడ్ ప్రధాన స్రవంతి రేడియోలో రాక్ అండ్ రోల్ గురించి ప్రస్తావించినప్పుడు, "లైంగిక అంశం తగినంతగా తగ్గించబడింది, అది కేవలం నృత్యానికి ఆమోదయోగ్యమైన పదంగా మారింది". <ref>{{Cite web|date=October 12, 2018|title=The unexpected origins of music's most well-used terms|url=https://www.bbc.co.uk/music/articles/dc64e24d-c4e7-4e34-b2f7-e34a00ea16ad|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190126010742/https://www.bbc.co.uk/music/articles/dc64e24d-c4e7-4e34-b2f7-e34a00ea16ad|archive-date=January 26, 2019|access-date=February 22, 2021|website=BBC|quote=its meaning covering both sex and dancing}}</ref> [[వర్గం:1940లు]] [[వర్గం:సంగీతం]] [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] 4du8lxl8sadchcftvl7e15p6d2ebg8o 0 509456 4956513 2026-09-12T04:51:51Z Rakesh2734 132606 [[WP:AES|←]]Created page with 'సింగరాయ జాతర అనేది సిద్దిపేట జిల్లా, కోహెడ మండలానికి చెందిన [[కూరెళ్ళ]] గ్రామంలో ప్రతీ సంవత్సరం ఒక్క రోజు మాత్రమే సాగే విశిష్టమైన జాతర.<ref>{{Citation|title=కూరెళ్ళ|date=2025-06-04|url=https://te.wikipedia.org/w/index.php?t...' 4956513 wikitext text/x-wiki సింగరాయ జాతర అనేది సిద్దిపేట జిల్లా, కోహెడ మండలానికి చెందిన [[కూరెళ్ళ]] గ్రామంలో ప్రతీ సంవత్సరం ఒక్క రోజు మాత్రమే సాగే విశిష్టమైన జాతర.<ref>{{Citation|title=కూరెళ్ళ|date=2025-06-04|url=https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%95%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%B3%E0%B1%8D%E0%B0%B3&oldid=4582293|work=వికీపీడియా|language=te|access-date=2026-09-12}}</ref> == జాతర పేరు == ఈ జాతర సింగరాయ జాతర, ప్రతాప సింగరాయ జాతర, కూరెళ్ళ జాతర అని వివిధ పేర్లతో పిలువబడుతుంది. సింగము అంటే సింహం. రాయడు అంటే దైవం. సింహాల్లో శ్రేష్ఠుడు, సింహం రూపంలో ఉన్న దైవం కాబట్టి ఇక్కడ కొలువైన లక్ష్మీనరసింహస్వామికి సింగరాయడు అని పేరు. ఆయన జాతర కాబట్టి ఇది సింగరాయ జాతర.<ref>{{Cite web|title=కూరెల్ల కొండల్లోని సింగరాయ జాతర|url=https://vyasavedika.blogspot.com/2026/08/blog-post.html|access-date=2026-09-12}}</ref> == జాతర ప్రారంభం == ఈ జాతరను స్వామి స్వయంగా నిర్మించడానికి రెండు గుండ్లు కావడిగా పెట్టుకొని వస్తూంటే కర్రె గుట్టపైకి రాగానే మోకు శబ్దం వినబడి ఆ గుండ్లను అక్కడే వదిలి, ఊరి చివరి గుట్టపై వెలిశాడు. అని ఒక కథ ప్రచారంలో ఉంది. అయితే ఈ స్వామిని ప్రతిష్టించి, జాతరను ప్రారంభించింది ప్రతాపరుద్రుడు. ఒకసారి ప్రతాపరుద్రుడు దండయాత్రకు వెళ్ళి, రాత్రిపూట అడవిలో ఒక గుహలో విశ్రాంతి తీసుకుంటుంటే స్వామి ఆయన కలలో కనిపించి, అదే గుహలో విగ్రహాన్ని ప్రతిష్టించమణి ఆదేశించాడు. అప్పటి నుండి ఏటేటా వారం రోజులపాటు జాతర వైభవోపేతంగా జరిగేది. కానీ తద్వారా ఏర్పడిన వ్యర్థాల వల్ల స్వామికి తలపోటు వచ్చింది. అప్పటినుండి జాతర ఒక్కరోజే జరగుతుంది. ప్రతి సంవత్సరం పుష్య బహుళ అమావాస్య(మాఘ అమావాస్య) రోజున ఈ జాతర జరుగుతుంది. జాతర రోజు సాయంత్రం 6 తర్వాత అక్కడ ఎవ్వరూ ఉండరు.<ref>{{Cite web|title=కూరెల్ల కొండల్లోని సింగరాయ జాతర|url=https://vyasavedika.blogspot.com/2026/08/blog-post.html|access-date=2026-09-12}}</ref> == తీర్థం == ఈ జాతరను తీర్థం అని కూడా పిలుస్తారు. ఎందుకంటే ఇక్కడి మోయతుమ్మ వాగులో స్నానం చేయడం జాతరలో ముఖ్యమైన విషయం కాబట్టి. == మోయతుమ్మ వాగు == మోయతుమ్మ వాగు, మోయుతుమ్మ వాగు, మోయు తుమ్మెద వాగు అని వివిధ పేర్లతో పిలవబడే ఈ వాగు కొమురవెళ్ళి సమీపంలో ఉన్న పోసాన్ పల్లి అనే గ్రామంలోని గుట్టపై చెరువుగా మొదలై అనేక ఊర్ల మీదుగా కరీంనగర్ లోని మానేరు నదిలో కలుస్తుంది. ఈ వాగుపై కిష్టంపేట చెక్డ్యామ్, వేచరేణి చెక్డ్యామ్, లెనిన్ నగర్ చెక్డ్యామ్, దూలమిట్ట చెక్డ్యామ్ మొదలైన చెక్డ్యాంలు, బస్వాపూర్ ప్రాజెక్టు, శనిగరం ప్రాజెక్టు, తంగళ్ళపల్లి ప్రాజెక్టు, కూరెళ్ళ సింగరాయ ప్రాజెక్టు మొదలైన ప్రాజెక్టులు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=కూరెల్ల కొండల్లోని సింగరాయ జాతర|url=https://vyasavedika.blogspot.com/2026/08/blog-post.html|access-date=2026-09-12}}</ref> == దేవుని దడె == స్వామి వెలసిన గుట్టను సింగరాయ గుట్ట అని పిలుస్తారు. స్వామి కొలువైన గుహను దేవుని దడె అని పిలుస్తారు. == సింగరాయ గుట్టపై ఉన్న దేవాలయాలు == గుట్టపై లక్ష్మీనరసింహ స్వామితో పాటు రెండు చోట్ల ఆంజనేయస్వామి, ఎల్లమ్మ పుట్ట, శివలింగం, పెరుమాండ్లు ఉన్నాయి. సింగరాయ క్షేత్రం దైవం లక్ష్మీనరసింహ స్వామి, తీర్థం మోయతుమ్మ వాగు ఈ మూడింటి కలయిక సింగరాయ జాతర. == మూలాలు == # https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/medak/singaraya-jatharamrgstelangana-594489.html # [https://vyasavedika.blogspot.com/2026/08/blog-post.html కూరెల్ల కొండల్లోని సింగరాయ జాతర] j40kb5vb1ffz9iiupeo2wzihuuxq8i3 0 509457 4956518 2026-09-12T05:41:57Z Muralikrishna m 106628 [[WP:AES|←]]Created page with '== ఎ. == * [[Paula Abdul|పౌలా అబ్దుల్]], (జననం 1962 జూన్ 19), అమెరికన్ గాయని, నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, నటి, టెలివిజన్ పర్సనాలిటీ. * సెసార్ అబ్రూ, ప్యూర్టో రికన్, అమెరికన్ నర్తకి, మెనుడో మాజీ సభ్యుడు, ల...' 4956518 wikitext text/x-wiki == ఎ. == * [[Paula Abdul|పౌలా అబ్దుల్]], (జననం 1962 జూన్ 19), అమెరికన్ గాయని, నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, నటి, టెలివిజన్ పర్సనాలిటీ. * సెసార్ అబ్రూ, ప్యూర్టో రికన్, అమెరికన్ నర్తకి, మెనుడో మాజీ సభ్యుడు, లింకన్ సెంటర్ మెట్రోపాలిటన్ ఒపెరా హౌస్ లో నర్తకుడు, చిత్ర నిర్మాత * [[ఫ్రెడ్ ఆస్టైర్]] (1899 మే 10 - 1987 జూన్ 22), అమెరికన్ ఫిల్మ్ అండ్ బ్రాడ్వే స్టేజ్ డాన్సర్, కొరియోగ్రాఫర్, గాయకుడు, సంగీతకారుడు, నటుడు. ఆయన నృత్యంలో ఒక ఆవిష్కర్త. అతను 31 సంగీత చిత్రాలను రూపొందించాడు, వాటిలో 10 జింజర్ రోజర్స్ తో తన నృత్యాలను కలిగి ఉన్నాయి, [[American Film Institute|అమెరికన్ ఫిల్మ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్]] ఆల్ టైమ్ ఐదవ గ్రేటెస్ట్ మేల్ స్టార్ తో సత్కరించబడ్డాడు. * [[Alvin Ailey|ఆల్విన్ ఐలీ]] (1931 జనవరి 5 - 1989 డిసెంబరు 1), అమెరికన్ నర్తకుడు, దర్శకుడు, కొరియోగ్రాఫర్, కార్యకర్త, ఆల్విన్ [[Alvin Ailey|ఐలీ]] అమెరికన్ డాన్స్ థియేటర్ (AAADT)ను స్థాపించాడు. అతను AAADT, దాని అనుబంధ ఆల్విన్ ఐలీ అమెరికన్ డాన్స్ సెంటర్ (తరువాత ఐలీ స్కూల్)ను నల్లజాతి కళాకారులను పెంపొందించడానికి, నృత్యం ద్వారా ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ అనుభవం విశ్వవ్యాప్తతను వ్యక్తం చేయడానికి స్వర్గధామాలుగా సృష్టించాడు. * [[Ann-Margret|ఆన్-మార్గరెట్]] (1941), అమెరికన్ నటి, గాయని, నర్తకి. * [[Mary Anthony|మేరీ ఆంథోనీ]], అమెరికన్ ఆధునిక నర్తకి, నృత్య దర్శకురాలు, నృత్య ఉపాధ్యాయురాలు. * [[అల్లు అర్జున్]] [[తెలుగు సినిమా]] పరిశ్రమకు చెందిన భారతీయ నటుడు. దేశంలో అత్యధిక పారితోషికం తీసుకునే నటులలో ఒకడు. ఆయన తన అసాధారణ నృత్య నైపుణ్యాలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. * [[Alisha Singh|అలీషా సింగ్]], భారతీయ టెలివిజన్ నటి, నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్. * హోర్టెన్సియా ఆర్నౌడ్, అర్జెంటీనా నృత్య కళాకారిణి, వెడెట్టే, చలనచిత్ర, రంగస్థల నటి. * [[Daniela Avanzini|డేనియెలా అవాన్జిని]], అమెరికన్ గాయని, నర్తకి. * [[Ayo & Teo|అయో & టియో]], మిచిగాన్లోని ఆన్ ఆర్బర్ కు చెందిన నృత్యకారులు, సంగీతకారుల ద్వయం. == బి. == * [[George Balanchine|జార్జ్ బాలంచైన్]] (1904 జనవరి 22 - 1983 ఏప్రిల్ 30), జార్జియన్ బ్యాలెట్ కొరియోగ్రాఫర్. అతను 20వ శతాబ్దపు అగ్రశ్రేణి నృత్య దర్శకులలో ఒకడు, అమెరికన్ బ్యాలెట్ వ్యవస్థాపకులలో ఒకడు. అతని పని శాస్త్రీయ, ఆధునిక బ్యాలెట్ మధ్య ఒక వంతెనను ఏర్పాటు చేసింది. * [[Sara Baras|సారా బారాస్]] (జననం 1971), మహిళా [[Flamenco|ఫ్లేమెన్కో]] నర్తకి, కాడిజ్ నౌకాశ్రయంలో జన్మించింది. * [[Mikhail Baryshnikov|మిఖాయిల్ బారిష్నికోవ్]] (జననం 1948 జనవరి 28), సోవియట్ లో జన్మించిన రష్యన్ అమెరికన్ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్, నటుడు. * [[Rodney Bell|రాడ్నీ బెల్]] (జననం 1971), శారీరకంగా సమగ్ర నృత్యానికి ప్రసిద్ధి చెందాడు. * [[బెయోన్స్ గిసెల్లె]] (జననం (1982 సెప్టెంబరు 4), అమెరికన్ గాయని, పాటల రచయిత, నర్తకి, నటి. * [[Bez (dancer)|బెజ్]] (జననం (1964 ఏప్రిల్ 18), హ్యాపీ మండేస్ కోసం నర్తకిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. * [[Vytautas Beliajus|వైతౌటాస్ బెలియాజుస్]] (1908 షిబ్రవరి 26 - సెప్టెంబరు 1994), యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో అంతర్జాతీయ జానపద నృత్య పితామహుడిగా పరిగణించబడ్డాడు. * [[Neil Bhatt|నీల్ భట్]], భారతదేశానికి చెందిన నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్, నటుడు, భారతీయ టెలివిజన్లో తన పనికి ప్రసిద్ధి చెందాడు. తన తొలి చిత్రం ''భన్వర్'' కొరియోగ్రఫీకి గుజరాత్ రాష్ట్ర అవార్డు గ్రహీత కూడా. * [[Carlo Blasis|కార్లో బ్లాసిస్]] (1797 నవంబరు 4 - 1878 జనవరి 15), ఇటాలియన్ నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు, నృత్య సిద్ధాంతకర్త. * [[క్రిస్టెల్ ట్రంప్ బాండ్]] (1938 జనవరి 1 - 2020 మే 6), అమెరికన్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, నృత్య చరిత్రకారిణి. * [[AC Bonifacio|ఎసి బోనిఫాసియో]] (జననం 2002), ఫిలిపినో-కెనడియన్ నటి, గాయని, మోడల్, నర్తకి. * [[Anise Boyer|అనీస్ బోయర్]] (1914-2008), అమెరికన్ నర్తకి. * [[James "Buster" Brown (tap dancer)|జేమ్స్ "బస్టర్" బ్రౌన్]] (1913-2000), అంతర్జాతీయంగా ప్రసిద్ధి చెందిన అమెరికన్ ట్యాప్ నర్తకి. * [[Rachel Brice|రాచెల్ బ్రైస్]] (జననం 1972 జూన్ 15), పోర్ట్ ల్యాండ్, ఒరెగాన్ కేంద్రంగా ఫ్యూజన్ శైలి బెల్లీ నృత్యంలో అమెరికన్ ప్రొఫెషనల్ బెల్లీ నర్తకి. * [[Chris Brown|క్రిస్ బ్రౌన్]] (జననం 1989 మే 5), అమెరికన్ గాయకుడు, పాటల రచయిత, రాపర్, నర్తకుడు, నటుడు. * [[James Brown|జేమ్స్ బ్రౌన్]] (1933 మే 3 - 2006 డిసెంబరు 25), ఒక అమెరికన్ వినోదాత్మక గాయకుడు, నర్తకుడు. అతను 20వ శతాబ్దపు ప్రసిద్ధ సంగీతంలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన వ్యక్తులలో ఒకరిగా గుర్తింపు పొందాడు. * [[Jean Butler|జీన్ బట్లర్]] (జననం 1971 మార్చి 14), ఐరిష్ [[Step dancer|స్టెప్ డాన్సర్]]. * [[Pop! (British group)|గ్లెన్ బాల్]] (జననం 1985 జూన్ 27), ఇంగ్లీష్ ప్రపంచ ఛాంపియన్ లైన్ డాన్సర్, వెస్ట్ కోస్ట్ స్వింగ్ డాన్సర్, ప్రఖ్యాత కొరియోగ్రాఫర్. * [[Beaupré (dancer)|బ్యూప్రే]], ఫ్రెంచ్ బ్యాలెట్ నర్తకి. == సి. == * [[Jaime Callica|జైమ్ కల్లికా]], కెనడియన్ మాజీ నర్తకుడు, నటుడు. * [[Raymond and Joyce Callis|రేమండ్, జాయిస్ కాలిస్]], ఇంగ్లీష్ బాల్‌రూమ్ డ్యాన్సింగ్ ఛాంపియన్లు. * [[చిరంజీవి]], [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు చిత్రసీమలో]] పనిచేసే భారతీయ నటుడు, నిర్మాత. ఆయన [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో అత్యంత విజయవంతమైన, ప్రభావవంతమైన నటులలో ఒకరిగా పరిగణించబడతాడు. అతను తన [[B-boying|బ్రేక్ డ్యాన్సింగ్]] నైపుణ్యాలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. * [[Don Campbell (dancer)|డాన్ కాంప్‌బెల్]] (1951 – 2020 మార్చి 30), అమెరికన్ నర్తకుడు. * [[Leslie Caron|లెస్లీ కారన్]], ఫ్రెంచ్ నర్తకి, చలనచిత్ర నటి. * [[Enrico Cecchetti|ఎన్రికో సెచెట్టి]] (1850 జూన్ 21 - 1928 నవంబరు 13), ఇటాలియన్ బ్యాలెట్ నర్తకి, [[Cecchetti method|సెక్కెట్టి మెథడ్]] వ్యవస్థాపకురాలు. * [[Vernon and Irene Castle|వెర్నన్, ఐరీన్ కాజిల్]], 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో భార్యాభర్తలైన బాల్‌రూమ్ నృత్యకారుల బృందం. * [[Helena Cholewicka|హెలెనా చోలెవికా]] (1848–1883), పోలిష్ బ్యాలెట్ నర్తకి, వార్సా ప్రభుత్వ థియేటర్లలో ఏకైక నామమాత్రపు "ప్రిమా బ్యాలెరినా అస్సోలుటా" * [[Paul Christiano (choreographer)|పాల్ క్రిస్టియానో]] (1976–2015), అమెరికన్ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్. మొదట జిమ్నాస్ట్‌గా ప్రారంభించి, ఆ తర్వాత నృత్య రంగంలోకి అడుగుపెట్టాడు. అతను [[Chicago (magazine)|''చికాగో మ్యాగజైన్'']] "డాన్సర్ ఆఫ్ ది ఇయర్" 2003 <ref>{{Cite web|date=13 May 2004|title=Mystery plays of fifth century revived for special University production, May 14–15|url=http://www-news.uchicago.edu/releases/04/040513.mysteries.shtml|access-date=22 June 2019|website=[[University of Chicago]]}}</ref>, [[Time Out (magazine)|''టైమ్ అవుట్'']] {{Apostrophe}} "డాన్సింగ్ మెన్ ఆఫ్ 2010" <ref>{{Cite web|last=Whittenburg|first=Zachary|date=16 December 2010|title=The dancing men of 2010|url=http://chicago.timeout.com/articles/dance/90953/the-dancing-men-of-2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101217070406/http://chicago.timeout.com/articles/dance/90953/the-dancing-men-of-2010|archive-date=17 December 2010|access-date=22 June 2019|website=[[Time Out (magazine)|Time Out]]}}</ref> లో ఒకడు. * [[సియరా|సియారా]], అమెరికన్ గాయని, గేయరచయిత్రి, నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్. ఆమె తన [[List of hip hop genres|హిప్-హాప్ శైలి]], [[Contemporary dance|సమకాలీన నృత్య]] కొరియోగ్రఫీకి ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[Bessie Clayton|బెస్సీ క్లేటన్]] ( 1875 – 1948), అమెరికన్ టో-ట్యాప్ డ్యాన్స్‌కు తల్లిగా పరిగణించబడుతుంది. * [[Jack Cole (choreographer)|జాక్ కోల్]] (1911–1974), అమెరికన్ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్, థియేటర్ డైరెక్టర్, థియేట్రికల్ [[జాజ్ నృత్యం|జాజ్ డ్యాన్స్]] పితామహుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. * [[Dean Collins (dancer)|డీన్ కాలిన్స్]] (1917 మే 29 – 1984 జూన్ 1), అమెరికన్ నర్తకుడు, శిక్షకుడు, నృత్యదర్శకుడు, [[Swing (dance)|స్వింగ్]] నృత్య ఆవిష్కర్త. [[Swing dance|స్వింగ్ డ్యాన్స్]], [[Lindy Hop|లిండీ హాప్‌ను]] న్యూయార్క్ నుండి దక్షిణ కాలిఫోర్నియాకు తీసుకువచ్చిన ఘనత అతనికి దక్కుతుంది. * [[Misty Copeland|మిస్టీ కోప్‌ల్యాండ్]] (జననం 1982 సెప్టెంబరు 10), <ref>{{Cite web|date=12 June 2010|title=Minkus – "Don Quixote" – Ballet ~ Misty Copeland – 15 – 1997 – VOB|url=https://www.youtube.com/watch?t=16&v=saMB0Mr1qdE|access-date=June 30, 2015|publisher=[[YouTube]]}}</ref> [[American Ballet Theatre|అమెరికన్ బ్యాలెట్ థియేటర్]] (ABT)కు చెందిన అమెరికన్ [[బ్యాలెట్ డ్యాన్స్|బ్యాలెట్]] నర్తకి, ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని మూడు ప్రముఖ [[Classical ballet|క్లాసికల్ బ్యాలెట్]] [[Ballet company|కంపెనీలలో]] ఒకటి. 2015 జూన్ 30న, కోప్‌ల్యాండ్ ABT 75 సంవత్సరాల చరిత్రలో [[Principal dancer|ప్రిన్సిపల్ డ్యాన్సర్‌గా]] పదోన్నతి పొందిన మొదటి [[African American|ఆఫ్రికన్ అమెరికన్]] మహిళగా నిలిచింది.<ref name="MCIPtPDaABT">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/07/01/arts/dance/misty-copeland-is-promoted-to-principal-dancer-at-american-ballet-theater.html|title=Misty Copeland Is Promoted to Principal Dancer at American Ballet Theater|last=Cooper|first=Michael|date=June 30, 2015|work=[[The New York Times]]|access-date=June 30, 2015}}; and {{Cite news|url=http://www.amny.com/entertainment/misty-copeland-named-american-ballet-theatre-s-first-black-principal-dancer-1.10596221|title=Historic 1st for ballet company|last=Feeley|first=Sheila Anne|date=July 1, 2015|work=A.M. New York|access-date=July 1, 2015|page=3}}</ref> * [[Jean Coralli|జీన్ కొరల్లి]] (1779–1854), ఫ్రెంచ్ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్, తరువాత పారిస్ ఒపెరా బ్యాలెట్ మొదటి [[Balletmaster|బ్యాలెట్‌మాస్టర్]] అనే ప్రతిష్టాత్మక పదవిని నిర్వహించాడు. అతను మరో ఫ్రెంచ్ నర్తకి అయిన [[Jules Perrot|జూల్స్ పెర్రోట్‌తో]] కలిసి నృత్య దర్శకత్వం వహించిన రొమాంటిక్ బ్యాలెట్ ''[[Giselle|గిసెల్‌ను]]'' సృష్టించినందుకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. * [[Joaquín Cortés|జోక్విన్ కోర్టెస్]] (జననం: 1969 ఫిబ్రవరి 22), స్పెయిన్‌కు చెందిన రోమా దేశస్థుడు, శాస్త్రీయంగా శిక్షణ పొందిన బ్యాలెట్, [[Flamenco|ఫ్లమెన్కో]] నర్తకుడు. * [[Merce Cunningham|మెర్స్ కన్నింగ్‌హామ్]] ({{Birth date|1919|04|16|df=yes}}- 2009 జులై 26), అమెరికన్ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్. * [[Sophie Chevigny|సోఫీ చెవిగ్నీ]], ఫ్రెంచ్ బ్యాలెట్ డాన్సర్. == డి. == * టబిత, నెపోలియన్ డి 'ఉమోలు, నప్పీటాబ్స్ అని కూడా పిలుస్తారు, నృత్య దర్శకులు, సృజనాత్మక దర్శకులు, లిరికల్ హిప్-హాప్ అని పిలువబడే [[హిప్ హాప్ డాన్సు|హిప్-హాప్ నృత్యం]] కొత్త శైలిని అభివృద్ధి చేసిన ఘనత పొందారు. * [[Carmen de Lavallade|కార్మెన్ డి లావల్లేడ్]] (1931 మార్చి 6 - 2025 డిసెంబరు 29), అమెరికన్ నటి, నృత్య దర్శకురాలు, నర్తకి. చాలా సంవత్సరాలుగా, ఆమె టోనీ అవార్డు గెలుచుకున్న నటుడు, దర్శకుడు జెఫ్రీ హోల్డర్ ను వివాహం చేసుకున్నది. * [[Alex Da Silva (dancer)|అలెక్స్ డా సిల్వా]] (జననం 1968 మార్చి 27), బ్రెజిలియన్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, సల్సా నృత్యంలో ప్రత్యేకత కలిగి ఉన్నాడు. డా సిల్వా ఫాక్స్ టీవీ షో సో యు థింక్ యు కెన్ డాన్స్ లో అతిథి కొరియోగ్రాఫర్ గా కూడా ప్రసిద్ధి చెందాడు. * [[అస్తాద్ దేబూ]] (1947 - 2020), భారతీయ నృత్యకారుడు, నృత్య దర్శకుడు, [[Modern dance|ఆధునిక]], సమకాలీన నృత్య శైలులను, తాను శిక్షణ పొందిన భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్య రూపాలైన [[కథక్]], [[కథాకళి|కథకళి]] లతో మిళితం చేసి, తనకు ప్రత్యేకమైన శైలిని సృష్టించాడు. * [[Nicole de Weever|నికోల్ డి వీవర్]] (జననం 1979), సింట్ మార్టెన్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్. * [[Sergei Pavlovich Diaghilev|సెర్గీ పావ్లోవిచ్ డియాగిలేవ్]] (1872 మార్చి 31 - 1929 ఆగస్టు 19), రష్యన్ కళా విమర్శకుడు, పోషకుడు, బ్యాలెట్ ఇంప్రెసారియో, బాలెట్స్ రస్సెస్ వ్యవస్థాపకుడు, దీని నుండి అనేక మంది ప్రసిద్ధ నృత్యకారులు, నృత్య దర్శకులు తరువాత ఉద్భవించారు. * [[Charles-Louis Didelot|చార్లెస్-లూయిస్ డిడెలోట్]] (1767 మార్చి 27 - 1837 నవంబరు 7), ఫ్రెంచ్ నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు. * [[Lucinda Dickey|లూసిండా డిక్కీ]] (జననం 1960 ఆగష్టు 14) అమెరికన్ నర్తకి, నటి. 1984 కల్ట్ ఫిల్మ్ బ్రేకిన్, 1984 సీక్వెల్ బ్రేకిన్ 2: ఎలక్ట్రిక్ బూగలూలో కెల్లీ పాత్రకు ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[Devi Dja|దేవి డిజా]] (1914-1989), ఇండోనేషియాలో జన్మించిన అమెరికన్ నర్తకి, నృత్య దర్శకురాలు, నటి, గాయని. * [[Tia Doca|టియా డోకా]] (1932-2009), బ్రెజిలియన్ సాంబా నర్తకి, గాయని. * [[Doctor Ice|డాక్టర్ ఐస్]], [[హిప్ హాప్ సంగీతం|హిప్-హాప్]] నృత్యం కొత్త రూపానికి ప్రభావితం చేసింది. * [[Shabba Doo|షబ్బా డూ]] (1955 - 2020), అమెరికన్ నటుడు, కొరియోగ్రాఫర్, దర్శకుడు. ఆయన చలనచిత్రం, టెలివిజన్లలో కనిపించాడు. అతను ది ఒరిజినల్ లాకర్స్ సభ్యుడిగా [[హిప్ హాప్ సంగీతం|హిప్ హాప్]] డ్యాన్స్ వ్యవస్థాపకుల్లో ఒకడు అయ్యాడు. సాధారణంగా "లాకింగ్" అని పిలువబడే నృత్య శైలి మార్గదర్శకులలో ఆయన ఒకడు. * [[Isadora Duncan|ఇసడోరా డంకన్]] (1877 మే 27 - 1927 సెప్టెంబరు 14), అమెరికన్ నర్తకి. ఆమె కాలిఫోర్నియాలోని శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో ఏంజెలా ఇసడోరా డంకన్ గా జన్మించింది,, చాలా మంది ఆమెను ఆధునిక నృత్యానికి తల్లిగా భావిస్తారు. యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో ఎన్నడూ అంతగా ప్రాచుర్యం పొందకపోయినప్పటికీ, ఆమె యూరప్ అంతటా వినోదాన్ని అందించింది. * [[Katherine Mary Dunham|కేథరీన్ మేరీ డన్హామ్]] (1909 జూన్ 22 - 2006 మే 21), అమెరికన్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, పాటల రచయిత, విద్యావేత్త. 20వ శతాబ్దపు అమెరికన్, యూరోపియన్ రంగస్థలాలలో అత్యంత విజయవంతమైన నృత్య వృత్తులలో డన్హామ్ ఒకటి, దీనిని మాట్రియార్చ్, క్వీన్ మదర్ ఆఫ్ బ్లాక్ డాన్స్ అని పిలుస్తారు. * [[Dharmesh Yelande|ధర్మేష్ యెలాండే]], భారతీయ నృత్యకారుడు, కొరియోగ్రాఫర్, రియాలిటీ షో న్యాయమూర్తి. == ఈ. == * అమెరా ఈద్, ఆస్ట్రేలియన్ [[Belly dance|బెల్లీ డాన్సర్]], ఆస్ట్రేలియన్ బెల్లి డ్యాన్స్ స్కూల్ యజమాని, అమెరాస్ ప్యాలెస్. ఈద్ 1987లో అమెరా ప్యాలెస్ బెల్లీ డ్యాన్స్ బోటిక్ను ప్రారంభించింది, ఇందులో సిడ్నీలోని మొట్టమొదటి బెల్లీ డ్యాన్సు పాఠశాల ఒకటి. * ఫన్నీ ఎల్స్లెర్ (1810 జూన్ 23 - 1884 నవంబరు 27), ఆస్ట్రియన్ నర్తకి. * మఖ్ముద్ ఎస్బాంబయేవ్ (1924 జులై 15 - 2000 జనవరి 7), సోవియట్ చెచెన్ నటుడు, నర్తకుడు. * [[Norberto Esbrez|నార్బెర్టో ఎస్బ్రేజ్]] (1966 - 2014), అర్జెంటీనా [[టాంగో]] నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు, టాంగో న్యూవో గురువు. అతనిని ఆక్టోపస్ అని పిలుస్తారు. == ఎఫ్. == * [[Eugene Louis Faccuito|యూజీన్ లూయిస్ ఫాకుయిటో]] (1925 మార్చి 20 - 2015 ఏప్రిల్ 7), అమెరికన్ [[జాజ్ నృత్యం|జాజ్ నర్తకి]], కొరియోగ్రాఫర్, టీచర్, ఆవిష్కర్త, జాజ్ వ్యాయామ సాంకేతికతను రూపొందించడానికి ప్రసిద్ధి చెందాడు. * లూసి ఫైవా, [[న్యూజీలాండ్|న్యూజిలాండ్]] కు చెందిన ఆయన సమగ్ర నృత్యానికి ప్రసిద్ధి చెందాడు. * [[నోరా ఫతేహి]], కెనడియన్ నర్తకి, గాయని, నటి. ఆమె [[Belly dancer|బెల్లీ డాన్సర్]], హిప్-హాప్ నర్తకి. * [[Antonio Fini|ఆంటోనియో ఫిని]] (జననం 1983 మార్చి 26), ఇటాలియన్ నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు, విద్యావేత్త, నిర్మాత. * [[Michael Ryan Flatley|మైఖేల్ ర్యాన్ ఫ్లాట్లీ]] (జననం 1958 జులై 16), ఐరిష్ [[Step dancer|స్టెప్ డాన్సర్]]. * ఫ్లయింగ్ స్టెప్స్, 1993లో స్థాపించబడిన జర్మన్ [[Breakdance|బ్రేక్ డ్యాన్స్]] సిబ్బంది. * క్రిస్టినా విస్టారి ఫార్మాగ్జియా (1945 ఆగష్టు 27 - 2008 జులై 19), బాలినీస్ నృత్యం సంరక్షణ, వ్యాప్తిలో కీలక భాగస్వామి. * [[బాబ్ ఫోస్సే]] (1927 జూన్ 23 - 1987 సెప్టెంబరు 23), నర్తకుడు, నటుడు, చిత్ర దర్శకుడు, ఫిల్మ్ ఎడిటర్, స్క్రీన్ రైటర్, ముఖ్యంగా సంచలనాత్మక జాజ్/మ్యూజికల్ థియేటర్ కొరియోగ్రాఫర్. ఆయన నృత్యరూపకల్పనకు ఎనిమిది టోనీ అవార్డులను గెలుచుకున్నాడు. అతని ప్రత్యేకమైన, ప్రసిద్ధ శైలి ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనుకరించబడింది, మళ్లీ మళ్లీ పునర్నిర్మించబడింది. * [[Michel Fokine|మిచెల్ ఫోకైన్]] (1880 ఏప్రిల్ 23 - 1942 ఆగష్టు 22), సంచలనాత్మక రష్యన్ నృత్య దర్శకుడు, నర్తకుడు. * [[Evan-Burrows Fontaine|ఇవాన్-బుర్రోస్ ఫాంటైన్]], అమెరికన్ నర్తకి, [[Ziegfeld Follies|జీగ్ఫెల్డ్ ఫోల్లీస్]] ప్రదర్శనకారిణి. * డేమ్ మార్గోట్ ఫోంటైన్ (1919 మే 18 - 1991 ఫిబ్రవరి 21), ఇంగ్లాండ్ గొప్ప నృత్య కళాకారిణి, రంగస్థల భాగస్వామి, [[Rudolf Nureyev|రుడాల్ఫ్ నూరేవ్]] స్నేహితురాలిగా చాలా సంవత్సరాలు పరిగణించబడింది. * విలియం ఫోర్సిథే (జననం 1949 డిసెంబరు 30), సాక్సోనీలోని డ్రెస్డెన్లో నివసిస్తున్న అమెరికన్ నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు. అతను ఫ్రాంక్ఫర్ట్ బ్యాలెట్తో చేసిన కృషికి, శాస్త్రీయ బ్యాలెట్ పునర్నిర్మాణానికి అంతర్జాతీయంగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. * [[Joe Frisco|జో ఫ్రిస్కో]] (1889 నవంబరు 4 - 1958 ఫిబ్రవరి 12), అమెరికన్ వాయిద్యకారుడు. 1920లు, 1930లలో వాడేవిల్లే సర్క్యూట్లో ఆయన ప్రధాన ఆధారం. అతను 1918లో ఫ్లోరెంజ్ జీగ్ఫెల్డ్ ఫోల్లీస్లో బ్రాడ్వేలో అడుగుపెట్టాడు. * [[Chicho Frumboli|చిచో ఫ్రంబోలి]], [[Argentine Tango|అర్జెంటీనా టాంగో]] నృత్యకారులలో ఆయన ఒకడు. టాంగో న్యూవో వ్యవస్థాపకులలో ఒకడిగా పరిగణించబడ్డాడు. అతను గోటాన్ ప్రాజెక్ట్, టాన్గెట్టో, నార్కోటాంగోలతో కలిసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చాడు. * లోయి ఫుల్లెర్ (1862 జనవరి 15 - 1928 జనవరి 1), ఆధునిక నృత్య, రంగస్థల లైటింగ్ పద్ధతుల మార్గదర్శకుడు. * మార్సెలో ఫెరీరా, అత్యంత ప్రతిభావంతులైన బ్రెజిలియన్ నృత్యకారులలో ఆయన ఒకడు. == జి. == * [[Antonio Gades|ఆంటోనియో గేడ్స్]] (1936 నవంబరు 14 - 2004 జులై 20), స్పానిష్ [[Flamenco|ఫ్లేమెన్కో]] నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు. ఈ కళారూపాన్ని అంతర్జాతీయ వేదికపై ప్రాచుర్యం పొందడంలో ఆయన సహాయపడ్డాడు. * [[Samia Gamal|సామియా గమల్]] (1924 - 1994 డిసెంబరు 1), ఈజిప్టు [[Belly dance|బెల్లీ డాన్సర్]], చలనచిత్ర నటి. 1949లో ఈజిప్టు రాజు ఫరూక్ ఆమెను "ఈజిప్టు జాతీయ నర్తకి" గా ప్రకటించాడు, ఇది నృత్యకారిణి వైపు అమెరికా దృష్టిని ఆకర్షించింది. * [[Paul Gerdt|పాల్ గెర్డ్]] (1844 నవంబరు 22 - 1917 ఆగస్టు 12), ఇంపీరియల్ బ్యాలెట్, బోల్షోయ్ కామెన్ని థియేటర్, మారిన్స్కీ థియేటర్ ప్రీమియర్ డాన్సేర్ నోబెల్ 56 సంవత్సరాలు, 1860 లో అరంగేట్రం చేసి, 1916లో పదవీ విరమణ చేశారు. * గుస్ గియోర్డానో (1923 - 2008 మార్చి 9), అమెరికన్ జాజ్ నర్తకి. * [[Savion Glover|సావియన్ గ్లోవర్]] (జననం 1973 నవంబరు 19), అమెరికన్ నటుడు, [[Tap dance|ట్యాప్ నర్తకుడు]], కొరియోగ్రాఫర్. * [[Martha Graham|మార్తా గ్రాహం]] (1894 మే 11 - 1991 ఏప్రిల్ 1), అమెరికన్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్ [[Modern dance|ఆధునిక నృత్యం]] అగ్రగామి మార్గదర్శకులలో ఒకరిగా పరిగణించబడింది, 20వ శతాబ్దపు గొప్ప కళాకారులలో ఒకరిగా విస్తృతంగా పరిగణించబడింది. == హెచ్. == * ఎంసి హామర్ (జననం 1962 మార్చి 30), అమెరికన్ ఎమ్మీ, [[హిప్ హాప్ డాన్సు|హిప్-హాప్ నర్తకుడు]], 1980ల చివర నుండి 1990ల మధ్యకాలంలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందాడు. * [[Erick Hawkins|ఎరిక్ హాకిన్స్]] (1909 ఏప్రిల్ 23 - 1994 నవంబరు 23), అమెరికన్ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్. * సర్ [[Robert Helpmann|రాబర్ట్ హెల్ప్మన్]] (1909 ఏప్రిల్ 9 - 1986 సెప్టెంబరు 28), ఆస్ట్రేలియన్ నర్తకుడు, నటుడు, నాటక దర్శకుడు, నృత్య దర్శకుడు. 1960లు, 1970లలో ఆస్ట్రేలియన్ బ్యాలెట్ సహ-దర్శకుడు. * [[Tatsumi Hijikata|తాత్సుమి హిజికతా]] (1928 మార్చి 9 - 1986 జనవరి 21), జపనీస్ కొరియోగ్రాఫర్, [[Butoh|బుటో]] అనే నృత్య ప్రదర్శన కళ శైలి స్థాపకుడు. * [[Thelma Hill (dancer)|థెల్మా హిల్]] (1924 - 1977), ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ బ్యాలెట్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, నృత్య ఉపాధ్యాయురాలు. * [[Gregory Oliver Hines|గ్రెగొరీ ఆలివర్ హైన్స్]] (1946 ఫిబ్రవరి 14 - 2003 ఆగస్టు 9), అమెరికన్ నటుడు, గాయకుడు, నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్. * [[Hong 10|హాంగ్ 10]] (జననం 1985 ఫిబ్రవరి 16, దక్షిణ కొరియా), [[B-boy|బి-బాయ్]] అంటే బ్రేక్ డ్యాన్సర్. * [[Geoffrey Lamont Holder|జెఫ్రీ లామోంట్ హోల్డర్]] (1930 ఆగష్టు 1 - 2014 అక్టోబరు 5), ఒక ట్రినిడాడియన్-అమెరికన్ నటుడు, నర్తకుడు, సంగీతకారుడు, దర్శకుడు, కొరియోగ్రాఫర్, కళాకారుడు. అతను మెట్రోపాలిటన్ ఒపెరా బ్యాలెట్కు ప్రధాన నర్తకుడు. ఆయన 1955లో నర్తకి కార్మెన్ డి లావల్లాడే (1931-2025) ను వివాహం చేసుకున్నాడు. * [[Lester Horton|లెస్టర్ హోర్టన్]] (1906 జనవరి 23 - 1953 నవంబరు 2), అమెరికన్ నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు, ఉపాధ్యాయుడు. * [[Dore Hoyer|డోర్ హోయర్]] (1911 డిసెంబరు 12 - 1967 డిసెంబరు 31), జర్మన్ నర్తకి, నృత్య దర్శకురాలు. * [[Finola Hughes|ఫినోలా హ్యూస్]] (జననం 1959 అక్టోబరు 29), ఆంగ్ల నర్తకి, నటి, 1983 చిత్రం స్టేయింగ్ అలైవ్ లో ఆమె నటనకు ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[Doris Batcheller Humphrey|డోరిస్ బాట్చెల్లర్ హంఫ్రీ]] (1895 అక్టోబరు 17 - 1958 డిసెంబరు 29), 20వ శతాబ్దపు నృత్య కళాకారిణి. == ఐ. == [[Krissie Illing|క్రిస్సీ ఇల్లింగ్]] (జననం 1956 డిసెంబరు 8), ఆంగ్ల నర్తకి, మైమ్, విదూషకురాలు, హాస్యనటి, వెంట్రిలోక్విస్ట్ == జె. == * [[Janet Jackson|జానెట్ జాక్సన్]] (జననం 1966 మే 16), అమెరికన్ గాయని, వినోదాత్మకురాలు. * [[మైకల్ జాక్సన్|మైఖేల్ జాక్సన్]] (1958 ఆగష్టు 29 - 2009 జూన్ 25), అమెరికన్ సంగీతకారుడు. వివిధ మీడియా సంస్థలు "వరల్డ్స్ బెస్ట్ డాన్సర్" గా పేర్కొన్నాయి. * [[Judith Jamison|జుడిత్ జామిసన్]] (1943 మే 10 - 2024 నవంబరు 9), అమెరికన్ నర్తకి, నృత్య దర్శకురాలు. ఆమె 1965 నుండి 1980 వరకు ఆల్విన్ ఐలీ అమెరికన్ డాన్స్ థియేటర్లో నృత్యం చేసింది, ఐలీ మ్యూస్. తరువాత ఆమె 1989 నుండి 2011 వరకు కంపెనీ కళాత్మక దర్శకురాలిగా, ఆపై దాని కళాత్మక దర్శకురాలు ఎమెరిటా గా తిరిగి వచ్చింది. * [[Robert Joffrey|రాబర్ట్ జోఫ్రే]], అమెరికన్ నర్తకుడు, ఉపాధ్యాయుడు, నిర్మాత, కొరియోగ్రాఫర్. * [[Tommy the Clown|థామస్ జాన్సన్]] (టామీ ది క్లౌన్ అని కూడా పిలుస్తారు), అమెరికన్ నర్తకుడు, "[[Krumping|క్రంపింగ్]]" శైలిని అభివృద్ధి చేసాడు. * టామ్సీర్ జోఫ్ (జననం 1973 మే 17), బ్రిటిష్ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్ క్లాసికల్ బ్యాలెట్, జాజ్, ట్యాప్, సమకాలీన, ఆఫ్రికన్, వోగింగ్లలో శిక్షణ పొందాడు. లండన్ ప్రారంభ వాగ్యుర్లలో ఆయన ఒకడు.<ref>''The Face Magazine'', July, 1991, p. 10</ref> అతను సెనెగలీస్, గాంబియన్ సంతతికి చెందినవాడు.<ref>"Senegambian taking the dance world by storm", West Africa, 5 June 1995, p. 4.</ref> * [[Master Juba|మాస్టర్ జుబా]] (1825 - 1852/1853) 1840లలో చురుకుగా ఉన్న [[African-American|ఆఫ్రికన్-అమెరికన్]] నర్తకి, ట్యాప్, [[జాజ్ నృత్యం|జాజ్]], [[Stepping (African-American)|స్టెప్ డ్యాన్స్]] వంటి అమెరికన్ నృత్య శైలుల అభివృద్ధిలో అత్యంత ప్రభావవంతమైనది. == కె. == * [[Kunwar Amar|కున్వర్ అమర్జీత్ సింగ్]] (జననం 1984 మార్చి 16), భారతదేశానికి చెందిన ఆధునిక నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు. అతను తన హిప్-హాప్ నృత్య శైలులకు, తన [[హిందీ సినిమా|బాలీవుడ్]] శైలికి, ముఖ్యంగా [[Partner dance|భాగస్వామి నృత్యం]], సమూహ నృత్యానికి ప్రసిద్ధి చెందాడు. * మలికా కలోంటారోవా (జననం 1950 సెప్టెంబరు 5), తజికిస్తాన్ బుఖారీ యహుదీ నర్తకి. ఆమె పీపుల్స్ ఆర్టిస్ట్ ఆఫ్ యుఎస్ఎస్ఆర్, పీపుల్స్ ఆర్టిస్ట్ ఆఫ్ తజికిస్తాన్, హానర్డ్ ఆర్టిస్ట్ ఆఫ్ తజికిస్థాన్ బిరుదులను అందుకుంది. * [[గీతా కపూర్]], భారతీయ నృత్య కళాకారిణి, కొరియోగ్రాఫర్, రియాలిటీ షో న్యాయమూర్తి. * తమరా ప్లాటోనోవ్నా కర్సవినా (1885 మార్చి 10 - 1978 మే 26), ప్రముఖ రష్యన్ నృత్య కళాకారిణి, ఆమె చివరికి ఇంగ్లాండ్లో స్థిరపడింది, అక్కడ ఆమె 1920లో రాయల్ అకాడమీ ఆఫ్ డాన్స్ ను సృష్టించింది. * [[Gene Kelly|యూజీన్ కర్రన్ కెల్లీ]] (1912 ఆగష్టు 23 - 1996 ఫిబ్రవరి 2), జీన్ కెల్లీగా ప్రసిద్ధి చెందాడు, ఎమ్మీ అవార్డు గెలుచుకున్న నర్తకుడు, నటుడు, గాయకుడు, దర్శకుడు, నిర్మాత, కొరియోగ్రాఫర్. * [[Lilliana Ketchman|లిలియానా కెచ్మన్]] (జననం 2008 జూన్ 23), అమెరికన్ నర్తకి, మోడల్, యూట్యూబర్, రియాలిటీ షో డాన్స్ మామ్స్ లో తన పాత్రకు ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[Manlee Kongprapad|మాన్లీ కాంగ్ప్రాపడ్]] (1884 - 1971), థాయ్ నర్తకి. * జిరి కిలియాన్ (జననం 1947), చెక్ నృత్య దర్శకుడు. కిలియన్ ప్రేగ్లో, అలాగే లండన్లోని [[Royal Ballet School|రాయల్ బ్యాలెట్ స్కూల్]] చదువుకున్నాడు. అతను 1968లో [[Stuttgart Ballet|స్టుట్గార్ట్ బ్యాలెట్]] లో చేరాడు, [[John Cranko|జాన్ క్రాంకో]] ఆధ్వర్యంలో పనిచేసాడు, అక్కడ అతను నృత్యరూపకల్పన ప్రారంభించాడు. 1976లో ఆయన [[Nederlands Dans Theatre|నెదర్లాండ్స్ డాన్స్ థియేటర్]] లో దర్శకుడిగా మారాడు. * [[Maria Kochetkova|మరియా కోచెట్కోవా]] (జననం 1984, మాస్కో), శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో బ్యాలెట్తో ప్రధాన నర్తకి. కోచెట్కోవా మాస్కోలోని బోల్షోయ్ పాఠశాలలో చదువుకుంది, రాయల్ బ్యాలెట్, ఇంగ్లీష్ నేషనల్ బ్యాలెట్ పాఠశాలలో నృత్యం చేసింది. * [[Kamo Mphela|కామో మెఫెలా]] (జననం 1999 నవంబరు 29), దక్షిణాఫ్రికా నర్తకి, గాయని. == ఎల్. == * [[Rudolf Laban|రుడాల్ఫ్ లాబన్]] (1879 డిసెంబరు 15 - 1958 జులై 1), ప్రముఖ, మధ్య యూరోపియన్ నృత్య కళాకారుడు, సిద్ధాంతకర్త, దీని పని లాబన్ ఉద్యమం విశ్లేషణ, ఇతర నిర్దిష్ట పరిణామాలకు పునాదులు వేసింది. * [[Eddie Ladd|ఎడ్డీ లాడ్]], అవార్డు గెలుచుకున్న వెల్ష్ సమకాలీన నర్తకి, ఆమె వివాదాస్పద ఇతివృత్తాలు, ప్రదర్శన శైలికి ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[Walter Laird|వాల్టర్ లైర్డ్]] (1920 జులై 26 - 2002 మే 30), ప్రొఫెషనల్ లాటిన్లో డ్యాన్స్పోర్ట్ ప్రపంచ ఛాంపియన్. అతను టెక్నిక్ ఆఫ్ లాటిన్ అమెరికన్ డ్యాన్సింగ్ రచయిత,, అలన్ టోర్న్స్బర్గ్, విబెక్ టాఫ్ట్, [[Espen Salberg|ఎస్పెన్ సాల్బర్గ్]], జుక్కా హాపలైనెన్, సిర్పా సుటారీతో సహా అనేక మంది నర్తక ఛాంపియన్లకు శిక్షణ ఇచ్చాడు. * లాస్ట్ ఫర్ వన్, బ్రేక్ డ్యాన్సింగ్, 1997లో ఏర్పడిన నృత్య బృందం. వారి అభిమానులు వారిని 'డ్యాన్సింగ్ టేగుక్ వారియర్స్' అని పిలుస్తారు. * [[Nick Lazzarini|నిక్ లాజారిని]] (జననం 1984), ఫాక్స్ రియాలిటీ షో సో యు థింక్ యు కెన్ డాన్స్ మొదటి సీజన్ విజేత. * [[Nikolai Legat|నికోలాయ్ లెగాట్]] (1869 - 1937), 1888 నుండి 1914 వరకు రష్యన్ ఇంపీరియల్ బ్యాలెట్తో నర్తకుడు, గొప్ప బ్యాలెట్ నర్తకుడు [[Pavel Gerdt|పావెల్ గెర్డ్]] పాత్రలకు ప్రధాన వారసుడు. * [[Lawrence Leritz|లారెన్స్ లెరిట్జ్]] (జననం 1962 సెప్టెంబరు 26), అమెరికన్ నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు. * లెస్ ట్విన్స్, ఫ్రెంచ్ నృత్య ద్వయం, కవల సోదరులు [[Les Twins|లారీ]], [[Les Twins|లారెంట్ బూర్జువా]] (జననం 1988 డిసెంబరు 6). * [[Terence Lewis (choreographer)|టెరెన్స్ లూయిస్]], భారతీయ నృత్య కళాకారిణి, కొరియోగ్రాఫర్, రియాలిటీ షో న్యాయమూర్తి. * సోనియా డెస్ట్రి లై (జననం బ్రెజిల్) బ్రెజిలియన్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్. 2005లో, ఆమె హిప్ హాప్ గ్రూప్ అయిన కంపానియా అర్బానా డి డాన్కాను ఏర్పాటు చేసింది, ఇది అంతర్జాతీయ గుర్తింపుని సాధించింది. * [[Māris Liepa|మారిస్ లీపా]] (1936 జులై 27 - 1989 మార్చి 26), లాట్వియన్ బ్యాలెట్ నర్తకి. * [[Lil' C|లిల్ 'సి]] (జననం క్రిస్టోఫర్ ఎ. టోలర్ జనవరి 1983), అమెరికన్ నర్తకి, నృత్య దర్శకురాలు. * [[José Limón|జోస్ లిమోన్]] (1908-1972), మార్గదర్శక ఆధునిక నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు. అతను కులియాకాన్ మెక్సికోలో జన్మించాడు, 12 మంది పిల్లలలో పెద్దవాడు. అతను 1928లో న్యూయార్క్ నగరానికి వెళ్ళాడు. * [[Chloe Lukasiak|క్లోయ్ లుకాసియాక్]] (జననం 2001 మే 25), అమెరికన్ నటి, నర్తకి, రచయిత, మోడల్, రియాలిటీ టీవీ స్టార్ రియాలిటీ షో డాన్స్ మామ్స్ లో కనిపించి ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[జెన్నిఫర్ లోపెజ్]] (జననం 1969 జులై 24), ఒక అమెరికన్ నటి, గాయని, నర్తకి. ఆమె ఉల్లాసభరితమైన పాప్ పాటలు, లాటిన్-పాప్ ప్రభావిత నృత్య సామర్ధ్యాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[La Argentina (dancer)|లా అర్జెంటీనా]] (1890 సెప్టెంబరు 4 - 1936 జులై 18), అర్జెంటీనాలో జన్మించిన స్పానిష్ నర్తకి. == ఎం. == * [[మడోన్నా]] (జననం 1958 ఆగష్టు 16), అమెరికన్ రికార్డింగ్ కళాకారిణి, నటి, నర్తకి. ప్రపంచంలోని అత్యంత ప్రభావవంతమైన నృత్యకారులలో ఒకరిగా నిలిచింది. * [[మాధురీ దీక్షిత్|మాధురి దీక్షిత్]], భారతీయ నటి, నిర్మాత, టెలివిజన్ పర్సనాలిటీ, శిక్షణ పొందిన శాస్త్రీయ నృత్యకారులు, బాలీవుడ్ ప్రముఖ నటీమణులలో ఒకరు. * [[Natalia Makarova|నటాలియా మకారోవా]] (జననం 1940 నవంబరు 21), సోవియట్-రష్యన్ ప్రైమా బాలేరినా. ప్రపంచవ్యాప్తంగా శాస్త్రీయ బ్యాలెట్లను ప్రదర్శిస్తూనే ఉంది. * [[Frankie Manning|ఫ్రాంకీ మన్నింగ్]] (1914-2009), అమెరికన్ నర్తకుడు, బోధకుడు, నృత్య దర్శకురాలు. [[Lindy Hop|లిండీ హాప్]] వ్యవస్థాపక లలో ఆయన ఒకడిగా పరిగణించబడ్డాడు. * [[Mario (American singer)|మారియో]] (జననం 1986 ఆగష్టు 27) ఆర్ & బి గాయకుడు, పాటల రచయిత, నిర్మాత, నటుడు. అతను ది మాస్క్డ్ సింగర్ [[The Masked Singer (American TV series) season 12|సీజన్ 12]] "వాస్ప్" గా రన్నరప్ గా నిలిచాడు. * [[István Martin|ఇస్త్వాన్ మార్టిన్]], ఫ్రాంకో-హంగేరియన్ బ్యాలెట్ నర్తకి. * [[మాతా హరి]], రంగస్థల పేరు గల '''మార్గరేథ గీర్ట్రుయిడా జెల్లే''' (1876 ఆగస్టు 7 - 1917 అక్టోబరు 15) డచ్ అన్యదేశ నర్తకి, వేశ్య, మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో గూఢచర్యం కోసం కాల్పుల దళం చేత ఉరితీయబడింది. ఆమె గురించి చాలా పుస్తకాలు రాయబడ్డాయి, వాటిలో కొన్ని తీవ్రమైన చారిత్రక, జీవిత చరిత్రలు,, వాటిలో చాలా వరకు ఊహాజనితాలు ఉన్నాయి. * మారియో మాయ, అన్ని కాలాలలోనూ గొప్ప [[Flamenco|ఫ్లేమెన్కో]] నృత్యకారుడు, నృత్య దర్శకులలో ఒకడిగా గుర్తింపు పొందాడు. అతను సమకాలీన [[Flamenco dance|ఫ్లేమెన్కో నృత్యం]] ప్రధాన వ్యక్తులలో ఒకరైన బెలెన్ మాయకు తండ్రి. * అడ్రియానా మిల్లెర్ (ది లెజెండరీ అడ్రియానా) వాషింగ్టన్, డి. సి. లో మధ్యప్రాచ్య నృత్య పునరుజ్జీవనానికి సహాయపడిన అమెరికన్. * [[Ann Miller|ఆన్ మిల్లర్]] (1923 ఏప్రిల్ 12 - 2004 జనవరి 22), అమెరికన్ నర్తకి, గాయని, నటి. * నార్మా మిల్లెర్ (1919 డిసెంబరు 2 - 2019 మే 5), క్వీన్ ఆఫ్ స్వింగ్ గా ప్రసిద్ధి చెందిన అమెరికన్ [[Swing dancer|స్వింగ్ నర్తకి]]. * [[Jewel McGowan|జ్యువెల్ మెక్గోవన్]], 1940లు, 1950లలో స్వింగ్ నృత్యం ఒక రూపం అయిన [[Lindy Hop|లిండీ హాప్]] నర్తకి. ఆమె నృత్య ప్రియులలో నర్తకి [[Dean Collins (dancer)|డీన్ కాలిన్స్]] తరచుగా భాగస్వామిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆమె తోటి లాస్ ఏంజిల్స్ నృత్యకారులు ఆమెను ఇప్పటివరకు జీవించిన ఉత్తమ మహిళా [[Swing dancer|స్వింగ్ నర్తకి]]<nowiki/>గా భావిస్తారు. * [[ముక్తి మోహన్]], భారతీయ నర్తకి, నటి. జారా నచ్కే దిఖా 2 విజేత. * [[బైశాలీ మొహంతీ]], భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్యకారిణి, భారతీయ నృత్య శైలి [[ఒడిస్సీ]] నృత్య దర్శకురాలు. తన తరంలో అత్యంత ఆశాజనకమైన నృత్యకారులలో ఒకరిగా విస్తృతంగా పరిగణించబడుతున్నది. తన సొంత నృత్య సంస్థ "బైశాలి మొహంతి & ట్రూప్" తో కలిసి ఒక దశాబ్దం పాటు ప్రధాన అంతర్జాతీయ, జాతీయ ఉత్సవాలలో ప్రదర్శనలు ఇస్తున్నది. * [[Alex Moore (dancer)|అలెక్స్ మూర్]], ఆధునిక బాల్రూమ్ డ్యాన్సింగ్ మార్గదర్శకుడు, నర్తకుడు, నృత్య ఉపాధ్యాయుడు, శాస్త్రీయ బాల్రూమ్ నృత్య పుస్తకాల రచయిత. అతని ''బాల్రూమ్ డ్యాన్స్'' అంతర్జాతీయ తరహా బాల్రూమ్ నృత్యం "బైబిల్" గా పరిగణించబడుతుంది. * [[Mary Murphy (choreographer)|మేరీ మర్ఫీ]] (జననం 1958 మార్చి 9), [[Ballroom dance|బాల్రూమ్ డ్యాన్స్]] ఛాంపియన్, గుర్తింపు పొందిన డ్యాన్స్ జడ్జి, ఫాక్స్ డ్యాన్స్ పోటీ-రియాలిటీ షో సో యు థింక్ యు కెన్ డాన్స్ లో రెగ్యులర్ జడ్జి, కొరియోగ్రాఫర్. == ఎన్. == * [[జూనియర్ ఎన్.టి.ఆర్]] (జననం 1983 మే 20), [[తెలుగు సినిమా]]<nowiki/>కు పనిచేసే భారతీయ నటుడు, నిర్మాత. భారతదేశంలో అత్యధిక పారితోషికం తీసుకునే నటులలో ఒకడు. ఆయన అత్యంత నైపుణ్యం కలిగిన, శిక్షణ పొందిన [[కూచిపూడి నృత్యం|కూచిపూడి]] నర్తకుడు కూడా. 2022 చిత్రం [[రౌద్రం రణం రుధిరం|''ఆర్ఆర్ఆర్'']] నుండి [[అకాడమీ పురస్కారాలు|అకాడమీ అవార్డు]] గెలుచుకున్న ఒరిజినల్ పాట "నాటు నాటు" తో ఆయన ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రజాదరణ పొందాడు. * ఐరా నాగినెవిచిటే, అంతర్జాతీయ నృత్య కళాకారిణి, నిర్మాత, స్వరకర్త. * నెల్లీ నవేట్, 19వ శతాబ్దం చివరలో, 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో మ్యూజిక్ హాల్, వైవిధ్య, పాంటోమైమ్లలో ప్రదర్శించిన బ్రిటిష్ నర్తకి, గాయని, హాస్యనటి. * [[Nicholas Brothers|నికోలస్ బ్రదర్స్]], ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ నృత్య సోదరుల బృందం, ఫయార్డ్ నికోలస్ (1914 - 2006), [[Harold Nicholas|హెరాల్డ్ నికోలస్]] వారి అత్యంత విన్యాస సాంకేతికత, ఉన్నత స్థాయి కళాత్మకత, సాహసోపేతమైన ఆవిష్కరణలతో, వారు వారి కాలంలోని గొప్ప ట్యాప్ నృత్యకారులచే పరిగణించబడ్డారు. * [[Bronislava Nijinska|బ్రోనిస్లావా నిజింస్కా]] (1891 - 1972), పోలిష్, రష్యన్ బ్యాలెట్ నర్తకి. * వాస్లావ్ ఫోమిచ్ నిజిన్స్కీ (1889 మార్చి 12 - 1950 ఏప్రిల్ 8), పోలిష్ బ్యాలెట్ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్. చరిత్రలో అత్యంత ప్రతిభావంతులైన పురుష నృత్యకారులలో ఆయన ఒకడు. * [[Rudolf Nureyev|రుడాల్ఫ్ నూరేవ్]] (1938 మార్చి 17 - 1993 జనవరి 6), [[Maris Liepa|మారిస్ లీపా]], వాస్లావ్ నిజిన్స్కీ, [[Alexander Godunov|అలెగ్జాండర్ గోడునోవ్]], [[Mikhail Baryshnikov|మిఖాయిల్ బారిష్నికోవ్]] లతో పాటు 20వ శతాబ్దపు గొప్ప పురుష బ్యాలెట్ నృత్యకారులలో ఒకడిగా పరిగణించబడ్డాడు. * నె-యో (జననం 1979 అక్టోబరు 18), గ్రామీ అవార్డు గెలుచుకున్న గాయకుడు, పాటల రచయిత, నటుడు, రికార్డు నిర్మాత, నర్తకుడు. అతను ది మాస్క్డ్ సింగర్ [[The Masked Singer (American TV series) season 10|సీజన్ 10]] "కౌ" గా విజేతగా నిలిచాడు. == ఓ. == * [[Donald O'Connor|డోనాల్డ్ ఓ 'కానర్]] (1925 ఆగష్టు 28 - 2003 సెప్టెంబరు 27), అమెరికన్ ట్యాప్ నర్తకుడు. అతను 1940లలో అనేక [[యూనివర్సల్ స్టుడియోస్|యూనివర్సల్ స్టూడియోస్]] మ్యూజికల్స్లో [[Peggy Ryan|పెగ్గి ర్యాన్]] కలిసి కనిపించాడు. చాలా సంవత్సరాల తరువాత, అతను 1952లో క్లాసిక్ చిత్రం 'సింగింగ్ ఇన్ ది రైన్' లో [[Gene Kelly|జీన్ కెల్లీ]], [[Debbie Reynolds|డెబ్బీ రేనాల్డ్స్]] తో కలిసి కనిపించాడు. * [[Ann-Margret|ఆన్-మార్గరెట్ ఓల్సన్]], వివా లాస్ వేగాస్ తో సహా అనేక అమెరికన్ చలన చిత్రాలలో నృత్యం, నటన, పాడటానికి ప్రసిద్ధి చెందిన స్వీడిష్-అమెరికన్ మహిళ. * [[Simona Orinska|సిమోనా ఒరిన్స్కా]] (జననం 1978 ఆగష్టు 18), లాట్వియాలో ఏకైక [[Butoh|బుటో]] కళాకారిణి. నర్తకి, కవి, దర్శకురాలు, అనేక కళా ప్రాజెక్టుల కొరియోగ్రాఫర్. ఆమె డాన్స్ థెరపీ, డాన్స్ మూవ్మెంట్ థెరపీ ప్రాక్టీషనర్ కూడా. == పి. == * [[అన్నా పావ్లోవా]] (1881 ఫిబ్రవరి 12 - 1931 జనవరి 23), 19వ శతాబ్దం చివరలో, 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ప్రసిద్ధ రష్యన్ నృత్య కళాకారిణి. ఆమె తన ప్రసిద్ధ నృత్యం ది డయింగ్ స్వాన్ కు ఎక్కువగా గుర్తుండిపోతుంది, ఎందుకంటే ఆమె ప్రపంచవ్యాప్తంగా పర్యటించి, ఎన్నడూ చూడని వ్యక్తులకు బ్యాలెట్ ను తీసుకువచ్చిన మొదటి నృత్య కళాకారిణి. * [[Annetta Pelucchi|అన్నెట్టా పెలూచి]] (జననం 20వ శతాబ్దం) చికాగో ఒపెరా కంపెనీ నర్తకి. * [[Pepita de Oliva|పెపిటా డి ఒలివా]] (1830 - 1871), ఐరోపా అంతటా ప్రదర్శన ఇచ్చిన స్పానిష్ రోమానీ నర్తకి. * [[Jules Perrot|జూల్స్-జోసెఫ్ పెరోట్]] (1810 ఆగష్టు 18 - 1992 ఆగష్టు 18), ఫ్రెంచ్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, తరువాత రష్యాలోని సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్లోని ఇంపీరియల్ బ్యాలెట్ బాలెట్ మాస్టర్. * [[Marius Petipa|మారియస్ పెటిపా]] (1819-1910), ఫ్రెంచ్-రష్యన్ బ్యాలెట్ నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు * [[Arlene Phillips|ఆర్లీన్ ఫిలిప్స్]], ఆంగ్ల నృత్య దర్శకురాలు, మాజీ నర్తకి. వెస్ట్ ఎండ్, బ్రాడ్వేలలో అనేక సంగీత కచేరీలను ప్రదర్శించింది, [[Laurence Olivier Award|లారెన్స్ ఆలివర్ అవార్డు]], [[Tony Award|టోనీ అవార్డు]] సహా అనేక ప్రతిష్టాత్మక అవార్డులకు నామినేట్ అయింది. స్ట్రిక్ట్లీ కమ్ డ్యాన్సింగ్, సో యు థింక్ యు కెన్ డాన్స్ వంటి కార్యక్రమాలకు న్యాయనిర్ణేతగా వ్యవహరిస్తూ టెలివిజన్ నృత్య నిపుణురాలిగా ప్రసిద్ధి చెందంది. * [[Ommi Pipit-Suksun|ఓమ్మీ పిపిట్-సుక్సన్]], థాయ్ నృత్య కళాకారిణి, [[San Francisco Ballet|శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో బ్యాలెట్]] మాజీ సోలో వాద్యకారిణి, బ్యాలెట్కు శాన్ జోస్తో మాజీ ప్రధాన నర్తకి. * [[Juanita Pitts|జువానిటా పిట్స్]], 1930 నుండి 1950 వరకు ప్రదర్శించిన ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ ట్యాప్ నర్తకి. * [[Maya Plisetskaya|మాయా ప్లిసెట్స్కాయా]] (1925 - 2015), రష్యన్ బ్యాలెట్ నర్తకి, నృత్య దర్శకురాలు, బ్యాలెట్ డైరెక్టర్, నటి, 20వ శతాబ్దపు గొప్ప [[Ballerina|బాలేరినాస్]] లో ఒకరిగా పరిగణించబడుతుంది. 1960 నుండి ఆమె [[Bolshoi Theatre|బోల్షోయ్ థియేటర్]] ప్రైమా బాలేరినా అసోసియేషన్. * [[Eleanor Powell|ఎలియనోర్ టోరీ పావెల్]] (1912 నవంబరు 21 - 1982 ఫిబ్రవరి 11), అమెరికన్ నర్తకి, నటి, 1930, 1940లలో సంగీత చిత్రాలలో ఆమె [[Tap dance|ట్యాప్ డ్యాన్స్]] సంఖ్యకు బాగా గుర్తుంచుకోబడింది. * ప్రిన్స్ (1958 జూన్ 7 - 2016 ఏప్రిల్ 21), అమెరికన్ గాయకుడు, పాటల రచయిత, బహుళ వాయిద్యకారుడు, నర్తకుడు, రికార్డు నిర్మాత. * జూలియట్ ప్రోవ్స్, దక్షిణ ఆఫ్రికా-అమెరికన్ నర్తకి, [[ఎల్విస్ ప్రెస్లీ]]<nowiki/>తో పాటు ''[[G.I. Blues|జి. ఐ. బ్లూస్]]'' సహా అనేక అమెరికన్ చలన చిత్రాలలో నృత్యం, నటన, పాడటానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[ప్రభుదేవా|ప్రభు దేవా]], భారతీయ నర్తకుడు, నటుడు, దర్శకుడు, కొరియోగ్రాఫర్. * [[Punit Pathak|పునిత్ జె పాఠక్]], భారతీయ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్, రియాలిటీ షో న్యాయమూర్తి. * [[పునీత్ రాజ్‍కుమార్]] (1975 మార్చి 17 - 2021 అక్టోబరు 29), భారతీయ నర్తకుడు, చిత్ర నిర్మాత, పరోపకారి. == ఆర్. == * డామే [[Marie Rambert|మేరీ రాంబర్ట్]] (1888 ఫిబ్రవరి 20 - 1982 జూన్ 12), పోలిష్-యూదు నర్తకి, నృత్య ఉపాధ్యాయురాలు, ఆమె నర్తకి, ఉపాధ్యాయురాలిగా బ్రిటిష్ బ్యాలెట్పై గొప్ప ప్రభావాన్ని చూపింది. * వాడే రాబ్సన్ (జననం 1982 సెప్టెంబరు 17), ఆస్ట్రేలియన్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, నిర్మాత, పాటల రచయిత. * పియరీ రామ్యూ, ఎలిసబెట్టా ఫార్నేస్కు ఫ్రెంచ్ నృత్య గురువు, బారోక్ నృత్యం గురించి ఇప్పుడు మనకు విలువైన సమాచారాన్ని అందించే రెండు పుస్తకాల రచయిత. * [[రామ్ చ​రణ్ తేజ|రామ్ చరణ్]] (జననం 1985 మార్చి 27), ఒక భారతీయ నటుడు, చిత్ర నిర్మాత, వ్యవస్థాపకుడు, ఆయన ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా]]<nowiki/>కు పనిచేస్తున్నాడు. భారతీయ చలనచిత్ర రంగంలో అత్యధిక పారితోషికం తీసుకునే నటులలో ఆయన ఒకడు, తన నృత్యానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందాడు. * [[రామ్ పోతినేని]], తెలుగు సినిమాకు పనిచేసే భారతీయ నటుడు. అతను తన వేగవంతమైన బహుముఖ నృత్య కదలికలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. * [[Bill Robinson|బిల్ రాబిన్సన్]] (1878 మే 25 - 1949 నవంబరు 25), బోజాంగిల్స్ అని కూడా పిలుస్తారు, మార్గదర్శకుడు, ప్రముఖ ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ [[Tap dance|ట్యాప్ డ్యాన్స్]] పెర్ఫార్మర్. * [[Ginger Rogers|జింజిర్ రోజర్స్]] (1911 జులై 16 - 1995 ఏప్రిల్ 25), హాలీవుడ్ స్వర్ణ యుగంలో అమెరికన్ నర్తకి, నటి, గాయని, ఫ్రెడ్ ఆస్టెయిర్ తో కలిసి 10 చలన చిత్రాలలో నృత్యం చేసినందుకు ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[Brynn Rumfallo|బ్రైన్ రమ్ఫల్లో]] (జననం 2003 జులై 1), అమెరికన్ నర్తకి, మోడల్, నటి, [[America's Got Talent|అమెరికాస్ గాట్ టాలెంట్]] అండ్ డాన్స్ మామ్స్ లో ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[Peggy Ryan|పెగ్గి ర్యాన్]] (1924 ఆగష్టు 29 - 2004 అక్టోబరు 30), అమెరికన్ నర్తకి. * [[హృతిక్ రోషన్]] (జననం 1974 జనవరి 10), బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కనిపించే భారతీయ నటుడు. ఆయన వివిధ రకాల పాత్రలను పోషించాడు, తన నృత్య నైపుణ్యాలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. * [[remo d'souza|రెమో డిసౌజా]], భారతీయ కొరియోగ్రాఫర్, నర్తకుడు, దర్శకుడు, రియాలిటీ షో న్యాయమూర్తి. * [[రాఘవ్ జుయల్]] (జననం 1991 జులై 10), భారతీయ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్, నటుడు, టెలివిజన్ ప్రెజెంటర్. == ఎస్. == * [[Adam G. Sevani|ఆడమ్ జి. సెవానీ]] (జననం 1992 జూన్ 29), నటుడు, నర్తకుడు. * [[Ruth St. Denis|రూత్ సెయింట్ డెనిస్]] (1879 జనవరి 20 - 1968 జులై 21), ప్రారంభ ఆధునిక నృత్య మార్గదర్శకుడు. * [[Benji Schwimmer|బెంజిమన్ "బెంజీ" డేనియల్ ష్విమ్మర్]] (జననం 1984 జనవరి 18), అమెరికన్ ప్రొఫెషనల్ స్వింగ్ డాన్సర్. 2006 ఆగస్టు 16న, సో యు థింక్ యు కెన్ డాన్స్ రెండవ సీజన్ విజేతగా "అమెరికాస్ ఫేవరెట్ డాన్సర్" గా పట్టాభిషేకం చేయబడ్డాడు. * నాడిన్ సీనియర్ (1939 - 2016), [[Phoenix Dance Theatre|ఫీనిక్స్ డాన్స్ థియేటర్]], నార్తర్న్ స్కూల్ ఆఫ్ కాంటెంపరరీ డాన్స్ వ్యవస్థాపకుడు. * [[ఉదయ్ శంకర్]] (1900 డిసెంబరు 8 - 1977 సెప్టెంబరు 26), భారతదేశంలో ఆధునిక నృత్యానికి మార్గదర్శకుడు, ప్రపంచ ప్రఖ్యాత భారతీయ నృత్య కళాకారుడు, నృత్య దర్శకుడు. * [[Lloyd Shaw (educator)|లాయిడ్ షా]] (1980 - 1958), ఒక విద్యావేత్త,. అమెరికాలో స్క్వేర్ డ్యాన్స్ విస్తృత పునరుజ్జీవనాన్ని తీసుకువచ్చిన ఘనత పొందాడు. * [[Ted Shawn|టెడ్ షాన్]] (1891 అక్టోబరు 21 - 1972 జనవరి 9), అమెరికన్ [[Modern dance|ఆధునిక నృత్యం]] మార్గదర్శకుడు. అతను తన భార్య [[Ruth St. Denis|రూత్ సెయింట్ డెనిస్]] తో కలిసి డెనిషాన్ స్కూల్ ను ప్రారంభించాడు. * [[Ranjabati Sircar|రణజాబతి సిర్కార్]] (1963 మార్చి 29 - 1999 అక్టోబరు 23), భారతీయ నృత్య కళాకారిణి, నృత్య దర్శకురాలు. సమకాలీన భారతీయ నృత్య రూపాలకు ఆమె చేసిన కృషికి ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[Jimmy Slyde|జిమ్మీ స్లైడ్]] / కింగ్ ఆఫ్ స్లైడ్స్ (1927 - 2008), ప్రపంచ ప్రఖ్యాత ట్యాప్ నర్తకుడు, ముఖ్యంగా [[జాజ్]] తో కలిపిన వినూత్న ట్యాప్ శైలికి ప్రసిద్ధి చెందాడు. యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో స్లైడ్ వ్యక్తిత్వం 1980లలో గమనించదగ్గ విధంగా పునరుద్ధరించబడింది. * "షార్టి" [[George Snowden|జార్జ్ స్నోడెన్]], 1920, 1930 లలో హర్లెం లో ఆఫ్రికన్ అమెరికన్ నర్తకుడు. * [[బ్రిట్నీ స్పియర్స్]] (జననం 1981 డిసెంబరు 2), అమెరికన్ గాయని, నర్తకి. ఆమె హిట్ సింగిల్స్ బేబీ వన్ మోర్ టైమ్, "ఊప్స్!... ఐ డిడ్ ఇట్ ఎగైన్" కు ప్రసిద్ధి చెందడమే కాకుండా, ఆమె తన ప్రత్యేకమైన దుస్తులకు, ఆమె వినోదాత్మక, ఫ్రీస్టైల్ నృత్యానికి అంతర్జాతీయంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[John W. Bubbles|జాన్ విలియం సబ్లెట్]] (1902 ఫిబ్రవరి 19 - 1986 మే 18), ఒక అమెరికన్ వాయిద్యకారుడు, గాయకుడు, వినోదాత్మక వ్యక్తి. సబ్లెట్ను ట్యాప్ డ్యాన్స్ ఒక రూపం అయిన "రిథమ్ ట్యాప్" ఆధ్యుడిగా పిలుస్తారు. * [[Sylvia Sykes|సిల్వియా సైక్స్]], [[Swing dance|స్వింగ్ డ్యాన్స్]] ఇన్స్ట్రక్టర్, న్యాయమూర్తి, కొరియోగ్రాఫర్. ముఖ్యంగా, బాల్బోవా నృత్యంలో ఆమెను ప్రముఖ అధికారంగా చాలా మంది భావిస్తారు. * [[Sanjay Khatri|సంజయ్ ఖత్రి]] (జననం 1987) భారతదేశపు మొట్టమొదటి పురుష బ్యాలెట్ నర్తకుడు, బ్యాలెట్ ఉపాధ్యాయుడు. * [[శంతను మహేశ్వరి]] (జననం 1991 మార్చి 7), భారతీయ నటుడు, నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్. * [[శక్తి మోహన్]], భారతదేశానికి చెందిన సమకాలీన నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, రియాలిటీ షో న్యాయమూర్తి. ఆమె డ్యాన్స్ ఇండియా డ్యాన్స్ సీజన్ 2 విజేత. * [[షాహిద్ కపూర్]], భారతదేశానికి చెందిన నటుడు, నర్తకుడు. * [[Super Junior|సూపర్ జూనియర్]], ఎస్. ఎం. ఎంటర్టైన్మెంట్ సంస్థ క్రింద కొరియన్ మల్టీ టాలెంటెడ్ బాయ్ బ్యాండ్. వారు 2005లో తొలిసారిగా ప్రదర్శించారు. * [[Sema Yildiz|సెమా యిల్డిజ్]], టర్కిష్ బెల్లీ డాన్సర్, రోమానీ నర్తకి, నృత్య ఉపాధ్యాయురాలు, నటి, ఒట్టోమన్ శకం టోప్కాపి ప్యాలెస్లో ప్రదర్శన ఇచ్చిన మొదటి నర్తకిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆమె టర్కీలోని సీనియర్ ఓరియంటల్ నృత్యకారులలో ఒకరిగా గుర్తింపు తెచ్చుకుంది. రోమానీ నృత్యంలో ఆమె నైపుణ్యానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. == టి. == * [[Marie Taglioni|మేరీ టాగ్లియోని]] (1804 ఏప్రిల్ 23 - 1884 ఏప్రిల్ 24), రోమ్యాంటిక్ బ్యాలెట్ శకానికి చెందిన ప్రసిద్ధ ఇటాలియన్ నృత్య కళాకారిణి, యూరోపియన్ నృత్య చరిత్రలో కేంద్ర వ్యక్తి. * [[Layla Taj|లైలా తాజ్]], ఈజిప్టు బెల్లీ నర్తకి, దీని నృత్యాలు ఈజిప్టు సంప్రదాయాలు, సంస్కృతి అంశాలను తెలియజేస్తాయి. * మరియా టాల్చీఫ్, అమెరికా మొట్టమొదటి ప్రధాన ప్రైమా బాలేరినా, అమెరికన్ బ్యాలెట్లో విప్లవాత్మక మార్పులు తీసుకువచ్చినట్లు విస్తృతంగా పరిగణించబడుతుంది. * [[Teyana Taylor|టెయానా టేలర్]] (జననం 1990 డిసెంబరు 10), అమెరికన్ గాయని, పాటల రచయిత, నటి, మోడల్, నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, మ్యూజిక్ వీడియో డైరెక్టర్. * [[Twyla Tharp|ట్వైలా థార్ప్]] (జననం 1941 జులై 1), ప్రముఖ అమెరికన్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్. ఆమె ఎమ్మీ, టోనీ అవార్డులను గెలుచుకుంది, ప్రస్తుతం న్యూయార్క్ నగరంలో కొరియోగ్రాఫర్ గా పనిచేస్తోంది. * [[Lisa Joann Thompson|లిసా జోన్ థాంప్సన్]] (జననం 1969 ఏప్రిల్ 22), అమెరికన్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, ఇన్ లివింగ్ కలర్ టెలివిజన్ షోలో ఫ్లై గర్ల్గా నటించినందుకు బాగా ప్రసిద్ది చెందింది. * [[Danny Tidwell|డానీ టిడ్వెల్]] (జననం 1984 ఆగష్టు 1), అమెరికన్ సమకాలీన, బ్యాలెట్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, 2007లో ఫాక్స్ మూడవ సీజన్ సో యు థింక్ యు కెన్ డాన్స్ లో రన్నరప్ గా నిలిచింది. * [[Alphonse Tierou|ఆల్ఫోన్స్ టియెరో]] (జననం 1946 17 ఏప్రిల్), ఫ్రెంచ్ నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు, నృత్య పండితుడు. * [[Eddie Torres|ఎడ్డీ టోర్రెస్]] (జననం 1950 జులై 3), ప్రఖ్యాత సల్సా నృత్య శిక్షకుడు. * [[Joyce Trisler|జాయిస్ ట్రిస్లర్]] (1934 - 1979), అమెరికన్ మోడెమ్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్. * ఆంటోనీ టుడోర్ (1908 ఏప్రిల్ 4 - 1987 ఏప్రిల్ 19), విలియం కుక్, ప్రభావవంతమైన 20వ శతాబ్దపు ఆంగ్ల బ్యాలెట్ కొరియోగ్రాఫర్, ఉపాధ్యాయుడు, నర్తకుడు. == యు. == * [[Galina Ulanova|గలినా]] (1910 జనవరి 8 - 1998 మార్చి 21), రష్యన్ బ్యాలెట్ నర్తకి. ఆమె 20వ శతాబ్దపు గొప్ప నృత్య కళాకారిణులలో ఒకరిగా తరచుగా పేర్కొనబడుతుంది. 1944 నుండి 1960 వరకు ఆమె [[Bolshoi Theater|బోల్షోయ్ థియేటర్]] ప్రైమా బాలేరినా అసోసియేషన్. * ఉషర్ (జననం 1978 అక్టోబరు 14), అమెరికన్ గాయకుడు, పాటల రచయిత, నర్తకుడు, నటుడు. * [[Doris Uhlich|డోరిస్ ఉలిచ్]] (జననం 1977), అంతర్జాతీయంగా చురుకైన ఆస్ట్రియన్ కొరియోగ్రాఫర్, నటి, నృత్య ఉపాధ్యాయురాలు. == వి. == * [[Agrippina Yakovlevna Vaganova|అగ్రిప్పినా యాకోవ్లెవ్న వాగనోవా]] (1879 జులై 6 - 1951 నవంబరు 5), [[Vaganova method|వాగనోవా మెథడ్]] అభివృద్ధి చేసిన రష్యన్ బ్యాలెట్ ఉపాధ్యాయురాలు, పాత ఇంపీరియల్ బ్యాలెట్ స్కూల్ (నేడు వగానొవా అకాడమీ ఆఫ్ రష్యన్ బ్యాలెట్) బోధనా పద్ధతుల నుండి ఉద్భవించిన సాంకేతికత. * మేరీ వాన్ గోథేమ్ (జననం 1865), [[Paris Opera Ballet|పారిస్ ఒపెరా బ్యాలెట్]] నర్తకి. == డబ్ల్యూ. == * [[Karin Waehner|కరిన్ వేహ్నర్]] (1926 - 1999), జర్మన్ లో జన్మించిన ఫ్రెంచ్ ఆధునిక నర్తకి, నృత్య దర్శకురాలు. * [[Elliana Walmsley|ఎల్లియానా వాల్మ్స్లీ]] (జననం 2007 జూన్ 23), అమెరికన్ నర్తకి, నటి, మోడల్, రియాలిటీ షో డాన్స్ మామ్స్ లలో నటించడానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[John Weaver (dancer)|జాన్ వీవర్]] (1673 జులై 21 - 1760 సెప్టెంబరు 24), ఆంగ్ల నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు, సాధారణంగా ఆంగ్ల [[Pantomime|పాంటోమైమ్]] ఆధ్యుడుగా పిలువబడ్డాడు. * [[Charles Weidman|చార్లెస్ వీడ్మన్]] (1901 - 1975), అమెరికన్ ఆధునిక నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు, ఉపాధ్యాయుడు. * [[Mary Ann Wells|మేరీ ఆన్ వెల్స్]] (1894 - 1971), అమెరికన్ నృత్య ఉపాధ్యాయురాలు. * [[Mary Wigman|మేరీ విగ్మాన్]] (1894 - 1971), జర్మన్ నర్తకి, నృత్య దర్శకురాలు, నృత్య శిక్షకురాలు. వ్యక్తీకరణ నృత్య ఆవిష్కరణకు, జర్మనీలో ఆధునిక నృత్యానికి మార్గదర్శకురాలిగా ఘనత చెందింది. * [[G. Hepburn Wilson|జి. హెప్బర్న్ విల్సన్]] (జననం 1875) జాజ్ నృత్యం ప్రతిపాదకుడు. * [[Katja Wulff|కాట్జా వుల్ఫ్]] (1890 - 1992), జర్మన్-స్విస్ భావప్రకటన నృత్యకారిణి, నృత్య శిక్షకురాలు. * [[Leni Wylliams|లెని విల్లియమ్స్]] (1961 - 1996), ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ నర్తకి/కొరియోగ్రాఫర్/మాస్టర్-టీచర్. == వై. == * [[Sada Yacco|సదా యాకో]] (1871 జులై 18 - 1946 డిసెంబరు 7), జపనీస్ [[Geisha|గీషా]], నటి, నర్తకి. * [[Lamun Yamakhup|లామున్ యమాఖుప్]] (1905 - 1982), థాయ్ శాస్త్రీయ నర్తకి. * [[Nellie Yu Roung Ling|నెల్లీ యు రౌంగ్ లింగ్]] (1889 - 1973), చైనీస్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, చైనా మొదటి ఆధునిక నర్తకిగా పరిగణించబడింది. == జెడ్. == * [[Mackenzie Ziegler|మెకెంజీ జీగ్లర్]] (జననం 2004 జూన్ 4), అమెరికన్ నర్తకి, గాయని, రచయిత, నటి, ఆమె రియాలిటీ షో డాన్స్ మామ్స్ లో పాత్రకు ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[Maddie Ziegler|మాడి జీగ్లర్]] (జననం 2002 సెప్టెంబరు 30), అమెరికన్ నర్తకి, నటి, మోడల్, రియాలిటీ షో డాన్స్ మామ్స్ లో తన పాత్రకు, అలాగే ఆస్ట్రేలియన్ గాయని, గేయరచయిత [[Sia|సియా]] కోసం మ్యూజిక్ వీడియోలలో ప్రధాన నర్తకిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[Lahcen Zinoun|లహ్సెన్ జినౌన్]] (జననం 1944), మొరాకో కొరియోగ్రాఫర్, నర్తకి, చిత్రనిర్మాత. ఆమె గొప్ప సమకాలీన మొరాకో నృత్య దర్శకురాలిగా పరిగణించబడింది. cfo0i5nxo0fdtcjx4n2m4qfnp1cc8t2 4956521 4956518 2026-09-12T05:46:46Z Muralikrishna m 106628 4956521 wikitext text/x-wiki == ఎ. == * [[Paula Abdul|పౌలా అబ్దుల్]], (జననం 1962 జూన్ 19), అమెరికన్ గాయని, నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, నటి, టెలివిజన్ పర్సనాలిటీ. * సెసార్ అబ్రూ, ప్యూర్టో రికన్, అమెరికన్ నర్తకి, మెనుడో మాజీ సభ్యుడు, లింకన్ సెంటర్ మెట్రోపాలిటన్ ఒపెరా హౌస్ లో నర్తకుడు, చిత్ర నిర్మాత * [[ఫ్రెడ్ ఆస్టైర్]] (1899 మే 10 - 1987 జూన్ 22), అమెరికన్ ఫిల్మ్ అండ్ బ్రాడ్వే స్టేజ్ డాన్సర్, కొరియోగ్రాఫర్, గాయకుడు, సంగీతకారుడు, నటుడు. ఆయన నృత్యంలో ఒక ఆవిష్కర్త. అతను 31 సంగీత చిత్రాలను రూపొందించాడు, వాటిలో 10 జింజర్ రోజర్స్ తో తన నృత్యాలను కలిగి ఉన్నాయి, [[American Film Institute|అమెరికన్ ఫిల్మ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్]] ఆల్ టైమ్ ఐదవ గ్రేటెస్ట్ మేల్ స్టార్ తో సత్కరించబడ్డాడు. * [[Alvin Ailey|ఆల్విన్ ఐలీ]] (1931 జనవరి 5 - 1989 డిసెంబరు 1), అమెరికన్ నర్తకుడు, దర్శకుడు, కొరియోగ్రాఫర్, కార్యకర్త, ఆల్విన్ [[Alvin Ailey|ఐలీ]] అమెరికన్ డాన్స్ థియేటర్ (AAADT)ను స్థాపించాడు. అతను AAADT, దాని అనుబంధ ఆల్విన్ ఐలీ అమెరికన్ డాన్స్ సెంటర్ (తరువాత ఐలీ స్కూల్)ను నల్లజాతి కళాకారులను పెంపొందించడానికి, నృత్యం ద్వారా ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ అనుభవం విశ్వవ్యాప్తతను వ్యక్తం చేయడానికి స్వర్గధామాలుగా సృష్టించాడు. * [[Ann-Margret|ఆన్-మార్గరెట్]] (1941), అమెరికన్ నటి, గాయని, నర్తకి. * [[Mary Anthony|మేరీ ఆంథోనీ]], అమెరికన్ ఆధునిక నర్తకి, నృత్య దర్శకురాలు, నృత్య ఉపాధ్యాయురాలు. * [[అల్లు అర్జున్]] [[తెలుగు సినిమా]] పరిశ్రమకు చెందిన భారతీయ నటుడు. దేశంలో అత్యధిక పారితోషికం తీసుకునే నటులలో ఒకడు. ఆయన తన అసాధారణ నృత్య నైపుణ్యాలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. * [[Alisha Singh|అలీషా సింగ్]], భారతీయ టెలివిజన్ నటి, నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్. * హోర్టెన్సియా ఆర్నౌడ్, అర్జెంటీనా నృత్య కళాకారిణి, వెడెట్టే, చలనచిత్ర, రంగస్థల నటి. * [[Daniela Avanzini|డేనియెలా అవాన్జిని]], అమెరికన్ గాయని, నర్తకి. * [[Ayo & Teo|అయో & టియో]], మిచిగాన్లోని ఆన్ ఆర్బర్ కు చెందిన నృత్యకారులు, సంగీతకారుల ద్వయం. == బి. == * [[George Balanchine|జార్జ్ బాలంచైన్]] (1904 జనవరి 22 - 1983 ఏప్రిల్ 30), జార్జియన్ బ్యాలెట్ కొరియోగ్రాఫర్. అతను 20వ శతాబ్దపు అగ్రశ్రేణి నృత్య దర్శకులలో ఒకడు, అమెరికన్ బ్యాలెట్ వ్యవస్థాపకులలో ఒకడు. అతని పని శాస్త్రీయ, ఆధునిక బ్యాలెట్ మధ్య ఒక వంతెనను ఏర్పాటు చేసింది. * [[Sara Baras|సారా బారాస్]] (జననం 1971), మహిళా [[Flamenco|ఫ్లేమెన్కో]] నర్తకి, కాడిజ్ నౌకాశ్రయంలో జన్మించింది. * [[Mikhail Baryshnikov|మిఖాయిల్ బారిష్నికోవ్]] (జననం 1948 జనవరి 28), సోవియట్ లో జన్మించిన రష్యన్ అమెరికన్ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్, నటుడు. * [[Rodney Bell|రాడ్నీ బెల్]] (జననం 1971), శారీరకంగా సమగ్ర నృత్యానికి ప్రసిద్ధి చెందాడు. * [[బెయోన్స్ గిసెల్లె]] (జననం (1982 సెప్టెంబరు 4), అమెరికన్ గాయని, పాటల రచయిత, నర్తకి, నటి. * [[Bez (dancer)|బెజ్]] (జననం (1964 ఏప్రిల్ 18), హ్యాపీ మండేస్ కోసం నర్తకిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. * [[Vytautas Beliajus|వైతౌటాస్ బెలియాజుస్]] (1908 షిబ్రవరి 26 - సెప్టెంబరు 1994), యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో అంతర్జాతీయ జానపద నృత్య పితామహుడిగా పరిగణించబడ్డాడు. * [[Neil Bhatt|నీల్ భట్]], భారతదేశానికి చెందిన నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్, నటుడు, భారతీయ టెలివిజన్లో తన పనికి ప్రసిద్ధి చెందాడు. తన తొలి చిత్రం ''భన్వర్'' కొరియోగ్రఫీకి గుజరాత్ రాష్ట్ర అవార్డు గ్రహీత కూడా. * [[Carlo Blasis|కార్లో బ్లాసిస్]] (1797 నవంబరు 4 - 1878 జనవరి 15), ఇటాలియన్ నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు, నృత్య సిద్ధాంతకర్త. * [[క్రిస్టెల్ ట్రంప్ బాండ్]] (1938 జనవరి 1 - 2020 మే 6), అమెరికన్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, నృత్య చరిత్రకారిణి. * [[AC Bonifacio|ఎసి బోనిఫాసియో]] (జననం 2002), ఫిలిపినో-కెనడియన్ నటి, గాయని, మోడల్, నర్తకి. * [[Anise Boyer|అనీస్ బోయర్]] (1914-2008), అమెరికన్ నర్తకి. * [[James "Buster" Brown (tap dancer)|జేమ్స్ "బస్టర్" బ్రౌన్]] (1913-2000), అంతర్జాతీయంగా ప్రసిద్ధి చెందిన అమెరికన్ ట్యాప్ నర్తకి. * [[Rachel Brice|రాచెల్ బ్రైస్]] (జననం 1972 జూన్ 15), పోర్ట్ ల్యాండ్, ఒరెగాన్ కేంద్రంగా ఫ్యూజన్ శైలి బెల్లీ నృత్యంలో అమెరికన్ ప్రొఫెషనల్ బెల్లీ నర్తకి. * [[Chris Brown|క్రిస్ బ్రౌన్]] (జననం 1989 మే 5), అమెరికన్ గాయకుడు, పాటల రచయిత, రాపర్, నర్తకుడు, నటుడు. * [[James Brown|జేమ్స్ బ్రౌన్]] (1933 మే 3 - 2006 డిసెంబరు 25), ఒక అమెరికన్ వినోదాత్మక గాయకుడు, నర్తకుడు. అతను 20వ శతాబ్దపు ప్రసిద్ధ సంగీతంలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన వ్యక్తులలో ఒకరిగా గుర్తింపు పొందాడు. * [[Jean Butler|జీన్ బట్లర్]] (జననం 1971 మార్చి 14), ఐరిష్ [[Step dancer|స్టెప్ డాన్సర్]]. * [[Pop! (British group)|గ్లెన్ బాల్]] (జననం 1985 జూన్ 27), ఇంగ్లీష్ ప్రపంచ ఛాంపియన్ లైన్ డాన్సర్, వెస్ట్ కోస్ట్ స్వింగ్ డాన్సర్, ప్రఖ్యాత కొరియోగ్రాఫర్. * [[Beaupré (dancer)|బ్యూప్రే]], ఫ్రెంచ్ బ్యాలెట్ నర్తకి. == సి. == * [[Jaime Callica|జైమ్ కల్లికా]], కెనడియన్ మాజీ నర్తకుడు, నటుడు. * [[Raymond and Joyce Callis|రేమండ్, జాయిస్ కాలిస్]], ఇంగ్లీష్ బాల్‌రూమ్ డ్యాన్సింగ్ ఛాంపియన్లు. * [[చిరంజీవి]], [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు చిత్రసీమలో]] పనిచేసే భారతీయ నటుడు, నిర్మాత. ఆయన [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో అత్యంత విజయవంతమైన, ప్రభావవంతమైన నటులలో ఒకరిగా పరిగణించబడతాడు. అతను తన [[B-boying|బ్రేక్ డ్యాన్సింగ్]] నైపుణ్యాలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. * [[Don Campbell (dancer)|డాన్ కాంప్‌బెల్]] (1951 – 2020 మార్చి 30), అమెరికన్ నర్తకుడు. * [[Leslie Caron|లెస్లీ కారన్]], ఫ్రెంచ్ నర్తకి, చలనచిత్ర నటి. * [[Enrico Cecchetti|ఎన్రికో సెచెట్టి]] (1850 జూన్ 21 - 1928 నవంబరు 13), ఇటాలియన్ బ్యాలెట్ నర్తకి, [[Cecchetti method|సెక్కెట్టి మెథడ్]] వ్యవస్థాపకురాలు. * [[Vernon and Irene Castle|వెర్నన్, ఐరీన్ కాజిల్]], 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో భార్యాభర్తలైన బాల్‌రూమ్ నృత్యకారుల బృందం. * [[Helena Cholewicka|హెలెనా చోలెవికా]] (1848–1883), పోలిష్ బ్యాలెట్ నర్తకి, వార్సా ప్రభుత్వ థియేటర్లలో ఏకైక నామమాత్రపు "ప్రిమా బ్యాలెరినా అస్సోలుటా" * [[Paul Christiano (choreographer)|పాల్ క్రిస్టియానో]] (1976–2015), అమెరికన్ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్. మొదట జిమ్నాస్ట్‌గా ప్రారంభించి, ఆ తర్వాత నృత్య రంగంలోకి అడుగుపెట్టాడు. అతను [[Chicago (magazine)|''చికాగో మ్యాగజైన్'']] "డాన్సర్ ఆఫ్ ది ఇయర్" 2003 <ref>{{Cite web|date=13 May 2004|title=Mystery plays of fifth century revived for special University production, May 14–15|url=http://www-news.uchicago.edu/releases/04/040513.mysteries.shtml|access-date=22 June 2019|website=[[University of Chicago]]}}</ref>, [[Time Out (magazine)|''టైమ్ అవుట్'']] {{Apostrophe}} "డాన్సింగ్ మెన్ ఆఫ్ 2010" <ref>{{Cite web|last=Whittenburg|first=Zachary|date=16 December 2010|title=The dancing men of 2010|url=http://chicago.timeout.com/articles/dance/90953/the-dancing-men-of-2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101217070406/http://chicago.timeout.com/articles/dance/90953/the-dancing-men-of-2010|archive-date=17 December 2010|access-date=22 June 2019|website=[[Time Out (magazine)|Time Out]]}}</ref> లో ఒకడు. * [[సియరా|సియారా]], అమెరికన్ గాయని, గేయరచయిత్రి, నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్. ఆమె తన [[List of hip hop genres|హిప్-హాప్ శైలి]], [[Contemporary dance|సమకాలీన నృత్య]] కొరియోగ్రఫీకి ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[Bessie Clayton|బెస్సీ క్లేటన్]] ( 1875 – 1948), అమెరికన్ టో-ట్యాప్ డ్యాన్స్‌కు తల్లిగా పరిగణించబడుతుంది. * [[Jack Cole (choreographer)|జాక్ కోల్]] (1911–1974), అమెరికన్ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్, థియేటర్ డైరెక్టర్, థియేట్రికల్ [[జాజ్ నృత్యం|జాజ్ డ్యాన్స్]] పితామహుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. * [[Dean Collins (dancer)|డీన్ కాలిన్స్]] (1917 మే 29 – 1984 జూన్ 1), అమెరికన్ నర్తకుడు, శిక్షకుడు, నృత్యదర్శకుడు, [[Swing (dance)|స్వింగ్]] నృత్య ఆవిష్కర్త. [[Swing dance|స్వింగ్ డ్యాన్స్]], [[Lindy Hop|లిండీ హాప్‌ను]] న్యూయార్క్ నుండి దక్షిణ కాలిఫోర్నియాకు తీసుకువచ్చిన ఘనత అతనికి దక్కుతుంది. * [[Misty Copeland|మిస్టీ కోప్‌ల్యాండ్]] (జననం 1982 సెప్టెంబరు 10), <ref>{{Cite web|date=12 June 2010|title=Minkus – "Don Quixote" – Ballet ~ Misty Copeland – 15 – 1997 – VOB|url=https://www.youtube.com/watch?t=16&v=saMB0Mr1qdE|access-date=June 30, 2015|publisher=[[YouTube]]}}</ref> [[American Ballet Theatre|అమెరికన్ బ్యాలెట్ థియేటర్]] (ABT)కు చెందిన అమెరికన్ [[బ్యాలెట్ డ్యాన్స్|బ్యాలెట్]] నర్తకి, ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని మూడు ప్రముఖ [[Classical ballet|క్లాసికల్ బ్యాలెట్]] [[Ballet company|కంపెనీలలో]] ఒకటి. 2015 జూన్ 30న, కోప్‌ల్యాండ్ ABT 75 సంవత్సరాల చరిత్రలో [[Principal dancer|ప్రిన్సిపల్ డ్యాన్సర్‌గా]] పదోన్నతి పొందిన మొదటి [[African American|ఆఫ్రికన్ అమెరికన్]] మహిళగా నిలిచింది.<ref name="MCIPtPDaABT">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/07/01/arts/dance/misty-copeland-is-promoted-to-principal-dancer-at-american-ballet-theater.html|title=Misty Copeland Is Promoted to Principal Dancer at American Ballet Theater|last=Cooper|first=Michael|date=June 30, 2015|work=[[The New York Times]]|access-date=June 30, 2015}}; and {{Cite news|url=http://www.amny.com/entertainment/misty-copeland-named-american-ballet-theatre-s-first-black-principal-dancer-1.10596221|title=Historic 1st for ballet company|last=Feeley|first=Sheila Anne|date=July 1, 2015|work=A.M. New York|access-date=July 1, 2015|page=3}}</ref> * [[Jean Coralli|జీన్ కొరల్లి]] (1779–1854), ఫ్రెంచ్ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్, తరువాత పారిస్ ఒపెరా బ్యాలెట్ మొదటి [[Balletmaster|బ్యాలెట్‌మాస్టర్]] అనే ప్రతిష్టాత్మక పదవిని నిర్వహించాడు. అతను మరో ఫ్రెంచ్ నర్తకి అయిన [[Jules Perrot|జూల్స్ పెర్రోట్‌తో]] కలిసి నృత్య దర్శకత్వం వహించిన రొమాంటిక్ బ్యాలెట్ ''[[Giselle|గిసెల్‌ను]]'' సృష్టించినందుకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. * [[Joaquín Cortés|జోక్విన్ కోర్టెస్]] (జననం: 1969 ఫిబ్రవరి 22), స్పెయిన్‌కు చెందిన రోమా దేశస్థుడు, శాస్త్రీయంగా శిక్షణ పొందిన బ్యాలెట్, [[Flamenco|ఫ్లమెన్కో]] నర్తకుడు. * [[Merce Cunningham|మెర్స్ కన్నింగ్‌హామ్]] ({{Birth date|1919|04|16|df=yes}}- 2009 జులై 26), అమెరికన్ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్. * [[Sophie Chevigny|సోఫీ చెవిగ్నీ]], ఫ్రెంచ్ బ్యాలెట్ డాన్సర్. == డి. == * టబిత, నెపోలియన్ డి 'ఉమోలు, నప్పీటాబ్స్ అని కూడా పిలుస్తారు, నృత్య దర్శకులు, సృజనాత్మక దర్శకులు, లిరికల్ హిప్-హాప్ అని పిలువబడే [[హిప్ హాప్ డాన్సు|హిప్-హాప్ నృత్యం]] కొత్త శైలిని అభివృద్ధి చేసిన ఘనత పొందారు. * [[Carmen de Lavallade|కార్మెన్ డి లావల్లేడ్]] (1931 మార్చి 6 - 2025 డిసెంబరు 29), అమెరికన్ నటి, నృత్య దర్శకురాలు, నర్తకి. చాలా సంవత్సరాలుగా, ఆమె టోనీ అవార్డు గెలుచుకున్న నటుడు, దర్శకుడు జెఫ్రీ హోల్డర్ ను వివాహం చేసుకున్నది. * [[Alex Da Silva (dancer)|అలెక్స్ డా సిల్వా]] (జననం 1968 మార్చి 27), బ్రెజిలియన్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, సల్సా నృత్యంలో ప్రత్యేకత కలిగి ఉన్నాడు. డా సిల్వా ఫాక్స్ టీవీ షో సో యు థింక్ యు కెన్ డాన్స్ లో అతిథి కొరియోగ్రాఫర్ గా కూడా ప్రసిద్ధి చెందాడు. * [[అస్తాద్ దేబూ]] (1947 - 2020), భారతీయ నృత్యకారుడు, నృత్య దర్శకుడు, [[Modern dance|ఆధునిక]], సమకాలీన నృత్య శైలులను, తాను శిక్షణ పొందిన భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్య రూపాలైన [[కథక్]], [[కథాకళి|కథకళి]] లతో మిళితం చేసి, తనకు ప్రత్యేకమైన శైలిని సృష్టించాడు. * [[Nicole de Weever|నికోల్ డి వీవర్]] (జననం 1979), సింట్ మార్టెన్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్. * [[Sergei Pavlovich Diaghilev|సెర్గీ పావ్లోవిచ్ డియాగిలేవ్]] (1872 మార్చి 31 - 1929 ఆగస్టు 19), రష్యన్ కళా విమర్శకుడు, పోషకుడు, బ్యాలెట్ ఇంప్రెసారియో, బాలెట్స్ రస్సెస్ వ్యవస్థాపకుడు, దీని నుండి అనేక మంది ప్రసిద్ధ నృత్యకారులు, నృత్య దర్శకులు తరువాత ఉద్భవించారు. * [[Charles-Louis Didelot|చార్లెస్-లూయిస్ డిడెలోట్]] (1767 మార్చి 27 - 1837 నవంబరు 7), ఫ్రెంచ్ నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు. * [[Lucinda Dickey|లూసిండా డిక్కీ]] (జననం 1960 ఆగష్టు 14) అమెరికన్ నర్తకి, నటి. 1984 కల్ట్ ఫిల్మ్ బ్రేకిన్, 1984 సీక్వెల్ బ్రేకిన్ 2: ఎలక్ట్రిక్ బూగలూలో కెల్లీ పాత్రకు ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[Devi Dja|దేవి డిజా]] (1914-1989), ఇండోనేషియాలో జన్మించిన అమెరికన్ నర్తకి, నృత్య దర్శకురాలు, నటి, గాయని. * [[Tia Doca|టియా డోకా]] (1932-2009), బ్రెజిలియన్ సాంబా నర్తకి, గాయని. * [[Doctor Ice|డాక్టర్ ఐస్]], [[హిప్ హాప్ సంగీతం|హిప్-హాప్]] నృత్యం కొత్త రూపానికి ప్రభావితం చేసింది. * [[Shabba Doo|షబ్బా డూ]] (1955 - 2020), అమెరికన్ నటుడు, కొరియోగ్రాఫర్, దర్శకుడు. ఆయన చలనచిత్రం, టెలివిజన్లలో కనిపించాడు. అతను ది ఒరిజినల్ లాకర్స్ సభ్యుడిగా [[హిప్ హాప్ సంగీతం|హిప్ హాప్]] డ్యాన్స్ వ్యవస్థాపకుల్లో ఒకడు అయ్యాడు. సాధారణంగా "లాకింగ్" అని పిలువబడే నృత్య శైలి మార్గదర్శకులలో ఆయన ఒకడు. * [[Isadora Duncan|ఇసడోరా డంకన్]] (1877 మే 27 - 1927 సెప్టెంబరు 14), అమెరికన్ నర్తకి. ఆమె కాలిఫోర్నియాలోని శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో ఏంజెలా ఇసడోరా డంకన్ గా జన్మించింది,, చాలా మంది ఆమెను ఆధునిక నృత్యానికి తల్లిగా భావిస్తారు. యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో ఎన్నడూ అంతగా ప్రాచుర్యం పొందకపోయినప్పటికీ, ఆమె యూరప్ అంతటా వినోదాన్ని అందించింది. * [[Katherine Mary Dunham|కేథరీన్ మేరీ డన్హామ్]] (1909 జూన్ 22 - 2006 మే 21), అమెరికన్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, పాటల రచయిత, విద్యావేత్త. 20వ శతాబ్దపు అమెరికన్, యూరోపియన్ రంగస్థలాలలో అత్యంత విజయవంతమైన నృత్య వృత్తులలో డన్హామ్ ఒకటి, దీనిని మాట్రియార్చ్, క్వీన్ మదర్ ఆఫ్ బ్లాక్ డాన్స్ అని పిలుస్తారు. * [[Dharmesh Yelande|ధర్మేష్ యెలాండే]], భారతీయ నృత్యకారుడు, కొరియోగ్రాఫర్, రియాలిటీ షో న్యాయమూర్తి. == ఈ. == * అమెరా ఈద్, ఆస్ట్రేలియన్ [[Belly dance|బెల్లీ డాన్సర్]], ఆస్ట్రేలియన్ బెల్లి డ్యాన్స్ స్కూల్ యజమాని, అమెరాస్ ప్యాలెస్. ఈద్ 1987లో అమెరా ప్యాలెస్ బెల్లీ డ్యాన్స్ బోటిక్ను ప్రారంభించింది, ఇందులో సిడ్నీలోని మొట్టమొదటి బెల్లీ డ్యాన్సు పాఠశాల ఒకటి. * ఫన్నీ ఎల్స్లెర్ (1810 జూన్ 23 - 1884 నవంబరు 27), ఆస్ట్రియన్ నర్తకి. * మఖ్ముద్ ఎస్బాంబయేవ్ (1924 జులై 15 - 2000 జనవరి 7), సోవియట్ చెచెన్ నటుడు, నర్తకుడు. * [[Norberto Esbrez|నార్బెర్టో ఎస్బ్రేజ్]] (1966 - 2014), అర్జెంటీనా [[టాంగో]] నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు, టాంగో న్యూవో గురువు. అతనిని ఆక్టోపస్ అని పిలుస్తారు. == ఎఫ్. == * [[Eugene Louis Faccuito|యూజీన్ లూయిస్ ఫాకుయిటో]] (1925 మార్చి 20 - 2015 ఏప్రిల్ 7), అమెరికన్ [[జాజ్ నృత్యం|జాజ్ నర్తకి]], కొరియోగ్రాఫర్, టీచర్, ఆవిష్కర్త, జాజ్ వ్యాయామ సాంకేతికతను రూపొందించడానికి ప్రసిద్ధి చెందాడు. * లూసి ఫైవా, [[న్యూజీలాండ్|న్యూజిలాండ్]] కు చెందిన ఆయన సమగ్ర నృత్యానికి ప్రసిద్ధి చెందాడు. * [[నోరా ఫతేహి]], కెనడియన్ నర్తకి, గాయని, నటి. ఆమె [[Belly dancer|బెల్లీ డాన్సర్]], హిప్-హాప్ నర్తకి. * [[Antonio Fini|ఆంటోనియో ఫిని]] (జననం 1983 మార్చి 26), ఇటాలియన్ నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు, విద్యావేత్త, నిర్మాత. * [[Michael Ryan Flatley|మైఖేల్ ర్యాన్ ఫ్లాట్లీ]] (జననం 1958 జులై 16), ఐరిష్ [[Step dancer|స్టెప్ డాన్సర్]]. * ఫ్లయింగ్ స్టెప్స్, 1993లో స్థాపించబడిన జర్మన్ [[Breakdance|బ్రేక్ డ్యాన్స్]] సిబ్బంది. * క్రిస్టినా విస్టారి ఫార్మాగ్జియా (1945 ఆగష్టు 27 - 2008 జులై 19), బాలినీస్ నృత్యం సంరక్షణ, వ్యాప్తిలో కీలక భాగస్వామి. * [[బాబ్ ఫోస్సే]] (1927 జూన్ 23 - 1987 సెప్టెంబరు 23), నర్తకుడు, నటుడు, చిత్ర దర్శకుడు, ఫిల్మ్ ఎడిటర్, స్క్రీన్ రైటర్, ముఖ్యంగా సంచలనాత్మక జాజ్/మ్యూజికల్ థియేటర్ కొరియోగ్రాఫర్. ఆయన నృత్యరూపకల్పనకు ఎనిమిది టోనీ అవార్డులను గెలుచుకున్నాడు. అతని ప్రత్యేకమైన, ప్రసిద్ధ శైలి ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనుకరించబడింది, మళ్లీ మళ్లీ పునర్నిర్మించబడింది. * [[Michel Fokine|మిచెల్ ఫోకైన్]] (1880 ఏప్రిల్ 23 - 1942 ఆగష్టు 22), సంచలనాత్మక రష్యన్ నృత్య దర్శకుడు, నర్తకుడు. * [[Evan-Burrows Fontaine|ఇవాన్-బుర్రోస్ ఫాంటైన్]], అమెరికన్ నర్తకి, [[Ziegfeld Follies|జీగ్ఫెల్డ్ ఫోల్లీస్]] ప్రదర్శనకారిణి. * డేమ్ మార్గోట్ ఫోంటైన్ (1919 మే 18 - 1991 ఫిబ్రవరి 21), ఇంగ్లాండ్ గొప్ప నృత్య కళాకారిణి, రంగస్థల భాగస్వామి, [[Rudolf Nureyev|రుడాల్ఫ్ నూరేవ్]] స్నేహితురాలిగా చాలా సంవత్సరాలు పరిగణించబడింది. * విలియం ఫోర్సిథే (జననం 1949 డిసెంబరు 30), సాక్సోనీలోని డ్రెస్డెన్లో నివసిస్తున్న అమెరికన్ నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు. అతను ఫ్రాంక్ఫర్ట్ బ్యాలెట్తో చేసిన కృషికి, శాస్త్రీయ బ్యాలెట్ పునర్నిర్మాణానికి అంతర్జాతీయంగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. * [[Joe Frisco|జో ఫ్రిస్కో]] (1889 నవంబరు 4 - 1958 ఫిబ్రవరి 12), అమెరికన్ వాయిద్యకారుడు. 1920లు, 1930లలో వాడేవిల్లే సర్క్యూట్లో ఆయన ప్రధాన ఆధారం. అతను 1918లో ఫ్లోరెంజ్ జీగ్ఫెల్డ్ ఫోల్లీస్లో బ్రాడ్వేలో అడుగుపెట్టాడు. * [[Chicho Frumboli|చిచో ఫ్రంబోలి]], [[Argentine Tango|అర్జెంటీనా టాంగో]] నృత్యకారులలో ఆయన ఒకడు. టాంగో న్యూవో వ్యవస్థాపకులలో ఒకడిగా పరిగణించబడ్డాడు. అతను గోటాన్ ప్రాజెక్ట్, టాన్గెట్టో, నార్కోటాంగోలతో కలిసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చాడు. * లోయి ఫుల్లెర్ (1862 జనవరి 15 - 1928 జనవరి 1), ఆధునిక నృత్య, రంగస్థల లైటింగ్ పద్ధతుల మార్గదర్శకుడు. * మార్సెలో ఫెరీరా, అత్యంత ప్రతిభావంతులైన బ్రెజిలియన్ నృత్యకారులలో ఆయన ఒకడు. == జి. == * [[Antonio Gades|ఆంటోనియో గేడ్స్]] (1936 నవంబరు 14 - 2004 జులై 20), స్పానిష్ [[Flamenco|ఫ్లేమెన్కో]] నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు. ఈ కళారూపాన్ని అంతర్జాతీయ వేదికపై ప్రాచుర్యం పొందడంలో ఆయన సహాయపడ్డాడు. * [[Samia Gamal|సామియా గమల్]] (1924 - 1994 డిసెంబరు 1), ఈజిప్టు [[Belly dance|బెల్లీ డాన్సర్]], చలనచిత్ర నటి. 1949లో ఈజిప్టు రాజు ఫరూక్ ఆమెను "ఈజిప్టు జాతీయ నర్తకి" గా ప్రకటించాడు, ఇది నృత్యకారిణి వైపు అమెరికా దృష్టిని ఆకర్షించింది. * [[Paul Gerdt|పాల్ గెర్డ్]] (1844 నవంబరు 22 - 1917 ఆగస్టు 12), ఇంపీరియల్ బ్యాలెట్, బోల్షోయ్ కామెన్ని థియేటర్, మారిన్స్కీ థియేటర్ ప్రీమియర్ డాన్సేర్ నోబెల్ 56 సంవత్సరాలు, 1860 లో అరంగేట్రం చేసి, 1916లో పదవీ విరమణ చేశారు. * గుస్ గియోర్డానో (1923 - 2008 మార్చి 9), అమెరికన్ జాజ్ నర్తకి. * [[Savion Glover|సావియన్ గ్లోవర్]] (జననం 1973 నవంబరు 19), అమెరికన్ నటుడు, [[Tap dance|ట్యాప్ నర్తకుడు]], కొరియోగ్రాఫర్. * [[Martha Graham|మార్తా గ్రాహం]] (1894 మే 11 - 1991 ఏప్రిల్ 1), అమెరికన్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్ [[Modern dance|ఆధునిక నృత్యం]] అగ్రగామి మార్గదర్శకులలో ఒకరిగా పరిగణించబడింది, 20వ శతాబ్దపు గొప్ప కళాకారులలో ఒకరిగా విస్తృతంగా పరిగణించబడింది. == హెచ్. == * ఎంసి హామర్ (జననం 1962 మార్చి 30), అమెరికన్ ఎమ్మీ, [[హిప్ హాప్ డాన్సు|హిప్-హాప్ నర్తకుడు]], 1980ల చివర నుండి 1990ల మధ్యకాలంలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందాడు. * [[Erick Hawkins|ఎరిక్ హాకిన్స్]] (1909 ఏప్రిల్ 23 - 1994 నవంబరు 23), అమెరికన్ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్. * సర్ [[Robert Helpmann|రాబర్ట్ హెల్ప్మన్]] (1909 ఏప్రిల్ 9 - 1986 సెప్టెంబరు 28), ఆస్ట్రేలియన్ నర్తకుడు, నటుడు, నాటక దర్శకుడు, నృత్య దర్శకుడు. 1960లు, 1970లలో ఆస్ట్రేలియన్ బ్యాలెట్ సహ-దర్శకుడు. * [[Tatsumi Hijikata|తాత్సుమి హిజికతా]] (1928 మార్చి 9 - 1986 జనవరి 21), జపనీస్ కొరియోగ్రాఫర్, [[Butoh|బుటో]] అనే నృత్య ప్రదర్శన కళ శైలి స్థాపకుడు. * [[Thelma Hill (dancer)|థెల్మా హిల్]] (1924 - 1977), ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ బ్యాలెట్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, నృత్య ఉపాధ్యాయురాలు. * [[Gregory Oliver Hines|గ్రెగొరీ ఆలివర్ హైన్స్]] (1946 ఫిబ్రవరి 14 - 2003 ఆగస్టు 9), అమెరికన్ నటుడు, గాయకుడు, నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్. * [[Hong 10|హాంగ్ 10]] (జననం 1985 ఫిబ్రవరి 16, దక్షిణ కొరియా), [[B-boy|బి-బాయ్]] అంటే బ్రేక్ డ్యాన్సర్. * [[Geoffrey Lamont Holder|జెఫ్రీ లామోంట్ హోల్డర్]] (1930 ఆగష్టు 1 - 2014 అక్టోబరు 5), ఒక ట్రినిడాడియన్-అమెరికన్ నటుడు, నర్తకుడు, సంగీతకారుడు, దర్శకుడు, కొరియోగ్రాఫర్, కళాకారుడు. అతను మెట్రోపాలిటన్ ఒపెరా బ్యాలెట్కు ప్రధాన నర్తకుడు. ఆయన 1955లో నర్తకి కార్మెన్ డి లావల్లాడే (1931-2025) ను వివాహం చేసుకున్నాడు. * [[Lester Horton|లెస్టర్ హోర్టన్]] (1906 జనవరి 23 - 1953 నవంబరు 2), అమెరికన్ నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు, ఉపాధ్యాయుడు. * [[Dore Hoyer|డోర్ హోయర్]] (1911 డిసెంబరు 12 - 1967 డిసెంబరు 31), జర్మన్ నర్తకి, నృత్య దర్శకురాలు. * [[Finola Hughes|ఫినోలా హ్యూస్]] (జననం 1959 అక్టోబరు 29), ఆంగ్ల నర్తకి, నటి, 1983 చిత్రం స్టేయింగ్ అలైవ్ లో ఆమె నటనకు ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[Doris Batcheller Humphrey|డోరిస్ బాట్చెల్లర్ హంఫ్రీ]] (1895 అక్టోబరు 17 - 1958 డిసెంబరు 29), 20వ శతాబ్దపు నృత్య కళాకారిణి. == ఐ. == [[Krissie Illing|క్రిస్సీ ఇల్లింగ్]] (జననం 1956 డిసెంబరు 8), ఆంగ్ల నర్తకి, మైమ్, విదూషకురాలు, హాస్యనటి, వెంట్రిలోక్విస్ట్ == జె. == * [[Janet Jackson|జానెట్ జాక్సన్]] (జననం 1966 మే 16), అమెరికన్ గాయని, వినోదాత్మకురాలు. * [[మైకల్ జాక్సన్|మైఖేల్ జాక్సన్]] (1958 ఆగష్టు 29 - 2009 జూన్ 25), అమెరికన్ సంగీతకారుడు. వివిధ మీడియా సంస్థలు "వరల్డ్స్ బెస్ట్ డాన్సర్" గా పేర్కొన్నాయి. * [[Judith Jamison|జుడిత్ జామిసన్]] (1943 మే 10 - 2024 నవంబరు 9), అమెరికన్ నర్తకి, నృత్య దర్శకురాలు. ఆమె 1965 నుండి 1980 వరకు ఆల్విన్ ఐలీ అమెరికన్ డాన్స్ థియేటర్లో నృత్యం చేసింది, ఐలీ మ్యూస్. తరువాత ఆమె 1989 నుండి 2011 వరకు కంపెనీ కళాత్మక దర్శకురాలిగా, ఆపై దాని కళాత్మక దర్శకురాలు ఎమెరిటా గా తిరిగి వచ్చింది. * [[Robert Joffrey|రాబర్ట్ జోఫ్రే]], అమెరికన్ నర్తకుడు, ఉపాధ్యాయుడు, నిర్మాత, కొరియోగ్రాఫర్. * [[Tommy the Clown|థామస్ జాన్సన్]] (టామీ ది క్లౌన్ అని కూడా పిలుస్తారు), అమెరికన్ నర్తకుడు, "[[Krumping|క్రంపింగ్]]" శైలిని అభివృద్ధి చేసాడు. * టామ్సీర్ జోఫ్ (జననం 1973 మే 17), బ్రిటిష్ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్ క్లాసికల్ బ్యాలెట్, జాజ్, ట్యాప్, సమకాలీన, ఆఫ్రికన్, వోగింగ్లలో శిక్షణ పొందాడు. లండన్ ప్రారంభ వాగ్యుర్లలో ఆయన ఒకడు.<ref>''The Face Magazine'', July, 1991, p. 10</ref> అతను సెనెగలీస్, గాంబియన్ సంతతికి చెందినవాడు.<ref>"Senegambian taking the dance world by storm", West Africa, 5 June 1995, p. 4.</ref> * [[Master Juba|మాస్టర్ జుబా]] (1825 - 1852/1853) 1840లలో చురుకుగా ఉన్న [[African-American|ఆఫ్రికన్-అమెరికన్]] నర్తకి, ట్యాప్, [[జాజ్ నృత్యం|జాజ్]], [[Stepping (African-American)|స్టెప్ డ్యాన్స్]] వంటి అమెరికన్ నృత్య శైలుల అభివృద్ధిలో అత్యంత ప్రభావవంతమైనది. == కె. == * [[Kunwar Amar|కున్వర్ అమర్జీత్ సింగ్]] (జననం 1984 మార్చి 16), భారతదేశానికి చెందిన ఆధునిక నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు. అతను తన హిప్-హాప్ నృత్య శైలులకు, తన [[హిందీ సినిమా|బాలీవుడ్]] శైలికి, ముఖ్యంగా [[Partner dance|భాగస్వామి నృత్యం]], సమూహ నృత్యానికి ప్రసిద్ధి చెందాడు. * మలికా కలోంటారోవా (జననం 1950 సెప్టెంబరు 5), తజికిస్తాన్ బుఖారీ యహుదీ నర్తకి. ఆమె పీపుల్స్ ఆర్టిస్ట్ ఆఫ్ యుఎస్ఎస్ఆర్, పీపుల్స్ ఆర్టిస్ట్ ఆఫ్ తజికిస్తాన్, హానర్డ్ ఆర్టిస్ట్ ఆఫ్ తజికిస్థాన్ బిరుదులను అందుకుంది. * [[గీతా కపూర్]], భారతీయ నృత్య కళాకారిణి, కొరియోగ్రాఫర్, రియాలిటీ షో న్యాయమూర్తి. * తమరా ప్లాటోనోవ్నా కర్సవినా (1885 మార్చి 10 - 1978 మే 26), ప్రముఖ రష్యన్ నృత్య కళాకారిణి, ఆమె చివరికి ఇంగ్లాండ్లో స్థిరపడింది, అక్కడ ఆమె 1920లో రాయల్ అకాడమీ ఆఫ్ డాన్స్ ను సృష్టించింది. * [[Gene Kelly|యూజీన్ కర్రన్ కెల్లీ]] (1912 ఆగష్టు 23 - 1996 ఫిబ్రవరి 2), జీన్ కెల్లీగా ప్రసిద్ధి చెందాడు, ఎమ్మీ అవార్డు గెలుచుకున్న నర్తకుడు, నటుడు, గాయకుడు, దర్శకుడు, నిర్మాత, కొరియోగ్రాఫర్. * [[Lilliana Ketchman|లిలియానా కెచ్మన్]] (జననం 2008 జూన్ 23), అమెరికన్ నర్తకి, మోడల్, యూట్యూబర్, రియాలిటీ షో డాన్స్ మామ్స్ లో తన పాత్రకు ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[Manlee Kongprapad|మాన్లీ కాంగ్ప్రాపడ్]] (1884 - 1971), థాయ్ నర్తకి. * జిరి కిలియాన్ (జననం 1947), చెక్ నృత్య దర్శకుడు. కిలియన్ ప్రేగ్లో, అలాగే లండన్లోని [[Royal Ballet School|రాయల్ బ్యాలెట్ స్కూల్]] చదువుకున్నాడు. అతను 1968లో [[Stuttgart Ballet|స్టుట్గార్ట్ బ్యాలెట్]] లో చేరాడు, [[John Cranko|జాన్ క్రాంకో]] ఆధ్వర్యంలో పనిచేసాడు, అక్కడ అతను నృత్యరూపకల్పన ప్రారంభించాడు. 1976లో ఆయన [[Nederlands Dans Theatre|నెదర్లాండ్స్ డాన్స్ థియేటర్]] లో దర్శకుడిగా మారాడు. * [[Maria Kochetkova|మరియా కోచెట్కోవా]] (జననం 1984, మాస్కో), శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో బ్యాలెట్తో ప్రధాన నర్తకి. కోచెట్కోవా మాస్కోలోని బోల్షోయ్ పాఠశాలలో చదువుకుంది, రాయల్ బ్యాలెట్, ఇంగ్లీష్ నేషనల్ బ్యాలెట్ పాఠశాలలో నృత్యం చేసింది. * [[Kamo Mphela|కామో మెఫెలా]] (జననం 1999 నవంబరు 29), దక్షిణాఫ్రికా నర్తకి, గాయని. == ఎల్. == * [[Rudolf Laban|రుడాల్ఫ్ లాబన్]] (1879 డిసెంబరు 15 - 1958 జులై 1), ప్రముఖ, మధ్య యూరోపియన్ నృత్య కళాకారుడు, సిద్ధాంతకర్త, దీని పని లాబన్ ఉద్యమం విశ్లేషణ, ఇతర నిర్దిష్ట పరిణామాలకు పునాదులు వేసింది. * [[Eddie Ladd|ఎడ్డీ లాడ్]], అవార్డు గెలుచుకున్న వెల్ష్ సమకాలీన నర్తకి, ఆమె వివాదాస్పద ఇతివృత్తాలు, ప్రదర్శన శైలికి ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[Walter Laird|వాల్టర్ లైర్డ్]] (1920 జులై 26 - 2002 మే 30), ప్రొఫెషనల్ లాటిన్లో డ్యాన్స్పోర్ట్ ప్రపంచ ఛాంపియన్. అతను టెక్నిక్ ఆఫ్ లాటిన్ అమెరికన్ డ్యాన్సింగ్ రచయిత,, అలన్ టోర్న్స్బర్గ్, విబెక్ టాఫ్ట్, [[Espen Salberg|ఎస్పెన్ సాల్బర్గ్]], జుక్కా హాపలైనెన్, సిర్పా సుటారీతో సహా అనేక మంది నర్తక ఛాంపియన్లకు శిక్షణ ఇచ్చాడు. * లాస్ట్ ఫర్ వన్, బ్రేక్ డ్యాన్సింగ్, 1997లో ఏర్పడిన నృత్య బృందం. వారి అభిమానులు వారిని 'డ్యాన్సింగ్ టేగుక్ వారియర్స్' అని పిలుస్తారు. * [[Nick Lazzarini|నిక్ లాజారిని]] (జననం 1984), ఫాక్స్ రియాలిటీ షో సో యు థింక్ యు కెన్ డాన్స్ మొదటి సీజన్ విజేత. * [[Nikolai Legat|నికోలాయ్ లెగాట్]] (1869 - 1937), 1888 నుండి 1914 వరకు రష్యన్ ఇంపీరియల్ బ్యాలెట్తో నర్తకుడు, గొప్ప బ్యాలెట్ నర్తకుడు [[Pavel Gerdt|పావెల్ గెర్డ్]] పాత్రలకు ప్రధాన వారసుడు. * [[Lawrence Leritz|లారెన్స్ లెరిట్జ్]] (జననం 1962 సెప్టెంబరు 26), అమెరికన్ నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు. * లెస్ ట్విన్స్, ఫ్రెంచ్ నృత్య ద్వయం, కవల సోదరులు [[Les Twins|లారీ]], [[Les Twins|లారెంట్ బూర్జువా]] (జననం 1988 డిసెంబరు 6). * [[Terence Lewis (choreographer)|టెరెన్స్ లూయిస్]], భారతీయ నృత్య కళాకారిణి, కొరియోగ్రాఫర్, రియాలిటీ షో న్యాయమూర్తి. * సోనియా డెస్ట్రి లై (జననం బ్రెజిల్) బ్రెజిలియన్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్. 2005లో, ఆమె హిప్ హాప్ గ్రూప్ అయిన కంపానియా అర్బానా డి డాన్కాను ఏర్పాటు చేసింది, ఇది అంతర్జాతీయ గుర్తింపుని సాధించింది. * [[Māris Liepa|మారిస్ లీపా]] (1936 జులై 27 - 1989 మార్చి 26), లాట్వియన్ బ్యాలెట్ నర్తకి. * [[Lil' C|లిల్ 'సి]] (జననం క్రిస్టోఫర్ ఎ. టోలర్ జనవరి 1983), అమెరికన్ నర్తకి, నృత్య దర్శకురాలు. * [[José Limón|జోస్ లిమోన్]] (1908-1972), మార్గదర్శక ఆధునిక నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు. అతను కులియాకాన్ మెక్సికోలో జన్మించాడు, 12 మంది పిల్లలలో పెద్దవాడు. అతను 1928లో న్యూయార్క్ నగరానికి వెళ్ళాడు. * [[Chloe Lukasiak|క్లోయ్ లుకాసియాక్]] (జననం 2001 మే 25), అమెరికన్ నటి, నర్తకి, రచయిత, మోడల్, రియాలిటీ టీవీ స్టార్ రియాలిటీ షో డాన్స్ మామ్స్ లో కనిపించి ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[జెన్నిఫర్ లోపెజ్]] (జననం 1969 జులై 24), ఒక అమెరికన్ నటి, గాయని, నర్తకి. ఆమె ఉల్లాసభరితమైన పాప్ పాటలు, లాటిన్-పాప్ ప్రభావిత నృత్య సామర్ధ్యాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[La Argentina (dancer)|లా అర్జెంటీనా]] (1890 సెప్టెంబరు 4 - 1936 జులై 18), అర్జెంటీనాలో జన్మించిన స్పానిష్ నర్తకి. == ఎం. == * [[మడోన్నా]] (జననం 1958 ఆగష్టు 16), అమెరికన్ రికార్డింగ్ కళాకారిణి, నటి, నర్తకి. ప్రపంచంలోని అత్యంత ప్రభావవంతమైన నృత్యకారులలో ఒకరిగా నిలిచింది. * [[మాధురీ దీక్షిత్|మాధురి దీక్షిత్]], భారతీయ నటి, నిర్మాత, టెలివిజన్ పర్సనాలిటీ, శిక్షణ పొందిన శాస్త్రీయ నృత్యకారులు, బాలీవుడ్ ప్రముఖ నటీమణులలో ఒకరు. * [[Natalia Makarova|నటాలియా మకారోవా]] (జననం 1940 నవంబరు 21), సోవియట్-రష్యన్ ప్రైమా బాలేరినా. ప్రపంచవ్యాప్తంగా శాస్త్రీయ బ్యాలెట్లను ప్రదర్శిస్తూనే ఉంది. * [[Frankie Manning|ఫ్రాంకీ మన్నింగ్]] (1914-2009), అమెరికన్ నర్తకుడు, బోధకుడు, నృత్య దర్శకురాలు. [[Lindy Hop|లిండీ హాప్]] వ్యవస్థాపక లలో ఆయన ఒకడిగా పరిగణించబడ్డాడు. * [[Mario (American singer)|మారియో]] (జననం 1986 ఆగష్టు 27) ఆర్ & బి గాయకుడు, పాటల రచయిత, నిర్మాత, నటుడు. అతను ది మాస్క్డ్ సింగర్ [[The Masked Singer (American TV series) season 12|సీజన్ 12]] "వాస్ప్" గా రన్నరప్ గా నిలిచాడు. * [[István Martin|ఇస్త్వాన్ మార్టిన్]], ఫ్రాంకో-హంగేరియన్ బ్యాలెట్ నర్తకి. * [[మాతా హరి]], రంగస్థల పేరు గల '''మార్గరేథ గీర్ట్రుయిడా జెల్లే''' (1876 ఆగస్టు 7 - 1917 అక్టోబరు 15) డచ్ అన్యదేశ నర్తకి, వేశ్య, మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో గూఢచర్యం కోసం కాల్పుల దళం చేత ఉరితీయబడింది. ఆమె గురించి చాలా పుస్తకాలు రాయబడ్డాయి, వాటిలో కొన్ని తీవ్రమైన చారిత్రక, జీవిత చరిత్రలు,, వాటిలో చాలా వరకు ఊహాజనితాలు ఉన్నాయి. * మారియో మాయ, అన్ని కాలాలలోనూ గొప్ప [[Flamenco|ఫ్లేమెన్కో]] నృత్యకారుడు, నృత్య దర్శకులలో ఒకడిగా గుర్తింపు పొందాడు. అతను సమకాలీన [[Flamenco dance|ఫ్లేమెన్కో నృత్యం]] ప్రధాన వ్యక్తులలో ఒకరైన బెలెన్ మాయకు తండ్రి. * అడ్రియానా మిల్లెర్ (ది లెజెండరీ అడ్రియానా) వాషింగ్టన్, డి. సి. లో మధ్యప్రాచ్య నృత్య పునరుజ్జీవనానికి సహాయపడిన అమెరికన్. * [[Ann Miller|ఆన్ మిల్లర్]] (1923 ఏప్రిల్ 12 - 2004 జనవరి 22), అమెరికన్ నర్తకి, గాయని, నటి. * నార్మా మిల్లెర్ (1919 డిసెంబరు 2 - 2019 మే 5), క్వీన్ ఆఫ్ స్వింగ్ గా ప్రసిద్ధి చెందిన అమెరికన్ [[Swing dancer|స్వింగ్ నర్తకి]]. * [[Jewel McGowan|జ్యువెల్ మెక్గోవన్]], 1940లు, 1950లలో స్వింగ్ నృత్యం ఒక రూపం అయిన [[Lindy Hop|లిండీ హాప్]] నర్తకి. ఆమె నృత్య ప్రియులలో నర్తకి [[Dean Collins (dancer)|డీన్ కాలిన్స్]] తరచుగా భాగస్వామిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆమె తోటి లాస్ ఏంజిల్స్ నృత్యకారులు ఆమెను ఇప్పటివరకు జీవించిన ఉత్తమ మహిళా [[Swing dancer|స్వింగ్ నర్తకి]]<nowiki/>గా భావిస్తారు. * [[ముక్తి మోహన్]], భారతీయ నర్తకి, నటి. జారా నచ్కే దిఖా 2 విజేత. * [[బైశాలీ మొహంతీ]], భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్యకారిణి, భారతీయ నృత్య శైలి [[ఒడిస్సీ]] నృత్య దర్శకురాలు. తన తరంలో అత్యంత ఆశాజనకమైన నృత్యకారులలో ఒకరిగా విస్తృతంగా పరిగణించబడుతున్నది. తన సొంత నృత్య సంస్థ "బైశాలి మొహంతి & ట్రూప్" తో కలిసి ఒక దశాబ్దం పాటు ప్రధాన అంతర్జాతీయ, జాతీయ ఉత్సవాలలో ప్రదర్శనలు ఇస్తున్నది. * [[Alex Moore (dancer)|అలెక్స్ మూర్]], ఆధునిక బాల్రూమ్ డ్యాన్సింగ్ మార్గదర్శకుడు, నర్తకుడు, నృత్య ఉపాధ్యాయుడు, శాస్త్రీయ బాల్రూమ్ నృత్య పుస్తకాల రచయిత. అతని ''బాల్రూమ్ డ్యాన్స్'' అంతర్జాతీయ తరహా బాల్రూమ్ నృత్యం "బైబిల్" గా పరిగణించబడుతుంది. * [[Mary Murphy (choreographer)|మేరీ మర్ఫీ]] (జననం 1958 మార్చి 9), [[Ballroom dance|బాల్రూమ్ డ్యాన్స్]] ఛాంపియన్, గుర్తింపు పొందిన డ్యాన్స్ జడ్జి, ఫాక్స్ డ్యాన్స్ పోటీ-రియాలిటీ షో సో యు థింక్ యు కెన్ డాన్స్ లో రెగ్యులర్ జడ్జి, కొరియోగ్రాఫర్. == ఎన్. == * [[జూనియర్ ఎన్.టి.ఆర్]] (జననం 1983 మే 20), [[తెలుగు సినిమా]]<nowiki/>కు పనిచేసే భారతీయ నటుడు, నిర్మాత. భారతదేశంలో అత్యధిక పారితోషికం తీసుకునే నటులలో ఒకడు. ఆయన అత్యంత నైపుణ్యం కలిగిన, శిక్షణ పొందిన [[కూచిపూడి నృత్యం|కూచిపూడి]] నర్తకుడు కూడా. 2022 చిత్రం [[రౌద్రం రణం రుధిరం|''ఆర్ఆర్ఆర్'']] నుండి [[అకాడమీ పురస్కారాలు|అకాడమీ అవార్డు]] గెలుచుకున్న ఒరిజినల్ పాట "నాటు నాటు" తో ఆయన ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రజాదరణ పొందాడు. * ఐరా నాగినెవిచిటే, అంతర్జాతీయ నృత్య కళాకారిణి, నిర్మాత, స్వరకర్త. * నెల్లీ నవేట్, 19వ శతాబ్దం చివరలో, 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో మ్యూజిక్ హాల్, వైవిధ్య, పాంటోమైమ్లలో ప్రదర్శించిన బ్రిటిష్ నర్తకి, గాయని, హాస్యనటి. * [[Nicholas Brothers|నికోలస్ బ్రదర్స్]], ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ నృత్య సోదరుల బృందం, ఫయార్డ్ నికోలస్ (1914 - 2006), [[Harold Nicholas|హెరాల్డ్ నికోలస్]] వారి అత్యంత విన్యాస సాంకేతికత, ఉన్నత స్థాయి కళాత్మకత, సాహసోపేతమైన ఆవిష్కరణలతో, వారు వారి కాలంలోని గొప్ప ట్యాప్ నృత్యకారులచే పరిగణించబడ్డారు. * [[Bronislava Nijinska|బ్రోనిస్లావా నిజింస్కా]] (1891 - 1972), పోలిష్, రష్యన్ బ్యాలెట్ నర్తకి. * వాస్లావ్ ఫోమిచ్ నిజిన్స్కీ (1889 మార్చి 12 - 1950 ఏప్రిల్ 8), పోలిష్ బ్యాలెట్ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్. చరిత్రలో అత్యంత ప్రతిభావంతులైన పురుష నృత్యకారులలో ఆయన ఒకడు. * [[Rudolf Nureyev|రుడాల్ఫ్ నూరేవ్]] (1938 మార్చి 17 - 1993 జనవరి 6), [[Maris Liepa|మారిస్ లీపా]], వాస్లావ్ నిజిన్స్కీ, [[Alexander Godunov|అలెగ్జాండర్ గోడునోవ్]], [[Mikhail Baryshnikov|మిఖాయిల్ బారిష్నికోవ్]] లతో పాటు 20వ శతాబ్దపు గొప్ప పురుష బ్యాలెట్ నృత్యకారులలో ఒకడిగా పరిగణించబడ్డాడు. * నె-యో (జననం 1979 అక్టోబరు 18), గ్రామీ అవార్డు గెలుచుకున్న గాయకుడు, పాటల రచయిత, నటుడు, రికార్డు నిర్మాత, నర్తకుడు. అతను ది మాస్క్డ్ సింగర్ [[The Masked Singer (American TV series) season 10|సీజన్ 10]] "కౌ" గా విజేతగా నిలిచాడు. == ఓ. == * [[Donald O'Connor|డోనాల్డ్ ఓ 'కానర్]] (1925 ఆగష్టు 28 - 2003 సెప్టెంబరు 27), అమెరికన్ ట్యాప్ నర్తకుడు. అతను 1940లలో అనేక [[యూనివర్సల్ స్టుడియోస్|యూనివర్సల్ స్టూడియోస్]] మ్యూజికల్స్లో [[Peggy Ryan|పెగ్గి ర్యాన్]] కలిసి కనిపించాడు. చాలా సంవత్సరాల తరువాత, అతను 1952లో క్లాసిక్ చిత్రం 'సింగింగ్ ఇన్ ది రైన్' లో [[Gene Kelly|జీన్ కెల్లీ]], [[Debbie Reynolds|డెబ్బీ రేనాల్డ్స్]] తో కలిసి కనిపించాడు. * [[Ann-Margret|ఆన్-మార్గరెట్ ఓల్సన్]], వివా లాస్ వేగాస్ తో సహా అనేక అమెరికన్ చలన చిత్రాలలో నృత్యం, నటన, పాడటానికి ప్రసిద్ధి చెందిన స్వీడిష్-అమెరికన్ మహిళ. * [[Simona Orinska|సిమోనా ఒరిన్స్కా]] (జననం 1978 ఆగష్టు 18), లాట్వియాలో ఏకైక [[Butoh|బుటో]] కళాకారిణి. నర్తకి, కవి, దర్శకురాలు, అనేక కళా ప్రాజెక్టుల కొరియోగ్రాఫర్. ఆమె డాన్స్ థెరపీ, డాన్స్ మూవ్మెంట్ థెరపీ ప్రాక్టీషనర్ కూడా. == పి. == * [[అన్నా పావ్లోవా]] (1881 ఫిబ్రవరి 12 - 1931 జనవరి 23), 19వ శతాబ్దం చివరలో, 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ప్రసిద్ధ రష్యన్ నృత్య కళాకారిణి. ఆమె తన ప్రసిద్ధ నృత్యం ది డయింగ్ స్వాన్ కు ఎక్కువగా గుర్తుండిపోతుంది, ఎందుకంటే ఆమె ప్రపంచవ్యాప్తంగా పర్యటించి, ఎన్నడూ చూడని వ్యక్తులకు బ్యాలెట్ ను తీసుకువచ్చిన మొదటి నృత్య కళాకారిణి. * [[Annetta Pelucchi|అన్నెట్టా పెలూచి]] (జననం 20వ శతాబ్దం) చికాగో ఒపెరా కంపెనీ నర్తకి. * [[Pepita de Oliva|పెపిటా డి ఒలివా]] (1830 - 1871), ఐరోపా అంతటా ప్రదర్శన ఇచ్చిన స్పానిష్ రోమానీ నర్తకి. * [[Jules Perrot|జూల్స్-జోసెఫ్ పెరోట్]] (1810 ఆగష్టు 18 - 1992 ఆగష్టు 18), ఫ్రెంచ్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, తరువాత రష్యాలోని సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్లోని ఇంపీరియల్ బ్యాలెట్ బాలెట్ మాస్టర్. * [[Marius Petipa|మారియస్ పెటిపా]] (1819-1910), ఫ్రెంచ్-రష్యన్ బ్యాలెట్ నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు * [[Arlene Phillips|ఆర్లీన్ ఫిలిప్స్]], ఆంగ్ల నృత్య దర్శకురాలు, మాజీ నర్తకి. వెస్ట్ ఎండ్, బ్రాడ్వేలలో అనేక సంగీత కచేరీలను ప్రదర్శించింది, [[Laurence Olivier Award|లారెన్స్ ఆలివర్ అవార్డు]], [[Tony Award|టోనీ అవార్డు]] సహా అనేక ప్రతిష్టాత్మక అవార్డులకు నామినేట్ అయింది. స్ట్రిక్ట్లీ కమ్ డ్యాన్సింగ్, సో యు థింక్ యు కెన్ డాన్స్ వంటి కార్యక్రమాలకు న్యాయనిర్ణేతగా వ్యవహరిస్తూ టెలివిజన్ నృత్య నిపుణురాలిగా ప్రసిద్ధి చెందంది. * [[Ommi Pipit-Suksun|ఓమ్మీ పిపిట్-సుక్సన్]], థాయ్ నృత్య కళాకారిణి, [[San Francisco Ballet|శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో బ్యాలెట్]] మాజీ సోలో వాద్యకారిణి, బ్యాలెట్కు శాన్ జోస్తో మాజీ ప్రధాన నర్తకి. * [[Juanita Pitts|జువానిటా పిట్స్]], 1930 నుండి 1950 వరకు ప్రదర్శించిన ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ ట్యాప్ నర్తకి. * [[Maya Plisetskaya|మాయా ప్లిసెట్స్కాయా]] (1925 - 2015), రష్యన్ బ్యాలెట్ నర్తకి, నృత్య దర్శకురాలు, బ్యాలెట్ డైరెక్టర్, నటి, 20వ శతాబ్దపు గొప్ప [[Ballerina|బాలేరినాస్]] లో ఒకరిగా పరిగణించబడుతుంది. 1960 నుండి ఆమె [[Bolshoi Theatre|బోల్షోయ్ థియేటర్]] ప్రైమా బాలేరినా అసోసియేషన్. * [[Eleanor Powell|ఎలియనోర్ టోరీ పావెల్]] (1912 నవంబరు 21 - 1982 ఫిబ్రవరి 11), అమెరికన్ నర్తకి, నటి, 1930, 1940లలో సంగీత చిత్రాలలో ఆమె [[Tap dance|ట్యాప్ డ్యాన్స్]] సంఖ్యకు బాగా గుర్తుంచుకోబడింది. * ప్రిన్స్ (1958 జూన్ 7 - 2016 ఏప్రిల్ 21), అమెరికన్ గాయకుడు, పాటల రచయిత, బహుళ వాయిద్యకారుడు, నర్తకుడు, రికార్డు నిర్మాత. * జూలియట్ ప్రోవ్స్, దక్షిణ ఆఫ్రికా-అమెరికన్ నర్తకి, [[ఎల్విస్ ప్రెస్లీ]]<nowiki/>తో పాటు ''[[G.I. Blues|జి. ఐ. బ్లూస్]]'' సహా అనేక అమెరికన్ చలన చిత్రాలలో నృత్యం, నటన, పాడటానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[ప్రభుదేవా|ప్రభు దేవా]], భారతీయ నర్తకుడు, నటుడు, దర్శకుడు, కొరియోగ్రాఫర్. * [[Punit Pathak|పునిత్ జె పాఠక్]], భారతీయ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్, రియాలిటీ షో న్యాయమూర్తి. * [[పునీత్ రాజ్‍కుమార్]] (1975 మార్చి 17 - 2021 అక్టోబరు 29), భారతీయ నర్తకుడు, చిత్ర నిర్మాత, పరోపకారి. == ఆర్. == * డామే [[Marie Rambert|మేరీ రాంబర్ట్]] (1888 ఫిబ్రవరి 20 - 1982 జూన్ 12), పోలిష్-యూదు నర్తకి, నృత్య ఉపాధ్యాయురాలు, ఆమె నర్తకి, ఉపాధ్యాయురాలిగా బ్రిటిష్ బ్యాలెట్పై గొప్ప ప్రభావాన్ని చూపింది. * వాడే రాబ్సన్ (జననం 1982 సెప్టెంబరు 17), ఆస్ట్రేలియన్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, నిర్మాత, పాటల రచయిత. * పియరీ రామ్యూ, ఎలిసబెట్టా ఫార్నేస్కు ఫ్రెంచ్ నృత్య గురువు, బారోక్ నృత్యం గురించి ఇప్పుడు మనకు విలువైన సమాచారాన్ని అందించే రెండు పుస్తకాల రచయిత. * [[రామ్ చ​రణ్ తేజ|రామ్ చరణ్]] (జననం 1985 మార్చి 27), ఒక భారతీయ నటుడు, చిత్ర నిర్మాత, వ్యవస్థాపకుడు, ఆయన ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా]]<nowiki/>కు పనిచేస్తున్నాడు. భారతీయ చలనచిత్ర రంగంలో అత్యధిక పారితోషికం తీసుకునే నటులలో ఆయన ఒకడు, తన నృత్యానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందాడు. * [[రామ్ పోతినేని]], తెలుగు సినిమాకు పనిచేసే భారతీయ నటుడు. అతను తన వేగవంతమైన బహుముఖ నృత్య కదలికలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. * [[Bill Robinson|బిల్ రాబిన్సన్]] (1878 మే 25 - 1949 నవంబరు 25), బోజాంగిల్స్ అని కూడా పిలుస్తారు, మార్గదర్శకుడు, ప్రముఖ ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ [[Tap dance|ట్యాప్ డ్యాన్స్]] పెర్ఫార్మర్. * [[Ginger Rogers|జింజిర్ రోజర్స్]] (1911 జులై 16 - 1995 ఏప్రిల్ 25), హాలీవుడ్ స్వర్ణ యుగంలో అమెరికన్ నర్తకి, నటి, గాయని, ఫ్రెడ్ ఆస్టెయిర్ తో కలిసి 10 చలన చిత్రాలలో నృత్యం చేసినందుకు ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[Brynn Rumfallo|బ్రైన్ రమ్ఫల్లో]] (జననం 2003 జులై 1), అమెరికన్ నర్తకి, మోడల్, నటి, [[America's Got Talent|అమెరికాస్ గాట్ టాలెంట్]] అండ్ డాన్స్ మామ్స్ లో ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[Peggy Ryan|పెగ్గి ర్యాన్]] (1924 ఆగష్టు 29 - 2004 అక్టోబరు 30), అమెరికన్ నర్తకి. * [[హృతిక్ రోషన్]] (జననం 1974 జనవరి 10), బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కనిపించే భారతీయ నటుడు. ఆయన వివిధ రకాల పాత్రలను పోషించాడు, తన నృత్య నైపుణ్యాలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. * [[remo d'souza|రెమో డిసౌజా]], భారతీయ కొరియోగ్రాఫర్, నర్తకుడు, దర్శకుడు, రియాలిటీ షో న్యాయమూర్తి. * [[రాఘవ్ జుయల్]] (జననం 1991 జులై 10), భారతీయ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్, నటుడు, టెలివిజన్ ప్రెజెంటర్. == ఎస్. == * [[Adam G. Sevani|ఆడమ్ జి. సెవానీ]] (జననం 1992 జూన్ 29), నటుడు, నర్తకుడు. * [[Ruth St. Denis|రూత్ సెయింట్ డెనిస్]] (1879 జనవరి 20 - 1968 జులై 21), ప్రారంభ ఆధునిక నృత్య మార్గదర్శకుడు. * [[Benji Schwimmer|బెంజిమన్ "బెంజీ" డేనియల్ ష్విమ్మర్]] (జననం 1984 జనవరి 18), అమెరికన్ ప్రొఫెషనల్ స్వింగ్ డాన్సర్. 2006 ఆగస్టు 16న, సో యు థింక్ యు కెన్ డాన్స్ రెండవ సీజన్ విజేతగా "అమెరికాస్ ఫేవరెట్ డాన్సర్" గా పట్టాభిషేకం చేయబడ్డాడు. * నాడిన్ సీనియర్ (1939 - 2016), [[Phoenix Dance Theatre|ఫీనిక్స్ డాన్స్ థియేటర్]], నార్తర్న్ స్కూల్ ఆఫ్ కాంటెంపరరీ డాన్స్ వ్యవస్థాపకుడు. * [[ఉదయ్ శంకర్]] (1900 డిసెంబరు 8 - 1977 సెప్టెంబరు 26), భారతదేశంలో ఆధునిక నృత్యానికి మార్గదర్శకుడు, ప్రపంచ ప్రఖ్యాత భారతీయ నృత్య కళాకారుడు, నృత్య దర్శకుడు. * [[Lloyd Shaw (educator)|లాయిడ్ షా]] (1980 - 1958), ఒక విద్యావేత్త,. అమెరికాలో స్క్వేర్ డ్యాన్స్ విస్తృత పునరుజ్జీవనాన్ని తీసుకువచ్చిన ఘనత పొందాడు. * [[Ted Shawn|టెడ్ షాన్]] (1891 అక్టోబరు 21 - 1972 జనవరి 9), అమెరికన్ [[Modern dance|ఆధునిక నృత్యం]] మార్గదర్శకుడు. అతను తన భార్య [[Ruth St. Denis|రూత్ సెయింట్ డెనిస్]] తో కలిసి డెనిషాన్ స్కూల్ ను ప్రారంభించాడు. * [[Ranjabati Sircar|రణజాబతి సిర్కార్]] (1963 మార్చి 29 - 1999 అక్టోబరు 23), భారతీయ నృత్య కళాకారిణి, నృత్య దర్శకురాలు. సమకాలీన భారతీయ నృత్య రూపాలకు ఆమె చేసిన కృషికి ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[Jimmy Slyde|జిమ్మీ స్లైడ్]] / కింగ్ ఆఫ్ స్లైడ్స్ (1927 - 2008), ప్రపంచ ప్రఖ్యాత ట్యాప్ నర్తకుడు, ముఖ్యంగా [[జాజ్]] తో కలిపిన వినూత్న ట్యాప్ శైలికి ప్రసిద్ధి చెందాడు. యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో స్లైడ్ వ్యక్తిత్వం 1980లలో గమనించదగ్గ విధంగా పునరుద్ధరించబడింది. * "షార్టి" [[George Snowden|జార్జ్ స్నోడెన్]], 1920, 1930 లలో హర్లెం లో ఆఫ్రికన్ అమెరికన్ నర్తకుడు. * [[బ్రిట్నీ స్పియర్స్]] (జననం 1981 డిసెంబరు 2), అమెరికన్ గాయని, నర్తకి. ఆమె హిట్ సింగిల్స్ బేబీ వన్ మోర్ టైమ్, "ఊప్స్!... ఐ డిడ్ ఇట్ ఎగైన్" కు ప్రసిద్ధి చెందడమే కాకుండా, ఆమె తన ప్రత్యేకమైన దుస్తులకు, ఆమె వినోదాత్మక, ఫ్రీస్టైల్ నృత్యానికి అంతర్జాతీయంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[John W. Bubbles|జాన్ విలియం సబ్లెట్]] (1902 ఫిబ్రవరి 19 - 1986 మే 18), ఒక అమెరికన్ వాయిద్యకారుడు, గాయకుడు, వినోదాత్మక వ్యక్తి. సబ్లెట్ను ట్యాప్ డ్యాన్స్ ఒక రూపం అయిన "రిథమ్ ట్యాప్" ఆధ్యుడిగా పిలుస్తారు. * [[Sylvia Sykes|సిల్వియా సైక్స్]], [[Swing dance|స్వింగ్ డ్యాన్స్]] ఇన్స్ట్రక్టర్, న్యాయమూర్తి, కొరియోగ్రాఫర్. ముఖ్యంగా, బాల్బోవా నృత్యంలో ఆమెను ప్రముఖ అధికారంగా చాలా మంది భావిస్తారు. * [[Sanjay Khatri|సంజయ్ ఖత్రి]] (జననం 1987) భారతదేశపు మొట్టమొదటి పురుష బ్యాలెట్ నర్తకుడు, బ్యాలెట్ ఉపాధ్యాయుడు. * [[శంతను మహేశ్వరి]] (జననం 1991 మార్చి 7), భారతీయ నటుడు, నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్. * [[శక్తి మోహన్]], భారతదేశానికి చెందిన సమకాలీన నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, రియాలిటీ షో న్యాయమూర్తి. ఆమె డ్యాన్స్ ఇండియా డ్యాన్స్ సీజన్ 2 విజేత. * [[షాహిద్ కపూర్]], భారతదేశానికి చెందిన నటుడు, నర్తకుడు. * [[Super Junior|సూపర్ జూనియర్]], ఎస్. ఎం. ఎంటర్టైన్మెంట్ సంస్థ క్రింద కొరియన్ మల్టీ టాలెంటెడ్ బాయ్ బ్యాండ్. వారు 2005లో తొలిసారిగా ప్రదర్శించారు. * [[Sema Yildiz|సెమా యిల్డిజ్]], టర్కిష్ బెల్లీ డాన్సర్, రోమానీ నర్తకి, నృత్య ఉపాధ్యాయురాలు, నటి, ఒట్టోమన్ శకం టోప్కాపి ప్యాలెస్లో ప్రదర్శన ఇచ్చిన మొదటి నర్తకిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆమె టర్కీలోని సీనియర్ ఓరియంటల్ నృత్యకారులలో ఒకరిగా గుర్తింపు తెచ్చుకుంది. రోమానీ నృత్యంలో ఆమె నైపుణ్యానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. == టి. == * [[Marie Taglioni|మేరీ టాగ్లియోని]] (1804 ఏప్రిల్ 23 - 1884 ఏప్రిల్ 24), రోమ్యాంటిక్ బ్యాలెట్ శకానికి చెందిన ప్రసిద్ధ ఇటాలియన్ నృత్య కళాకారిణి, యూరోపియన్ నృత్య చరిత్రలో కేంద్ర వ్యక్తి. * [[Layla Taj|లైలా తాజ్]], ఈజిప్టు బెల్లీ నర్తకి, దీని నృత్యాలు ఈజిప్టు సంప్రదాయాలు, సంస్కృతి అంశాలను తెలియజేస్తాయి. * మరియా టాల్చీఫ్, అమెరికా మొట్టమొదటి ప్రధాన ప్రైమా బాలేరినా, అమెరికన్ బ్యాలెట్లో విప్లవాత్మక మార్పులు తీసుకువచ్చినట్లు విస్తృతంగా పరిగణించబడుతుంది. * [[Teyana Taylor|టెయానా టేలర్]] (జననం 1990 డిసెంబరు 10), అమెరికన్ గాయని, పాటల రచయిత, నటి, మోడల్, నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, మ్యూజిక్ వీడియో డైరెక్టర్. * [[Twyla Tharp|ట్వైలా థార్ప్]] (జననం 1941 జులై 1), ప్రముఖ అమెరికన్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్. ఆమె ఎమ్మీ, టోనీ అవార్డులను గెలుచుకుంది, ప్రస్తుతం న్యూయార్క్ నగరంలో కొరియోగ్రాఫర్ గా పనిచేస్తోంది. * [[Lisa Joann Thompson|లిసా జోన్ థాంప్సన్]] (జననం 1969 ఏప్రిల్ 22), అమెరికన్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, ఇన్ లివింగ్ కలర్ టెలివిజన్ షోలో ఫ్లై గర్ల్గా నటించినందుకు బాగా ప్రసిద్ది చెందింది. * [[Danny Tidwell|డానీ టిడ్వెల్]] (జననం 1984 ఆగష్టు 1), అమెరికన్ సమకాలీన, బ్యాలెట్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, 2007లో ఫాక్స్ మూడవ సీజన్ సో యు థింక్ యు కెన్ డాన్స్ లో రన్నరప్ గా నిలిచింది. * [[Alphonse Tierou|ఆల్ఫోన్స్ టియెరో]] (జననం 1946 17 ఏప్రిల్), ఫ్రెంచ్ నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు, నృత్య పండితుడు. * [[Eddie Torres|ఎడ్డీ టోర్రెస్]] (జననం 1950 జులై 3), ప్రఖ్యాత సల్సా నృత్య శిక్షకుడు. * [[Joyce Trisler|జాయిస్ ట్రిస్లర్]] (1934 - 1979), అమెరికన్ మోడెమ్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్. * ఆంటోనీ టుడోర్ (1908 ఏప్రిల్ 4 - 1987 ఏప్రిల్ 19), విలియం కుక్, ప్రభావవంతమైన 20వ శతాబ్దపు ఆంగ్ల బ్యాలెట్ కొరియోగ్రాఫర్, ఉపాధ్యాయుడు, నర్తకుడు. == యు. == * [[Galina Ulanova|గలినా]] (1910 జనవరి 8 - 1998 మార్చి 21), రష్యన్ బ్యాలెట్ నర్తకి. ఆమె 20వ శతాబ్దపు గొప్ప నృత్య కళాకారిణులలో ఒకరిగా తరచుగా పేర్కొనబడుతుంది. 1944 నుండి 1960 వరకు ఆమె [[Bolshoi Theater|బోల్షోయ్ థియేటర్]] ప్రైమా బాలేరినా అసోసియేషన్. * ఉషర్ (జననం 1978 అక్టోబరు 14), అమెరికన్ గాయకుడు, పాటల రచయిత, నర్తకుడు, నటుడు. * [[Doris Uhlich|డోరిస్ ఉలిచ్]] (జననం 1977), అంతర్జాతీయంగా చురుకైన ఆస్ట్రియన్ కొరియోగ్రాఫర్, నటి, నృత్య ఉపాధ్యాయురాలు. == వి. == * [[Agrippina Yakovlevna Vaganova|అగ్రిప్పినా యాకోవ్లెవ్న వాగనోవా]] (1879 జులై 6 - 1951 నవంబరు 5), [[Vaganova method|వాగనోవా మెథడ్]] అభివృద్ధి చేసిన రష్యన్ బ్యాలెట్ ఉపాధ్యాయురాలు, పాత ఇంపీరియల్ బ్యాలెట్ స్కూల్ (నేడు వగానొవా అకాడమీ ఆఫ్ రష్యన్ బ్యాలెట్) బోధనా పద్ధతుల నుండి ఉద్భవించిన సాంకేతికత. * మేరీ వాన్ గోథేమ్ (జననం 1865), [[Paris Opera Ballet|పారిస్ ఒపెరా బ్యాలెట్]] నర్తకి. == డబ్ల్యూ. == * [[Karin Waehner|కరిన్ వేహ్నర్]] (1926 - 1999), జర్మన్ లో జన్మించిన ఫ్రెంచ్ ఆధునిక నర్తకి, నృత్య దర్శకురాలు. * [[Elliana Walmsley|ఎల్లియానా వాల్మ్స్లీ]] (జననం 2007 జూన్ 23), అమెరికన్ నర్తకి, నటి, మోడల్, రియాలిటీ షో డాన్స్ మామ్స్ లలో నటించడానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[John Weaver (dancer)|జాన్ వీవర్]] (1673 జులై 21 - 1760 సెప్టెంబరు 24), ఆంగ్ల నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు, సాధారణంగా ఆంగ్ల [[Pantomime|పాంటోమైమ్]] ఆధ్యుడుగా పిలువబడ్డాడు. * [[Charles Weidman|చార్లెస్ వీడ్మన్]] (1901 - 1975), అమెరికన్ ఆధునిక నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు, ఉపాధ్యాయుడు. * [[Mary Ann Wells|మేరీ ఆన్ వెల్స్]] (1894 - 1971), అమెరికన్ నృత్య ఉపాధ్యాయురాలు. * [[Mary Wigman|మేరీ విగ్మాన్]] (1894 - 1971), జర్మన్ నర్తకి, నృత్య దర్శకురాలు, నృత్య శిక్షకురాలు. వ్యక్తీకరణ నృత్య ఆవిష్కరణకు, జర్మనీలో ఆధునిక నృత్యానికి మార్గదర్శకురాలిగా ఘనత చెందింది. * [[G. Hepburn Wilson|జి. హెప్బర్న్ విల్సన్]] (జననం 1875) జాజ్ నృత్యం ప్రతిపాదకుడు. * [[Katja Wulff|కాట్జా వుల్ఫ్]] (1890 - 1992), జర్మన్-స్విస్ భావప్రకటన నృత్యకారిణి, నృత్య శిక్షకురాలు. * [[Leni Wylliams|లెని విల్లియమ్స్]] (1961 - 1996), ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ నర్తకి/కొరియోగ్రాఫర్/మాస్టర్-టీచర్. == వై. == * [[Sada Yacco|సదా యాకో]] (1871 జులై 18 - 1946 డిసెంబరు 7), జపనీస్ [[Geisha|గీషా]], నటి, నర్తకి. * [[Lamun Yamakhup|లామున్ యమాఖుప్]] (1905 - 1982), థాయ్ శాస్త్రీయ నర్తకి. * [[Nellie Yu Roung Ling|నెల్లీ యు రౌంగ్ లింగ్]] (1889 - 1973), చైనీస్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, చైనా మొదటి ఆధునిక నర్తకిగా పరిగణించబడింది. == జెడ్. == * [[Mackenzie Ziegler|మెకెంజీ జీగ్లర్]] (జననం 2004 జూన్ 4), అమెరికన్ నర్తకి, గాయని, రచయిత, నటి, ఆమె రియాలిటీ షో డాన్స్ మామ్స్ లో పాత్రకు ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[Maddie Ziegler|మాడి జీగ్లర్]] (జననం 2002 సెప్టెంబరు 30), అమెరికన్ నర్తకి, నటి, మోడల్, రియాలిటీ షో డాన్స్ మామ్స్ లో తన పాత్రకు, అలాగే ఆస్ట్రేలియన్ గాయని, గేయరచయిత [[Sia|సియా]] కోసం మ్యూజిక్ వీడియోలలో ప్రధాన నర్తకిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[Lahcen Zinoun|లహ్సెన్ జినౌన్]] (జననం 1944), మొరాకో కొరియోగ్రాఫర్, నర్తకి, చిత్రనిర్మాత. ఆమె గొప్ప సమకాలీన మొరాకో నృత్య దర్శకురాలిగా పరిగణించబడింది. == మూలాలు == [[వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] [[వర్గం:జాబితాలు]] ogjja15qvnf8uo7wlec486xgiqr6dmm 4956524 4956521 2026-09-12T06:01:16Z Muralikrishna m 106628 4956524 wikitext text/x-wiki == ఎ. == * పౌలా అబ్దుల్, (జననం 1962 జూన్ 19), అమెరికన్ గాయని, నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, నటి, టెలివిజన్ పర్సనాలిటీ. * సెసార్ అబ్రూ, ప్యూర్టో రికన్, అమెరికన్ నర్తకి, మెనుడో మాజీ సభ్యుడు, లింకన్ సెంటర్ మెట్రోపాలిటన్ ఒపెరా హౌస్ లో నర్తకుడు, చిత్ర నిర్మాత * [[ఫ్రెడ్ ఆస్టైర్]] (1899 మే 10 - 1987 జూన్ 22), అమెరికన్ ఫిల్మ్ అండ్ బ్రాడ్వే స్టేజ్ డాన్సర్, కొరియోగ్రాఫర్, గాయకుడు, సంగీతకారుడు, నటుడు. ఆయన నృత్యంలో ఒక ఆవిష్కర్త. అతను 31 సంగీత చిత్రాలను రూపొందించాడు, వాటిలో 10 జింజర్ రోజర్స్ తో తన నృత్యాలను కలిగి ఉన్నాయి, అమెరికన్ ఫిల్మ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆల్ టైమ్ ఐదవ గ్రేటెస్ట్ మేల్ స్టార్ తో సత్కరించబడ్డాడు. * ఆల్విన్ ఐలీ (1931 జనవరి 5 - 1989 డిసెంబరు 1), అమెరికన్ నర్తకుడు, దర్శకుడు, కొరియోగ్రాఫర్, కార్యకర్త, ఆల్విన్ [[Alvin Ailey|ఐలీ]] అమెరికన్ డాన్స్ థియేటర్ (AAADT)ను స్థాపించాడు. అతను AAADT, దాని అనుబంధ ఆల్విన్ ఐలీ అమెరికన్ డాన్స్ సెంటర్ (తరువాత ఐలీ స్కూల్)ను నల్లజాతి కళాకారులను పెంపొందించడానికి, నృత్యం ద్వారా ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ అనుభవం విశ్వవ్యాప్తతను వ్యక్తం చేయడానికి స్వర్గధామాలుగా సృష్టించాడు. * ఆన్-మార్గరెట్ (1941), అమెరికన్ నటి, గాయని, నర్తకి. * మేరీ ఆంథోనీ, అమెరికన్ ఆధునిక నర్తకి, నృత్య దర్శకురాలు, నృత్య ఉపాధ్యాయురాలు. * [[అల్లు అర్జున్]] [[తెలుగు సినిమా]] పరిశ్రమకు చెందిన భారతీయ నటుడు. దేశంలో అత్యధిక పారితోషికం తీసుకునే నటులలో ఒకడు. ఆయన తన అసాధారణ నృత్య నైపుణ్యాలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. * అలీషా సింగ్, భారతీయ టెలివిజన్ నటి, నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్. * హోర్టెన్సియా ఆర్నౌడ్, అర్జెంటీనా నృత్య కళాకారిణి, వెడెట్టే, చలనచిత్ర, రంగస్థల నటి. * డేనియెలా అవాన్జిని, అమెరికన్ గాయని, నర్తకి. * అయో & టియో, మిచిగాన్లోని ఆన్ ఆర్బర్ కు చెందిన నృత్యకారులు, సంగీతకారుల ద్వయం. == బి. == * జార్జ్ బాలంచైన్ (1904 జనవరి 22 - 1983 ఏప్రిల్ 30), జార్జియన్ బ్యాలెట్ కొరియోగ్రాఫర్. అతను 20వ శతాబ్దపు అగ్రశ్రేణి నృత్య దర్శకులలో ఒకడు, అమెరికన్ బ్యాలెట్ వ్యవస్థాపకులలో ఒకడు. అతని పని శాస్త్రీయ, ఆధునిక బ్యాలెట్ మధ్య ఒక వంతెనను ఏర్పాటు చేసింది. * సారా బారాస్ (జననం 1971), మహిళా ఫ్లేమెన్కో నర్తకి, కాడిజ్ నౌకాశ్రయంలో జన్మించింది. * మిఖాయిల్ బారిష్నికోవ్ (జననం 1948 జనవరి 28), సోవియట్ లో జన్మించిన రష్యన్ అమెరికన్ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్, నటుడు. * రాడ్నీ బెల్ (జననం 1971), శారీరకంగా సమగ్ర నృత్యానికి ప్రసిద్ధి చెందాడు. * [[బెయోన్స్ గిసెల్లె]] (జననం (1982 సెప్టెంబరు 4), అమెరికన్ గాయని, పాటల రచయిత, నర్తకి, నటి. * బెజ్ (జననం (1964 ఏప్రిల్ 18), హ్యాపీ మండేస్ కోసం నర్తకిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. * వైతౌటాస్ బెలియాజుస్ (1908 షిబ్రవరి 26 - సెప్టెంబరు 1994), యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో అంతర్జాతీయ జానపద నృత్య పితామహుడిగా పరిగణించబడ్డాడు. * నీల్ భట్, భారతదేశానికి చెందిన నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్, నటుడు, భారతీయ టెలివిజన్లో తన పనికి ప్రసిద్ధి చెందాడు. తన తొలి చిత్రం ''భన్వర్'' కొరియోగ్రఫీకి గుజరాత్ రాష్ట్ర అవార్డు గ్రహీత కూడా. * కార్లో బ్లాసిస్ (1797 నవంబరు 4 - 1878 జనవరి 15), ఇటాలియన్ నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు, నృత్య సిద్ధాంతకర్త. * [[క్రిస్టెల్ ట్రంప్ బాండ్]] (1938 జనవరి 1 - 2020 మే 6), అమెరికన్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, నృత్య చరిత్రకారిణి. * ఎసి బోనిఫాసియో (జననం 2002), ఫిలిపినో-కెనడియన్ నటి, గాయని, మోడల్, నర్తకి. * అనీస్ బోయర్ (1914-2008), అమెరికన్ నర్తకి. * జేమ్స్ "బస్టర్" బ్రౌన్ (1913-2000), అంతర్జాతీయంగా ప్రసిద్ధి చెందిన అమెరికన్ ట్యాప్ నర్తకి. * రాచెల్ బ్రైస్ (జననం 1972 జూన్ 15), పోర్ట్ ల్యాండ్, ఒరెగాన్ కేంద్రంగా ఫ్యూజన్ శైలి బెల్లీ నృత్యంలో అమెరికన్ ప్రొఫెషనల్ బెల్లీ నర్తకి. * క్రిస్ బ్రౌన్ (జననం 1989 మే 5), అమెరికన్ గాయకుడు, పాటల రచయిత, రాపర్, నర్తకుడు, నటుడు. * జేమ్స్ బ్రౌన్ (1933 మే 3 - 2006 డిసెంబరు 25), ఒక అమెరికన్ వినోదాత్మక గాయకుడు, నర్తకుడు. అతను 20వ శతాబ్దపు ప్రసిద్ధ సంగీతంలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన వ్యక్తులలో ఒకరిగా గుర్తింపు పొందాడు. * జీన్ బట్లర్ (జననం 1971 మార్చి 14), ఐరిష్ స్టెప్ డాన్సర్. * గ్లెన్ బాల్ (జననం 1985 జూన్ 27), ఇంగ్లీష్ ప్రపంచ ఛాంపియన్ లైన్ డాన్సర్, వెస్ట్ కోస్ట్ స్వింగ్ డాన్సర్, ప్రఖ్యాత కొరియోగ్రాఫర్. * బ్యూప్రే, ఫ్రెంచ్ బ్యాలెట్ నర్తకి. == సి. == * జైమ్ కల్లికా, కెనడియన్ మాజీ నర్తకుడు, నటుడు. * రేమండ్, జాయిస్ కాలిస్, ఇంగ్లీష్ బాల్‌రూమ్ డ్యాన్సింగ్ ఛాంపియన్లు. * [[చిరంజీవి]], [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు చిత్రసీమలో]] పనిచేసే భారతీయ నటుడు, నిర్మాత. ఆయన [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో అత్యంత విజయవంతమైన, ప్రభావవంతమైన నటులలో ఒకరిగా పరిగణించబడతాడు. అతను తన బ్రేక్ డ్యాన్సింగ్ నైపుణ్యాలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. * డాన్ కాంప్‌బెల్ (1951 – 2020 మార్చి 30), అమెరికన్ నర్తకుడు. * లెస్లీ కారన్, ఫ్రెంచ్ నర్తకి, చలనచిత్ర నటి. * ఎన్రికో సెచెట్టి (1850 జూన్ 21 - 1928 నవంబరు 13), ఇటాలియన్ బ్యాలెట్ నర్తకి, సెక్కెట్టి మెథడ్ వ్యవస్థాపకురాలు. * వెర్నన్, ఐరీన్ కాజిల్, 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో భార్యాభర్తలైన బాల్‌రూమ్ నృత్యకారుల బృందం. * హెలెనా చోలెవికా (1848–1883), పోలిష్ బ్యాలెట్ నర్తకి, వార్సా ప్రభుత్వ థియేటర్లలో ఏకైక నామమాత్రపు "ప్రిమా బ్యాలెరినా అస్సోలుటా" * పాల్ క్రిస్టియానో (1976–2015), అమెరికన్ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్. మొదట జిమ్నాస్ట్‌గా ప్రారంభించి, ఆ తర్వాత నృత్య రంగంలోకి అడుగుపెట్టాడు. అతను ''చికాగో మ్యాగజైన్'' "డాన్సర్ ఆఫ్ ది ఇయర్" 2003 <ref>{{Cite web|date=13 May 2004|title=Mystery plays of fifth century revived for special University production, May 14–15|url=http://www-news.uchicago.edu/releases/04/040513.mysteries.shtml|access-date=22 June 2019|website=[[University of Chicago]]}}</ref>, ''టైమ్ అవుట్'' {{Apostrophe}} "డాన్సింగ్ మెన్ ఆఫ్ 2010" <ref>{{Cite web|last=Whittenburg|first=Zachary|date=16 December 2010|title=The dancing men of 2010|url=http://chicago.timeout.com/articles/dance/90953/the-dancing-men-of-2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101217070406/http://chicago.timeout.com/articles/dance/90953/the-dancing-men-of-2010|archive-date=17 December 2010|access-date=22 June 2019|website=[[Time Out (magazine)|Time Out]]}}</ref> లో ఒకడు. * సియారా, అమెరికన్ గాయని, గేయరచయిత్రి, నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్. ఆమె తన హిప్-హాప్ శైలి, సమకాలీన నృత్య కొరియోగ్రఫీకి ప్రసిద్ధి చెందింది. * బెస్సీ క్లేటన్ ( 1875 – 1948), అమెరికన్ టో-ట్యాప్ డ్యాన్స్‌కు తల్లిగా పరిగణించబడుతుంది. * జాక్ కోల్ (1911–1974), అమెరికన్ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్, థియేటర్ డైరెక్టర్, థియేట్రికల్ జాజ్ డ్యాన్స్ పితామహుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. * డీన్ కాలిన్స్ (1917 మే 29 – 1984 జూన్ 1), అమెరికన్ నర్తకుడు, శిక్షకుడు, నృత్యదర్శకుడు, స్వింగ్ నృత్య ఆవిష్కర్త. స్వింగ్ డ్యాన్స్, లిండీ హాప్‌ను న్యూయార్క్ నుండి దక్షిణ కాలిఫోర్నియాకు తీసుకువచ్చిన ఘనత అతనికి దక్కుతుంది. * మిస్టీ కోప్‌ల్యాండ్ (జననం 1982 సెప్టెంబరు 10), <ref>{{Cite web|date=12 June 2010|title=Minkus – "Don Quixote" – Ballet ~ Misty Copeland – 15 – 1997 – VOB|url=https://www.youtube.com/watch?t=16&v=saMB0Mr1qdE|access-date=June 30, 2015|publisher=[[YouTube]]}}</ref> అమెరికన్ బ్యాలెట్ థియేటర్ (ABT)కు చెందిన అమెరికన్ [[బ్యాలెట్ డ్యాన్స్|బ్యాలెట్]] నర్తకి, ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని మూడు ప్రముఖ క్లాసికల్ బ్యాలెట్ కంపెనీలలో ఒకటి. 2015 జూన్ 30న, కోప్‌ల్యాండ్ ABT 75 సంవత్సరాల చరిత్రలో ప్రిన్సిపల్ డ్యాన్సర్‌గా పదోన్నతి పొందిన మొదటి ఆఫ్రికన్ అమెరికన్ మహిళగా నిలిచింది.<ref name="MCIPtPDaABT">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/07/01/arts/dance/misty-copeland-is-promoted-to-principal-dancer-at-american-ballet-theater.html|title=Misty Copeland Is Promoted to Principal Dancer at American Ballet Theater|last=Cooper|first=Michael|date=June 30, 2015|work=[[The New York Times]]|access-date=June 30, 2015}}; and {{Cite news|url=http://www.amny.com/entertainment/misty-copeland-named-american-ballet-theatre-s-first-black-principal-dancer-1.10596221|title=Historic 1st for ballet company|last=Feeley|first=Sheila Anne|date=July 1, 2015|work=A.M. New York|access-date=July 1, 2015|page=3}}</ref> * జీన్ కొరల్లి (1779–1854), ఫ్రెంచ్ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్, తరువాత పారిస్ ఒపెరా బ్యాలెట్ మొదటి బ్యాలెట్‌మాస్టర్ అనే ప్రతిష్టాత్మక పదవిని నిర్వహించాడు. అతను మరో ఫ్రెంచ్ నర్తకి అయిన జూల్స్ పెర్రోట్‌తో కలిసి నృత్య దర్శకత్వం వహించిన రొమాంటిక్ బ్యాలెట్ ''గిసెల్‌ను'' సృష్టించినందుకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. * జోక్విన్ కోర్టెస్ (జననం: 1969 ఫిబ్రవరి 22), స్పెయిన్‌కు చెందిన రోమా దేశస్థుడు, శాస్త్రీయంగా శిక్షణ పొందిన బ్యాలెట్, ఫ్లమెన్కో నర్తకుడు. * మెర్స్ కన్నింగ్‌హామ్ ({{Birth date|1919|04|16|df=yes}}- 2009 జులై 26), అమెరికన్ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్. * సోఫీ చెవిగ్నీ, ఫ్రెంచ్ బ్యాలెట్ డాన్సర్. == డి. == * టబిత, నెపోలియన్ డి 'ఉమోలు, నప్పీటాబ్స్ అని కూడా పిలుస్తారు, నృత్య దర్శకులు, సృజనాత్మక దర్శకులు, లిరికల్ హిప్-హాప్ అని పిలువబడే హిప్-హాప్ నృత్యం కొత్త శైలిని అభివృద్ధి చేసిన ఘనత పొందారు. * కార్మెన్ డి లావల్లేడ్ (1931 మార్చి 6 - 2025 డిసెంబరు 29), అమెరికన్ నటి, నృత్య దర్శకురాలు, నర్తకి. చాలా సంవత్సరాలుగా, ఆమె టోనీ అవార్డు గెలుచుకున్న నటుడు, దర్శకుడు జెఫ్రీ హోల్డర్ ను వివాహం చేసుకున్నది. * అలెక్స్ డా సిల్వా (జననం 1968 మార్చి 27), బ్రెజిలియన్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, సల్సా నృత్యంలో ప్రత్యేకత కలిగి ఉన్నాడు. డా సిల్వా ఫాక్స్ టీవీ షో సో యు థింక్ యు కెన్ డాన్స్ లో అతిథి కొరియోగ్రాఫర్ గా కూడా ప్రసిద్ధి చెందాడు. * [[అస్తాద్ దేబూ]] (1947 - 2020), భారతీయ నృత్యకారుడు, నృత్య దర్శకుడు, ఆధునిక, సమకాలీన నృత్య శైలులను, తాను శిక్షణ పొందిన భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్య రూపాలైన [[కథక్]], [[కథాకళి|కథకళి]] లతో మిళితం చేసి, తనకు ప్రత్యేకమైన శైలిని సృష్టించాడు. * నికోల్ డి వీవర్ (జననం 1979), సింట్ మార్టెన్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్. * సెర్గీ పావ్లోవిచ్ డియాగిలేవ్ (1872 మార్చి 31 - 1929 ఆగస్టు 19), రష్యన్ కళా విమర్శకుడు, పోషకుడు, బ్యాలెట్ ఇంప్రెసారియో, బాలెట్స్ రస్సెస్ వ్యవస్థాపకుడు, దీని నుండి అనేక మంది ప్రసిద్ధ నృత్యకారులు, నృత్య దర్శకులు తరువాత ఉద్భవించారు. * చార్లెస్-లూయిస్ డిడెలోట్ (1767 మార్చి 27 - 1837 నవంబరు 7), ఫ్రెంచ్ నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు. * లూసిండా డిక్కీ (జననం 1960 ఆగష్టు 14) అమెరికన్ నర్తకి, నటి. 1984 కల్ట్ ఫిల్మ్ బ్రేకిన్, 1984 సీక్వెల్ బ్రేకిన్ 2: ఎలక్ట్రిక్ బూగలూలో కెల్లీ పాత్రకు ప్రసిద్ధి చెందింది. * దేవి డిజా (1914-1989), ఇండోనేషియాలో జన్మించిన అమెరికన్ నర్తకి, నృత్య దర్శకురాలు, నటి, గాయని. * టియా డోకా (1932-2009), బ్రెజిలియన్ సాంబా నర్తకి, గాయని. * డాక్టర్ ఐస్, [[హిప్ హాప్ సంగీతం|హిప్-హాప్]] నృత్యం కొత్త రూపానికి ప్రభావితం చేసింది. * షబ్బా డూ (1955 - 2020), అమెరికన్ నటుడు, కొరియోగ్రాఫర్, దర్శకుడు. ఆయన చలనచిత్రం, టెలివిజన్లలో కనిపించాడు. అతను ది ఒరిజినల్ లాకర్స్ సభ్యుడిగా [[హిప్ హాప్ సంగీతం|హిప్ హాప్]] డ్యాన్స్ వ్యవస్థాపకుల్లో ఒకడు అయ్యాడు. సాధారణంగా "లాకింగ్" అని పిలువబడే నృత్య శైలి మార్గదర్శకులలో ఆయన ఒకడు. * ఇసడోరా డంకన్ (1877 మే 27 - 1927 సెప్టెంబరు 14), అమెరికన్ నర్తకి. ఆమె కాలిఫోర్నియాలోని శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో ఏంజెలా ఇసడోరా డంకన్ గా జన్మించింది,, చాలా మంది ఆమెను ఆధునిక నృత్యానికి తల్లిగా భావిస్తారు. యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో ఎన్నడూ అంతగా ప్రాచుర్యం పొందకపోయినప్పటికీ, ఆమె యూరప్ అంతటా వినోదాన్ని అందించింది. * కేథరీన్ మేరీ డన్హామ్ (1909 జూన్ 22 - 2006 మే 21), అమెరికన్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, పాటల రచయిత, విద్యావేత్త. 20వ శతాబ్దపు అమెరికన్, యూరోపియన్ రంగస్థలాలలో అత్యంత విజయవంతమైన నృత్య వృత్తులలో డన్హామ్ ఒకటి, దీనిని మాట్రియార్చ్, క్వీన్ మదర్ ఆఫ్ బ్లాక్ డాన్స్ అని పిలుస్తారు. * ధర్మేష్ యెలాండే, భారతీయ నృత్యకారుడు, కొరియోగ్రాఫర్, రియాలిటీ షో న్యాయమూర్తి. == ఈ. == * అమెరా ఈద్, ఆస్ట్రేలియన్ బెల్లీ డాన్సర్, ఆస్ట్రేలియన్ బెల్లి డ్యాన్స్ స్కూల్ యజమాని, అమెరాస్ ప్యాలెస్. ఈద్ 1987లో అమెరా ప్యాలెస్ బెల్లీ డ్యాన్స్ బోటిక్ను ప్రారంభించింది, ఇందులో సిడ్నీలోని మొట్టమొదటి బెల్లీ డ్యాన్సు పాఠశాల ఒకటి. * ఫన్నీ ఎల్స్లెర్ (1810 జూన్ 23 - 1884 నవంబరు 27), ఆస్ట్రియన్ నర్తకి. * మఖ్ముద్ ఎస్బాంబయేవ్ (1924 జులై 15 - 2000 జనవరి 7), సోవియట్ చెచెన్ నటుడు, నర్తకుడు. * నార్బెర్టో ఎస్బ్రేజ్ (1966 - 2014), అర్జెంటీనా టాంగో నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు, టాంగో న్యూవో గురువు. అతనిని ఆక్టోపస్ అని పిలుస్తారు. == ఎఫ్. == * యూజీన్ లూయిస్ ఫాకుయిటో (1925 మార్చి 20 - 2015 ఏప్రిల్ 7), అమెరికన్ జాజ్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, టీచర్, ఆవిష్కర్త, జాజ్ వ్యాయామ సాంకేతికతను రూపొందించడానికి ప్రసిద్ధి చెందాడు. * లూసి ఫైవా, [[న్యూజీలాండ్|న్యూజిలాండ్]] కు చెందిన ఆయన సమగ్ర నృత్యానికి ప్రసిద్ధి చెందాడు. * [[నోరా ఫతేహి]], కెనడియన్ నర్తకి, గాయని, నటి. ఆమె బెల్లీ డాన్సర్, హిప్-హాప్ నర్తకి. * ఆంటోనియో ఫిని (జననం 1983 మార్చి 26), ఇటాలియన్ నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు, విద్యావేత్త, నిర్మాత. * మైఖేల్ ర్యాన్ ఫ్లాట్లీ (జననం 1958 జులై 16), ఐరిష్ స్టెప్ డాన్సర్. * ఫ్లయింగ్ స్టెప్స్, 1993లో స్థాపించబడిన జర్మన్ బ్రేక్ డ్యాన్స్ సిబ్బంది. * క్రిస్టినా విస్టారి ఫార్మాగ్జియా (1945 ఆగష్టు 27 - 2008 జులై 19), బాలినీస్ నృత్యం సంరక్షణ, వ్యాప్తిలో కీలక భాగస్వామి. * [[బాబ్ ఫోస్సే]] (1927 జూన్ 23 - 1987 సెప్టెంబరు 23), నర్తకుడు, నటుడు, చిత్ర దర్శకుడు, ఫిల్మ్ ఎడిటర్, స్క్రీన్ రైటర్, ముఖ్యంగా సంచలనాత్మక జాజ్/మ్యూజికల్ థియేటర్ కొరియోగ్రాఫర్. ఆయన నృత్యరూపకల్పనకు ఎనిమిది టోనీ అవార్డులను గెలుచుకున్నాడు. అతని ప్రత్యేకమైన, ప్రసిద్ధ శైలి ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనుకరించబడింది, మళ్లీ మళ్లీ పునర్నిర్మించబడింది. * మిచెల్ ఫోకైన్ (1880 ఏప్రిల్ 23 - 1942 ఆగష్టు 22), సంచలనాత్మక రష్యన్ నృత్య దర్శకుడు, నర్తకుడు. * ఇవాన్-బుర్రోస్ ఫాంటైన్, అమెరికన్ నర్తకి, జీగ్ఫెల్డ్ ఫోల్లీస్ ప్రదర్శనకారిణి. * డేమ్ మార్గోట్ ఫోంటైన్ (1919 మే 18 - 1991 ఫిబ్రవరి 21), ఇంగ్లాండ్ గొప్ప నృత్య కళాకారిణి, రంగస్థల భాగస్వామి, రుడాల్ఫ్ నూరేవ్ స్నేహితురాలిగా చాలా సంవత్సరాలు పరిగణించబడింది. * విలియం ఫోర్సిథే (జననం 1949 డిసెంబరు 30), సాక్సోనీలోని డ్రెస్డెన్లో నివసిస్తున్న అమెరికన్ నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు. అతను ఫ్రాంక్ఫర్ట్ బ్యాలెట్తో చేసిన కృషికి, శాస్త్రీయ బ్యాలెట్ పునర్నిర్మాణానికి అంతర్జాతీయంగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. * జో ఫ్రిస్కో (1889 నవంబరు 4 - 1958 ఫిబ్రవరి 12), అమెరికన్ వాయిద్యకారుడు. 1920లు, 1930లలో వాడేవిల్లే సర్క్యూట్లో ఆయన ప్రధాన ఆధారం. అతను 1918లో ఫ్లోరెంజ్ జీగ్ఫెల్డ్ ఫోల్లీస్లో బ్రాడ్వేలో అడుగుపెట్టాడు. * చిచో ఫ్రంబోలి, అర్జెంటీనా టాంగో నృత్యకారులలో ఆయన ఒకడు. టాంగో న్యూవో వ్యవస్థాపకులలో ఒకడిగా పరిగణించబడ్డాడు. అతను గోటాన్ ప్రాజెక్ట్, టాన్గెట్టో, నార్కోటాంగోలతో కలిసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చాడు. * లోయి ఫుల్లెర్ (1862 జనవరి 15 - 1928 జనవరి 1), ఆధునిక నృత్య, రంగస్థల లైటింగ్ పద్ధతుల మార్గదర్శకుడు. * మార్సెలో ఫెరీరా, అత్యంత ప్రతిభావంతులైన బ్రెజిలియన్ నృత్యకారులలో ఆయన ఒకడు. == జి. == * ఆంటోనియో గేడ్స్ (1936 నవంబరు 14 - 2004 జులై 20), స్పానిష్ ఫ్లేమెన్కో నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు. ఈ కళారూపాన్ని అంతర్జాతీయ వేదికపై ప్రాచుర్యం పొందడంలో ఆయన సహాయపడ్డాడు. * సామియా గమల్ (1924 - 1994 డిసెంబరు 1), ఈజిప్టు బెల్లీ డాన్సర్, చలనచిత్ర నటి. 1949లో ఈజిప్టు రాజు ఫరూక్ ఆమెను "ఈజిప్టు జాతీయ నర్తకి" గా ప్రకటించాడు, ఇది నృత్యకారిణి వైపు అమెరికా దృష్టిని ఆకర్షించింది. * పాల్ గెర్డ్ (1844 నవంబరు 22 - 1917 ఆగస్టు 12), ఇంపీరియల్ బ్యాలెట్, బోల్షోయ్ కామెన్ని థియేటర్, మారిన్స్కీ థియేటర్ ప్రీమియర్ డాన్సేర్ నోబెల్ 56 సంవత్సరాలు, 1860 లో అరంగేట్రం చేసి, 1916లో పదవీ విరమణ చేశారు. * గుస్ గియోర్డానో (1923 - 2008 మార్చి 9), అమెరికన్ జాజ్ నర్తకి. * సావియన్ గ్లోవర్ (జననం 1973 నవంబరు 19), అమెరికన్ నటుడు, ట్యాప్ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్. * మార్తా గ్రాహం (1894 మే 11 - 1991 ఏప్రిల్ 1), అమెరికన్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్ ఆధునిక నృత్యం అగ్రగామి మార్గదర్శకులలో ఒకరిగా పరిగణించబడింది, 20వ శతాబ్దపు గొప్ప కళాకారులలో ఒకరిగా విస్తృతంగా పరిగణించబడింది. == హెచ్. == * ఎంసి హామర్ (జననం 1962 మార్చి 30), అమెరికన్ ఎమ్మీ, హిప్-హాప్ నర్తకుడు, 1980ల చివర నుండి 1990ల మధ్యకాలంలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందాడు. * ఎరిక్ హాకిన్స్ (1909 ఏప్రిల్ 23 - 1994 నవంబరు 23), అమెరికన్ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్. * సర్ రాబర్ట్ హెల్ప్మన్ (1909 ఏప్రిల్ 9 - 1986 సెప్టెంబరు 28), ఆస్ట్రేలియన్ నర్తకుడు, నటుడు, నాటక దర్శకుడు, నృత్య దర్శకుడు. 1960లు, 1970లలో ఆస్ట్రేలియన్ బ్యాలెట్ సహ-దర్శకుడు. * తాత్సుమి హిజికతా (1928 మార్చి 9 - 1986 జనవరి 21), జపనీస్ కొరియోగ్రాఫర్, బుటో అనే నృత్య ప్రదర్శన కళ శైలి స్థాపకుడు. * థెల్మా హిల్ (1924 - 1977), ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ బ్యాలెట్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, నృత్య ఉపాధ్యాయురాలు. * గ్రెగొరీ ఆలివర్ హైన్స్ (1946 ఫిబ్రవరి 14 - 2003 ఆగస్టు 9), అమెరికన్ నటుడు, గాయకుడు, నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్. * హాంగ్ 10 (జననం 1985 ఫిబ్రవరి 16, దక్షిణ కొరియా), బి-బాయ్ అంటే బ్రేక్ డ్యాన్సర్. * జెఫ్రీ లామోంట్ హోల్డర్ (1930 ఆగష్టు 1 - 2014 అక్టోబరు 5), ఒక ట్రినిడాడియన్-అమెరికన్ నటుడు, నర్తకుడు, సంగీతకారుడు, దర్శకుడు, కొరియోగ్రాఫర్, కళాకారుడు. అతను మెట్రోపాలిటన్ ఒపెరా బ్యాలెట్కు ప్రధాన నర్తకుడు. ఆయన 1955లో నర్తకి కార్మెన్ డి లావల్లాడే (1931-2025) ను వివాహం చేసుకున్నాడు. * లెస్టర్ హోర్టన్ (1906 జనవరి 23 - 1953 నవంబరు 2), అమెరికన్ నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు, ఉపాధ్యాయుడు. * డోర్ హోయర్ (1911 డిసెంబరు 12 - 1967 డిసెంబరు 31), జర్మన్ నర్తకి, నృత్య దర్శకురాలు. * ఫినోలా హ్యూస్ (జననం 1959 అక్టోబరు 29), ఆంగ్ల నర్తకి, నటి, 1983 చిత్రం స్టేయింగ్ అలైవ్ లో ఆమె నటనకు ప్రసిద్ధి చెందింది. * డోరిస్ బాట్చెల్లర్ హంఫ్రీ (1895 అక్టోబరు 17 - 1958 డిసెంబరు 29), 20వ శతాబ్దపు నృత్య కళాకారిణి. == ఐ. == క్రిస్సీ ఇల్లింగ్ (జననం 1956 డిసెంబరు 8), ఆంగ్ల నర్తకి, మైమ్, విదూషకురాలు, హాస్యనటి, వెంట్రిలోక్విస్ట్ == జె. == * జానెట్ జాక్సన్ (జననం 1966 మే 16), అమెరికన్ గాయని, వినోదాత్మకురాలు. * [[మైకల్ జాక్సన్|మైఖేల్ జాక్సన్]] (1958 ఆగష్టు 29 - 2009 జూన్ 25), అమెరికన్ సంగీతకారుడు. వివిధ మీడియా సంస్థలు "వరల్డ్స్ బెస్ట్ డాన్సర్" గా పేర్కొన్నాయి. * జుడిత్ జామిసన్ (1943 మే 10 - 2024 నవంబరు 9), అమెరికన్ నర్తకి, నృత్య దర్శకురాలు. ఆమె 1965 నుండి 1980 వరకు ఆల్విన్ ఐలీ అమెరికన్ డాన్స్ థియేటర్లో నృత్యం చేసింది, ఐలీ మ్యూస్. తరువాత ఆమె 1989 నుండి 2011 వరకు కంపెనీ కళాత్మక దర్శకురాలిగా, ఆపై దాని కళాత్మక దర్శకురాలు ఎమెరిటా గా తిరిగి వచ్చింది. * రాబర్ట్ జోఫ్రే, అమెరికన్ నర్తకుడు, ఉపాధ్యాయుడు, నిర్మాత, కొరియోగ్రాఫర్. * థామస్ జాన్సన్ (టామీ ది క్లౌన్ అని కూడా పిలుస్తారు), అమెరికన్ నర్తకుడు, "క్రంపింగ్" శైలిని అభివృద్ధి చేసాడు. * టామ్సీర్ జోఫ్ (జననం 1973 మే 17), బ్రిటిష్ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్ క్లాసికల్ బ్యాలెట్, జాజ్, ట్యాప్, సమకాలీన, ఆఫ్రికన్, వోగింగ్లలో శిక్షణ పొందాడు. లండన్ ప్రారంభ వాగ్యుర్లలో ఆయన ఒకడు.<ref>''The Face Magazine'', July, 1991, p. 10</ref> అతను సెనెగలీస్, గాంబియన్ సంతతికి చెందినవాడు.<ref>"Senegambian taking the dance world by storm", West Africa, 5 June 1995, p. 4.</ref> * మాస్టర్ జుబా (1825 - 1852/1853) 1840లలో చురుకుగా ఉన్న ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ నర్తకి, ట్యాప్, జాజ్, స్టెప్ డ్యాన్స్ వంటి అమెరికన్ నృత్య శైలుల అభివృద్ధిలో అత్యంత ప్రభావవంతమైనది. == కె. == * కున్వర్ అమర్జీత్ సింగ్ (జననం 1984 మార్చి 16), భారతదేశానికి చెందిన ఆధునిక నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు. అతను తన హిప్-హాప్ నృత్య శైలులకు, తన [[హిందీ సినిమా|బాలీవుడ్]] శైలికి, ముఖ్యంగా భాగస్వామి నృత్యం, సమూహ నృత్యానికి ప్రసిద్ధి చెందాడు. * మలికా కలోంటారోవా (జననం 1950 సెప్టెంబరు 5), తజికిస్తాన్ బుఖారీ యహుదీ నర్తకి. ఆమె పీపుల్స్ ఆర్టిస్ట్ ఆఫ్ యుఎస్ఎస్ఆర్, పీపుల్స్ ఆర్టిస్ట్ ఆఫ్ తజికిస్తాన్, హానర్డ్ ఆర్టిస్ట్ ఆఫ్ తజికిస్థాన్ బిరుదులను అందుకుంది. * [[గీతా కపూర్]], భారతీయ నృత్య కళాకారిణి, కొరియోగ్రాఫర్, రియాలిటీ షో న్యాయమూర్తి. * తమరా ప్లాటోనోవ్నా కర్సవినా (1885 మార్చి 10 - 1978 మే 26), ప్రముఖ రష్యన్ నృత్య కళాకారిణి, ఆమె చివరికి ఇంగ్లాండ్లో స్థిరపడింది, అక్కడ ఆమె 1920లో రాయల్ అకాడమీ ఆఫ్ డాన్స్ ను సృష్టించింది. * యూజీన్ కర్రన్ కెల్లీ (1912 ఆగష్టు 23 - 1996 ఫిబ్రవరి 2), జీన్ కెల్లీగా ప్రసిద్ధి చెందాడు, ఎమ్మీ అవార్డు గెలుచుకున్న నర్తకుడు, నటుడు, గాయకుడు, దర్శకుడు, నిర్మాత, కొరియోగ్రాఫర్. * లిలియానా కెచ్మన్ (జననం 2008 జూన్ 23), అమెరికన్ నర్తకి, మోడల్, యూట్యూబర్, రియాలిటీ షో డాన్స్ మామ్స్ లో తన పాత్రకు ప్రసిద్ధి చెందింది. * మాన్లీ కాంగ్ప్రాపడ్ (1884 - 1971), థాయ్ నర్తకి. * జిరి కిలియాన్ (జననం 1947), చెక్ నృత్య దర్శకుడు. కిలియన్ ప్రేగ్లో, అలాగే లండన్లోని రాయల్ బ్యాలెట్ స్కూల్ చదువుకున్నాడు. అతను 1968లో స్టుట్గార్ట్ బ్యాలెట్ లో చేరాడు, జాన్ క్రాంకో ఆధ్వర్యంలో పనిచేసాడు, అక్కడ అతను నృత్యరూపకల్పన ప్రారంభించాడు. 1976లో ఆయన నెదర్లాండ్స్ డాన్స్ థియేటర్ లో దర్శకుడిగా మారాడు. * మరియా కోచెట్కోవా (జననం 1984, మాస్కో), శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో బ్యాలెట్తో ప్రధాన నర్తకి. కోచెట్కోవా మాస్కోలోని బోల్షోయ్ పాఠశాలలో చదువుకుంది, రాయల్ బ్యాలెట్, ఇంగ్లీష్ నేషనల్ బ్యాలెట్ పాఠశాలలో నృత్యం చేసింది. * కామో మెఫెలా (జననం 1999 నవంబరు 29), దక్షిణాఫ్రికా నర్తకి, గాయని. == ఎల్. == * రుడాల్ఫ్ లాబన్ (1879 డిసెంబరు 15 - 1958 జులై 1), ప్రముఖ, మధ్య యూరోపియన్ నృత్య కళాకారుడు, సిద్ధాంతకర్త, దీని పని లాబన్ ఉద్యమం విశ్లేషణ, ఇతర నిర్దిష్ట పరిణామాలకు పునాదులు వేసింది. * ఎడ్డీ లాడ్, అవార్డు గెలుచుకున్న వెల్ష్ సమకాలీన నర్తకి, ఆమె వివాదాస్పద ఇతివృత్తాలు, ప్రదర్శన శైలికి ప్రసిద్ధి చెందింది. * వాల్టర్ లైర్డ్ (1920 జులై 26 - 2002 మే 30), ప్రొఫెషనల్ లాటిన్లో డ్యాన్స్పోర్ట్ ప్రపంచ ఛాంపియన్. అతను టెక్నిక్ ఆఫ్ లాటిన్ అమెరికన్ డ్యాన్సింగ్ రచయిత,, అలన్ టోర్న్స్బర్గ్, విబెక్ టాఫ్ట్, ఎస్పెన్ సాల్బర్గ్, జుక్కా హాపలైనెన్, సిర్పా సుటారీతో సహా అనేక మంది నర్తక ఛాంపియన్లకు శిక్షణ ఇచ్చాడు. * లాస్ట్ ఫర్ వన్, బ్రేక్ డ్యాన్సింగ్, 1997లో ఏర్పడిన నృత్య బృందం. వారి అభిమానులు వారిని 'డ్యాన్సింగ్ టేగుక్ వారియర్స్' అని పిలుస్తారు. * నిక్ లాజారిని (జననం 1984), ఫాక్స్ రియాలిటీ షో సో యు థింక్ యు కెన్ డాన్స్ మొదటి సీజన్ విజేత. * నికోలాయ్ లెగాట్ (1869 - 1937), 1888 నుండి 1914 వరకు రష్యన్ ఇంపీరియల్ బ్యాలెట్తో నర్తకుడు, గొప్ప బ్యాలెట్ నర్తకుడు పావెల్ గెర్డ్ పాత్రలకు ప్రధాన వారసుడు. * లారెన్స్ లెరిట్జ్ (జననం 1962 సెప్టెంబరు 26), అమెరికన్ నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు. * లెస్ ట్విన్స్, ఫ్రెంచ్ నృత్య ద్వయం, కవల సోదరులు లారీ, లారెంట్ బూర్జువా (జననం 1988 డిసెంబరు 6). * టెరెన్స్ లూయిస్, భారతీయ నృత్య కళాకారిణి, కొరియోగ్రాఫర్, రియాలిటీ షో న్యాయమూర్తి. * సోనియా డెస్ట్రి లై (జననం బ్రెజిల్) బ్రెజిలియన్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్. 2005లో, ఆమె హిప్ హాప్ గ్రూప్ అయిన కంపానియా అర్బానా డి డాన్కాను ఏర్పాటు చేసింది, ఇది అంతర్జాతీయ గుర్తింపుని సాధించింది. * మారిస్ లీపా (1936 జులై 27 - 1989 మార్చి 26), లాట్వియన్ బ్యాలెట్ నర్తకి. * లిల్ 'సి (జననం క్రిస్టోఫర్ ఎ. టోలర్ జనవరి 1983), అమెరికన్ నర్తకి, నృత్య దర్శకురాలు. * జోస్ లిమోన్ (1908-1972), మార్గదర్శక ఆధునిక నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు. అతను కులియాకాన్ మెక్సికోలో జన్మించాడు, 12 మంది పిల్లలలో పెద్దవాడు. అతను 1928లో న్యూయార్క్ నగరానికి వెళ్ళాడు. * క్లోయ్ లుకాసియాక్ (జననం 2001 మే 25), అమెరికన్ నటి, నర్తకి, రచయిత, మోడల్, రియాలిటీ టీవీ స్టార్ రియాలిటీ షో డాన్స్ మామ్స్ లో కనిపించి ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[జెన్నిఫర్ లోపెజ్]] (జననం 1969 జులై 24), ఒక అమెరికన్ నటి, గాయని, నర్తకి. ఆమె ఉల్లాసభరితమైన పాప్ పాటలు, లాటిన్-పాప్ ప్రభావిత నృత్య సామర్ధ్యాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. * లా అర్జెంటీనా (1890 సెప్టెంబరు 4 - 1936 జులై 18), అర్జెంటీనాలో జన్మించిన స్పానిష్ నర్తకి. == ఎం. == * [[మడోన్నా]] (జననం 1958 ఆగష్టు 16), అమెరికన్ రికార్డింగ్ కళాకారిణి, నటి, నర్తకి. ప్రపంచంలోని అత్యంత ప్రభావవంతమైన నృత్యకారులలో ఒకరిగా నిలిచింది. * [[మాధురీ దీక్షిత్|మాధురి దీక్షిత్]], భారతీయ నటి, నిర్మాత, టెలివిజన్ పర్సనాలిటీ, శిక్షణ పొందిన శాస్త్రీయ నృత్యకారులు, బాలీవుడ్ ప్రముఖ నటీమణులలో ఒకరు. * నటాలియా మకారోవా (జననం 1940 నవంబరు 21), సోవియట్-రష్యన్ ప్రైమా బాలేరినా. ప్రపంచవ్యాప్తంగా శాస్త్రీయ బ్యాలెట్లను ప్రదర్శిస్తూనే ఉంది. * ఫ్రాంకీ మన్నింగ్ (1914-2009), అమెరికన్ నర్తకుడు, బోధకుడు, నృత్య దర్శకురాలు. లిండీ హాప్ వ్యవస్థాపక లలో ఆయన ఒకడిగా పరిగణించబడ్డాడు. * మారియో (జననం 1986 ఆగష్టు 27) ఆర్ & బి గాయకుడు, పాటల రచయిత, నిర్మాత, నటుడు. అతను ది మాస్క్డ్ సింగర్ సీజన్ 12 "వాస్ప్" గా రన్నరప్ గా నిలిచాడు. * ఇస్త్వాన్ మార్టిన్, ఫ్రాంకో-హంగేరియన్ బ్యాలెట్ నర్తకి. * [[మాతా హరి]], రంగస్థల పేరు గల '''మార్గరేథ గీర్ట్రుయిడా జెల్లే''' (1876 ఆగస్టు 7 - 1917 అక్టోబరు 15) డచ్ అన్యదేశ నర్తకి, వేశ్య, మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో గూఢచర్యం కోసం కాల్పుల దళం చేత ఉరితీయబడింది. ఆమె గురించి చాలా పుస్తకాలు రాయబడ్డాయి, వాటిలో కొన్ని తీవ్రమైన చారిత్రక, జీవిత చరిత్రలు,, వాటిలో చాలా వరకు ఊహాజనితాలు ఉన్నాయి. * మారియో మాయ, అన్ని కాలాలలోనూ గొప్ప ఫ్లేమెన్కో నృత్యకారుడు, నృత్య దర్శకులలో ఒకడిగా గుర్తింపు పొందాడు. అతను సమకాలీన ఫ్లేమెన్కో నృత్యం ప్రధాన వ్యక్తులలో ఒకరైన బెలెన్ మాయకు తండ్రి. * అడ్రియానా మిల్లెర్ (ది లెజెండరీ అడ్రియానా) వాషింగ్టన్, డి. సి. లో మధ్యప్రాచ్య నృత్య పునరుజ్జీవనానికి సహాయపడిన అమెరికన్. * ఆన్ మిల్లర్ (1923 ఏప్రిల్ 12 - 2004 జనవరి 22), అమెరికన్ నర్తకి, గాయని, నటి. * నార్మా మిల్లెర్ (1919 డిసెంబరు 2 - 2019 మే 5), క్వీన్ ఆఫ్ స్వింగ్ గా ప్రసిద్ధి చెందిన అమెరికన్ స్వింగ్ నర్తకి. * జ్యువెల్ మెక్గోవన్, 1940లు, 1950లలో స్వింగ్ నృత్యం ఒక రూపం అయిన లిండీ హాప్ నర్తకి. ఆమె నృత్య ప్రియులలో నర్తకి డీన్ కాలిన్స్ తరచుగా భాగస్వామిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆమె తోటి లాస్ ఏంజిల్స్ నృత్యకారులు ఆమెను ఇప్పటివరకు జీవించిన ఉత్తమ మహిళా స్వింగ్ నర్తకి<nowiki/>గా భావిస్తారు. * [[ముక్తి మోహన్]], భారతీయ నర్తకి, నటి. జారా నచ్కే దిఖా 2 విజేత. * [[బైశాలీ మొహంతీ]], భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్యకారిణి, భారతీయ నృత్య శైలి [[ఒడిస్సీ]] నృత్య దర్శకురాలు. తన తరంలో అత్యంత ఆశాజనకమైన నృత్యకారులలో ఒకరిగా విస్తృతంగా పరిగణించబడుతున్నది. తన సొంత నృత్య సంస్థ "బైశాలి మొహంతి & ట్రూప్" తో కలిసి ఒక దశాబ్దం పాటు ప్రధాన అంతర్జాతీయ, జాతీయ ఉత్సవాలలో ప్రదర్శనలు ఇస్తున్నది. * అలెక్స్ మూర్, ఆధునిక బాల్రూమ్ డ్యాన్సింగ్ మార్గదర్శకుడు, నర్తకుడు, నృత్య ఉపాధ్యాయుడు, శాస్త్రీయ బాల్రూమ్ నృత్య పుస్తకాల రచయిత. అతని ''బాల్రూమ్ డ్యాన్స్'' అంతర్జాతీయ తరహా బాల్రూమ్ నృత్యం "బైబిల్" గా పరిగణించబడుతుంది. * మేరీ మర్ఫీ (జననం 1958 మార్చి 9), బాల్రూమ్ డ్యాన్స్ ఛాంపియన్, గుర్తింపు పొందిన డ్యాన్స్ జడ్జి, ఫాక్స్ డ్యాన్స్ పోటీ-రియాలిటీ షో సో యు థింక్ యు కెన్ డాన్స్ లో రెగ్యులర్ జడ్జి, కొరియోగ్రాఫర్. == ఎన్. == * [[జూనియర్ ఎన్.టి.ఆర్]] (జననం 1983 మే 20), [[తెలుగు సినిమా]]<nowiki/>కు పనిచేసే భారతీయ నటుడు, నిర్మాత. భారతదేశంలో అత్యధిక పారితోషికం తీసుకునే నటులలో ఒకడు. ఆయన అత్యంత నైపుణ్యం కలిగిన, శిక్షణ పొందిన [[కూచిపూడి నృత్యం|కూచిపూడి]] నర్తకుడు కూడా. 2022 చిత్రం [[రౌద్రం రణం రుధిరం|''ఆర్ఆర్ఆర్'']] నుండి [[అకాడమీ పురస్కారాలు|అకాడమీ అవార్డు]] గెలుచుకున్న ఒరిజినల్ పాట "నాటు నాటు" తో ఆయన ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రజాదరణ పొందాడు. * ఐరా నాగినెవిచిటే, అంతర్జాతీయ నృత్య కళాకారిణి, నిర్మాత, స్వరకర్త. * నెల్లీ నవేట్, 19వ శతాబ్దం చివరలో, 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో మ్యూజిక్ హాల్, వైవిధ్య, పాంటోమైమ్లలో ప్రదర్శించిన బ్రిటిష్ నర్తకి, గాయని, హాస్యనటి. * నికోలస్ బ్రదర్స్, ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ నృత్య సోదరుల బృందం, ఫయార్డ్ నికోలస్ (1914 - 2006), హెరాల్డ్ నికోలస్ వారి అత్యంత విన్యాస సాంకేతికత, ఉన్నత స్థాయి కళాత్మకత, సాహసోపేతమైన ఆవిష్కరణలతో, వారు వారి కాలంలోని గొప్ప ట్యాప్ నృత్యకారులచే పరిగణించబడ్డారు. * బ్రోనిస్లావా నిజింస్కా (1891 - 1972), పోలిష్, రష్యన్ బ్యాలెట్ నర్తకి. * వాస్లావ్ ఫోమిచ్ నిజిన్స్కీ (1889 మార్చి 12 - 1950 ఏప్రిల్ 8), పోలిష్ బ్యాలెట్ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్. చరిత్రలో అత్యంత ప్రతిభావంతులైన పురుష నృత్యకారులలో ఆయన ఒకడు. * రుడాల్ఫ్ నూరేవ్ (1938 మార్చి 17 - 1993 జనవరి 6), మారిస్ లీపా, వాస్లావ్ నిజిన్స్కీ, అలెగ్జాండర్ గోడునోవ్, మిఖాయిల్ బారిష్నికోవ్ లతో పాటు 20వ శతాబ్దపు గొప్ప పురుష బ్యాలెట్ నృత్యకారులలో ఒకడిగా పరిగణించబడ్డాడు. * నె-యో (జననం 1979 అక్టోబరు 18), గ్రామీ అవార్డు గెలుచుకున్న గాయకుడు, పాటల రచయిత, నటుడు, రికార్డు నిర్మాత, నర్తకుడు. అతను ది మాస్క్డ్ సింగర్ సీజన్ 10 "కౌ" గా విజేతగా నిలిచాడు. == ఓ. == * డోనాల్డ్ ఓ 'కానర్ (1925 ఆగష్టు 28 - 2003 సెప్టెంబరు 27), అమెరికన్ ట్యాప్ నర్తకుడు. అతను 1940లలో అనేక యూనివర్సల్ స్టూడియోస్ మ్యూజికల్స్లో పెగ్గి ర్యాన్ కలిసి కనిపించాడు. చాలా సంవత్సరాల తరువాత, అతను 1952లో క్లాసిక్ చిత్రం 'సింగింగ్ ఇన్ ది రైన్' లో జీన్ కెల్లీ, డెబ్బీ రేనాల్డ్స్ తో కలిసి కనిపించాడు. * ఆన్-మార్గరెట్ ఓల్సన్, వివా లాస్ వేగాస్ తో సహా అనేక అమెరికన్ చలన చిత్రాలలో నృత్యం, నటన, పాడటానికి ప్రసిద్ధి చెందిన స్వీడిష్-అమెరికన్ మహిళ. * సిమోనా ఒరిన్స్కా (జననం 1978 ఆగష్టు 18), లాట్వియాలో ఏకైక బుటో కళాకారిణి. నర్తకి, కవి, దర్శకురాలు, అనేక కళా ప్రాజెక్టుల కొరియోగ్రాఫర్. ఆమె డాన్స్ థెరపీ, డాన్స్ మూవ్మెంట్ థెరపీ ప్రాక్టీషనర్ కూడా. == పి. == * [[అన్నా పావ్లోవా]] (1881 ఫిబ్రవరి 12 - 1931 జనవరి 23), 19వ శతాబ్దం చివరలో, 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ప్రసిద్ధ రష్యన్ నృత్య కళాకారిణి. ఆమె తన ప్రసిద్ధ నృత్యం ది డయింగ్ స్వాన్ కు ఎక్కువగా గుర్తుండిపోతుంది, ఎందుకంటే ఆమె ప్రపంచవ్యాప్తంగా పర్యటించి, ఎన్నడూ చూడని వ్యక్తులకు బ్యాలెట్ ను తీసుకువచ్చిన మొదటి నృత్య కళాకారిణి. * అన్నెట్టా పెలూచి (జననం 20వ శతాబ్దం) చికాగో ఒపెరా కంపెనీ నర్తకి. * పెపిటా డి ఒలివా (1830 - 1871), ఐరోపా అంతటా ప్రదర్శన ఇచ్చిన స్పానిష్ రోమానీ నర్తకి. * జూల్స్-జోసెఫ్ పెరోట్ (1810 ఆగష్టు 18 - 1992 ఆగష్టు 18), ఫ్రెంచ్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, తరువాత రష్యాలోని సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్లోని ఇంపీరియల్ బ్యాలెట్ బాలెట్ మాస్టర్. * మారియస్ పెటిపా (1819-1910), ఫ్రెంచ్-రష్యన్ బ్యాలెట్ నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు * ఆర్లీన్ ఫిలిప్స్, ఆంగ్ల నృత్య దర్శకురాలు, మాజీ నర్తకి. వెస్ట్ ఎండ్, బ్రాడ్వేలలో అనేక సంగీత కచేరీలను ప్రదర్శించింది, లారెన్స్ ఆలివర్ అవార్డు, టోనీ అవార్డు సహా అనేక ప్రతిష్టాత్మక అవార్డులకు నామినేట్ అయింది. స్ట్రిక్ట్లీ కమ్ డ్యాన్సింగ్, సో యు థింక్ యు కెన్ డాన్స్ వంటి కార్యక్రమాలకు న్యాయనిర్ణేతగా వ్యవహరిస్తూ టెలివిజన్ నృత్య నిపుణురాలిగా ప్రసిద్ధి చెందంది. * ఓమ్మీ పిపిట్-సుక్సన్, థాయ్ నృత్య కళాకారిణి, శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో బ్యాలెట్ మాజీ సోలో వాద్యకారిణి, బ్యాలెట్కు శాన్ జోస్తో మాజీ ప్రధాన నర్తకి. * జువానిటా పిట్స్, 1930 నుండి 1950 వరకు ప్రదర్శించిన ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ ట్యాప్ నర్తకి. * మాయా ప్లిసెట్స్కాయా (1925 - 2015), రష్యన్ బ్యాలెట్ నర్తకి, నృత్య దర్శకురాలు, బ్యాలెట్ డైరెక్టర్, నటి, 20వ శతాబ్దపు గొప్ప బాలేరినాస్ లో ఒకరిగా పరిగణించబడుతుంది. 1960 నుండి ఆమె బోల్షోయ్ థియేటర్ ప్రైమా బాలేరినా అసోసియేషన్. * ఎలియనోర్ టోరీ పావెల్ (1912 నవంబరు 21 - 1982 ఫిబ్రవరి 11), అమెరికన్ నర్తకి, నటి, 1930, 1940లలో సంగీత చిత్రాలలో ఆమె ట్యాప్ డ్యాన్స్ సంఖ్యకు బాగా గుర్తుంచుకోబడింది. * ప్రిన్స్ (1958 జూన్ 7 - 2016 ఏప్రిల్ 21), అమెరికన్ గాయకుడు, పాటల రచయిత, బహుళ వాయిద్యకారుడు, నర్తకుడు, రికార్డు నిర్మాత. * జూలియట్ ప్రోవ్స్, దక్షిణ ఆఫ్రికా-అమెరికన్ నర్తకి, [[ఎల్విస్ ప్రెస్లీ]]<nowiki/>తో పాటు ''జి. ఐ. బ్లూస్'' సహా అనేక అమెరికన్ చలన చిత్రాలలో నృత్యం, నటన, పాడటానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. * [[ప్రభుదేవా|ప్రభు దేవా]], భారతీయ నర్తకుడు, నటుడు, దర్శకుడు, కొరియోగ్రాఫర్. * పునిత్ జె పాఠక్, భారతీయ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్, రియాలిటీ షో న్యాయమూర్తి. * [[పునీత్ రాజ్‍కుమార్]] (1975 మార్చి 17 - 2021 అక్టోబరు 29), భారతీయ నర్తకుడు, చిత్ర నిర్మాత, పరోపకారి. == ఆర్. == * డామే మేరీ రాంబర్ట్ (1888 ఫిబ్రవరి 20 - 1982 జూన్ 12), పోలిష్-యూదు నర్తకి, నృత్య ఉపాధ్యాయురాలు, ఆమె నర్తకి, ఉపాధ్యాయురాలిగా బ్రిటిష్ బ్యాలెట్పై గొప్ప ప్రభావాన్ని చూపింది. * వాడే రాబ్సన్ (జననం 1982 సెప్టెంబరు 17), ఆస్ట్రేలియన్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, నిర్మాత, పాటల రచయిత. * పియరీ రామ్యూ, ఎలిసబెట్టా ఫార్నేస్కు ఫ్రెంచ్ నృత్య గురువు, బారోక్ నృత్యం గురించి ఇప్పుడు మనకు విలువైన సమాచారాన్ని అందించే రెండు పుస్తకాల రచయిత. * [[రామ్ చ​రణ్ తేజ|రామ్ చరణ్]] (జననం 1985 మార్చి 27), ఒక భారతీయ నటుడు, చిత్ర నిర్మాత, వ్యవస్థాపకుడు, ఆయన ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా]]<nowiki/>కు పనిచేస్తున్నాడు. భారతీయ చలనచిత్ర రంగంలో అత్యధిక పారితోషికం తీసుకునే నటులలో ఆయన ఒకడు, తన నృత్యానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందాడు. * [[రామ్ పోతినేని]], తెలుగు సినిమాకు పనిచేసే భారతీయ నటుడు. అతను తన వేగవంతమైన బహుముఖ నృత్య కదలికలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. * బిల్ రాబిన్సన్ (1878 మే 25 - 1949 నవంబరు 25), బోజాంగిల్స్ అని కూడా పిలుస్తారు, మార్గదర్శకుడు, ప్రముఖ ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ ట్యాప్ డ్యాన్స్ పెర్ఫార్మర్. * జింజిర్ రోజర్స్ (1911 జులై 16 - 1995 ఏప్రిల్ 25), హాలీవుడ్ స్వర్ణ యుగంలో అమెరికన్ నర్తకి, నటి, గాయని, ఫ్రెడ్ ఆస్టెయిర్ తో కలిసి 10 చలన చిత్రాలలో నృత్యం చేసినందుకు ప్రసిద్ధి చెందింది. * బ్రైన్ రమ్ఫల్లో (జననం 2003 జులై 1), అమెరికన్ నర్తకి, మోడల్, నటి, అమెరికాస్ గాట్ టాలెంట్ అండ్ డాన్స్ మామ్స్ లో ప్రసిద్ధి చెందింది. * పెగ్గి ర్యాన్ (1924 ఆగష్టు 29 - 2004 అక్టోబరు 30), అమెరికన్ నర్తకి. * [[హృతిక్ రోషన్]] (జననం 1974 జనవరి 10), బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కనిపించే భారతీయ నటుడు. ఆయన వివిధ రకాల పాత్రలను పోషించాడు, తన నృత్య నైపుణ్యాలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. * రెమో డిసౌజా, భారతీయ కొరియోగ్రాఫర్, నర్తకుడు, దర్శకుడు, రియాలిటీ షో న్యాయమూర్తి. * [[రాఘవ్ జుయల్]] (జననం 1991 జులై 10), భారతీయ నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్, నటుడు, టెలివిజన్ ప్రెజెంటర్. == ఎస్. == * ఆడమ్ జి. సెవానీ (జననం 1992 జూన్ 29), నటుడు, నర్తకుడు. * రూత్ సెయింట్ డెనిస్ (1879 జనవరి 20 - 1968 జులై 21), ప్రారంభ ఆధునిక నృత్య మార్గదర్శకుడు. * బెంజిమన్ "బెంజీ" డేనియల్ ష్విమ్మర్ (జననం 1984 జనవరి 18), అమెరికన్ ప్రొఫెషనల్ స్వింగ్ డాన్సర్. 2006 ఆగస్టు 16న, సో యు థింక్ యు కెన్ డాన్స్ రెండవ సీజన్ విజేతగా "అమెరికాస్ ఫేవరెట్ డాన్సర్" గా పట్టాభిషేకం చేయబడ్డాడు. * నాడిన్ సీనియర్ (1939 - 2016), ఫీనిక్స్ డాన్స్ థియేటర్, నార్తర్న్ స్కూల్ ఆఫ్ కాంటెంపరరీ డాన్స్ వ్యవస్థాపకుడు. * [[ఉదయ్ శంకర్]] (1900 డిసెంబరు 8 - 1977 సెప్టెంబరు 26), భారతదేశంలో ఆధునిక నృత్యానికి మార్గదర్శకుడు, ప్రపంచ ప్రఖ్యాత భారతీయ నృత్య కళాకారుడు, నృత్య దర్శకుడు. * లాయిడ్ షా (1980 - 1958), ఒక విద్యావేత్త,. అమెరికాలో స్క్వేర్ డ్యాన్స్ విస్తృత పునరుజ్జీవనాన్ని తీసుకువచ్చిన ఘనత పొందాడు. * టెడ్ షాన్ (1891 అక్టోబరు 21 - 1972 జనవరి 9), అమెరికన్ ఆధునిక నృత్యం మార్గదర్శకుడు. అతను తన భార్య రూత్ సెయింట్ డెనిస్ తో కలిసి డెనిషాన్ స్కూల్ ను ప్రారంభించాడు. * రణజాబతి సిర్కార్ (1963 మార్చి 29 - 1999 అక్టోబరు 23), భారతీయ నృత్య కళాకారిణి, నృత్య దర్శకురాలు. సమకాలీన భారతీయ నృత్య రూపాలకు ఆమె చేసిన కృషికి ప్రసిద్ధి చెందింది. * జిమ్మీ స్లైడ్ / కింగ్ ఆఫ్ స్లైడ్స్ (1927 - 2008), ప్రపంచ ప్రఖ్యాత ట్యాప్ నర్తకుడు, ముఖ్యంగా [[జాజ్]] తో కలిపిన వినూత్న ట్యాప్ శైలికి ప్రసిద్ధి చెందాడు. యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో స్లైడ్ వ్యక్తిత్వం 1980లలో గమనించదగ్గ విధంగా పునరుద్ధరించబడింది. * "షార్టి" జార్జ్ స్నోడెన్, 1920, 1930 లలో హర్లెం లో ఆఫ్రికన్ అమెరికన్ నర్తకుడు. * [[బ్రిట్నీ స్పియర్స్]] (జననం 1981 డిసెంబరు 2), అమెరికన్ గాయని, నర్తకి. ఆమె హిట్ సింగిల్స్ బేబీ వన్ మోర్ టైమ్, "ఊప్స్!... ఐ డిడ్ ఇట్ ఎగైన్" కు ప్రసిద్ధి చెందడమే కాకుండా, ఆమె తన ప్రత్యేకమైన దుస్తులకు, ఆమె వినోదాత్మక, ఫ్రీస్టైల్ నృత్యానికి అంతర్జాతీయంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. * జాన్ విలియం సబ్లెట్ (1902 ఫిబ్రవరి 19 - 1986 మే 18), ఒక అమెరికన్ వాయిద్యకారుడు, గాయకుడు, వినోదాత్మక వ్యక్తి. సబ్లెట్ను ట్యాప్ డ్యాన్స్ ఒక రూపం అయిన "రిథమ్ ట్యాప్" ఆధ్యుడిగా పిలుస్తారు. * సిల్వియా సైక్స్, స్వింగ్ డ్యాన్స్ ఇన్స్ట్రక్టర్, న్యాయమూర్తి, కొరియోగ్రాఫర్. ముఖ్యంగా, బాల్బోవా నృత్యంలో ఆమెను ప్రముఖ అధికారంగా చాలా మంది భావిస్తారు. * సంజయ్ ఖత్రి (జననం 1987) భారతదేశపు మొట్టమొదటి పురుష బ్యాలెట్ నర్తకుడు, బ్యాలెట్ ఉపాధ్యాయుడు. * [[శంతను మహేశ్వరి]] (జననం 1991 మార్చి 7), భారతీయ నటుడు, నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్. * [[శక్తి మోహన్]], భారతదేశానికి చెందిన సమకాలీన నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, రియాలిటీ షో న్యాయమూర్తి. ఆమె డ్యాన్స్ ఇండియా డ్యాన్స్ సీజన్ 2 విజేత. * [[షాహిద్ కపూర్]], భారతదేశానికి చెందిన నటుడు, నర్తకుడు. * సూపర్ జూనియర్, ఎస్. ఎం. ఎంటర్టైన్మెంట్ సంస్థ క్రింద కొరియన్ మల్టీ టాలెంటెడ్ బాయ్ బ్యాండ్. వారు 2005లో తొలిసారిగా ప్రదర్శించారు. * సెమా యిల్డిజ్, టర్కిష్ బెల్లీ డాన్సర్, రోమానీ నర్తకి, నృత్య ఉపాధ్యాయురాలు, నటి, ఒట్టోమన్ శకం టోప్కాపి ప్యాలెస్లో ప్రదర్శన ఇచ్చిన మొదటి నర్తకిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆమె టర్కీలోని సీనియర్ ఓరియంటల్ నృత్యకారులలో ఒకరిగా గుర్తింపు తెచ్చుకుంది. రోమానీ నృత్యంలో ఆమె నైపుణ్యానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. == టి. == * మేరీ టాగ్లియోని (1804 ఏప్రిల్ 23 - 1884 ఏప్రిల్ 24), రోమ్యాంటిక్ బ్యాలెట్ శకానికి చెందిన ప్రసిద్ధ ఇటాలియన్ నృత్య కళాకారిణి, యూరోపియన్ నృత్య చరిత్రలో కేంద్ర వ్యక్తి. * లైలా తాజ్, ఈజిప్టు బెల్లీ నర్తకి, దీని నృత్యాలు ఈజిప్టు సంప్రదాయాలు, సంస్కృతి అంశాలను తెలియజేస్తాయి. * మరియా టాల్చీఫ్, అమెరికా మొట్టమొదటి ప్రధాన ప్రైమా బాలేరినా, అమెరికన్ బ్యాలెట్లో విప్లవాత్మక మార్పులు తీసుకువచ్చినట్లు విస్తృతంగా పరిగణించబడుతుంది. * టెయానా టేలర్ (జననం 1990 డిసెంబరు 10), అమెరికన్ గాయని, పాటల రచయిత, నటి, మోడల్, నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, మ్యూజిక్ వీడియో డైరెక్టర్. * ట్వైలా థార్ప్ (జననం 1941 జులై 1), ప్రముఖ అమెరికన్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్. ఆమె ఎమ్మీ, టోనీ అవార్డులను గెలుచుకుంది, ప్రస్తుతం న్యూయార్క్ నగరంలో కొరియోగ్రాఫర్ గా పనిచేస్తోంది. * లిసా జోన్ థాంప్సన్ (జననం 1969 ఏప్రిల్ 22), అమెరికన్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, ఇన్ లివింగ్ కలర్ టెలివిజన్ షోలో ఫ్లై గర్ల్గా నటించినందుకు బాగా ప్రసిద్ది చెందింది. * డానీ టిడ్వెల్ (జననం 1984 ఆగష్టు 1), అమెరికన్ సమకాలీన, బ్యాలెట్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, 2007లో ఫాక్స్ మూడవ సీజన్ సో యు థింక్ యు కెన్ డాన్స్ లో రన్నరప్ గా నిలిచింది. * ఆల్ఫోన్స్ టియెరో (జననం 1946 17 ఏప్రిల్), ఫ్రెంచ్ నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు, నృత్య పండితుడు. * ఎడ్డీ టోర్రెస్ (జననం 1950 జులై 3), ప్రఖ్యాత సల్సా నృత్య శిక్షకుడు. * జాయిస్ ట్రిస్లర్ (1934 - 1979), అమెరికన్ మోడెమ్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్. * ఆంటోనీ టుడోర్ (1908 ఏప్రిల్ 4 - 1987 ఏప్రిల్ 19), విలియం కుక్, ప్రభావవంతమైన 20వ శతాబ్దపు ఆంగ్ల బ్యాలెట్ కొరియోగ్రాఫర్, ఉపాధ్యాయుడు, నర్తకుడు. == యు. == * గలినా (1910 జనవరి 8 - 1998 మార్చి 21), రష్యన్ బ్యాలెట్ నర్తకి. ఆమె 20వ శతాబ్దపు గొప్ప నృత్య కళాకారిణులలో ఒకరిగా తరచుగా పేర్కొనబడుతుంది. 1944 నుండి 1960 వరకు ఆమె బోల్షోయ్ థియేటర్ ప్రైమా బాలేరినా అసోసియేషన్. * ఉషర్ (జననం 1978 అక్టోబరు 14), అమెరికన్ గాయకుడు, పాటల రచయిత, నర్తకుడు, నటుడు. * డోరిస్ ఉలిచ్ (జననం 1977), అంతర్జాతీయంగా చురుకైన ఆస్ట్రియన్ కొరియోగ్రాఫర్, నటి, నృత్య ఉపాధ్యాయురాలు. == వి. == * అగ్రిప్పినా యాకోవ్లెవ్న వాగనోవా (1879 జులై 6 - 1951 నవంబరు 5), వాగనోవా మెథడ్ అభివృద్ధి చేసిన రష్యన్ బ్యాలెట్ ఉపాధ్యాయురాలు, పాత ఇంపీరియల్ బ్యాలెట్ స్కూల్ (నేడు వగానొవా అకాడమీ ఆఫ్ రష్యన్ బ్యాలెట్) బోధనా పద్ధతుల నుండి ఉద్భవించిన సాంకేతికత. * మేరీ వాన్ గోథేమ్ (జననం 1865), పారిస్ ఒపెరా బ్యాలెట్ నర్తకి. == డబ్ల్యూ. == * కరిన్ వేహ్నర్ (1926 - 1999), జర్మన్ లో జన్మించిన ఫ్రెంచ్ ఆధునిక నర్తకి, నృత్య దర్శకురాలు. * ఎల్లియానా వాల్మ్స్లీ (జననం 2007 జూన్ 23), అమెరికన్ నర్తకి, నటి, మోడల్, రియాలిటీ షో డాన్స్ మామ్స్ లలో నటించడానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. * జాన్ వీవర్ (1673 జులై 21 - 1760 సెప్టెంబరు 24), ఆంగ్ల నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు, సాధారణంగా ఆంగ్ల పాంటోమైమ్ ఆధ్యుడుగా పిలువబడ్డాడు. * చార్లెస్ వీడ్మన్ (1901 - 1975), అమెరికన్ ఆధునిక నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు, ఉపాధ్యాయుడు. * మేరీ ఆన్ వెల్స్ (1894 - 1971), అమెరికన్ నృత్య ఉపాధ్యాయురాలు. * మేరీ విగ్మాన్ (1894 - 1971), జర్మన్ నర్తకి, నృత్య దర్శకురాలు, నృత్య శిక్షకురాలు. వ్యక్తీకరణ నృత్య ఆవిష్కరణకు, జర్మనీలో ఆధునిక నృత్యానికి మార్గదర్శకురాలిగా ఘనత చెందింది. * జి. హెప్బర్న్ విల్సన్ (జననం 1875) జాజ్ నృత్యం ప్రతిపాదకుడు. * కాట్జా వుల్ఫ్ (1890 - 1992), జర్మన్-స్విస్ భావప్రకటన నృత్యకారిణి, నృత్య శిక్షకురాలు. * లెని విల్లియమ్స్ (1961 - 1996), ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ నర్తకి/కొరియోగ్రాఫర్/మాస్టర్-టీచర్. == వై. == * సదా యాకో (1871 జులై 18 - 1946 డిసెంబరు 7), జపనీస్ గీషా, నటి, నర్తకి. * లామున్ యమాఖుప్ (1905 - 1982), థాయ్ శాస్త్రీయ నర్తకి. * నెల్లీ యు రౌంగ్ లింగ్ (1889 - 1973), చైనీస్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, చైనా మొదటి ఆధునిక నర్తకిగా పరిగణించబడింది. == జెడ్. == * మెకెంజీ జీగ్లర్ (జననం 2004 జూన్ 4), అమెరికన్ నర్తకి, గాయని, రచయిత, నటి, ఆమె రియాలిటీ షో డాన్స్ మామ్స్ లో పాత్రకు ప్రసిద్ధి చెందింది. * మాడి జీగ్లర్ (జననం 2002 సెప్టెంబరు 30), అమెరికన్ నర్తకి, నటి, మోడల్, రియాలిటీ షో డాన్స్ మామ్స్ లో తన పాత్రకు, అలాగే ఆస్ట్రేలియన్ గాయని, గేయరచయిత సియా కోసం మ్యూజిక్ వీడియోలలో ప్రధాన నర్తకిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. * లహ్సెన్ జినౌన్ (జననం 1944), మొరాకో కొరియోగ్రాఫర్, నర్తకి, చిత్రనిర్మాత. ఆమె గొప్ప సమకాలీన మొరాకో నృత్య దర్శకురాలిగా పరిగణించబడింది. == మూలాలు == [[వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] [[వర్గం:జాబితాలు]] p1jjp5gu1svjfgnxfqu4xjoyhrcz4hg 0 509458 4956526 2026-09-12T06:06:46Z Jadisurender 152409 కొత్త వ్యాసం 4956526 wikitext text/x-wiki '''పల్లె అందాలు''' అనేది భారతదేశంలోని, ముఖ్యంగా తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలోని గ్రామీణ ప్రాంతాల సహజ సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతిని మరియు జీవన విధానాన్ని వివరించే ఒక సమగ్ర భావన. భారతదేశానికి పల్లెలే పట్టుకొమ్మలని మహాత్మా గాంధీ పేర్కొన్నారు. పట్టణ జీవితంలోని కాలుష్యం, ఉరుకులు పరుగుల జీవితానికి భిన్నంగా ప్రశాంతతకు, స్వచ్ఛమైన పర్యావరణానికి, మానవ సంబంధాలకు నిలయాలుగా పల్లెలు వర్ధిల్లుతున్నాయి. mqgvqvt8nqp9kfvaqtv1uttjptco6wy 4956527 4956526 2026-09-12T06:07:32Z Jadisurender 152409 4956527 wikitext text/x-wiki '''పల్లె అందాలు''' అనేది భారతదేశంలోని, ముఖ్యంగా తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలోని గ్రామీణ ప్రాంతాల సహజ సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతిని మరియు జీవన విధానాన్ని వివరించే ఒక సమగ్ర భావన. భారతదేశానికి పల్లెలే పట్టుకొమ్మలని మహాత్మా గాంధీ పేర్కొన్నారు. పట్టణ జీవితంలోని కాలుష్యం, ఉరుకులు పరుగుల జీవితానికి భిన్నంగా ప్రశాంతతకు, స్వచ్ఛమైన పర్యావరణానికి, మానవ సంబంధాలకు నిలయాలుగా పల్లెలు వర్ధిల్లుతున్నాయి. ప్రకృతి సౌందర్యంగ్రామీణ ప్రాంతాలు ప్రకృతి రమణీయతకు మారుపేరు. పల్లెటూరి అందాలు కాలాలను బట్టి మారుతూ కనువిందు చేస్తాయి: 7xupu61ccny6cbosll3laq92zrfev64 4956528 4956527 2026-09-12T06:08:28Z Jadisurender 152409 4956528 wikitext text/x-wiki '''పల్లె అందాలు''' అనేది భారతదేశంలోని, ముఖ్యంగా తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలోని గ్రామీణ ప్రాంతాల సహజ సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతిని మరియు జీవన విధానాన్ని వివరించే ఒక సమగ్ర భావన. భారతదేశానికి పల్లెలే పట్టుకొమ్మలని మహాత్మా గాంధీ పేర్కొన్నారు. పట్టణ జీవితంలోని కాలుష్యం, ఉరుకులు పరుగుల జీవితానికి భిన్నంగా ప్రశాంతతకు, స్వచ్ఛమైన పర్యావరణానికి, మానవ సంబంధాలకు నిలయాలుగా పల్లెలు వర్ధిల్లుతున్నాయి. ప్రకృతి సౌందర్యం గ్రామీణ ప్రాంతాలు ప్రకృతి రమణీయతకు మారుపేరు. పల్లెటూరి అందాలు కాలాలను బట్టి మారుతూ కనువిందు చేస్తాయి: పచ్చని పొలాలు: మైళ్ల దూరం పరుచుకున్న వరి, చెరకు, జొన్న పంట పొలాలు పల్లెకు పచ్చని తివాచీ పరిచినట్లు ఉంటాయి. nsb3xxdqhpd17klp70r6bghkopz1zsx 4956530 4956528 2026-09-12T06:09:53Z Jadisurender 152409 4956530 wikitext text/x-wiki '''పల్లె అందాలు''' అనేది భారతదేశంలోని, ముఖ్యంగా తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలోని గ్రామీణ ప్రాంతాల సహజ సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతిని మరియు జీవన విధానాన్ని వివరించే ఒక సమగ్ర భావన. భారతదేశానికి పల్లెలే పట్టుకొమ్మలని మహాత్మా గాంధీ పేర్కొన్నారు. పట్టణ జీవితంలోని కాలుష్యం, ఉరుకులు పరుగుల జీవితానికి భిన్నంగా ప్రశాంతతకు, స్వచ్ఛమైన పర్యావరణానికి, మానవ సంబంధాలకు నిలయాలుగా పల్లెలు వర్ధిల్లుతున్నాయి. ప్రకృతి సౌందర్యం గ్రామీణ ప్రాంతాలు ప్రకృతి రమణీయతకు మారుపేరు. పల్లెటూరి అందాలు కాలాలను బట్టి మారుతూ కనువిందు చేస్తాయి: పచ్చని పొలాలు: మైళ్ల దూరం పరుచుకున్న వరి, చెరకు, జొన్న పంట పొలాలు పల్లెకు పచ్చని తివాచీ పరిచినట్లు ఉంటాయి. జలవనరులు: గ్రామానికి ఆయువుపట్టు లాంటి చెరువులు (తటాకాలు), కాలువలు, బావులు మరియు వాటి చుట్టూ వికసించే తామర పూలు పల్లె ఉదయాలకు ప్రత్యేక అందాన్ని తెస్తాయి. d9d33br29fn98yy1ygii25qgn9yvkel 4956534 4956530 2026-09-12T06:10:53Z Jadisurender 152409 4956534 wikitext text/x-wiki '''పల్లె అందాలు''' అనేది భారతదేశంలోని, ముఖ్యంగా తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలోని గ్రామీణ ప్రాంతాల సహజ సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతిని మరియు జీవన విధానాన్ని వివరించే ఒక సమగ్ర భావన. భారతదేశానికి పల్లెలే పట్టుకొమ్మలని మహాత్మా గాంధీ పేర్కొన్నారు. పట్టణ జీవితంలోని కాలుష్యం, ఉరుకులు పరుగుల జీవితానికి భిన్నంగా ప్రశాంతతకు, స్వచ్ఛమైన పర్యావరణానికి, మానవ సంబంధాలకు నిలయాలుగా పల్లెలు వర్ధిల్లుతున్నాయి. ప్రకృతి సౌందర్యం గ్రామీణ ప్రాంతాలు ప్రకృతి రమణీయతకు మారుపేరు. పల్లెటూరి అందాలు కాలాలను బట్టి మారుతూ కనువిందు చేస్తాయి: పచ్చని పొలాలు: మైళ్ల దూరం పరుచుకున్న వరి, చెరకు, జొన్న పంట పొలాలు పల్లెకు పచ్చని తివాచీ పరిచినట్లు ఉంటాయి. జలవనరులు: గ్రామానికి ఆయువుపట్టు లాంటి చెరువులు (తటాకాలు), కాలువలు, బావులు మరియు వాటి చుట్టూ వికసించే తామర పూలు పల్లె ఉదయాలకు ప్రత్యేక అందాన్ని తెస్తాయి.కాకులు, పిచ్చుకలు, చిలుకలు, నెమళ్లు వంటి రకరకాల పక్షుల కిలకిలరావాలు, తెల్లవారుజామున వినిపించే కోడికూతలు పల్లెటూరి అలారాలుగా పనిచేస్తాయి. ml8c98hs3mjohk15634h8a49p66damx 4956539 4956534 2026-09-12T06:12:08Z Jadisurender 152409 4956539 wikitext text/x-wiki '''పల్లె అందాలు''' అనేది భారతదేశంలోని, ముఖ్యంగా తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలోని గ్రామీణ ప్రాంతాల సహజ సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతిని మరియు జీవన విధానాన్ని వివరించే ఒక సమగ్ర భావన. భారతదేశానికి పల్లెలే పట్టుకొమ్మలని మహాత్మా గాంధీ పేర్కొన్నారు. పట్టణ జీవితంలోని కాలుష్యం, ఉరుకులు పరుగుల జీవితానికి భిన్నంగా ప్రశాంతతకు, స్వచ్ఛమైన పర్యావరణానికి, మానవ సంబంధాలకు నిలయాలుగా పల్లెలు వర్ధిల్లుతున్నాయి. ప్రకృతి సౌందర్యం గ్రామీణ ప్రాంతాలు ప్రకృతి రమణీయతకు మారుపేరు. పల్లెటూరి అందాలు కాలాలను బట్టి మారుతూ కనువిందు చేస్తాయి: పచ్చని పొలాలు: మైళ్ల దూరం పరుచుకున్న వరి, చెరకు, జొన్న పంట పొలాలు పల్లెకు పచ్చని తివాచీ పరిచినట్లు ఉంటాయి. జలవనరులు: గ్రామానికి ఆయువుపట్టు లాంటి చెరువులు (తటాకాలు), కాలువలు, బావులు మరియు వాటి చుట్టూ వికసించే తామర పూలు పల్లె ఉదయాలకు ప్రత్యేక అందాన్ని తెస్తాయి.కాకులు, పిచ్చుకలు, చిలుకలు, నెమళ్లు వంటి రకరకాల పక్షుల కిలకిలరావాలు, తెల్లవారుజామున వినిపించే కోడికూతలు పల్లెటూరి అలారాలుగా పనిచేస్తాయి. గ్రామీణ సంస్కృతి మరియు జీవన విధానం 8jdfchd1cf16d4ri2rwjff0b90iey0f 4956540 4956539 2026-09-12T06:12:50Z Jadisurender 152409 4956540 wikitext text/x-wiki '''పల్లె అందాలు''' అనేది భారతదేశంలోని, ముఖ్యంగా తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలోని గ్రామీణ ప్రాంతాల సహజ సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతిని మరియు జీవన విధానాన్ని వివరించే ఒక సమగ్ర భావన. భారతదేశానికి పల్లెలే పట్టుకొమ్మలని మహాత్మా గాంధీ పేర్కొన్నారు. పట్టణ జీవితంలోని కాలుష్యం, ఉరుకులు పరుగుల జీవితానికి భిన్నంగా ప్రశాంతతకు, స్వచ్ఛమైన పర్యావరణానికి, మానవ సంబంధాలకు నిలయాలుగా పల్లెలు వర్ధిల్లుతున్నాయి. ప్రకృతి సౌందర్యం గ్రామీణ ప్రాంతాలు ప్రకృతి రమణీయతకు మారుపేరు. పల్లెటూరి అందాలు కాలాలను బట్టి మారుతూ కనువిందు చేస్తాయి: పచ్చని పొలాలు: మైళ్ల దూరం పరుచుకున్న వరి, చెరకు, జొన్న పంట పొలాలు పల్లెకు పచ్చని తివాచీ పరిచినట్లు ఉంటాయి. జలవనరులు: గ్రామానికి ఆయువుపట్టు లాంటి చెరువులు (తటాకాలు), కాలువలు, బావులు మరియు వాటి చుట్టూ వికసించే తామర పూలు పల్లె ఉదయాలకు ప్రత్యేక అందాన్ని తెస్తాయి.కాకులు, పిచ్చుకలు, చిలుకలు, నెమళ్లు వంటి రకరకాల పక్షుల కిలకిలరావాలు, తెల్లవారుజామున వినిపించే కోడికూతలు పల్లెటూరి అలారాలుగా పనిచేస్తాయి. గ్రామీణ సంస్కృతి మరియు జీవన విధానం పల్లెటూరి జీవనశైలి ఎంతో సరళంగా, సాంప్రదాయబద్ధంగా ఉంటుంది. 0c2g0oeninjtkmkyoso47o9z0ugnybn 4956541 4956540 2026-09-12T06:13:26Z Jadisurender 152409 4956541 wikitext text/x-wiki '''పల్లె అందాలు''' అనేది భారతదేశంలోని, ముఖ్యంగా తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలోని గ్రామీణ ప్రాంతాల సహజ సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతిని మరియు జీవన విధానాన్ని వివరించే ఒక సమగ్ర భావన. భారతదేశానికి పల్లెలే పట్టుకొమ్మలని మహాత్మా గాంధీ పేర్కొన్నారు. పట్టణ జీవితంలోని కాలుష్యం, ఉరుకులు పరుగుల జీవితానికి భిన్నంగా ప్రశాంతతకు, స్వచ్ఛమైన పర్యావరణానికి, మానవ సంబంధాలకు నిలయాలుగా పల్లెలు వర్ధిల్లుతున్నాయి. ప్రకృతి సౌందర్యం గ్రామీణ ప్రాంతాలు ప్రకృతి రమణీయతకు మారుపేరు. పల్లెటూరి అందాలు కాలాలను బట్టి మారుతూ కనువిందు చేస్తాయి: పచ్చని పొలాలు: మైళ్ల దూరం పరుచుకున్న వరి, చెరకు, జొన్న పంట పొలాలు పల్లెకు పచ్చని తివాచీ పరిచినట్లు ఉంటాయి. జలవనరులు: గ్రామానికి ఆయువుపట్టు లాంటి చెరువులు (తటాకాలు), కాలువలు, బావులు మరియు వాటి చుట్టూ వికసించే తామర పూలు పల్లె ఉదయాలకు ప్రత్యేక అందాన్ని తెస్తాయి.కాకులు, పిచ్చుకలు, చిలుకలు, నెమళ్లు వంటి రకరకాల పక్షుల కిలకిలరావాలు, తెల్లవారుజామున వినిపించే కోడికూతలు పల్లెటూరి అలారాలుగా పనిచేస్తాయి. గ్రామీణ సంస్కృతి మరియు జీవన విధానం పల్లెటూరి జీవనశైలి ఎంతో సరళంగా, సాంప్రదాయబద్ధంగా ఉంటుంది. గ్రామాల్లోని అత్యధిక శాతం ప్రజల ప్రధాన వృత్తి వ్యవసాయం. తెల్లవారుజామునే లేచి ఎడ్ల బండ్లు కట్టుకుని పొలాలకు వెళ్లే రైతులు, వారికి సహాయం చేసే మహిళలు పల్లె శ్రమజీవన సౌందర్యానికి ప్రతీకలు. ta0ywmd0dm1tigf0rk59b4kajs3dawe 4956542 4956541 2026-09-12T06:13:56Z Jadisurender 152409 4956542 wikitext text/x-wiki '''పల్లె అందాలు''' అనేది భారతదేశంలోని, ముఖ్యంగా తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలోని గ్రామీణ ప్రాంతాల సహజ సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతిని మరియు జీవన విధానాన్ని వివరించే ఒక సమగ్ర భావన. భారతదేశానికి పల్లెలే పట్టుకొమ్మలని మహాత్మా గాంధీ పేర్కొన్నారు. పట్టణ జీవితంలోని కాలుష్యం, ఉరుకులు పరుగుల జీవితానికి భిన్నంగా ప్రశాంతతకు, స్వచ్ఛమైన పర్యావరణానికి, మానవ సంబంధాలకు నిలయాలుగా పల్లెలు వర్ధిల్లుతున్నాయి. ప్రకృతి సౌందర్యం గ్రామీణ ప్రాంతాలు ప్రకృతి రమణీయతకు మారుపేరు. పల్లెటూరి అందాలు కాలాలను బట్టి మారుతూ కనువిందు చేస్తాయి: పచ్చని పొలాలు: మైళ్ల దూరం పరుచుకున్న వరి, చెరకు, జొన్న పంట పొలాలు పల్లెకు పచ్చని తివాచీ పరిచినట్లు ఉంటాయి. జలవనరులు: గ్రామానికి ఆయువుపట్టు లాంటి చెరువులు (తటాకాలు), కాలువలు, బావులు మరియు వాటి చుట్టూ వికసించే తామర పూలు పల్లె ఉదయాలకు ప్రత్యేక అందాన్ని తెస్తాయి.కాకులు, పిచ్చుకలు, చిలుకలు, నెమళ్లు వంటి రకరకాల పక్షుల కిలకిలరావాలు, తెల్లవారుజామున వినిపించే కోడికూతలు పల్లెటూరి అలారాలుగా పనిచేస్తాయి. గ్రామీణ సంస్కృతి మరియు జీవన విధానం పల్లెటూరి జీవనశైలి ఎంతో సరళంగా, సాంప్రదాయబద్ధంగా ఉంటుంది. గ్రామాల్లోని అత్యధిక శాతం ప్రజల ప్రధాన వృత్తి వ్యవసాయం. తెల్లవారుజామునే లేచి ఎడ్ల బండ్లు కట్టుకుని పొలాలకు వెళ్లే రైతులు, వారికి సహాయం చేసే మహిళలు పల్లె శ్రమజీవన సౌందర్యానికి ప్రతీకలు.గ్రామాల్లో ప్రజల మధ్య బంధాలు బలంగా ఉంటాయి. సంక్రాంతి, దసరా, దీపావళి, ఉగాది మరియు బోనాలు వంటి పండుగలను ఊరంతా కలిసి ఒకే కుటుంబంలా జరుపుకుంటారు. సంక్రాంతి వేళ ముగ్గులు, గొబ్బెమ్మలు, హరిదాసు కీర్తనలు, గంగిరెద్దుల ఆటలు పల్లె సంస్కృతిని చాటుతాయి. aey89n8ovytt7jtqk6rz75tgo7lsvhx 4956543 4956542 2026-09-12T06:14:27Z Jadisurender 152409 4956543 wikitext text/x-wiki '''పల్లె అందాలు''' అనేది భారతదేశంలోని, ముఖ్యంగా తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలోని గ్రామీణ ప్రాంతాల సహజ సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతిని మరియు జీవన విధానాన్ని వివరించే ఒక సమగ్ర భావన. భారతదేశానికి పల్లెలే పట్టుకొమ్మలని మహాత్మా గాంధీ పేర్కొన్నారు. పట్టణ జీవితంలోని కాలుష్యం, ఉరుకులు పరుగుల జీవితానికి భిన్నంగా ప్రశాంతతకు, స్వచ్ఛమైన పర్యావరణానికి, మానవ సంబంధాలకు నిలయాలుగా పల్లెలు వర్ధిల్లుతున్నాయి. ప్రకృతి సౌందర్యం గ్రామీణ ప్రాంతాలు ప్రకృతి రమణీయతకు మారుపేరు. పల్లెటూరి అందాలు కాలాలను బట్టి మారుతూ కనువిందు చేస్తాయి: పచ్చని పొలాలు: మైళ్ల దూరం పరుచుకున్న వరి, చెరకు, జొన్న పంట పొలాలు పల్లెకు పచ్చని తివాచీ పరిచినట్లు ఉంటాయి. జలవనరులు: గ్రామానికి ఆయువుపట్టు లాంటి చెరువులు (తటాకాలు), కాలువలు, బావులు మరియు వాటి చుట్టూ వికసించే తామర పూలు పల్లె ఉదయాలకు ప్రత్యేక అందాన్ని తెస్తాయి.కాకులు, పిచ్చుకలు, చిలుకలు, నెమళ్లు వంటి రకరకాల పక్షుల కిలకిలరావాలు, తెల్లవారుజామున వినిపించే కోడికూతలు పల్లెటూరి అలారాలుగా పనిచేస్తాయి. గ్రామీణ సంస్కృతి మరియు జీవన విధానం పల్లెటూరి జీవనశైలి ఎంతో సరళంగా, సాంప్రదాయబద్ధంగా ఉంటుంది. గ్రామాల్లోని అత్యధిక శాతం ప్రజల ప్రధాన వృత్తి వ్యవసాయం. తెల్లవారుజామునే లేచి ఎడ్ల బండ్లు కట్టుకుని పొలాలకు వెళ్లే రైతులు, వారికి సహాయం చేసే మహిళలు పల్లె శ్రమజీవన సౌందర్యానికి ప్రతీకలు.గ్రామాల్లో ప్రజల మధ్య బంధాలు బలంగా ఉంటాయి. సంక్రాంతి, దసరా, దీపావళి, ఉగాది మరియు బోనాలు వంటి పండుగలను ఊరంతా కలిసి ఒకే కుటుంబంలా జరుపుకుంటారు. సంక్రాంతి వేళ ముగ్గులు, గొబ్బెమ్మలు, హరిదాసు కీర్తనలు, గంగిరెద్దుల ఆటలు పల్లె సంస్కృతిని చాటుతాయి.ఊరి మధ్యలో ఉండే పెద్ద మర్రిచెట్టు లేదా వేపచెట్టు కింద ఉండే రచ్చబండ గ్రామస్తుల సామాజిక వేదిక. సాయంత్రం వేళల్లో పెద్దలు ఇక్కడ కూర్చుని ఊరి విశేషాలు, సమస్యలను చర్చించుకుంటారు. n0j2xzg2l1a7vicj83zkcoceeojqa5m 4956544 4956543 2026-09-12T06:15:13Z Jadisurender 152409 4956544 wikitext text/x-wiki '''పల్లె అందాలు''' అనేది భారతదేశంలోని, ముఖ్యంగా తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలోని గ్రామీణ ప్రాంతాల సహజ సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతిని మరియు జీవన విధానాన్ని వివరించే ఒక సమగ్ర భావన. భారతదేశానికి పల్లెలే పట్టుకొమ్మలని మహాత్మా గాంధీ పేర్కొన్నారు. పట్టణ జీవితంలోని కాలుష్యం, ఉరుకులు పరుగుల జీవితానికి భిన్నంగా ప్రశాంతతకు, స్వచ్ఛమైన పర్యావరణానికి, మానవ సంబంధాలకు నిలయాలుగా పల్లెలు వర్ధిల్లుతున్నాయి. ప్రకృతి సౌందర్యం గ్రామీణ ప్రాంతాలు ప్రకృతి రమణీయతకు మారుపేరు. పల్లెటూరి అందాలు కాలాలను బట్టి మారుతూ కనువిందు చేస్తాయి: పచ్చని పొలాలు: మైళ్ల దూరం పరుచుకున్న వరి, చెరకు, జొన్న పంట పొలాలు పల్లెకు పచ్చని తివాచీ పరిచినట్లు ఉంటాయి. జలవనరులు: గ్రామానికి ఆయువుపట్టు లాంటి చెరువులు (తటాకాలు), కాలువలు, బావులు మరియు వాటి చుట్టూ వికసించే తామర పూలు పల్లె ఉదయాలకు ప్రత్యేక అందాన్ని తెస్తాయి.కాకులు, పిచ్చుకలు, చిలుకలు, నెమళ్లు వంటి రకరకాల పక్షుల కిలకిలరావాలు, తెల్లవారుజామున వినిపించే కోడికూతలు పల్లెటూరి అలారాలుగా పనిచేస్తాయి. గ్రామీణ సంస్కృతి మరియు జీవన విధానం పల్లెటూరి జీవనశైలి ఎంతో సరళంగా, సాంప్రదాయబద్ధంగా ఉంటుంది. గ్రామాల్లోని అత్యధిక శాతం ప్రజల ప్రధాన వృత్తి వ్యవసాయం. తెల్లవారుజామునే లేచి ఎడ్ల బండ్లు కట్టుకుని పొలాలకు వెళ్లే రైతులు, వారికి సహాయం చేసే మహిళలు పల్లె శ్రమజీవన సౌందర్యానికి ప్రతీకలు.గ్రామాల్లో ప్రజల మధ్య బంధాలు బలంగా ఉంటాయి. సంక్రాంతి, దసరా, దీపావళి, ఉగాది మరియు బోనాలు వంటి పండుగలను ఊరంతా కలిసి ఒకే కుటుంబంలా జరుపుకుంటారు. సంక్రాంతి వేళ ముగ్గులు, గొబ్బెమ్మలు, హరిదాసు కీర్తనలు, గంగిరెద్దుల ఆటలు పల్లె సంస్కృతిని చాటుతాయి.ఊరి మధ్యలో ఉండే పెద్ద మర్రిచెట్టు లేదా వేపచెట్టు కింద ఉండే రచ్చబండ గ్రామస్తుల సామాజిక వేదిక. సాయంత్రం వేళల్లో పెద్దలు ఇక్కడ కూర్చుని ఊరి విశేషాలు, సమస్యలను చర్చించుకుంటారు. సాంప్రదాయ గృహాలు - కళలు hu4mqxis801zg17nhlgpf2yq6ughuuh 4956545 4956544 2026-09-12T06:15:44Z Jadisurender 152409 4956545 wikitext text/x-wiki '''పల్లె అందాలు''' అనేది భారతదేశంలోని, ముఖ్యంగా తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలోని గ్రామీణ ప్రాంతాల సహజ సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతిని మరియు జీవన విధానాన్ని వివరించే ఒక సమగ్ర భావన. భారతదేశానికి పల్లెలే పట్టుకొమ్మలని మహాత్మా గాంధీ పేర్కొన్నారు. పట్టణ జీవితంలోని కాలుష్యం, ఉరుకులు పరుగుల జీవితానికి భిన్నంగా ప్రశాంతతకు, స్వచ్ఛమైన పర్యావరణానికి, మానవ సంబంధాలకు నిలయాలుగా పల్లెలు వర్ధిల్లుతున్నాయి. ప్రకృతి సౌందర్యం గ్రామీణ ప్రాంతాలు ప్రకృతి రమణీయతకు మారుపేరు. పల్లెటూరి అందాలు కాలాలను బట్టి మారుతూ కనువిందు చేస్తాయి: పచ్చని పొలాలు: మైళ్ల దూరం పరుచుకున్న వరి, చెరకు, జొన్న పంట పొలాలు పల్లెకు పచ్చని తివాచీ పరిచినట్లు ఉంటాయి. జలవనరులు: గ్రామానికి ఆయువుపట్టు లాంటి చెరువులు (తటాకాలు), కాలువలు, బావులు మరియు వాటి చుట్టూ వికసించే తామర పూలు పల్లె ఉదయాలకు ప్రత్యేక అందాన్ని తెస్తాయి.కాకులు, పిచ్చుకలు, చిలుకలు, నెమళ్లు వంటి రకరకాల పక్షుల కిలకిలరావాలు, తెల్లవారుజామున వినిపించే కోడికూతలు పల్లెటూరి అలారాలుగా పనిచేస్తాయి. గ్రామీణ సంస్కృతి మరియు జీవన విధానం పల్లెటూరి జీవనశైలి ఎంతో సరళంగా, సాంప్రదాయబద్ధంగా ఉంటుంది. గ్రామాల్లోని అత్యధిక శాతం ప్రజల ప్రధాన వృత్తి వ్యవసాయం. తెల్లవారుజామునే లేచి ఎడ్ల బండ్లు కట్టుకుని పొలాలకు వెళ్లే రైతులు, వారికి సహాయం చేసే మహిళలు పల్లె శ్రమజీవన సౌందర్యానికి ప్రతీకలు.గ్రామాల్లో ప్రజల మధ్య బంధాలు బలంగా ఉంటాయి. సంక్రాంతి, దసరా, దీపావళి, ఉగాది మరియు బోనాలు వంటి పండుగలను ఊరంతా కలిసి ఒకే కుటుంబంలా జరుపుకుంటారు. సంక్రాంతి వేళ ముగ్గులు, గొబ్బెమ్మలు, హరిదాసు కీర్తనలు, గంగిరెద్దుల ఆటలు పల్లె సంస్కృతిని చాటుతాయి.ఊరి మధ్యలో ఉండే పెద్ద మర్రిచెట్టు లేదా వేపచెట్టు కింద ఉండే రచ్చబండ గ్రామస్తుల సామాజిక వేదిక. సాయంత్రం వేళల్లో పెద్దలు ఇక్కడ కూర్చుని ఊరి విశేషాలు, సమస్యలను చర్చించుకుంటారు. సాంప్రదాయ గృహాలు - కళలు పల్లెటూరి ఇళ్లు మట్టి గోడలు, పెంకుటికప్పులు లేదా తాటాకులతో నిర్మితమై ఉంటాయి. ఇంటి ముందు పెద్ద అరుగులు, పేడతో చల్లిన వాకిళ్ళు, బియ్యప్పిండితో పెట్టే ముగ్గులు గ్రామీణ కళా నైపుణ్యాన్ని చూపిస్తాయి. కుమ్మరి, కమ్మరి, చేనేత వంటి చేతివృత్తుల కళాకారులు పల్లె స్వయంసమృద్ధికి తోడ్పడతారు. eqby5cjqp3ji8qwqkwjxe410opcn4lt 4956546 4956545 2026-09-12T06:16:31Z Jadisurender 152409 4956546 wikitext text/x-wiki '''పల్లె అందాలు''' అనేది భారతదేశంలోని, ముఖ్యంగా తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలోని గ్రామీణ ప్రాంతాల సహజ సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతిని మరియు జీవన విధానాన్ని వివరించే ఒక సమగ్ర భావన. భారతదేశానికి పల్లెలే పట్టుకొమ్మలని మహాత్మా గాంధీ పేర్కొన్నారు. పట్టణ జీవితంలోని కాలుష్యం, ఉరుకులు పరుగుల జీవితానికి భిన్నంగా ప్రశాంతతకు, స్వచ్ఛమైన పర్యావరణానికి, మానవ సంబంధాలకు నిలయాలుగా పల్లెలు వర్ధిల్లుతున్నాయి. ప్రకృతి సౌందర్యం గ్రామీణ ప్రాంతాలు ప్రకృతి రమణీయతకు మారుపేరు. పల్లెటూరి అందాలు కాలాలను బట్టి మారుతూ కనువిందు చేస్తాయి: పచ్చని పొలాలు: మైళ్ల దూరం పరుచుకున్న వరి, చెరకు, జొన్న పంట పొలాలు పల్లెకు పచ్చని తివాచీ పరిచినట్లు ఉంటాయి. జలవనరులు: గ్రామానికి ఆయువుపట్టు లాంటి చెరువులు (తటాకాలు), కాలువలు, బావులు మరియు వాటి చుట్టూ వికసించే తామర పూలు పల్లె ఉదయాలకు ప్రత్యేక అందాన్ని తెస్తాయి.కాకులు, పిచ్చుకలు, చిలుకలు, నెమళ్లు వంటి రకరకాల పక్షుల కిలకిలరావాలు, తెల్లవారుజామున వినిపించే కోడికూతలు పల్లెటూరి అలారాలుగా పనిచేస్తాయి. గ్రామీణ సంస్కృతి మరియు జీవన విధానం పల్లెటూరి జీవనశైలి ఎంతో సరళంగా, సాంప్రదాయబద్ధంగా ఉంటుంది. గ్రామాల్లోని అత్యధిక శాతం ప్రజల ప్రధాన వృత్తి వ్యవసాయం. తెల్లవారుజామునే లేచి ఎడ్ల బండ్లు కట్టుకుని పొలాలకు వెళ్లే రైతులు, వారికి సహాయం చేసే మహిళలు పల్లె శ్రమజీవన సౌందర్యానికి ప్రతీకలు.గ్రామాల్లో ప్రజల మధ్య బంధాలు బలంగా ఉంటాయి. సంక్రాంతి, దసరా, దీపావళి, ఉగాది మరియు బోనాలు వంటి పండుగలను ఊరంతా కలిసి ఒకే కుటుంబంలా జరుపుకుంటారు. సంక్రాంతి వేళ ముగ్గులు, గొబ్బెమ్మలు, హరిదాసు కీర్తనలు, గంగిరెద్దుల ఆటలు పల్లె సంస్కృతిని చాటుతాయి.ఊరి మధ్యలో ఉండే పెద్ద మర్రిచెట్టు లేదా వేపచెట్టు కింద ఉండే రచ్చబండ గ్రామస్తుల సామాజిక వేదిక. సాయంత్రం వేళల్లో పెద్దలు ఇక్కడ కూర్చుని ఊరి విశేషాలు, సమస్యలను చర్చించుకుంటారు. సాంప్రదాయ గృహాలు - కళలు పల్లెటూరి ఇళ్లు మట్టి గోడలు, పెంకుటికప్పులు లేదా తాటాకులతో నిర్మితమై ఉంటాయి. ఇంటి ముందు పెద్ద అరుగులు, పేడతో చల్లిన వాకిళ్ళు, బియ్యప్పిండితో పెట్టే ముగ్గులు గ్రామీణ కళా నైపుణ్యాన్ని చూపిస్తాయి. కుమ్మరి, కమ్మరి, చేనేత వంటి చేతివృత్తుల కళాకారులు పల్లె స్వయంసమృద్ధికి తోడ్పడతారు. ఆధునిక మార్పులు - సవాళ్లు ddtfea14jxc1xjdh3o0md9b4wpxu5hh 4956547 4956546 2026-09-12T06:17:21Z Jadisurender 152409 4956547 wikitext text/x-wiki '''పల్లె అందాలు''' అనేది భారతదేశంలోని, ముఖ్యంగా తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలోని గ్రామీణ ప్రాంతాల సహజ సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతిని మరియు జీవన విధానాన్ని వివరించే ఒక సమగ్ర భావన. భారతదేశానికి పల్లెలే పట్టుకొమ్మలని మహాత్మా గాంధీ పేర్కొన్నారు. పట్టణ జీవితంలోని కాలుష్యం, ఉరుకులు పరుగుల జీవితానికి భిన్నంగా ప్రశాంతతకు, స్వచ్ఛమైన పర్యావరణానికి, మానవ సంబంధాలకు నిలయాలుగా పల్లెలు వర్ధిల్లుతున్నాయి. ప్రకృతి సౌందర్యం గ్రామీణ ప్రాంతాలు ప్రకృతి రమణీయతకు మారుపేరు. పల్లెటూరి అందాలు కాలాలను బట్టి మారుతూ కనువిందు చేస్తాయి: పచ్చని పొలాలు: మైళ్ల దూరం పరుచుకున్న వరి, చెరకు, జొన్న పంట పొలాలు పల్లెకు పచ్చని తివాచీ పరిచినట్లు ఉంటాయి. జలవనరులు: గ్రామానికి ఆయువుపట్టు లాంటి చెరువులు (తటాకాలు), కాలువలు, బావులు మరియు వాటి చుట్టూ వికసించే తామర పూలు పల్లె ఉదయాలకు ప్రత్యేక అందాన్ని తెస్తాయి.కాకులు, పిచ్చుకలు, చిలుకలు, నెమళ్లు వంటి రకరకాల పక్షుల కిలకిలరావాలు, తెల్లవారుజామున వినిపించే కోడికూతలు పల్లెటూరి అలారాలుగా పనిచేస్తాయి. గ్రామీణ సంస్కృతి మరియు జీవన విధానం పల్లెటూరి జీవనశైలి ఎంతో సరళంగా, సాంప్రదాయబద్ధంగా ఉంటుంది. గ్రామాల్లోని అత్యధిక శాతం ప్రజల ప్రధాన వృత్తి వ్యవసాయం. తెల్లవారుజామునే లేచి ఎడ్ల బండ్లు కట్టుకుని పొలాలకు వెళ్లే రైతులు, వారికి సహాయం చేసే మహిళలు పల్లె శ్రమజీవన సౌందర్యానికి ప్రతీకలు.గ్రామాల్లో ప్రజల మధ్య బంధాలు బలంగా ఉంటాయి. సంక్రాంతి, దసరా, దీపావళి, ఉగాది మరియు బోనాలు వంటి పండుగలను ఊరంతా కలిసి ఒకే కుటుంబంలా జరుపుకుంటారు. సంక్రాంతి వేళ ముగ్గులు, గొబ్బెమ్మలు, హరిదాసు కీర్తనలు, గంగిరెద్దుల ఆటలు పల్లె సంస్కృతిని చాటుతాయి.ఊరి మధ్యలో ఉండే పెద్ద మర్రిచెట్టు లేదా వేపచెట్టు కింద ఉండే రచ్చబండ గ్రామస్తుల సామాజిక వేదిక. సాయంత్రం వేళల్లో పెద్దలు ఇక్కడ కూర్చుని ఊరి విశేషాలు, సమస్యలను చర్చించుకుంటారు. సాంప్రదాయ గృహాలు - కళలు పల్లెటూరి ఇళ్లు మట్టి గోడలు, పెంకుటికప్పులు లేదా తాటాకులతో నిర్మితమై ఉంటాయి. ఇంటి ముందు పెద్ద అరుగులు, పేడతో చల్లిన వాకిళ్ళు, బియ్యప్పిండితో పెట్టే ముగ్గులు గ్రామీణ కళా నైపుణ్యాన్ని చూపిస్తాయి. కుమ్మరి, కమ్మరి, చేనేత వంటి చేతివృత్తుల కళాకారులు పల్లె స్వయంసమృద్ధికి తోడ్పడతారు. ఆధునిక మార్పులు - సవాళ్లు ప్రస్తుత 21వ శతాబ్దంలో పట్టణీకరణ (Urbanization) ప్రభావం వల్ల పల్లెలు కూడా మారుతున్నాయి. కాంక్రీట్ ఇళ్లు, ఇంటర్నెట్, ఆధునిక రవాణా సౌకర్యాలు గ్రామాలకు చేరువయ్యాయి. అయితే, అదే సమయంలో ఉపాధి అవకాశాలు లేక యువత నగరాలకు వలస వెళ్లడం, పాత సాంప్రదాయాలు క్రమంగా అంతరించిపోవడం వంటి సవాళ్లను కూడా పల్లెలు ఎదుర్కొంటున్నాయి. పల్లెటూరి ఈ సహజ సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతిని కాపాడుకోవాల్సిన బాధ్యత నేటి తరంపై ఉంది. tcr2kvnqo0x8i1cnfn9xxikz9pc3kze 4956548 4956547 2026-09-12T06:21:24Z Jadisurender 152409 4956548 wikitext text/x-wiki '''పల్లె అందాలు''' అనేది భారతదేశంలోని, ముఖ్యంగా తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలోని గ్రామీణ ప్రాంతాల సహజ సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతిని మరియు జీవన విధానాన్ని వివరించే ఒక సమగ్ర భావన. భారతదేశానికి పల్లెలే పట్టుకొమ్మలని మహాత్మా గాంధీ పేర్కొన్నారు. పట్టణ జీవితంలోని కాలుష్యం, ఉరుకులు పరుగుల జీవితానికి భిన్నంగా ప్రశాంతతకు, స్వచ్ఛమైన పర్యావరణానికి, మానవ సంబంధాలకు నిలయాలుగా పల్లెలు వర్ధిల్లుతున్నాయి. '''ప్రకృతి సౌందర్యం''' గ్రామీణ ప్రాంతాలు ప్రకృతి రమణీయతకు మారుపేరు. పల్లెటూరి అందాలు కాలాలను బట్టి మారుతూ కనువిందు చేస్తాయి: పచ్చని పొలాలు: మైళ్ల దూరం పరుచుకున్న వరి, చెరకు, జొన్న పంట పొలాలు పల్లెకు పచ్చని తివాచీ పరిచినట్లు ఉంటాయి. జలవనరులు: గ్రామానికి ఆయువుపట్టు లాంటి చెరువులు (తటాకాలు), కాలువలు, బావులు మరియు వాటి చుట్టూ వికసించే తామర పూలు పల్లె ఉదయాలకు ప్రత్యేక అందాన్ని తెస్తాయి.కాకులు, పిచ్చుకలు, చిలుకలు, నెమళ్లు వంటి రకరకాల పక్షుల కిలకిలరావాలు, తెల్లవారుజామున వినిపించే కోడికూతలు పల్లెటూరి అలారాలుగా పనిచేస్తాయి. '''గ్రామీణ సంస్కృతి మరియు జీవన విధానం''' పల్లెటూరి జీవనశైలి ఎంతో సరళంగా, సాంప్రదాయబద్ధంగా ఉంటుంది. గ్రామాల్లోని అత్యధిక శాతం ప్రజల ప్రధాన వృత్తి వ్యవసాయం. తెల్లవారుజామునే లేచి ఎడ్ల బండ్లు కట్టుకుని పొలాలకు వెళ్లే రైతులు, వారికి సహాయం చేసే మహిళలు పల్లె శ్రమజీవన సౌందర్యానికి ప్రతీకలు.గ్రామాల్లో ప్రజల మధ్య బంధాలు బలంగా ఉంటాయి. సంక్రాంతి, దసరా, దీపావళి, ఉగాది మరియు బోనాలు వంటి పండుగలను ఊరంతా కలిసి ఒకే కుటుంబంలా జరుపుకుంటారు. సంక్రాంతి వేళ ముగ్గులు, గొబ్బెమ్మలు, హరిదాసు కీర్తనలు, గంగిరెద్దుల ఆటలు పల్లె సంస్కృతిని చాటుతాయి.ఊరి మధ్యలో ఉండే పెద్ద మర్రిచెట్టు లేదా వేపచెట్టు కింద ఉండే రచ్చబండ గ్రామస్తుల సామాజిక వేదిక. సాయంత్రం వేళల్లో పెద్దలు ఇక్కడ కూర్చుని ఊరి విశేషాలు, సమస్యలను చర్చించుకుంటారు. '''సాంప్రదాయ గృహాలు - కళలు''' పల్లెటూరి ఇళ్లు మట్టి గోడలు, పెంకుటికప్పులు లేదా తాటాకులతో నిర్మితమై ఉంటాయి. ఇంటి ముందు పెద్ద అరుగులు, పేడతో చల్లిన వాకిళ్ళు, బియ్యప్పిండితో పెట్టే ముగ్గులు గ్రామీణ కళా నైపుణ్యాన్ని చూపిస్తాయి. కుమ్మరి, కమ్మరి, చేనేత వంటి చేతివృత్తుల కళాకారులు పల్లె స్వయంసమృద్ధికి తోడ్పడతారు. '''ఆధునిక మార్పులు - సవాళ్లు''' ప్రస్తుత 21వ శతాబ్దంలో పట్టణీకరణ (Urbanization) ప్రభావం వల్ల పల్లెలు కూడా మారుతున్నాయి. కాంక్రీట్ ఇళ్లు, ఇంటర్నెట్, ఆధునిక రవాణా సౌకర్యాలు గ్రామాలకు చేరువయ్యాయి. అయితే, అదే సమయంలో ఉపాధి అవకాశాలు లేక యువత నగరాలకు వలస వెళ్లడం, పాత సాంప్రదాయాలు క్రమంగా అంతరించిపోవడం వంటి సవాళ్లను కూడా పల్లెలు ఎదుర్కొంటున్నాయి. పల్లెటూరి ఈ సహజ సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతిని కాపాడుకోవాల్సిన బాధ్యత నేటి తరంపై ఉంది. '''మూలాలు''' j84xtcd509nblffliw38n8wuia68hsb 4956558 4956548 2026-09-12T06:28:04Z Jadisurender 152409 మూలాలు 4956558 wikitext text/x-wiki '''పల్లె అందాలు''' అనేది భారతదేశంలోని, ముఖ్యంగా తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలోని గ్రామీణ ప్రాంతాల సహజ సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతిని మరియు జీవన విధానాన్ని వివరించే ఒక సమగ్ర భావన. భారతదేశానికి పల్లెలే పట్టుకొమ్మలని మహాత్మా గాంధీ పేర్కొన్నారు. పట్టణ జీవితంలోని కాలుష్యం, ఉరుకులు పరుగుల జీవితానికి భిన్నంగా ప్రశాంతతకు, స్వచ్ఛమైన పర్యావరణానికి, మానవ సంబంధాలకు నిలయాలుగా పల్లెలు వర్ధిల్లుతున్నాయి.<ref>{{Cite book|title=దివాకర్ల వేంకటావధాని (2011), ''ఆంధ్ర వాజ్మయ చరిత్రము'', హైదరాబాద్.}}</ref> '''ప్రకృతి సౌందర్యం''' గ్రామీణ ప్రాంతాలు ప్రకృతి రమణీయతకు మారుపేరు. పల్లెటూరి అందాలు కాలాలను బట్టి మారుతూ కనువిందు చేస్తాయి: పచ్చని పొలాలు: మైళ్ల దూరం పరుచుకున్న వరి, చెరకు, జొన్న పంట పొలాలు పల్లెకు పచ్చని తివాచీ పరిచినట్లు ఉంటాయి. జలవనరులు: గ్రామానికి ఆయువుపట్టు లాంటి చెరువులు (తటాకాలు), కాలువలు, బావులు మరియు వాటి చుట్టూ వికసించే తామర పూలు పల్లె ఉదయాలకు ప్రత్యేక అందాన్ని తెస్తాయి.కాకులు, పిచ్చుకలు, చిలుకలు, నెమళ్లు వంటి రకరకాల పక్షుల కిలకిలరావాలు, తెల్లవారుజామున వినిపించే కోడికూతలు పల్లెటూరి అలారాలుగా పనిచేస్తాయి. '''గ్రామీణ సంస్కృతి మరియు జీవన విధానం''' పల్లెటూరి జీవనశైలి ఎంతో సరళంగా, సాంప్రదాయబద్ధంగా ఉంటుంది. గ్రామాల్లోని అత్యధిక శాతం ప్రజల ప్రధాన వృత్తి వ్యవసాయం. తెల్లవారుజామునే లేచి ఎడ్ల బండ్లు కట్టుకుని పొలాలకు వెళ్లే రైతులు, వారికి సహాయం చేసే మహిళలు పల్లె శ్రమజీవన సౌందర్యానికి ప్రతీకలు.గ్రామాల్లో ప్రజల మధ్య బంధాలు బలంగా ఉంటాయి. సంక్రాంతి, దసరా, దీపావళి, ఉగాది మరియు బోనాలు వంటి పండుగలను ఊరంతా కలిసి ఒకే కుటుంబంలా జరుపుకుంటారు. సంక్రాంతి వేళ ముగ్గులు, గొబ్బెమ్మలు, హరిదాసు కీర్తనలు, గంగిరెద్దుల ఆటలు పల్లె సంస్కృతిని చాటుతాయి.ఊరి మధ్యలో ఉండే పెద్ద మర్రిచెట్టు లేదా వేపచెట్టు కింద ఉండే రచ్చబండ గ్రామస్తుల సామాజిక వేదిక. సాయంత్రం వేళల్లో పెద్దలు ఇక్కడ కూర్చుని ఊరి విశేషాలు, సమస్యలను చర్చించుకుంటారు. '''సాంప్రదాయ గృహాలు - కళలు''' పల్లెటూరి ఇళ్లు మట్టి గోడలు, పెంకుటికప్పులు లేదా తాటాకులతో నిర్మితమై ఉంటాయి. ఇంటి ముందు పెద్ద అరుగులు, పేడతో చల్లిన వాకిళ్ళు, బియ్యప్పిండితో పెట్టే ముగ్గులు గ్రామీణ కళా నైపుణ్యాన్ని చూపిస్తాయి. కుమ్మరి, కమ్మరి, చేనేత వంటి చేతివృత్తుల కళాకారులు పల్లె స్వయంసమృద్ధికి తోడ్పడతారు. '''ఆధునిక మార్పులు - సవాళ్లు''' ప్రస్తుత 21వ శతాబ్దంలో పట్టణీకరణ (Urbanization) ప్రభావం వల్ల పల్లెలు కూడా మారుతున్నాయి. కాంక్రీట్ ఇళ్లు, ఇంటర్నెట్, ఆధునిక రవాణా సౌకర్యాలు గ్రామాలకు చేరువయ్యాయి. అయితే, అదే సమయంలో ఉపాధి అవకాశాలు లేక యువత నగరాలకు వలస వెళ్లడం, పాత సాంప్రదాయాలు క్రమంగా అంతరించిపోవడం వంటి సవాళ్లను కూడా పల్లెలు ఎదుర్కొంటున్నాయి. పల్లెటూరి ఈ సహజ సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతిని కాపాడుకోవాల్సిన బాధ్యత నేటి తరంపై ఉంది. '''మూలాలు''' 2wfo15k5cqekpeaung447z63i1z2psh 4956561 4956558 2026-09-12T06:29:27Z Jadisurender 152409 మూలాలు 4956561 wikitext text/x-wiki '''పల్లె అందాలు''' అనేది భారతదేశంలోని, ముఖ్యంగా తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలోని గ్రామీణ ప్రాంతాల సహజ సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతిని మరియు జీవన విధానాన్ని వివరించే ఒక సమగ్ర భావన. భారతదేశానికి పల్లెలే పట్టుకొమ్మలని మహాత్మా గాంధీ పేర్కొన్నారు. పట్టణ జీవితంలోని కాలుష్యం, ఉరుకులు పరుగుల జీవితానికి భిన్నంగా ప్రశాంతతకు, స్వచ్ఛమైన పర్యావరణానికి, మానవ సంబంధాలకు నిలయాలుగా పల్లెలు వర్ధిల్లుతున్నాయి.<ref>{{Cite book|title=దివాకర్ల వేంకటావధాని (2011), ''ఆంధ్ర వాజ్మయ చరిత్రము'', హైదరాబాద్.}}</ref> '''ప్రకృతి సౌందర్యం''' గ్రామీణ ప్రాంతాలు ప్రకృతి రమణీయతకు మారుపేరు. పల్లెటూరి అందాలు కాలాలను బట్టి మారుతూ కనువిందు చేస్తాయి: పచ్చని పొలాలు: మైళ్ల దూరం పరుచుకున్న వరి, చెరకు, జొన్న పంట పొలాలు పల్లెకు పచ్చని తివాచీ పరిచినట్లు ఉంటాయి. జలవనరులు: గ్రామానికి ఆయువుపట్టు లాంటి చెరువులు (తటాకాలు), కాలువలు, బావులు మరియు వాటి చుట్టూ వికసించే తామర పూలు పల్లె ఉదయాలకు ప్రత్యేక అందాన్ని తెస్తాయి.కాకులు, పిచ్చుకలు, చిలుకలు, నెమళ్లు వంటి రకరకాల పక్షుల కిలకిలరావాలు, తెల్లవారుజామున వినిపించే కోడికూతలు పల్లెటూరి అలారాలుగా పనిచేస్తాయి. '''గ్రామీణ సంస్కృతి మరియు జీవన విధానం''' పల్లెటూరి జీవనశైలి ఎంతో సరళంగా, సాంప్రదాయబద్ధంగా ఉంటుంది. గ్రామాల్లోని అత్యధిక శాతం ప్రజల ప్రధాన వృత్తి వ్యవసాయం. తెల్లవారుజామునే లేచి ఎడ్ల బండ్లు కట్టుకుని పొలాలకు వెళ్లే రైతులు, వారికి సహాయం చేసే మహిళలు పల్లె శ్రమజీవన సౌందర్యానికి ప్రతీకలు.గ్రామాల్లో ప్రజల మధ్య బంధాలు బలంగా ఉంటాయి. సంక్రాంతి, దసరా, దీపావళి, ఉగాది మరియు బోనాలు వంటి పండుగలను ఊరంతా కలిసి ఒకే కుటుంబంలా జరుపుకుంటారు. సంక్రాంతి వేళ ముగ్గులు, గొబ్బెమ్మలు, హరిదాసు కీర్తనలు, గంగిరెద్దుల ఆటలు పల్లె సంస్కృతిని చాటుతాయి.ఊరి మధ్యలో ఉండే పెద్ద మర్రిచెట్టు లేదా వేపచెట్టు కింద ఉండే రచ్చబండ గ్రామస్తుల సామాజిక వేదిక. సాయంత్రం వేళల్లో పెద్దలు ఇక్కడ కూర్చుని ఊరి విశేషాలు, సమస్యలను చర్చించుకుంటారు.<ref>{{Cite book|title=తెలంగాణ రాష్ట్ర విద్యా పరిశోధన శిక్షణ సంస్థ (SCERT), ''ఏడవ తరగతి తెలుగు వాచకం'', హైదరాబాద్, 2020.}}</ref> '''సాంప్రదాయ గృహాలు - కళలు''' పల్లెటూరి ఇళ్లు మట్టి గోడలు, పెంకుటికప్పులు లేదా తాటాకులతో నిర్మితమై ఉంటాయి. ఇంటి ముందు పెద్ద అరుగులు, పేడతో చల్లిన వాకిళ్ళు, బియ్యప్పిండితో పెట్టే ముగ్గులు గ్రామీణ కళా నైపుణ్యాన్ని చూపిస్తాయి. కుమ్మరి, కమ్మరి, చేనేత వంటి చేతివృత్తుల కళాకారులు పల్లె స్వయంసమృద్ధికి తోడ్పడతారు. '''ఆధునిక మార్పులు - సవాళ్లు''' ప్రస్తుత 21వ శతాబ్దంలో పట్టణీకరణ (Urbanization) ప్రభావం వల్ల పల్లెలు కూడా మారుతున్నాయి. కాంక్రీట్ ఇళ్లు, ఇంటర్నెట్, ఆధునిక రవాణా సౌకర్యాలు గ్రామాలకు చేరువయ్యాయి. అయితే, అదే సమయంలో ఉపాధి అవకాశాలు లేక యువత నగరాలకు వలస వెళ్లడం, పాత సాంప్రదాయాలు క్రమంగా అంతరించిపోవడం వంటి సవాళ్లను కూడా పల్లెలు ఎదుర్కొంటున్నాయి. పల్లెటూరి ఈ సహజ సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతిని కాపాడుకోవాల్సిన బాధ్యత నేటి తరంపై ఉంది. '''మూలాలు''' tocn3cbxway9h0cxxwnv79ud57j5odu 4956564 4956561 2026-09-12T06:31:23Z Jadisurender 152409 4956564 wikitext text/x-wiki '''పల్లె అందాలు''' అనేది భారతదేశంలోని, ముఖ్యంగా తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలోని గ్రామీణ ప్రాంతాల సహజ సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతిని మరియు జీవన విధానాన్ని వివరించే ఒక సమగ్ర భావన. భారతదేశానికి పల్లెలే పట్టుకొమ్మలని మహాత్మా గాంధీ పేర్కొన్నారు. పట్టణ జీవితంలోని కాలుష్యం, ఉరుకులు పరుగుల జీవితానికి భిన్నంగా ప్రశాంతతకు, స్వచ్ఛమైన పర్యావరణానికి, మానవ సంబంధాలకు నిలయాలుగా పల్లెలు వర్ధిల్లుతున్నాయి.<ref>{{Cite book|title=దివాకర్ల వేంకటావధాని (2011), ''ఆంధ్ర వాజ్మయ చరిత్రము'', హైదరాబాద్.}}</ref> '''ప్రకృతి సౌందర్యం''' గ్రామీణ ప్రాంతాలు ప్రకృతి రమణీయతకు మారుపేరు. పల్లెటూరి అందాలు కాలాలను బట్టి మారుతూ కనువిందు చేస్తాయి: పచ్చని పొలాలు: మైళ్ల దూరం పరుచుకున్న వరి, చెరకు, జొన్న పంట పొలాలు పల్లెకు పచ్చని తివాచీ పరిచినట్లు ఉంటాయి. జలవనరులు: గ్రామానికి ఆయువుపట్టు లాంటి చెరువులు (తటాకాలు), కాలువలు, బావులు మరియు వాటి చుట్టూ వికసించే తామర పూలు పల్లె ఉదయాలకు ప్రత్యేక అందాన్ని తెస్తాయి.కాకులు, పిచ్చుకలు, చిలుకలు, నెమళ్లు వంటి రకరకాల పక్షుల కిలకిలరావాలు, తెల్లవారుజామున వినిపించే కోడికూతలు పల్లెటూరి అలారాలుగా పనిచేస్తాయి. '''[[గ్రామీణ]] సంస్కృతి మరియు జీవన విధానం''' పల్లెటూరి జీవనశైలి ఎంతో సరళంగా, సాంప్రదాయబద్ధంగా ఉంటుంది. గ్రామాల్లోని అత్యధిక శాతం ప్రజల ప్రధాన వృత్తి [[వ్యవసాయం]]. తెల్లవారుజామునే లేచి ఎడ్ల బండ్లు కట్టుకుని పొలాలకు వెళ్లే రైతులు, వారికి సహాయం చేసే మహిళలు పల్లె శ్రమజీవన సౌందర్యానికి ప్రతీకలు.గ్రామాల్లో ప్రజల మధ్య బంధాలు బలంగా ఉంటాయి. సంక్రాంతి, దసరా, దీపావళి, ఉగాది మరియు బోనాలు వంటి పండుగలను ఊరంతా కలిసి ఒకే కుటుంబంలా జరుపుకుంటారు. సంక్రాంతి వేళ ముగ్గులు, గొబ్బెమ్మలు, హరిదాసు కీర్తనలు, గంగిరెద్దుల ఆటలు పల్లె సంస్కృతిని చాటుతాయి.ఊరి మధ్యలో ఉండే పెద్ద మర్రిచెట్టు లేదా వేపచెట్టు కింద ఉండే రచ్చబండ గ్రామస్తుల సామాజిక వేదిక. సాయంత్రం వేళల్లో పెద్దలు ఇక్కడ కూర్చుని ఊరి విశేషాలు, సమస్యలను చర్చించుకుంటారు.<ref>{{Cite book|title=తెలంగాణ రాష్ట్ర విద్యా పరిశోధన శిక్షణ సంస్థ (SCERT), ''ఏడవ తరగతి తెలుగు వాచకం'', హైదరాబాద్, 2020.}}</ref> '''సాంప్రదాయ గృహాలు - కళలు''' పల్లెటూరి ఇళ్లు మట్టి గోడలు, పెంకుటికప్పులు లేదా తాటాకులతో నిర్మితమై ఉంటాయి. ఇంటి ముందు పెద్ద అరుగులు, పేడతో చల్లిన వాకిళ్ళు, బియ్యప్పిండితో పెట్టే ముగ్గులు గ్రామీణ కళా నైపుణ్యాన్ని చూపిస్తాయి. కుమ్మరి, కమ్మరి, చేనేత వంటి చేతివృత్తుల కళాకారులు పల్లె స్వయంసమృద్ధికి తోడ్పడతారు. '''ఆధునిక మార్పులు - సవాళ్లు''' ప్రస్తుత 21వ శతాబ్దంలో పట్టణీకరణ (Urbanization) ప్రభావం వల్ల పల్లెలు కూడా మారుతున్నాయి. కాంక్రీట్ ఇళ్లు, ఇంటర్నెట్, ఆధునిక రవాణా సౌకర్యాలు గ్రామాలకు చేరువయ్యాయి. అయితే, అదే సమయంలో ఉపాధి అవకాశాలు లేక యువత నగరాలకు వలస వెళ్లడం, పాత సాంప్రదాయాలు క్రమంగా అంతరించిపోవడం వంటి సవాళ్లను కూడా పల్లెలు ఎదుర్కొంటున్నాయి. పల్లెటూరి ఈ సహజ సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతిని కాపాడుకోవాల్సిన బాధ్యత నేటి తరంపై ఉంది. '''మూలాలు''' 94f87m7it388d60wytmo4qrbfobpcn0 4956628 4956564 2026-09-12T07:48:47Z Jadisurender 152409 Photo added 4956628 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = పల్లె అందాలు | image = [[File:Villages in Telangana.jpg|thumb]] | caption = పచ్చని ప్రకృతి మరియు పెంకుటిళ్లు }} '''పల్లె అందాలు''' అనేది భారతదేశంలోని, ముఖ్యంగా తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలోని గ్రామీణ ప్రాంతాల సహజ సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతిని మరియు జీవన విధానాన్ని వివరించే ఒక సమగ్ర భావన. భారతదేశానికి పల్లెలే పట్టుకొమ్మలని మహాత్మా గాంధీ పేర్కొన్నారు. పట్టణ జీవితంలోని కాలుష్యం, ఉరుకులు పరుగుల జీవితానికి భిన్నంగా ప్రశాంతతకు, స్వచ్ఛమైన పర్యావరణానికి, మానవ సంబంధాలకు నిలయాలుగా పల్లెలు వర్ధిల్లుతున్నాయి.<ref>{{Cite book|title=దివాకర్ల వేంకటావధాని (2011), ''ఆంధ్ర వాజ్మయ చరిత్రము'', హైదరాబాద్.}}</ref> '''ప్రకృతి సౌందర్యం''' గ్రామీణ ప్రాంతాలు ప్రకృతి రమణీయతకు మారుపేరు. పల్లెటూరి అందాలు కాలాలను బట్టి మారుతూ కనువిందు చేస్తాయి: పచ్చని పొలాలు: మైళ్ల దూరం పరుచుకున్న వరి, చెరకు, జొన్న పంట పొలాలు పల్లెకు పచ్చని తివాచీ పరిచినట్లు ఉంటాయి. జలవనరులు: గ్రామానికి ఆయువుపట్టు లాంటి చెరువులు (తటాకాలు), కాలువలు, బావులు మరియు వాటి చుట్టూ వికసించే తామర పూలు పల్లె ఉదయాలకు ప్రత్యేక అందాన్ని తెస్తాయి.కాకులు, పిచ్చుకలు, చిలుకలు, నెమళ్లు వంటి రకరకాల పక్షుల కిలకిలరావాలు, తెల్లవారుజామున వినిపించే కోడికూతలు పల్లెటూరి అలారాలుగా పనిచేస్తాయి. '''[[గ్రామీణ]] సంస్కృతి మరియు జీవన విధానం''' పల్లెటూరి జీవనశైలి ఎంతో సరళంగా, సాంప్రదాయబద్ధంగా ఉంటుంది. గ్రామాల్లోని అత్యధిక శాతం ప్రజల ప్రధాన వృత్తి [[వ్యవసాయం]]. తెల్లవారుజామునే లేచి ఎడ్ల బండ్లు కట్టుకుని పొలాలకు వెళ్లే రైతులు, వారికి సహాయం చేసే మహిళలు పల్లె శ్రమజీవన సౌందర్యానికి ప్రతీకలు.గ్రామాల్లో ప్రజల మధ్య బంధాలు బలంగా ఉంటాయి. సంక్రాంతి, దసరా, దీపావళి, ఉగాది మరియు బోనాలు వంటి పండుగలను ఊరంతా కలిసి ఒకే కుటుంబంలా జరుపుకుంటారు. సంక్రాంతి వేళ ముగ్గులు, గొబ్బెమ్మలు, హరిదాసు కీర్తనలు, గంగిరెద్దుల ఆటలు పల్లె సంస్కృతిని చాటుతాయి.ఊరి మధ్యలో ఉండే పెద్ద మర్రిచెట్టు లేదా వేపచెట్టు కింద ఉండే రచ్చబండ గ్రామస్తుల సామాజిక వేదిక. సాయంత్రం వేళల్లో పెద్దలు ఇక్కడ కూర్చుని ఊరి విశేషాలు, సమస్యలను చర్చించుకుంటారు.<ref>{{Cite book|title=తెలంగాణ రాష్ట్ర విద్యా పరిశోధన శిక్షణ సంస్థ (SCERT), ''ఏడవ తరగతి తెలుగు వాచకం'', హైదరాబాద్, 2020.}}</ref> '''సాంప్రదాయ గృహాలు - కళలు''' పల్లెటూరి ఇళ్లు మట్టి గోడలు, పెంకుటికప్పులు లేదా తాటాకులతో నిర్మితమై ఉంటాయి. ఇంటి ముందు పెద్ద అరుగులు, పేడతో చల్లిన వాకిళ్ళు, బియ్యప్పిండితో పెట్టే ముగ్గులు గ్రామీణ కళా నైపుణ్యాన్ని చూపిస్తాయి. కుమ్మరి, కమ్మరి, చేనేత వంటి చేతివృత్తుల కళాకారులు పల్లె స్వయంసమృద్ధికి తోడ్పడతారు. '''ఆధునిక మార్పులు - సవాళ్లు''' ప్రస్తుత 21వ శతాబ్దంలో పట్టణీకరణ (Urbanization) ప్రభావం వల్ల పల్లెలు కూడా మారుతున్నాయి. కాంక్రీట్ ఇళ్లు, ఇంటర్నెట్, ఆధునిక రవాణా సౌకర్యాలు గ్రామాలకు చేరువయ్యాయి. అయితే, అదే సమయంలో ఉపాధి అవకాశాలు లేక యువత నగరాలకు వలస వెళ్లడం, పాత సాంప్రదాయాలు క్రమంగా అంతరించిపోవడం వంటి సవాళ్లను కూడా పల్లెలు ఎదుర్కొంటున్నాయి. పల్లెటూరి ఈ సహజ సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతిని కాపాడుకోవాల్సిన బాధ్యత నేటి తరంపై ఉంది. '''మూలాలు''' szvll85uzfcish8oj910q37ns8vdml3 4956629 4956628 2026-09-12T07:52:31Z Jadisurender 152409 వర్గాలు 4956629 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = పల్లె అందాలు | image = [[File:Villages in Telangana.jpg|thumb]] | caption = పచ్చని ప్రకృతి మరియు పెంకుటిళ్లు }} '''పల్లె అందాలు''' అనేది భారతదేశంలోని, ముఖ్యంగా తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలోని గ్రామీణ ప్రాంతాల సహజ సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతిని మరియు జీవన విధానాన్ని వివరించే ఒక సమగ్ర భావన. భారతదేశానికి పల్లెలే పట్టుకొమ్మలని మహాత్మా గాంధీ పేర్కొన్నారు. పట్టణ జీవితంలోని కాలుష్యం, ఉరుకులు పరుగుల జీవితానికి భిన్నంగా ప్రశాంతతకు, స్వచ్ఛమైన పర్యావరణానికి, మానవ సంబంధాలకు నిలయాలుగా పల్లెలు వర్ధిల్లుతున్నాయి.<ref>{{Cite book|title=దివాకర్ల వేంకటావధాని (2011), ''ఆంధ్ర వాజ్మయ చరిత్రము'', హైదరాబాద్.}}</ref> '''ప్రకృతి సౌందర్యం''' గ్రామీణ ప్రాంతాలు ప్రకృతి రమణీయతకు మారుపేరు. పల్లెటూరి అందాలు కాలాలను బట్టి మారుతూ కనువిందు చేస్తాయి: పచ్చని పొలాలు: మైళ్ల దూరం పరుచుకున్న వరి, చెరకు, జొన్న పంట పొలాలు పల్లెకు పచ్చని తివాచీ పరిచినట్లు ఉంటాయి. జలవనరులు: గ్రామానికి ఆయువుపట్టు లాంటి చెరువులు (తటాకాలు), కాలువలు, బావులు మరియు వాటి చుట్టూ వికసించే తామర పూలు పల్లె ఉదయాలకు ప్రత్యేక అందాన్ని తెస్తాయి.కాకులు, పిచ్చుకలు, చిలుకలు, నెమళ్లు వంటి రకరకాల పక్షుల కిలకిలరావాలు, తెల్లవారుజామున వినిపించే కోడికూతలు పల్లెటూరి అలారాలుగా పనిచేస్తాయి. '''[[గ్రామీణ]] సంస్కృతి మరియు జీవన విధానం''' పల్లెటూరి జీవనశైలి ఎంతో సరళంగా, సాంప్రదాయబద్ధంగా ఉంటుంది. గ్రామాల్లోని అత్యధిక శాతం ప్రజల ప్రధాన వృత్తి [[వ్యవసాయం]]. తెల్లవారుజామునే లేచి ఎడ్ల బండ్లు కట్టుకుని పొలాలకు వెళ్లే రైతులు, వారికి సహాయం చేసే మహిళలు పల్లె శ్రమజీవన సౌందర్యానికి ప్రతీకలు.గ్రామాల్లో ప్రజల మధ్య బంధాలు బలంగా ఉంటాయి. సంక్రాంతి, దసరా, దీపావళి, ఉగాది మరియు బోనాలు వంటి పండుగలను ఊరంతా కలిసి ఒకే కుటుంబంలా జరుపుకుంటారు. సంక్రాంతి వేళ ముగ్గులు, గొబ్బెమ్మలు, హరిదాసు కీర్తనలు, గంగిరెద్దుల ఆటలు పల్లె సంస్కృతిని చాటుతాయి.ఊరి మధ్యలో ఉండే పెద్ద మర్రిచెట్టు లేదా వేపచెట్టు కింద ఉండే రచ్చబండ గ్రామస్తుల సామాజిక వేదిక. సాయంత్రం వేళల్లో పెద్దలు ఇక్కడ కూర్చుని ఊరి విశేషాలు, సమస్యలను చర్చించుకుంటారు.<ref>{{Cite book|title=తెలంగాణ రాష్ట్ర విద్యా పరిశోధన శిక్షణ సంస్థ (SCERT), ''ఏడవ తరగతి తెలుగు వాచకం'', హైదరాబాద్, 2020.}}</ref> '''సాంప్రదాయ గృహాలు - కళలు''' పల్లెటూరి ఇళ్లు మట్టి గోడలు, పెంకుటికప్పులు లేదా తాటాకులతో నిర్మితమై ఉంటాయి. ఇంటి ముందు పెద్ద అరుగులు, పేడతో చల్లిన వాకిళ్ళు, బియ్యప్పిండితో పెట్టే ముగ్గులు గ్రామీణ కళా నైపుణ్యాన్ని చూపిస్తాయి. కుమ్మరి, కమ్మరి, చేనేత వంటి చేతివృత్తుల కళాకారులు పల్లె స్వయంసమృద్ధికి తోడ్పడతారు. '''ఆధునిక మార్పులు - సవాళ్లు''' ప్రస్తుత 21వ శతాబ్దంలో పట్టణీకరణ (Urbanization) ప్రభావం వల్ల పల్లెలు కూడా మారుతున్నాయి. కాంక్రీట్ ఇళ్లు, ఇంటర్నెట్, ఆధునిక రవాణా సౌకర్యాలు గ్రామాలకు చేరువయ్యాయి. అయితే, అదే సమయంలో ఉపాధి అవకాశాలు లేక యువత నగరాలకు వలస వెళ్లడం, పాత సాంప్రదాయాలు క్రమంగా అంతరించిపోవడం వంటి సవాళ్లను కూడా పల్లెలు ఎదుర్కొంటున్నాయి. పల్లెటూరి ఈ సహజ సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతిని కాపాడుకోవాల్సిన బాధ్యత నేటి తరంపై ఉంది. '''మూలాలు''' <references /> [[వర్గం:గ్రామాలు]] [[వర్గం:తెలుగు సంస్కృతి]] f47vphli6ylxnfhsvcpruicy9saovog 4956630 4956629 2026-09-12T07:53:57Z Jadisurender 152409 4956630 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = పల్లె అందాలు | image = [[File:Villages in Telangana.jpg|thumb]] | caption = పచ్చని ప్రకృతి మరియు పెంకుటిళ్లు }} '''పల్లె అందాలు''' అనేది భారతదేశంలోని, ముఖ్యంగా తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలోని గ్రామీణ ప్రాంతాల సహజ సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతిని మరియు జీవన విధానాన్ని వివరించే ఒక సమగ్ర భావన. భారతదేశానికి పల్లెలే పట్టుకొమ్మలని మహాత్మా గాంధీ పేర్కొన్నారు. పట్టణ జీవితంలోని కాలుష్యం, ఉరుకులు పరుగుల జీవితానికి భిన్నంగా ప్రశాంతతకు, స్వచ్ఛమైన పర్యావరణానికి, మానవ సంబంధాలకు నిలయాలుగా పల్లెలు వర్ధిల్లుతున్నాయి.<ref>{{Cite book|title=దివాకర్ల వేంకటావధాని (2011), ''ఆంధ్ర వాజ్మయ చరిత్రము'', హైదరాబాద్.}}</ref> '''ప్రకృతి సౌందర్యం''' గ్రామీణ ప్రాంతాలు ప్రకృతి రమణీయతకు మారుపేరు. పల్లెటూరి అందాలు కాలాలను బట్టి మారుతూ కనువిందు చేస్తాయి: పచ్చని పొలాలు: మైళ్ల దూరం పరుచుకున్న వరి, చెరకు, జొన్న పంట పొలాలు పల్లెకు పచ్చని తివాచీ పరిచినట్లు ఉంటాయి. జలవనరులు: గ్రామానికి ఆయువుపట్టు లాంటి చెరువులు (తటాకాలు), కాలువలు, బావులు మరియు వాటి చుట్టూ వికసించే తామర పూలు పల్లె ఉదయాలకు ప్రత్యేక అందాన్ని తెస్తాయి.కాకులు, పిచ్చుకలు, చిలుకలు, నెమళ్లు వంటి రకరకాల పక్షుల కిలకిలరావాలు, తెల్లవారుజామున వినిపించే కోడికూతలు పల్లెటూరి అలారాలుగా పనిచేస్తాయి. '''[[గ్రామం|గ్రామీణ]] సంస్కృతి మరియు జీవన విధానం''' పల్లెటూరి జీవనశైలి ఎంతో సరళంగా, సాంప్రదాయబద్ధంగా ఉంటుంది. గ్రామాల్లోని అత్యధిక శాతం ప్రజల ప్రధాన వృత్తి [[వ్యవసాయం]]. తెల్లవారుజామునే లేచి ఎడ్ల బండ్లు కట్టుకుని పొలాలకు వెళ్లే రైతులు, వారికి సహాయం చేసే మహిళలు పల్లె శ్రమజీవన సౌందర్యానికి ప్రతీకలు.గ్రామాల్లో ప్రజల మధ్య బంధాలు బలంగా ఉంటాయి. సంక్రాంతి, దసరా, దీపావళి, ఉగాది మరియు బోనాలు వంటి పండుగలను ఊరంతా కలిసి ఒకే కుటుంబంలా జరుపుకుంటారు. సంక్రాంతి వేళ ముగ్గులు, గొబ్బెమ్మలు, హరిదాసు కీర్తనలు, గంగిరెద్దుల ఆటలు పల్లె సంస్కృతిని చాటుతాయి.ఊరి మధ్యలో ఉండే పెద్ద మర్రిచెట్టు లేదా వేపచెట్టు కింద ఉండే రచ్చబండ గ్రామస్తుల సామాజిక వేదిక. సాయంత్రం వేళల్లో పెద్దలు ఇక్కడ కూర్చుని ఊరి విశేషాలు, సమస్యలను చర్చించుకుంటారు.<ref>{{Cite book|title=తెలంగాణ రాష్ట్ర విద్యా పరిశోధన శిక్షణ సంస్థ (SCERT), ''ఏడవ తరగతి తెలుగు వాచకం'', హైదరాబాద్, 2020.}}</ref> '''సాంప్రదాయ గృహాలు - కళలు''' పల్లెటూరి ఇళ్లు మట్టి గోడలు, పెంకుటికప్పులు లేదా తాటాకులతో నిర్మితమై ఉంటాయి. ఇంటి ముందు పెద్ద అరుగులు, పేడతో చల్లిన వాకిళ్ళు, బియ్యప్పిండితో పెట్టే ముగ్గులు గ్రామీణ కళా నైపుణ్యాన్ని చూపిస్తాయి. కుమ్మరి, కమ్మరి, చేనేత వంటి చేతివృత్తుల కళాకారులు పల్లె స్వయంసమృద్ధికి తోడ్పడతారు. '''ఆధునిక మార్పులు - సవాళ్లు''' ప్రస్తుత 21వ శతాబ్దంలో పట్టణీకరణ (Urbanization) ప్రభావం వల్ల పల్లెలు కూడా మారుతున్నాయి. కాంక్రీట్ ఇళ్లు, ఇంటర్నెట్, ఆధునిక రవాణా సౌకర్యాలు గ్రామాలకు చేరువయ్యాయి. అయితే, అదే సమయంలో ఉపాధి అవకాశాలు లేక యువత నగరాలకు వలస వెళ్లడం, పాత సాంప్రదాయాలు క్రమంగా అంతరించిపోవడం వంటి సవాళ్లను కూడా పల్లెలు ఎదుర్కొంటున్నాయి. పల్లెటూరి ఈ సహజ సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతిని కాపాడుకోవాల్సిన బాధ్యత నేటి తరంపై ఉంది. '''మూలాలు''' <references /> [[వర్గం:గ్రామాలు]] [[వర్గం:తెలుగు సంస్కృతి]] odqoeynprthf38okxo9se7bpjxlglwx 0 509460 4956553 2026-09-12T06:24:52Z Muralikrishna m 106628 "[[:en:Special:Redirect/revision/1367132824|Thriprayar Temple]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4956553 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple|name=త్రిప్రయార్ శ్రీరామస్వామి ఆలయం|image=Great temple.jpg|alt=|caption=నదీ తీరం నుండి కనిపించే ఆలయ ప్రవేశద్వారం|coordinates={{coord|10.414159|N|76.115486|E|display=inline,title}}|country={{flag|భారతదేశం}}|state=[[కేరళ]]|district=త్రిసూర్|location=త్రిప్రయార్|deity=[[రామావతారం|శ్రీరాముడు]]|festival=ఆరట్టుపూజ పూరం, ఏకాదశి|architecture=కేరళ వాస్తుశిల్పం}} త్రిప్రయార్ శ్రీరామస్వామి ఆలయం, భారతదేశం [[కేరళ]] రాష్ట్రంలోని [[త్రిస్సూర్ జిల్లా]] త్రిప్రయార్ లో ఉన్న హిందూ దేవాలయం. నాలుగు చేతులతో శంఖం, సుదర్శన చక్రం, విల్లు, దండను కలిగి ఉన్న [[విష్ణువు|శ్విష్ణువు]] ఏడవ అవతారమైన [[రామావతారం|శ్రీరాముడు]] ఈ దేవత. ఈ ఆలయం ముందు 'తిరుపురయార్' అంటే పవిత్ర నది ఒడ్డున ఉంది. కాలక్రమేణా తిరుపురయార్ ను 'త్రిప్రయార్' అని ఉచ్ఛరిస్తున్నారు, ఈ కాలువ తరువాత 18వ శతాబ్దం చివరిలో లోతట్టు నీటి మార్గంగా అభివృద్ధి చెందింది. [[కోనోలీ కాలువ|కనోలి కాలువ]], ఇది కోళికోడ్, కొడుంగల్లూర్ లను కలుపుతుంది. ఆలయ దేవత ఆరట్టుపుళా పూరం ప్రధాన దేవత. శ్రీరాముడితో పాటు, [[శివుడు|శివుడి]]<nowiki/>కి [[దక్షిణామూర్తి ఆలయం|దక్షిణామూర్తి]], [[వినాయకుడు|గణేశుడు]], శాస్త, [[శ్రీకృష్ణుడు]] వంటి ఆలయాలు ఉన్నాయి. అక్కడ [[హనుమంతుడు]], [[షణ్ముఖుడు|కార్తికేయుడు]], సర్ప దేవతలను కూడా పూజిస్తారు.<ref>{{Cite web|title=Triprayar Sree Rama Swami Temple}}</ref><ref>{{Cite web|title=SREE RAMA TEMPLE}}</ref> == నేపథ్యం == ద్వారకలో శ్రీకృష్ణుడు శ్రీరామ విగ్రహాన్ని పూజిస్తాడని నమ్ముతారు. కృష్ణుడు స్వర్గానికి ఆరోహణ తరువాత, ఈ విగ్రహాన్ని సముద్రంలో నిమజ్జనం చేశారు. కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత, ఒక మత్స్యకారుడు చేపలు పట్టేటప్పుడు విగ్రహాన్ని కనుగొన్నాడు.<ref name=":0">{{Cite web|title=സർവദുരിതഹരൻ തൃപ്പയാറപ്പൻ; ത്രിമൂർത്തീ ഭാവത്തിൽ ചതുര്‍ഭുജ ശ്രീരാമൻ|url=https://www.manoramaonline.com/astrology/astro-news/2024/01/17/thrissur-thriprayar-shree-ramaswami-temple.html|access-date=2026-01-28|website=സർവദുരിതഹരൻ തൃപ്പയാറപ്പൻ; ത്രിമൂർത്തീ ഭാവത്തിൽ ചതുര്‍ഭുജ ശ്രീരാമൻ|language=ml}}</ref> === త్రిప్రయార్ ఏకాదశి === మధ్య కేరళలో త్రిప్రయార్ ఏకాదశి ఒక ప్రసిద్ధ పండుగ. దీనిని "వృషికం" నెలలో (నవంబరు 15 నుండి డిసెంబరు 15 వరకు) "ఏకాదశి" రోజున, పౌర్ణమి తర్వాత 11వ రోజున జరుపుకుంటారు. దీనిని "కరుతా పక్ష ఏకాదశి" అని కూడా పిలుస్తారు. == పూజా విధానం == ప్రధాన సమర్పణలుః <ref name=":0" /> * చతన్ భండారం - దుష్ట ప్రభావాలను వదిలించుకోవడానికి * కధినా వేది - సీత కోసం అన్వేషణ తర్వాత హనుమంతుడి రాకను స్మరించుకోవడానికి. * మీనూట్ట - నదిలో చేపలు. ఆస్తమా రోగులకు ఇది మంచిదని నమ్ముతారు. * ఇతర నైవేద్యాలలో పాల పాయసం, ''చందనం చర్తల్'' ఉన్నాయి. === నలంబలం === నలంబలం అంటే శ్రీరాముడు, అతని సోదరులకు అంకితం చేయబడిన నాలుగు హిందూ దేవాలయాలు. మలయాళ నెల ''కర్కడకం'' మొదటి రోజున ఈ దేవాలయాలకు తీర్థయాత్ర చేయడం పవిత్రమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/visiting-temples-dedicated-to-rama-brothers-in-a-day/article65646990.ece|title=Visiting temples dedicated to Rama, brothers in a day|last=Muringatheri|first=Mini|date=2022-07-16|work=The Hindu|access-date=2026-01-28|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ఈ 4 దేవాలయాలుః * త్రిప్రయార్ ఆలయం - [[రామావతారం|శ్రీరాముడు]] * [[కూదల్మాణిక్యం దేవాలయం]] - [[భరతుడు]] * తిరుమూఝిక్కుళం లక్ష్మణ పెరుమాళ్ ఆలయం - [[లక్ష్మణుడు]] * పయమ్మల్ శత్రఘ్న ఆలయం - [[శత్రుఘ్నుడు]] == చిత్రాలు == <gallery> File:Triprayar.jpg|త్రిప్రయార్ ఆలయం File:ചുമർവിളക്ക്.jpg|గోడలపై లైట్లు File:മീനൂട്ട്തൃപ്രയാറപ്പന്.jpg|మీనూట్ File:Sreeraman_Chira.JPG|శ్రీరామన్ చిరా, చెమ్మాపిల్లి </gallery> == మూలాలు == [[వర్గం:Coordinates on Wikidata]] [[వర్గం:Pages using gadget WikiMiniAtlas]] g4f6r63i3t6jsxby32ie78ok5ohpd7i 4956559 4956553 2026-09-12T06:28:23Z Muralikrishna m 106628 4956559 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple|name=త్రిప్రయార్ శ్రీరామస్వామి ఆలయం|image=Great temple.jpg|alt=|caption=నదీ తీరం నుండి కనిపించే ఆలయ ప్రవేశద్వారం|coordinates={{coord|10.414159|N|76.115486|E|display=inline,title}}|country={{flag|భారతదేశం}}|state=[[కేరళ]]|district=త్రిసూర్|location=త్రిప్రయార్|deity=[[రామావతారం|శ్రీరాముడు]]|festival=ఆరట్టుపూజ పూరం, ఏకాదశి|architecture=కేరళ వాస్తుశిల్పం|religious_affiliation=హిందూ}} త్రిప్రయార్ శ్రీరామస్వామి ఆలయం, భారతదేశం [[కేరళ]] రాష్ట్రంలోని [[త్రిస్సూర్ జిల్లా]] త్రిప్రయార్ లో ఉన్న హిందూ దేవాలయం. నాలుగు చేతులతో శంఖం, సుదర్శన చక్రం, విల్లు, దండను కలిగి ఉన్న [[విష్ణువు|శ్విష్ణువు]] ఏడవ అవతారమైన [[రామావతారం|శ్రీరాముడు]] ఈ దేవత. ఈ ఆలయం ముందు 'తిరుపురయార్' అంటే పవిత్ర నది ఒడ్డున ఉంది. కాలక్రమేణా తిరుపురయార్ ను 'త్రిప్రయార్' అని ఉచ్ఛరిస్తున్నారు, ఈ కాలువ తరువాత 18వ శతాబ్దం చివరిలో లోతట్టు నీటి మార్గంగా అభివృద్ధి చెందింది. [[కోనోలీ కాలువ|కనోలి కాలువ]], ఇది కోళికోడ్, కొడుంగల్లూర్ లను కలుపుతుంది. ఆలయ దేవత ఆరట్టుపుళా పూరం ప్రధాన దేవత. శ్రీరాముడితో పాటు, [[శివుడు|శివుడి]]<nowiki/>కి [[దక్షిణామూర్తి ఆలయం|దక్షిణామూర్తి]], [[వినాయకుడు|గణేశుడు]], శాస్త, [[శ్రీకృష్ణుడు]] వంటి ఆలయాలు ఉన్నాయి. అక్కడ [[హనుమంతుడు]], [[షణ్ముఖుడు|కార్తికేయుడు]], సర్ప దేవతలను కూడా పూజిస్తారు.<ref>{{Cite web|title=Triprayar Sree Rama Swami Temple}}</ref><ref>{{Cite web|title=SREE RAMA TEMPLE}}</ref> == నేపథ్యం == ద్వారకలో శ్రీకృష్ణుడు శ్రీరామ విగ్రహాన్ని పూజిస్తాడని నమ్ముతారు. కృష్ణుడు స్వర్గానికి ఆరోహణ తరువాత, ఈ విగ్రహాన్ని సముద్రంలో నిమజ్జనం చేశారు. కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత, ఒక మత్స్యకారుడు చేపలు పట్టేటప్పుడు విగ్రహాన్ని కనుగొన్నాడు.<ref name=":0">{{Cite web|title=സർവദുരിതഹരൻ തൃപ്പയാറപ്പൻ; ത്രിമൂർത്തീ ഭാവത്തിൽ ചതുര്‍ഭുജ ശ്രീരാമൻ|url=https://www.manoramaonline.com/astrology/astro-news/2024/01/17/thrissur-thriprayar-shree-ramaswami-temple.html|access-date=2026-01-28|website=സർവദുരിതഹരൻ തൃപ്പയാറപ്പൻ; ത്രിമൂർത്തീ ഭാവത്തിൽ ചതുര്‍ഭുജ ശ്രീരാമൻ|language=ml}}</ref> == త్రిప్రయార్ ఏకాదశి == మధ్య కేరళలో త్రిప్రయార్ ఏకాదశి ఒక ప్రసిద్ధ పండుగ. దీనిని "వృషికం" నెలలో (నవంబరు 15 నుండి డిసెంబరు 15 వరకు) "ఏకాదశి" రోజున, పౌర్ణమి తర్వాత 11వ రోజున జరుపుకుంటారు. దీనిని "కరుతా పక్ష ఏకాదశి" అని కూడా పిలుస్తారు. == పూజా విధానం == ప్రధాన సమర్పణలుః <ref name=":0" /> * చతన్ భండారం - దుష్ట ప్రభావాలను వదిలించుకోవడానికి * కధినా వేది - సీత కోసం అన్వేషణ తర్వాత హనుమంతుడి రాకను స్మరించుకోవడానికి. * మీనూట్ట - నదిలో చేపలు. ఆస్తమా రోగులకు ఇది మంచిదని నమ్ముతారు. * ఇతర నైవేద్యాలలో పాల పాయసం, ''చందనం చర్తల్'' ఉన్నాయి. == నలంబలం == నలంబలం అంటే శ్రీరాముడు, అతని సోదరులకు అంకితం చేయబడిన నాలుగు హిందూ దేవాలయాలు. మలయాళ నెల ''కర్కడకం'' మొదటి రోజున ఈ దేవాలయాలకు తీర్థయాత్ర చేయడం పవిత్రమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/visiting-temples-dedicated-to-rama-brothers-in-a-day/article65646990.ece|title=Visiting temples dedicated to Rama, brothers in a day|last=Muringatheri|first=Mini|date=2022-07-16|work=The Hindu|access-date=2026-01-28|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ఈ 4 దేవాలయాలుః * త్రిప్రయార్ ఆలయం - [[రామావతారం|శ్రీరాముడు]] * [[కూదల్మాణిక్యం దేవాలయం]] - [[భరతుడు]] * తిరుమూఝిక్కుళం లక్ష్మణ పెరుమాళ్ ఆలయం - [[లక్ష్మణుడు]] * పయమ్మల్ శత్రఘ్న ఆలయం - [[శత్రుఘ్నుడు]] == చిత్రాలు == <gallery> File:Triprayar.jpg|త్రిప్రయార్ ఆలయం File:ചുമർവിളക്ക്.jpg|గోడలపై లైట్లు File:മീനൂട്ട്തൃപ്രയാറപ്പന്.jpg|మీనూట్ File:Sreeraman_Chira.JPG|శ్రీరామన్ చిరా, చెమ్మాపిల్లి </gallery> == మూలాలు == [[వర్గం:కేరళ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:విష్ణు దేవాలయాలు]] [[వర్గం:కేరళ పర్యాటక ప్రదేశాలు]] 78mabtbb86zs4elcam6k65doykxrzkb 4956569 4956559 2026-09-12T06:33:38Z Muralikrishna m 106628 4956569 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple|name=త్రిప్రయార్ శ్రీరామస్వామి ఆలయం|image=Great temple.jpg|alt=|caption=నదీ తీరం నుండి కనిపించే ఆలయ ప్రవేశద్వారం|coordinates={{coord|10.414159|N|76.115486|E|display=inline,title}}|country={{flag|భారతదేశం}}|state=[[కేరళ]]|district=త్రిసూర్|location=త్రిప్రయార్|deity=[[రామావతారం|శ్రీరాముడు]]|festival=ఆరట్టుపూజ పూరం, ఏకాదశి|architecture=కేరళ వాస్తుశిల్పం|religious_affiliation=హిందూ}} త్రిప్రయార్ శ్రీరామస్వామి ఆలయం, భారతదేశం [[కేరళ]] రాష్ట్రంలోని [[త్రిస్సూర్ జిల్లా]] త్రిప్రయార్ లో ఉన్న హిందూ దేవాలయం. నాలుగు చేతులతో శంఖం, సుదర్శన చక్రం, విల్లు, దండను కలిగి ఉన్న [[విష్ణువు|శ్విష్ణువు]] ఏడవ అవతారమైన [[రామావతారం|శ్రీరాముడు]] ఈ దేవత. ఈ ఆలయం ముందు 'తిరుపురయార్' అంటే పవిత్ర నది ఒడ్డున ఉంది. కాలక్రమేణా తిరుపురయార్ ను 'త్రిప్రయార్' అని ఉచ్ఛరిస్తున్నారు, ఈ కాలువ తరువాత 18వ శతాబ్దం చివరిలో లోతట్టు నీటి మార్గంగా అభివృద్ధి చెందింది. [[కోనోలీ కాలువ|కనోలి కాలువ]], ఇది కోళికోడ్, కొడుంగల్లూర్ లను కలుపుతుంది. ఆలయ దేవత ఆరట్టుపుళా పూరం ప్రధాన దేవత. శ్రీరాముడితో పాటు, [[శివుడు|శివుడి]]<nowiki/>కి [[దక్షిణామూర్తి ఆలయం|దక్షిణామూర్తి]], [[వినాయకుడు|గణేశుడు]], శాస్త, [[శ్రీకృష్ణుడు]] వంటి ఆలయాలు ఉన్నాయి. అక్కడ [[హనుమంతుడు]], [[షణ్ముఖుడు|కార్తికేయుడు]], సర్ప దేవతలను కూడా పూజిస్తారు.<ref>{{Cite web|title=Triprayar Sree Rama Swami Temple}}</ref><ref>{{Cite web|title=SREE RAMA TEMPLE}}</ref> == నేపథ్యం == ద్వారకలో శ్రీకృష్ణుడు శ్రీరామ విగ్రహాన్ని పూజిస్తాడని నమ్ముతారు. కృష్ణుడు స్వర్గానికి ఆరోహణ తరువాత, ఈ విగ్రహాన్ని సముద్రంలో నిమజ్జనం చేశారు. కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత, ఒక మత్స్యకారుడు చేపలు పట్టేటప్పుడు విగ్రహాన్ని కనుగొన్నాడు.<ref name=":0">{{Cite web|title=സർവദുരിതഹരൻ തൃപ്പയാറപ്പൻ; ത്രിമൂർത്തീ ഭാവത്തിൽ ചതുര്‍ഭുജ ശ്രീരാമൻ|url=https://www.manoramaonline.com/astrology/astro-news/2024/01/17/thrissur-thriprayar-shree-ramaswami-temple.html|access-date=2026-01-28|website=സർവദുരിതഹരൻ തൃപ്പയാറപ്പൻ; ത്രിമൂർത്തീ ഭാവത്തിൽ ചതുര്‍ഭുജ ശ്രീരാമൻ|language=ml}}</ref> == త్రిప్రయార్ ఏకాదశి == మధ్య కేరళలో త్రిప్రయార్ ఏకాదశి ఒక ప్రసిద్ధ పండుగ. దీనిని "వృషికం" నెలలో (నవంబరు 15 నుండి డిసెంబరు 15 వరకు) "ఏకాదశి" రోజున, పౌర్ణమి తర్వాత 11వ రోజున జరుపుకుంటారు. దీనిని "కరుతా పక్ష ఏకాదశి" అని కూడా పిలుస్తారు. == పూజా విధానం == ప్రధాన సమర్పణలుః <ref name=":0" /> * చతన్ భండారం - దుష్ట ప్రభావాలను వదిలించుకోవడానికి * కధినా వేది - సీత కోసం అన్వేషణ తర్వాత హనుమంతుడి రాకను స్మరించుకోవడానికి. * మీనూట్ట - నదిలో చేపలు. ఆస్తమా రోగులకు ఇది మంచిదని నమ్ముతారు. * ఇతర నైవేద్యాలలో పాల పాయసం, ''చందనం చర్తల్'' ఉన్నాయి. == నలంబలం == నలంబలం అంటే శ్రీరాముడు, అతని సోదరులకు అంకితం చేయబడిన నాలుగు హిందూ దేవాలయాలు. మలయాళ నెల ''కర్కడకం'' మొదటి రోజున ఈ దేవాలయాలకు తీర్థయాత్ర చేయడం పవిత్రమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/visiting-temples-dedicated-to-rama-brothers-in-a-day/article65646990.ece|title=Visiting temples dedicated to Rama, brothers in a day|last=Muringatheri|first=Mini|date=2022-07-16|work=The Hindu|access-date=2026-01-28|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ఈ 4 దేవాలయాలుః * త్రిప్రయార్ ఆలయం - [[రామావతారం|శ్రీరాముడు]] * [[కూదల్మాణిక్యం దేవాలయం]] - [[భరతుడు]] * తిరుమూఝిక్కుళం లక్ష్మణ పెరుమాళ్ ఆలయం - [[లక్ష్మణుడు]] * పయమ్మల్ శత్రఘ్న ఆలయం - [[శత్రుఘ్నుడు]] == చిత్రాలు == <gallery> File:Triprayar.jpg|త్రిప్రయార్ ఆలయం File:ചുമർവിളക്ക്.jpg|గోడలపై లైట్లు File:മീനൂട്ട്തൃപ്രയാറപ്പന്.jpg|మీనూట్ File:Sreeraman_Chira.JPG|శ్రీరామన్ చిరా, చెమ్మాపిల్లి </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[రామావతారం]] == మూలాలు == [[వర్గం:కేరళ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:విష్ణు దేవాలయాలు]] [[వర్గం:కేరళ పర్యాటక ప్రదేశాలు]] 2cfx5gja99jmhk644lp53idlaok1p93 1 509462 4956583 2026-09-12T06:48:05Z VJR12345 153935 VJR12345, [[చర్చ:ఆరె మరాఠి]] పేజీని [[చర్చ:Aare Kapu ఆరె కాపు / Surabhi Community సురభి కమ్యూనిటీ]] కు తరలించారు: శీర్షికలో తప్పు దొర్లింది 4956583 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[చర్చ:Aare Kapu ఆరె కాపు / Surabhi Community సురభి కమ్యూనిటీ]] rt3u6nkxrzfuh6bu7zu3sx246btra7p 3 509463 4956593 2026-09-12T07:04:32Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4956593 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">WikiEdits South గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> WikiEdits South గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 07:04, 12 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) eygiyk3hlta949ngqpud7d6qvc3fwvq 3 509464 4956594 2026-09-12T07:04:54Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4956594 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Manya ramaswamy గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Manya ramaswamy గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 07:04, 12 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) nqht257n0opsxne0ibo0qdz7owk7hvp 14 509465 4956598 2026-09-12T07:07:54Z Rajasekhar1961 2596 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4956598 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 4956599 4956598 2026-09-12T07:08:06Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:వ్యాధులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956599 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:వ్యాధులు]] brb0k8zy95v3wo713nxu401t0zzu4i8 4956604 4956599 2026-09-12T07:11:37Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:గుండె]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956604 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:వ్యాధులు]] [[వర్గం:గుండె]] 1qv58jrit5ezwnp6wryb3g13mkwb7r5 1 509466 4956625 2026-09-12T07:41:26Z యర్రా రామారావు 28161 [[WP:AES|←]]Created page with '{{ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు}}' 4956625 wikitext text/x-wiki {{ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు}} 6o4ase1cuvol62gd1ljk02zuyz2qdib 0 509467 4956632 2026-09-12T08:34:20Z Jadisurender 152409 కొత్త వ్యాసం 4956632 wikitext text/x-wiki '''కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు''' (ఆగస్టు 5, 1939 - సెప్టెంబర్ 17, 1965) పాకిస్తాన్ దురాక్రమణను ఎదుర్కొని మాతృదేశ సంరక్షణకై ప్రాణాలర్పించిన తెలంగాణకు చెందిన వీర జవాను, అమరవీరుడు. dypj6x98tkpi0w3pvjnp4gwtrjhaigf 4956633 4956632 2026-09-12T08:34:52Z Jadisurender 152409 4956633 wikitext text/x-wiki '''కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు''' (ఆగస్టు 5, 1939 - సెప్టెంబర్ 17, 1965) పాకిస్తాన్ దురాక్రమణను ఎదుర్కొని మాతృదేశ సంరక్షణకై ప్రాణాలర్పించిన తెలంగాణకు చెందిన వీర జవాను, అమరవీరుడు.1965 భారత్-పాక్ యుద్ధంలో చూపిన అసాధారణ శౌర్యానికి గాను భారత ప్రభుత్వం ఈయనకు మరణానంతరం '''"వీరచక్ర"''' అవార్డును ప్రకటించింది. l1mup0kvf3hq66100a94g5xwdn947k1 4956634 4956633 2026-09-12T08:35:28Z Jadisurender 152409 4956634 wikitext text/x-wiki '''కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు''' (ఆగస్టు 5, 1939 - సెప్టెంబర్ 17, 1965) పాకిస్తాన్ దురాక్రమణను ఎదుర్కొని మాతృదేశ సంరక్షణకై ప్రాణాలర్పించిన తెలంగాణకు చెందిన వీర జవాను, అమరవీరుడు.1965 భారత్-పాక్ యుద్ధంలో చూపిన అసాధారణ శౌర్యానికి గాను భారత ప్రభుత్వం ఈయనకు మరణానంతరం '''"వీరచక్ర"''' అవార్డును ప్రకటించింది. బాల్యం మరియు విద్యాభ్యాసం loc2doqj58jwdvr6srontjoyvv3ibqm 4956635 4956634 2026-09-12T08:36:19Z Jadisurender 152409 4956635 wikitext text/x-wiki '''కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు''' (ఆగస్టు 5, 1939 - సెప్టెంబర్ 17, 1965) పాకిస్తాన్ దురాక్రమణను ఎదుర్కొని మాతృదేశ సంరక్షణకై ప్రాణాలర్పించిన తెలంగాణకు చెందిన వీర జవాను, అమరవీరుడు.1965 భారత్-పాక్ యుద్ధంలో చూపిన అసాధారణ శౌర్యానికి గాను భారత ప్రభుత్వం ఈయనకు మరణానంతరం '''"వీరచక్ర"''' అవార్డును ప్రకటించింది. బాల్యం మరియు విద్యాభ్యాసం రఘునందనరావు గారు 1939, ఆగస్టు 5న ప్రస్తుత రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లాలోని '''బోనాల''' గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు శ్రీ బోనాల కూచిగిరిరావు మరియు శ్రీమతి కాంతమ్మ. 17du6367g1faet3oyh9uibdr8lidlfn 4956636 4956635 2026-09-12T08:37:25Z Jadisurender 152409 4956636 wikitext text/x-wiki '''కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు''' (ఆగస్టు 5, 1939 - సెప్టెంబర్ 17, 1965) పాకిస్తాన్ దురాక్రమణను ఎదుర్కొని మాతృదేశ సంరక్షణకై ప్రాణాలర్పించిన తెలంగాణకు చెందిన వీర జవాను, అమరవీరుడు.1965 భారత్-పాక్ యుద్ధంలో చూపిన అసాధారణ శౌర్యానికి గాను భారత ప్రభుత్వం ఈయనకు మరణానంతరం '''"వీరచక్ర"''' అవార్డును ప్రకటించింది. బాల్యం మరియు విద్యాభ్యాసం రఘునందనరావు గారు 1939, ఆగస్టు 5న ప్రస్తుత రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లాలోని '''బోనాల''' గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు శ్రీ బోనాల కూచిగిరిరావు మరియు శ్రీమతి కాంతమ్మ. ప్రాథమిక విద్య: సొంత ఊరైన బోనాలలోనే సాగింది. a4mv2vmcp92bxezmrrfp8wz7mxzgx3e 4956638 4956636 2026-09-12T08:37:53Z Jadisurender 152409 4956638 wikitext text/x-wiki '''కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు''' (ఆగస్టు 5, 1939 - సెప్టెంబర్ 17, 1965) పాకిస్తాన్ దురాక్రమణను ఎదుర్కొని మాతృదేశ సంరక్షణకై ప్రాణాలర్పించిన తెలంగాణకు చెందిన వీర జవాను, అమరవీరుడు.1965 భారత్-పాక్ యుద్ధంలో చూపిన అసాధారణ శౌర్యానికి గాను భారత ప్రభుత్వం ఈయనకు మరణానంతరం '''"వీరచక్ర"''' అవార్డును ప్రకటించింది. బాల్యం మరియు విద్యాభ్యాసం రఘునందనరావు గారు 1939, ఆగస్టు 5న ప్రస్తుత రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లాలోని '''బోనాల''' గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు శ్రీ బోనాల కూచిగిరిరావు మరియు శ్రీమతి కాంతమ్మ. ప్రాథమిక విద్య: సొంత ఊరైన బోనాలలోనే సాగింది. '''ఉన్నత విద్య:''' హైదరాబాద్ లోని చాదర్‌ఘాట్ ఉన్నత పాఠశాలలో చదివి, గణితంలో డిస్టింక్షన్‌తో మెట్రిక్యులేషన్ ప్రథమ శ్రేణిలో పాసయ్యారు. 0vdfs2frnfacz0x5v933x3hkgq17kd0 4956639 4956638 2026-09-12T08:38:20Z Jadisurender 152409 4956639 wikitext text/x-wiki '''కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు''' (ఆగస్టు 5, 1939 - సెప్టెంబర్ 17, 1965) పాకిస్తాన్ దురాక్రమణను ఎదుర్కొని మాతృదేశ సంరక్షణకై ప్రాణాలర్పించిన తెలంగాణకు చెందిన వీర జవాను, అమరవీరుడు.1965 భారత్-పాక్ యుద్ధంలో చూపిన అసాధారణ శౌర్యానికి గాను భారత ప్రభుత్వం ఈయనకు మరణానంతరం '''"వీరచక్ర"''' అవార్డును ప్రకటించింది. బాల్యం మరియు విద్యాభ్యాసం రఘునందనరావు గారు 1939, ఆగస్టు 5న ప్రస్తుత రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లాలోని '''బోనాల''' గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు శ్రీ బోనాల కూచిగిరిరావు మరియు శ్రీమతి కాంతమ్మ. ప్రాథమిక విద్య: సొంత ఊరైన బోనాలలోనే సాగింది. '''ఉన్నత విద్య:''' హైదరాబాద్ లోని చాదర్‌ఘాట్ ఉన్నత పాఠశాలలో చదివి, గణితంలో డిస్టింక్షన్‌తో మెట్రిక్యులేషన్ ప్రథమ శ్రేణిలో పాసయ్యారు. కళాశాల విద్య: నిజాం కాలేజీలో ఇంటర్మీడియట్ పూర్తి చేసి, ఆ తర్వాత ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎల్.ఎల్.బి. (LL.B.) పట్టా పొందారు. si3goawfrffgj0bz80m9kcq0l8m63x5 4956640 4956639 2026-09-12T08:38:52Z Jadisurender 152409 4956640 wikitext text/x-wiki '''కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు''' (ఆగస్టు 5, 1939 - సెప్టెంబర్ 17, 1965) పాకిస్తాన్ దురాక్రమణను ఎదుర్కొని మాతృదేశ సంరక్షణకై ప్రాణాలర్పించిన తెలంగాణకు చెందిన వీర జవాను, అమరవీరుడు.1965 భారత్-పాక్ యుద్ధంలో చూపిన అసాధారణ శౌర్యానికి గాను భారత ప్రభుత్వం ఈయనకు మరణానంతరం '''"వీరచక్ర"''' అవార్డును ప్రకటించింది. బాల్యం మరియు విద్యాభ్యాసం రఘునందనరావు గారు 1939, ఆగస్టు 5న ప్రస్తుత రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లాలోని '''బోనాల''' గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు శ్రీ బోనాల కూచిగిరిరావు మరియు శ్రీమతి కాంతమ్మ. ప్రాథమిక విద్య: సొంత ఊరైన బోనాలలోనే సాగింది. '''ఉన్నత విద్య:''' హైదరాబాద్ లోని చాదర్‌ఘాట్ ఉన్నత పాఠశాలలో చదివి, గణితంలో డిస్టింక్షన్‌తో మెట్రిక్యులేషన్ ప్రథమ శ్రేణిలో పాసయ్యారు. కళాశాల విద్య: నిజాం కాలేజీలో ఇంటర్మీడియట్ పూర్తి చేసి, ఆ తర్వాత ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎల్.ఎల్.బి. (LL.B.) పట్టా పొందారు. సైనిక ప్రస్థానం == ఇంటర్మీడియట్ చదువుతున్న రోజుల్లోనే ఎన్.సి.సి (NCC) లో చేరిన రఘునందనరావు, ఉత్తమ క్యాడెట్‌గా గుర్తింపు తెచ్చుకుని రైఫిల్ షూటింగ్‌లో ప్రైజ్ సాధించారు. 9nw7d9dn7728j0h4un52za9itjpy4k0 4956641 4956640 2026-09-12T08:39:14Z Jadisurender 152409 4956641 wikitext text/x-wiki '''కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు''' (ఆగస్టు 5, 1939 - సెప్టెంబర్ 17, 1965) పాకిస్తాన్ దురాక్రమణను ఎదుర్కొని మాతృదేశ సంరక్షణకై ప్రాణాలర్పించిన తెలంగాణకు చెందిన వీర జవాను, అమరవీరుడు.1965 భారత్-పాక్ యుద్ధంలో చూపిన అసాధారణ శౌర్యానికి గాను భారత ప్రభుత్వం ఈయనకు మరణానంతరం '''"వీరచక్ర"''' అవార్డును ప్రకటించింది. బాల్యం మరియు విద్యాభ్యాసం రఘునందనరావు గారు 1939, ఆగస్టు 5న ప్రస్తుత రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లాలోని '''బోనాల''' గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు శ్రీ బోనాల కూచిగిరిరావు మరియు శ్రీమతి కాంతమ్మ. ప్రాథమిక విద్య: సొంత ఊరైన బోనాలలోనే సాగింది. '''ఉన్నత విద్య:''' హైదరాబాద్ లోని చాదర్‌ఘాట్ ఉన్నత పాఠశాలలో చదివి, గణితంలో డిస్టింక్షన్‌తో మెట్రిక్యులేషన్ ప్రథమ శ్రేణిలో పాసయ్యారు. కళాశాల విద్య: నిజాం కాలేజీలో ఇంటర్మీడియట్ పూర్తి చేసి, ఆ తర్వాత ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎల్.ఎల్.బి. (LL.B.) పట్టా పొందారు. సైనిక ప్రస్థానం == ఇంటర్మీడియట్ చదువుతున్న రోజుల్లోనే ఎన్.సి.సి (NCC) లో చేరిన రఘునందనరావు, ఉత్తమ క్యాడెట్‌గా గుర్తింపు తెచ్చుకుని రైఫిల్ షూటింగ్‌లో ప్రైజ్ సాధించారు.1962లో జరిగిన జాయింట్ సర్వీసెస్ వింగ్ ఆఫీసర్స్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులై, దక్షిణ భారతదేశంలోనే ప్రథముడిగా నిలిచారు. 70vq9ck5vx5291p32w3ndeho6x00z9u 4956642 4956641 2026-09-12T08:39:32Z Jadisurender 152409 4956642 wikitext text/x-wiki '''కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు''' (ఆగస్టు 5, 1939 - సెప్టెంబర్ 17, 1965) పాకిస్తాన్ దురాక్రమణను ఎదుర్కొని మాతృదేశ సంరక్షణకై ప్రాణాలర్పించిన తెలంగాణకు చెందిన వీర జవాను, అమరవీరుడు.1965 భారత్-పాక్ యుద్ధంలో చూపిన అసాధారణ శౌర్యానికి గాను భారత ప్రభుత్వం ఈయనకు మరణానంతరం '''"వీరచక్ర"''' అవార్డును ప్రకటించింది. బాల్యం మరియు విద్యాభ్యాసం రఘునందనరావు గారు 1939, ఆగస్టు 5న ప్రస్తుత రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లాలోని '''బోనాల''' గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు శ్రీ బోనాల కూచిగిరిరావు మరియు శ్రీమతి కాంతమ్మ. ప్రాథమిక విద్య: సొంత ఊరైన బోనాలలోనే సాగింది. '''ఉన్నత విద్య:''' హైదరాబాద్ లోని చాదర్‌ఘాట్ ఉన్నత పాఠశాలలో చదివి, గణితంలో డిస్టింక్షన్‌తో మెట్రిక్యులేషన్ ప్రథమ శ్రేణిలో పాసయ్యారు. కళాశాల విద్య: నిజాం కాలేజీలో ఇంటర్మీడియట్ పూర్తి చేసి, ఆ తర్వాత ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎల్.ఎల్.బి. (LL.B.) పట్టా పొందారు. సైనిక ప్రస్థానం == ఇంటర్మీడియట్ చదువుతున్న రోజుల్లోనే ఎన్.సి.సి (NCC) లో చేరిన రఘునందనరావు, ఉత్తమ క్యాడెట్‌గా గుర్తింపు తెచ్చుకుని రైఫిల్ షూటింగ్‌లో ప్రైజ్ సాధించారు.1962లో జరిగిన జాయింట్ సర్వీసెస్ వింగ్ ఆఫీసర్స్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులై, దక్షిణ భారతదేశంలోనే ప్రథముడిగా నిలిచారు.డెహ్రాడూన్ లో శిక్షణ పూర్తి చేసుకుని సెకండ్ లెఫ్టినెంట్‌గా సైన్యంలో చేరారు. 9nkvqn9plcsabq318afdrurnx9523i3 4956643 4956642 2026-09-12T08:39:57Z Jadisurender 152409 4956643 wikitext text/x-wiki '''కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు''' (ఆగస్టు 5, 1939 - సెప్టెంబర్ 17, 1965) పాకిస్తాన్ దురాక్రమణను ఎదుర్కొని మాతృదేశ సంరక్షణకై ప్రాణాలర్పించిన తెలంగాణకు చెందిన వీర జవాను, అమరవీరుడు.1965 భారత్-పాక్ యుద్ధంలో చూపిన అసాధారణ శౌర్యానికి గాను భారత ప్రభుత్వం ఈయనకు మరణానంతరం '''"వీరచక్ర"''' అవార్డును ప్రకటించింది. బాల్యం మరియు విద్యాభ్యాసం రఘునందనరావు గారు 1939, ఆగస్టు 5న ప్రస్తుత రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లాలోని '''బోనాల''' గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు శ్రీ బోనాల కూచిగిరిరావు మరియు శ్రీమతి కాంతమ్మ. ప్రాథమిక విద్య: సొంత ఊరైన బోనాలలోనే సాగింది. '''ఉన్నత విద్య:''' హైదరాబాద్ లోని చాదర్‌ఘాట్ ఉన్నత పాఠశాలలో చదివి, గణితంలో డిస్టింక్షన్‌తో మెట్రిక్యులేషన్ ప్రథమ శ్రేణిలో పాసయ్యారు. కళాశాల విద్య: నిజాం కాలేజీలో ఇంటర్మీడియట్ పూర్తి చేసి, ఆ తర్వాత ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎల్.ఎల్.బి. (LL.B.) పట్టా పొందారు. సైనిక ప్రస్థానం == ఇంటర్మీడియట్ చదువుతున్న రోజుల్లోనే ఎన్.సి.సి (NCC) లో చేరిన రఘునందనరావు, ఉత్తమ క్యాడెట్‌గా గుర్తింపు తెచ్చుకుని రైఫిల్ షూటింగ్‌లో ప్రైజ్ సాధించారు.1962లో జరిగిన జాయింట్ సర్వీసెస్ వింగ్ ఆఫీసర్స్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులై, దక్షిణ భారతదేశంలోనే ప్రథముడిగా నిలిచారు.డెహ్రాడూన్ లో శిక్షణ పూర్తి చేసుకుని సెకండ్ లెఫ్టినెంట్‌గా సైన్యంలో చేరారు.చైనా సరిహద్దుల్లోని నెఫా (NEFA) దట్టమైన అరణ్యాలలో, అలాగే నాగాలాండ్ లో మిలిటరీ ఇంటెలిజెన్స్ (గూఢచారి విభాగం) లో కఠోరమైన శిక్షణ పొంది, ఆ తర్వాత 'కెప్టెన్' గా పదోన్నతి పొందారు. t1sxdqnlilllpw5z0bxodyeaoh55d70 4956644 4956643 2026-09-12T08:40:47Z Jadisurender 152409 4956644 wikitext text/x-wiki '''కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు''' (ఆగస్టు 5, 1939 - సెప్టెంబర్ 17, 1965) పాకిస్తాన్ దురాక్రమణను ఎదుర్కొని మాతృదేశ సంరక్షణకై ప్రాణాలర్పించిన తెలంగాణకు చెందిన వీర జవాను, అమరవీరుడు.1965 భారత్-పాక్ యుద్ధంలో చూపిన అసాధారణ శౌర్యానికి గాను భారత ప్రభుత్వం ఈయనకు మరణానంతరం '''"వీరచక్ర"''' అవార్డును ప్రకటించింది. బాల్యం మరియు విద్యాభ్యాసం రఘునందనరావు గారు 1939, ఆగస్టు 5న ప్రస్తుత రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లాలోని '''బోనాల''' గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు శ్రీ బోనాల కూచిగిరిరావు మరియు శ్రీమతి కాంతమ్మ. ప్రాథమిక విద్య: సొంత ఊరైన బోనాలలోనే సాగింది. '''ఉన్నత విద్య:''' హైదరాబాద్ లోని చాదర్‌ఘాట్ ఉన్నత పాఠశాలలో చదివి, గణితంలో డిస్టింక్షన్‌తో మెట్రిక్యులేషన్ ప్రథమ శ్రేణిలో పాసయ్యారు. కళాశాల విద్య: నిజాం కాలేజీలో ఇంటర్మీడియట్ పూర్తి చేసి, ఆ తర్వాత ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎల్.ఎల్.బి. (LL.B.) పట్టా పొందారు. సైనిక ప్రస్థానం == ఇంటర్మీడియట్ చదువుతున్న రోజుల్లోనే ఎన్.సి.సి (NCC) లో చేరిన రఘునందనరావు, ఉత్తమ క్యాడెట్‌గా గుర్తింపు తెచ్చుకుని రైఫిల్ షూటింగ్‌లో ప్రైజ్ సాధించారు.1962లో జరిగిన జాయింట్ సర్వీసెస్ వింగ్ ఆఫీసర్స్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులై, దక్షిణ భారతదేశంలోనే ప్రథముడిగా నిలిచారు.డెహ్రాడూన్ లో శిక్షణ పూర్తి చేసుకుని సెకండ్ లెఫ్టినెంట్‌గా సైన్యంలో చేరారు.చైనా సరిహద్దుల్లోని నెఫా (NEFA) దట్టమైన అరణ్యాలలో, అలాగే నాగాలాండ్ లో మిలిటరీ ఇంటెలిజెన్స్ (గూఢచారి విభాగం) లో కఠోరమైన శిక్షణ పొంది, ఆ తర్వాత 'కెప్టెన్' గా పదోన్నతి పొందారు. 1965 యుద్ధం మరియు వీరమరణం ==1 965లో భారత్-పాక్ యుద్ధం ప్రారంభమైన సమయంలో ఆయన పూనాలో సెలవుల్లో ఉన్నారు. తక్షణమే పిలుపు రావడంతో శ్రీనగర్ చేరుకుని సైనిక దళాల నాయకత్వం వహించారు. పంజాబ్ సరిహద్దుల్లో పాకిస్తాన్ సైనికులను సింహంలా ఎదుర్కొని వెనక్కి తరిమికొట్టారు. 844q0yjufj846fodht5ndgw1j6nixim 4956645 4956644 2026-09-12T08:41:23Z Jadisurender 152409 4956645 wikitext text/x-wiki '''కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు''' (ఆగస్టు 5, 1939 - సెప్టెంబర్ 17, 1965) పాకిస్తాన్ దురాక్రమణను ఎదుర్కొని మాతృదేశ సంరక్షణకై ప్రాణాలర్పించిన తెలంగాణకు చెందిన వీర జవాను, అమరవీరుడు.1965 భారత్-పాక్ యుద్ధంలో చూపిన అసాధారణ శౌర్యానికి గాను భారత ప్రభుత్వం ఈయనకు మరణానంతరం '''"వీరచక్ర"''' అవార్డును ప్రకటించింది. బాల్యం మరియు విద్యాభ్యాసం రఘునందనరావు గారు 1939, ఆగస్టు 5న ప్రస్తుత రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లాలోని '''బోనాల''' గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు శ్రీ బోనాల కూచిగిరిరావు మరియు శ్రీమతి కాంతమ్మ. ప్రాథమిక విద్య: సొంత ఊరైన బోనాలలోనే సాగింది. '''ఉన్నత విద్య:''' హైదరాబాద్ లోని చాదర్‌ఘాట్ ఉన్నత పాఠశాలలో చదివి, గణితంలో డిస్టింక్షన్‌తో మెట్రిక్యులేషన్ ప్రథమ శ్రేణిలో పాసయ్యారు. కళాశాల విద్య: నిజాం కాలేజీలో ఇంటర్మీడియట్ పూర్తి చేసి, ఆ తర్వాత ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎల్.ఎల్.బి. (LL.B.) పట్టా పొందారు. సైనిక ప్రస్థానం == ఇంటర్మీడియట్ చదువుతున్న రోజుల్లోనే ఎన్.సి.సి (NCC) లో చేరిన రఘునందనరావు, ఉత్తమ క్యాడెట్‌గా గుర్తింపు తెచ్చుకుని రైఫిల్ షూటింగ్‌లో ప్రైజ్ సాధించారు.1962లో జరిగిన జాయింట్ సర్వీసెస్ వింగ్ ఆఫీసర్స్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులై, దక్షిణ భారతదేశంలోనే ప్రథముడిగా నిలిచారు.డెహ్రాడూన్ లో శిక్షణ పూర్తి చేసుకుని సెకండ్ లెఫ్టినెంట్‌గా సైన్యంలో చేరారు.చైనా సరిహద్దుల్లోని నెఫా (NEFA) దట్టమైన అరణ్యాలలో, అలాగే నాగాలాండ్ లో మిలిటరీ ఇంటెలిజెన్స్ (గూఢచారి విభాగం) లో కఠోరమైన శిక్షణ పొంది, ఆ తర్వాత 'కెప్టెన్' గా పదోన్నతి పొందారు. 1965 యుద్ధం మరియు వీరమరణం ==1 965లో భారత్-పాక్ యుద్ధం ప్రారంభమైన సమయంలో ఆయన పూనాలో సెలవుల్లో ఉన్నారు. తక్షణమే పిలుపు రావడంతో శ్రీనగర్ చేరుకుని సైనిక దళాల నాయకత్వం వహించారు. పంజాబ్ సరిహద్దుల్లో పాకిస్తాన్ సైనికులను సింహంలా ఎదుర్కొని వెనక్కి తరిమికొట్టారు.ఈ పోరాటంలో శత్రువుల తుపాకీ గుండు ఆయన తలలోకి చొచ్చుకుపోయింది. ప్రాణాలు పోతున్నా, వీడక తన పై అధికారికి సరిహద్దు పరిస్థితులను వివరించి, బాధ్యతలను మరో ఆఫీసర్‌కు అప్పగించి 1965, సెప్టెంబర్ 17న వీరమరణం పొందారు. సెప్టెంబర్ 21న సకల ప్రభుత్వ లాంఛనాలతో ఆయన దహన సంస్కారాలు జరిగాయి. 6j0ohcgjp0pqatycyk4fao2x1cyczbw 4956647 4956645 2026-09-12T08:42:31Z Jadisurender 152409 4956647 wikitext text/x-wiki '''కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు''' (ఆగస్టు 5, 1939 - సెప్టెంబర్ 17, 1965) పాకిస్తాన్ దురాక్రమణను ఎదుర్కొని మాతృదేశ సంరక్షణకై ప్రాణాలర్పించిన తెలంగాణకు చెందిన వీర జవాను, అమరవీరుడు.1965 భారత్-పాక్ యుద్ధంలో చూపిన అసాధారణ శౌర్యానికి గాను భారత ప్రభుత్వం ఈయనకు మరణానంతరం '''"వీరచక్ర"''' అవార్డును ప్రకటించింది. బాల్యం మరియు విద్యాభ్యాసం రఘునందనరావు గారు 1939, ఆగస్టు 5న ప్రస్తుత రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లాలోని '''బోనాల''' గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు శ్రీ బోనాల కూచిగిరిరావు మరియు శ్రీమతి కాంతమ్మ. ప్రాథమిక విద్య: సొంత ఊరైన బోనాలలోనే సాగింది. '''ఉన్నత విద్య:''' హైదరాబాద్ లోని చాదర్‌ఘాట్ ఉన్నత పాఠశాలలో చదివి, గణితంలో డిస్టింక్షన్‌తో మెట్రిక్యులేషన్ ప్రథమ శ్రేణిలో పాసయ్యారు. కళాశాల విద్య: నిజాం కాలేజీలో ఇంటర్మీడియట్ పూర్తి చేసి, ఆ తర్వాత ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎల్.ఎల్.బి. (LL.B.) పట్టా పొందారు. సైనిక ప్రస్థానం == ఇంటర్మీడియట్ చదువుతున్న రోజుల్లోనే ఎన్.సి.సి (NCC) లో చేరిన రఘునందనరావు, ఉత్తమ క్యాడెట్‌గా గుర్తింపు తెచ్చుకుని రైఫిల్ షూటింగ్‌లో ప్రైజ్ సాధించారు.1962లో జరిగిన జాయింట్ సర్వీసెస్ వింగ్ ఆఫీసర్స్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులై, దక్షిణ భారతదేశంలోనే ప్రథముడిగా నిలిచారు.డెహ్రాడూన్ లో శిక్షణ పూర్తి చేసుకుని సెకండ్ లెఫ్టినెంట్‌గా సైన్యంలో చేరారు.చైనా సరిహద్దుల్లోని నెఫా (NEFA) దట్టమైన అరణ్యాలలో, అలాగే నాగాలాండ్ లో మిలిటరీ ఇంటెలిజెన్స్ (గూఢచారి విభాగం) లో కఠోరమైన శిక్షణ పొంది, ఆ తర్వాత 'కెప్టెన్' గా పదోన్నతి పొందారు. 1965 యుద్ధం మరియు వీరమరణం ==1 965లో భారత్-పాక్ యుద్ధం ప్రారంభమైన సమయంలో ఆయన పూనాలో సెలవుల్లో ఉన్నారు. తక్షణమే పిలుపు రావడంతో శ్రీనగర్ చేరుకుని సైనిక దళాల నాయకత్వం వహించారు. పంజాబ్ సరిహద్దుల్లో పాకిస్తాన్ సైనికులను సింహంలా ఎదుర్కొని వెనక్కి తరిమికొట్టారు.ఈ పోరాటంలో శత్రువుల తుపాకీ గుండు ఆయన తలలోకి చొచ్చుకుపోయింది. ప్రాణాలు పోతున్నా, వీడక తన పై అధికారికి సరిహద్దు పరిస్థితులను వివరించి, బాధ్యతలను మరో ఆఫీసర్‌కు అప్పగించి 1965, సెప్టెంబర్ 17న వీరమరణం పొందారు. సెప్టెంబర్ 21న సకల ప్రభుత్వ లాంఛనాలతో ఆయన దహన సంస్కారాలు జరిగాయి. స్మృత్యర్థం మరియు గౌరవం == ఆయన వీరత్వానికి గుర్తుగా కరీంనగర్ లోని మిషన్ హాస్పిటల్ రోడ్డుకు '''"కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు రోడ్"''' అని పేరు పెట్టారు. m0au1tpzifc652vl0k6w9brhsm8tyu6 4956648 4956647 2026-09-12T08:43:27Z Jadisurender 152409 4956648 wikitext text/x-wiki '''కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు''' (ఆగస్టు 5, 1939 - సెప్టెంబర్ 17, 1965) పాకిస్తాన్ దురాక్రమణను ఎదుర్కొని మాతృదేశ సంరక్షణకై ప్రాణాలర్పించిన తెలంగాణకు చెందిన వీర జవాను, అమరవీరుడు.1965 భారత్-పాక్ యుద్ధంలో చూపిన అసాధారణ శౌర్యానికి గాను భారత ప్రభుత్వం ఈయనకు మరణానంతరం '''"వీరచక్ర"''' అవార్డును ప్రకటించింది. బాల్యం మరియు విద్యాభ్యాసం రఘునందనరావు గారు 1939, ఆగస్టు 5న ప్రస్తుత రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లాలోని '''బోనాల''' గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు శ్రీ బోనాల కూచిగిరిరావు మరియు శ్రీమతి కాంతమ్మ. ప్రాథమిక విద్య: సొంత ఊరైన బోనాలలోనే సాగింది. '''ఉన్నత విద్య:''' హైదరాబాద్ లోని చాదర్‌ఘాట్ ఉన్నత పాఠశాలలో చదివి, గణితంలో డిస్టింక్షన్‌తో మెట్రిక్యులేషన్ ప్రథమ శ్రేణిలో పాసయ్యారు. కళాశాల విద్య: నిజాం కాలేజీలో ఇంటర్మీడియట్ పూర్తి చేసి, ఆ తర్వాత ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎల్.ఎల్.బి. (LL.B.) పట్టా పొందారు. సైనిక ప్రస్థానం == ఇంటర్మీడియట్ చదువుతున్న రోజుల్లోనే ఎన్.సి.సి (NCC) లో చేరిన రఘునందనరావు, ఉత్తమ క్యాడెట్‌గా గుర్తింపు తెచ్చుకుని రైఫిల్ షూటింగ్‌లో ప్రైజ్ సాధించారు.1962లో జరిగిన జాయింట్ సర్వీసెస్ వింగ్ ఆఫీసర్స్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులై, దక్షిణ భారతదేశంలోనే ప్రథముడిగా నిలిచారు.డెహ్రాడూన్ లో శిక్షణ పూర్తి చేసుకుని సెకండ్ లెఫ్టినెంట్‌గా సైన్యంలో చేరారు.చైనా సరిహద్దుల్లోని నెఫా (NEFA) దట్టమైన అరణ్యాలలో, అలాగే నాగాలాండ్ లో మిలిటరీ ఇంటెలిజెన్స్ (గూఢచారి విభాగం) లో కఠోరమైన శిక్షణ పొంది, ఆ తర్వాత 'కెప్టెన్' గా పదోన్నతి పొందారు. 1965 యుద్ధం మరియు వీరమరణం ==1 965లో భారత్-పాక్ యుద్ధం ప్రారంభమైన సమయంలో ఆయన పూనాలో సెలవుల్లో ఉన్నారు. తక్షణమే పిలుపు రావడంతో శ్రీనగర్ చేరుకుని సైనిక దళాల నాయకత్వం వహించారు. పంజాబ్ సరిహద్దుల్లో పాకిస్తాన్ సైనికులను సింహంలా ఎదుర్కొని వెనక్కి తరిమికొట్టారు.ఈ పోరాటంలో శత్రువుల తుపాకీ గుండు ఆయన తలలోకి చొచ్చుకుపోయింది. ప్రాణాలు పోతున్నా, వీడక తన పై అధికారికి సరిహద్దు పరిస్థితులను వివరించి, బాధ్యతలను మరో ఆఫీసర్‌కు అప్పగించి 1965, సెప్టెంబర్ 17న వీరమరణం పొందారు. సెప్టెంబర్ 21న సకల ప్రభుత్వ లాంఛనాలతో ఆయన దహన సంస్కారాలు జరిగాయి. స్మృత్యర్థం మరియు గౌరవం == ఆయన వీరత్వానికి గుర్తుగా కరీంనగర్ లోని మిషన్ హాస్పిటల్ రోడ్డుకు '''"కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు రోడ్"''' అని పేరు పెట్టారు.సిరిసిల్ల - బోనాల గ్రామాల మధ్య ఆయన పేరు మీద "విజయనగరం" అనే నూతన గ్రామం ఏర్పడింది.ఆయన జ్ఞాపకార్థం కరీంనగర్ లో 'స్వాతి' అనే స్వచ్ఛంద సంస్థను ఏర్పాటు చేసి సమాజహిత కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తున్నారు. 8l4wjm3k5yfl7sl1bisis7auetz2d17 4956649 4956648 2026-09-12T08:47:22Z Jadisurender 152409 మూలాలు 4956649 wikitext text/x-wiki '''కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు''' (ఆగస్టు 5, 1939 - సెప్టెంబర్ 17, 1965) పాకిస్తాన్ దురాక్రమణను ఎదుర్కొని మాతృదేశ సంరక్షణకై ప్రాణాలర్పించిన తెలంగాణకు చెందిన వీర జవాను, అమరవీరుడు.1965 భారత్-పాక్ యుద్ధంలో చూపిన అసాధారణ శౌర్యానికి గాను భారత ప్రభుత్వం ఈయనకు మరణానంతరం '''"వీరచక్ర"''' అవార్డును ప్రకటించింది. '''బాల్యం మరియు విద్యాభ్యాసం''' రఘునందనరావు గారు 1939, ఆగస్టు 5న ప్రస్తుత రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లాలోని '''బోనాల''' గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు శ్రీ బోనాల కూచిగిరిరావు మరియు శ్రీమతి కాంతమ్మ. '''ప్రాథమిక విద్య''': సొంత ఊరైన బోనాలలోనే సాగింది. '''ఉన్నత విద్య:''' హైదరాబాద్ లోని చాదర్‌ఘాట్ ఉన్నత పాఠశాలలో చదివి, గణితంలో డిస్టింక్షన్‌తో మెట్రిక్యులేషన్ ప్రథమ శ్రేణిలో పాసయ్యారు. కళాశాల విద్య: నిజాం కాలేజీలో ఇంటర్మీడియట్ పూర్తి చేసి, ఆ తర్వాత ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎల్.ఎల్.బి. (LL.B.) పట్టా పొందారు.<ref>{{Cite book|title=తెలంగాణ ప్రభుత్వ పాఠ్యపుస్తక విభాగం - 'చదవండి - తెలుసుకోండి' శీర్షిక.}}</ref> '''సైనిక ప్రస్థానం''' ఇంటర్మీడియట్ చదువుతున్న రోజుల్లోనే ఎన్.సి.సి (NCC) లో చేరిన రఘునందనరావు, ఉత్తమ క్యాడెట్‌గా గుర్తింపు తెచ్చుకుని రైఫిల్ షూటింగ్‌లో ప్రైజ్ సాధించారు.1962లో జరిగిన జాయింట్ సర్వీసెస్ వింగ్ ఆఫీసర్స్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులై, దక్షిణ భారతదేశంలోనే ప్రథముడిగా నిలిచారు.డెహ్రాడూన్ లో శిక్షణ పూర్తి చేసుకుని సెకండ్ లెఫ్టినెంట్‌గా సైన్యంలో చేరారు.చైనా సరిహద్దుల్లోని నెఫా (NEFA) దట్టమైన అరణ్యాలలో, అలాగే నాగాలాండ్ లో మిలిటరీ ఇంటెలిజెన్స్ (గూఢచారి విభాగం) లో కఠోరమైన శిక్షణ పొంది, ఆ తర్వాత 'కెప్టెన్' గా పదోన్నతి పొందారు. '''1965 యుద్ధం మరియు వీరమరణం''' 965లో భారత్-పాక్ యుద్ధం ప్రారంభమైన సమయంలో ఆయన పూనాలో సెలవుల్లో ఉన్నారు. తక్షణమే పిలుపు రావడంతో శ్రీనగర్ చేరుకుని సైనిక దళాల నాయకత్వం వహించారు. పంజాబ్ సరిహద్దుల్లో పాకిస్తాన్ సైనికులను సింహంలా ఎదుర్కొని వెనక్కి తరిమికొట్టారు.ఈ పోరాటంలో శత్రువుల తుపాకీ గుండు ఆయన తలలోకి చొచ్చుకుపోయింది. ప్రాణాలు పోతున్నా, వీడక తన పై అధికారికి సరిహద్దు పరిస్థితులను వివరించి, బాధ్యతలను మరో ఆఫీసర్‌కు అప్పగించి 1965, సెప్టెంబర్ 17న వీరమరణం పొందారు. సెప్టెంబర్ 21న సకల ప్రభుత్వ లాంఛనాలతో ఆయన దహన సంస్కారాలు జరిగాయి. '''స్మృత్యర్థం మరియు గౌరవం''' ఆయన వీరత్వానికి గుర్తుగా కరీంనగర్ లోని మిషన్ హాస్పిటల్ రోడ్డుకు '''"కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు రోడ్"''' అని పేరు పెట్టారు.సిరిసిల్ల - బోనాల గ్రామాల మధ్య ఆయన పేరు మీద "విజయనగరం" అనే నూతన గ్రామం ఏర్పడింది.ఆయన జ్ఞాపకార్థం కరీంనగర్ లో 'స్వాతి' అనే స్వచ్ఛంద సంస్థను ఏర్పాటు చేసి సమాజహిత కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తున్నారు. '''మూలాలు''' mdab8fk8tumb4b4pclisgyh0uhiof5m 4956650 4956649 2026-09-12T08:49:21Z Jadisurender 152409 4956650 wikitext text/x-wiki '''కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు''' (ఆగస్టు 5, 1939 - సెప్టెంబర్ 17, 1965) పాకిస్తాన్ దురాక్రమణను ఎదుర్కొని మాతృదేశ సంరక్షణకై ప్రాణాలర్పించిన తెలంగాణకు చెందిన వీర జవాను, అమరవీరుడు.1965 భారత్-పాక్ యుద్ధంలో చూపిన అసాధారణ శౌర్యానికి గాను భారత ప్రభుత్వం ఈయనకు మరణానంతరం '''"వీరచక్ర"''' అవార్డును ప్రకటించింది. '''బాల్యం మరియు విద్యాభ్యాసం''' రఘునందనరావు గారు 1939, ఆగస్టు 5న ప్రస్తుత [[రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లా|రాజన్న సిరిసిల్ల]] జిల్లాలోని '''బోనాల''' గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు శ్రీ బోనాల కూచిగిరిరావు మరియు శ్రీమతి కాంతమ్మ. '''ప్రాథమిక విద్య''': సొంత ఊరైన బోనాలలోనే సాగింది. '''ఉన్నత విద్య:''' హైదరాబాద్ లోని చాదర్‌ఘాట్ ఉన్నత పాఠశాలలో చదివి, గణితంలో డిస్టింక్షన్‌తో మెట్రిక్యులేషన్ ప్రథమ శ్రేణిలో పాసయ్యారు. కళాశాల విద్య: [[నిజాం కళాశాల|నిజాం కాలేజీలో]] ఇంటర్మీడియట్ పూర్తి చేసి, ఆ తర్వాత ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎల్.ఎల్.బి. (LL.B.) పట్టా పొందారు.<ref>{{Cite book|title=తెలంగాణ ప్రభుత్వ పాఠ్యపుస్తక విభాగం - 'చదవండి - తెలుసుకోండి' శీర్షిక.}}</ref> '''సైనిక ప్రస్థానం''' ఇంటర్మీడియట్ చదువుతున్న రోజుల్లోనే ఎన్.సి.సి (NCC) లో చేరిన రఘునందనరావు, ఉత్తమ క్యాడెట్‌గా గుర్తింపు తెచ్చుకుని రైఫిల్ షూటింగ్‌లో ప్రైజ్ సాధించారు.1962లో జరిగిన జాయింట్ సర్వీసెస్ వింగ్ ఆఫీసర్స్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులై, దక్షిణ భారతదేశంలోనే ప్రథముడిగా నిలిచారు.డెహ్రాడూన్ లో శిక్షణ పూర్తి చేసుకుని సెకండ్ లెఫ్టినెంట్‌గా సైన్యంలో చేరారు.చైనా సరిహద్దుల్లోని నెఫా (NEFA) దట్టమైన అరణ్యాలలో, అలాగే నాగాలాండ్ లో మిలిటరీ ఇంటెలిజెన్స్ (గూఢచారి విభాగం) లో కఠోరమైన శిక్షణ పొంది, ఆ తర్వాత 'కెప్టెన్' గా పదోన్నతి పొందారు. '''1965 యుద్ధం మరియు వీరమరణం''' 965లో భారత్-పాక్ యుద్ధం ప్రారంభమైన సమయంలో ఆయన పూనాలో సెలవుల్లో ఉన్నారు. తక్షణమే పిలుపు రావడంతో శ్రీనగర్ చేరుకుని సైనిక దళాల నాయకత్వం వహించారు. పంజాబ్ సరిహద్దుల్లో పాకిస్తాన్ సైనికులను సింహంలా ఎదుర్కొని వెనక్కి తరిమికొట్టారు.ఈ పోరాటంలో శత్రువుల తుపాకీ గుండు ఆయన తలలోకి చొచ్చుకుపోయింది. ప్రాణాలు పోతున్నా, వీడక తన పై అధికారికి సరిహద్దు పరిస్థితులను వివరించి, బాధ్యతలను మరో ఆఫీసర్‌కు అప్పగించి 1965, సెప్టెంబర్ 17న వీరమరణం పొందారు. సెప్టెంబర్ 21న సకల ప్రభుత్వ లాంఛనాలతో ఆయన దహన సంస్కారాలు జరిగాయి. '''స్మృత్యర్థం మరియు గౌరవం''' ఆయన వీరత్వానికి గుర్తుగా కరీంనగర్ లోని మిషన్ హాస్పిటల్ రోడ్డుకు '''"కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు రోడ్"''' అని పేరు పెట్టారు.సిరిసిల్ల - బోనాల గ్రామాల మధ్య ఆయన పేరు మీద "విజయనగరం" అనే నూతన గ్రామం ఏర్పడింది.ఆయన జ్ఞాపకార్థం కరీంనగర్ లో 'స్వాతి' అనే స్వచ్ఛంద సంస్థను ఏర్పాటు చేసి సమాజహిత కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తున్నారు. '''మూలాలు''' o6b73kftvxphip5iqfbg7zqdcbaockm 4956653 4956650 2026-09-12T09:05:11Z Jadisurender 152409 Infobox 4956653 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు | image = Captain Vijaya Raghunandana Rao.jpg | birth_date = 05-08-1939 | occupation = భారత సైనిక అధికారి (Indian Army Officer) | awards = వీరచక్ర }} '''కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు''' (ఆగస్టు 5, 1939 - సెప్టెంబర్ 17, 1965) పాకిస్తాన్ దురాక్రమణను ఎదుర్కొని మాతృదేశ సంరక్షణకై ప్రాణాలర్పించిన తెలంగాణకు చెందిన వీర జవాను, అమరవీరుడు.1965 భారత్-పాక్ యుద్ధంలో చూపిన అసాధారణ శౌర్యానికి గాను భారత ప్రభుత్వం ఈయనకు మరణానంతరం '''"వీరచక్ర"''' అవార్డును ప్రకటించింది. '''బాల్యం మరియు విద్యాభ్యాసం''' రఘునందనరావు గారు 1939, ఆగస్టు 5న ప్రస్తుత [[రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లా|రాజన్న సిరిసిల్ల]] జిల్లాలోని '''బోనాల''' గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు శ్రీ బోనాల కూచిగిరిరావు మరియు శ్రీమతి కాంతమ్మ. '''ప్రాథమిక విద్య''': సొంత ఊరైన బోనాలలోనే సాగింది. '''ఉన్నత విద్య:''' హైదరాబాద్ లోని చాదర్‌ఘాట్ ఉన్నత పాఠశాలలో చదివి, గణితంలో డిస్టింక్షన్‌తో మెట్రిక్యులేషన్ ప్రథమ శ్రేణిలో పాసయ్యారు. కళాశాల విద్య: [[నిజాం కళాశాల|నిజాం కాలేజీలో]] ఇంటర్మీడియట్ పూర్తి చేసి, ఆ తర్వాత ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎల్.ఎల్.బి. (LL.B.) పట్టా పొందారు.<ref>{{Cite book|title=తెలంగాణ ప్రభుత్వ పాఠ్యపుస్తక విభాగం - 'చదవండి - తెలుసుకోండి' శీర్షిక.}}</ref> '''సైనిక ప్రస్థానం''' ఇంటర్మీడియట్ చదువుతున్న రోజుల్లోనే ఎన్.సి.సి (NCC) లో చేరిన రఘునందనరావు, ఉత్తమ క్యాడెట్‌గా గుర్తింపు తెచ్చుకుని రైఫిల్ షూటింగ్‌లో ప్రైజ్ సాధించారు.1962లో జరిగిన జాయింట్ సర్వీసెస్ వింగ్ ఆఫీసర్స్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులై, దక్షిణ భారతదేశంలోనే ప్రథముడిగా నిలిచారు.డెహ్రాడూన్ లో శిక్షణ పూర్తి చేసుకుని సెకండ్ లెఫ్టినెంట్‌గా సైన్యంలో చేరారు.చైనా సరిహద్దుల్లోని నెఫా (NEFA) దట్టమైన అరణ్యాలలో, అలాగే నాగాలాండ్ లో మిలిటరీ ఇంటెలిజెన్స్ (గూఢచారి విభాగం) లో కఠోరమైన శిక్షణ పొంది, ఆ తర్వాత 'కెప్టెన్' గా పదోన్నతి పొందారు. '''1965 యుద్ధం మరియు వీరమరణం''' 965లో భారత్-పాక్ యుద్ధం ప్రారంభమైన సమయంలో ఆయన పూనాలో సెలవుల్లో ఉన్నారు. తక్షణమే పిలుపు రావడంతో శ్రీనగర్ చేరుకుని సైనిక దళాల నాయకత్వం వహించారు. పంజాబ్ సరిహద్దుల్లో పాకిస్తాన్ సైనికులను సింహంలా ఎదుర్కొని వెనక్కి తరిమికొట్టారు.ఈ పోరాటంలో శత్రువుల తుపాకీ గుండు ఆయన తలలోకి చొచ్చుకుపోయింది. ప్రాణాలు పోతున్నా, వీడక తన పై అధికారికి సరిహద్దు పరిస్థితులను వివరించి, బాధ్యతలను మరో ఆఫీసర్‌కు అప్పగించి 1965, సెప్టెంబర్ 17న వీరమరణం పొందారు. సెప్టెంబర్ 21న సకల ప్రభుత్వ లాంఛనాలతో ఆయన దహన సంస్కారాలు జరిగాయి. '''స్మృత్యర్థం మరియు గౌరవం''' ఆయన వీరత్వానికి గుర్తుగా కరీంనగర్ లోని మిషన్ హాస్పిటల్ రోడ్డుకు '''"కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు రోడ్"''' అని పేరు పెట్టారు.సిరిసిల్ల - బోనాల గ్రామాల మధ్య ఆయన పేరు మీద "విజయనగరం" అనే నూతన గ్రామం ఏర్పడింది.ఆయన జ్ఞాపకార్థం కరీంనగర్ లో 'స్వాతి' అనే స్వచ్ఛంద సంస్థను ఏర్పాటు చేసి సమాజహిత కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తున్నారు. '''మూలాలు''' fbk9gdpm2zx4a5b4zmqr5f4gkcuofyq 4956684 4956653 2026-09-12T10:08:25Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:భారత సైనికులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956684 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు | image = Captain Vijaya Raghunandana Rao.jpg | birth_date = 05-08-1939 | occupation = భారత సైనిక అధికారి (Indian Army Officer) | awards = వీరచక్ర }} '''కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు''' (ఆగస్టు 5, 1939 - సెప్టెంబర్ 17, 1965) పాకిస్తాన్ దురాక్రమణను ఎదుర్కొని మాతృదేశ సంరక్షణకై ప్రాణాలర్పించిన తెలంగాణకు చెందిన వీర జవాను, అమరవీరుడు.1965 భారత్-పాక్ యుద్ధంలో చూపిన అసాధారణ శౌర్యానికి గాను భారత ప్రభుత్వం ఈయనకు మరణానంతరం '''"వీరచక్ర"''' అవార్డును ప్రకటించింది. '''బాల్యం మరియు విద్యాభ్యాసం''' రఘునందనరావు గారు 1939, ఆగస్టు 5న ప్రస్తుత [[రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లా|రాజన్న సిరిసిల్ల]] జిల్లాలోని '''బోనాల''' గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు శ్రీ బోనాల కూచిగిరిరావు మరియు శ్రీమతి కాంతమ్మ. '''ప్రాథమిక విద్య''': సొంత ఊరైన బోనాలలోనే సాగింది. '''ఉన్నత విద్య:''' హైదరాబాద్ లోని చాదర్‌ఘాట్ ఉన్నత పాఠశాలలో చదివి, గణితంలో డిస్టింక్షన్‌తో మెట్రిక్యులేషన్ ప్రథమ శ్రేణిలో పాసయ్యారు. కళాశాల విద్య: [[నిజాం కళాశాల|నిజాం కాలేజీలో]] ఇంటర్మీడియట్ పూర్తి చేసి, ఆ తర్వాత ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎల్.ఎల్.బి. (LL.B.) పట్టా పొందారు.<ref>{{Cite book|title=తెలంగాణ ప్రభుత్వ పాఠ్యపుస్తక విభాగం - 'చదవండి - తెలుసుకోండి' శీర్షిక.}}</ref> '''సైనిక ప్రస్థానం''' ఇంటర్మీడియట్ చదువుతున్న రోజుల్లోనే ఎన్.సి.సి (NCC) లో చేరిన రఘునందనరావు, ఉత్తమ క్యాడెట్‌గా గుర్తింపు తెచ్చుకుని రైఫిల్ షూటింగ్‌లో ప్రైజ్ సాధించారు.1962లో జరిగిన జాయింట్ సర్వీసెస్ వింగ్ ఆఫీసర్స్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులై, దక్షిణ భారతదేశంలోనే ప్రథముడిగా నిలిచారు.డెహ్రాడూన్ లో శిక్షణ పూర్తి చేసుకుని సెకండ్ లెఫ్టినెంట్‌గా సైన్యంలో చేరారు.చైనా సరిహద్దుల్లోని నెఫా (NEFA) దట్టమైన అరణ్యాలలో, అలాగే నాగాలాండ్ లో మిలిటరీ ఇంటెలిజెన్స్ (గూఢచారి విభాగం) లో కఠోరమైన శిక్షణ పొంది, ఆ తర్వాత 'కెప్టెన్' గా పదోన్నతి పొందారు. '''1965 యుద్ధం మరియు వీరమరణం''' 965లో భారత్-పాక్ యుద్ధం ప్రారంభమైన సమయంలో ఆయన పూనాలో సెలవుల్లో ఉన్నారు. తక్షణమే పిలుపు రావడంతో శ్రీనగర్ చేరుకుని సైనిక దళాల నాయకత్వం వహించారు. పంజాబ్ సరిహద్దుల్లో పాకిస్తాన్ సైనికులను సింహంలా ఎదుర్కొని వెనక్కి తరిమికొట్టారు.ఈ పోరాటంలో శత్రువుల తుపాకీ గుండు ఆయన తలలోకి చొచ్చుకుపోయింది. ప్రాణాలు పోతున్నా, వీడక తన పై అధికారికి సరిహద్దు పరిస్థితులను వివరించి, బాధ్యతలను మరో ఆఫీసర్‌కు అప్పగించి 1965, సెప్టెంబర్ 17న వీరమరణం పొందారు. సెప్టెంబర్ 21న సకల ప్రభుత్వ లాంఛనాలతో ఆయన దహన సంస్కారాలు జరిగాయి. '''స్మృత్యర్థం మరియు గౌరవం''' ఆయన వీరత్వానికి గుర్తుగా కరీంనగర్ లోని మిషన్ హాస్పిటల్ రోడ్డుకు '''"కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు రోడ్"''' అని పేరు పెట్టారు.సిరిసిల్ల - బోనాల గ్రామాల మధ్య ఆయన పేరు మీద "విజయనగరం" అనే నూతన గ్రామం ఏర్పడింది.ఆయన జ్ఞాపకార్థం కరీంనగర్ లో 'స్వాతి' అనే స్వచ్ఛంద సంస్థను ఏర్పాటు చేసి సమాజహిత కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తున్నారు. '''మూలాలు''' [[వర్గం:భారత సైనికులు]] 280ahoz69xyqdutavrqvojjcdlvt3y2 4956685 4956684 2026-09-12T10:09:29Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:1939 జననాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956685 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు | image = Captain Vijaya Raghunandana Rao.jpg | birth_date = 05-08-1939 | occupation = భారత సైనిక అధికారి (Indian Army Officer) | awards = వీరచక్ర }} '''కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు''' (ఆగస్టు 5, 1939 - సెప్టెంబర్ 17, 1965) పాకిస్తాన్ దురాక్రమణను ఎదుర్కొని మాతృదేశ సంరక్షణకై ప్రాణాలర్పించిన తెలంగాణకు చెందిన వీర జవాను, అమరవీరుడు.1965 భారత్-పాక్ యుద్ధంలో చూపిన అసాధారణ శౌర్యానికి గాను భారత ప్రభుత్వం ఈయనకు మరణానంతరం '''"వీరచక్ర"''' అవార్డును ప్రకటించింది. '''బాల్యం మరియు విద్యాభ్యాసం''' రఘునందనరావు గారు 1939, ఆగస్టు 5న ప్రస్తుత [[రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లా|రాజన్న సిరిసిల్ల]] జిల్లాలోని '''బోనాల''' గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు శ్రీ బోనాల కూచిగిరిరావు మరియు శ్రీమతి కాంతమ్మ. '''ప్రాథమిక విద్య''': సొంత ఊరైన బోనాలలోనే సాగింది. '''ఉన్నత విద్య:''' హైదరాబాద్ లోని చాదర్‌ఘాట్ ఉన్నత పాఠశాలలో చదివి, గణితంలో డిస్టింక్షన్‌తో మెట్రిక్యులేషన్ ప్రథమ శ్రేణిలో పాసయ్యారు. కళాశాల విద్య: [[నిజాం కళాశాల|నిజాం కాలేజీలో]] ఇంటర్మీడియట్ పూర్తి చేసి, ఆ తర్వాత ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎల్.ఎల్.బి. (LL.B.) పట్టా పొందారు.<ref>{{Cite book|title=తెలంగాణ ప్రభుత్వ పాఠ్యపుస్తక విభాగం - 'చదవండి - తెలుసుకోండి' శీర్షిక.}}</ref> '''సైనిక ప్రస్థానం''' ఇంటర్మీడియట్ చదువుతున్న రోజుల్లోనే ఎన్.సి.సి (NCC) లో చేరిన రఘునందనరావు, ఉత్తమ క్యాడెట్‌గా గుర్తింపు తెచ్చుకుని రైఫిల్ షూటింగ్‌లో ప్రైజ్ సాధించారు.1962లో జరిగిన జాయింట్ సర్వీసెస్ వింగ్ ఆఫీసర్స్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులై, దక్షిణ భారతదేశంలోనే ప్రథముడిగా నిలిచారు.డెహ్రాడూన్ లో శిక్షణ పూర్తి చేసుకుని సెకండ్ లెఫ్టినెంట్‌గా సైన్యంలో చేరారు.చైనా సరిహద్దుల్లోని నెఫా (NEFA) దట్టమైన అరణ్యాలలో, అలాగే నాగాలాండ్ లో మిలిటరీ ఇంటెలిజెన్స్ (గూఢచారి విభాగం) లో కఠోరమైన శిక్షణ పొంది, ఆ తర్వాత 'కెప్టెన్' గా పదోన్నతి పొందారు. '''1965 యుద్ధం మరియు వీరమరణం''' 965లో భారత్-పాక్ యుద్ధం ప్రారంభమైన సమయంలో ఆయన పూనాలో సెలవుల్లో ఉన్నారు. తక్షణమే పిలుపు రావడంతో శ్రీనగర్ చేరుకుని సైనిక దళాల నాయకత్వం వహించారు. పంజాబ్ సరిహద్దుల్లో పాకిస్తాన్ సైనికులను సింహంలా ఎదుర్కొని వెనక్కి తరిమికొట్టారు.ఈ పోరాటంలో శత్రువుల తుపాకీ గుండు ఆయన తలలోకి చొచ్చుకుపోయింది. ప్రాణాలు పోతున్నా, వీడక తన పై అధికారికి సరిహద్దు పరిస్థితులను వివరించి, బాధ్యతలను మరో ఆఫీసర్‌కు అప్పగించి 1965, సెప్టెంబర్ 17న వీరమరణం పొందారు. సెప్టెంబర్ 21న సకల ప్రభుత్వ లాంఛనాలతో ఆయన దహన సంస్కారాలు జరిగాయి. '''స్మృత్యర్థం మరియు గౌరవం''' ఆయన వీరత్వానికి గుర్తుగా కరీంనగర్ లోని మిషన్ హాస్పిటల్ రోడ్డుకు '''"కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు రోడ్"''' అని పేరు పెట్టారు.సిరిసిల్ల - బోనాల గ్రామాల మధ్య ఆయన పేరు మీద "విజయనగరం" అనే నూతన గ్రామం ఏర్పడింది.ఆయన జ్ఞాపకార్థం కరీంనగర్ లో 'స్వాతి' అనే స్వచ్ఛంద సంస్థను ఏర్పాటు చేసి సమాజహిత కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తున్నారు. '''మూలాలు''' [[వర్గం:భారత సైనికులు]] [[వర్గం:1939 జననాలు]] 6wvj220piryxi8yxcuvwisttn7145py 4956686 4956685 2026-09-12T10:09:52Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:1965 మరణాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956686 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు | image = Captain Vijaya Raghunandana Rao.jpg | birth_date = 05-08-1939 | occupation = భారత సైనిక అధికారి (Indian Army Officer) | awards = వీరచక్ర }} '''కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు''' (ఆగస్టు 5, 1939 - సెప్టెంబర్ 17, 1965) పాకిస్తాన్ దురాక్రమణను ఎదుర్కొని మాతృదేశ సంరక్షణకై ప్రాణాలర్పించిన తెలంగాణకు చెందిన వీర జవాను, అమరవీరుడు.1965 భారత్-పాక్ యుద్ధంలో చూపిన అసాధారణ శౌర్యానికి గాను భారత ప్రభుత్వం ఈయనకు మరణానంతరం '''"వీరచక్ర"''' అవార్డును ప్రకటించింది. '''బాల్యం మరియు విద్యాభ్యాసం''' రఘునందనరావు గారు 1939, ఆగస్టు 5న ప్రస్తుత [[రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లా|రాజన్న సిరిసిల్ల]] జిల్లాలోని '''బోనాల''' గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు శ్రీ బోనాల కూచిగిరిరావు మరియు శ్రీమతి కాంతమ్మ. '''ప్రాథమిక విద్య''': సొంత ఊరైన బోనాలలోనే సాగింది. '''ఉన్నత విద్య:''' హైదరాబాద్ లోని చాదర్‌ఘాట్ ఉన్నత పాఠశాలలో చదివి, గణితంలో డిస్టింక్షన్‌తో మెట్రిక్యులేషన్ ప్రథమ శ్రేణిలో పాసయ్యారు. కళాశాల విద్య: [[నిజాం కళాశాల|నిజాం కాలేజీలో]] ఇంటర్మీడియట్ పూర్తి చేసి, ఆ తర్వాత ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎల్.ఎల్.బి. (LL.B.) పట్టా పొందారు.<ref>{{Cite book|title=తెలంగాణ ప్రభుత్వ పాఠ్యపుస్తక విభాగం - 'చదవండి - తెలుసుకోండి' శీర్షిక.}}</ref> '''సైనిక ప్రస్థానం''' ఇంటర్మీడియట్ చదువుతున్న రోజుల్లోనే ఎన్.సి.సి (NCC) లో చేరిన రఘునందనరావు, ఉత్తమ క్యాడెట్‌గా గుర్తింపు తెచ్చుకుని రైఫిల్ షూటింగ్‌లో ప్రైజ్ సాధించారు.1962లో జరిగిన జాయింట్ సర్వీసెస్ వింగ్ ఆఫీసర్స్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులై, దక్షిణ భారతదేశంలోనే ప్రథముడిగా నిలిచారు.డెహ్రాడూన్ లో శిక్షణ పూర్తి చేసుకుని సెకండ్ లెఫ్టినెంట్‌గా సైన్యంలో చేరారు.చైనా సరిహద్దుల్లోని నెఫా (NEFA) దట్టమైన అరణ్యాలలో, అలాగే నాగాలాండ్ లో మిలిటరీ ఇంటెలిజెన్స్ (గూఢచారి విభాగం) లో కఠోరమైన శిక్షణ పొంది, ఆ తర్వాత 'కెప్టెన్' గా పదోన్నతి పొందారు. '''1965 యుద్ధం మరియు వీరమరణం''' 965లో భారత్-పాక్ యుద్ధం ప్రారంభమైన సమయంలో ఆయన పూనాలో సెలవుల్లో ఉన్నారు. తక్షణమే పిలుపు రావడంతో శ్రీనగర్ చేరుకుని సైనిక దళాల నాయకత్వం వహించారు. పంజాబ్ సరిహద్దుల్లో పాకిస్తాన్ సైనికులను సింహంలా ఎదుర్కొని వెనక్కి తరిమికొట్టారు.ఈ పోరాటంలో శత్రువుల తుపాకీ గుండు ఆయన తలలోకి చొచ్చుకుపోయింది. ప్రాణాలు పోతున్నా, వీడక తన పై అధికారికి సరిహద్దు పరిస్థితులను వివరించి, బాధ్యతలను మరో ఆఫీసర్‌కు అప్పగించి 1965, సెప్టెంబర్ 17న వీరమరణం పొందారు. సెప్టెంబర్ 21న సకల ప్రభుత్వ లాంఛనాలతో ఆయన దహన సంస్కారాలు జరిగాయి. '''స్మృత్యర్థం మరియు గౌరవం''' ఆయన వీరత్వానికి గుర్తుగా కరీంనగర్ లోని మిషన్ హాస్పిటల్ రోడ్డుకు '''"కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు రోడ్"''' అని పేరు పెట్టారు.సిరిసిల్ల - బోనాల గ్రామాల మధ్య ఆయన పేరు మీద "విజయనగరం" అనే నూతన గ్రామం ఏర్పడింది.ఆయన జ్ఞాపకార్థం కరీంనగర్ లో 'స్వాతి' అనే స్వచ్ఛంద సంస్థను ఏర్పాటు చేసి సమాజహిత కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తున్నారు. '''మూలాలు''' [[వర్గం:భారత సైనికులు]] [[వర్గం:1939 జననాలు]] [[వర్గం:1965 మరణాలు]] gs8y3qu9jor6muyroq5bupnilzumq3t 4956699 4956686 2026-09-12T10:36:56Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:తెలంగాణ వ్యక్తులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956699 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు | image = Captain Vijaya Raghunandana Rao.jpg | birth_date = 05-08-1939 | occupation = భారత సైనిక అధికారి (Indian Army Officer) | awards = వీరచక్ర }} '''కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు''' (ఆగస్టు 5, 1939 - సెప్టెంబర్ 17, 1965) పాకిస్తాన్ దురాక్రమణను ఎదుర్కొని మాతృదేశ సంరక్షణకై ప్రాణాలర్పించిన తెలంగాణకు చెందిన వీర జవాను, అమరవీరుడు.1965 భారత్-పాక్ యుద్ధంలో చూపిన అసాధారణ శౌర్యానికి గాను భారత ప్రభుత్వం ఈయనకు మరణానంతరం '''"వీరచక్ర"''' అవార్డును ప్రకటించింది. '''బాల్యం మరియు విద్యాభ్యాసం''' రఘునందనరావు గారు 1939, ఆగస్టు 5న ప్రస్తుత [[రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లా|రాజన్న సిరిసిల్ల]] జిల్లాలోని '''బోనాల''' గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు శ్రీ బోనాల కూచిగిరిరావు మరియు శ్రీమతి కాంతమ్మ. '''ప్రాథమిక విద్య''': సొంత ఊరైన బోనాలలోనే సాగింది. '''ఉన్నత విద్య:''' హైదరాబాద్ లోని చాదర్‌ఘాట్ ఉన్నత పాఠశాలలో చదివి, గణితంలో డిస్టింక్షన్‌తో మెట్రిక్యులేషన్ ప్రథమ శ్రేణిలో పాసయ్యారు. కళాశాల విద్య: [[నిజాం కళాశాల|నిజాం కాలేజీలో]] ఇంటర్మీడియట్ పూర్తి చేసి, ఆ తర్వాత ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎల్.ఎల్.బి. (LL.B.) పట్టా పొందారు.<ref>{{Cite book|title=తెలంగాణ ప్రభుత్వ పాఠ్యపుస్తక విభాగం - 'చదవండి - తెలుసుకోండి' శీర్షిక.}}</ref> '''సైనిక ప్రస్థానం''' ఇంటర్మీడియట్ చదువుతున్న రోజుల్లోనే ఎన్.సి.సి (NCC) లో చేరిన రఘునందనరావు, ఉత్తమ క్యాడెట్‌గా గుర్తింపు తెచ్చుకుని రైఫిల్ షూటింగ్‌లో ప్రైజ్ సాధించారు.1962లో జరిగిన జాయింట్ సర్వీసెస్ వింగ్ ఆఫీసర్స్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులై, దక్షిణ భారతదేశంలోనే ప్రథముడిగా నిలిచారు.డెహ్రాడూన్ లో శిక్షణ పూర్తి చేసుకుని సెకండ్ లెఫ్టినెంట్‌గా సైన్యంలో చేరారు.చైనా సరిహద్దుల్లోని నెఫా (NEFA) దట్టమైన అరణ్యాలలో, అలాగే నాగాలాండ్ లో మిలిటరీ ఇంటెలిజెన్స్ (గూఢచారి విభాగం) లో కఠోరమైన శిక్షణ పొంది, ఆ తర్వాత 'కెప్టెన్' గా పదోన్నతి పొందారు. '''1965 యుద్ధం మరియు వీరమరణం''' 965లో భారత్-పాక్ యుద్ధం ప్రారంభమైన సమయంలో ఆయన పూనాలో సెలవుల్లో ఉన్నారు. తక్షణమే పిలుపు రావడంతో శ్రీనగర్ చేరుకుని సైనిక దళాల నాయకత్వం వహించారు. పంజాబ్ సరిహద్దుల్లో పాకిస్తాన్ సైనికులను సింహంలా ఎదుర్కొని వెనక్కి తరిమికొట్టారు.ఈ పోరాటంలో శత్రువుల తుపాకీ గుండు ఆయన తలలోకి చొచ్చుకుపోయింది. ప్రాణాలు పోతున్నా, వీడక తన పై అధికారికి సరిహద్దు పరిస్థితులను వివరించి, బాధ్యతలను మరో ఆఫీసర్‌కు అప్పగించి 1965, సెప్టెంబర్ 17న వీరమరణం పొందారు. సెప్టెంబర్ 21న సకల ప్రభుత్వ లాంఛనాలతో ఆయన దహన సంస్కారాలు జరిగాయి. '''స్మృత్యర్థం మరియు గౌరవం''' ఆయన వీరత్వానికి గుర్తుగా కరీంనగర్ లోని మిషన్ హాస్పిటల్ రోడ్డుకు '''"కెప్టెన్ విజయరఘునందనరావు రోడ్"''' అని పేరు పెట్టారు.సిరిసిల్ల - బోనాల గ్రామాల మధ్య ఆయన పేరు మీద "విజయనగరం" అనే నూతన గ్రామం ఏర్పడింది.ఆయన జ్ఞాపకార్థం కరీంనగర్ లో 'స్వాతి' అనే స్వచ్ఛంద సంస్థను ఏర్పాటు చేసి సమాజహిత కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తున్నారు. '''మూలాలు''' [[వర్గం:భారత సైనికులు]] [[వర్గం:1939 జననాలు]] [[వర్గం:1965 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలంగాణ వ్యక్తులు]] gfuf3adkhkdzluujc1dc0fjf8hh7bnv 0 509468 4956651 2026-09-12T08:58:01Z Divya4232 105587 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1500425|Antipsychotic]] to:te #mdwikicx 4956651 wikitext text/x-wiki '''యాంటీసైకోటిక్స్''' (Antipsychotics), వీటిని '''న్యూరోలెప్టిక్స్''' (neuroleptics) అని కూడా పిలుస్తారు.<ref name="Fin20092">{{cite book|last1=Finkel|first1=Richard Finkel|last2=Clark|first2=Michelle Alexia|last3=Cubeddu|first3=Luigi X.|name-list-style=vanc|title=Pharmacology|date=2009|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|isbn=9780781771559|page=151|url=https://books.google.com/books?id=Q4hG2gRhy7oC&pg=PA151|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170401065559/https://books.google.com/books?id=Q4hG2gRhy7oC&pg=PA151|archive-date=1 April 2017}}</ref> ఇవి ఉద్రేకత, స్కిజోఫ్రెనియా, [[బైపోలార్ డిజార్డర్]], వికారం చికిత్సకు ప్రధానంగా ఉపయోగించే ఔషధ తరగతి.<ref name="Hitch20192">{{Cite book|last=Hitchings|first=Andrew|url=https://books.google.com/books?id=FPx0DwAAQBAJ|title=The Top 100 Drugs: Clinical Pharmacology and Practical Prescribing|last2=Lonsdale|first2=Dagan|last3=Burrage|first3=Daniel|last4=Baker|first4=Emma|date=2019|publisher=Elsevier|isbn=978-0-7020-7442-4|edition=2nd|pages=78|language=en|access-date=2021-11-09|archive-date=2021-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522175005/https://books.google.com/books?id=FPx0DwAAQBAJ|url-status=live}}</ref> ఇవి కాకుండా భ్రాంతి రుగ్మత (delusional disorder), బోర్డర్‌లైన్ పర్సనాలిటీ డిజార్డర్ చికిత్సలో కూడా వాడుతారు.<ref name="Stat20212">{{cite journal|last1=Chokhawala|first1=K|last2=Stevens|first2=L|title=Antipsychotic Medications|date=January 2021|pmid=30137788|journal=StatPearls}}</ref> వీటిలో కనీసం 80 రకాలు ఉన్నాయి. వీటిని టిపికల్ లేదా ఎటిపికల్ అని రెండు రకాలుగా వర్గీకరించారు.<ref name="Stat20212" /><ref name="Rang20202">{{cite book|last1=Ritter|first1=James M.|last2=Flower|first2=Rod|last3=Henderson|first3=Graeme|last4=Loke|first4=Yoon Kong|last5=Rang|first5=Humphrey P.|title=Rang & Dale's Pharmacology|date=2020|publisher=Elsevier|isbn=978-0-7020-7448-6|pages=592-602|url=https://books.google.com/books?id=26t2DwAAQBAJ|language=English|edition=9th|chapter=47. Antipsychotic drugs|access-date=2021-11-19|archive-date=2021-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828020220/https://books.google.com/books?id=26t2DwAAQBAJ|url-status=live}}</ref> ఏ ఒక్క ఔషధం మెరుగైన ఫలితాలు ఇస్తుందనేదానికి స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు.<ref name="Drugs20212">{{cite web|title=List of Atypical Antipsychotics + Uses, Types & Side Effects|url=https://www.drugs.com/drug-class/atypical-antipsychotics.html|website=Drugs.com|access-date=22 April 2021|language=en|archive-date=17 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417144450/https://www.drugs.com/drug-class/atypical-antipsychotics.html|url-status=live}}</ref> వీటిని నోటి ద్వారా లేదా ఇంజెక్షన్ రూపంలో ఇస్తారు.<ref name="Stat20212" /> కొన్ని దీర్ఘకాలిక ప్రభావం చూపే రూపాలలో కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి.<ref name="Stat20212" /> టిపికల్ యాంటీసైకోటిక్స్ వల్ల అనివార్య కదలికల లోపాలు (tardive dyskinesia సహా), నిద్ర మత్తు, తక్కువ రక్తపోటు, లైంగిక సమస్యలు వంటి దుష్ప్రభావాలు రావచ్చు.<ref name="Hitch20192" /> ఎటిపికల్ యాంటీసైకోటిక్స్ వల్ల కదలికల లోపాలు, నిద్ర మత్తు, బరువు పెరగడం, [[మధుమేహం]], లైంగిక సమస్యలు కలుగుతాయి. అయితే టిపికల్స్ తో పోలిస్తే వీటిలో కదలికల లోపాలు తక్కువగా ఉంటాయి.<ref name="Hitch20192" /> ఇతర దుష్ప్రభావాలలో న్యూరోలెప్టిక్ మాలిగ్నెంట్ సిండ్రోమ్ ఒకటి.<ref name="Stat20212" /> క్లోజాపైన్ వాడకం వల్ల తెల్ల రక్త కణాలు తగ్గడం, గుండె వాపు వంటి అదనపు ఆందోళనలు ఉన్నాయి.<ref name="Hitch20192" /> టిపికల్ ఔషధాలలో క్లోర్‌ప్రొమజైన్, హలోపెరిడాల్ ఉన్నాయి. ఎటిపికల్స్ లో క్లోజాపైన్, రిస్పెరిడోన్ ఉన్నాయి.<ref name="Stat20212" /><ref name="Rang20202" /> ఈ రెండు ఉపరకాలు మెదడులోని డోపమైన్ గ్రాహకాలను అడ్డుకుంటాయి. ఎటిపికల్స్ మాత్రం సెరోటోనిన్ గ్రాహకాలను కూడా నిరోధిస్తాయి.<ref name="Stat20212" /> == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] nlrbw3fibr1mo74e1ifg3gpv9vos376 4956652 4956651 2026-09-12T08:58:49Z Divya4232 105587 [[వర్గం:ఔషధాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956652 wikitext text/x-wiki '''యాంటీసైకోటిక్స్''' (Antipsychotics), వీటిని '''న్యూరోలెప్టిక్స్''' (neuroleptics) అని కూడా పిలుస్తారు.<ref name="Fin20092">{{cite book|last1=Finkel|first1=Richard Finkel|last2=Clark|first2=Michelle Alexia|last3=Cubeddu|first3=Luigi X.|name-list-style=vanc|title=Pharmacology|date=2009|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|isbn=9780781771559|page=151|url=https://books.google.com/books?id=Q4hG2gRhy7oC&pg=PA151|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170401065559/https://books.google.com/books?id=Q4hG2gRhy7oC&pg=PA151|archive-date=1 April 2017}}</ref> ఇవి ఉద్రేకత, స్కిజోఫ్రెనియా, [[బైపోలార్ డిజార్డర్]], వికారం చికిత్సకు ప్రధానంగా ఉపయోగించే ఔషధ తరగతి.<ref name="Hitch20192">{{Cite book|last=Hitchings|first=Andrew|url=https://books.google.com/books?id=FPx0DwAAQBAJ|title=The Top 100 Drugs: Clinical Pharmacology and Practical Prescribing|last2=Lonsdale|first2=Dagan|last3=Burrage|first3=Daniel|last4=Baker|first4=Emma|date=2019|publisher=Elsevier|isbn=978-0-7020-7442-4|edition=2nd|pages=78|language=en|access-date=2021-11-09|archive-date=2021-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522175005/https://books.google.com/books?id=FPx0DwAAQBAJ|url-status=live}}</ref> ఇవి కాకుండా భ్రాంతి రుగ్మత (delusional disorder), బోర్డర్‌లైన్ పర్సనాలిటీ డిజార్డర్ చికిత్సలో కూడా వాడుతారు.<ref name="Stat20212">{{cite journal|last1=Chokhawala|first1=K|last2=Stevens|first2=L|title=Antipsychotic Medications|date=January 2021|pmid=30137788|journal=StatPearls}}</ref> వీటిలో కనీసం 80 రకాలు ఉన్నాయి. వీటిని టిపికల్ లేదా ఎటిపికల్ అని రెండు రకాలుగా వర్గీకరించారు.<ref name="Stat20212" /><ref name="Rang20202">{{cite book|last1=Ritter|first1=James M.|last2=Flower|first2=Rod|last3=Henderson|first3=Graeme|last4=Loke|first4=Yoon Kong|last5=Rang|first5=Humphrey P.|title=Rang & Dale's Pharmacology|date=2020|publisher=Elsevier|isbn=978-0-7020-7448-6|pages=592-602|url=https://books.google.com/books?id=26t2DwAAQBAJ|language=English|edition=9th|chapter=47. Antipsychotic drugs|access-date=2021-11-19|archive-date=2021-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828020220/https://books.google.com/books?id=26t2DwAAQBAJ|url-status=live}}</ref> ఏ ఒక్క ఔషధం మెరుగైన ఫలితాలు ఇస్తుందనేదానికి స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు.<ref name="Drugs20212">{{cite web|title=List of Atypical Antipsychotics + Uses, Types & Side Effects|url=https://www.drugs.com/drug-class/atypical-antipsychotics.html|website=Drugs.com|access-date=22 April 2021|language=en|archive-date=17 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417144450/https://www.drugs.com/drug-class/atypical-antipsychotics.html|url-status=live}}</ref> వీటిని నోటి ద్వారా లేదా ఇంజెక్షన్ రూపంలో ఇస్తారు.<ref name="Stat20212" /> కొన్ని దీర్ఘకాలిక ప్రభావం చూపే రూపాలలో కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి.<ref name="Stat20212" /> టిపికల్ యాంటీసైకోటిక్స్ వల్ల అనివార్య కదలికల లోపాలు (tardive dyskinesia సహా), నిద్ర మత్తు, తక్కువ రక్తపోటు, లైంగిక సమస్యలు వంటి దుష్ప్రభావాలు రావచ్చు.<ref name="Hitch20192" /> ఎటిపికల్ యాంటీసైకోటిక్స్ వల్ల కదలికల లోపాలు, నిద్ర మత్తు, బరువు పెరగడం, [[మధుమేహం]], లైంగిక సమస్యలు కలుగుతాయి. అయితే టిపికల్స్ తో పోలిస్తే వీటిలో కదలికల లోపాలు తక్కువగా ఉంటాయి.<ref name="Hitch20192" /> ఇతర దుష్ప్రభావాలలో న్యూరోలెప్టిక్ మాలిగ్నెంట్ సిండ్రోమ్ ఒకటి.<ref name="Stat20212" /> క్లోజాపైన్ వాడకం వల్ల తెల్ల రక్త కణాలు తగ్గడం, గుండె వాపు వంటి అదనపు ఆందోళనలు ఉన్నాయి.<ref name="Hitch20192" /> టిపికల్ ఔషధాలలో క్లోర్‌ప్రొమజైన్, హలోపెరిడాల్ ఉన్నాయి. ఎటిపికల్స్ లో క్లోజాపైన్, రిస్పెరిడోన్ ఉన్నాయి.<ref name="Stat20212" /><ref name="Rang20202" /> ఈ రెండు ఉపరకాలు మెదడులోని డోపమైన్ గ్రాహకాలను అడ్డుకుంటాయి. ఎటిపికల్స్ మాత్రం సెరోటోనిన్ గ్రాహకాలను కూడా నిరోధిస్తాయి.<ref name="Stat20212" /> == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:ఔషధాలు]] goiwgj5ewuj70lkajfsa2mko9f7lfin 4956654 4956652 2026-09-12T09:06:44Z Divya4232 105587 4956654 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug class | name = | image = Zyprexa.PNG | alt = | caption = [[ఒలాన్జాపైన్]], రెండవ తరం యాంటీసైకోటిక్‌కి ఉదాహరణ <!-- Class identifiers --> | pronounce = | stem = -peridol, -peridone, -tiapine, -troline | synonyms = న్యూరోలెప్టిక్స్, మేజర్ ట్రాంక్విలైజర్స్, అటారాటిక్స్ <!-- Clinical data --> | use = [[స్కిజోఫ్రెనియా]], [[బైపోలార్ డిజార్డర్]], ఉద్రేకత<ref name=Hitch2019/> | side effects = [[Extrapyramidal symptoms|అనివార్య కదలికల లోపాలు]] ([[tardive dyskinesia]] సహా), నిద్ర మత్తు, తక్కువ రక్తపోటు, లైంగిక సమస్యలు, బరువు పెరగడం, మధుమేహం<ref name=Hitch2019/> | types = '''[[Typical antipsychotic|టిపికల్]]''': [[క్లోర్‌ప్రొమజైన్]], [[హలోపెరిడాల్]], [[ప్రోక్లోర్‌పెరజైన్]]<ref name=Hitch2019/><br>'''[[Atypical antipsychotic|ఎటిపికల్]]''': [[క్లోజాపైన్]], [[క్వెటియాపైన్]], [[ఒలాన్జాపైన్]], [[రిస్పెరిడోన్]] | subtypes = | interactions = | mode_of_action = | mechanism_of_action = | biological_target = [[Dopamine receptor|డోపమైన్ గ్రాహకం]] +/- [[5-HT receptor|సెరోటోనిన్ గ్రాహకం]] | chemical_class = <!-- External links --> | Drugs.com = {{Drugs.com|drug-class|antipsychotics}} | medicinenet = | rxlist = | video1 = }}'''యాంటీసైకోటిక్స్''' (Antipsychotics), వీటిని '''న్యూరోలెప్టిక్స్''' (neuroleptics) అని కూడా పిలుస్తారు.<ref name="Fin20092">{{cite book|last1=Finkel|first1=Richard Finkel|last2=Clark|first2=Michelle Alexia|last3=Cubeddu|first3=Luigi X.|name-list-style=vanc|title=Pharmacology|date=2009|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|isbn=9780781771559|page=151|url=https://books.google.com/books?id=Q4hG2gRhy7oC&pg=PA151|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170401065559/https://books.google.com/books?id=Q4hG2gRhy7oC&pg=PA151|archive-date=1 April 2017}}</ref> ఇవి ఉద్రేకత, స్కిజోఫ్రెనియా, [[బైపోలార్ డిజార్డర్]], వికారం చికిత్సకు ప్రధానంగా ఉపయోగించే ఔషధ తరగతి.<ref name="Hitch20192">{{Cite book|last=Hitchings|first=Andrew|url=https://books.google.com/books?id=FPx0DwAAQBAJ|title=The Top 100 Drugs: Clinical Pharmacology and Practical Prescribing|last2=Lonsdale|first2=Dagan|last3=Burrage|first3=Daniel|last4=Baker|first4=Emma|date=2019|publisher=Elsevier|isbn=978-0-7020-7442-4|edition=2nd|pages=78|language=en|access-date=2021-11-09|archive-date=2021-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522175005/https://books.google.com/books?id=FPx0DwAAQBAJ|url-status=live}}</ref> ఇవి కాకుండా భ్రాంతి రుగ్మత (delusional disorder), బోర్డర్‌లైన్ పర్సనాలిటీ డిజార్డర్ చికిత్సలో కూడా వాడుతారు.<ref name="Stat20212">{{cite journal|last1=Chokhawala|first1=K|last2=Stevens|first2=L|title=Antipsychotic Medications|date=January 2021|pmid=30137788|journal=StatPearls}}</ref> వీటిలో కనీసం 80 రకాలు ఉన్నాయి. వీటిని టిపికల్ లేదా ఎటిపికల్ అని రెండు రకాలుగా వర్గీకరించారు.<ref name="Stat20212" /><ref name="Rang20202">{{cite book|last1=Ritter|first1=James M.|last2=Flower|first2=Rod|last3=Henderson|first3=Graeme|last4=Loke|first4=Yoon Kong|last5=Rang|first5=Humphrey P.|title=Rang & Dale's Pharmacology|date=2020|publisher=Elsevier|isbn=978-0-7020-7448-6|pages=592-602|url=https://books.google.com/books?id=26t2DwAAQBAJ|language=English|edition=9th|chapter=47. Antipsychotic drugs|access-date=2021-11-19|archive-date=2021-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828020220/https://books.google.com/books?id=26t2DwAAQBAJ|url-status=live}}</ref> ఏ ఒక్క ఔషధం మెరుగైన ఫలితాలు ఇస్తుందనేదానికి స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు.<ref name="Drugs20212">{{cite web|title=List of Atypical Antipsychotics + Uses, Types & Side Effects|url=https://www.drugs.com/drug-class/atypical-antipsychotics.html|website=Drugs.com|access-date=22 April 2021|language=en|archive-date=17 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417144450/https://www.drugs.com/drug-class/atypical-antipsychotics.html|url-status=live}}</ref> వీటిని నోటి ద్వారా లేదా ఇంజెక్షన్ రూపంలో ఇస్తారు.<ref name="Stat20212" /> కొన్ని దీర్ఘకాలిక ప్రభావం చూపే రూపాలలో కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి.<ref name="Stat20212" /> టిపికల్ యాంటీసైకోటిక్స్ వల్ల అనివార్య కదలికల లోపాలు (tardive dyskinesia సహా), నిద్ర మత్తు, తక్కువ రక్తపోటు, లైంగిక సమస్యలు వంటి దుష్ప్రభావాలు రావచ్చు.<ref name="Hitch20192" /> ఎటిపికల్ యాంటీసైకోటిక్స్ వల్ల కదలికల లోపాలు, నిద్ర మత్తు, బరువు పెరగడం, [[మధుమేహం]], లైంగిక సమస్యలు కలుగుతాయి. అయితే టిపికల్స్ తో పోలిస్తే వీటిలో కదలికల లోపాలు తక్కువగా ఉంటాయి.<ref name="Hitch20192" /> ఇతర దుష్ప్రభావాలలో న్యూరోలెప్టిక్ మాలిగ్నెంట్ సిండ్రోమ్ ఒకటి.<ref name="Stat20212" /> క్లోజాపైన్ వాడకం వల్ల తెల్ల రక్త కణాలు తగ్గడం, గుండె వాపు వంటి అదనపు ఆందోళనలు ఉన్నాయి.<ref name="Hitch20192" /> టిపికల్ ఔషధాలలో క్లోర్‌ప్రొమజైన్, హలోపెరిడాల్ ఉన్నాయి. ఎటిపికల్స్ లో క్లోజాపైన్, రిస్పెరిడోన్ ఉన్నాయి.<ref name="Stat20212" /><ref name="Rang20202" /> ఈ రెండు ఉపరకాలు మెదడులోని డోపమైన్ గ్రాహకాలను అడ్డుకుంటాయి. ఎటిపికల్స్ మాత్రం సెరోటోనిన్ గ్రాహకాలను కూడా నిరోధిస్తాయి.<ref name="Stat20212" /> == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:ఔషధాలు]] 7nw3s4cwplyez1viun2q5rmbcup3mli 0 509469 4956657 2026-09-12T09:11:49Z Gantela divya 152407 కొత్త వ్యాసం 4956657 wikitext text/x-wiki '''సెయింట్ ఆంథోనీస్ ష్రైన్''' (St. Anthony's Shrine) తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాద్‌లోని సికింద్రాబాద్ పరిధిలో గల మెట్టుగూడ ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక ప్రసిద్ధ రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చి. ఈ ప్రాంతంలో మెట్టుగూడ మెట్రో స్టేషన్‌కు కేవలం 100 అడుగుల దూరంలో ఈ చర్చి నెలకొని ఉంది. ఇక్కడ కొలువైన సెయింట్ ఆంథోనీ (పాడువా పుణ్యక్షేత్రం) విగ్రహం ఎన్నో మహిమలు గలదని భక్తుల నమ్మకం. 44jvzim9mvexb0d1b6he7xaan51172w 4956658 4956657 2026-09-12T09:12:19Z Gantela divya 152407 4956658 wikitext text/x-wiki '''సెయింట్ ఆంథోనీస్ ష్రైన్''' (St. Anthony's Shrine) తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాద్‌లోని సికింద్రాబాద్ పరిధిలో గల మెట్టుగూడ ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక ప్రసిద్ధ రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చి. ఈ ప్రాంతంలో మెట్టుగూడ మెట్రో స్టేషన్‌కు కేవలం 100 అడుగుల దూరంలో ఈ చర్చి నెలకొని ఉంది. ఇక్కడ కొలువైన సెయింట్ ఆంథోనీ (పాడువా పుణ్యక్షేత్రం) విగ్రహం ఎన్నో మహిమలు గలదని భక్తుల నమ్మకం. చరిత్ర మరియు నేపథ్యం = e2zj38k1il4dpifc94mpdcxxbwmrbrv 4956659 4956658 2026-09-12T09:12:59Z Gantela divya 152407 4956659 wikitext text/x-wiki '''సెయింట్ ఆంథోనీస్ ష్రైన్''' (St. Anthony's Shrine) తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాద్‌లోని సికింద్రాబాద్ పరిధిలో గల మెట్టుగూడ ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక ప్రసిద్ధ రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చి. ఈ ప్రాంతంలో మెట్టుగూడ మెట్రో స్టేషన్‌కు కేవలం 100 అడుగుల దూరంలో ఈ చర్చి నెలకొని ఉంది. ఇక్కడ కొలువైన సెయింట్ ఆంథోనీ (పాడువా పుణ్యక్షేత్రం) విగ్రహం ఎన్నో మహిమలు గలదని భక్తుల నమ్మకం. చరిత్ర మరియు నేపథ్యం = మెట్టుగూడ పరిసర ప్రాంతాలలో ఈ చర్చి మూలాలు 1925 లోనే ప్రారంభమయ్యాయి. మొదట్లో దీనిని 'ఓల్డ్ చాపెల్' (Old Chapel) అని పిలిచేవారు. ఆ తర్వాత కాలంలో భక్తుల సంఖ్య పెరగడంతో, ప్రస్తుతమున్న ప్రధాన చర్చి భవనాన్ని 1977 లో నిర్మించి, ప్రతిష్టించారు. ఈ చర్చి హైదరాబాద్ ఆర్చ్‌డయాసిస్ 8a8z5vl5o4xfjre8r9hp7pe611jcfww 4956660 4956659 2026-09-12T09:13:24Z Gantela divya 152407 4956660 wikitext text/x-wiki '''సెయింట్ ఆంథోనీస్ ష్రైన్''' (St. Anthony's Shrine) తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాద్‌లోని సికింద్రాబాద్ పరిధిలో గల మెట్టుగూడ ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక ప్రసిద్ధ రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చి. ఈ ప్రాంతంలో మెట్టుగూడ మెట్రో స్టేషన్‌కు కేవలం 100 అడుగుల దూరంలో ఈ చర్చి నెలకొని ఉంది. ఇక్కడ కొలువైన సెయింట్ ఆంథోనీ (పాడువా పుణ్యక్షేత్రం) విగ్రహం ఎన్నో మహిమలు గలదని భక్తుల నమ్మకం. చరిత్ర మరియు నేపథ్యం = మెట్టుగూడ పరిసర ప్రాంతాలలో ఈ చర్చి మూలాలు 1925 లోనే ప్రారంభమయ్యాయి. మొదట్లో దీనిని 'ఓల్డ్ చాపెల్' (Old Chapel) అని పిలిచేవారు. ఆ తర్వాత కాలంలో భక్తుల సంఖ్య పెరగడంతో, ప్రస్తుతమున్న ప్రధాన చర్చి భవనాన్ని 1977 లో నిర్మించి, ప్రతిష్టించారు. ఈ చర్చి హైదరాబాద్ ఆర్చ్‌డయాసిస్ ప్రత్యేకతలు మరియు ప్రార్థనలు pjux3hnesjc3b8h0j5euwjkcc5lpnbi 4956662 4956660 2026-09-12T09:14:03Z Gantela divya 152407 4956662 wikitext text/x-wiki '''సెయింట్ ఆంథోనీస్ ష్రైన్''' (St. Anthony's Shrine) తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాద్‌లోని సికింద్రాబాద్ పరిధిలో గల మెట్టుగూడ ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక ప్రసిద్ధ రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చి. ఈ ప్రాంతంలో మెట్టుగూడ మెట్రో స్టేషన్‌కు కేవలం 100 అడుగుల దూరంలో ఈ చర్చి నెలకొని ఉంది. ఇక్కడ కొలువైన సెయింట్ ఆంథోనీ (పాడువా పుణ్యక్షేత్రం) విగ్రహం ఎన్నో మహిమలు గలదని భక్తుల నమ్మకం. చరిత్ర మరియు నేపథ్యం = మెట్టుగూడ పరిసర ప్రాంతాలలో ఈ చర్చి మూలాలు 1925 లోనే ప్రారంభమయ్యాయి. మొదట్లో దీనిని 'ఓల్డ్ చాపెల్' (Old Chapel) అని పిలిచేవారు. ఆ తర్వాత కాలంలో భక్తుల సంఖ్య పెరగడంతో, ప్రస్తుతమున్న ప్రధాన చర్చి భవనాన్ని 1977 లో నిర్మించి, ప్రతిష్టించారు. ఈ చర్చి హైదరాబాద్ ఆర్చ్‌డయాసిస్ ప్రత్యేకతలు మరియు ప్రార్థనలు '''మంగళవారం ప్రాధాన్యత:''' ఈ చర్చిలో ప్రతి మంగళవారం చాలా ప్రత్యేకమైనది. ఆ రోజున హైదరాబాద్ నలుమూలల నుండే కాకుండా ఇతర ప్రాంతాల నుండి కూడా వేలాది మంది భక్తులు, రోగులు, బాధల్లో ఉన్నవారు వచ్చి ప్రత్యేక ప్రార్థనలలో (Mass) పాల్గొంటారు. 1vvycdyqssye9ryf9u5ubu8f09xrg6n 4956663 4956662 2026-09-12T09:15:17Z Gantela divya 152407 4956663 wikitext text/x-wiki '''సెయింట్ ఆంథోనీస్ ష్రైన్''' (St. Anthony's Shrine) తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాద్‌లోని సికింద్రాబాద్ పరిధిలో గల మెట్టుగూడ ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక ప్రసిద్ధ రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చి. ఈ ప్రాంతంలో మెట్టుగూడ మెట్రో స్టేషన్‌కు కేవలం 100 అడుగుల దూరంలో ఈ చర్చి నెలకొని ఉంది. ఇక్కడ కొలువైన సెయింట్ ఆంథోనీ (పాడువా పుణ్యక్షేత్రం) విగ్రహం ఎన్నో మహిమలు గలదని భక్తుల నమ్మకం. చరిత్ర మరియు నేపథ్యం = మెట్టుగూడ పరిసర ప్రాంతాలలో ఈ చర్చి మూలాలు 1925 లోనే ప్రారంభమయ్యాయి. మొదట్లో దీనిని 'ఓల్డ్ చాపెల్' (Old Chapel) అని పిలిచేవారు. ఆ తర్వాత కాలంలో భక్తుల సంఖ్య పెరగడంతో, ప్రస్తుతమున్న ప్రధాన చర్చి భవనాన్ని 1977 లో నిర్మించి, ప్రతిష్టించారు. ఈ చర్చి హైదరాబాద్ ఆర్చ్‌డయాసిస్ ప్రత్యేకతలు మరియు ప్రార్థనలు '''మంగళవారం ప్రాధాన్యత:''' ఈ చర్చిలో ప్రతి మంగళవారం చాలా ప్రత్యేకమైనది. ఆ రోజున హైదరాబాద్ నలుమూలల నుండే కాకుండా ఇతర ప్రాంతాల నుండి కూడా వేలాది మంది భక్తులు, రోగులు, బాధల్లో ఉన్నవారు వచ్చి ప్రత్యేక ప్రార్థనలలో (Mass) పాల్గొంటారు. వార్షికోత్సవం (Feast): ప్రతి సంవత్సరం జూన్ 13వ తేదీన సెయింట్ ఆంథోనీ పండుగను (Feast Day) ఇక్కడ అత్యంత వైభవంగా నిర్వహిస్తారు. ఈ ఉత్సవానికి కులమతాల కతీతంగా లక్షలాది మంది భక్తులు తరలివస్తారు. lxakyvpzcxwe4ja4ruv45yqm1p01ac6 4956664 4956663 2026-09-12T09:16:19Z Gantela divya 152407 4956664 wikitext text/x-wiki '''సెయింట్ ఆంథోనీస్ ష్రైన్''' (St. Anthony's Shrine) తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాద్‌లోని సికింద్రాబాద్ పరిధిలో గల మెట్టుగూడ ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక ప్రసిద్ధ రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చి. ఈ ప్రాంతంలో మెట్టుగూడ మెట్రో స్టేషన్‌కు కేవలం 100 అడుగుల దూరంలో ఈ చర్చి నెలకొని ఉంది. ఇక్కడ కొలువైన సెయింట్ ఆంథోనీ (పాడువా పుణ్యక్షేత్రం) విగ్రహం ఎన్నో మహిమలు గలదని భక్తుల నమ్మకం. చరిత్ర మరియు నేపథ్యం = మెట్టుగూడ పరిసర ప్రాంతాలలో ఈ చర్చి మూలాలు 1925 లోనే ప్రారంభమయ్యాయి. మొదట్లో దీనిని 'ఓల్డ్ చాపెల్' (Old Chapel) అని పిలిచేవారు. ఆ తర్వాత కాలంలో భక్తుల సంఖ్య పెరగడంతో, ప్రస్తుతమున్న ప్రధాన చర్చి భవనాన్ని 1977 లో నిర్మించి, ప్రతిష్టించారు. ఈ చర్చి హైదరాబాద్ ఆర్చ్‌డయాసిస్ ప్రత్యేకతలు మరియు ప్రార్థనలు '''మంగళవారం ప్రాధాన్యత:''' ఈ చర్చిలో ప్రతి మంగళవారం చాలా ప్రత్యేకమైనది. ఆ రోజున హైదరాబాద్ నలుమూలల నుండే కాకుండా ఇతర ప్రాంతాల నుండి కూడా వేలాది మంది భక్తులు, రోగులు, బాధల్లో ఉన్నవారు వచ్చి ప్రత్యేక ప్రార్థనలలో (Mass) పాల్గొంటారు. వార్షికోత్సవం (Feast): ప్రతి సంవత్సరం జూన్ 13వ తేదీన సెయింట్ ఆంథోనీ పండుగను (Feast Day) ఇక్కడ అత్యంత వైభవంగా నిర్వహిస్తారు. ఈ ఉత్సవానికి కులమతాల కతీతంగా లక్షలాది మంది భక్తులు తరలివస్తారు. సామాజిక సేవలు ==ఈ చర్చి ఆధ్వర్యంలో పారిష్ పరిధిలో విన్సెంట్ డి పాల్ సొసైటీ, లెజియన్ ఆఫ్ మేరీ వంటి లాయ్ మినిస్ట్రీలు సామాజిక సేవా కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తుంటాయి. అలాగే పేద బాలికల విద్య కోసం, అనాథ పిల్లల సంరక్షణ కోసం కొన్ని కాంగ్రెగేషన్లు కూడా ఇక్కడ పనిచేస్తున్నాయి. 2dkw0gtoo9tel3p1ofi7qnt3l1mv7uc 4956665 4956664 2026-09-12T09:20:20Z Gantela divya 152407 మూలాలు 4956665 wikitext text/x-wiki '''సెయింట్ ఆంథోనీస్ ష్రైన్''' (St. Anthony's Shrine) తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాద్‌లోని సికింద్రాబాద్ పరిధిలో గల మెట్టుగూడ ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక ప్రసిద్ధ రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చి. ఈ ప్రాంతంలో మెట్టుగూడ మెట్రో స్టేషన్‌కు కేవలం 100 అడుగుల దూరంలో ఈ చర్చి నెలకొని ఉంది. ఇక్కడ కొలువైన సెయింట్ ఆంథోనీ (పాడువా పుణ్యక్షేత్రం) విగ్రహం ఎన్నో మహిమలు గలదని భక్తుల నమ్మకం.<ref>{{Cite web|title=St. Anthony’s Shrine {{!}} Mettuguda|url=https://archdioceseofhyderabad.org/mettuguda-st-anthonys-church.html|access-date=2026-09-12|website=archdioceseofhyderabad.org}}</ref> చరిత్ర మరియు నేపథ్యం = మెట్టుగూడ పరిసర ప్రాంతాలలో ఈ చర్చి మూలాలు 1925 లోనే ప్రారంభమయ్యాయి. మొదట్లో దీనిని 'ఓల్డ్ చాపెల్' (Old Chapel) అని పిలిచేవారు. ఆ తర్వాత కాలంలో భక్తుల సంఖ్య పెరగడంతో, ప్రస్తుతమున్న ప్రధాన చర్చి భవనాన్ని 1977 లో నిర్మించి, ప్రతిష్టించారు. ఈ చర్చి హైదరాబాద్ ఆర్చ్‌డయాసిస్ ప్రత్యేకతలు మరియు ప్రార్థనలు '''మంగళవారం ప్రాధాన్యత:''' ఈ చర్చిలో ప్రతి మంగళవారం చాలా ప్రత్యేకమైనది. ఆ రోజున హైదరాబాద్ నలుమూలల నుండే కాకుండా ఇతర ప్రాంతాల నుండి కూడా వేలాది మంది భక్తులు, రోగులు, బాధల్లో ఉన్నవారు వచ్చి ప్రత్యేక ప్రార్థనలలో (Mass) పాల్గొంటారు. వార్షికోత్సవం (Feast): ప్రతి సంవత్సరం జూన్ 13వ తేదీన సెయింట్ ఆంథోనీ పండుగను (Feast Day) ఇక్కడ అత్యంత వైభవంగా నిర్వహిస్తారు. ఈ ఉత్సవానికి కులమతాల కతీతంగా లక్షలాది మంది భక్తులు తరలివస్తారు. సామాజిక సేవలు ==ఈ చర్చి ఆధ్వర్యంలో పారిష్ పరిధిలో విన్సెంట్ డి పాల్ సొసైటీ, లెజియన్ ఆఫ్ మేరీ వంటి లాయ్ మినిస్ట్రీలు సామాజిక సేవా కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తుంటాయి. అలాగే పేద బాలికల విద్య కోసం, అనాథ పిల్లల సంరక్షణ కోసం కొన్ని కాంగ్రెగేషన్లు కూడా ఇక్కడ పనిచేస్తున్నాయి. మూలాలు da92s0988ecmi8t1atpckhrjxpzahcs 4956666 4956665 2026-09-12T09:25:12Z Gantela divya 152407 4956666 wikitext text/x-wiki '''సెయింట్ ఆంథోనీస్ ష్రైన్''' (St. Anthony's Shrine) తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాద్‌లోని సికింద్రాబాద్ పరిధిలో గల మెట్టుగూడ ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక ప్రసిద్ధ రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చి. ఈ ప్రాంతంలో మెట్టుగూడ మెట్రో స్టేషన్‌కు కేవలం 100 అడుగుల దూరంలో ఈ చర్చి నెలకొని ఉంది. ఇక్కడ కొలువైన సెయింట్ ఆంథోనీ (పాడువా పుణ్యక్షేత్రం) విగ్రహం ఎన్నో మహిమలు గలదని భక్తుల నమ్మకం.<ref>{{Cite web|title=St. Anthony’s Shrine {{!}} Mettuguda|url=https://archdioceseofhyderabad.org/mettuguda-st-anthonys-church.html|access-date=2026-09-12|website=archdioceseofhyderabad.org}}</ref> '''చరిత్ర మరియు నేపథ్యం''' మెట్టుగూడ పరిసర ప్రాంతాలలో ఈ చర్చి మూలాలు 1925 లోనే ప్రారంభమయ్యాయి. మొదట్లో దీనిని 'ఓల్డ్ చాపెల్' (Old Chapel) అని పిలిచేవారు. ఆ తర్వాత కాలంలో భక్తుల సంఖ్య పెరగడంతో, ప్రస్తుతమున్న ప్రధాన చర్చి భవనాన్ని 1977 లో నిర్మించి, ప్రతిష్టించారు. ఈ చర్చి హైదరాబాద్ ఆర్చ్‌డయాసిస్ '''ప్రత్యేకతలు మరియు ప్రార్థనలు''' '''మంగళవారం ప్రాధాన్యత:''' ఈ చర్చిలో ప్రతి మంగళవారం చాలా ప్రత్యేకమైనది. ఆ రోజున హైదరాబాద్ నలుమూలల నుండే కాకుండా ఇతర ప్రాంతాల నుండి కూడా వేలాది మంది భక్తులు, రోగులు, బాధల్లో ఉన్నవారు వచ్చి ప్రత్యేక ప్రార్థనలలో (Mass) పాల్గొంటారు. '''వార్షికోత్సవం (Feast):''' ప్రతి సంవత్సరం జూన్ 13వ తేదీన సెయింట్ ఆంథోనీ పండుగను (Feast Day) ఇక్కడ అత్యంత వైభవంగా నిర్వహిస్తారు. ఈ ఉత్సవానికి కులమతాల కతీతంగా లక్షలాది మంది భక్తులు తరలివస్తారు. '''సామాజిక సేవలు''' ఈ చర్చి ఆధ్వర్యంలో పారిష్ పరిధిలో విన్సెంట్ డి పాల్ సొసైటీ, లెజియన్ ఆఫ్ మేరీ వంటి లాయ్ మినిస్ట్రీలు సామాజిక సేవా కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తుంటాయి. అలాగే పేద బాలికల విద్య కోసం, అనాథ పిల్లల సంరక్షణ కోసం కొన్ని కాంగ్రెగేషన్లు కూడా ఇక్కడ పనిచేస్తున్నాయి. మూలాలు g1t45n4eb3fh1xydswfh4dl8hf89k51 4956668 4956666 2026-09-12T09:41:26Z Gantela divya 152407 4956668 wikitext text/x-wiki '''[[సెయింట్ ఆంథోనీస్ ష్రైన్]]''' (St. Anthony's Shrine) తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాద్‌లోని [[సికింద్రాబాద్]] పరిధిలో గల మెట్టుగూడ ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక ప్రసిద్ధ రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చి. ఈ ప్రాంతంలో మెట్టుగూడ మెట్రో స్టేషన్‌కు కేవలం 100 అడుగుల దూరంలో ఈ చర్చి నెలకొని ఉంది. ఇక్కడ కొలువైన సెయింట్ ఆంథోనీ (పాడువా పుణ్యక్షేత్రం) విగ్రహం ఎన్నో మహిమలు గలదని భక్తుల నమ్మకం.<ref>{{Cite web|title=St. Anthony’s Shrine {{!}} Mettuguda|url=https://archdioceseofhyderabad.org/mettuguda-st-anthonys-church.html|access-date=2026-09-12|website=archdioceseofhyderabad.org}}</ref> '''చరిత్ర మరియు నేపథ్యం''' మెట్టుగూడ పరిసర ప్రాంతాలలో ఈ చర్చి మూలాలు 1925 లోనే ప్రారంభమయ్యాయి. మొదట్లో దీనిని 'ఓల్డ్ చాపెల్' (Old Chapel) అని పిలిచేవారు. ఆ తర్వాత కాలంలో భక్తుల సంఖ్య పెరగడంతో, ప్రస్తుతమున్న ప్రధాన చర్చి భవనాన్ని 1977 లో నిర్మించి, ప్రతిష్టించారు. ఈ చర్చి హైదరాబాద్ ఆర్చ్‌డయాసిస్ '''ప్రత్యేకతలు మరియు ప్రార్థనలు''' '''మంగళవారం ప్రాధాన్యత:''' ఈ చర్చిలో ప్రతి మంగళవారం చాలా ప్రత్యేకమైనది. ఆ రోజున హైదరాబాద్ నలుమూలల నుండే కాకుండా ఇతర ప్రాంతాల నుండి కూడా వేలాది మంది భక్తులు, రోగులు, బాధల్లో ఉన్నవారు వచ్చి ప్రత్యేక ప్రార్థనలలో (Mass) పాల్గొంటారు. '''వార్షికోత్సవం (Feast):''' ప్రతి సంవత్సరం జూన్ 13వ తేదీన సెయింట్ ఆంథోనీ పండుగను (Feast Day) ఇక్కడ అత్యంత వైభవంగా నిర్వహిస్తారు. ఈ ఉత్సవానికి కులమతాల కతీతంగా లక్షలాది మంది భక్తులు తరలివస్తారు. '''సామాజిక సేవలు''' ఈ చర్చి ఆధ్వర్యంలో పారిష్ పరిధిలో విన్సెంట్ డి పాల్ సొసైటీ, లెజియన్ ఆఫ్ మేరీ వంటి లాయ్ మినిస్ట్రీలు సామాజిక సేవా కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తుంటాయి. అలాగే పేద బాలికల విద్య కోసం, అనాథ పిల్లల సంరక్షణ కోసం కొన్ని కాంగ్రెగేషన్లు కూడా ఇక్కడ పనిచేస్తున్నాయి. మూలాలు <references /> 9mptc294b24l7bgkw38qe5suhn4shyx 4956669 4956668 2026-09-12T09:43:00Z Gantela divya 152407 4956669 wikitext text/x-wiki '''సెయింట్ ఆంథోనీస్ ష్రైన్''' (St. Anthony's Shrine) తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాద్‌లోని [[సికింద్రాబాద్]] పరిధిలో గల [[మెట్టుగూడ]] ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక ప్రసిద్ధ రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చి. ఈ ప్రాంతంలో మెట్టుగూడ మెట్రో స్టేషన్‌కు కేవలం 100 అడుగుల దూరంలో ఈ చర్చి నెలకొని ఉంది. ఇక్కడ కొలువైన సెయింట్ ఆంథోనీ (పాడువా పుణ్యక్షేత్రం) విగ్రహం ఎన్నో మహిమలు గలదని భక్తుల నమ్మకం.<ref>{{Cite web|title=St. Anthony’s Shrine {{!}} Mettuguda|url=https://archdioceseofhyderabad.org/mettuguda-st-anthonys-church.html|access-date=2026-09-12|website=archdioceseofhyderabad.org}}</ref> '''చరిత్ర మరియు నేపథ్యం''' మెట్టుగూడ పరిసర ప్రాంతాలలో ఈ చర్చి మూలాలు 1925 లోనే ప్రారంభమయ్యాయి. మొదట్లో దీనిని 'ఓల్డ్ చాపెల్' (Old Chapel) అని పిలిచేవారు. ఆ తర్వాత కాలంలో భక్తుల సంఖ్య పెరగడంతో, ప్రస్తుతమున్న ప్రధాన చర్చి భవనాన్ని 1977 లో నిర్మించి, ప్రతిష్టించారు. ఈ చర్చి హైదరాబాద్ ఆర్చ్‌డయాసిస్ '''ప్రత్యేకతలు మరియు ప్రార్థనలు''' '''మంగళవారం ప్రాధాన్యత:''' ఈ చర్చిలో ప్రతి మంగళవారం చాలా ప్రత్యేకమైనది. ఆ రోజున హైదరాబాద్ నలుమూలల నుండే కాకుండా ఇతర ప్రాంతాల నుండి కూడా వేలాది మంది భక్తులు, రోగులు, బాధల్లో ఉన్నవారు వచ్చి ప్రత్యేక ప్రార్థనలలో (Mass) పాల్గొంటారు. '''వార్షికోత్సవం (Feast):''' ప్రతి సంవత్సరం జూన్ 13వ తేదీన సెయింట్ ఆంథోనీ పండుగను (Feast Day) ఇక్కడ అత్యంత వైభవంగా నిర్వహిస్తారు. ఈ ఉత్సవానికి కులమతాల కతీతంగా లక్షలాది మంది భక్తులు తరలివస్తారు. '''సామాజిక సేవలు''' ఈ చర్చి ఆధ్వర్యంలో పారిష్ పరిధిలో విన్సెంట్ డి పాల్ సొసైటీ, లెజియన్ ఆఫ్ మేరీ వంటి లాయ్ మినిస్ట్రీలు సామాజిక సేవా కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తుంటాయి. అలాగే పేద బాలికల విద్య కోసం, అనాథ పిల్లల సంరక్షణ కోసం కొన్ని కాంగ్రెగేషన్లు కూడా ఇక్కడ పనిచేస్తున్నాయి. మూలాలు <references /> p869kmrmozq3sfkcub8lx2f8bk7xc7x 4956670 4956669 2026-09-12T09:43:29Z Gantela divya 152407 4956670 wikitext text/x-wiki '''సెయింట్ ఆంథోనీస్ ష్రైన్''' (St. Anthony's Shrine) తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాద్‌లోని [[సికింద్రాబాద్]] పరిధిలో గల [[మెట్టుగూడ]] ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక ప్రసిద్ధ రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చి. ఈ ప్రాంతంలో మెట్టుగూడ మెట్రో స్టేషన్‌కు కేవలం 100 అడుగుల దూరంలో ఈ చర్చి నెలకొని ఉంది. ఇక్కడ కొలువైన సెయింట్ ఆంథోనీ (పాడువా పుణ్యక్షేత్రం) విగ్రహం ఎన్నో మహిమలు గలదని భక్తుల నమ్మకం.<ref>{{Cite web|title=St. Anthony’s Shrine {{!}} Mettuguda|url=https://archdioceseofhyderabad.org/mettuguda-st-anthonys-church.html|access-date=2026-09-12|website=archdioceseofhyderabad.org}}</ref> '''చరిత్ర మరియు నేపథ్యం''' మెట్టుగూడ పరిసర ప్రాంతాలలో ఈ చర్చి మూలాలు 1925 లోనే ప్రారంభమయ్యాయి. మొదట్లో దీనిని 'ఓల్డ్ చాపెల్' (Old Chapel) అని పిలిచేవారు. ఆ తర్వాత కాలంలో భక్తుల సంఖ్య పెరగడంతో, ప్రస్తుతమున్న ప్రధాన చర్చి భవనాన్ని 1977 లో నిర్మించి, ప్రతిష్టించారు. ఈ చర్చి హైదరాబాద్ ఆర్చ్‌డయాసిస్ '''ప్రత్యేకతలు మరియు ప్రార్థనలు''' '''మంగళవారం ప్రాధాన్యత:''' ఈ చర్చిలో ప్రతి మంగళవారం చాలా ప్రత్యేకమైనది. ఆ రోజున హైదరాబాద్ నలుమూలల నుండే కాకుండా ఇతర ప్రాంతాల నుండి కూడా వేలాది మంది భక్తులు, రోగులు, బాధల్లో ఉన్నవారు వచ్చి ప్రత్యేక ప్రార్థనలలో పాల్గొంటారు. '''వార్షికోత్సవం (Feast):''' ప్రతి సంవత్సరం జూన్ 13వ తేదీన సెయింట్ ఆంథోనీ పండుగను ఇక్కడ అత్యంత వైభవంగా నిర్వహిస్తారు. ఈ ఉత్సవానికి కులమతాల కతీతంగా లక్షలాది మంది భక్తులు తరలివస్తారు. '''సామాజిక సేవలు''' ఈ చర్చి ఆధ్వర్యంలో పారిష్ పరిధిలో విన్సెంట్ డి పాల్ సొసైటీ, లెజియన్ ఆఫ్ మేరీ వంటి లాయ్ మినిస్ట్రీలు సామాజిక సేవా కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తుంటాయి. అలాగే పేద బాలికల విద్య కోసం, అనాథ పిల్లల సంరక్షణ కోసం కొన్ని కాంగ్రెగేషన్లు కూడా ఇక్కడ పనిచేస్తున్నాయి. మూలాలు <references /> 3w7vsm1yas7xm7m8mg56hmfxlgzk8wu 4956671 4956670 2026-09-12T09:43:52Z Gantela divya 152407 4956671 wikitext text/x-wiki '''సెయింట్ ఆంథోనీస్ ష్రైన్''' (St. Anthony's Shrine) తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాద్‌లోని [[సికింద్రాబాద్]] పరిధిలో గల [[మెట్టుగూడ]] ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక ప్రసిద్ధ రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చి. ఈ ప్రాంతంలో మెట్టుగూడ మెట్రో స్టేషన్‌కు కేవలం 100 అడుగుల దూరంలో ఈ చర్చి నెలకొని ఉంది. ఇక్కడ కొలువైన సెయింట్ ఆంథోనీ (పాడువా పుణ్యక్షేత్రం) విగ్రహం ఎన్నో మహిమలు గలదని భక్తుల నమ్మకం.<ref>{{Cite web|title=St. Anthony’s Shrine {{!}} Mettuguda|url=https://archdioceseofhyderabad.org/mettuguda-st-anthonys-church.html|access-date=2026-09-12|website=archdioceseofhyderabad.org}}</ref> '''చరిత్ర మరియు నేపథ్యం''' మెట్టుగూడ పరిసర ప్రాంతాలలో ఈ చర్చి మూలాలు 1925 లోనే ప్రారంభమయ్యాయి. మొదట్లో దీనిని 'ఓల్డ్ చాపెల్' అని పిలిచేవారు. ఆ తర్వాత కాలంలో భక్తుల సంఖ్య పెరగడంతో, ప్రస్తుతమున్న ప్రధాన చర్చి భవనాన్ని 1977 లో నిర్మించి, ప్రతిష్టించారు. ఈ చర్చి హైదరాబాద్ ఆర్చ్‌డయాసిస్ '''ప్రత్యేకతలు మరియు ప్రార్థనలు''' '''మంగళవారం ప్రాధాన్యత:''' ఈ చర్చిలో ప్రతి మంగళవారం చాలా ప్రత్యేకమైనది. ఆ రోజున హైదరాబాద్ నలుమూలల నుండే కాకుండా ఇతర ప్రాంతాల నుండి కూడా వేలాది మంది భక్తులు, రోగులు, బాధల్లో ఉన్నవారు వచ్చి ప్రత్యేక ప్రార్థనలలో పాల్గొంటారు. '''వార్షికోత్సవం (Feast):''' ప్రతి సంవత్సరం జూన్ 13వ తేదీన సెయింట్ ఆంథోనీ పండుగను ఇక్కడ అత్యంత వైభవంగా నిర్వహిస్తారు. ఈ ఉత్సవానికి కులమతాల కతీతంగా లక్షలాది మంది భక్తులు తరలివస్తారు. '''సామాజిక సేవలు''' ఈ చర్చి ఆధ్వర్యంలో పారిష్ పరిధిలో విన్సెంట్ డి పాల్ సొసైటీ, లెజియన్ ఆఫ్ మేరీ వంటి లాయ్ మినిస్ట్రీలు సామాజిక సేవా కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తుంటాయి. అలాగే పేద బాలికల విద్య కోసం, అనాథ పిల్లల సంరక్షణ కోసం కొన్ని కాంగ్రెగేషన్లు కూడా ఇక్కడ పనిచేస్తున్నాయి. మూలాలు <references /> bsmmxrxtsbt6waoi5n8ybz22fgxzdkg 4956702 4956671 2026-09-12T10:45:28Z Gantela divya 152407 Photo added 4956702 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = సెయింట్ ఆంథోనీస్ ష్రైన్, మెట్టుగూడ | image = St. Anthony's Shrine, Mettuguda.jpg | location = మెట్టుగూడ, సికింద్రాబాద్, తెలంగాణ | founded date = 1925 (ప్రస్తుత భవనం 1977) }} '''సెయింట్ ఆంథోనీస్ ష్రైన్''' (St. Anthony's Shrine) తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాద్‌లోని [[సికింద్రాబాద్]] పరిధిలో గల [[మెట్టుగూడ]] ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక ప్రసిద్ధ రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చి. ఈ ప్రాంతంలో మెట్టుగూడ మెట్రో స్టేషన్‌కు కేవలం 100 అడుగుల దూరంలో ఈ చర్చి నెలకొని ఉంది. ఇక్కడ కొలువైన సెయింట్ ఆంథోనీ (పాడువా పుణ్యక్షేత్రం) విగ్రహం ఎన్నో మహిమలు గలదని భక్తుల నమ్మకం.<ref>{{Cite web|title=St. Anthony’s Shrine {{!}} Mettuguda|url=https://archdioceseofhyderabad.org/mettuguda-st-anthonys-church.html|access-date=2026-09-12|website=archdioceseofhyderabad.org}}</ref> '''చరిత్ర మరియు నేపథ్యం''' మెట్టుగూడ పరిసర ప్రాంతాలలో ఈ చర్చి మూలాలు 1925 లోనే ప్రారంభమయ్యాయి. మొదట్లో దీనిని 'ఓల్డ్ చాపెల్' అని పిలిచేవారు. ఆ తర్వాత కాలంలో భక్తుల సంఖ్య పెరగడంతో, ప్రస్తుతమున్న ప్రధాన చర్చి భవనాన్ని 1977 లో నిర్మించి, ప్రతిష్టించారు. ఈ చర్చి హైదరాబాద్ ఆర్చ్‌డయాసిస్ '''ప్రత్యేకతలు మరియు ప్రార్థనలు''' '''మంగళవారం ప్రాధాన్యత:''' ఈ చర్చిలో ప్రతి మంగళవారం చాలా ప్రత్యేకమైనది. ఆ రోజున హైదరాబాద్ నలుమూలల నుండే కాకుండా ఇతర ప్రాంతాల నుండి కూడా వేలాది మంది భక్తులు, రోగులు, బాధల్లో ఉన్నవారు వచ్చి ప్రత్యేక ప్రార్థనలలో పాల్గొంటారు. '''వార్షికోత్సవం (Feast):''' ప్రతి సంవత్సరం జూన్ 13వ తేదీన సెయింట్ ఆంథోనీ పండుగను ఇక్కడ అత్యంత వైభవంగా నిర్వహిస్తారు. ఈ ఉత్సవానికి కులమతాల కతీతంగా లక్షలాది మంది భక్తులు తరలివస్తారు. '''సామాజిక సేవలు''' ఈ చర్చి ఆధ్వర్యంలో పారిష్ పరిధిలో విన్సెంట్ డి పాల్ సొసైటీ, లెజియన్ ఆఫ్ మేరీ వంటి లాయ్ మినిస్ట్రీలు సామాజిక సేవా కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తుంటాయి. అలాగే పేద బాలికల విద్య కోసం, అనాథ పిల్లల సంరక్షణ కోసం కొన్ని కాంగ్రెగేషన్లు కూడా ఇక్కడ పనిచేస్తున్నాయి. మూలాలు <references /> 5skaro144lil2kilw9lpv0vow7abelq 4956704 4956702 2026-09-12T10:47:24Z Gantela divya 152407 4956704 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = సెయింట్ ఆంథోనీస్ ష్రైన్, మెట్టుగూడ | image = St. Anthony's Shrine, Mettuguda.jpg | location = మెట్టుగూడ, సికింద్రాబాద్, తెలంగాణ | founded date = 1925 (ప్రస్తుత భవనం 1977) }} '''సెయింట్ ఆంథోనీస్ ష్రైన్''' (St. Anthony's Shrine) తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాద్‌లోని [[సికింద్రాబాద్]] పరిధిలో గల [[మెట్టుగూడ]] ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక ప్రసిద్ధ రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చి. ఈ ప్రాంతంలో మెట్టుగూడ మెట్రో స్టేషన్‌కు కేవలం 100 అడుగుల దూరంలో ఈ చర్చి నెలకొని ఉంది. ఇక్కడ కొలువైన సెయింట్ ఆంథోనీ (పాడువా పుణ్యక్షేత్రం) విగ్రహం ఎన్నో మహిమలు గలదని భక్తుల నమ్మకం.<ref>{{Cite web|title=St. Anthony’s Shrine {{!}} Mettuguda|url=https://archdioceseofhyderabad.org/mettuguda-st-anthonys-church.html|access-date=2026-09-12|website=archdioceseofhyderabad.org}}</ref> '''చరిత్ర మరియు నేపథ్యం''' మెట్టుగూడ పరిసర ప్రాంతాలలో ఈ చర్చి మూలాలు 1925 లోనే ప్రారంభమయ్యాయి. మొదట్లో దీనిని 'ఓల్డ్ చాపెల్' అని పిలిచేవారు. ఆ తర్వాత కాలంలో భక్తుల సంఖ్య పెరగడంతో, ప్రస్తుతమున్న ప్రధాన చర్చి భవనాన్ని 1977 లో నిర్మించి, ప్రతిష్టించారు. ఈ చర్చి హైదరాబాద్ ఆర్చ్‌డయాసిస్ '''ప్రత్యేకతలు మరియు ప్రార్థనలు''' '''మంగళవారం ప్రాధాన్యత:''' ఈ చర్చిలో ప్రతి మంగళవారం చాలా ప్రత్యేకమైనది. ఆ రోజున హైదరాబాద్ నలుమూలల నుండే కాకుండా ఇతర ప్రాంతాల నుండి కూడా వేలాది మంది భక్తులు, రోగులు, బాధల్లో ఉన్నవారు వచ్చి ప్రత్యేక ప్రార్థనలలో పాల్గొంటారు. '''వార్షికోత్సవం (Feast):''' ప్రతి సంవత్సరం జూన్ 13వ తేదీన సెయింట్ ఆంథోనీ పండుగను ఇక్కడ అత్యంత వైభవంగా నిర్వహిస్తారు. ఈ ఉత్సవానికి కులమతాల కతీతంగా లక్షలాది మంది భక్తులు తరలివస్తారు. '''సామాజిక సేవలు''' ఈ చర్చి ఆధ్వర్యంలో పారిష్ పరిధిలో విన్సెంట్ డి పాల్ సొసైటీ, లెజియన్ ఆఫ్ మేరీ వంటి లాయ్ మినిస్ట్రీలు సామాజిక సేవా కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తుంటాయి. అలాగే పేద బాలికల విద్య కోసం, అనాథ పిల్లల సంరక్షణ కోసం కొన్ని కాంగ్రెగేషన్లు కూడా ఇక్కడ పనిచేస్తున్నాయి. మూలాలు <references /> [[వర్గం:Churches in Hyderabad]] hw192nv4925kwn1yzjds43roba2qsjy 0 509470 4956678 2026-09-12T09:54:59Z Divya4232 105587 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1456827|Tropicamide]] to:te #mdwikicx 4956678 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |IUPAC_name =(RS)-N-Ethyl-3-hydroxy-2-phenyl-N-(pyridin-4-ylmethyl)propanamide |tradename =మైడ్రియాసిల్ (Mydriacyl), ఇతరాలు |Drugs.com ={{Drugs.com|international|tropicamide}} |DailyMed =Tropicamide |pregnancy_category=సి (C) |route_admin =కంటి చుక్కలు (Topical eye drops) |legal_status =ఆస్ట్రేలియా: ఎస్4 (ప్రిస్క్రిప్షన్ అవసరం)[1]<br>యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్: పీఓఎం (ప్రిస్క్రిప్షన్ అవసరం)[2]<br>యునైటెడ్ స్టేట్స్: ℞-మాత్రమే |protein_bound =45% |ECHA_InfoCard =100.014.673 |CompTox =DTXSID8045220 |formula =C17H20N2O2 |molar_mass =284.359 g·mol−1 }} '''ట్రోపికమైడ్''' (Tropicamide), మైడ్రియాసిల్ (Mydriacyl) బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించే ఔషధం, కంటి పాపను పెద్దది చేయడానికి, కంటి పరీక్షకు సహాయపడటానికి వాడతారు.<ref name="AHFS20162" /> ముఖ్యంగా ఇది కంటి వెనుక భాగం (ఫండస్) పరిశీలించడానికి ఉపకరిస్తుంది.<ref name="WHO20082">{{cite book|title=WHO Model Formulary 2008|year=2009|isbn=9789241547659|vauthors=((World Health Organization))|veditors=Stuart MC, Kouimtzi M, Hill SR|hdl=10665/44053|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|hdl-access=free|page=314}}</ref> దీన్ని కంటి చుక్కల (ఐ డ్రాప్స్) రూపంలో వేస్తారు.<ref name="AHFS20162" /> దీని ప్రభావం 40 నిమిషాలలోపు ప్రారంభమై ఒక రోజు వరకు ఉంటుంది.<ref name="AHFS20162" /> సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో మసక దృష్టి, కంటి పీడనం పెరగడం, కాంతి సున్నితత్వం ఉంటాయి.<ref name="AHFS20163" /> చాలా అరుదుగా కనిపించే మరో తీవ్రమైన దుష్ప్రభావం సైకోసిస్, ముఖ్యంగా పిల్లలలో ఇది రావచ్చు.<ref name="AHFS20163" /> గర్భధారణ సమయంలో దీన్ని వాడటం శిశువుకి సురక్షితమా కాదా అనేది స్పష్టంగా తెలియదు.<ref>{{cite web|title=Tropicamide ophthalmic Use During Pregnancy|url=https://www.drugs.com/pregnancy/tropicamide-ophthalmic.html|website=Drugs.com|access-date=28 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161228195917/https://www.drugs.com/pregnancy/tropicamide-ophthalmic.html|archive-date=28 December 2016}}</ref> ట్రోపికమైడ్ యాంటికోలినెర్జిక్ ఔషధ కుటుంబంలోని యాంటిమస్కారినిక్ రకానికి చెందింది.<ref name="AHFS20163" /> కంటిలోని కండరాలు నాడీ సంకేతాలకు స్పందించకుండా నిరోధించడం ద్వారా ఇది పనిచేస్తుంది.<ref name="AHFS20163" /> ట్రోపికమైడ్ 1960లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో వైద్యపరమైన వినియోగం కోసం ఆమోదించబడింది.<ref name="AHFS20164">{{cite web|title=Tropicamide|url=https://www.drugs.com/monograph/tropicamide.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=8 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161228200117/https://www.drugs.com/monograph/tropicamide.html|archive-date=28 December 2016}}</ref> ఇది ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ అత్యవసర ఔషధాల జాబితాలో ఉంది.<ref name="WHO21st2">{{cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|year=2019|hdl=10665/325771|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref> అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో 15 మి.లీ సీసా టోకు ధర సుమారు US$4.19–4.55 ఉంటుంది.<ref name="ERC20142">{{cite web|title=Tropicamide|url=http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=786&searchYear=2014|website=International Drug Price Indicator Guide|access-date=8 December 2016|archive-date=23 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180823005909/http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=786&searchYear=2014|url-status=live}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో చికిత్స ఖర్చు $25 కంటే తక్కువ.<ref name="Ric20152">{{cite book|last1=Hamilton|first1=Richart|title=Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition|date=2015|publisher=Jones & Bartlett Learning|isbn=9781284057560|page=415}}</ref> == మూలాలు == <references /> [[Category:ఔషధాలు]] [[వర్గం:Translated from MDWiki]] dz9768ciqojx1x2l8mv0dx1r98nd6he 4956679 4956678 2026-09-12T09:56:42Z Divya4232 105587 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1456827|Tropicamide]] to:te #mdwikicx 4956679 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |IUPAC_name =(RS)-N-Ethyl-3-hydroxy-2-phenyl-N-(pyridin-4-ylmethyl)propanamide |tradename =మైడ్రియాసిల్ (Mydriacyl), ఇతరాలు |Drugs.com ={{Drugs.com|international|tropicamide}} |DailyMed =Tropicamide |pregnancy_category=సి (C) |route_admin =కంటి చుక్కలు (Topical eye drops) |legal_status =ఆస్ట్రేలియా: ఎస్4 (ప్రిస్క్రిప్షన్ అవసరం)<br>యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్: పీఓఎం (ప్రిస్క్రిప్షన్ అవసరం)<br>యునైటెడ్ స్టేట్స్: ℞-మాత్రమే |protein_bound =45% |ECHA_InfoCard =100.014.673 |CompTox =DTXSID8045220 |formula =C17H20N2O2 |molar_mass =284.359 g·mol−1 }} '''ట్రోపికమైడ్''' (Tropicamide), మైడ్రియాసిల్ (Mydriacyl) బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించే ఔషధం, కంటి పాపను పెద్దది చేయడానికి, కంటి పరీక్షకు సహాయపడటానికి వాడతారు. ముఖ్యంగా ఇది కంటి వెనుక భాగం (ఫండస్) పరిశీలించడానికి ఉపకరిస్తుంది.<ref name="WHO20082">{{cite book|title=WHO Model Formulary 2008|year=2009|isbn=9789241547659|vauthors=((World Health Organization))|veditors=Stuart MC, Kouimtzi M, Hill SR|hdl=10665/44053|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|hdl-access=free|page=314}}</ref> దీన్ని కంటి చుక్కల (ఐ డ్రాప్స్) రూపంలో వేస్తారు. దీని ప్రభావం 40 నిమిషాలలోపు ప్రారంభమై ఒక రోజు వరకు ఉంటుంది. సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో మసక దృష్టి, కంటి పీడనం పెరగడం, కాంతి సున్నితత్వం ఉంటాయి. చాలా అరుదుగా కనిపించే మరో తీవ్రమైన దుష్ప్రభావం సైకోసిస్, ముఖ్యంగా పిల్లలలో ఇది రావచ్చు. గర్భధారణ సమయంలో దీన్ని వాడటం శిశువుకి సురక్షితమా కాదా అనేది స్పష్టంగా తెలియదు.<ref>{{cite web|title=Tropicamide ophthalmic Use During Pregnancy|url=https://www.drugs.com/pregnancy/tropicamide-ophthalmic.html|website=Drugs.com|access-date=28 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161228195917/https://www.drugs.com/pregnancy/tropicamide-ophthalmic.html|archive-date=28 December 2016}}</ref> ట్రోపికమైడ్ యాంటికోలినెర్జిక్ ఔషధ కుటుంబంలోని యాంటిమస్కారినిక్ రకానికి చెందింది. కంటిలోని కండరాలు నాడీ సంకేతాలకు స్పందించకుండా నిరోధించడం ద్వారా ఇది పనిచేస్తుంది. ట్రోపికమైడ్ 1960లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో వైద్యపరమైన వినియోగం కోసం ఆమోదించబడింది.<ref name="AHFS20164">{{cite web|title=Tropicamide|url=https://www.drugs.com/monograph/tropicamide.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=8 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161228200117/https://www.drugs.com/monograph/tropicamide.html|archive-date=28 December 2016}}</ref> ఇది ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ అత్యవసర ఔషధాల జాబితాలో ఉంది.<ref name="WHO21st2">{{cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|year=2019|hdl=10665/325771|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref> అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో 15 మి.లీ సీసా టోకు ధర సుమారు US$4.19–4.55 ఉంటుంది.<ref name="ERC20142">{{cite web|title=Tropicamide|url=http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=786&searchYear=2014|website=International Drug Price Indicator Guide|access-date=8 December 2016|archive-date=23 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180823005909/http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=786&searchYear=2014|url-status=live}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో చికిత్స ఖర్చు $25 కంటే తక్కువ.<ref name="Ric20152">{{cite book|last1=Hamilton|first1=Richart|title=Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition|date=2015|publisher=Jones & Bartlett Learning|isbn=9781284057560|page=415}}</ref> == మూలాలు == <references /> [[Category:ఔషధాలు]] [[వర్గం:Translated from MDWiki]] omgtz9mrdgttyba5pwo76vgl7349pze 4956682 4956679 2026-09-12T10:00:10Z Divya4232 105587 4956682 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |IUPAC_name =(RS)-N-Ethyl-3-hydroxy-2-phenyl-N-(pyridin-4-ylmethyl)propanamide |tradename =మైడ్రియాసిల్ (Mydriacyl), ఇతరాలు |Drugs.com ={{Drugs.com|international|tropicamide}} |DailyMed =Tropicamide |pregnancy_category=సి (C) |route_admin =కంటి చుక్కలు (Topical eye drops) |legal_status =ఆస్ట్రేలియా: ఎస్4 (ప్రిస్క్రిప్షన్ అవసరం)<br>యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్: పీఓఎం (ప్రిస్క్రిప్షన్ అవసరం)<br>యునైటెడ్ స్టేట్స్: ℞-మాత్రమే |protein_bound =45% |ECHA_InfoCard =100.014.673 |CompTox =DTXSID8045220 |formula =C17H20N2O2 |molar_mass =284.359 g·mol−1 }} '''ట్రోపికమైడ్''' (Tropicamide), మైడ్రియాసిల్ (Mydriacyl) బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించే [[ఔషధ రసాయన శాస్త్రం|ఔషధం]], [[కంటిపాప|కంటి పాప]]<nowiki/>ను పెద్దది చేయడానికి, కంటి పరీక్షకు సహాయపడటానికి వాడతారు. ముఖ్యంగా ఇది కంటి వెనుక భాగం (ఫండస్) పరిశీలించడానికి ఉపకరిస్తుంది.<ref name="WHO20082">{{cite book|title=WHO Model Formulary 2008|year=2009|isbn=9789241547659|vauthors=((World Health Organization))|veditors=Stuart MC, Kouimtzi M, Hill SR|hdl=10665/44053|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|hdl-access=free|page=314}}</ref> దీన్ని కంటి చుక్కల (ఐ డ్రాప్స్) రూపంలో వేస్తారు. దీని ప్రభావం 40 నిమిషాలలోపు ప్రారంభమై ఒక రోజు వరకు ఉంటుంది. సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో మసక దృష్టి, కంటి పీడనం పెరగడం, కాంతి సున్నితత్వం ఉంటాయి. చాలా అరుదుగా కనిపించే మరో తీవ్రమైన దుష్ప్రభావం సైకోసిస్, ముఖ్యంగా పిల్లలలో ఇది రావచ్చు. గర్భధారణ సమయంలో దీన్ని వాడటం శిశువుకి సురక్షితమా కాదా అనేది స్పష్టంగా తెలియదు.<ref>{{cite web|title=Tropicamide ophthalmic Use During Pregnancy|url=https://www.drugs.com/pregnancy/tropicamide-ophthalmic.html|website=Drugs.com|access-date=28 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161228195917/https://www.drugs.com/pregnancy/tropicamide-ophthalmic.html|archive-date=28 December 2016}}</ref> ట్రోపికమైడ్ యాంటికోలినెర్జిక్ ఔషధ కుటుంబంలోని యాంటిమస్కారినిక్ రకానికి చెందింది. కంటిలోని కండరాలు నాడీ సంకేతాలకు స్పందించకుండా నిరోధించడం ద్వారా ఇది పనిచేస్తుంది. ట్రోపికమైడ్ 1960లో [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్‌]]<nowiki/>లో వైద్యపరమైన వినియోగం కోసం ఆమోదించబడింది.<ref name="AHFS20164">{{cite web|title=Tropicamide|url=https://www.drugs.com/monograph/tropicamide.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=8 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161228200117/https://www.drugs.com/monograph/tropicamide.html|archive-date=28 December 2016}}</ref> ఇది [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] అత్యవసర ఔషధాల జాబితాలో ఉంది.<ref name="WHO21st2">{{cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|year=2019|hdl=10665/325771|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref> అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో 15 మి.లీ సీసా టోకు ధర సుమారు US$4.19–4.55 ఉంటుంది.<ref name="ERC20142">{{cite web|title=Tropicamide|url=http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=786&searchYear=2014|website=International Drug Price Indicator Guide|access-date=8 December 2016|archive-date=23 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180823005909/http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=786&searchYear=2014|url-status=live}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో చికిత్స ఖర్చు $25 కంటే తక్కువ.<ref name="Ric20152">{{cite book|last1=Hamilton|first1=Richart|title=Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition|date=2015|publisher=Jones & Bartlett Learning|isbn=9781284057560|page=415}}</ref> == మూలాలు == <references /> [[Category:ఔషధాలు]] [[వర్గం:Translated from MDWiki]] sotqtvq7b7fqrlzy5uf5g5yc6z78ltq 3 509471 4956681 2026-09-12T09:58:02Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4956681 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">MagicRoad గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> MagicRoad గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 09:58, 12 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) bzqv6vabx4jk4jfktrbo0q7q4rmeo96 0 509472 4956683 2026-09-12T10:03:42Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1369658364|Soul music]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4956683 wikitext text/x-wiki {{Infobox music genre | name = Soul | image = Ray Charles (1967).png | caption = [[Ray Charles]], one of soul music's pioneers and most influential artists, in 1967. | stylistic_origins = {{hlist|[[Rhythm and blues]]|[[Gospel music|gospel]]}} | cultural_origins = Late 1950s – early 1960s, U.S. | derivatives = {{hlist|[[Funk]]|[[contemporary R&B]]|[[hip-hop]]|[[disco]]|[[post-disco]]}} | subgenres = {{hlist|[[Cinematic soul]]|[[Latin soul]]|[[Motown (music style)|Motown sound]]|[[neo soul]]|[[retro-soul]]|[[quiet storm]]}} | fusiongenres = {{hlist|[[Hip-hop soul]]|[[nu jazz]]|[[pop soul]]|[[psychedelic soul]]|[[progressive soul]]|[[soul blues]]|[[soul jazz]]|[[smooth soul]]|[[swamp rock]]<ref>{{cite web |url=https://www.liveabout.com/what-is-swamp-rock-2522008 |title=What Is Swamp Rock? A look at this Southern mix of country, funk, and soul |last=Fontenot |first=Robert |date=February 24, 2019 |publisher=Liveabout |access-date=November 9, 2022}}</ref>}} | regional_scenes = {{hlist|[[British soul|United Kingdom]]|[[United States]]}} | local_scenes = {{hlist|[[Chicago soul|Chicago]]|[[Music of Detroit#R&B/Soul|Detroit]]|[[Memphis soul|Memphis]]|[[New York soul|New York City]]|[[New Orleans soul|New Orleans]]|[[Northern soul|Northern England]]|[[Philadelphia soul|Philadelphia]]|[[Southern soul|Southern United States]]|[[Brown-eyed soul|West Coast]]}} | other_topics = * [[Blue-eyed soul]] * [[brown-eyed soul]] * [[Minneapolis sound]] * [[new jack swing]] * [[rare groove]] * [[slow jam]] * [[urban contemporary music]] * [[List of soul musicians]] * [[African-American music]] }} '''సోల్ మ్యూజిక్''' అనేది 1950ల చివరలో, 1960ల ప్రారంభంలో యునైటెడ్ స్టేట్స్ అంతటా ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ కమ్యూనిటీలలో ఉద్భవించిన ఒక [[ప్రజా సంగీతం|ప్రసిద్ధ సంగీత]] శైలి. చప్పట్లు, ఆశువుగా చేసే శరీర కదలికలతో కూడిన ఆకట్టుకునే లయలు సోల్ సంగీతానికి ఒక ముఖ్యమైన లక్షణం. ఇతర లక్షణాలు ప్రధాన, సహాయ గాయకుల మధ్య పిలుపు, ప్రతిస్పందన, ముఖ్యంగా ఉద్రిక్తమైన స్వర ధ్వని, అప్పుడప్పుడు [[సంగీత మెరుగుదల|ఆశువుగా]] చేర్పులు, మెలికలు, సహాయక శబ్దాలు. <ref name="valter">{{Cite book|title=Popmuusikast|last=[[Valter Ojakäär]]|publisher=Eesti Raamat|year=1983}}</ref> సోల్ సంగీతం ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ గుర్తింపును ప్రతిబింబించడానికి, ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ సంస్కృతి ప్రాముఖ్యతను నొక్కి చెప్పడానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. సోల్ సంగీతానికి మూలాలు ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ గాస్పెల్ సంగీతం, రిథమ్ అండ్ బ్లూస్‌లో ఉన్నాయి, , ఇది ప్రధానంగా గాస్పెల్, R&amp;amp;B, [[జాజ్]] అంశాలను మిళితం చేస్తుంది. <ref>{{Cite web|last=Paese|first=Meagan|title=Soul Music {{!}} The History of Rock and Roll Radio Show|url=https://thehistoryofrockandroll.net/soul-music/|access-date=2022-12-05|language=en-US}}</ref> నల్లజాతి అమెరికన్లలో వారి ఆఫ్రికన్ పూర్వీకుల గురించి అవగాహన పెంచడానికి జరిగిన అధికార పోరాటం నుండి ఈ శైలి ఉద్భవించింది, ఎందుకంటే కొత్తగా వచ్చిన ఈ చైతన్యం నల్లజాతిగా ఉండటంలో గర్వాన్ని చాటుకునే సంగీతం సృష్టికి దారితీసింది. <ref>{{Cite paper|date=September 1983|title=Soul Music: Its Sociological and Political Significance in American Popular Culture}}</ref> <ref>{{Cite book|title=[[Rockin' in Time]]|last=Szatmary|first=David P.|publisher=Pearson|year=2014|location=New Jersey|pages=176}}</ref> సోల్ మ్యూజిక్ నృత్యానికి, వినడానికి ప్రాచుర్యం పొందింది, పౌర హక్కుల ఉద్యమ సమయంలో మోటౌన్, అట్లాంటిక్, స్టాక్స్ వంటి అమెరికన్ రికార్డ్ లేబుల్స్ దాని వ్యాప్తిలో ప్రభావవంతంగా ఉన్నాయి. సోల్ కూడా ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రాచుర్యం పొందింది, రాక్ సంగీతం, ఆఫ్రికా సంగీతాన్ని నేరుగా ప్రభావితం చేసింది. <ref name="Mojapelo2008">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=x-KW9f02oNMC&pg=PA1|title=Beyond Memory: Recording the History, Moments and Memories of South African Music|last=Max Mojapelo|publisher=African Minds|year=2008|isbn=978-1-920299-28-6|pages=1–|access-date=September 11, 2013}}</ref> 1990ల మధ్య నుండి చివరి వరకు నియో సోల్ అనే ఉపశైలితో ఇది పునరుజ్జీవనం పొందింది, <ref>{{Cite magazine|last=Cochrane|first=Naima|date=2020-03-26|title=2000: A Soul Odyssey|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/neo-soul-2000-dangelo-erykah-badu-9343438/|magazine=Billboard|language=en-US|access-date=2022-11-02}}</ref> ఇది ఆధునిక నిర్మాణ అంశాలు, [[హిప్ హాప్ సంగీతం|హిప్-హాప్]] ప్రభావాలను పొందుపరిచింది. 1960లలో సోల్ మ్యూజిక్ యూఎస్ ఆర్&amp;amp;బి చార్టులలో ఆధిపత్యం చెలాయించింది, అనేక రికార్డింగ్‌లు యునైటెడ్ స్టేట్స్, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్, ఇతర దేశాల పాప్ చార్టులలోకి కూడా ప్రవేశించాయి. రే చార్లెస్, సామ్ కూక్, ఓటిస్ రెడ్డింగ్, జేమ్స్ బ్రౌన్, అరెథా ఫ్రాంక్లిన్ వంటి అనేక ప్రముఖ సోల్ కళాకారులు, అలాగే మోటౌన్ లేబుల్ క్రింద ఉన్న సుప్రీమ్స్, టెంప్టేషన్స్ వంటి వివిధ బృందాలు ఈ శైలి అభివృద్ధిలో అత్యంత ప్రభావవంతంగా ఉన్నాయి, ఈ సమయంలో అందరూ విస్తృత ప్రజాదరణ పొందారు. <ref>{{Cite web|title=Soul music {{!}} Definition, Songs, Artists, & Facts {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/art/soul-music|access-date=2022-12-05|website=www.britannica.com|language=en}}</ref> 1968 నాటికి, సోల్ మ్యూజిక్ శైలి చీలిపోవడం ప్రారంభమైంది. కొంతమంది సోల్ కళాకారులు ఫంక్ సంగీతం వైపు మళ్లగా, ఇతర గాయకులు, బృందాలు మరింత ఆకర్షణీయమైన, అధునాతనమైన, కొన్ని సందర్భాల్లో మరింత సామాజిక స్పృహ ఉన్న రకాలను అభివృద్ధి చేశాయి. 1970ల ప్రారంభం నాటికి, సోల్ సంగీతం సైకడెలిక్ రాక్, ప్రోగ్రెసివ్ రాక్ వంటి ఇతర శైలుల నుండి ప్రభావాలను గ్రహించడం ప్రారంభించింది, ఇది సైకడెలిక్ సోల్, ప్రోగ్రెసివ్ సోల్ సృష్టికి దారితీసింది. ఈ యుగంలోని ప్రముఖ సోల్ కళాకారులలో మార్విన్ గే, జాక్సన్ 5, స్టీవీ వాండర్, కర్టిస్ మేఫీల్డ్, ఐజాక్ హేస్, అల్ గ్రీన్, బిల్ విథర్స్ ఉన్నారు. హిప్-హాప్ ప్రభావాలను స్వీకరించిన నియో సోల్, సుమారు 1994లో అభివృద్ధి చెందింది. సోల్ ఇతర ఉపజాతులలో " మోటౌన్ సౌండ్ " కూడా ఉంది, ఇది అదే పేరు గల లేబుల్ నుండి ఉద్భవించిన మరింత లయబద్ధమైన, [[పాప్ మ్యూజిక్|పాప్]] -స్నేహపూర్వక శైలి; సదరన్ సోల్, R&B, సదరన్ గాస్పెల్ సంగీత ప్రభావాలను మిళితం చేసే ఒక ఉత్సాహభరితమైన, శక్తివంతమైన రకం; <ref>{{Cite web|date=2022-06-13|title=Digging Into the Classic Soul of Stax Records|url=https://daily.bandcamp.com/lists/stax-records-bandcamp-guide|access-date=2024-05-06|website=Bandcamp Daily}}</ref> మెంఫిస్ సోల్, ఒక మెరిసే, ఉద్వేగభరితమైన శైలి; న్యూ ఓర్లీన్స్ సోల్, ఇది రిథమ్ అండ్ బ్లూస్ శైలి నుండి ఉద్భవించింది; చికాగో సోల్, తేలికైన గాస్పెల్-ప్రభావిత ధ్వని;, ఫిలడెల్ఫియా సోల్, డూ-వాప్ -ప్రేరేపిత గాత్రాలతో కూడిన ఒక గొప్ప [[ఆర్కెస్ట్రా|ఆర్కెస్ట్రల్]] రకం. == చరిత్ర == === మూలాలు === [[File:Ray_Charles_classic_piano_pose.jpg|ఎడమ|thumb| రే చార్లెస్ 1950వ దశకంలో బ్లూస్, రిథమ్ అండ్ బ్లూస్, గాస్పెల్ శైలులను కలపడం ద్వారా సోల్ మ్యూజిక్ ప్రక్రియకు మార్గదర్శకత్వం వహించారు.]] సోల్ మ్యూజిక్ మూలాలు సాంప్రదాయ ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ గాస్పెల్ సంగీతం, రిథమ్ అండ్ బ్లూస్‌లో ఉన్నాయి. 1950లలో ప్రారంభమైన ఈ సంగీతం, ఆయా సంగీత, లౌకిక శైలుల కలయికతో ఏర్పడింది – సాహిత్యపరంగా, వాద్యపరంగా కూడా. యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఆఫ్రికన్ అమెరికన్‌గా ఉండటంలోని అనుభూతిని నొక్కి చెప్పడానికి ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ సంగీతకారుల మధ్య "సోల్" అనే పదాన్ని ఉపయోగించారు. సంగీత శాస్త్రవేత్త బారీ హాన్సెన్ ప్రకారం, <blockquote>1950ల ప్రారంభంలో ఈ మిశ్రమ శైలి R&B మార్కెట్‌లో కొన్ని విజయవంతమైన పాటలను అందించినప్పటికీ, ఆ సమయంలో అత్యంత సాహసోపేతమైన శ్వేతజాతీయులైన అభిమానులు మాత్రమే దాని ప్రభావాన్ని అనుభూతి చెందారు; మిగిలిన వారు గోస్పెల్ శైలిలో పాడిన రాక్ అండ్ రోల్ ఉత్సాహాన్ని అనుభూతి చెందడానికి 1960లలో సోల్ సంగీతం వచ్చే వరకు వేచి ఉండాల్సి వచ్చింది.</blockquote> [[File:JamesBrown.jpg|thumb| జేమ్స్ బ్రౌన్‌ను "గాడ్‌ఫాదర్ ఆఫ్ సోల్" అని పిలిచేవారు. <ref name="Maycock">{{Cite web|last=Maycock|first=James|date=October 29, 2003|title=James Brown: Soul Survivor|url=http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/james-brown-soul-survivor/532/|access-date=April 1, 2014|publisher=PBS}}</ref>]] ఆల్‌మ్యూజిక్ ప్రకారం, "60వ దశకంలో రిథమ్ అండ్ బ్లూస్ పట్టణీకరణ, వాణిజ్యీకరణ ఫలితంగా సోల్ మ్యూజిక్ ఉద్భవించింది." లౌకిక సాహిత్యం కలిగిన సువార్త శైలి సంగీతాన్ని సూచించే "సోల్ మ్యూజిక్" అనే పదబంధం 1961లో మొదటిసారిగా నమోదు చేయబడింది. <ref>{{Cite web|title=Online Etymology Dictionary|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=soul|website=Etymonline.com}}</ref> ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ల వాడుకలో "ఆత్మ" అనే పదానికి ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ల గర్వం, సంస్కృతికి సంబంధించిన భావాలు ఉన్నాయి. 1940లు, 50లలోని సువార్త బృందాలు అప్పుడప్పుడు ఈ పదాన్ని తమ పేర్లలో భాగంగా ఉపయోగించాయి. గోస్పెల్ నుండి ఉద్భవించిన [[జాజ్]] శైలి సోల్ జాజ్‌గా ప్రసిద్ధి చెందింది. 1960లలో గాయకులు, స్వరకర్తలు ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ పాపులర్ సంగీతంలో గోస్పెల్, సోల్ జాజ్ రెండింటి నుండి పద్ధతులను ఉపయోగించడం ప్రారంభించడంతో, ఆ సమయంలో సోల్ సంగీతం క్రమంగా ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ పాపులర్ సంగీతానికి ఒక గొడుగు పదంలా పనిచేసింది. <ref name="grove">{{Cite book|title=The New Grove Dictionary of Music and Musicians|year=2001|volume=23|location=London|chapter=Soul music}}</ref> [[File:Sam_Cooke_1961.jpg|ఎడమ|thumb| సామ్ కూక్‌ను సోల్ సంగీత పితామహులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు.]] అకౌస్టిక్ మ్యూజిక్ ఆర్గనైజేషన్ ప్రకారం, "సోల్ సంగీతానికి మొదటి స్పష్టమైన సాక్ష్యం '5' రాయల్స్‌తో కనిపిస్తుంది, ఇది R&B కి మారిన మాజీ గాస్పెల్ సమూహం, ఫే ఆడమ్స్, ఆమె 'షేక్ ఎ హ్యాండ్' R&B ప్రమాణంగా మారింది". <ref>{{Cite web|title=Timeline of Musical Styles & Guitar History|url=https://acousticmusic.org/research/history/timeline-of-musical-styles-guitar-history/|access-date=February 25, 2021|website=Acousticmusic.org}}</ref> 1950లలో సోల్ సంగీతం ఆవిర్భావానికి దోహదపడిన రికార్డింగ్‌లు చేసిన ముఖ్యమైన ఆవిష్కర్తలలో క్లైడ్ మెక్‌ఫాటర్, హాంక్ బల్లార్డ్, ఎట్టా జేమ్స్ ఉన్నారు. 1954లో వచ్చిన " ఐ గాట్ ఎ వుమన్ " పాటతో మొదలైన తన వరుస హిట్‌లతో రే చార్లెస్ సోల్ మ్యూజిక్ శైలిని ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చాడని తరచుగా చెబుతుంటారు. గాయకుడు బాబీ వోమాక్ ఇలా అన్నారు, "రే ఒక మేధావి. అతను ప్రపంచానికి సోల్ సంగీతాన్ని పరిచయం చేశాడు." తన గాన శైలిపై పిలిగ్రిమ్ ట్రావెలర్స్ గాయకుడు జెస్సీ విటాకర్ ప్రభావం ఉందని చార్లెస్ బహిరంగంగా అంగీకరించాడు. ఓటిస్ రెడ్డింగ్‌కు స్ఫూర్తినిచ్చిన లిటిల్ రిచర్డ్, , జేమ్స్ బ్రౌన్ ఇద్దరూ సమానంగా ప్రభావశీలురు. బ్రౌన్‌కు "గాడ్‌ఫాదర్ ఆఫ్ సోల్ మ్యూజిక్" అనే మారుపేరు వచ్చింది, <ref name="Maycock" />, రిచర్డ్ తనను తాను "కింగ్ ఆఫ్ రాకిన్' అండ్ రోలిన్', రిథమ్ అండ్ బ్లూస్ సోలిన్ ' అని ప్రకటించుకున్నాడు, ఎందుకంటే అతని సంగీతం ఈ మూడింటి అంశాలను కలిగి ఉంది, అతను ఈ మూడు శైలులలోని కళాకారులకు స్ఫూర్తినిచ్చాడు. సామ్ కుక్, జాకీ విల్సన్ కూడా తరచుగా సోల్ సంగీతానికి పూర్వీకులుగా గుర్తించబడ్డారు. వివాదాస్పదంగా లౌకిక సంగీతంలోకి మారడానికి ముందు, కూక్ 'ది సోల్ స్టిర్రర్స్' అనే గాస్పెల్ బృందానికి ప్రధాన గాయకుడిగా ప్రాచుర్యం పొందాడు. 1957లో అతను రికార్డ్ చేసిన " యు సెండ్ మి " పాట అతని విజయవంతమైన [[పాప్ మ్యూజిక్|పాప్ సంగీత]] ప్రస్థానానికి నాంది పలికింది. ఇంకా, అతని 1962 రికార్డింగ్ అయిన " బ్రింగ్ ఇట్ ఆన్ హోమ్ టు మీ "ని "బహుశా సోల్ అనుభవాన్ని నిర్వచించిన మొదటి రికార్డ్"గా వర్ణించారు. కూక్, జేమ్స్ బ్రౌన్ ఇద్దరికీ సమకాలికుడైన జాకీ విల్సన్ కూడా క్రాస్ఓవర్ విజయాన్ని సాధించాడు, ముఖ్యంగా అతని 1957 హిట్ " రీట్ పెటైట్ " తో. <ref>{{Cite web|date=2023-08-09|title=James Brown {{!}} Biography, Songs, Movies, & Facts {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/James-Brown-American-singer|access-date=2023-09-26|website=www.britannica.com|language=en}}</ref> అతను తన నాటకీయమైన ఉచ్చారణ, నటనతో కూడా ప్రత్యేకంగా ప్రభావశీలుడు అయ్యాడు. [[వర్గం:సంగీతం]] [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] jen2xzf943qr9lg168ye1jd5ot7fofm 0 509473 4956698 2026-09-12T10:36:54Z Vjsuseela 35888 "[[:en:Special:Redirect/revision/1370473928|WHO Model List of Essential Medicines]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4956698 wikitext text/x-wiki [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] ప్రచురించిన "WHO మోడల్ లిస్ట్ ఆఫ్ ఎసెన్షియల్ మెడిసిన్స్ "(ఎసెన్షియల్ మెడిసిన్స్ లిస్ట్ లేదా EML) ఆరోగ్య పరిరక్షణకు ముఖ్యమైన, అత్యంత ప్రభావవంతమైన ఇంకా సురక్షితమైనవిగా పరిగణించే మందుల జాబితా.<ref name="EML" /><ref name="WHO2017Def" /> ఈ జాబితాను వివిధ దేశాలు తమ స్థానిక అవసరాలకు అనుగుణంగా ఔషధాల జాబితాలను అభివృద్ధి చేయడానికి ఉపయోగించుకుంటాయి.<ref name="WHO2017Def">{{Cite web|title=Essential medicines|url=https://www.who.int/medicines/services/essmedicines_def/en/|archive-url=https://web.archive.org/web/20081002110638/http://www.who.int/medicines/services/essmedicines_def/en/|archive-date=2 October 2008|access-date=19 January 2017|website=World Health Organization}}</ref> ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ నమూనా జాబితా ఆధారంగా 2016 నాటికి 155 కి పైగా దేశాలు తమ ఔషధాల జాతీయ జాబితాలను రూపొందించాయి.<ref name="EML">{{Cite web|title=The WHO Essential Medicines List (EML): 30th anniversary|url=https://www.who.int/medicines/events/fs/en/|archive-url=https://web.archive.org/web/20140527003625/http://www.who.int/medicines/events/fs/en/|archive-date=27 May 2014|access-date=26 June 2016|publisher=World Health Organization}}</ref> ఇందులో అభివృద్ధి చెందిన, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు రెండూ ఉన్నాయి.<ref name="WHO2017Def" /><ref>{{cite journal |vauthors=Persaud N, Jiang M, Shaikh R, Bali A, Oronsaye E, Woods H, Drozdzal G, Rajakulasingam Y, Maraj D, Wadhawan S, Umali N, Wang R, McCall M, Aronson JK, Plüddemann A, Moja L, Magrini N, Heneghan C |date=June 2019 |title=Comparison of essential medicines lists in 137 countries |journal=Bull. World Health Organ. |volume=97 |issue=6 |pages=394–404C |doi=10.2471/BLT.18.222448 |issn=0042-9686 |pmc=6560372 |pmid=31210677 |doi-access=free |hdl-access=free |hdl=10665/325509}}</ref> ఈ జాబితాను రెండు అంశాలుగా విభజించారు ప్రధాన అంశాలు, పరిపూరకరమైన అంశాలు.<ref name="WHO2015List" /> ప్రధాన అంశాలలో కీలక ఆరోగ్య సమస్యలకు తక్కువ ఖర్చుతో, అదనపు ఆరోగ్య సంరక్షణ వనరులు అందిస్తాయి.<ref name="WHO2015List" /> పరిపూరకరమైన అంశాలలో కొంత వ్యయంతో కూడి సుశిక్షితులైన ఆరోగ్య సంరక్షణ ప్రదాతలు లేదా [[వైద్య పరికరం|రోగనిర్ధారణ పరికరాలు]] వంటి అదనపు మౌలిక సదుపాయాలు చేర్చిన అంశాలుంటాయి.<ref name="WHO2015List">{{Cite web|date=April 2015|title=19th WHO Model List of Essential Medicines|url=https://www.who.int/medicines/publications/essentialmedicines/EML2015_8-May-15.pdf|access-date=17 January 2017|publisher=World Health Organization|page=Annex 1}}</ref> సుమారు 25% అంశాలు ఈ పరిపూరకరమైన జాబితాలో ఉన్నాయి.<ref name="Ban20132">{{cite journal |vauthors=Bansal D, Purohit VK |date=January 2013 |title=Accessibility and use of essential medicines in health care: Current progress and challenges in India |journal=Journal of Pharmacology & Pharmacotherapeutics |volume=4 |issue=1 |pages=13–18 |doi=10.4103/0976-500X.107642 |issn=0976-500X |eissn=0976-5018 |pmc=3643337 |pmid=23662019 |doi-access=free |s2cid=207481731}}</ref> కొన్ని మందులు ఉభయ జాబితాలలో చేర్చారు.<ref>{{Cite report |title=The selection and use of essential medicines |year=2003 |publisher=[[World Health Organization]] (WHO) |isbn=92-4-120920-8 |hdl=10665/42826 |id=WHO technical report series 920 |hdl-access=free}}</ref> జాబితాలో చాలా మందులు [[జనరిక్ మందులు|సాధారణ ఉత్పత్తులు]] అందుబాటులో ఉన్నప్పటికీ, [[పేటెంట్]] కింద ఉన్నవి కూడా చేర్చారు.<ref>{{Cite web|year=2016|title=Patents and the WHO Model List of Essential Medicines (18th Edition): Clarifying the Debate on IP and Access|url=http://www.wipo.int/edocs/mdocs/mdocs/en/wipo_gc_ip_ge_16/wipo_gc_ip_ge_16_brief.pdf|access-date=3 May 2017|website=[[World Intellectual Property Organization]] (WIPO)}}</ref> మొదటి జాబితా 1977లో 208 మందులతో ప్రచురించార.<ref>{{Cite book|title=The selection of essential drugs: report of a WHO expert committee [meeting held in Geneva from 17 to 21 October 1977]|publisher=[[World Health Organization]]|year=1977|isbn=92-4-120615-2|location=Geneva|hdl=10665/41272|id=Technical report series; no. 615|hdl-access=free}}</ref><ref name="WHO2017Def" /><ref name="Lancet20172">{{cite journal |vauthors=Wirtz VJ, Hogerzeil HV, Gray AL, Bigdeli M, de Joncheere CP, Ewen MA, Gyansa-Lutterodt M, Jing S, Luiza VL, Mbindyo RM, Möller H, Moucheraud C, Pécoul B, Rägo L, Rashidian A, Ross-Degnan D, Stephens PN, Teerawattananon Y, 't Hoen EF, Wagner AK, Yadav P, Reich MR |date=January 2017 |title=Essential medicines for universal health coverage |journal=[[The Lancet]] |volume=389 |issue=10067 |pages=403–476 |doi=10.1016/S0140-6736(16)31599-9 |pmc=7159295 |pmid=27832874 |doi-access=free |title-link=doi}}</ref> డబ్ల్యూహెచ్ఓ ప్రతి రెండు సంవత్సరాలకు ఒకసారి ఈ జాబితాను నవీకరిస్తుంది.<ref name="WHO2015Web">{{Cite web|title=WHO Model Lists of Essential Medicines|url=https://www.who.int/medicines/publications/essentialmedicines/en/|website=World Health Organization|quote=The current versions are the 21st WHO Essential Medicines List (EML) and the 7th WHO Essential Medicines List for Children (EMLc) updated in June 2019.}}</ref> 2005లో 14వ జాబితాలో 306 మందులు<ref>{{cite journal |vauthors=Prakash B, Nadig P, Nayak A |year=2016 |title=Rational Prescription for a Dermatologist |journal=Indian Journal of Dermatology |volume=61 |issue=1 |pages=32–38 |doi=10.4103/0019-5154.174017 |pmc=4763692 |pmid=26955092 |doi-access=free}}</ref>, 2015లో 19వ జాబితాలో 410 మందులు<ref name="WHO2015Web" />, 2017లో 20వ జాబితాలో 433 మందులు<ref name="WHO201720th">{{Cite book|title=WHO model list of essential medicines, 20th list (March 2017, amended August 2017)|year=2017|location=Geneva|hdl=10665/273826|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|title=Essential Medicines List and WHO Model Formulary|url=https://www.who.int/selection_medicines/list/en/|archive-url=https://web.archive.org/web/20080803023013/http://www.who.int/selection_medicines/list/en/|archive-date=3 August 2008|access-date=5 May 2018|website=World Health Organization}}</ref>, 2019లో 21వ జాబితాలో 460 మందులు<ref name="WHO21st">{{Cite book|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|year=2019|location=Geneva|hdl=10665/325771|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Cite book|title=Executive summary: the selection and use of essential medicines 2019: report of the 22nd WHO Expert Committee on the selection and use of essential medicines|year=2019|location=Geneva|hdl=10665/325773|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.05. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|title=Strengthening access to essential medicines|url=https://www.who.int/activities/strengthening-access-to-essential-medicines|access-date=3 May 2020|website=World Health Organization}}</ref>, 2021లో 22వ జాబితాలో 479 మందులు ఉన్నాయి.<ref name="WHO22nd">{{Cite book|title=World Health Organization model list of essential medicines: 22nd list (2021)|publisher=[[World Health Organization]]|year=2021|location=Geneva|hdl=10665/345533|id=WHO/MHP/HPS/EML/2021.02|hdl-access=free}}</ref><ref name="WHO22nd Executive summary">{{Cite book|title=Executive summary: the selection and use of essential medicines 2021: report of the 23rd WHO Expert Committee on the selection and use of essential medicines: virtual meeting, 21 June–2 July 2021|publisher=[[World Health Organization]]|year=2021|location=Geneva|hdl=10665/345554|id=WHO/MHP/HPS/EML/2021.01|hdl-access=free}}</ref> వివిధ జాతీయ జాబితాలలో 334 నుండి 580 మందులు ఉన్నాయి.<ref name="selection">{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines: report of the WHO Expert Committee on Selection and Use of Essential Medicines, 2021 (including the 22nd WHO model list of essential medicines and the 8th WHO model list of essential medicines for children)|publisher=[[World Health Organization]]|year=2021|isbn=978-92-4-004114-1|location=Geneva|hdl=10665/351172|id=WHO technical report series;1035. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref> సెప్టెంబర్ 2025లో 24వ సంచికతో ఎసెన్షియల్ మెడిసిన్స్ లిస్ట్ (EML) నవీకరించారు.<ref name="WHO24th">{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines, 2025: WHO Model List of Essential Medicines, 24th list|publisher=[[World Health Organization]]|year=2025|location=Geneva|doi=10.2471/B09474|hdl=10665/382243|id=License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> ఈ జాబితాలో 523 మందుల సిఫార్సులు చేర్చారు. 2007 లో పన్నెండు సంవత్సరాల వయస్సు వరకు పిల్లల కోసం WHO మోడల్ లిస్ట్ ఆఫ్ ఎసెన్షియల్ మెడిసిన్స్ ఫర్ చిల్డ్రన్ (EMLc) అని ఒక ప్రత్యేక జాబితా తయారు చేసారు.<ref name="WHO2015Web" /><ref name="WHO 2019 child">{{Cite book|title=World Health Organization model list of essential medicines for children: 7th list 2019|year=2019|location=Geneva|hdl=10665/325772|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.07. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref><ref name="WHOEMLc8th">{{Cite book|title=World Health Organization model list of essential medicines for children: 8th list (2021)|publisher=[[World Health Organization]]|year=2021|location=Geneva|hdl=10665/345534|id=WHO/MHP/HPS/EML/2021.03|hdl-access=free}}</ref><ref name="WHOEMLc9th">{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines 2023: web annex B: World Health Organization model list of essential medicines for children: 9th list (2023)|publisher=[[World Health Organization]]|year=2023|location=Geneva|hdl=10665/371091|id=WHO/MHP/HPS/EML/2023.03|hdl-access=free}}</ref><ref name="WHOEMLc10th">{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines, 2025: WHO Model List of Essential Medicines for Children,10th list|publisher=[[World Health Organization]]|year=2025|location=Geneva|doi=10.2471/B09475|hdl=10665/382242|id=License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> పిల్లల అవసరాలను అనుగుణంగా క్రమపద్ధతిలో దీనిని సృష్టించారు. సరైన సూత్రీకరణ, లభ్యత వంటివి పరిగణనలో తీసుకున్నారు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=o8bDJPHqGeYC&pg=PA42|title=Guide to Paediatric Drug Development and Clinical Research|vauthors=Rose K, Anker JN|publisher=Karger Medical and Scientific Publishers|year=2010|isbn=978-3-8055-9362-5|page=42}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jM1gob3MeVYC&pg=PA358|title=Pediatric Clinical Pharmacology|vauthors=Seyberth HW, Rane A, Schwab M|publisher=Springer Science & Business Media|year=2011|isbn=978-3-642-20195-0|page=358}}</ref> పిల్లల జాబితాలోని ప్రతిదీ కూడా ప్రధాన జాబితాలో చేర్చారు. ఇది 19వ నుండి 24వ సంచిక ఆధారంగా రూపొందించారు.<ref name="WHO2015List" /><ref name="WHO201720th" /><ref name="WHO21st" /><ref name="WHO22nd" /><ref name="WHO23rd">{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines 2023: web annex A: World Health Organization model list of essential medicines: 23rd list (2023)|publisher=[[World Health Organization]]|year=2023|location=Geneva|hdl=10665/371090|id=WHO/MHP/HPS/EML/2023.02|hdl-access=free}}</ref> సారూప్య పనితీరు ఉన్న ప్రత్యామ్నాయ ఔషధాల చికిత్స కూడా జాబితాలో చేర్చారు. వాటిని జాతీయ అవసరమైన ఔషధాల జాబితాలకు పరిగణించవచ్చు.<ref name="WHO22nd" /><ref name="WHO22nd Executive summary" /> పిల్లల కోసం 10వ అత్యవసర ఔషధాల జాబితా సెప్టెంబరు 2025లో నవీకరించారు. <ref name="WHOEMLc10th" /><ref>{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines 2023: executive summary of the report of the 24th WHO Expert Committee on Selection and Use of Essential Medicines, 24 28 April 2023|publisher=[[World Health Organization]]|year=2023|location=Geneva|hdl=10665/371291|id=WHO/MHP/HPS/EML/2023.01|hdl-access=free}}</ref><ref name="WHO24th Summary">{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines 2025: report of the 25th WHO Expert Committee on Selection and Use of Essential Medicines: executive summary|publisher=[[World Health Organization]]|year=2025|location=Geneva|doi=10.2471/B09544|hdl=10665/382350|id=License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> [[వర్గం:ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రకటించిన అవసరమైన మందులు]] 48rnf8uet67qra9y4ba69fvxlikvlif 4956701 4956698 2026-09-12T10:43:04Z Vjsuseela 35888 [[వర్గం:ఔషధాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956701 wikitext text/x-wiki [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] ప్రచురించిన "WHO మోడల్ లిస్ట్ ఆఫ్ ఎసెన్షియల్ మెడిసిన్స్ "(ఎసెన్షియల్ మెడిసిన్స్ లిస్ట్ లేదా EML) ఆరోగ్య పరిరక్షణకు ముఖ్యమైన, అత్యంత ప్రభావవంతమైన ఇంకా సురక్షితమైనవిగా పరిగణించే మందుల జాబితా.<ref name="EML" /><ref name="WHO2017Def" /> ఈ జాబితాను వివిధ దేశాలు తమ స్థానిక అవసరాలకు అనుగుణంగా ఔషధాల జాబితాలను అభివృద్ధి చేయడానికి ఉపయోగించుకుంటాయి.<ref name="WHO2017Def">{{Cite web|title=Essential medicines|url=https://www.who.int/medicines/services/essmedicines_def/en/|archive-url=https://web.archive.org/web/20081002110638/http://www.who.int/medicines/services/essmedicines_def/en/|archive-date=2 October 2008|access-date=19 January 2017|website=World Health Organization}}</ref> ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ నమూనా జాబితా ఆధారంగా 2016 నాటికి 155 కి పైగా దేశాలు తమ ఔషధాల జాతీయ జాబితాలను రూపొందించాయి.<ref name="EML">{{Cite web|title=The WHO Essential Medicines List (EML): 30th anniversary|url=https://www.who.int/medicines/events/fs/en/|archive-url=https://web.archive.org/web/20140527003625/http://www.who.int/medicines/events/fs/en/|archive-date=27 May 2014|access-date=26 June 2016|publisher=World Health Organization}}</ref> ఇందులో అభివృద్ధి చెందిన, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు రెండూ ఉన్నాయి.<ref name="WHO2017Def" /><ref>{{cite journal |vauthors=Persaud N, Jiang M, Shaikh R, Bali A, Oronsaye E, Woods H, Drozdzal G, Rajakulasingam Y, Maraj D, Wadhawan S, Umali N, Wang R, McCall M, Aronson JK, Plüddemann A, Moja L, Magrini N, Heneghan C |date=June 2019 |title=Comparison of essential medicines lists in 137 countries |journal=Bull. World Health Organ. |volume=97 |issue=6 |pages=394–404C |doi=10.2471/BLT.18.222448 |issn=0042-9686 |pmc=6560372 |pmid=31210677 |doi-access=free |hdl-access=free |hdl=10665/325509}}</ref> ఈ జాబితాను రెండు అంశాలుగా విభజించారు ప్రధాన అంశాలు, పరిపూరకరమైన అంశాలు.<ref name="WHO2015List" /> ప్రధాన అంశాలలో కీలక ఆరోగ్య సమస్యలకు తక్కువ ఖర్చుతో, అదనపు ఆరోగ్య సంరక్షణ వనరులు అందిస్తాయి.<ref name="WHO2015List" /> పరిపూరకరమైన అంశాలలో కొంత వ్యయంతో కూడి సుశిక్షితులైన ఆరోగ్య సంరక్షణ ప్రదాతలు లేదా [[వైద్య పరికరం|రోగనిర్ధారణ పరికరాలు]] వంటి అదనపు మౌలిక సదుపాయాలు చేర్చిన అంశాలుంటాయి.<ref name="WHO2015List">{{Cite web|date=April 2015|title=19th WHO Model List of Essential Medicines|url=https://www.who.int/medicines/publications/essentialmedicines/EML2015_8-May-15.pdf|access-date=17 January 2017|publisher=World Health Organization|page=Annex 1}}</ref> సుమారు 25% అంశాలు ఈ పరిపూరకరమైన జాబితాలో ఉన్నాయి.<ref name="Ban20132">{{cite journal |vauthors=Bansal D, Purohit VK |date=January 2013 |title=Accessibility and use of essential medicines in health care: Current progress and challenges in India |journal=Journal of Pharmacology & Pharmacotherapeutics |volume=4 |issue=1 |pages=13–18 |doi=10.4103/0976-500X.107642 |issn=0976-500X |eissn=0976-5018 |pmc=3643337 |pmid=23662019 |doi-access=free |s2cid=207481731}}</ref> కొన్ని మందులు ఉభయ జాబితాలలో చేర్చారు.<ref>{{Cite report |title=The selection and use of essential medicines |year=2003 |publisher=[[World Health Organization]] (WHO) |isbn=92-4-120920-8 |hdl=10665/42826 |id=WHO technical report series 920 |hdl-access=free}}</ref> జాబితాలో చాలా మందులు [[జనరిక్ మందులు|సాధారణ ఉత్పత్తులు]] అందుబాటులో ఉన్నప్పటికీ, [[పేటెంట్]] కింద ఉన్నవి కూడా చేర్చారు.<ref>{{Cite web|year=2016|title=Patents and the WHO Model List of Essential Medicines (18th Edition): Clarifying the Debate on IP and Access|url=http://www.wipo.int/edocs/mdocs/mdocs/en/wipo_gc_ip_ge_16/wipo_gc_ip_ge_16_brief.pdf|access-date=3 May 2017|website=[[World Intellectual Property Organization]] (WIPO)}}</ref> మొదటి జాబితా 1977లో 208 మందులతో ప్రచురించార.<ref>{{Cite book|title=The selection of essential drugs: report of a WHO expert committee [meeting held in Geneva from 17 to 21 October 1977]|publisher=[[World Health Organization]]|year=1977|isbn=92-4-120615-2|location=Geneva|hdl=10665/41272|id=Technical report series; no. 615|hdl-access=free}}</ref><ref name="WHO2017Def" /><ref name="Lancet20172">{{cite journal |vauthors=Wirtz VJ, Hogerzeil HV, Gray AL, Bigdeli M, de Joncheere CP, Ewen MA, Gyansa-Lutterodt M, Jing S, Luiza VL, Mbindyo RM, Möller H, Moucheraud C, Pécoul B, Rägo L, Rashidian A, Ross-Degnan D, Stephens PN, Teerawattananon Y, 't Hoen EF, Wagner AK, Yadav P, Reich MR |date=January 2017 |title=Essential medicines for universal health coverage |journal=[[The Lancet]] |volume=389 |issue=10067 |pages=403–476 |doi=10.1016/S0140-6736(16)31599-9 |pmc=7159295 |pmid=27832874 |doi-access=free |title-link=doi}}</ref> డబ్ల్యూహెచ్ఓ ప్రతి రెండు సంవత్సరాలకు ఒకసారి ఈ జాబితాను నవీకరిస్తుంది.<ref name="WHO2015Web">{{Cite web|title=WHO Model Lists of Essential Medicines|url=https://www.who.int/medicines/publications/essentialmedicines/en/|website=World Health Organization|quote=The current versions are the 21st WHO Essential Medicines List (EML) and the 7th WHO Essential Medicines List for Children (EMLc) updated in June 2019.}}</ref> 2005లో 14వ జాబితాలో 306 మందులు<ref>{{cite journal |vauthors=Prakash B, Nadig P, Nayak A |year=2016 |title=Rational Prescription for a Dermatologist |journal=Indian Journal of Dermatology |volume=61 |issue=1 |pages=32–38 |doi=10.4103/0019-5154.174017 |pmc=4763692 |pmid=26955092 |doi-access=free}}</ref>, 2015లో 19వ జాబితాలో 410 మందులు<ref name="WHO2015Web" />, 2017లో 20వ జాబితాలో 433 మందులు<ref name="WHO201720th">{{Cite book|title=WHO model list of essential medicines, 20th list (March 2017, amended August 2017)|year=2017|location=Geneva|hdl=10665/273826|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|title=Essential Medicines List and WHO Model Formulary|url=https://www.who.int/selection_medicines/list/en/|archive-url=https://web.archive.org/web/20080803023013/http://www.who.int/selection_medicines/list/en/|archive-date=3 August 2008|access-date=5 May 2018|website=World Health Organization}}</ref>, 2019లో 21వ జాబితాలో 460 మందులు<ref name="WHO21st">{{Cite book|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|year=2019|location=Geneva|hdl=10665/325771|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Cite book|title=Executive summary: the selection and use of essential medicines 2019: report of the 22nd WHO Expert Committee on the selection and use of essential medicines|year=2019|location=Geneva|hdl=10665/325773|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.05. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|title=Strengthening access to essential medicines|url=https://www.who.int/activities/strengthening-access-to-essential-medicines|access-date=3 May 2020|website=World Health Organization}}</ref>, 2021లో 22వ జాబితాలో 479 మందులు ఉన్నాయి.<ref name="WHO22nd">{{Cite book|title=World Health Organization model list of essential medicines: 22nd list (2021)|publisher=[[World Health Organization]]|year=2021|location=Geneva|hdl=10665/345533|id=WHO/MHP/HPS/EML/2021.02|hdl-access=free}}</ref><ref name="WHO22nd Executive summary">{{Cite book|title=Executive summary: the selection and use of essential medicines 2021: report of the 23rd WHO Expert Committee on the selection and use of essential medicines: virtual meeting, 21 June–2 July 2021|publisher=[[World Health Organization]]|year=2021|location=Geneva|hdl=10665/345554|id=WHO/MHP/HPS/EML/2021.01|hdl-access=free}}</ref> వివిధ జాతీయ జాబితాలలో 334 నుండి 580 మందులు ఉన్నాయి.<ref name="selection">{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines: report of the WHO Expert Committee on Selection and Use of Essential Medicines, 2021 (including the 22nd WHO model list of essential medicines and the 8th WHO model list of essential medicines for children)|publisher=[[World Health Organization]]|year=2021|isbn=978-92-4-004114-1|location=Geneva|hdl=10665/351172|id=WHO technical report series;1035. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref> సెప్టెంబర్ 2025లో 24వ సంచికతో ఎసెన్షియల్ మెడిసిన్స్ లిస్ట్ (EML) నవీకరించారు.<ref name="WHO24th">{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines, 2025: WHO Model List of Essential Medicines, 24th list|publisher=[[World Health Organization]]|year=2025|location=Geneva|doi=10.2471/B09474|hdl=10665/382243|id=License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> ఈ జాబితాలో 523 మందుల సిఫార్సులు చేర్చారు. 2007 లో పన్నెండు సంవత్సరాల వయస్సు వరకు పిల్లల కోసం WHO మోడల్ లిస్ట్ ఆఫ్ ఎసెన్షియల్ మెడిసిన్స్ ఫర్ చిల్డ్రన్ (EMLc) అని ఒక ప్రత్యేక జాబితా తయారు చేసారు.<ref name="WHO2015Web" /><ref name="WHO 2019 child">{{Cite book|title=World Health Organization model list of essential medicines for children: 7th list 2019|year=2019|location=Geneva|hdl=10665/325772|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.07. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref><ref name="WHOEMLc8th">{{Cite book|title=World Health Organization model list of essential medicines for children: 8th list (2021)|publisher=[[World Health Organization]]|year=2021|location=Geneva|hdl=10665/345534|id=WHO/MHP/HPS/EML/2021.03|hdl-access=free}}</ref><ref name="WHOEMLc9th">{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines 2023: web annex B: World Health Organization model list of essential medicines for children: 9th list (2023)|publisher=[[World Health Organization]]|year=2023|location=Geneva|hdl=10665/371091|id=WHO/MHP/HPS/EML/2023.03|hdl-access=free}}</ref><ref name="WHOEMLc10th">{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines, 2025: WHO Model List of Essential Medicines for Children,10th list|publisher=[[World Health Organization]]|year=2025|location=Geneva|doi=10.2471/B09475|hdl=10665/382242|id=License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> పిల్లల అవసరాలను అనుగుణంగా క్రమపద్ధతిలో దీనిని సృష్టించారు. సరైన సూత్రీకరణ, లభ్యత వంటివి పరిగణనలో తీసుకున్నారు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=o8bDJPHqGeYC&pg=PA42|title=Guide to Paediatric Drug Development and Clinical Research|vauthors=Rose K, Anker JN|publisher=Karger Medical and Scientific Publishers|year=2010|isbn=978-3-8055-9362-5|page=42}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jM1gob3MeVYC&pg=PA358|title=Pediatric Clinical Pharmacology|vauthors=Seyberth HW, Rane A, Schwab M|publisher=Springer Science & Business Media|year=2011|isbn=978-3-642-20195-0|page=358}}</ref> పిల్లల జాబితాలోని ప్రతిదీ కూడా ప్రధాన జాబితాలో చేర్చారు. ఇది 19వ నుండి 24వ సంచిక ఆధారంగా రూపొందించారు.<ref name="WHO2015List" /><ref name="WHO201720th" /><ref name="WHO21st" /><ref name="WHO22nd" /><ref name="WHO23rd">{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines 2023: web annex A: World Health Organization model list of essential medicines: 23rd list (2023)|publisher=[[World Health Organization]]|year=2023|location=Geneva|hdl=10665/371090|id=WHO/MHP/HPS/EML/2023.02|hdl-access=free}}</ref> సారూప్య పనితీరు ఉన్న ప్రత్యామ్నాయ ఔషధాల చికిత్స కూడా జాబితాలో చేర్చారు. వాటిని జాతీయ అవసరమైన ఔషధాల జాబితాలకు పరిగణించవచ్చు.<ref name="WHO22nd" /><ref name="WHO22nd Executive summary" /> పిల్లల కోసం 10వ అత్యవసర ఔషధాల జాబితా సెప్టెంబరు 2025లో నవీకరించారు. <ref name="WHOEMLc10th" /><ref>{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines 2023: executive summary of the report of the 24th WHO Expert Committee on Selection and Use of Essential Medicines, 24 28 April 2023|publisher=[[World Health Organization]]|year=2023|location=Geneva|hdl=10665/371291|id=WHO/MHP/HPS/EML/2023.01|hdl-access=free}}</ref><ref name="WHO24th Summary">{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines 2025: report of the 25th WHO Expert Committee on Selection and Use of Essential Medicines: executive summary|publisher=[[World Health Organization]]|year=2025|location=Geneva|doi=10.2471/B09544|hdl=10665/382350|id=License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> [[వర్గం:ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రకటించిన అవసరమైన మందులు]] [[వర్గం:ఔషధాలు]] 3ve8l0shazxy3sc59dvsropyl4gctgx 4956721 4956701 2026-09-12T11:01:38Z Vjsuseela 35888 4956721 wikitext text/x-wiki [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] ప్రచురించిన "WHO మోడల్ లిస్ట్ ఆఫ్ ఎసెన్షియల్ మెడిసిన్స్ "(ఎసెన్షియల్ మెడిసిన్స్ లిస్ట్ లేదా EML) ఆరోగ్య పరిరక్షణకు ముఖ్యమైన, అత్యంత ప్రభావవంతమైన ఇంకా సురక్షితమైనవిగా పరిగణించే మందుల జాబితా.<ref name="EML" /><ref name="WHO2017Def" /> ఈ జాబితాను వివిధ దేశాలు తమ స్థానిక అవసరాలకు అనుగుణంగా ఔషధాల జాబితాలను అభివృద్ధి చేయడానికి ఉపయోగించుకుంటాయి.<ref name="WHO2017Def">{{Cite web|title=Essential medicines|url=https://www.who.int/medicines/services/essmedicines_def/en/|archive-url=https://web.archive.org/web/20081002110638/http://www.who.int/medicines/services/essmedicines_def/en/|archive-date=2 October 2008|access-date=19 January 2017|website=World Health Organization}}</ref> ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ నమూనా జాబితా ఆధారంగా 2016 నాటికి 155 కి పైగా దేశాలు తమ ఔషధాల జాతీయ జాబితాలను రూపొందించాయి.<ref name="EML">{{Cite web|title=The WHO Essential Medicines List (EML): 30th anniversary|url=https://www.who.int/medicines/events/fs/en/|archive-url=https://web.archive.org/web/20140527003625/http://www.who.int/medicines/events/fs/en/|archive-date=27 May 2014|access-date=26 June 2016|publisher=World Health Organization}}</ref> ఇందులో అభివృద్ధి చెందిన, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు రెండూ ఉన్నాయి.<ref name="WHO2017Def" /><ref>{{cite journal |vauthors=Persaud N, Jiang M, Shaikh R, Bali A, Oronsaye E, Woods H, Drozdzal G, Rajakulasingam Y, Maraj D, Wadhawan S, Umali N, Wang R, McCall M, Aronson JK, Plüddemann A, Moja L, Magrini N, Heneghan C |date=June 2019 |title=Comparison of essential medicines lists in 137 countries |journal=Bull. World Health Organ. |volume=97 |issue=6 |pages=394–404C |doi=10.2471/BLT.18.222448 |issn=0042-9686 |pmc=6560372 |pmid=31210677 |doi-access=free |hdl-access=free |hdl=10665/325509}}</ref> ఈ జాబితాను రెండు అంశాలుగా విభజించారు ప్రధాన అంశాలు, పరిపూరకరమైన అంశాలు.<ref name="WHO2015List" /> ప్రధాన అంశాలలో కీలక ఆరోగ్య సమస్యలకు తక్కువ ఖర్చుతో, అదనపు ఆరోగ్య సంరక్షణ వనరులు అందిస్తాయి.<ref name="WHO2015List" /> పరిపూరకరమైన అంశాలలో కొంత వ్యయంతో కూడి సుశిక్షితులైన ఆరోగ్య సంరక్షణ ప్రదాతలు లేదా [[వైద్య పరికరం|రోగనిర్ధారణ పరికరాలు]] వంటి అదనపు మౌలిక సదుపాయాలు చేర్చిన అంశాలుంటాయి.<ref name="WHO2015List">{{Cite web|date=April 2015|title=19th WHO Model List of Essential Medicines|url=https://www.who.int/medicines/publications/essentialmedicines/EML2015_8-May-15.pdf|access-date=17 January 2017|publisher=World Health Organization|page=Annex 1}}</ref> సుమారు 25% అంశాలు ఈ పరిపూరకరమైన జాబితాలో ఉన్నాయి.<ref name="Ban20132">{{cite journal |vauthors=Bansal D, Purohit VK |date=January 2013 |title=Accessibility and use of essential medicines in health care: Current progress and challenges in India |journal=Journal of Pharmacology & Pharmacotherapeutics |volume=4 |issue=1 |pages=13–18 |doi=10.4103/0976-500X.107642 |issn=0976-500X |eissn=0976-5018 |pmc=3643337 |pmid=23662019 |doi-access=free |s2cid=207481731}}</ref> కొన్ని మందులు ఉభయ జాబితాలలో చేర్చారు.<ref>{{Cite report |title=The selection and use of essential medicines |year=2003 |publisher=[[World Health Organization]] (WHO) |isbn=92-4-120920-8 |hdl=10665/42826 |id=WHO technical report series 920 |hdl-access=free}}</ref> జాబితాలో చాలా మందులు [[జనరిక్ మందులు|సాధారణ ఉత్పత్తులు]] అందుబాటులో ఉన్నప్పటికీ, [[పేటెంట్]] కింద ఉన్నవి కూడా చేర్చారు.<ref>{{Cite web|year=2016|title=Patents and the WHO Model List of Essential Medicines (18th Edition): Clarifying the Debate on IP and Access|url=http://www.wipo.int/edocs/mdocs/mdocs/en/wipo_gc_ip_ge_16/wipo_gc_ip_ge_16_brief.pdf|access-date=3 May 2017|website=[[World Intellectual Property Organization]] (WIPO)}}</ref> మొదటి జాబితా 1977లో 208 మందులతో ప్రచురించార.<ref>{{Cite book|title=The selection of essential drugs: report of a WHO expert committee [meeting held in Geneva from 17 to 21 October 1977]|publisher=[[World Health Organization]]|year=1977|isbn=92-4-120615-2|location=Geneva|hdl=10665/41272|id=Technical report series; no. 615|hdl-access=free}}</ref><ref name="WHO2017Def" /><ref name="Lancet20172">{{cite journal |vauthors=Wirtz VJ, Hogerzeil HV, Gray AL, Bigdeli M, de Joncheere CP, Ewen MA, Gyansa-Lutterodt M, Jing S, Luiza VL, Mbindyo RM, Möller H, Moucheraud C, Pécoul B, Rägo L, Rashidian A, Ross-Degnan D, Stephens PN, Teerawattananon Y, 't Hoen EF, Wagner AK, Yadav P, Reich MR |date=January 2017 |title=Essential medicines for universal health coverage |journal=[[The Lancet]] |volume=389 |issue=10067 |pages=403–476 |doi=10.1016/S0140-6736(16)31599-9 |pmc=7159295 |pmid=27832874 |doi-access=free |title-link=doi}}</ref> డబ్ల్యూహెచ్ఓ ప్రతి రెండు సంవత్సరాలకు ఒకసారి ఈ జాబితాను నవీకరిస్తుంది.<ref name="WHO2015Web">{{Cite web|title=WHO Model Lists of Essential Medicines|url=https://www.who.int/medicines/publications/essentialmedicines/en/|website=World Health Organization|quote=The current versions are the 21st WHO Essential Medicines List (EML) and the 7th WHO Essential Medicines List for Children (EMLc) updated in June 2019.}}</ref> 2005లో 14వ జాబితాలో 306 మందులు<ref>{{cite journal |vauthors=Prakash B, Nadig P, Nayak A |year=2016 |title=Rational Prescription for a Dermatologist |journal=Indian Journal of Dermatology |volume=61 |issue=1 |pages=32–38 |doi=10.4103/0019-5154.174017 |pmc=4763692 |pmid=26955092 |doi-access=free}}</ref>, 2015లో 19వ జాబితాలో 410 మందులు<ref name="WHO2015Web" />, 2017లో 20వ జాబితాలో 433 మందులు<ref name="WHO201720th">{{Cite book|title=WHO model list of essential medicines, 20th list (March 2017, amended August 2017)|year=2017|location=Geneva|hdl=10665/273826|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|title=Essential Medicines List and WHO Model Formulary|url=https://www.who.int/selection_medicines/list/en/|archive-url=https://web.archive.org/web/20080803023013/http://www.who.int/selection_medicines/list/en/|archive-date=3 August 2008|access-date=5 May 2018|website=World Health Organization}}</ref>, 2019లో 21వ జాబితాలో 460 మందులు<ref name="WHO21st">{{Cite book|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|year=2019|location=Geneva|hdl=10665/325771|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Cite book|title=Executive summary: the selection and use of essential medicines 2019: report of the 22nd WHO Expert Committee on the selection and use of essential medicines|year=2019|location=Geneva|hdl=10665/325773|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.05. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|title=Strengthening access to essential medicines|url=https://www.who.int/activities/strengthening-access-to-essential-medicines|access-date=3 May 2020|website=World Health Organization}}</ref>, 2021లో 22వ జాబితాలో 479 మందులు ఉన్నాయి.<ref name="WHO22nd">{{Cite book|title=World Health Organization model list of essential medicines: 22nd list (2021)|publisher=[[World Health Organization]]|year=2021|location=Geneva|hdl=10665/345533|id=WHO/MHP/HPS/EML/2021.02|hdl-access=free}}</ref><ref name="WHO22nd Executive summary">{{Cite book|title=Executive summary: the selection and use of essential medicines 2021: report of the 23rd WHO Expert Committee on the selection and use of essential medicines: virtual meeting, 21 June–2 July 2021|publisher=[[World Health Organization]]|year=2021|location=Geneva|hdl=10665/345554|id=WHO/MHP/HPS/EML/2021.01|hdl-access=free}}</ref> వివిధ జాతీయ జాబితాలలో 334 నుండి 580 మందులు ఉన్నాయి.<ref name="selection">{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines: report of the WHO Expert Committee on Selection and Use of Essential Medicines, 2021 (including the 22nd WHO model list of essential medicines and the 8th WHO model list of essential medicines for children)|publisher=[[World Health Organization]]|year=2021|isbn=978-92-4-004114-1|location=Geneva|hdl=10665/351172|id=WHO technical report series;1035. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref> సెప్టెంబర్ 2025లో 24వ సంచికతో ఎసెన్షియల్ మెడిసిన్స్ లిస్ట్ (EML) నవీకరించారు.<ref name="WHO24th">{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines, 2025: WHO Model List of Essential Medicines, 24th list|publisher=[[World Health Organization]]|year=2025|location=Geneva|doi=10.2471/B09474|hdl=10665/382243|id=License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> ఈ జాబితాలో 523 మందుల సిఫార్సులు చేర్చారు. 2007 లో పన్నెండు సంవత్సరాల వయస్సు వరకు పిల్లల కోసం WHO మోడల్ లిస్ట్ ఆఫ్ ఎసెన్షియల్ మెడిసిన్స్ ఫర్ చిల్డ్రన్ (EMLc) అని ఒక ప్రత్యేక జాబితా తయారు చేసారు.<ref name="WHO2015Web" /><ref name="WHO 2019 child">{{Cite book|title=World Health Organization model list of essential medicines for children: 7th list 2019|year=2019|location=Geneva|hdl=10665/325772|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.07. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref><ref name="WHOEMLc8th">{{Cite book|title=World Health Organization model list of essential medicines for children: 8th list (2021)|publisher=[[World Health Organization]]|year=2021|location=Geneva|hdl=10665/345534|id=WHO/MHP/HPS/EML/2021.03|hdl-access=free}}</ref><ref name="WHOEMLc9th">{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines 2023: web annex B: World Health Organization model list of essential medicines for children: 9th list (2023)|publisher=[[World Health Organization]]|year=2023|location=Geneva|hdl=10665/371091|id=WHO/MHP/HPS/EML/2023.03|hdl-access=free}}</ref><ref name="WHOEMLc10th">{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines, 2025: WHO Model List of Essential Medicines for Children,10th list|publisher=[[World Health Organization]]|year=2025|location=Geneva|doi=10.2471/B09475|hdl=10665/382242|id=License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> పిల్లల అవసరాలను అనుగుణంగా క్రమపద్ధతిలో దీనిని సృష్టించారు. సరైన సూత్రీకరణ, లభ్యత వంటివి పరిగణనలో తీసుకున్నారు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=o8bDJPHqGeYC&pg=PA42|title=Guide to Paediatric Drug Development and Clinical Research|vauthors=Rose K, Anker JN|publisher=Karger Medical and Scientific Publishers|year=2010|isbn=978-3-8055-9362-5|page=42}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jM1gob3MeVYC&pg=PA358|title=Pediatric Clinical Pharmacology|vauthors=Seyberth HW, Rane A, Schwab M|publisher=Springer Science & Business Media|year=2011|isbn=978-3-642-20195-0|page=358}}</ref> పిల్లల జాబితాలోని ప్రతిదీ కూడా ప్రధాన జాబితాలో చేర్చారు. ఇది 19వ నుండి 24వ సంచిక ఆధారంగా రూపొందించారు.<ref name="WHO2015List" /><ref name="WHO201720th" /><ref name="WHO21st" /><ref name="WHO22nd" /><ref name="WHO23rd">{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines 2023: web annex A: World Health Organization model list of essential medicines: 23rd list (2023)|publisher=[[World Health Organization]]|year=2023|location=Geneva|hdl=10665/371090|id=WHO/MHP/HPS/EML/2023.02|hdl-access=free}}</ref> సారూప్య పనితీరు ఉన్న ప్రత్యామ్నాయ ఔషధాల చికిత్స కూడా జాబితాలో చేర్చారు. వాటిని జాతీయ అవసరమైన ఔషధాల జాబితాలకు పరిగణించవచ్చు.<ref name="WHO22nd" /><ref name="WHO22nd Executive summary" /> పిల్లల కోసం 10వ అత్యవసర ఔషధాల జాబితా సెప్టెంబరు 2025లో నవీకరించారు. <ref name="WHOEMLc10th" /><ref>{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines 2023: executive summary of the report of the 24th WHO Expert Committee on Selection and Use of Essential Medicines, 24 28 April 2023|publisher=[[World Health Organization]]|year=2023|location=Geneva|hdl=10665/371291|id=WHO/MHP/HPS/EML/2023.01|hdl-access=free}}</ref><ref name="WHO24th Summary">{{Cite book|title=The selection and use of essential medicines 2025: report of the 25th WHO Expert Committee on Selection and Use of Essential Medicines: executive summary|publisher=[[World Health Organization]]|year=2025|location=Geneva|doi=10.2471/B09544|hdl=10665/382350|id=License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రకటించిన అవసరమైన మందులు]] [[వర్గం:ఔషధాలు]] g7jhjxvp8u1py3zyicomh58h0fto6vw 0 509474 4956713 2026-09-12T10:58:33Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1503322|Mesothelioma]] to:te #mdwikicx 4956713 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Mesothelioma |synonym =Malignant mesothelioma |image =MesotheliomaCT.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =[[CT scan]] showing a left sided mesothelioma with an enlarged [[Mediastinum|mediastinal]] [[lymph node]] |pronounce = |specialty =[[Oncology]] |symptoms =[[Shortness of breath]], swollen abdomen, chest wall pain, cough, feeling tired, weight loss<ref name=NCI2015Pt/> |complications =[[pleural effusion|Fluid around the lung]]<ref name=NCI2015Pt/> |onset =Gradual onset<ref name=Kon2016/> |duration = |types = |causes =~ 40 years after exposure to [[asbestos]]<ref name=Rob2012/> |risks =[[Genetics]], infection with [[simian virus 40]]<ref name=Rob2012/> |diagnosis =[[Medical imaging]], [[cytology|examining fluid produced by the cancer]], [[tissue biopsy]]<ref name=Kon2016/> |differential = |prevention =Decreased asbestos exposure<ref name=Whit2006/> |treatment =Surgery, [[radiation therapy]], [[chemotherapy]], [[pleurodesis]]<ref name=NCI2015PtTx/> |medication = |prognosis =[[Five-year survival rate|Five year survival]] ~8% (US)<ref name=SEER2016/> |frequency =60,800 (affected during 2015)<ref name=GBD2015Pre>{{cite journal|last1=GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence|first1=Collaborators.|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.|journal=Lancet|date=8 October 2016|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|pmid=27733282|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6|pmc=5055577}}</ref> |deaths =32,400 (2015)<ref name=GBD2015De>{{cite journal|last1=GBD 2015 Mortality and Causes of Death|first1=Collaborators.|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.|journal=Lancet|date=8 October 2016|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|pmid=27733281|doi=10.1016/s0140-6736(16)31012-1|pmc=5388903}}</ref> }} '''మెసొథెలియోమా''' అనేది ఒక రకమైన [[కాన్సర్|క్యాన్సర్]], ఇది అనేక అంతర్గత అవయవాలను కప్పి ఉంచే కణజాలం సన్నని పొర నుండి అభివృద్ధి చెందుతుంది (మెసొథాలియం అని పిలుస్తారు).<ref>{{Cite web|title=Malignant Mesothelioma—Patient Version|url=http://www.cancer.gov/types/mesothelioma|website=NCI|access-date=3 April 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160406195227/http://www.cancer.gov/types/mesothelioma|archive-date=6 April 2016|date=January 1980}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406195227/http://www.cancer.gov/types/mesothelioma|date=6 April 2016}}</ref> ప్రభావితమైన అత్యంత సాధారణ ప్రాంతం ఊపిరితిత్తుల లైనింగ్, ఛాతీ గోడ.<ref name="NCI2015Pt">{{Cite web|title=Malignant Mesothelioma Treatment–Patient Version (PDQ®)|url=http://www.cancer.gov/types/mesothelioma/patient/mesothelioma-treatment-pdq|website=NCI|access-date=3 April 2016|date=September 4, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160405125547/http://www.cancer.gov/types/mesothelioma/patient/mesothelioma-treatment-pdq|archive-date=5 April 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160405125547/http://www.cancer.gov/types/mesothelioma/patient/mesothelioma-treatment-pdq|date=5 April 2016}}</ref> తక్కువ సాధారణంగా ఉదరం లైనింగ్, అరుదుగా గుండె చుట్టూ ఉన్న శాక్, లేదా వృషణాల చుట్టూ ఉన్న శాక్స్ ప్రభావితం కావచ్చు.<ref name="NCI2015Pt" /> ఊపిరితిత్తుల చుట్టూ ద్రవం కారణంగా [[ఆయాసం|శ్వాస ఆడకపోవడం]], పొత్తికడుపు వాపు, ఛాతీ గోడ నొప్పి, దగ్గు, అలసట, బరువు తగ్గడం వంటి మెసోథెలియోమా సంకేతాలు, లక్షణాలు ఉండవచ్చు.<ref name="NCI2015Pt" /> ఈ లక్షణాలు సాధారణంగా నెమ్మదిగా వస్తాయి. . 80% కంటే ఎక్కువ మెసొథెలియోమా కేసులు [[రాతినార|ఆస్బెస్టాస్]] గురికావడం వల్ల సంభవిస్తాయి.<ref name="Rob2012">{{Cite paper}}</ref> ఎక్స్పోజర్ ఎంత ఎక్కువగా ఉంటే అంత ఎక్కువ ప్రమాదం ఉంటుంది.<ref name="Rob2012" /> 2013 నాటికి, ప్రపంచవ్యాప్తంగా సుమారు 125 మిలియన్ల మంది ప్రజలు పని వద్ద ఆస్బెస్టాస్‌కు గురయ్యారు.<ref name="Gul2015" /> ఆస్బెస్టాస్‌ను తవ్వే, ఆస్బెస్టాస్ నుండి ఉత్పత్తులను తయారుచేసే, ఆస్బెస్టాస్ ఉత్పత్తులతో పనిచేసే, ఆస్బెస్టాస్ కార్మికులతో నివసించే, లేదా ఆస్బెస్టాస్ ఉన్న భవనాలలో పనిచేసే వ్యక్తులలో వ్యాధి రేట్లు ఎక్కువగా ఉంటాయి.<ref name="Rob2012" /> ఆస్బెస్టాస్‌కు గురికావడానికి, క్యాన్సర్ ప్రారంభానికి మధ్య సాధారణంగా సుమారు 40 సంవత్సరాల వ్యవధి ఉంటుంది.<ref name="Rob2012" /> ఆస్బెస్టాస్‌కు పనిచేసిన వ్యక్తి దుస్తులు కడుక్కోవడం కూడా ప్రమాదాన్ని పెంచుతుంది.<ref name="Gul2015">{{Cite paper|title=Asbestosis and environmental causes of usual interstitial pneumonia|date=March 2015}}</ref> ఇతర ప్రమాద కారకాలలో జన్యువులు, సిమియన్ వైరస్ 40 సంక్రమణ ఉన్నాయి.<ref name="Rob2012" /> ఛాతీ ఎక్స్-రే, సిటి స్కాన్ ఫలితాల ఆధారంగా రోగ నిర్ధారణ అనుమానించబడవచ్చు, క్యాన్సర్ ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన ద్రవాన్ని పరీక్షించడం ద్వారా లేదా క్యాన్సర్ [[బయాప్సీ|కణజాల బయాప్సీ]] ద్వారా నిర్ధారించబడుతుంది.<ref name="Kon2016">{{Cite paper}}</ref> ఆస్బెస్టాస్కు గురికావడాన్ని తగ్గించే నివారణ కేంద్రాలు <ref name="Whit2006">{{Cite book|last=Whittemore|first=Alice S.|title=Cancer epidemiology and prevention|date=2006|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=9780199747979|page=669|edition=3rd|url=https://books.google.com/books?id=qfN8Y1_lbDYC&pg=PA669|access-date=2020-07-25|archive-date=2021-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307062911/https://books.google.com/books?id=qfN8Y1_lbDYC&pg=PA669}}</ref> చికిత్సలో తరచుగా శస్త్రచికిత్స, [[రేడియో చికిత్స|రేడియేషన్ థెరపీ]], కీమోథెరపీ ఉంటాయి.<ref name="NCI2015PtTx" /> ప్లూర అని పిలువబడే ఒక ప్రక్రియ, ఇందులో ప్లూరాను కలిసి మచ్చ చేయడానికి టాల్క్ వంటి పదార్థాలను ఉపయోగించడం, ఊపిరితిత్తుల చుట్టూ మరింత ద్రవం ఏర్పడకుండా నిరోధించడానికి ఉపయోగించవచ్చు.<ref name="NCI2015PtTx">{{Cite web|title=Malignant Mesothelioma Treatment–Patient Version (PDQ®)|url=http://www.cancer.gov/types/mesothelioma/patient/mesothelioma-treatment-pdq#section/_50|website=NCI|access-date=3 April 2016|date=September 4, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160405125547/http://www.cancer.gov/types/mesothelioma/patient/mesothelioma-treatment-pdq#section/_50|archive-date=5 April 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160405125547/http://www.cancer.gov/types/mesothelioma/patient/mesothelioma-treatment-pdq#section/_50|date=5 April 2016}}</ref> కీమోథెరపీలో తరచుగా సిస్ప్లాటిన్, పెమెట్రెక్సెడ్ మందులు ఉంటాయి. రోగ నిర్ధారణ తర్వాత ఐదు సంవత్సరాలు జీవించి ఉన్న ప్రజల శాతం యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో సగటున 8%.<ref name="SEER2016">{{Cite web|title=Age-Adjusted SEER Incidence and U.S. Death Rates and 5-Year Relative Survival (Percent) By Primary Cancer Site, Sex and Time Period|url=http://seer.cancer.gov/archive/csr/1975_2011/results_merged/topic_survival.pdf|website=NCI|access-date=3 April 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906195701/http://seer.cancer.gov/archive/csr/1975_2011/results_merged/topic_survival.pdf|archive-date=6 September 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150906195701/http://seer.cancer.gov/archive/csr/1975_2011/results_merged/topic_survival.pdf|date=6 September 2015}}</ref> 2015లో సుమారు 60,800 మందికి మెసొథెలియోమా ఉంది, 32,000 మంది ఈ వ్యాధితో మరణించారు. ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో మెసోథెలియోమా రేట్లు మారుతూ ఉంటాయి. ఆస్ట్రేలియా, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లలో రేట్లు ఎక్కువగా ఉండగా, జపాన్‌లో తక్కువగా ఉన్నాయి.<ref name="Rob2012" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో సంవత్సరానికి సుమారు 3,000 మందిలో ఇది సంభవిస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=What are the key statistics about malignant mesothelioma?|url=http://www.cancer.org/cancer/malignantmesothelioma/detailedguide/malignant-mesothelioma-key-statistics|website=American Cancer Society|access-date=3 April 2016|date=2016-02-17|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408094758/http://www.cancer.org/cancer/malignantmesothelioma/detailedguide/malignant-mesothelioma-key-statistics|archive-date=8 April 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408094758/http://www.cancer.org/cancer/malignantmesothelioma/detailedguide/malignant-mesothelioma-key-statistics|date=8 April 2016}}</ref> ఇది స్త్రీల కంటే పురుషులలో ఎక్కువగా సంభవిస్తుంది.<ref name="Rob2012" /> 1950ల నుండి వ్యాధి రేట్లు పెరిగాయి.<ref name="Rob2012" /> రోగనిర్ధారణ సాధారణంగా 65 సంవత్సరాల వయస్సు తర్వాత జరుగుతుంది, చాలా మరణాలు 70 సంవత్సరాల వయస్సులో జరుగుతాయి.<ref name="Rob2012" /> ఆస్బెస్టాస్ వాణిజ్య వినియోగానికి ముందు ఈ వ్యాధి అరుదుగా ఉండేది.<ref name="Rob2012" /> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 0u1rwc18sd4mw3ektytrkm2zziv9iif 0 509475 4956715 2026-09-12T10:58:59Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1502713|Infectious mononucleosis]] to:te #mdwikicx 4956715 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Infectious mononucleosis |synonym =Glandular fever, Pfeiffer's disease, Filatov's disease,<ref name="wni1811">{{WhoNamedIt|synd|1811|Filatov's disease}}</ref> kissing disease |image =Lymphadanopathy.JPG |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =[[lymphadenopathy|Swollen lymph nodes]] in the neck of a person with infectious mononucleosis |pronounce = |specialty =[[Infectious diseases (medical specialty)|Infectious disease]] |symptoms =[[Fever]], sore throat, [[lymphadenopathy|enlarged lymph nodes]] in the neck, [[fatigue (medical)|tiredness]]<ref name=CDC2014Eb/> |complications =Swelling of the [[liver]] or [[spleen]]<ref name=CDC2014Mono/> |onset = |duration =2–4 weeks<ref name=CDC2014Eb/> |types = |causes =[[Epstein–Barr virus]] (EBV) usually spread via [[saliva]]<ref name=CDC2014Eb/> |risks = |diagnosis =Based on symptoms and blood tests<ref name=CDC2014Mono/> |differential = |prevention = |treatment =Drinking enough fluids, getting sufficient rest, [[pain medications]] such as [[paracetamol]] (acetaminophen) and [[ibuprofen]]<ref name=CDC2014Eb/><ref name=Eb2016>{{cite journal|last1=Ebell|first1=MH|title=JAMA PATIENT PAGE. Infectious Mononucleosis.|journal=JAMA|date=12 April 2016|volume=315|issue=14|pages=1532|pmid=27115282|doi=10.1001/jama.2016.2474|doi-access=free}}</ref> |medication = |prognosis = |frequency =45 per 100,000 per year (USA)<ref name=Ty2016/> |deaths = }}ఇన్ఫెక్షియస్ '''మోనో''' (IM, మోనోన్యూక్లీయస్ అని కూడా పిలుస్తారు '''గ్రంథి జ్వరం''', సాధారణంగా ఎప్స్టీన్-బార్ వైరస్ (EBV) వల్ల కలిగే సంక్రమణ.<ref name="CDC2014Eb">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/epstein-barr/about-ebv.html|title=About Epstein-Barr Virus (EBV)|date=January 7, 2014|website=CDC|access-date=Aug 10, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808045418/http://www.cdc.gov/epstein-barr/about-ebv.html|archive-date=August 8, 2016}}</ref><ref name="CDC2014Mono">{{Cite web|title=About Infectious Mononucleosis|url=https://www.cdc.gov/epstein-barr/about-mono.html|website=CDC|access-date=10 August 2016|date=January 7, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808052404/http://www.cdc.gov/epstein-barr/about-mono.html|archive-date=8 August 2016}}</ref> ఈ వ్యాధి తక్కువ లేదా ఎటువంటి లక్షణాలను ఉత్పత్తి చేయనప్పుడు చాలా మంది పిల్లలు వైరస్ బారిన పడుతున్నారు.<ref name="CDC2014Eb" /> యువకులలో ఈ వ్యాధి తరచుగా జ్వరం, గొంతు నొప్పి, మెడలో విస్తరించన శోషరస కణుపులు, [[నీరసం|అలసట]] దారితీస్తుంది.<ref name="CDC2014Eb" /> చాలా మంది రెండు నుండి నాలుగు వారాలలో కోలుకుంటారు, అయితే అలసట నెలలు కొనసాగవచ్చు.<ref name="CDC2014Eb" /> [[కాలేయం]] లేదా [[ప్లీహము]] కూడా వాపుగా మారవచ్చు, ఒక శాతం కంటే తక్కువ కేసులలో ప్లీహము చీలిక సంభవించవచ్చు.<ref name="CDC2014Mono" /><ref>{{Cite book|last=Handin|first=Robert I.|last2=Lux|first2=Samuel E.|last3=Stossel|first3=Thomas P.|title=Blood: Principles and Practice of Hematology|date=2003|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|isbn=9780781719933|page=641|url=https://books.google.com/books?id=H85dwxYTKLwC&pg=PA641|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170911003200/https://books.google.com/books?id=H85dwxYTKLwC&pg=PA641|archive-date=2017-09-11|df=}}</ref> సాధారణంగా హెర్పెస్ వైరస్ కుటుంబానికి చెందిన హ్యూమన్ హెర్పెస్ వైరస్లు 4 అని కూడా పిలువబడే ఎప్స్టీన్-బార్ వైరస్ వల్ల సంభవిస్తుంది, కొన్ని ఇతర వైరస్లు కూడా ఈ వ్యాధికి కారణం కావచ్చు.<ref name="CDC2014Mono" /> ఇది ప్రధానంగా [[లాలాజలం]] ద్వారా వ్యాపిస్తుంది, కానీ అరుదుగా వీర్యం లేదా రక్తం ద్వారా వ్యాపిస్తుంది.<ref name="CDC2014Eb" /> గ్లాసులు లేదా టూత్ బ్రష్లు వంటి వస్తువుల ద్వారా లేదా దగ్గు లేదా తుమ్ము ద్వారా వ్యాప్తి సంభవించవచ్చు.<ref name="CDC2014Eb" /><ref>{{Cite web|title=Mononucleosis - Symptoms and causes|url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/mononucleosis/symptoms-causes/syc-20350328|website=Mayo Clinic|access-date=5 February 2020|language=en|archive-date=9 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171009044558/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/mononucleosis/symptoms-causes/syc-20350328|url-status=live}}</ref> వ్యాధి సోకిన వారు లక్షణాలు అభివృద్ధి చెందడానికి కొన్ని వారాల ముందు వ్యాధిని వ్యాప్తి చేయవచ్చు.<ref name="CDC2014Eb" /> మోనో ప్రధానంగా లక్షణాల ఆధారంగా నిర్ధారణ చేయబడుతుంది, నిర్దిష్ట ప్రతిరోధకాల కోసం రక్త పరీక్షలతో నిర్ధారించవచ్చు.<ref name="CDC2014Mono" /> మరొక విలక్షణమైన పరిశోధన రక్తంలో పెరిగిన శోషరస కణాలు, వీటిలో 10% కంటే ఎక్కువ అసాధారణమైనవి.<ref name="CDC2014Mono" /> ఖచ్చితత్వం తక్కువగా ఉండటం వల్ల మోనోస్పాట్ పరీక్ష సాధారణ ఉపయోగం కోసం సిఫారసు చేయబడలేదు.<ref name="CDC2014Diag">{{Cite web|title=Epstein-Barr Virus and Infectious Mononucleosis Laboratory Testing|url=https://www.cdc.gov/epstein-barr/laboratory-testing.html|website=CDC|access-date=10 August 2016|date=January 7, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807092043/http://www.cdc.gov/epstein-barr/laboratory-testing.html|archive-date=7 August 2016}}</ref> EBV కి [[టీకా]] లేదు, కానీ వ్యక్తిగత వస్తువులు లేదా లాలాజలాన్ని సోకిన వ్యక్తితో పంచుకోకపోవడం ద్వారా సంక్రమణను నివారించవచ్చు.<ref name="CDC2014Eb" /> మోనో సాధారణంగా ఎటువంటి నిర్దిష్ట చికిత్స లేకుండా మెరుగుపడుతుంది.<ref name="CDC2014Eb" /> తగినంత ద్రవాలు తాగడం, తగినంత విశ్రాంతి తీసుకోవడం, [[పారాసిటమాల్|పారాసెటమాల్]] (ఎసిటమైనోఫెన్, [[ఐబుప్రోఫెన్|ఇబుప్రోఫెన్]] వంటి నొప్పి మందులను తీసుకోవడం ద్వారా లక్షణాలను తగ్గించవచ్చు.<ref name="CDC2014Eb" /> మోనో సాధారణంగా అభివృద్ధి చెందిన ప్రపంచం 15 నుండి 24 సంవత్సరాల మధ్య వయస్సు గలవారిని ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref name="JAMA2016">{{Cite paper}}</ref> అభివృద్ధి చెందుతున్న ప్రపంచం, తక్కువ లక్షణాలు ఉన్నప్పుడు ప్రజలు బాల్యంలోనే ఎక్కువగా వ్యాధి బారిన పడుతున్నారు.<ref>{{Cite book|last=Marx|first=John|last2=Walls|first2=Ron|last3=Hockberger|first3=Robert|title=Rosen's Emergency Medicine - Concepts and Clinical Practice|date=2013|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-1455749874|page=1731|edition=8|url=https://books.google.com/books?id=uggC0i_jXAsC&pg=PA1731|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170911003200/https://books.google.com/books?id=uggC0i_jXAsC&pg=PA1731|archive-date=2017-09-11|df=}}</ref> 16 & 20 మధ్య ఉన్నవారిలో ఇది సుమారు 8% గొంతు నొప్పికి కారణం. యునైటెడ్ స్టేట్స్లో ప్రతి సంవత్సరం 100,000 మందిలో 45 మంది అంటు మోనో వ్యాధిని అభివృద్ధి చేస్తారు.<ref name="Ty2016" /> దాదాపు 95% మంది ప్రజలు పెద్దవారయ్యే సమయానికి EBV సంక్రమణ కలిగి ఉన్నారు.<ref name="Ty2016">{{Cite book|last=Tyring|first=Stephen|last2=Moore|first2=Angela Yen|last3=Lupi|first3=Omar|title=Mucocutaneous Manifestations of Viral Diseases: An Illustrated Guide to Diagnosis and Management|date=2016|publisher=CRC Press|isbn=9781420073133|page=123|edition=2|url=https://books.google.com/books?id=uAjLBQAAQBAJ&pg=PA123|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170911003200/https://books.google.com/books?id=uAjLBQAAQBAJ&pg=PA123|archive-date=2017-09-11|df=}}</ref> ఈ వ్యాధి సంవత్సరంలో అన్ని సమయాల్లో సమానంగా సంభవిస్తుంది.<ref name="JAMA2016" /> మోనోన్యూక్లియోసిస్ మొదటిసారిగా 1920లలో వర్ణించబడింది, దీనిని వ్యవహారికంగా "ముద్దు వ్యాధి" అని పిలుస్తారు.<ref name="Smart1998">{{Cite book|last=Smart|first=Paul|title=Everything You Need to Know about Mononucleosis|date=1998|publisher=The Rosen Publishing Group|isbn=9780823925506|page=[https://archive.org/details/everythingyounee00smar/page/11 11]|url=https://archive.org/details/everythingyounee00smar|url-access=registration|language=en}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] g4ldqezb0fn2z4lfd2k29oowu1h8qfu 4956790 4956715 2026-09-12T11:38:12Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:వైరల్ వ్యాధులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956790 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Infectious mononucleosis |synonym =Glandular fever, Pfeiffer's disease, Filatov's disease,<ref name="wni1811">{{WhoNamedIt|synd|1811|Filatov's disease}}</ref> kissing disease |image =Lymphadanopathy.JPG |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =[[lymphadenopathy|Swollen lymph nodes]] in the neck of a person with infectious mononucleosis |pronounce = |specialty =[[Infectious diseases (medical specialty)|Infectious disease]] |symptoms =[[Fever]], sore throat, [[lymphadenopathy|enlarged lymph nodes]] in the neck, [[fatigue (medical)|tiredness]]<ref name=CDC2014Eb/> |complications =Swelling of the [[liver]] or [[spleen]]<ref name=CDC2014Mono/> |onset = |duration =2–4 weeks<ref name=CDC2014Eb/> |types = |causes =[[Epstein–Barr virus]] (EBV) usually spread via [[saliva]]<ref name=CDC2014Eb/> |risks = |diagnosis =Based on symptoms and blood tests<ref name=CDC2014Mono/> |differential = |prevention = |treatment =Drinking enough fluids, getting sufficient rest, [[pain medications]] such as [[paracetamol]] (acetaminophen) and [[ibuprofen]]<ref name=CDC2014Eb/><ref name=Eb2016>{{cite journal|last1=Ebell|first1=MH|title=JAMA PATIENT PAGE. Infectious Mononucleosis.|journal=JAMA|date=12 April 2016|volume=315|issue=14|pages=1532|pmid=27115282|doi=10.1001/jama.2016.2474|doi-access=free}}</ref> |medication = |prognosis = |frequency =45 per 100,000 per year (USA)<ref name=Ty2016/> |deaths = }}ఇన్ఫెక్షియస్ '''మోనో''' (IM, మోనోన్యూక్లీయస్ అని కూడా పిలుస్తారు '''గ్రంథి జ్వరం''', సాధారణంగా ఎప్స్టీన్-బార్ వైరస్ (EBV) వల్ల కలిగే సంక్రమణ.<ref name="CDC2014Eb">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/epstein-barr/about-ebv.html|title=About Epstein-Barr Virus (EBV)|date=January 7, 2014|website=CDC|access-date=Aug 10, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808045418/http://www.cdc.gov/epstein-barr/about-ebv.html|archive-date=August 8, 2016}}</ref><ref name="CDC2014Mono">{{Cite web|title=About Infectious Mononucleosis|url=https://www.cdc.gov/epstein-barr/about-mono.html|website=CDC|access-date=10 August 2016|date=January 7, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808052404/http://www.cdc.gov/epstein-barr/about-mono.html|archive-date=8 August 2016}}</ref> ఈ వ్యాధి తక్కువ లేదా ఎటువంటి లక్షణాలను ఉత్పత్తి చేయనప్పుడు చాలా మంది పిల్లలు వైరస్ బారిన పడుతున్నారు.<ref name="CDC2014Eb" /> యువకులలో ఈ వ్యాధి తరచుగా జ్వరం, గొంతు నొప్పి, మెడలో విస్తరించన శోషరస కణుపులు, [[నీరసం|అలసట]] దారితీస్తుంది.<ref name="CDC2014Eb" /> చాలా మంది రెండు నుండి నాలుగు వారాలలో కోలుకుంటారు, అయితే అలసట నెలలు కొనసాగవచ్చు.<ref name="CDC2014Eb" /> [[కాలేయం]] లేదా [[ప్లీహము]] కూడా వాపుగా మారవచ్చు, ఒక శాతం కంటే తక్కువ కేసులలో ప్లీహము చీలిక సంభవించవచ్చు.<ref name="CDC2014Mono" /><ref>{{Cite book|last=Handin|first=Robert I.|last2=Lux|first2=Samuel E.|last3=Stossel|first3=Thomas P.|title=Blood: Principles and Practice of Hematology|date=2003|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|isbn=9780781719933|page=641|url=https://books.google.com/books?id=H85dwxYTKLwC&pg=PA641|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170911003200/https://books.google.com/books?id=H85dwxYTKLwC&pg=PA641|archive-date=2017-09-11|df=}}</ref> సాధారణంగా హెర్పెస్ వైరస్ కుటుంబానికి చెందిన హ్యూమన్ హెర్పెస్ వైరస్లు 4 అని కూడా పిలువబడే ఎప్స్టీన్-బార్ వైరస్ వల్ల సంభవిస్తుంది, కొన్ని ఇతర వైరస్లు కూడా ఈ వ్యాధికి కారణం కావచ్చు.<ref name="CDC2014Mono" /> ఇది ప్రధానంగా [[లాలాజలం]] ద్వారా వ్యాపిస్తుంది, కానీ అరుదుగా వీర్యం లేదా రక్తం ద్వారా వ్యాపిస్తుంది.<ref name="CDC2014Eb" /> గ్లాసులు లేదా టూత్ బ్రష్లు వంటి వస్తువుల ద్వారా లేదా దగ్గు లేదా తుమ్ము ద్వారా వ్యాప్తి సంభవించవచ్చు.<ref name="CDC2014Eb" /><ref>{{Cite web|title=Mononucleosis - Symptoms and causes|url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/mononucleosis/symptoms-causes/syc-20350328|website=Mayo Clinic|access-date=5 February 2020|language=en|archive-date=9 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171009044558/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/mononucleosis/symptoms-causes/syc-20350328|url-status=live}}</ref> వ్యాధి సోకిన వారు లక్షణాలు అభివృద్ధి చెందడానికి కొన్ని వారాల ముందు వ్యాధిని వ్యాప్తి చేయవచ్చు.<ref name="CDC2014Eb" /> మోనో ప్రధానంగా లక్షణాల ఆధారంగా నిర్ధారణ చేయబడుతుంది, నిర్దిష్ట ప్రతిరోధకాల కోసం రక్త పరీక్షలతో నిర్ధారించవచ్చు.<ref name="CDC2014Mono" /> మరొక విలక్షణమైన పరిశోధన రక్తంలో పెరిగిన శోషరస కణాలు, వీటిలో 10% కంటే ఎక్కువ అసాధారణమైనవి.<ref name="CDC2014Mono" /> ఖచ్చితత్వం తక్కువగా ఉండటం వల్ల మోనోస్పాట్ పరీక్ష సాధారణ ఉపయోగం కోసం సిఫారసు చేయబడలేదు.<ref name="CDC2014Diag">{{Cite web|title=Epstein-Barr Virus and Infectious Mononucleosis Laboratory Testing|url=https://www.cdc.gov/epstein-barr/laboratory-testing.html|website=CDC|access-date=10 August 2016|date=January 7, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807092043/http://www.cdc.gov/epstein-barr/laboratory-testing.html|archive-date=7 August 2016}}</ref> EBV కి [[టీకా]] లేదు, కానీ వ్యక్తిగత వస్తువులు లేదా లాలాజలాన్ని సోకిన వ్యక్తితో పంచుకోకపోవడం ద్వారా సంక్రమణను నివారించవచ్చు.<ref name="CDC2014Eb" /> మోనో సాధారణంగా ఎటువంటి నిర్దిష్ట చికిత్స లేకుండా మెరుగుపడుతుంది.<ref name="CDC2014Eb" /> తగినంత ద్రవాలు తాగడం, తగినంత విశ్రాంతి తీసుకోవడం, [[పారాసిటమాల్|పారాసెటమాల్]] (ఎసిటమైనోఫెన్, [[ఐబుప్రోఫెన్|ఇబుప్రోఫెన్]] వంటి నొప్పి మందులను తీసుకోవడం ద్వారా లక్షణాలను తగ్గించవచ్చు.<ref name="CDC2014Eb" /> మోనో సాధారణంగా అభివృద్ధి చెందిన ప్రపంచం 15 నుండి 24 సంవత్సరాల మధ్య వయస్సు గలవారిని ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref name="JAMA2016">{{Cite paper}}</ref> అభివృద్ధి చెందుతున్న ప్రపంచం, తక్కువ లక్షణాలు ఉన్నప్పుడు ప్రజలు బాల్యంలోనే ఎక్కువగా వ్యాధి బారిన పడుతున్నారు.<ref>{{Cite book|last=Marx|first=John|last2=Walls|first2=Ron|last3=Hockberger|first3=Robert|title=Rosen's Emergency Medicine - Concepts and Clinical Practice|date=2013|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-1455749874|page=1731|edition=8|url=https://books.google.com/books?id=uggC0i_jXAsC&pg=PA1731|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170911003200/https://books.google.com/books?id=uggC0i_jXAsC&pg=PA1731|archive-date=2017-09-11|df=}}</ref> 16 & 20 మధ్య ఉన్నవారిలో ఇది సుమారు 8% గొంతు నొప్పికి కారణం. యునైటెడ్ స్టేట్స్లో ప్రతి సంవత్సరం 100,000 మందిలో 45 మంది అంటు మోనో వ్యాధిని అభివృద్ధి చేస్తారు.<ref name="Ty2016" /> దాదాపు 95% మంది ప్రజలు పెద్దవారయ్యే సమయానికి EBV సంక్రమణ కలిగి ఉన్నారు.<ref name="Ty2016">{{Cite book|last=Tyring|first=Stephen|last2=Moore|first2=Angela Yen|last3=Lupi|first3=Omar|title=Mucocutaneous Manifestations of Viral Diseases: An Illustrated Guide to Diagnosis and Management|date=2016|publisher=CRC Press|isbn=9781420073133|page=123|edition=2|url=https://books.google.com/books?id=uAjLBQAAQBAJ&pg=PA123|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170911003200/https://books.google.com/books?id=uAjLBQAAQBAJ&pg=PA123|archive-date=2017-09-11|df=}}</ref> ఈ వ్యాధి సంవత్సరంలో అన్ని సమయాల్లో సమానంగా సంభవిస్తుంది.<ref name="JAMA2016" /> మోనోన్యూక్లియోసిస్ మొదటిసారిగా 1920లలో వర్ణించబడింది, దీనిని వ్యవహారికంగా "ముద్దు వ్యాధి" అని పిలుస్తారు.<ref name="Smart1998">{{Cite book|last=Smart|first=Paul|title=Everything You Need to Know about Mononucleosis|date=1998|publisher=The Rosen Publishing Group|isbn=9780823925506|page=[https://archive.org/details/everythingyounee00smar/page/11 11]|url=https://archive.org/details/everythingyounee00smar|url-access=registration|language=en}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:వైరల్ వ్యాధులు]] ryqjw2tbwpam0tfrqgm0yw4092s20sf 0 509476 4956718 2026-09-12T11:00:32Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1478290|Duloxetine]] to:te #mdwikicx 4956718 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Verifiedfields =changed |verifiedrevid =460765928 |image =Duloxetine.svg |alt = |image2 =Duloxetine-hydrochloride-from-xtal-3D-bs-17.png |alt2 = <!-- Names --> |pronounce ={{IPAc-en|d|uː|ˈ|l|ɑː|k|s|ə|ˌ|t|i|n}} <br> {{respell|doo|LAHK|sə|teen}} |tradename =Cymbalta, others |synonyms = |IUPAC_name =(+)-(''S'')-''N''-Methyl-3-(naphthalen-1-yloxy)-3-(thiophen-2-yl)propan-1-amine <!-- Clinical data --> |class =[[Serotonin–norepinephrine reuptake inhibitor]] |pregnancy_AU =B3 |routes_of_administration=[[Oral administration|By mouth]] |onset = |duration_of_action= |Drugs.com ={{drugs.com|monograph|duloxetine}} |MedlinePlus =a604030 <!-- Legal data --> |legal_AU =S4 |legal_BR =C1 |legal_BR_comment =<ref name="Diário Oficial da União-2023">{{cite web |author-link=Brazilian Health Regulatory Agency |date=31 March 2023 |title=RDC Nº 784 - Listas de Substâncias Entorpecentes, Psicotrópicas, Precursoras e Outras sob Controle Especial |trans-title=Collegiate Board Resolution No. 784 - Lists of Narcotic, Psychotropic, Precursor, and Other Substances under Special Control|url=https://www.in.gov.br/en/web/dou/-/resolucao-rdc-n-784-de-31-de-marco-de-2023-474904992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230803143925/https://www.in.gov.br/en/web/dou/-/resolucao-rdc-n-784-de-31-de-marco-de-2023-474904992 |archive-date=3 August 2023 |access-date=16 August 2023 |publisher=[[Diário Oficial da União]] |language=pt-BR |publication-date=4 April 2023}}</ref> |legal_CA =Rx-only |legal_EU =Rx-only |legal_EU_comment =<ref name="Cymbalta PI">{{cite web | title=Cymbalta PI | website=Union Register of medicinal products | date=22 December 2004 | url=https://ec.europa.eu/health/documents/community-register/html/h296.htm | access-date=19 December 2024 | archive-date=19 December 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20241219203448/https://ec.europa.eu/health/documents/community-register/html/h296.htm | url-status=live }}</ref><ref name="Yentreve PI">{{cite web | title=Yentreve PI | website=Union Register of medicinal products | date=13 August 2004 | url=https://ec.europa.eu/health/documents/community-register/html/h280.htm | access-date=19 December 2024 | archive-date=19 December 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20241219160658/https://ec.europa.eu/health/documents/community-register/html/h280.htm | url-status=live }}</ref> |legal_UK =POM |legal_US =Rx-only |legal_US_comment = |DailyMedID =Duloxetine <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =~ 50% (32% to 80%) |protein_bound =~ 95% |metabolism =[[Liver]], two P450 isozymes, [[CYP2D6]] and [[CYP1A2]] |elimination_half-life={{val|10|-|12|u=hours}} |excretion =70% in urine, 20% in feces <!-- Chemical and physical data --> |C =18 |H =19 |N =1 |O =1 |S =1 |SMILES =CNCC[C@@H](C1=CC=CS1)OC2=CC=CC3=CC=CC=C32 |StdInChI =1S/C18H19NOS/c1-19-12-11-17(18-10-5-13-21-18)20-16-9-4-7-14-6-2-3-8-15(14)16/h2-10,13,17,19H,11-12H2,1H3/t17-/m0/s1 |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =ZEUITGRIYCTCEM-KRWDZBQOSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |index2_label =as HCl |drug_name =Duloxetine }} '''సింబాల్టా''' బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించే '''డులోక్సెటైన్''', [[మేజర్ డిప్రెసివ్ డిజార్డర్|ప్రధాన నిస్పృహ రుగ్మత]], సాధారణ ఆందోళన రుగ్మత, న్యూరోపతిక్ నొప్పికి చికిత్స చేయడానికి ఉపయోగించే మందు.<ref name="generics">{{Cite web|title=Duloxetine|url=https://www.drugs.com/international/duloxetine.html|website=Drugs.com|access-date=24 December 2018|archive-date=29 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929233319/https://www.drugs.com/international/duloxetine.html|url-status=live}}</ref><ref name="AHFS2018">{{Cite web|title=Duloxetine|website=Monograph|url=https://www.drugs.com/monograph/duloxetine.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=2018-12-24|archive-date=2018-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181126162525/https://www.drugs.com/monograph/duloxetine.html|url-status=live}}</ref> ఇది నోటి ద్వారా తీసుకోబడుతుంది.<ref name="AHFS2018" /> సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో నోరు పొడిబారడం, వికారం, అలసట, మైకము, ఆందోళన, లైంగిక సమస్యలు, చెమట పట్టడం వంటివి ఉంటాయి.<ref name="AHFS2018" /> తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో [[ఆత్మహత్య]], సెరోటోనిన్ సిండ్రోమ్, [[ఉన్మాదం]], కాలేయ సమస్యలు పెరిగే ప్రమాదం ఉంది.<ref name="AHFS2018" /> ఆపివేస్తే యాంటిడిప్రెసెంట్ ఉపసంహరణ సిండ్రోమ్ సంభవించవచ్చు. [[గర్భం]] తరువాతి భాగంలో ఉపయోగించడం శిశువుకు హాని కలిగిస్తుందనే ఆందోళనలు ఉన్నాయి.<ref name="AHFS2018" /> ఇది సెరోటోనిన్-నోర్పైన్ఫ్రైన్ రీఅప్టేక్ ఇన్హిబిటర్.<ref name="BNF76">{{Cite book|title=British national formulary : BNF 76|date=2018|publisher=Pharmaceutical Press|isbn=9780857113382|pages=364–365|edition=76}}</ref> ఇది ఎలా పనిచేస్తుందో స్పష్టంగా తెలియదు.<ref name="AHFS2018" /> 2004లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో వైద్య ఉపయోగం కోసం డులోక్సెటైన్ ఆమోదించబడింది.<ref name="AHFS2018" /> ఇది సాధారణ ఔషధంగా అందుబాటులో ఉంది.<ref name="BNF76" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 2018 నాటికి మోతాదుకు టోకు ధర సుమారు US $0.20.<ref name="ref">{{Cite web|title=NADAC as of 2018-12-19|url=https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-12-19/g7bs-ahj4|website=Centers for Medicare and Medicaid Services|access-date=22 December 2018|archive-date=2018-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20181219230344/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-12-19/g7bs-ahj4|url-status=dead}}</ref> 2017లో ఇది 16 మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్లతో యునైటెడ్ స్టేట్స్లో 46 వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించిన ఔషధం.<ref name="ref1">{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}}</ref><ref name="ref2">{{Cite web|title=Duloxetine - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Duloxetine|access-date=11 April 2020|archive-date=12 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412073222/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Duloxetine|url-status=live}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] cty6jrckyzhs0wdwv4j02dpchzhzegv 4956810 4956718 2026-09-12T11:54:22Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1478290|Duloxetine]] to:te #mdwikicx 4956810 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Verifiedfields =changed |verifiedrevid =460765928 |image =Duloxetine.svg |alt = |image2 =Duloxetine-hydrochloride-from-xtal-3D-bs-17.png |alt2 = <!-- Names --> |pronounce ={{IPAc-en|d|uː|ˈ|l|ɑː|k|s|ə|ˌ|t|i|n}} <br> {{respell|doo|LAHK|sə|teen}} |tradename =Cymbalta, others |synonyms = |IUPAC_name =(+)-(''S'')-''N''-Methyl-3-(naphthalen-1-yloxy)-3-(thiophen-2-yl)propan-1-amine <!-- Clinical data --> |class =[[Serotonin–norepinephrine reuptake inhibitor]] |pregnancy_AU =B3 |routes_of_administration=[[Oral administration|By mouth]] |onset = |duration_of_action= |Drugs.com ={{drugs.com|monograph|duloxetine}} |MedlinePlus =a604030 <!-- Legal data --> |legal_AU =S4 |legal_BR =C1 |legal_BR_comment =<ref name="Diário Oficial da União-2023">{{cite web |author-link=Brazilian Health Regulatory Agency |date=31 March 2023 |title=RDC Nº 784 - Listas de Substâncias Entorpecentes, Psicotrópicas, Precursoras e Outras sob Controle Especial |trans-title=Collegiate Board Resolution No. 784 - Lists of Narcotic, Psychotropic, Precursor, and Other Substances under Special Control|url=https://www.in.gov.br/en/web/dou/-/resolucao-rdc-n-784-de-31-de-marco-de-2023-474904992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230803143925/https://www.in.gov.br/en/web/dou/-/resolucao-rdc-n-784-de-31-de-marco-de-2023-474904992 |archive-date=3 August 2023 |access-date=16 August 2023 |publisher=[[Diário Oficial da União]] |language=pt-BR |publication-date=4 April 2023}}</ref> |legal_CA =Rx-only |legal_EU =Rx-only |legal_EU_comment =<ref name="Cymbalta PI">{{cite web | title=Cymbalta PI | website=Union Register of medicinal products | date=22 December 2004 | url=https://ec.europa.eu/health/documents/community-register/html/h296.htm | access-date=19 December 2024 | archive-date=19 December 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20241219203448/https://ec.europa.eu/health/documents/community-register/html/h296.htm | url-status=live }}</ref><ref name="Yentreve PI">{{cite web | title=Yentreve PI | website=Union Register of medicinal products | date=13 August 2004 | url=https://ec.europa.eu/health/documents/community-register/html/h280.htm | access-date=19 December 2024 | archive-date=19 December 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20241219160658/https://ec.europa.eu/health/documents/community-register/html/h280.htm | url-status=live }}</ref> |legal_UK =POM |legal_US =Rx-only |legal_US_comment = |DailyMedID =Duloxetine <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =~ 50% (32% to 80%) |protein_bound =~ 95% |metabolism =[[Liver]], two P450 isozymes, [[CYP2D6]] and [[CYP1A2]] |elimination_half-life={{val|10|-|12|u=hours}} |excretion =70% in urine, 20% in feces <!-- Chemical and physical data --> |C =18 |H =19 |N =1 |O =1 |S =1 |SMILES =CNCC[C@@H](C1=CC=CS1)OC2=CC=CC3=CC=CC=C32 |StdInChI =1S/C18H19NOS/c1-19-12-11-17(18-10-5-13-21-18)20-16-9-4-7-14-6-2-3-8-15(14)16/h2-10,13,17,19H,11-12H2,1H3/t17-/m0/s1 |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =ZEUITGRIYCTCEM-KRWDZBQOSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |index2_label =as HCl |drug_name =Duloxetine }} '''సింబాల్టా''' బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించే '''డులోక్సెటైన్''', [[మేజర్ డిప్రెసివ్ డిజార్డర్|ప్రధాన నిస్పృహ రుగ్మత]], సాధారణ ఆందోళన రుగ్మత మరియు న్యూరోపతిక్ నొప్పికి చికిత్స చేయడానికి ఉపయోగించే మందు.<ref name="generics">{{Cite web|title=Duloxetine|url=https://www.drugs.com/international/duloxetine.html|website=Drugs.com|access-date=24 December 2018|archive-date=29 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929233319/https://www.drugs.com/international/duloxetine.html|url-status=live}}</ref><ref name="AHFS2018">{{Cite web|title=Duloxetine|website=Monograph|url=https://www.drugs.com/monograph/duloxetine.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=2018-12-24|archive-date=2018-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181126162525/https://www.drugs.com/monograph/duloxetine.html|url-status=live}}</ref> ఇది నోటి ద్వారా తీసుకోబడుతుంది.<ref name="AHFS2018" /> సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో నోరు పొడిబారడం, వికారం, అలసట, మైకము, ఆందోళన, లైంగిక సమస్యలు మరియు చెమట పట్టడం వంటివి ఉంటాయి.<ref name="AHFS2018" /> తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో [[ఆత్మహత్య]], సెరోటోనిన్ సిండ్రోమ్, [[ఉన్మాదం]] మరియు కాలేయ సమస్యలు పెరిగే ప్రమాదం ఉంది.<ref name="AHFS2018" /> ఆపివేస్తే యాంటిడిప్రెసెంట్ ఉపసంహరణ సిండ్రోమ్ సంభవించవచ్చు .[2] [[గర్భం]] యొక్క తరువాతి భాగంలో ఉపయోగించడం శిశువుకు హాని కలిగిస్తుందనే ఆందోళనలు ఉన్నాయి.<ref name="AHFS2018" /> ఇది సెరోటోనిన్-నోర్పైన్ఫ్రైన్ రీఅప్టేక్ ఇన్హిబిటర్.<ref name="BNF76">{{Cite book|title=British national formulary : BNF 76|date=2018|publisher=Pharmaceutical Press|isbn=9780857113382|pages=364–365|edition=76}}</ref> ఇది ఎలా పనిచేస్తుందో స్పష్టంగా తెలియదు.<ref name="AHFS2018" /> 2004లో యునైటెడ్ స్టేట్స్లో వైద్య ఉపయోగం కోసం డులోక్సెటైన్ ఆమోదించబడింది.<ref name="AHFS2018" /> ఇది సాధారణ ఔషధంగా అందుబాటులో ఉంది.<ref name="BNF76" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్లో 2018 నాటికి మోతాదుకు టోకు ధర సుమారు US $0.20.<ref name="ref">{{Cite web|title=NADAC as of 2018-12-19|url=https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-12-19/g7bs-ahj4|website=Centers for Medicare and Medicaid Services|access-date=22 December 2018|archive-date=2018-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20181219230344/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-12-19/g7bs-ahj4|url-status=dead}}</ref> 2017 లో, ఇది 16 మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్లతో యునైటెడ్ స్టేట్స్లో 46 వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించిన ఔషధం.<ref name="ref1">{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}}</ref><ref name="ref2">{{Cite web|title=Duloxetine - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Duloxetine|access-date=11 April 2020|archive-date=12 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412073222/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Duloxetine|url-status=live}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] q95c2q0n9el36a2lpgiby6dcyj8olr9 0 509477 4956720 2026-09-12T11:01:38Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1504586|Pregabalin]] to:te #mdwikicx 4956720 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Verifiedfields =verified |Watchedfields =verified |verifiedrevid =457473985 |drug_name =Pregabalin |INN = |image =Pregabalin.svg |width =200px |alt = |image2 =Pregabalin ball-and-stick model.png |width2 =215px |alt2 = |caption = |type =<!-- empty --> <!-- Names --> |pronounce ={{IPAc-en|p|r|i|ˈ|g|æ|b|əl|ᵻ|n}} |tradename =Lyrica, others<ref>{{cite web |access-date=2016-11-07 |title=Pregabalin - Drugs.com |url=https://www.drugs.com/international/pregabalin.html |website=www.drugs.com |archive-date=August 28, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190828172817/https://www.drugs.com/international/pregabalin.html |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190828172817/https://www.drugs.com/international/pregabalin.html |date=August 28, 2019 }}</ref> |synonyms =3-isobutyl GABA, (''S'')-3-isobutyl-γ-aminobutyric acid |IUPAC_name =(3''S'')-3-(aminomethyl)-5-methylhexanoic acid <!-- Clinical data --> |class =[[Gabapentinoid]] |pregnancy_AU =B3 |pregnancy_AU_comment=<ref name="Drugs.com pregnancy">{{cite web | title=Pregabalin Use During Pregnancy | website=Drugs.com | date=12 June 2018 | url=https://www.drugs.com/pregnancy/pregabalin.html | access-date=21 January 2020 | archive-date=March 21, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190321033634/https://www.drugs.com/pregnancy/pregabalin.html | url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190321033634/https://www.drugs.com/pregnancy/pregabalin.html |date=March 21, 2019 }}</ref> |pregnancy_category= |routes_of_administration=[[Oral administration|By mouth]] |onset =May occur within a week (pain)<ref>{{cite web |access-date=2016-11-07 |title=Pregabalin (Professional Patient Advice) - Drugs.com |url=https://www.drugs.com/ppa/pregabalin.html |website=www.drugs.com |archive-date=July 31, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200731174441/https://www.drugs.com/ppa/pregabalin.html |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731174441/https://www.drugs.com/ppa/pregabalin.html |date=July 31, 2020 }}</ref> |duration_of_action=Unknown<ref>{{cite book |last1=Lilley |first1=Linda Lane |last2=Collins |first2=Shelly Rainforth |last3=Snyder |first3=Julie S. |title=Pharmacology and the Nursing Process |date=2015 |publisher=Elsevier Health Sciences |isbn=9780323358286 |page=227 |url=https://books.google.com/books?id=06A_CwAAQBAJ&pg=PA227 }}</ref> |dependency_liability=[[Physical dependence|Physical]]: Moderate<ref name="Sch2014">{{cite journal |last=Schifano |first=Fabrizio |title=Misuse and Abuse of Pregabalin and Gabapentin: Cause for Concern? |journal=CNS Drugs |volume=28 |issue=6 |pages=491–6 |year=2014 |pmid=24760436 |doi=10.1007/s40263-014-0164-4 |doi-access=free }}</ref><br />[[Psychological dependence|Psychological]]: Moderate<ref name="Sch2014" /> |addiction_liability=Low<ref name="Sch2014" /> <!-- External links --> |Drugs.com ={{drugs.com|monograph|pregabalin}} |MedlinePlus =a605045 <!-- Legal data --> |legal_AU =S4 Authority Prescription |legal_AU_comment = |legal_BR =<!-- OTC, A1, A2, A3, B1, B2, C1, C2, C3, C4, C5, D1, D2, E, F--> |legal_BR_comment = |legal_CA =Rx Only |legal_CA_comment = |legal_DE =<!-- Anlage I, II, III or Unscheduled--> |legal_DE_comment = |legal_NZ =<!-- Class A, B, C --> |legal_NZ_comment = |legal_UN =<!-- N I, II, III, IV / P I, II, III, IV--> |legal_UN_comment = |legal_UK =Class C |legal_UK_comment = |legal_US =Schedule V |legal_US_comment = |legal_status =Rx Only |DailyMedID =Pregabalin |licence_US =Pregabalin |licence_CA =<!-- Health Canada may use generic or brand name (generic name preferred) --> |licence_EU =yes <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =High (≥90% rapidly absorbed; administration with food has no significant effect on bioavailability)<ref name="EMA2013">{{cite web |title=Summary of product characteristics |url=http://www.ema.europa.eu/docs/en_GB/document_library/EPAR_-_Product_Information/human/000546/WC500046602.pdf |date=March 6, 2013 |publisher=European Medicines Agency |access-date=May 6, 2013 |archive-date=September 16, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180916023926/http://www.ema.europa.eu/docs/en_GB/document_library/EPAR_-_Product_Information/human/000546/WC500046602.pdf |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180916023926/http://www.ema.europa.eu/docs/en_GB/document_library/EPAR_-_Product_Information/human/000546/WC500046602.pdf |date=September 16, 2018 }}</ref> |protein_bound =<1%<ref name="Bock2010">{{cite journal |authors=Bockbrader, H. N.; Wesche, D.; Miller, R.; Chapel, S.; Janiczek, N.; Burger, P. |title=A comparison of the pharmacokinetics and pharmacodynamics of pregabalin and gabapentin |journal=Clinical Pharmacokinetics |volume=49 |issue=10 |pages=661–669 |year=2010 |pmid=20818832 |doi=10.2165/11536200-000000000-00000 }}</ref> |metabolism = |metabolites =''N''-methylpregabalin<ref name="EMA2013" /> |elimination_half-life=6.3–11.5 hours<ref name="Drugs.com">{{cite web |url=https://www.drugs.com/ppa/pregabalin.html |title=Pregabalin (Professional Patient Advice) |website=Drugs.com |access-date=August 4, 2020 |archive-date=July 31, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200731174441/https://www.drugs.com/ppa/pregabalin.html |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731174441/https://www.drugs.com/ppa/pregabalin.html |date=July 31, 2020 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Hantson |first1=P |last2=Courtois |first2=F |last3=Borrey |first3=D |last4=Haufroid |first4=V |title=Pregabalin-associated myoclonic encephalopathy without evidence of drug accumulation in a patient with acute renal failure |journal=Indian Journal of Nephrology |volume=24 |issue=1 |pages=48–50 |year=2014 |pmid=24574633 |pmc=3927193 |doi=10.4103/0971-4065.125102 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Randinitis |first1=Edward J. |last2=Posvar |first2=Edward L. |last3=Alvey |first3=Christine W. |last4=Sedman |first4=Allen J. |last5=Cook |first5=Jack A. |last6=Bockbrader |first6=Howard N. |title=Pharmacokinetics of Pregabalin in Subjects with Various Degrees of Renal Function |journal=The Journal of Clinical Pharmacology |volume=43 |issue=3 |pages=277–83 |year=2003 |pmid=12638396 |doi=10.1177/0091270003251119 }}</ref> |excretion =[[Kidney]] <!-- Chemical and physical data --> |C =8 |H =17 |N =1 |O =2 |chemical_formula = |SMILES =CC(C)CC(CC(=O)O)CN |StdInChI =1S/C8H17NO2/c1-6(2)3-7(5-9)4-8(10)11/h6-7H,3-5,9H2,1-2H3,(H,10,11)/t7-/m0/s1 |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChI_comment = |StdInChIKey =AYXYPKUFHZROOJ-ZETCQYMHSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |Jmol = |density = |density_notes = |melting_point = |melting_high = |melting_notes = |boiling_point = |boiling_notes = |solubility = |sol_units = |specific_rotation= }} '''ప్రీగాబాలిన్''', ఇతరులలో '''లిరికా''' అనే బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించబడింది, ఇది [[మూర్ఛలు (ఫిట్స్)|మూర్ఛ]], నరాలవ్యాధి నొప్పి, [[ఫైబ్రోమైయాల్జియా]], రెస్ట్లెస్ లెగ్ సిండ్రోమ్, సాధారణీకరించిన ఆందోళన రుగ్మత చికిత్సకు ఉపయోగించే ఔషధం.<ref name="AHFS2019">{{Cite web|title=Pregabalin|url=https://www.drugs.com/monograph/pregabalin.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=February 3, 2019|archive-date=December 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191202155555/https://www.drugs.com/monograph/pregabalin.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191202155555/https://www.drugs.com/monograph/pregabalin.html|date=December 2, 2019}}</ref> మూర్ఛలో దీని ఉపయోగం పాక్షిక మూర్ఛలకు అనుబంధ చికిత్సగా ఉంటుంది.<ref name="AHFS2019" /> శస్త్రచికిత్సకు ముందు ఉపయోగించినప్పుడు, ఇది నొప్పిని తగ్గిస్తుంది కానీ ఎక్కువ మత్తుమందు, దృశ్య ఆటంకాలకు దారితీస్తుంది. ఇది నోటి ద్వారా తీసుకోబడుతుంది.<ref name="AHFS2019" /> సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో [[తలనొప్పి]], మైకము, [[తూగు|నిద్రపోవడం]], గందరగోళం, జ్ఞాపకశక్తిలో ఇబ్బంది, సరైన సమన్వయ లేకపోవడం, నోరు పొడిగా ఉండటం, దృష్టి సమస్య, బరువు పెరగడం వంటివి ఉంటాయి.<ref name="AHFS2019" /><ref name="BNF76">{{Cite book|title=British National Formulary : BNF 76|date=2018|publisher=Pharmaceutical Press|isbn=9780857113382|pages=323|edition=76}}</ref> తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో ఆంజియోడెమా, మాదకద్రవ్యాల దుర్వినియోగం, [[ఆత్మహత్య]] ప్రమాదం పెరగవచ్చు..<ref name="AHFS2019" /> ప్రీగాబాలిన్ ఎక్కువ మోతాదులో ఎక్కువ కాలం తీసుకున్నప్పుడు, వ్యసనం సంభవించవచ్చు, కానీ సాధారణ మోతాదులో తీసుకుంటే ప్రమాదం తక్కువగా ఉంటుంది. [[గర్భం]] మొదటి త్రైమాసికంలో ఉపయోగించడం వలన పుట్టుకతో వచ్చే లోపాల ప్రమాదాన్ని కొద్దిగా పెంచవచ్చు.<ref name="BNF84">{{Cite book|title=BNF|date=September 2022 - March 2023|publisher=BMJ Group and the Pharmaceutical Press|year=|isbn=978-0-85711-432-7|edition=84|location=London|chapter=4. Nervous system|pages=353-355}}</ref> తల్లిపాలను సమయంలో ఉపయోగించడం అస్పష్టమైన భద్రత కలిగి ఉంటుంది.<ref name="Preg2019">{{Cite web|title=Pregabalin Use During Pregnancy|url=https://www.drugs.com/pregnancy/pregabalin.html|website=Drugs.com|access-date=February 4, 2019|archive-date=March 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321033634/https://www.drugs.com/pregnancy/pregabalin.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190321033634/https://www.drugs.com/pregnancy/pregabalin.html|date=March 21, 2019}}</ref> ప్రీగాబాలిన్ ఒక గబాపెంటినోయిడ్, కొన్ని కాల్షియం ఛానెల్లను నిరోధించడం ద్వారా పనిచేస్తుంది. ప్రీగాబాలిన్ 2004లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో వైద్య ఉపయోగం కోసం ఆమోదించబడింది.<ref name="AHFS2019" /> ఇది గబాపెంటిన్ వారసుడిగా అభివృద్ధి చేయబడింది.<ref>{{Cite book|last=Kaye|first=Alan David|last2=Vadivelu|first2=Nalini|last3=Urman|first3=Richard D.|title=Substance Abuse: Inpatient and Outpatient Management for Every Clinician|date=2014|publisher=Springer|isbn=9781493919512|page=324|url=https://books.google.ca/books?id=ms2lBQAAQBAJ&pg=PA324|access-date=August 4, 2020|archive-date=March 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327090006/https://books.google.ca/books?id=ms2lBQAAQBAJ&pg=PA324}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221013225608/https://books.google.ca/books?id=ms2lBQAAQBAJ&pg=PA324|date=October 13, 2022}}</ref> ఇది 2019 నాటికి యునైటెడ్ స్టేట్స్‌తో సహా అనేక దేశాలలో జెనెరిక్ ఔషధంగా అందుబాటులో ఉంది.<ref name="BNF76" /><ref name="Generic Lyrica Availability">{{Cite web|title=Generic Lyrica Availability|url=https://www.drugs.com/availability/generic-lyrica.html|website=Drugs.com|access-date=February 4, 2019|archive-date=March 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327101443/https://www.drugs.com/availability/generic-lyrica.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327101443/https://www.drugs.com/availability/generic-lyrica.html|date=March 27, 2019}}</ref><ref>{{Cite press release|url=https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-approves-first-generics-lyrica|title=FDA approves first generics of Lyrica|date=2019-09-11|access-date=2019-10-27|archive-date=June 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609201441/https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-approves-first-generics-lyrica|url-status=live}}</ref> యూఎస్ లో టోకు ధర 2019 నాటికి నెలకు సుమారు US $11.<ref>{{Cite web|title=NADAC as of 2019-10-23|url=https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2019-10-23/6maf-7ayz|website=Centers for Medicare and Medicaid Services|access-date=October 27, 2019|archive-date=October 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191027100345/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2019-10-23/6maf-7ayz|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191027100345/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2019-10-23/6maf-7ayz|date=October 27, 2019}}</ref> యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో ఇదే మోతాదు 2018 నాటికి NHS కి సుమారు £6 ఖర్చు అవుతుంది.<ref name="BNF76" /> 2017లో ఇది 11 మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్లతో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో అత్యధికంగా సూచించబడిన మందులలో 72వ స్థానంలో ఉంది.<ref>{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=2 April 2020|archive-date=March 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318234059/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|date=February 12, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|title=Pregabalin|website=ClinCalc|date=23 December 2019|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Pregabalin|access-date=2 April 2020|archive-date=July 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200708065628/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Pregabalin|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200708065628/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Pregabalin|date=July 8, 2020}}</ref> యూఎస్ లో ప్రీగాబాలిన్ అనేది షెడ్యూల్ V నియంత్రిత పదార్ధం.<ref name="AHFS2019" /> ఇది యూకెలో క్లాస్ సి నియంత్రిత పదార్ధం.<ref name="UK class C">{{Cite web|title=Pregabalin and gabapentin to be controlled as Class C drugs|website=GOV.UK|date=15 October 2018|url=https://www.gov.uk/government/news/pregabalin-and-gabapentin-to-be-controlled-as-class-c-drugs|access-date=2 April 2020|archive-date=November 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112034051/https://www.gov.uk/government/news/pregabalin-and-gabapentin-to-be-controlled-as-class-c-drugs|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201112034051/https://www.gov.uk/government/news/pregabalin-and-gabapentin-to-be-controlled-as-class-c-drugs|date=November 12, 2020}}</ref> ఫ్రాన్స్లో ఇది అత్యంత సాధారణంగా నకిలీ ప్రిస్క్రిప్షన్. . == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 1bgclz63bh3ztb43h9ae182rhv9kk2d 0 509478 4956726 2026-09-12T11:03:18Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1506154|Mercury poisoning]] to:te #mdwikicx 4956726 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Mercury poisoning |synonym =Mercury toxicity, mercury overdose, mercury intoxication, hydrargyria, mercurialism |image =Maximum thermometer close up 2.JPG |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =The bulb of a [[mercury-in-glass thermometer]] |pronounce = |specialty =[[Toxicology]] |symptoms =[[Muscle weakness]], poor coordination, [[paraesthesia|numbness in the hands and feet]]<ref name=NIH2016/> |complications =[[Kidney failure|Kidney problems]], decreased intelligence<ref name=Bos2010/> |onset = |duration = |types = |causes =Exposure to [[mercury (element)|mercury]]<ref name=NIH2016/> |risks = |diagnosis =Difficult<ref name=Ber2012/> |differential = |prevention =Decreasing use of mercury, low mercury diet<ref name=WHO2016/> |treatment = |medication ='''Acute poisoning''': [[dimercaptosuccinic acid]] (DMSA), [[dimercaptopropane sulfonate]] (DMPS)<ref name=Kos2013/> |prognosis = |frequency = |deaths = }}మెర్క్యురీ పాయిజనింగ్ అనేది మెర్క్యూరికి గురికావడం వల్ల ఏర్పడే ఒక రకమైన లోహ పాయిజనింగ్స్. లక్షణాలు రకం, మోతాదు, పద్ధతి, బహిర్గతం వ్యవధి మీద ఆధారపడి ఉంటాయి.<ref name=Ber2012>{{cite journal|last1=Bernhoft|first1=RA|title=Mercury toxicity and treatment: a review of the literature|journal=Journal of Environmental and Public Health|date=2012|volume=2012|pages=460508|pmid=22235210|doi=10.1155/2012/460508|pmc=3253456}}</ref><ref name="WHO2016">{{Cite web|title=Mercury and health|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs361/en/|website=WHO|access-date=19 November 2016|date=January 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161120171147/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs361/en/|archive-date=20 November 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161120171147/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs361/en/|date=20 November 2016}}</ref> వాటిలో కండరాల బలహీనత, పేలవమైన సమన్వయం, చేతులు & కాళ్ళలో తిమ్మిరి, చర్మ దద్దుర్లు, ఆందోళన, జ్ఞాపకశక్తి సమస్యలు, మాట్లాడటంలో ఇబ్బంది, వినికిడి సమస్య లేదా చూడటంలో ఇబ్బంది ఉండవచ్చు.<ref name="NIH2016">{{Cite web|title=Mercury|url=http://www.niehs.nih.gov/health/topics/agents/mercury/|website=NIEHS|access-date=19 November 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161119182023/http://www.niehs.nih.gov/health/topics/agents/mercury/|archive-date=19 November 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161119182023/http://www.niehs.nih.gov/health/topics/agents/mercury/|date=19 November 2016}}</ref> మిథైల్మెర్క్యురీకి అధిక స్థాయి బహిర్గతం మినామాటా వ్యాధి పిలువబడుతుంది.<ref name=Bos2010>{{cite journal|last1=Bose-O'Reilly| first1=S| last2=McCarty| first2=KM| last3=Steckling| first3=N| last4=Lettmeier| first4=B| title=Mercury exposure and children's health|journal=Current Problems in Pediatric and Adolescent Health Care| date=September 2010| volume=40| issue=8| pages=186–215| pmid=20816346|doi=10.1016/j.cppeds.2010.07.002| pmc=3096006}}</ref> పిల్లలలో మిథైల్మెర్క్యురీ ఎక్స్పోజర్ అక్రోడినియా (పింక్ వ్యాధి) కు దారితీయవచ్చు, దీనిలో చర్మం గులాబీ రంగులోకి మారి, తొక్కలు అవుతుంది.<ref name=Bos2010 /> దీర్ఘకాలిక సమస్యలలో [[మూత్రపిండాల వైఫల్యం|మూత్రపిండాల సమస్యలు,]] తెలివితేటలు తగ్గడం ఉండవచ్చు. మిథైల్మెర్క్యురీకి దీర్ఘకాలిక తక్కువ మోతాదు బహిర్గతం ప్రభావాలు అస్పష్టంగా ఉన్నాయి. పాదరసం బహిర్గతం రూపాలలో లోహము, ఆవిరి, ఉప్పు, [[సేంద్రియ సమ్మేళనం|సేంద్రీయ సమ్మేళనం]] ఉన్నాయి.<ref name=Ber2012 /> చేపలు తినడం, అమాల్గమ్ ఆధారిత దంత పూరకాలు లేదా పనిలో బహిర్గతం చేయడం వల్ల ఎక్కువ బహిర్గతం అవుతుంది.<ref name=Ber2012 /> చేపలలో, [[ఆహారపు గొలుసు|ఆహార గొలుసు]] ఉన్నవారు సాధారణంగా అధిక స్థాయి పాదరసం కలిగి ఉంటారు.<ref name=Ber2012 /> తక్కువ సాధారణంగా, విషప్రయోగం [[ఆత్మహత్య]] ప్రయత్నించే పద్ధతిగా సంభవించవచ్చు.<ref name=Ber2012 /> వాతావరణంలోకి పాదరసం విడుదల చేసే మానవ కార్యకలాపాలలో [[బొగ్గు]] కాల్చడం, బంగారం తవ్వకం ఉన్నాయి.<ref name="WHO2016" /> పాదరసం కోసం రక్తం, మూత్రం, జుట్టు పరీక్షలు అందుబాటులో ఉన్నాయి, కానీ శరీరంలోని మొత్తానికి బాగా సంబంధం కలిగి ఉండవు. పాదరసం తక్కువగా ఉండే ఆహారం తినడం, వైద్య, ఇతర పరికరాల నుండి పాదరసం తొలగించడం, పాదరసం యొక్క సరైన పారవేయడం, మరింత పాదరసం త్రవ్వకుండా ఉండటం వంటివి నివారణలో ఉన్నాయి.<ref name="WHO2016" /> అకర్బన పాదరసం లవణాల నుండి తీవ్రమైన విషప్రయోగం ఉన్నవారిలో, డైమెర్కాప్టోసుసినిక్ ఆమ్లం (DMSA) లేదా డైమెర్కాఫ్టోప్రొపేన్ సల్ఫోనేట్ (DMPS) తో చెలేషన్ బహిర్గతం అయిన కొన్ని గంటల్లో ఇచ్చినట్లయితే ఫలితాలను మెరుగుపరుస్తుంది.<ref name=Kos2013>{{cite journal|last1=Kosnett|first1=MJ|title=The role of chelation in the treatment of arsenic and mercury poisoning|journal=Journal of Medical Toxicology|date=December 2013|volume=9|issue=4|pages=347–54|pmid=24178900|doi=10.1007/s13181-013-0344-5|pmc=3846971}}</ref> దీర్ఘకాలిక బహిర్గతం ఉన్నవారికి చెలేషన్ అస్పష్టమైన ప్రయోజనం కలిగిస్తుంది. చేపలు పట్టడం ద్వారా మనుగడ సాగించే కొన్ని సమాజాలలో, పిల్లలలో పాదరసం విషప్రయోగం రేట్లు 100కి 1.7 గా ఉన్నాయి.<ref name="WHO2016" /> == సూచనలు == [[వర్గం:Translated from MDWiki]] q62wb8wgemtjv5s35kcwqm6beixpfxl 4956780 4956726 2026-09-12T11:32:13Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:లోహాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956780 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Mercury poisoning |synonym =Mercury toxicity, mercury overdose, mercury intoxication, hydrargyria, mercurialism |image =Maximum thermometer close up 2.JPG |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =The bulb of a [[mercury-in-glass thermometer]] |pronounce = |specialty =[[Toxicology]] |symptoms =[[Muscle weakness]], poor coordination, [[paraesthesia|numbness in the hands and feet]]<ref name=NIH2016/> |complications =[[Kidney failure|Kidney problems]], decreased intelligence<ref name=Bos2010/> |onset = |duration = |types = |causes =Exposure to [[mercury (element)|mercury]]<ref name=NIH2016/> |risks = |diagnosis =Difficult<ref name=Ber2012/> |differential = |prevention =Decreasing use of mercury, low mercury diet<ref name=WHO2016/> |treatment = |medication ='''Acute poisoning''': [[dimercaptosuccinic acid]] (DMSA), [[dimercaptopropane sulfonate]] (DMPS)<ref name=Kos2013/> |prognosis = |frequency = |deaths = }}మెర్క్యురీ పాయిజనింగ్ అనేది మెర్క్యూరికి గురికావడం వల్ల ఏర్పడే ఒక రకమైన లోహ పాయిజనింగ్స్. లక్షణాలు రకం, మోతాదు, పద్ధతి, బహిర్గతం వ్యవధి మీద ఆధారపడి ఉంటాయి.<ref name=Ber2012>{{cite journal|last1=Bernhoft|first1=RA|title=Mercury toxicity and treatment: a review of the literature|journal=Journal of Environmental and Public Health|date=2012|volume=2012|pages=460508|pmid=22235210|doi=10.1155/2012/460508|pmc=3253456}}</ref><ref name="WHO2016">{{Cite web|title=Mercury and health|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs361/en/|website=WHO|access-date=19 November 2016|date=January 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161120171147/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs361/en/|archive-date=20 November 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161120171147/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs361/en/|date=20 November 2016}}</ref> వాటిలో కండరాల బలహీనత, పేలవమైన సమన్వయం, చేతులు & కాళ్ళలో తిమ్మిరి, చర్మ దద్దుర్లు, ఆందోళన, జ్ఞాపకశక్తి సమస్యలు, మాట్లాడటంలో ఇబ్బంది, వినికిడి సమస్య లేదా చూడటంలో ఇబ్బంది ఉండవచ్చు.<ref name="NIH2016">{{Cite web|title=Mercury|url=http://www.niehs.nih.gov/health/topics/agents/mercury/|website=NIEHS|access-date=19 November 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161119182023/http://www.niehs.nih.gov/health/topics/agents/mercury/|archive-date=19 November 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161119182023/http://www.niehs.nih.gov/health/topics/agents/mercury/|date=19 November 2016}}</ref> మిథైల్మెర్క్యురీకి అధిక స్థాయి బహిర్గతం మినామాటా వ్యాధి పిలువబడుతుంది.<ref name=Bos2010>{{cite journal|last1=Bose-O'Reilly| first1=S| last2=McCarty| first2=KM| last3=Steckling| first3=N| last4=Lettmeier| first4=B| title=Mercury exposure and children's health|journal=Current Problems in Pediatric and Adolescent Health Care| date=September 2010| volume=40| issue=8| pages=186–215| pmid=20816346|doi=10.1016/j.cppeds.2010.07.002| pmc=3096006}}</ref> పిల్లలలో మిథైల్మెర్క్యురీ ఎక్స్పోజర్ అక్రోడినియా (పింక్ వ్యాధి) కు దారితీయవచ్చు, దీనిలో చర్మం గులాబీ రంగులోకి మారి, తొక్కలు అవుతుంది.<ref name=Bos2010 /> దీర్ఘకాలిక సమస్యలలో [[మూత్రపిండాల వైఫల్యం|మూత్రపిండాల సమస్యలు,]] తెలివితేటలు తగ్గడం ఉండవచ్చు. మిథైల్మెర్క్యురీకి దీర్ఘకాలిక తక్కువ మోతాదు బహిర్గతం ప్రభావాలు అస్పష్టంగా ఉన్నాయి. పాదరసం బహిర్గతం రూపాలలో లోహము, ఆవిరి, ఉప్పు, [[సేంద్రియ సమ్మేళనం|సేంద్రీయ సమ్మేళనం]] ఉన్నాయి.<ref name=Ber2012 /> చేపలు తినడం, అమాల్గమ్ ఆధారిత దంత పూరకాలు లేదా పనిలో బహిర్గతం చేయడం వల్ల ఎక్కువ బహిర్గతం అవుతుంది.<ref name=Ber2012 /> చేపలలో, [[ఆహారపు గొలుసు|ఆహార గొలుసు]] ఉన్నవారు సాధారణంగా అధిక స్థాయి పాదరసం కలిగి ఉంటారు.<ref name=Ber2012 /> తక్కువ సాధారణంగా, విషప్రయోగం [[ఆత్మహత్య]] ప్రయత్నించే పద్ధతిగా సంభవించవచ్చు.<ref name=Ber2012 /> వాతావరణంలోకి పాదరసం విడుదల చేసే మానవ కార్యకలాపాలలో [[బొగ్గు]] కాల్చడం, బంగారం తవ్వకం ఉన్నాయి.<ref name="WHO2016" /> పాదరసం కోసం రక్తం, మూత్రం, జుట్టు పరీక్షలు అందుబాటులో ఉన్నాయి, కానీ శరీరంలోని మొత్తానికి బాగా సంబంధం కలిగి ఉండవు. పాదరసం తక్కువగా ఉండే ఆహారం తినడం, వైద్య, ఇతర పరికరాల నుండి పాదరసం తొలగించడం, పాదరసం యొక్క సరైన పారవేయడం, మరింత పాదరసం త్రవ్వకుండా ఉండటం వంటివి నివారణలో ఉన్నాయి.<ref name="WHO2016" /> అకర్బన పాదరసం లవణాల నుండి తీవ్రమైన విషప్రయోగం ఉన్నవారిలో, డైమెర్కాప్టోసుసినిక్ ఆమ్లం (DMSA) లేదా డైమెర్కాఫ్టోప్రొపేన్ సల్ఫోనేట్ (DMPS) తో చెలేషన్ బహిర్గతం అయిన కొన్ని గంటల్లో ఇచ్చినట్లయితే ఫలితాలను మెరుగుపరుస్తుంది.<ref name=Kos2013>{{cite journal|last1=Kosnett|first1=MJ|title=The role of chelation in the treatment of arsenic and mercury poisoning|journal=Journal of Medical Toxicology|date=December 2013|volume=9|issue=4|pages=347–54|pmid=24178900|doi=10.1007/s13181-013-0344-5|pmc=3846971}}</ref> దీర్ఘకాలిక బహిర్గతం ఉన్నవారికి చెలేషన్ అస్పష్టమైన ప్రయోజనం కలిగిస్తుంది. చేపలు పట్టడం ద్వారా మనుగడ సాగించే కొన్ని సమాజాలలో, పిల్లలలో పాదరసం విషప్రయోగం రేట్లు 100కి 1.7 గా ఉన్నాయి.<ref name="WHO2016" /> == సూచనలు == [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:లోహాలు]] c3zs9371nyqn5s9jsq0bheqic1apwj5 4956781 4956780 2026-09-12T11:32:34Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:వ్యాధులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956781 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Mercury poisoning |synonym =Mercury toxicity, mercury overdose, mercury intoxication, hydrargyria, mercurialism |image =Maximum thermometer close up 2.JPG |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =The bulb of a [[mercury-in-glass thermometer]] |pronounce = |specialty =[[Toxicology]] |symptoms =[[Muscle weakness]], poor coordination, [[paraesthesia|numbness in the hands and feet]]<ref name=NIH2016/> |complications =[[Kidney failure|Kidney problems]], decreased intelligence<ref name=Bos2010/> |onset = |duration = |types = |causes =Exposure to [[mercury (element)|mercury]]<ref name=NIH2016/> |risks = |diagnosis =Difficult<ref name=Ber2012/> |differential = |prevention =Decreasing use of mercury, low mercury diet<ref name=WHO2016/> |treatment = |medication ='''Acute poisoning''': [[dimercaptosuccinic acid]] (DMSA), [[dimercaptopropane sulfonate]] (DMPS)<ref name=Kos2013/> |prognosis = |frequency = |deaths = }}మెర్క్యురీ పాయిజనింగ్ అనేది మెర్క్యూరికి గురికావడం వల్ల ఏర్పడే ఒక రకమైన లోహ పాయిజనింగ్స్. లక్షణాలు రకం, మోతాదు, పద్ధతి, బహిర్గతం వ్యవధి మీద ఆధారపడి ఉంటాయి.<ref name=Ber2012>{{cite journal|last1=Bernhoft|first1=RA|title=Mercury toxicity and treatment: a review of the literature|journal=Journal of Environmental and Public Health|date=2012|volume=2012|pages=460508|pmid=22235210|doi=10.1155/2012/460508|pmc=3253456}}</ref><ref name="WHO2016">{{Cite web|title=Mercury and health|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs361/en/|website=WHO|access-date=19 November 2016|date=January 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161120171147/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs361/en/|archive-date=20 November 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161120171147/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs361/en/|date=20 November 2016}}</ref> వాటిలో కండరాల బలహీనత, పేలవమైన సమన్వయం, చేతులు & కాళ్ళలో తిమ్మిరి, చర్మ దద్దుర్లు, ఆందోళన, జ్ఞాపకశక్తి సమస్యలు, మాట్లాడటంలో ఇబ్బంది, వినికిడి సమస్య లేదా చూడటంలో ఇబ్బంది ఉండవచ్చు.<ref name="NIH2016">{{Cite web|title=Mercury|url=http://www.niehs.nih.gov/health/topics/agents/mercury/|website=NIEHS|access-date=19 November 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161119182023/http://www.niehs.nih.gov/health/topics/agents/mercury/|archive-date=19 November 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161119182023/http://www.niehs.nih.gov/health/topics/agents/mercury/|date=19 November 2016}}</ref> మిథైల్మెర్క్యురీకి అధిక స్థాయి బహిర్గతం మినామాటా వ్యాధి పిలువబడుతుంది.<ref name=Bos2010>{{cite journal|last1=Bose-O'Reilly| first1=S| last2=McCarty| first2=KM| last3=Steckling| first3=N| last4=Lettmeier| first4=B| title=Mercury exposure and children's health|journal=Current Problems in Pediatric and Adolescent Health Care| date=September 2010| volume=40| issue=8| pages=186–215| pmid=20816346|doi=10.1016/j.cppeds.2010.07.002| pmc=3096006}}</ref> పిల్లలలో మిథైల్మెర్క్యురీ ఎక్స్పోజర్ అక్రోడినియా (పింక్ వ్యాధి) కు దారితీయవచ్చు, దీనిలో చర్మం గులాబీ రంగులోకి మారి, తొక్కలు అవుతుంది.<ref name=Bos2010 /> దీర్ఘకాలిక సమస్యలలో [[మూత్రపిండాల వైఫల్యం|మూత్రపిండాల సమస్యలు,]] తెలివితేటలు తగ్గడం ఉండవచ్చు. మిథైల్మెర్క్యురీకి దీర్ఘకాలిక తక్కువ మోతాదు బహిర్గతం ప్రభావాలు అస్పష్టంగా ఉన్నాయి. పాదరసం బహిర్గతం రూపాలలో లోహము, ఆవిరి, ఉప్పు, [[సేంద్రియ సమ్మేళనం|సేంద్రీయ సమ్మేళనం]] ఉన్నాయి.<ref name=Ber2012 /> చేపలు తినడం, అమాల్గమ్ ఆధారిత దంత పూరకాలు లేదా పనిలో బహిర్గతం చేయడం వల్ల ఎక్కువ బహిర్గతం అవుతుంది.<ref name=Ber2012 /> చేపలలో, [[ఆహారపు గొలుసు|ఆహార గొలుసు]] ఉన్నవారు సాధారణంగా అధిక స్థాయి పాదరసం కలిగి ఉంటారు.<ref name=Ber2012 /> తక్కువ సాధారణంగా, విషప్రయోగం [[ఆత్మహత్య]] ప్రయత్నించే పద్ధతిగా సంభవించవచ్చు.<ref name=Ber2012 /> వాతావరణంలోకి పాదరసం విడుదల చేసే మానవ కార్యకలాపాలలో [[బొగ్గు]] కాల్చడం, బంగారం తవ్వకం ఉన్నాయి.<ref name="WHO2016" /> పాదరసం కోసం రక్తం, మూత్రం, జుట్టు పరీక్షలు అందుబాటులో ఉన్నాయి, కానీ శరీరంలోని మొత్తానికి బాగా సంబంధం కలిగి ఉండవు. పాదరసం తక్కువగా ఉండే ఆహారం తినడం, వైద్య, ఇతర పరికరాల నుండి పాదరసం తొలగించడం, పాదరసం యొక్క సరైన పారవేయడం, మరింత పాదరసం త్రవ్వకుండా ఉండటం వంటివి నివారణలో ఉన్నాయి.<ref name="WHO2016" /> అకర్బన పాదరసం లవణాల నుండి తీవ్రమైన విషప్రయోగం ఉన్నవారిలో, డైమెర్కాప్టోసుసినిక్ ఆమ్లం (DMSA) లేదా డైమెర్కాఫ్టోప్రొపేన్ సల్ఫోనేట్ (DMPS) తో చెలేషన్ బహిర్గతం అయిన కొన్ని గంటల్లో ఇచ్చినట్లయితే ఫలితాలను మెరుగుపరుస్తుంది.<ref name=Kos2013>{{cite journal|last1=Kosnett|first1=MJ|title=The role of chelation in the treatment of arsenic and mercury poisoning|journal=Journal of Medical Toxicology|date=December 2013|volume=9|issue=4|pages=347–54|pmid=24178900|doi=10.1007/s13181-013-0344-5|pmc=3846971}}</ref> దీర్ఘకాలిక బహిర్గతం ఉన్నవారికి చెలేషన్ అస్పష్టమైన ప్రయోజనం కలిగిస్తుంది. చేపలు పట్టడం ద్వారా మనుగడ సాగించే కొన్ని సమాజాలలో, పిల్లలలో పాదరసం విషప్రయోగం రేట్లు 100కి 1.7 గా ఉన్నాయి.<ref name="WHO2016" /> == సూచనలు == [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:లోహాలు]] [[వర్గం:వ్యాధులు]] 1an13b9qidfdy9dhgxeihp3gbb7kebl 0 509479 4956727 2026-09-12T11:03:40Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1504511|Porphyria]] to:te #mdwikicx 4956727 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Porphyria |synonym = |image =Urine of patient with porphyria.png |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Left figure is urine on the first day while the right figure is urine after three days of sun exposures showing the classic change in color to purple. |pronounce ={{IPAc-en|p|ɔːr|ˈ|f|ɪr|i|ə}} or {{IPAc-en|p|ɔːr|ˈ|f|aɪ|r|i|ə}} |specialty =[[Hematology]], [[dermatology]], [[neurology]] |symptoms =Depending on subtype—[[abdominal pain]], [[chest pain]], [[vomiting]], confusion, [[constipation]], [[fever]], [[seizure]]s, [[blister]]s with sunlight<ref name=NIH2009GHR/><ref name=NIH2014/> |complications = |onset =Recurrent attacks that last days to weeks<ref name=NIH2014/> |duration = |types = |causes =Usually [[genetics|genetic]]<ref name=NIH2014/> |risks = |diagnosis =Blood, urine, and stool tests, [[genetic testing]]<ref name=NIH2014/> |differential =[[Lead poisoning]], [[alcoholic liver disease]]<ref>{{cite book|last1=Dancygier|first1=Henryk|title=Clinical Hepatology: Principles and Practice of Hepatobiliary Diseases|date=2009|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9783642045196|page=1088|url=https://books.google.com/books?id=lrPX8C4p90QC&pg=PA1088|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908185104/https://books.google.com/books?id=lrPX8C4p90QC&pg=PA1088|archive-date=8 September 2017|df=dmy-all}}</ref> |prevention = |treatment =Depends on type and symptoms<ref name=NIH2014/> |medication = |prognosis = |frequency =1 to 100 in 50,000 people<ref name=NIH2009GHR/> |deaths = }} '''పోర్ఫిరియా''' అనేది పోర్ఫిరిన్స్ అని పిలువబడే పదార్థాలు ఏర్పడి, చర్మం లేదా [[నాడీ వ్యవస్థ]] ప్రతికూలంగా ప్రభావితం చేసే వ్యాధుల సమూహం.<ref name="NIH2009GHR">{{Cite web|title=porphyria|url=https://ghr.nlm.nih.gov/condition/porphyria|website=GHR|access-date=26 October 2016|date=July 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026080542/https://ghr.nlm.nih.gov/condition/porphyria|archive-date=26 October 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161026080542/https://ghr.nlm.nih.gov/condition/porphyria|date=26 October 2016}}</ref> నాడీ వ్యవస్థను ప్రభావితం చేసే రకాలను అక్యూట్ పోర్ఫిరియా అని కూడా పిలుస్తారు, ఎందుకంటే లక్షణాలు ప్రారంభంలో వేగంగా, వ్యవధిలో తక్కువగా ఉంటాయి.<ref name="NIH2009GHR" /> దాడి లక్షణాలు [[కడుపునొప్పి|కడుపు నొప్పి]], ఛాతీ నొప్పి, [[వాంతి|వాంతులు]], గందరగోళం, [[మలబద్దకం|మలబద్ధకం]], జ్వరం, అధిక రక్తపోటు, అధిక హృదయ స్పందన రేటు.<ref name="NIH2009GHR" /><ref name="NIH2014">{{Cite web|title=Porphyria|url=https://www.niddk.nih.gov/health-information/health-topics/liver-disease/porphyria/Pages/facts.aspx|website=NIDDK|access-date=25 October 2016|date=February 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026081818/https://www.niddk.nih.gov/health-information/health-topics/liver-disease/porphyria/Pages/facts.aspx|archive-date=26 October 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161026081818/https://www.niddk.nih.gov/health-information/health-topics/liver-disease/porphyria/Pages/facts.aspx|date=26 October 2016}}</ref><ref name=Stein2017>{{cite journal |last1=Stein |first1=PE |last2=Badminton |first2=MN |last3=Rees |first3=DC |title=Update review of the acute porphyrias |journal=British Journal of Haematology|date=February 2017|volume=176|issue=4|pages=527–538|doi=10.1111/bjh.14459|pmid=27982422}}</ref> దాడులు సాధారణంగా రోజుల నుండి వారాల వరకు ఉంటాయి.<ref name="NIH2014" /> సంక్లిష్టతలలో [[పక్షవాతం]], తక్కువ రక్తంలో సోడియం స్థాయిలు, మూర్ఛలు ఉండవచ్చు. మద్యం, [[ధూమపానం]], హార్మోన్ల మార్పులు, ఉపవాసం, ఒత్తిడి లేదా కొన్ని మందుల ద్వారా దాడులు ప్రేరేపించబడవచ్చు.<ref name="NIH2014" /><ref name=Stein2017 /> చర్మం ప్రభావితమైతే, సూర్యరశ్మికి గురికావడంతో బొబ్బలు లేదా దురద సంభవించవచ్చు.<ref name="NIH2014" /> చాలా రకాల పోర్ఫిరియా ఒక వ్యక్తి తల్లిదండ్రులలో ఒకరు లేదా ఇద్దరి నుండి వారసత్వంగా పొందబడతాయి, హీమ్‌ను తయారు చేసే జన్యువులలో ఒకదానిలో [[ఉత్పరివర్తనము|మ్యుటేషన్]] కారణంగా ఉంటాయి.<ref name="NIH2014" /> అవి ఆటోసోమల్ డామినెంట్, ఆటోసోమల్ రిసెసివ్ లేదా ఎక్స్-లింక్డ్ డామినెంట్ పద్ధతిలో వారసత్వంగా పొందవచ్చు.<ref name="NIH2009GHR" /> ఒక రకం, పోర్ఫిరియా కటానియా టార్డా, కాలేయం, హెపటైటిస్ సి, మద్యం లేదా హెచ్ఐవి/ఎయిడ్స్‌లో పెరిగిన ఇనుము కారణంగా కూడా ఉండవచ్చు. అంతర్లీన యంత్రాంగం ఫలితంగా ఉత్పత్తి చేయబడిన హీమ్ పరిమాణం తగ్గుతుంది, హీమ్ తయారీలో పాల్గొనే పదార్థాల నిర్మాణం జరుగుతుంది.<ref name="NIH2009GHR" /> కాలేయం లేదా [[ఎముక మజ్జ]] ప్రభావితమైందా అనే దాని ఆధారంగా కూడా పోర్ఫిరియాస్ను వర్గీకరించవచ్చు.<ref name="NIH2009GHR" /> రోగనిర్ధారణ సాధారణంగా రక్తం, మూత్రం, మలం పరీక్షల ద్వారా చేయబడుతుంది.<ref name="NIH2014" /> నిర్దిష్ట ఉత్పరివర్తనను నిర్ణయించడానికి జన్యు పరీక్ష చేయవచ్చు. నిర్దిష్ట ఉత్పరివర్తనాన్ని గుర్తించడానికి జన్యు పరీక్ష చేయవచ్చు.<ref name="NIH2014" /> చికిత్స అనేది పోర్ఫిరియా రకం, వ్యక్తి లక్షణాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref name="NIH2014" /> చర్మం పోర్ఫిరియా చికిత్సలో సాధారణంగా సూర్యరశ్మిని నివారించడం ఉంటుంది, అయితే తీవ్రమైన పోర్ఫిరియా కోసం చికిత్సలో ఇంట్రావీనస్ హీమ్ లేదా [[గ్లూకోస్|గ్లూకోజ్]] ద్రావణం ఇవ్వవచ్చు.<ref name="NIH2014" /> అరుదుగా, కాలేయ మార్పిడి చేయవచ్చు.<ref name="NIH2014" /> పోర్ఫిరియా ఖచ్చితమైన తరచుదనం అస్పష్టంగా ఉంది, కానీ ఇది 50,000 మందికి 1 నుండి 100 మధ్య ప్రభావితం చేస్తుందని అంచనా.<ref name="NIH2009GHR" /> ప్రపంచవ్యాప్తంగా రేట్లు భిన్నంగా ఉంటాయి.<ref name="NIH2014" /> పోర్ఫిరియా కటానియా టార్డా అత్యంత సాధారణ రకం అని నమ్ముతారు.<ref name="NIH2009GHR" /> ఈ వ్యాధిని [[హిప్పోక్రేట్స్]] క్రీ. పూ. 370 లోనే వర్ణించారు.<ref name="McM2014" /> అంతర్లీన యంత్రాంగాన్ని మొట్టమొదట 1871లో జర్మన్ శరీరధర్మ శాస్త్రవేత్త, రసాయన శాస్త్రవేత్త ఫెలిక్స్ హోప్-సెయిలర్ వర్ణించారు.<ref name="McM2014" /> ''పోర్ఫిరియా'' అనే పేరు [[గ్రీకు భాష|గ్రీకు]] πορφύρα, ''పోర్ఫిరా'' నుండి వచ్చింది, దీని అర్థం "ఊదా", ఇది దాడి సమయంలో ఉండే మూత్రం రంగును సూచిస్తుంది.<ref name="McM2014">{{Cite book|last=McManus|first=Linda|title=Pathobiology of Human Disease: A Dynamic Encyclopedia of Disease Mechanisms|date=2014|publisher=Elsevier|isbn=9780123864574|page=1488|url=https://books.google.com/books?id=uQB0AwAAQBAJ&pg=PA1488|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908185105/https://books.google.com/books?id=uQB0AwAAQBAJ&pg=PA1488|archive-date=8 September 2017|df=dmy-all}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] ptfnejr1nu7jj0ztut3qmbh5kfs5cs2 4956792 4956727 2026-09-12T11:41:53Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:జన్యు వ్యాధులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956792 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Porphyria |synonym = |image =Urine of patient with porphyria.png |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Left figure is urine on the first day while the right figure is urine after three days of sun exposures showing the classic change in color to purple. |pronounce ={{IPAc-en|p|ɔːr|ˈ|f|ɪr|i|ə}} or {{IPAc-en|p|ɔːr|ˈ|f|aɪ|r|i|ə}} |specialty =[[Hematology]], [[dermatology]], [[neurology]] |symptoms =Depending on subtype—[[abdominal pain]], [[chest pain]], [[vomiting]], confusion, [[constipation]], [[fever]], [[seizure]]s, [[blister]]s with sunlight<ref name=NIH2009GHR/><ref name=NIH2014/> |complications = |onset =Recurrent attacks that last days to weeks<ref name=NIH2014/> |duration = |types = |causes =Usually [[genetics|genetic]]<ref name=NIH2014/> |risks = |diagnosis =Blood, urine, and stool tests, [[genetic testing]]<ref name=NIH2014/> |differential =[[Lead poisoning]], [[alcoholic liver disease]]<ref>{{cite book|last1=Dancygier|first1=Henryk|title=Clinical Hepatology: Principles and Practice of Hepatobiliary Diseases|date=2009|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9783642045196|page=1088|url=https://books.google.com/books?id=lrPX8C4p90QC&pg=PA1088|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908185104/https://books.google.com/books?id=lrPX8C4p90QC&pg=PA1088|archive-date=8 September 2017|df=dmy-all}}</ref> |prevention = |treatment =Depends on type and symptoms<ref name=NIH2014/> |medication = |prognosis = |frequency =1 to 100 in 50,000 people<ref name=NIH2009GHR/> |deaths = }} '''పోర్ఫిరియా''' అనేది పోర్ఫిరిన్స్ అని పిలువబడే పదార్థాలు ఏర్పడి, చర్మం లేదా [[నాడీ వ్యవస్థ]] ప్రతికూలంగా ప్రభావితం చేసే వ్యాధుల సమూహం.<ref name="NIH2009GHR">{{Cite web|title=porphyria|url=https://ghr.nlm.nih.gov/condition/porphyria|website=GHR|access-date=26 October 2016|date=July 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026080542/https://ghr.nlm.nih.gov/condition/porphyria|archive-date=26 October 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161026080542/https://ghr.nlm.nih.gov/condition/porphyria|date=26 October 2016}}</ref> నాడీ వ్యవస్థను ప్రభావితం చేసే రకాలను అక్యూట్ పోర్ఫిరియా అని కూడా పిలుస్తారు, ఎందుకంటే లక్షణాలు ప్రారంభంలో వేగంగా, వ్యవధిలో తక్కువగా ఉంటాయి.<ref name="NIH2009GHR" /> దాడి లక్షణాలు [[కడుపునొప్పి|కడుపు నొప్పి]], ఛాతీ నొప్పి, [[వాంతి|వాంతులు]], గందరగోళం, [[మలబద్దకం|మలబద్ధకం]], జ్వరం, అధిక రక్తపోటు, అధిక హృదయ స్పందన రేటు.<ref name="NIH2009GHR" /><ref name="NIH2014">{{Cite web|title=Porphyria|url=https://www.niddk.nih.gov/health-information/health-topics/liver-disease/porphyria/Pages/facts.aspx|website=NIDDK|access-date=25 October 2016|date=February 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026081818/https://www.niddk.nih.gov/health-information/health-topics/liver-disease/porphyria/Pages/facts.aspx|archive-date=26 October 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161026081818/https://www.niddk.nih.gov/health-information/health-topics/liver-disease/porphyria/Pages/facts.aspx|date=26 October 2016}}</ref><ref name=Stein2017>{{cite journal |last1=Stein |first1=PE |last2=Badminton |first2=MN |last3=Rees |first3=DC |title=Update review of the acute porphyrias |journal=British Journal of Haematology|date=February 2017|volume=176|issue=4|pages=527–538|doi=10.1111/bjh.14459|pmid=27982422}}</ref> దాడులు సాధారణంగా రోజుల నుండి వారాల వరకు ఉంటాయి.<ref name="NIH2014" /> సంక్లిష్టతలలో [[పక్షవాతం]], తక్కువ రక్తంలో సోడియం స్థాయిలు, మూర్ఛలు ఉండవచ్చు. మద్యం, [[ధూమపానం]], హార్మోన్ల మార్పులు, ఉపవాసం, ఒత్తిడి లేదా కొన్ని మందుల ద్వారా దాడులు ప్రేరేపించబడవచ్చు.<ref name="NIH2014" /><ref name=Stein2017 /> చర్మం ప్రభావితమైతే, సూర్యరశ్మికి గురికావడంతో బొబ్బలు లేదా దురద సంభవించవచ్చు.<ref name="NIH2014" /> చాలా రకాల పోర్ఫిరియా ఒక వ్యక్తి తల్లిదండ్రులలో ఒకరు లేదా ఇద్దరి నుండి వారసత్వంగా పొందబడతాయి, హీమ్‌ను తయారు చేసే జన్యువులలో ఒకదానిలో [[ఉత్పరివర్తనము|మ్యుటేషన్]] కారణంగా ఉంటాయి.<ref name="NIH2014" /> అవి ఆటోసోమల్ డామినెంట్, ఆటోసోమల్ రిసెసివ్ లేదా ఎక్స్-లింక్డ్ డామినెంట్ పద్ధతిలో వారసత్వంగా పొందవచ్చు.<ref name="NIH2009GHR" /> ఒక రకం, పోర్ఫిరియా కటానియా టార్డా, కాలేయం, హెపటైటిస్ సి, మద్యం లేదా హెచ్ఐవి/ఎయిడ్స్‌లో పెరిగిన ఇనుము కారణంగా కూడా ఉండవచ్చు. అంతర్లీన యంత్రాంగం ఫలితంగా ఉత్పత్తి చేయబడిన హీమ్ పరిమాణం తగ్గుతుంది, హీమ్ తయారీలో పాల్గొనే పదార్థాల నిర్మాణం జరుగుతుంది.<ref name="NIH2009GHR" /> కాలేయం లేదా [[ఎముక మజ్జ]] ప్రభావితమైందా అనే దాని ఆధారంగా కూడా పోర్ఫిరియాస్ను వర్గీకరించవచ్చు.<ref name="NIH2009GHR" /> రోగనిర్ధారణ సాధారణంగా రక్తం, మూత్రం, మలం పరీక్షల ద్వారా చేయబడుతుంది.<ref name="NIH2014" /> నిర్దిష్ట ఉత్పరివర్తనను నిర్ణయించడానికి జన్యు పరీక్ష చేయవచ్చు. నిర్దిష్ట ఉత్పరివర్తనాన్ని గుర్తించడానికి జన్యు పరీక్ష చేయవచ్చు.<ref name="NIH2014" /> చికిత్స అనేది పోర్ఫిరియా రకం, వ్యక్తి లక్షణాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref name="NIH2014" /> చర్మం పోర్ఫిరియా చికిత్సలో సాధారణంగా సూర్యరశ్మిని నివారించడం ఉంటుంది, అయితే తీవ్రమైన పోర్ఫిరియా కోసం చికిత్సలో ఇంట్రావీనస్ హీమ్ లేదా [[గ్లూకోస్|గ్లూకోజ్]] ద్రావణం ఇవ్వవచ్చు.<ref name="NIH2014" /> అరుదుగా, కాలేయ మార్పిడి చేయవచ్చు.<ref name="NIH2014" /> పోర్ఫిరియా ఖచ్చితమైన తరచుదనం అస్పష్టంగా ఉంది, కానీ ఇది 50,000 మందికి 1 నుండి 100 మధ్య ప్రభావితం చేస్తుందని అంచనా.<ref name="NIH2009GHR" /> ప్రపంచవ్యాప్తంగా రేట్లు భిన్నంగా ఉంటాయి.<ref name="NIH2014" /> పోర్ఫిరియా కటానియా టార్డా అత్యంత సాధారణ రకం అని నమ్ముతారు.<ref name="NIH2009GHR" /> ఈ వ్యాధిని [[హిప్పోక్రేట్స్]] క్రీ. పూ. 370 లోనే వర్ణించారు.<ref name="McM2014" /> అంతర్లీన యంత్రాంగాన్ని మొట్టమొదట 1871లో జర్మన్ శరీరధర్మ శాస్త్రవేత్త, రసాయన శాస్త్రవేత్త ఫెలిక్స్ హోప్-సెయిలర్ వర్ణించారు.<ref name="McM2014" /> ''పోర్ఫిరియా'' అనే పేరు [[గ్రీకు భాష|గ్రీకు]] πορφύρα, ''పోర్ఫిరా'' నుండి వచ్చింది, దీని అర్థం "ఊదా", ఇది దాడి సమయంలో ఉండే మూత్రం రంగును సూచిస్తుంది.<ref name="McM2014">{{Cite book|last=McManus|first=Linda|title=Pathobiology of Human Disease: A Dynamic Encyclopedia of Disease Mechanisms|date=2014|publisher=Elsevier|isbn=9780123864574|page=1488|url=https://books.google.com/books?id=uQB0AwAAQBAJ&pg=PA1488|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908185105/https://books.google.com/books?id=uQB0AwAAQBAJ&pg=PA1488|archive-date=8 September 2017|df=dmy-all}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:జన్యు వ్యాధులు]] 4vh44b4meq1aghcq1qq0hkgpnga62fx 0 509480 4956728 2026-09-12T11:03:54Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1456764|Venlafaxine]] to:te #mdwikicx 4956728 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |verifiedrevid =459442662 |drug_name =Venlafaxine |image =Venlafaxine structure.svg |alt = |image2 =Venlafaxine-3D-balls.png |caption = |type = <!-- Names --> |pronounce ={{IPAc-en|ˌ|v|ɛ|n|l|ə|ˈ|f|æ|k|s|iː|n}} |tradename =Effexor, Efexor, others<ref name="brands">{{cite web|url=https://www.drugs.com/international/venlafaxine.html|title=Venlafaxine|last=|first=|date=January 2020|website=Drugs.com|publisher=Drugsite Trust|location=Dallas, Texas<!--data hosting location-->|at=Brand Names|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200906074924/https://www.drugs.com/international/venlafaxine.html|archive-date=6 September 2020|access-date=24 Jan 2020}}</ref> |synonyms = |IUPAC_name =(''RS'')-1-[2-dimethylamino-1-(4-methoxyphenyl)-ethyl]cyclohexanol <!-- Clinical data --> |class = |pregnancy_AU =B2 |pregnancy_category= |routes_of_administration=By mouth |onset = |duration_of_action= |Drugs.com ={{drugs.com|monograph|Venlafaxine}} |MedlinePlus = <!-- Legal data --> |legal_AU =S4 |legal_CA =Rx-only |legal_UK =POM |legal_UK_comment =<ref>{{cite web | title=Efexor XL 75 mg hard prolonged release capsules - Summary of Product Characteristics (SmPC) | website=(emc) | date=16 March 2020 | url=https://www.medicines.org.uk/emc/product/5474/smpc | access-date=15 April 2020 | archive-date=7 October 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201007180409/https://www.medicines.org.uk/emc/product/5474/smpc | url-status=live }}</ref> |legal_US =Rx-only |legal_status = |DailyMedID =Venlafaxine |licence_US = |licence_EU = <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =42±15%<ref name=TGA>{{cite web |title=Apo-Venlafaxine XR Capsules |work=TGA eBusiness Services |publisher=Apotex Pty Ltd |place=Macquarie Park, NSW |date=13 April 2012 |access-date=6 November 2013 |url=https://www.ebs.tga.gov.au/ebs/picmi/picmirepository.nsf/pdf?OpenAgent&id=CP-2012-PI-01095-3 |format=PDF |archive-date=19 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180419100649/https://www.ebs.tga.gov.au/ebs/picmi/picmirepository.nsf/pdf?OpenAgent&id=CP-2012-PI-01095-3 |url-status=live }}</ref> |protein_bound =27±2% (parent compound), 30±12% (active metabolite, [[desvenlafaxine]])<ref name=DM>{{cite web |title=Venlafaxine (venlafaxine hydrochloride) tablet [Aurobindo Pharma Limited] |work=DailyMed |publisher=Aurobindo Pharma Limited |date=February 2013 |access-date=6 November 2013 |url=http://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=b23637e5-d37f-41b5-ba76-fc053e903bc2 |archive-date=30 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200130180552/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=b23637e5-d37f-41b5-ba76-fc053e903bc2 |url-status=live }}</ref> |metabolism =Extensively metabolised by the [[liver]]<ref name=TGA /><ref name=DM /> |elimination_half-life=5±2 h (parent compound for immediate release preparations), 15±6 h (parent compound for extended release preparations), 11±2 h (active metabolite)<ref name=TGA /><ref name=DM /> |excretion =[[Kidney]] (87%; 5% as unchanged drug; 29% as [[desvenlafaxine]] and 53% as other metabolites)<ref name=TGA /><ref name=DM /> <!-- Chemical and physical data --> |C =17 |H =27 |N =1 |O =2 |SMILES =OC2(C(c1ccc(OC)cc1)CN(C)C)CCCCC2 |StdInChI =1S/C17H27NO2/c1-18(2)13-16(17(19)11-5-4-6-12-17)14-7-9-15(20-3)10-8-14/h7-10,16,19H,4-6,11-13H2,1-3H3 |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =PNVNVHUZROJLTJ-UHFFFAOYSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |chirality =[[Racemic mixture]] }}ఎఫెక్సర్ బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించే '''వెన్లాఫాక్సిన్''', సెరోటోనిన్-నోర్పైన్ఫ్రైన్ రీఅప్టేక్ ఇన్హిబిటర్ (ఎస్ఎన్ఆర్ఐ) తరగతి యాంటిడిప్రెసెంట్ ఔషధం.<ref name="AHFS2018">{{Cite web|title=Venlafaxine Hydrochloride Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/venlafaxine-hydrochloride.html|website=Drugs.com|publisher=AHFS|access-date=24 December 2018|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127001402/https://www.drugs.com/monograph/venlafaxine-hydrochloride.html|url-status=live}}</ref> ఇది [[మేజర్ డిప్రెసివ్ డిజార్డర్|ప్రధాన నిస్పృహ రుగ్మత]] (సాధారణ ఆందోళన రుగ్మత), సామాజిక భయానికి చికిత్స చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు.<ref name="AHFS2018" /> ఇది దీర్ఘకాలిక నొప్పి కూడా ఉపయోగించవచ్చు.<ref>{{Cite web|title=Antidepressants: Another weapon against chronic pain|url=https://www.mayoclinic.org/pain-medications/art-20045647|website=Mayo Clinic|access-date=25 January 2020|language=en|archive-date=26 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211026225927/https://www.mayoclinic.org/pain-medications/art-20045647|url-status=live}}</ref> ఇది నోటి ద్వారా తీసుకోబడుతుంది.<ref name="AHFS2018" /> సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో ఆకలి లేకపోవడం, మలబద్ధకం, నోరు ఎండిపోవడం, మైకము, చెమట పట్టడం, లైంగిక సమస్యలు ఉంటాయి.<ref name="AHFS2018" /> తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో [[ఆత్మహత్య]], [[ఉన్మాదం]], సెరోటోనిన్ సిండ్రోమ్ ప్రమాదాన్ని పెంచుతాయి.<ref name="AHFS2018" /> ఆపివేస్తే యాంటిడిప్రెసెంట్ ఉపసంహరణ సిండ్రోమ్ సంభవించవచ్చు. [[గర్భం]] తరువాతి భాగంలో ఉపయోగించడం శిశువుకు హాని కలిగిస్తుందనే ఆందోళనలు ఉన్నాయి.<ref name="AHFS2018" /> ఇది ఎలా పనిచేస్తుందో పూర్తిగా స్పష్టంగా లేదు, కానీ మెదడులోని న్యూరోట్రాన్స్మిటర్లలో మార్పులను కలిగి ఉంటుందని నమ్ముతారు.<ref name="AHFS2018" /> 1993లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో వైద్య ఉపయోగం కోసం వెన్లాఫాక్సిన్ ఆమోదించబడింది.<ref name="AHFS2018" /> ఇది సాధారణ ఔషధంగా అందుబాటులో ఉంది.<ref name="AHFS2018" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 2018 నాటికి మోతాదుకు టోకు ధర US $0.20 కంటే తక్కువగా ఉంది.<ref name="ref">{{Cite web|title=NADAC as of 2018-12-19|url=https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-12-19/g7bs-ahj4|website=Centers for Medicare and Medicaid Services|access-date=22 December 2018|language=en|archive-date=19 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181219230344/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-12-19/g7bs-ahj4|url-status=dead}}</ref> 2017లో, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఏడు మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్‌లతో, ఇది 102వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించబడిన ఔషధం.<ref name="ref1">{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=18 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318234059/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}}</ref><ref name="ref2">{{Cite web|title=Venlafaxine - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Venlafaxine|access-date=11 April 2020|archive-date=29 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211129083740/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Venlafaxine|url-status=live}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] i6slmi6hzw5pkl9cr8iqa7aallh6qci 0 509481 4956730 2026-09-12T11:04:20Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1459105|Cefalexin]] to:te #mdwikicx 4956730 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Watchedfields =changed |verifiedrevid =457630940 |image =Cefalexin.svg |image2 =Cefalexin ball-and-stick.png <!-- Names --> |pronounce ={{IPAc-en|ˌ|s|ɛ|f|ə|ˈ|l|ɛ|k|s|ᵻ|n}} |tradename =Keflex, Ceporex, others<ref name=McP2007/> |synonyms = |BAN =Cephalexin |USAN =cephalexin |IUPAC_name =(7R)-3-Methyl-7- (α- D -phenylglycylamino) -3-cephem-4-carboxylic acid monohydrate <!-- Clinical data --> |class =[[Antibiotic]] (1st-generation [[cephalosporin]])<ref name=AHFS2014/> |pregnancy_AU =A |pregnancy_AU_comment=<ref name="Drugs.com pregnancy">{{cite web | title=Cephalexin Use During Pregnancy | website=Drugs.com | date=28 December 2018 | url=https://www.drugs.com/pregnancy/cephalexin.html | access-date=7 February 2020 | archive-date=7 February 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200207073035/https://www.drugs.com/pregnancy/cephalexin.html | url-status=live }}</ref> |pregnancy_category= |onset = |duration_of_action= |Drugs.com ={{Drugs.com|monograph|Cephalexin}} |MedlinePlus =a682733 <!-- Legal data --> |legal_AU =S4 |legal_UK =POM |legal_US =Rx-only |DailyMedID =Cephalexin |licence_US =Keflex <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =Well absorbed |protein_bound =15% |metabolism =80% excreted unchanged in urine within 6 hours |elimination_half-life=0.6–1.2 hours (adult with normal kidney function)<ref>McEvoy, G.K. (ed.). American Hospital Formulary Service — Drug Information 95. Bethesda, MD: American Society of Hospital Pharmacists, Inc., 1995 (Plus Supplements 1995)., p. 166</ref> |excretion =[[Kidney]] <!-- Chemical and physical data --> |C =16 |H =17 |N =3 |O =4 |S =1 |SMILES =O=C2N1/C(=C(\CS[C@@H]1[C@@H]2NC(=O)[C@@H](c3ccccc3)N)C)C(=O)O |StdInChI =1S/C16H17N3O4S/c1-8-7-24-15-11(14(21)19(15)12(8)16(22)23)18-13(20)10(17)9-5-3-2-4-6-9/h2-6,10-11,15H,7,17H2,1H3,(H,18,20)(H,22,23)/t10-,11-,15-/m1/s1 |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =ZAIPMKNFIOOWCQ-UEKVPHQBSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |melting_point =326.8 |drug_name =Cefalexin }} '''సెఫాలెక్సిన్''', '''సెఫాలెక్సిన్''' కూడా పిలుస్తారు, కొన్నిసార్లు ఇతరులలో కెఫ్లెక్స్ అని బ్రాండ్ చేయబడుతుంది, ఇది ఒక యాంటీబయాటిక్.<ref name="AHFS2014">{{Cite web|title=Cephalexin|url=https://www.drugs.com/monograph/cephalexin.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=Apr 21, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140501202910/http://www.drugs.com/monograph/cephalexin.html|archive-date=2014-05-01}}</ref> మధ్య చెవి, ఎముక, కీళ్ళు, చర్మం, మూత్ర మార్గంతో సహా అనేక బ్యాక్టీరియా ఇన్ఫెక్షన్లకు చికిత్స చేయడానికి దీనిని ఉపయోగిస్తారు.<ref name="AHFS2014" /> ఇది కొన్ని రకాల [[న్యుమోనియా]], స్ట్రెప్ గొంతు, బ్యాక్టీరియా ఎండోకార్డిటిస్ను నివారించడానికి కూడా ఉపయోగించవచ్చు.<ref name="AHFS2014" /> మెథిసిలిన్-రెసిస్టెంట్ స్టెఫిలోకాకస్ ఆరియస్ (ఎంఆర్ఎస్ఏ) ''ఎంటెరోకోకస్'' లేదా ''సూడోమోనాస్'' వల్ల కలిగే ఇన్ఫెక్షన్లకు వ్యతిరేకంగా సెఫాలెక్సిన్ ప్రభావవంతంగా ఉండదు.<ref name="AHFS2014" /> ఇతర యాంటీబయాటిక్స్ మాదిరిగానే, ఇది [[ఫ్లూ]], [[జలుబు|సాధారణ జలుబు]] లేదా తీవ్రమైన బ్రోన్కైటిస్ వంటి వైరల్ ఇన్ఫెక్షన్లకు చికిత్స చేయదు.<ref name="AHFS2014" /> [[పెన్సిలిన్]] తేలికపాటి లేదా మితమైన అలెర్జీలు ఉన్నవారిలో దీనిని ఉపయోగించవచ్చు, అయితే తీవ్రమైన పెన్సిలిన్ అలెర్జీలు కలిగిన వారిలో ఇది సిఫారసు చేయబడదు.<ref name="AHFS2014" /> సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో కడుపు నొప్పి, అతిసారం ఉంటాయి.<ref name="AHFS2014" /> అతిసారానికి కారణమైన ''క్లోస్ట్రిడియమ్ డిఫిసైల్'' తో [[అలర్జీ|అలెర్జీ ప్రతిచర్యలు]] లేదా అంటువ్యాధులు కూడా సాధ్యమే.<ref name="AHFS2014" /> గర్భధారణ సమయంలో లేదా తల్లిపాలను సమయంలో ఉపయోగించడం శిశువుకు హానికరం అనిపించదు.<ref name="AHFS2014" /><ref name="TGA2014">{{Cite web|title=Prescribing medicines in pregnancy database|url=http://www.tga.gov.au/hp/medicines-pregnancy.htm#.U1Yw8Bc3tqw|website=Australian Government|access-date=22 April 2014|date=3 March 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140408040902/http://www.tga.gov.au/hp/medicines-pregnancy.htm#.U1Yw8Bc3tqw|archive-date=8 April 2014}}</ref><ref name="Breast2013">{{Cite book|title=Breastfeeding and Medication|date=2013|publisher=Routledge|isbn=9781136178153|page=227|url=https://books.google.com/books?id=0Y8lbCnF1mgC&pg=PA227|last=Wendy Jones|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908135050/https://books.google.com/books?id=0Y8lbCnF1mgC&pg=PA227|archive-date=2017-09-08}}</ref> ఇది పిల్లలు, 65 సంవత్సరాల కంటే ఎక్కువ వయస్సు ఉన్నవారికి ఉపయోగించవచ్చు.<ref name="AHFS2014" /> [[మూత్రపిండాల వైఫల్యం|మూత్రపిండాల సమస్యలు]] ఉన్నవారికి మోతాదు తగ్గింపు అవసరం కావచ్చు.<ref name="AHFS2014" /> సెఫాలెక్సిన్ అనేది మొదటి తరం సెఫలోస్పోరిన్స్ తరగతిలోని బీటా-లాక్టమ్ యాంటీబయాటిక్.<ref name="AHFS2014" /> ఇది బ్యాక్టీరియా కణ గోడ పెరుగుదలకు అంతరాయం కలిగించడం ద్వారా గ్రామ్-పాజిటివ్, కొన్ని గ్రామ్-నెగటివ్ బ్యాక్టీరియా చంపుతుంది.<ref name="AHFS2014" /> ఇది ఇంట్రావీనస్ సెఫాజోలిన్ సహా ఈ తరగతిలోని ఇతర ఏజెంట్ల మాదిరిగానే పనిచేస్తుంది, కానీ నోటి ద్వారా తీసుకోవచ్చు.<ref name="Brunton2011">{{Cite book|last=Brunton|first=Laurence L.|title=Goodman & Gilman's pharmacological basis of therapeutics.|date=2011|publisher=McGraw-Hill|location=New York|isbn=978-0071624428|edition=12th|chapter=53, Penicillins, Cephalosporins, and Other β-Lactam Antibiotics}}</ref> సెఫాలెక్సిన్ 1967లో అభివృద్ధి చేయబడింది.<ref name="Hey2007">{{Cite book|editor-last=Hey|editor-first=Edmund|title=Neonatal formulary 5 drug use in pregnancy and the first year of life|date=2007|publisher=Blackwell|isbn=9780470750353|page=67|url=https://books.google.com/books?id=aumIBqHmChwC&pg=PA67|edition=5th|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908135050/https://books.google.com/books?id=aumIBqHmChwC&pg=PA67|archive-date=2017-09-08}}></ref> ఇది 1969లో మొదటిసారిగా విక్రయించబడింది.<ref name="McP2007">{{Cite book|last=McPherson|first=Edwin M.|title=Pharmaceutical Manufacturing Encyclopedia.|date=2007|publisher=Elsevier|location=Burlington|isbn=9780815518563|page=915|url=https://books.google.com/books?id=_J2ti4EkYpkC&pg=PA915|edition=3rd|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908135051/https://books.google.com/books?id=_J2ti4EkYpkC&pg=PA915|archive-date=2017-09-08}}</ref><ref>{{Cite book|last=Ravina|first=Enrique|title=The evolution of drug discovery : from traditional medicines to modern drugs|date=2011|publisher=Wiley-VCH|location=Weinheim|isbn=9783527326693|page=267|url=https://books.google.com/books?id=iDNy0XxGqT8C&pg=PA267|edition=1. Aufl.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908135051/https://books.google.com/books?id=iDNy0XxGqT8C&pg=PA267|archive-date=2017-09-08}}</ref> జెనెరిక్ ఔషధ వెర్షన్లు అందుబాటులో ఉన్నాయి, చవకైనవి. ఇది ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ అత్యవసర ఔషధాల జాబితాలో ఉంది .[9] 2017 లో, ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఏడు మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్లతో 102 వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించిన ఔషధం.<ref>{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Cephalexin - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Cephalexin|access-date=11 April 2020|archive-date=20 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200620032324/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Cephalexin|url-status=live}}</ref> కెనడాలో, ఇది 2013లో ఉపయోగించిన ఐదవ అత్యంత సాధారణ యాంటీబయాటిక్.<ref>{{Cite web|url=http://publications.gc.ca/collections/collection_2014/aspc-phac/HP37-20-2013-eng.pdf|title=Human Antimicrobial Drug Use Report 2012/2013|date=November 2014|access-date=February 24, 2015|publisher=Public Health Agency of Canada (PHAC)|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150321041930/http://publications.gc.ca/collections/collection_2014/aspc-phac/HP37-20-2013-eng.pdf|archive-date=March 21, 2015}}</ref> ఆస్ట్రేలియాలో, ఇది అత్యధికంగా సూచించబడిన 15 మందులలో ఒకటి.<ref>{{Cite book|title=Australia's Health 2012: The Thirteenth Biennial Health Report of the Australian Institute of Health and Welfare|date=2012|publisher=Australian Institute of Health and Welfare|isbn=9781742493053|page=408|url=https://books.google.com/books?id=1CazE2WqNBEC&pg=PT424|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908135051/https://books.google.com/books?id=1CazE2WqNBEC&pg=PT424|archive-date=2017-09-08}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 1yfbg14anc72pi817suox7zg21kd7b9 4956761 4956730 2026-09-12T11:19:04Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రకటించిన అవసరమైన మందులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956761 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Watchedfields =changed |verifiedrevid =457630940 |image =Cefalexin.svg |image2 =Cefalexin ball-and-stick.png <!-- Names --> |pronounce ={{IPAc-en|ˌ|s|ɛ|f|ə|ˈ|l|ɛ|k|s|ᵻ|n}} |tradename =Keflex, Ceporex, others<ref name=McP2007/> |synonyms = |BAN =Cephalexin |USAN =cephalexin |IUPAC_name =(7R)-3-Methyl-7- (α- D -phenylglycylamino) -3-cephem-4-carboxylic acid monohydrate <!-- Clinical data --> |class =[[Antibiotic]] (1st-generation [[cephalosporin]])<ref name=AHFS2014/> |pregnancy_AU =A |pregnancy_AU_comment=<ref name="Drugs.com pregnancy">{{cite web | title=Cephalexin Use During Pregnancy | website=Drugs.com | date=28 December 2018 | url=https://www.drugs.com/pregnancy/cephalexin.html | access-date=7 February 2020 | archive-date=7 February 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200207073035/https://www.drugs.com/pregnancy/cephalexin.html | url-status=live }}</ref> |pregnancy_category= |onset = |duration_of_action= |Drugs.com ={{Drugs.com|monograph|Cephalexin}} |MedlinePlus =a682733 <!-- Legal data --> |legal_AU =S4 |legal_UK =POM |legal_US =Rx-only |DailyMedID =Cephalexin |licence_US =Keflex <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =Well absorbed |protein_bound =15% |metabolism =80% excreted unchanged in urine within 6 hours |elimination_half-life=0.6–1.2 hours (adult with normal kidney function)<ref>McEvoy, G.K. (ed.). American Hospital Formulary Service — Drug Information 95. Bethesda, MD: American Society of Hospital Pharmacists, Inc., 1995 (Plus Supplements 1995)., p. 166</ref> |excretion =[[Kidney]] <!-- Chemical and physical data --> |C =16 |H =17 |N =3 |O =4 |S =1 |SMILES =O=C2N1/C(=C(\CS[C@@H]1[C@@H]2NC(=O)[C@@H](c3ccccc3)N)C)C(=O)O |StdInChI =1S/C16H17N3O4S/c1-8-7-24-15-11(14(21)19(15)12(8)16(22)23)18-13(20)10(17)9-5-3-2-4-6-9/h2-6,10-11,15H,7,17H2,1H3,(H,18,20)(H,22,23)/t10-,11-,15-/m1/s1 |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =ZAIPMKNFIOOWCQ-UEKVPHQBSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |melting_point =326.8 |drug_name =Cefalexin }} '''సెఫాలెక్సిన్''', '''సెఫాలెక్సిన్''' కూడా పిలుస్తారు, కొన్నిసార్లు ఇతరులలో కెఫ్లెక్స్ అని బ్రాండ్ చేయబడుతుంది, ఇది ఒక యాంటీబయాటిక్.<ref name="AHFS2014">{{Cite web|title=Cephalexin|url=https://www.drugs.com/monograph/cephalexin.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=Apr 21, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140501202910/http://www.drugs.com/monograph/cephalexin.html|archive-date=2014-05-01}}</ref> మధ్య చెవి, ఎముక, కీళ్ళు, చర్మం, మూత్ర మార్గంతో సహా అనేక బ్యాక్టీరియా ఇన్ఫెక్షన్లకు చికిత్స చేయడానికి దీనిని ఉపయోగిస్తారు.<ref name="AHFS2014" /> ఇది కొన్ని రకాల [[న్యుమోనియా]], స్ట్రెప్ గొంతు, బ్యాక్టీరియా ఎండోకార్డిటిస్ను నివారించడానికి కూడా ఉపయోగించవచ్చు.<ref name="AHFS2014" /> మెథిసిలిన్-రెసిస్టెంట్ స్టెఫిలోకాకస్ ఆరియస్ (ఎంఆర్ఎస్ఏ) ''ఎంటెరోకోకస్'' లేదా ''సూడోమోనాస్'' వల్ల కలిగే ఇన్ఫెక్షన్లకు వ్యతిరేకంగా సెఫాలెక్సిన్ ప్రభావవంతంగా ఉండదు.<ref name="AHFS2014" /> ఇతర యాంటీబయాటిక్స్ మాదిరిగానే, ఇది [[ఫ్లూ]], [[జలుబు|సాధారణ జలుబు]] లేదా తీవ్రమైన బ్రోన్కైటిస్ వంటి వైరల్ ఇన్ఫెక్షన్లకు చికిత్స చేయదు.<ref name="AHFS2014" /> [[పెన్సిలిన్]] తేలికపాటి లేదా మితమైన అలెర్జీలు ఉన్నవారిలో దీనిని ఉపయోగించవచ్చు, అయితే తీవ్రమైన పెన్సిలిన్ అలెర్జీలు కలిగిన వారిలో ఇది సిఫారసు చేయబడదు.<ref name="AHFS2014" /> సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో కడుపు నొప్పి, అతిసారం ఉంటాయి.<ref name="AHFS2014" /> అతిసారానికి కారణమైన ''క్లోస్ట్రిడియమ్ డిఫిసైల్'' తో [[అలర్జీ|అలెర్జీ ప్రతిచర్యలు]] లేదా అంటువ్యాధులు కూడా సాధ్యమే.<ref name="AHFS2014" /> గర్భధారణ సమయంలో లేదా తల్లిపాలను సమయంలో ఉపయోగించడం శిశువుకు హానికరం అనిపించదు.<ref name="AHFS2014" /><ref name="TGA2014">{{Cite web|title=Prescribing medicines in pregnancy database|url=http://www.tga.gov.au/hp/medicines-pregnancy.htm#.U1Yw8Bc3tqw|website=Australian Government|access-date=22 April 2014|date=3 March 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140408040902/http://www.tga.gov.au/hp/medicines-pregnancy.htm#.U1Yw8Bc3tqw|archive-date=8 April 2014}}</ref><ref name="Breast2013">{{Cite book|title=Breastfeeding and Medication|date=2013|publisher=Routledge|isbn=9781136178153|page=227|url=https://books.google.com/books?id=0Y8lbCnF1mgC&pg=PA227|last=Wendy Jones|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908135050/https://books.google.com/books?id=0Y8lbCnF1mgC&pg=PA227|archive-date=2017-09-08}}</ref> ఇది పిల్లలు, 65 సంవత్సరాల కంటే ఎక్కువ వయస్సు ఉన్నవారికి ఉపయోగించవచ్చు.<ref name="AHFS2014" /> [[మూత్రపిండాల వైఫల్యం|మూత్రపిండాల సమస్యలు]] ఉన్నవారికి మోతాదు తగ్గింపు అవసరం కావచ్చు.<ref name="AHFS2014" /> సెఫాలెక్సిన్ అనేది మొదటి తరం సెఫలోస్పోరిన్స్ తరగతిలోని బీటా-లాక్టమ్ యాంటీబయాటిక్.<ref name="AHFS2014" /> ఇది బ్యాక్టీరియా కణ గోడ పెరుగుదలకు అంతరాయం కలిగించడం ద్వారా గ్రామ్-పాజిటివ్, కొన్ని గ్రామ్-నెగటివ్ బ్యాక్టీరియా చంపుతుంది.<ref name="AHFS2014" /> ఇది ఇంట్రావీనస్ సెఫాజోలిన్ సహా ఈ తరగతిలోని ఇతర ఏజెంట్ల మాదిరిగానే పనిచేస్తుంది, కానీ నోటి ద్వారా తీసుకోవచ్చు.<ref name="Brunton2011">{{Cite book|last=Brunton|first=Laurence L.|title=Goodman & Gilman's pharmacological basis of therapeutics.|date=2011|publisher=McGraw-Hill|location=New York|isbn=978-0071624428|edition=12th|chapter=53, Penicillins, Cephalosporins, and Other β-Lactam Antibiotics}}</ref> సెఫాలెక్సిన్ 1967లో అభివృద్ధి చేయబడింది.<ref name="Hey2007">{{Cite book|editor-last=Hey|editor-first=Edmund|title=Neonatal formulary 5 drug use in pregnancy and the first year of life|date=2007|publisher=Blackwell|isbn=9780470750353|page=67|url=https://books.google.com/books?id=aumIBqHmChwC&pg=PA67|edition=5th|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908135050/https://books.google.com/books?id=aumIBqHmChwC&pg=PA67|archive-date=2017-09-08}}></ref> ఇది 1969లో మొదటిసారిగా విక్రయించబడింది.<ref name="McP2007">{{Cite book|last=McPherson|first=Edwin M.|title=Pharmaceutical Manufacturing Encyclopedia.|date=2007|publisher=Elsevier|location=Burlington|isbn=9780815518563|page=915|url=https://books.google.com/books?id=_J2ti4EkYpkC&pg=PA915|edition=3rd|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908135051/https://books.google.com/books?id=_J2ti4EkYpkC&pg=PA915|archive-date=2017-09-08}}</ref><ref>{{Cite book|last=Ravina|first=Enrique|title=The evolution of drug discovery : from traditional medicines to modern drugs|date=2011|publisher=Wiley-VCH|location=Weinheim|isbn=9783527326693|page=267|url=https://books.google.com/books?id=iDNy0XxGqT8C&pg=PA267|edition=1. Aufl.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908135051/https://books.google.com/books?id=iDNy0XxGqT8C&pg=PA267|archive-date=2017-09-08}}</ref> జెనెరిక్ ఔషధ వెర్షన్లు అందుబాటులో ఉన్నాయి, చవకైనవి. ఇది ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ అత్యవసర ఔషధాల జాబితాలో ఉంది .[9] 2017 లో, ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఏడు మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్లతో 102 వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించిన ఔషధం.<ref>{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Cephalexin - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Cephalexin|access-date=11 April 2020|archive-date=20 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200620032324/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Cephalexin|url-status=live}}</ref> కెనడాలో, ఇది 2013లో ఉపయోగించిన ఐదవ అత్యంత సాధారణ యాంటీబయాటిక్.<ref>{{Cite web|url=http://publications.gc.ca/collections/collection_2014/aspc-phac/HP37-20-2013-eng.pdf|title=Human Antimicrobial Drug Use Report 2012/2013|date=November 2014|access-date=February 24, 2015|publisher=Public Health Agency of Canada (PHAC)|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150321041930/http://publications.gc.ca/collections/collection_2014/aspc-phac/HP37-20-2013-eng.pdf|archive-date=March 21, 2015}}</ref> ఆస్ట్రేలియాలో, ఇది అత్యధికంగా సూచించబడిన 15 మందులలో ఒకటి.<ref>{{Cite book|title=Australia's Health 2012: The Thirteenth Biennial Health Report of the Australian Institute of Health and Welfare|date=2012|publisher=Australian Institute of Health and Welfare|isbn=9781742493053|page=408|url=https://books.google.com/books?id=1CazE2WqNBEC&pg=PT424|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908135051/https://books.google.com/books?id=1CazE2WqNBEC&pg=PT424|archive-date=2017-09-08}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రకటించిన అవసరమైన మందులు]] sxn85w5hp8vf3053fanudwspkgbuw3l 4956767 4956761 2026-09-12T11:21:23Z Rajasekhar1961 2596 4956767 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Watchedfields =changed |verifiedrevid =457630940 |image =Cefalexin.svg |image2 =Cefalexin ball-and-stick.png <!-- Names --> |pronounce ={{IPAc-en|ˌ|s|ɛ|f|ə|ˈ|l|ɛ|k|s|ᵻ|n}} |tradename =Keflex, Ceporex, others<ref name=McP2007/> |synonyms = |BAN =Cephalexin |USAN =cephalexin |IUPAC_name =(7R)-3-Methyl-7- (α- D -phenylglycylamino) -3-cephem-4-carboxylic acid monohydrate <!-- Clinical data --> |class =[[Antibiotic]] (1st-generation [[cephalosporin]])<ref name=AHFS2014/> |pregnancy_AU =A |pregnancy_AU_comment=<ref name="Drugs.com pregnancy">{{cite web | title=Cephalexin Use During Pregnancy | website=Drugs.com | date=28 December 2018 | url=https://www.drugs.com/pregnancy/cephalexin.html | access-date=7 February 2020 | archive-date=7 February 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200207073035/https://www.drugs.com/pregnancy/cephalexin.html | url-status=live }}</ref> |pregnancy_category= |onset = |duration_of_action= |Drugs.com ={{Drugs.com|monograph|Cephalexin}} |MedlinePlus =a682733 <!-- Legal data --> |legal_AU =S4 |legal_UK =POM |legal_US =Rx-only |DailyMedID =Cephalexin |licence_US =Keflex <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =Well absorbed |protein_bound =15% |metabolism =80% excreted unchanged in urine within 6 hours |elimination_half-life=0.6–1.2 hours (adult with normal kidney function)<ref>McEvoy, G.K. (ed.). American Hospital Formulary Service — Drug Information 95. Bethesda, MD: American Society of Hospital Pharmacists, Inc., 1995 (Plus Supplements 1995)., p. 166</ref> |excretion =[[Kidney]] <!-- Chemical and physical data --> |C =16 |H =17 |N =3 |O =4 |S =1 |SMILES =O=C2N1/C(=C(\CS[C@@H]1[C@@H]2NC(=O)[C@@H](c3ccccc3)N)C)C(=O)O |StdInChI =1S/C16H17N3O4S/c1-8-7-24-15-11(14(21)19(15)12(8)16(22)23)18-13(20)10(17)9-5-3-2-4-6-9/h2-6,10-11,15H,7,17H2,1H3,(H,18,20)(H,22,23)/t10-,11-,15-/m1/s1 |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =ZAIPMKNFIOOWCQ-UEKVPHQBSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |melting_point =326.8 |drug_name =Cefalexin }} '''సెఫాలెక్సిన్''', '''సెఫాలెక్సిన్''' (ఆంగ్లం: '''Cefalexin''') కూడా పిలుస్తారు, కొన్నిసార్లు ఇతరులలో కెఫ్లెక్స్ అని బ్రాండ్ చేయబడుతుంది, ఇది ఒక యాంటీబయాటిక్.<ref name="AHFS2014">{{Cite web|title=Cephalexin|url=https://www.drugs.com/monograph/cephalexin.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=Apr 21, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140501202910/http://www.drugs.com/monograph/cephalexin.html|archive-date=2014-05-01}}</ref> మధ్య చెవి, ఎముక, కీళ్ళు, చర్మం, మూత్ర మార్గంతో సహా అనేక బ్యాక్టీరియా ఇన్ఫెక్షన్లకు చికిత్స చేయడానికి దీనిని ఉపయోగిస్తారు.<ref name="AHFS2014" /> ఇది కొన్ని రకాల [[న్యుమోనియా]], స్ట్రెప్ గొంతు, బ్యాక్టీరియా ఎండోకార్డిటిస్ను నివారించడానికి కూడా ఉపయోగించవచ్చు.<ref name="AHFS2014" /> మెథిసిలిన్-రెసిస్టెంట్ స్టెఫిలోకాకస్ ఆరియస్ (ఎంఆర్ఎస్ఏ) ''ఎంటెరోకోకస్'' లేదా ''సూడోమోనాస్'' వల్ల కలిగే ఇన్ఫెక్షన్లకు వ్యతిరేకంగా సెఫాలెక్సిన్ ప్రభావవంతంగా ఉండదు.<ref name="AHFS2014" /> ఇతర యాంటీబయాటిక్స్ మాదిరిగానే, ఇది [[ఫ్లూ]], [[జలుబు|సాధారణ జలుబు]] లేదా తీవ్రమైన బ్రోన్కైటిస్ వంటి వైరల్ ఇన్ఫెక్షన్లకు చికిత్స చేయదు.<ref name="AHFS2014" /> [[పెన్సిలిన్]] తేలికపాటి లేదా మితమైన అలెర్జీలు ఉన్నవారిలో దీనిని ఉపయోగించవచ్చు, అయితే తీవ్రమైన పెన్సిలిన్ అలెర్జీలు కలిగిన వారిలో ఇది సిఫారసు చేయబడదు.<ref name="AHFS2014" /> సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో కడుపు నొప్పి, అతిసారం ఉంటాయి.<ref name="AHFS2014" /> అతిసారానికి కారణమైన ''క్లోస్ట్రిడియమ్ డిఫిసైల్'' తో [[అలర్జీ|అలెర్జీ ప్రతిచర్యలు]] లేదా అంటువ్యాధులు కూడా సాధ్యమే.<ref name="AHFS2014" /> గర్భధారణ సమయంలో లేదా తల్లిపాలను సమయంలో ఉపయోగించడం శిశువుకు హానికరం అనిపించదు.<ref name="AHFS2014" /><ref name="TGA2014">{{Cite web|title=Prescribing medicines in pregnancy database|url=http://www.tga.gov.au/hp/medicines-pregnancy.htm#.U1Yw8Bc3tqw|website=Australian Government|access-date=22 April 2014|date=3 March 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140408040902/http://www.tga.gov.au/hp/medicines-pregnancy.htm#.U1Yw8Bc3tqw|archive-date=8 April 2014}}</ref><ref name="Breast2013">{{Cite book|title=Breastfeeding and Medication|date=2013|publisher=Routledge|isbn=9781136178153|page=227|url=https://books.google.com/books?id=0Y8lbCnF1mgC&pg=PA227|last=Wendy Jones|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908135050/https://books.google.com/books?id=0Y8lbCnF1mgC&pg=PA227|archive-date=2017-09-08}}</ref> ఇది పిల్లలు, 65 సంవత్సరాల కంటే ఎక్కువ వయస్సు ఉన్నవారికి ఉపయోగించవచ్చు.<ref name="AHFS2014" /> [[మూత్రపిండాల వైఫల్యం|మూత్రపిండాల సమస్యలు]] ఉన్నవారికి మోతాదు తగ్గింపు అవసరం కావచ్చు.<ref name="AHFS2014" /> సెఫాలెక్సిన్ అనేది మొదటి తరం సెఫలోస్పోరిన్స్ తరగతిలోని బీటా-లాక్టమ్ యాంటీబయాటిక్.<ref name="AHFS2014" /> ఇది బ్యాక్టీరియా కణ గోడ పెరుగుదలకు అంతరాయం కలిగించడం ద్వారా గ్రామ్-పాజిటివ్, కొన్ని గ్రామ్-నెగటివ్ బ్యాక్టీరియా చంపుతుంది.<ref name="AHFS2014" /> ఇది ఇంట్రావీనస్ సెఫాజోలిన్ సహా ఈ తరగతిలోని ఇతర ఏజెంట్ల మాదిరిగానే పనిచేస్తుంది, కానీ నోటి ద్వారా తీసుకోవచ్చు.<ref name="Brunton2011">{{Cite book|last=Brunton|first=Laurence L.|title=Goodman & Gilman's pharmacological basis of therapeutics.|date=2011|publisher=McGraw-Hill|location=New York|isbn=978-0071624428|edition=12th|chapter=53, Penicillins, Cephalosporins, and Other β-Lactam Antibiotics}}</ref> సెఫాలెక్సిన్ 1967లో అభివృద్ధి చేయబడింది.<ref name="Hey2007">{{Cite book|editor-last=Hey|editor-first=Edmund|title=Neonatal formulary 5 drug use in pregnancy and the first year of life|date=2007|publisher=Blackwell|isbn=9780470750353|page=67|url=https://books.google.com/books?id=aumIBqHmChwC&pg=PA67|edition=5th|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908135050/https://books.google.com/books?id=aumIBqHmChwC&pg=PA67|archive-date=2017-09-08}}></ref> ఇది 1969లో మొదటిసారిగా విక్రయించబడింది.<ref name="McP2007">{{Cite book|last=McPherson|first=Edwin M.|title=Pharmaceutical Manufacturing Encyclopedia.|date=2007|publisher=Elsevier|location=Burlington|isbn=9780815518563|page=915|url=https://books.google.com/books?id=_J2ti4EkYpkC&pg=PA915|edition=3rd|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908135051/https://books.google.com/books?id=_J2ti4EkYpkC&pg=PA915|archive-date=2017-09-08}}</ref><ref>{{Cite book|last=Ravina|first=Enrique|title=The evolution of drug discovery : from traditional medicines to modern drugs|date=2011|publisher=Wiley-VCH|location=Weinheim|isbn=9783527326693|page=267|url=https://books.google.com/books?id=iDNy0XxGqT8C&pg=PA267|edition=1. Aufl.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908135051/https://books.google.com/books?id=iDNy0XxGqT8C&pg=PA267|archive-date=2017-09-08}}</ref> జెనెరిక్ ఔషధ వెర్షన్లు అందుబాటులో ఉన్నాయి, చవకైనవి. ఇది ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ అత్యవసర ఔషధాల జాబితాలో ఉంది .[9] 2017 లో, ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఏడు మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్లతో 102 వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించిన ఔషధం.<ref>{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Cephalexin - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Cephalexin|access-date=11 April 2020|archive-date=20 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200620032324/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Cephalexin|url-status=live}}</ref> కెనడాలో, ఇది 2013లో ఉపయోగించిన ఐదవ అత్యంత సాధారణ యాంటీబయాటిక్.<ref>{{Cite web|url=http://publications.gc.ca/collections/collection_2014/aspc-phac/HP37-20-2013-eng.pdf|title=Human Antimicrobial Drug Use Report 2012/2013|date=November 2014|access-date=February 24, 2015|publisher=Public Health Agency of Canada (PHAC)|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150321041930/http://publications.gc.ca/collections/collection_2014/aspc-phac/HP37-20-2013-eng.pdf|archive-date=March 21, 2015}}</ref> ఆస్ట్రేలియాలో, ఇది అత్యధికంగా సూచించబడిన 15 మందులలో ఒకటి.<ref>{{Cite book|title=Australia's Health 2012: The Thirteenth Biennial Health Report of the Australian Institute of Health and Welfare|date=2012|publisher=Australian Institute of Health and Welfare|isbn=9781742493053|page=408|url=https://books.google.com/books?id=1CazE2WqNBEC&pg=PT424|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908135051/https://books.google.com/books?id=1CazE2WqNBEC&pg=PT424|archive-date=2017-09-08}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రకటించిన అవసరమైన మందులు]] mhf5ms5u48rkvp20cndehbwpumpiyr1 0 509482 4956745 2026-09-12T11:12:31Z Divya4232 105587 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1458116|Iotroxic acid]] to:te #mdwikicx 4956745 wikitext text/x-wiki {{#unlinkedwikibase:id=Q3183847}}{{Drugbox|image=Iotroxic acid.png <!-- Names -->|pronounce=|tradename=బిలిస్కోపిన్, ఇతరులు|synonyms=|IUPAC_name=3-<nowiki/>{2-[2-(2-<nowiki/>{[(3-carboxy-2,4,6-triiodophenyl)carbamoyl]methoxy}ethoxy)ethoxy]acetamido}-2,4,6-triiodobenzoic acid <!-- Clinical data -->|class=|uses=<!-- primary uses -->|side_effects=<!-- common side effects and notable side effects -->|interactions=<!-- notable interactions -->|pregnancy_AU=<!-- A / B1 / B2 / B3 / C / D / X -->|pregnancy_US=<!-- A / B / C / D / X -->|pregnancy_category=|breastfeeding=|routes_of_administration=|onset=|duration_of_action=|defined_daily_dose=నిర్ణయించబడలేదు<ref name="who">{{cite web |title=WHOCC - ATC/DDD Index |url=https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=V08AC02 |website=www.whocc.no |access-date=15 September 2020 |archive-date=21 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201121195808/https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=V08AC02 |url-status=live }}</ref>|typical_dose=<!-- External links -->|Drugs.com={{drugs.com|international|iotroxic-acid}}|MedlinePlus=<!-- Legal data -->|legal_AU=<!-- S2, S3, S4, S5, S6, S7, S8, S9 or Unscheduled-->|legal_CA=<!-- Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII -->|legal_UK=<!-- GSL, P, POM, CD, or Class A, B, C -->|legal_US=<!-- OTC / Rx-only / Schedule I, II, III, IV, V -->|legal_status=<!-- Pharmacokinetic data -->|bioavailability=|protein_bound=|metabolism=|elimination_half-life=|excretion=<!-- Chemical and physical data -->|C=22|H=18|I=6|N=2|O=9|SMILES=O=C(Nc1c(I)c(c(I)cc1I)C(=O)O)COCCOCCOCC(=O)Nc2c(I)c(C(=O)O)c(I)cc2I}} '''ఐయోట్రాక్సిక్ ఆమ్లం''' (Iotroxic acid), దీనిని '''మెగ్లుమిన్ ఐయోట్రాక్సేట్''' అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది ఎక్స్-రే పరీక్షల సమయంలో కాంట్రాస్ట్ మీడియంగా ఉపయోగించే ఒక రసాయన పదార్థం.<ref>{{cite web|title=Iotroxic Acid - Drugs.com|url=https://www.drugs.com/international/iotroxic-acid.html|website=www.www.drugs.com|access-date=31 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161231170334/https://www.drugs.com/international/iotroxic-acid.html|archive-date=31 December 2016}}</ref><ref name="WHO20082">{{cite book|title=WHO Model Formulary 2008|year=2009|isbn=9789241547659|vauthors=((World Health Organization))|veditors=Stuart MC, Kouimtzi M, Hill SR|hdl=10665/44053|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|hdl-access=free|pages=315, 318}}</ref> ముఖ్యంగా [[పిత్తాశయము|పిత్తాశయం]] అలాగే పైత్యనాళాలను పరిశీలించే పరీక్షలలో దీనిని ఉపయోగిస్తారు.<ref name="WHO20082" /> దీనిని సిరలోకి నెమ్మదిగా ఎక్కించడం ద్వారా ఇస్తారు.<ref name="WHO20082" /> == దుష్ప్రభావాలు == దీని వలన దుష్ప్రభావాలు చాలా అరుదు.<ref>{{cite book|last1=Neugebauer|first1=Edmund|last2=Sauerland|first2=Stefan|title=Recommendations for evidence-based endoscopic surgery: The updated EAES consensus development conferences|date=2014|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9782817808499|page=67|url=https://books.google.ca/books?id=seILBwAAQBAJ&pg=PA67|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170101000948/https://books.google.ca/books?id=seILBwAAQBAJ&pg=PA67|archive-date=2017-01-01}}</ref> వాంతులు, చర్మం ఎర్రబడటం, తలనొప్పి, దురద అలాగే రక్తపోటు తగ్గిపోవడం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి.<ref name="WHO20082" /> అరుదైన సందర్భాలలో మూర్ఛలు అలాగే అలెర్జీ ప్రతిచర్యలు కలుగుతాయి.<ref name="WHO20082" /> అయోడిన్ అలెర్జీ ఉన్నవారు దీనిని ఉపయోగించకూడదు.<ref name="WHO20082" /> ఐయోట్రాక్సిక్ ఆమ్లం అనేది డయానిక్ డైమర్ రకానికి చెందిన అయోడిన్ కలిగిన కాంట్రాస్ట్ మాధ్యమం.<ref>{{cite book|last1=Schaefer|first1=Christof|last2=Peters|first2=Paul W. J.|last3=Miller|first3=Richard K.|title=Drugs During Pregnancy and Lactation: Treatment Options and Risk Assessment|date=2014|publisher=Academic Press|isbn=9780124079014|page=532|url=https://books.google.ca/books?id=L2NzAwAAQBAJ&pg=PA532|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170101001148/https://books.google.ca/books?id=L2NzAwAAQBAJ&pg=PA532|archive-date=2017-01-01}}</ref> == చరిత్ర, తయారీ == ఈ రసాయనం మొట్టమొదట 1976 సంవత్సరంలో తయారు చేయబడింది.<ref>{{cite book|last1=Korolkovas|first1=Andrejus|title=Essentials of Medicinal Chemistry|date=1988|publisher=Wiley|isbn=9780471883562|page=1063|url=https://books.google.ca/books?id=6hxtAAAAMAAJ|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170101001146/https://books.google.ca/books?id=6hxtAAAAMAAJ|archive-date=2017-01-01}}</ref> ఇది ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ యొక్క అత్యవసర మందుల జాబితాలో చేర్చబడింది.<ref name="WHO21st2">{{cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|year=2019|hdl=10665/325771|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO}}</ref> మాగ్నెటిక్ రెసొనెన్స్ కొలాంజియోపాంక్రెటోగ్రఫీ అందుబాటులోకి రావడంతో అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో దీని వాడకం చాలా తగ్గిపోయింది.<ref>{{cite book|last1=Sherlock|first1=Shiela|last2=Dooley|first2=James|title=Diseases of the Liver and Biliary System|date=2008|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9780470986813|page=568|url=https://books.google.ca/books?id=-TD1_-SiqvcC&lpg=PA568|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170101001040/https://books.google.ca/books?id=-TD1_-SiqvcC&lpg=PA568|archive-date=2017-01-01}}</ref> == మోతాదు == దీని సాధారణ రోజువారీ మోతాదు నిర్ణయించబడలేదు.<ref name="who" /> == మూలాలు == {{reflist}} [[Category:ఔషధాలు]] [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 4ml6da3s4zp0tie4o61mt0fkvdftoy2 4956747 4956745 2026-09-12T11:14:06Z Divya4232 105587 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1458116|Iotroxic acid]] to:te #mdwikicx 4956747 wikitext text/x-wiki {{Drugbox|image=Iotroxic acid.png <!-- Names -->|pronounce=|tradename=బిలిస్కోపిన్, ఇతరులు|synonyms=|IUPAC_name=3-<nowiki/>{2-[2-(2-<nowiki/>{[(3-carboxy-2,4,6-triiodophenyl)carbamoyl]methoxy}ethoxy)ethoxy]acetamido}-2,4,6-triiodobenzoic acid <!-- Clinical data -->|class=|uses=<!-- primary uses -->|side_effects=<!-- common side effects and notable side effects -->|interactions=<!-- notable interactions -->|pregnancy_AU=<!-- A / B1 / B2 / B3 / C / D / X -->|pregnancy_US=<!-- A / B / C / D / X -->|pregnancy_category=|breastfeeding=|routes_of_administration=|onset=|duration_of_action=|defined_daily_dose=నిర్ణయించబడలేదు<ref name="who">{{cite web |title=WHOCC - ATC/DDD Index |url=https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=V08AC02 |website=www.whocc.no |access-date=15 September 2020 |archive-date=21 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201121195808/https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=V08AC02 |url-status=live }}</ref>|typical_dose=<!-- External links -->|Drugs.com={{drugs.com|international|iotroxic-acid}}|MedlinePlus=<!-- Legal data -->|legal_AU=<!-- S2, S3, S4, S5, S6, S7, S8, S9 or Unscheduled-->|legal_CA=<!-- Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII -->|legal_UK=<!-- GSL, P, POM, CD, or Class A, B, C -->|legal_US=<!-- OTC / Rx-only / Schedule I, II, III, IV, V -->|legal_status=<!-- Pharmacokinetic data -->|bioavailability=|protein_bound=|metabolism=|elimination_half-life=|excretion=<!-- Chemical and physical data -->|C=22|H=18|I=6|N=2|O=9|SMILES=O=C(Nc1c(I)c(c(I)cc1I)C(=O)O)COCCOCCOCC(=O)Nc2c(I)c(C(=O)O)c(I)cc2I}} '''ఐయోట్రాక్సిక్ ఆమ్లం''' (Iotroxic acid), దీనిని '''మెగ్లుమిన్ ఐయోట్రాక్సేట్''' అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది ఎక్స్-రే పరీక్షల సమయంలో కాంట్రాస్ట్ మీడియంగా ఉపయోగించే ఒక [[రసాయన శాస్త్రం|రసాయన]] పదార్థం.<ref>{{cite web|title=Iotroxic Acid - Drugs.com|url=https://www.drugs.com/international/iotroxic-acid.html|website=www.www.drugs.com|access-date=31 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161231170334/https://www.drugs.com/international/iotroxic-acid.html|archive-date=31 December 2016}}</ref><ref name="WHO20082">{{cite book|title=WHO Model Formulary 2008|year=2009|isbn=9789241547659|vauthors=((World Health Organization))|veditors=Stuart MC, Kouimtzi M, Hill SR|hdl=10665/44053|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|hdl-access=free|pages=315, 318}}</ref> ముఖ్యంగా [[పిత్తాశయము|పిత్తాశయం]] అలాగే పైత్యనాళాలను పరిశీలించే పరీక్షలలో దీనిని ఉపయోగిస్తారు.<ref name="WHO20082" /> దీనిని సిరలోకి నెమ్మదిగా ఎక్కించడం ద్వారా ఇస్తారు.<ref name="WHO20082" /> == దుష్ప్రభావాలు == దీని వలన దుష్ప్రభావాలు చాలా అరుదు.<ref>{{cite book|last1=Neugebauer|first1=Edmund|last2=Sauerland|first2=Stefan|title=Recommendations for evidence-based endoscopic surgery: The updated EAES consensus development conferences|date=2014|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9782817808499|page=67|url=https://books.google.ca/books?id=seILBwAAQBAJ&pg=PA67|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170101000948/https://books.google.ca/books?id=seILBwAAQBAJ&pg=PA67|archive-date=2017-01-01}}</ref> [[వాంతి|వాంతులు]], చర్మం ఎర్రబడటం, [[తలనొప్పి]], [[దురద]] అలాగే రక్తపోటు తగ్గిపోవడం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి.<ref name="WHO20082" /> అరుదైన సందర్భాలలో మూర్ఛలు అలాగే అలెర్జీ ప్రతిచర్యలు కలుగుతాయి.<ref name="WHO20082" /> అయోడిన్ అలెర్జీ ఉన్నవారు దీనిని ఉపయోగించకూడదు.<ref name="WHO20082" /> ఐయోట్రాక్సిక్ ఆమ్లం అనేది డయానిక్ డైమర్ రకానికి చెందిన అయోడిన్ కలిగిన కాంట్రాస్ట్ మాధ్యమం.<ref>{{cite book|last1=Schaefer|first1=Christof|last2=Peters|first2=Paul W. J.|last3=Miller|first3=Richard K.|title=Drugs During Pregnancy and Lactation: Treatment Options and Risk Assessment|date=2014|publisher=Academic Press|isbn=9780124079014|page=532|url=https://books.google.ca/books?id=L2NzAwAAQBAJ&pg=PA532|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170101001148/https://books.google.ca/books?id=L2NzAwAAQBAJ&pg=PA532|archive-date=2017-01-01}}</ref> == చరిత్ర, తయారీ == ఈ రసాయనం మొట్టమొదట 1976 సంవత్సరంలో తయారు చేయబడింది.<ref>{{cite book|last1=Korolkovas|first1=Andrejus|title=Essentials of Medicinal Chemistry|date=1988|publisher=Wiley|isbn=9780471883562|page=1063|url=https://books.google.ca/books?id=6hxtAAAAMAAJ|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170101001146/https://books.google.ca/books?id=6hxtAAAAMAAJ|archive-date=2017-01-01}}</ref> ఇది ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ యొక్క అత్యవసర మందుల జాబితాలో చేర్చబడింది.<ref name="WHO21st2">{{cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|year=2019|hdl=10665/325771|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO}}</ref> మాగ్నెటిక్ రెసొనెన్స్ కొలాంజియోపాంక్రెటోగ్రఫీ అందుబాటులోకి రావడంతో అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో దీని వాడకం చాలా తగ్గిపోయింది.<ref>{{cite book|last1=Sherlock|first1=Shiela|last2=Dooley|first2=James|title=Diseases of the Liver and Biliary System|date=2008|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9780470986813|page=568|url=https://books.google.ca/books?id=-TD1_-SiqvcC&lpg=PA568|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170101001040/https://books.google.ca/books?id=-TD1_-SiqvcC&lpg=PA568|archive-date=2017-01-01}}</ref> == మోతాదు == దీని సాధారణ రోజువారీ మోతాదు నిర్ణయించబడలేదు. == మూలాలు == {{reflist}} [[Category:ఔషధాలు]] [[వర్గం:Translated from MDWiki]] lxcg59thhomwpya2tcyhs8tebqu1lri 0 509483 4956748 2026-09-12T11:14:54Z Gantela divya 152407 కొత్త వ్యాసం 4956748 wikitext text/x-wiki '''మిరప సాగు''' అనేది తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలో వాణిజ్యపరంగా అత్యంత లాభదాయకమైన ఉద్యానవన పంట. భారతదేశంలో పండే మిరపకాయలలో మెజారిటీ భాగం మన తెలుగు రాష్ట్రాల నుంచే ఉత్పత్తి అవుతుంది. ముఖ్యంగా గుంటూరు, ఖమ్మం, వరంగల్ మార్కెట్లు మిరప వ్యాపారానికి అంతర్జాతీయంగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. 294zje0k4ujata4ea4iwsh2k1bsf3my 4956750 4956748 2026-09-12T11:15:26Z Gantela divya 152407 4956750 wikitext text/x-wiki '''మిరప సాగు''' అనేది తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలో వాణిజ్యపరంగా అత్యంత లాభదాయకమైన ఉద్యానవన పంట. భారతదేశంలో పండే మిరపకాయలలో మెజారిటీ భాగం మన తెలుగు రాష్ట్రాల నుంచే ఉత్పత్తి అవుతుంది. ముఖ్యంగా గుంటూరు, ఖమ్మం, వరంగల్ మార్కెట్లు మిరప వ్యాపారానికి అంతర్జాతీయంగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. అనుకూలమైన నేలలు మరియు వాతావరణం == మిరప సాగుకు మంచి నీటి పారుదల సౌకర్యం ఉండి, సేంద్రీయ కర్బనం ఎక్కువగా ఉండే ఒండ్రు నేలలు, నల్లరేగడి నేలలు మరియు ఎర్ర చల్కా నేలలు చాలా అనుకూలం. నీరు నిల్వ ఉండే పల్లపు భూములు ఈ సాగుకు పనికిరావు. * gbihoxdam4vdzvjde2e7nasywkv01nk 4956752 4956750 2026-09-12T11:16:12Z Gantela divya 152407 4956752 wikitext text/x-wiki '''మిరప సాగు''' అనేది తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలో వాణిజ్యపరంగా అత్యంత లాభదాయకమైన ఉద్యానవన పంట. భారతదేశంలో పండే మిరపకాయలలో మెజారిటీ భాగం మన తెలుగు రాష్ట్రాల నుంచే ఉత్పత్తి అవుతుంది. ముఖ్యంగా గుంటూరు, ఖమ్మం, వరంగల్ మార్కెట్లు మిరప వ్యాపారానికి అంతర్జాతీయంగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. అనుకూలమైన నేలలు మరియు వాతావరణం == మిరప సాగుకు మంచి నీటి పారుదల సౌకర్యం ఉండి, సేంద్రీయ కర్బనం ఎక్కువగా ఉండే ఒండ్రు నేలలు, నల్లరేగడి నేలలు మరియు ఎర్ర చల్కా నేలలు చాలా అనుకూలం. నీరు నిల్వ ఉండే పల్లపు భూములు ఈ సాగుకు పనికిరావు. * '''వాతావరణం:''' ఇది ఉష్ణమండల పంట. మొక్కల పెరుగుదలకు 20 నుండి 30 డిగ్రీల సెల్సియస్ ఉష్ణోగ్రత అనుకూలం. అధిక వర్షాలు లేదా మంచు పూత రాలిపోవడానికి కారణమవుతాయి. * 0hwth2m6bz1bmj8gon9lt9oidkq8kyk 4956754 4956752 2026-09-12T11:16:49Z Gantela divya 152407 4956754 wikitext text/x-wiki '''మిరప సాగు''' అనేది తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలో వాణిజ్యపరంగా అత్యంత లాభదాయకమైన ఉద్యానవన పంట. భారతదేశంలో పండే మిరపకాయలలో మెజారిటీ భాగం మన తెలుగు రాష్ట్రాల నుంచే ఉత్పత్తి అవుతుంది. ముఖ్యంగా గుంటూరు, ఖమ్మం, వరంగల్ మార్కెట్లు మిరప వ్యాపారానికి అంతర్జాతీయంగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. అనుకూలమైన నేలలు మరియు వాతావరణం == మిరప సాగుకు మంచి నీటి పారుదల సౌకర్యం ఉండి, సేంద్రీయ కర్బనం ఎక్కువగా ఉండే ఒండ్రు నేలలు, నల్లరేగడి నేలలు మరియు ఎర్ర చల్కా నేలలు చాలా అనుకూలం. నీరు నిల్వ ఉండే పల్లపు భూములు ఈ సాగుకు పనికిరావు. * '''వాతావరణం:''' ఇది ఉష్ణమండల పంట. మొక్కల పెరుగుదలకు 20 నుండి 30 డిగ్రీల సెల్సియస్ ఉష్ణోగ్రత అనుకూలం. అధిక వర్షాలు లేదా మంచు పూత రాలిపోవడానికి కారణమవుతాయి. * నారు పెంపకం మరియు నాటడం == మిరప గింజలను నేరుగా పొలంలో చల్లకుండా, మొదట నారుమడులలో (Nursery) పెంచాలి. * sv057s4toh5lhikkkso8ta68uwf8o3i 4956755 4956754 2026-09-12T11:17:23Z Gantela divya 152407 4956755 wikitext text/x-wiki '''మిరప సాగు''' అనేది తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలో వాణిజ్యపరంగా అత్యంత లాభదాయకమైన ఉద్యానవన పంట. భారతదేశంలో పండే మిరపకాయలలో మెజారిటీ భాగం మన తెలుగు రాష్ట్రాల నుంచే ఉత్పత్తి అవుతుంది. ముఖ్యంగా గుంటూరు, ఖమ్మం, వరంగల్ మార్కెట్లు మిరప వ్యాపారానికి అంతర్జాతీయంగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. అనుకూలమైన నేలలు మరియు వాతావరణం == మిరప సాగుకు మంచి నీటి పారుదల సౌకర్యం ఉండి, సేంద్రీయ కర్బనం ఎక్కువగా ఉండే ఒండ్రు నేలలు, నల్లరేగడి నేలలు మరియు ఎర్ర చల్కా నేలలు చాలా అనుకూలం. నీరు నిల్వ ఉండే పల్లపు భూములు ఈ సాగుకు పనికిరావు. * '''వాతావరణం:''' ఇది ఉష్ణమండల పంట. మొక్కల పెరుగుదలకు 20 నుండి 30 డిగ్రీల సెల్సియస్ ఉష్ణోగ్రత అనుకూలం. అధిక వర్షాలు లేదా మంచు పూత రాలిపోవడానికి కారణమవుతాయి. * నారు పెంపకం మరియు నాటడం == మిరప గింజలను నేరుగా పొలంలో చల్లకుండా, మొదట నారుమడులలో (Nursery) పెంచాలి.6 నుండి 7 వారాల వయసున్న ఆరోగ్యకరమైన నారు మొక్కలను ప్రధాన పొలంలో నాటుకోవాలి. * rachrrtlxtsk63uu3ou1kyai31f2wzu 4956756 4956755 2026-09-12T11:17:35Z Gantela divya 152407 4956756 wikitext text/x-wiki '''మిరప సాగు''' అనేది తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలో వాణిజ్యపరంగా అత్యంత లాభదాయకమైన ఉద్యానవన పంట. భారతదేశంలో పండే మిరపకాయలలో మెజారిటీ భాగం మన తెలుగు రాష్ట్రాల నుంచే ఉత్పత్తి అవుతుంది. ముఖ్యంగా గుంటూరు, ఖమ్మం, వరంగల్ మార్కెట్లు మిరప వ్యాపారానికి అంతర్జాతీయంగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. అనుకూలమైన నేలలు మరియు వాతావరణం == మిరప సాగుకు మంచి నీటి పారుదల సౌకర్యం ఉండి, సేంద్రీయ కర్బనం ఎక్కువగా ఉండే ఒండ్రు నేలలు, నల్లరేగడి నేలలు మరియు ఎర్ర చల్కా నేలలు చాలా అనుకూలం. నీరు నిల్వ ఉండే పల్లపు భూములు ఈ సాగుకు పనికిరావు. * '''వాతావరణం:''' ఇది ఉష్ణమండల పంట. మొక్కల పెరుగుదలకు 20 నుండి 30 డిగ్రీల సెల్సియస్ ఉష్ణోగ్రత అనుకూలం. అధిక వర్షాలు లేదా మంచు పూత రాలిపోవడానికి కారణమవుతాయి. * నారు పెంపకం మరియు నాటడం == మిరప గింజలను నేరుగా పొలంలో చల్లకుండా, మొదట నారుమడులలో (Nursery) పెంచాలి.6 నుండి 7 వారాల వయసున్న ఆరోగ్యకరమైన నారు మొక్కలను ప్రధాన పొలంలో నాటుకోవాలి.సాధారణంగా వరుసల మధ్య 60 సెంటీమీటర్లు, మొక్కల మధ్య 45 సెంటీమీటర్ల దూరం ఉండేలా చూసుకోవాలి. ప్రస్తుత కాలంలో రైతులు దీనికోసం 'మల్చింగ్ షీట్లు', 'డ్రిప్ ఇరిగేషన్' (బిందు సేద్యం) పద్ధతులను ఎక్కువగా వాడుతున్నారు. * isul6jg0qxe5doqug8djhb2b1j6z0d6 4956757 4956756 2026-09-12T11:18:20Z Gantela divya 152407 4956757 wikitext text/x-wiki '''మిరప సాగు''' అనేది తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలో వాణిజ్యపరంగా అత్యంత లాభదాయకమైన ఉద్యానవన పంట. భారతదేశంలో పండే మిరపకాయలలో మెజారిటీ భాగం మన తెలుగు రాష్ట్రాల నుంచే ఉత్పత్తి అవుతుంది. ముఖ్యంగా గుంటూరు, ఖమ్మం, వరంగల్ మార్కెట్లు మిరప వ్యాపారానికి అంతర్జాతీయంగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. అనుకూలమైన నేలలు మరియు వాతావరణం == మిరప సాగుకు మంచి నీటి పారుదల సౌకర్యం ఉండి, సేంద్రీయ కర్బనం ఎక్కువగా ఉండే ఒండ్రు నేలలు, నల్లరేగడి నేలలు మరియు ఎర్ర చల్కా నేలలు చాలా అనుకూలం. నీరు నిల్వ ఉండే పల్లపు భూములు ఈ సాగుకు పనికిరావు. * '''వాతావరణం:''' ఇది ఉష్ణమండల పంట. మొక్కల పెరుగుదలకు 20 నుండి 30 డిగ్రీల సెల్సియస్ ఉష్ణోగ్రత అనుకూలం. అధిక వర్షాలు లేదా మంచు పూత రాలిపోవడానికి కారణమవుతాయి. * నారు పెంపకం మరియు నాటడం == మిరప గింజలను నేరుగా పొలంలో చల్లకుండా, మొదట నారుమడులలో (Nursery) పెంచాలి.6 నుండి 7 వారాల వయసున్న ఆరోగ్యకరమైన నారు మొక్కలను ప్రధాన పొలంలో నాటుకోవాలి.సాధారణంగా వరుసల మధ్య 60 సెంటీమీటర్లు, మొక్కల మధ్య 45 సెంటీమీటర్ల దూరం ఉండేలా చూసుకోవాలి. ప్రస్తుత కాలంలో రైతులు దీనికోసం 'మల్చింగ్ షీట్లు', 'డ్రిప్ ఇరిగేషన్' (బిందు సేద్యం) పద్ధతులను ఎక్కువగా వాడుతున్నారు. *తెగుళ్లు - నివారణ == *మిరప సాగును వేధించే ప్రధాన సమస్యలు: axp1xod69dskcr1uop4wpw0ku7kdstr 4956758 4956757 2026-09-12T11:18:39Z Gantela divya 152407 4956758 wikitext text/x-wiki '''మిరప సాగు''' అనేది తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలో వాణిజ్యపరంగా అత్యంత లాభదాయకమైన ఉద్యానవన పంట. భారతదేశంలో పండే మిరపకాయలలో మెజారిటీ భాగం మన తెలుగు రాష్ట్రాల నుంచే ఉత్పత్తి అవుతుంది. ముఖ్యంగా గుంటూరు, ఖమ్మం, వరంగల్ మార్కెట్లు మిరప వ్యాపారానికి అంతర్జాతీయంగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. అనుకూలమైన నేలలు మరియు వాతావరణం == మిరప సాగుకు మంచి నీటి పారుదల సౌకర్యం ఉండి, సేంద్రీయ కర్బనం ఎక్కువగా ఉండే ఒండ్రు నేలలు, నల్లరేగడి నేలలు మరియు ఎర్ర చల్కా నేలలు చాలా అనుకూలం. నీరు నిల్వ ఉండే పల్లపు భూములు ఈ సాగుకు పనికిరావు. * '''వాతావరణం:''' ఇది ఉష్ణమండల పంట. మొక్కల పెరుగుదలకు 20 నుండి 30 డిగ్రీల సెల్సియస్ ఉష్ణోగ్రత అనుకూలం. అధిక వర్షాలు లేదా మంచు పూత రాలిపోవడానికి కారణమవుతాయి. * నారు పెంపకం మరియు నాటడం == మిరప గింజలను నేరుగా పొలంలో చల్లకుండా, మొదట నారుమడులలో (Nursery) పెంచాలి.6 నుండి 7 వారాల వయసున్న ఆరోగ్యకరమైన నారు మొక్కలను ప్రధాన పొలంలో నాటుకోవాలి.సాధారణంగా వరుసల మధ్య 60 సెంటీమీటర్లు, మొక్కల మధ్య 45 సెంటీమీటర్ల దూరం ఉండేలా చూసుకోవాలి. ప్రస్తుత కాలంలో రైతులు దీనికోసం 'మల్చింగ్ షీట్లు', 'డ్రిప్ ఇరిగేషన్' (బిందు సేద్యం) పద్ధతులను ఎక్కువగా వాడుతున్నారు. *తెగుళ్లు - నివారణ == *మిరప సాగును వేధించే ప్రధాన సమస్యలు: *బొబ్బ తెగులు (Leaf Curl Virus): ఇది రసం పీల్చే పురుగుల ద్వారా వ్యాపిస్తుంది. ఆకులు ముడుచుకుపోతాయి. నివారణకు వేప నూనె లేదా సిఫార్సు చేసిన మందులు పిచికారీ చేయాలి. jl134fzzl9cqfl6dllyz4aednqb9b7n 4956760 4956758 2026-09-12T11:19:02Z Gantela divya 152407 4956760 wikitext text/x-wiki '''మిరప సాగు''' అనేది తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలో వాణిజ్యపరంగా అత్యంత లాభదాయకమైన ఉద్యానవన పంట. భారతదేశంలో పండే మిరపకాయలలో మెజారిటీ భాగం మన తెలుగు రాష్ట్రాల నుంచే ఉత్పత్తి అవుతుంది. ముఖ్యంగా గుంటూరు, ఖమ్మం, వరంగల్ మార్కెట్లు మిరప వ్యాపారానికి అంతర్జాతీయంగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. అనుకూలమైన నేలలు మరియు వాతావరణం == మిరప సాగుకు మంచి నీటి పారుదల సౌకర్యం ఉండి, సేంద్రీయ కర్బనం ఎక్కువగా ఉండే ఒండ్రు నేలలు, నల్లరేగడి నేలలు మరియు ఎర్ర చల్కా నేలలు చాలా అనుకూలం. నీరు నిల్వ ఉండే పల్లపు భూములు ఈ సాగుకు పనికిరావు. * '''వాతావరణం:''' ఇది ఉష్ణమండల పంట. మొక్కల పెరుగుదలకు 20 నుండి 30 డిగ్రీల సెల్సియస్ ఉష్ణోగ్రత అనుకూలం. అధిక వర్షాలు లేదా మంచు పూత రాలిపోవడానికి కారణమవుతాయి. * నారు పెంపకం మరియు నాటడం == మిరప గింజలను నేరుగా పొలంలో చల్లకుండా, మొదట నారుమడులలో (Nursery) పెంచాలి.6 నుండి 7 వారాల వయసున్న ఆరోగ్యకరమైన నారు మొక్కలను ప్రధాన పొలంలో నాటుకోవాలి.సాధారణంగా వరుసల మధ్య 60 సెంటీమీటర్లు, మొక్కల మధ్య 45 సెంటీమీటర్ల దూరం ఉండేలా చూసుకోవాలి. ప్రస్తుత కాలంలో రైతులు దీనికోసం 'మల్చింగ్ షీట్లు', 'డ్రిప్ ఇరిగేషన్' (బిందు సేద్యం) పద్ధతులను ఎక్కువగా వాడుతున్నారు. *తెగుళ్లు - నివారణ == *మిరప సాగును వేధించే ప్రధాన సమస్యలు: *బొబ్బ తెగులు (Leaf Curl Virus): ఇది రసం పీల్చే పురుగుల ద్వారా వ్యాపిస్తుంది. ఆకులు ముడుచుకుపోతాయి. నివారణకు వేప నూనె లేదా సిఫార్సు చేసిన మందులు పిచికారీ చేయాలి. *కాయకుళ్లు తెగులు (Fruit Rot): కాయలపై మచ్చలు ఏర్పడి కుళ్ళిపోతాయి. దీని నివారణకు కాపర్ ఆక్సిక్లోరైడ్ వంటి శిలీంద్రనాశినులను వాడాలి. 3xopmotfn1hzc20wjy8e3rufi2x07sj 4956765 4956760 2026-09-12T11:20:42Z Gantela divya 152407 4956765 wikitext text/x-wiki '''మిరప సాగు''' అనేది తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలో వాణిజ్యపరంగా అత్యంత లాభదాయకమైన ఉద్యానవన పంట. భారతదేశంలో పండే మిరపకాయలలో మెజారిటీ భాగం మన తెలుగు రాష్ట్రాల నుంచే ఉత్పత్తి అవుతుంది. ముఖ్యంగా గుంటూరు, ఖమ్మం, వరంగల్ మార్కెట్లు మిరప వ్యాపారానికి అంతర్జాతీయంగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. '''అనుకూలమైన నేలలు మరియు వాతావరణం''' మిరప సాగుకు మంచి నీటి పారుదల సౌకర్యం ఉండి, సేంద్రీయ కర్బనం ఎక్కువగా ఉండే ఒండ్రు నేలలు, నల్లరేగడి నేలలు మరియు ఎర్ర చల్కా నేలలు చాలా అనుకూలం. నీరు నిల్వ ఉండే పల్లపు భూములు ఈ సాగుకు పనికిరావు. * '''వాతావరణం:''' ఇది ఉష్ణమండల పంట. మొక్కల పెరుగుదలకు 20 నుండి 30 డిగ్రీల సెల్సియస్ ఉష్ణోగ్రత అనుకూలం. అధిక వర్షాలు లేదా మంచు పూత రాలిపోవడానికి కారణమవుతాయి. * '''నారు పెంపకం మరియు నాటడం''' * మిరప గింజలను నేరుగా పొలంలో చల్లకుండా, మొదట నారుమడులలో పెంచాలి.6 నుండి 7 వారాల వయసున్న ఆరోగ్యకరమైన నారు మొక్కలను ప్రధాన పొలంలో నాటుకోవాలి.సాధారణంగా వరుసల మధ్య 60 సెంటీమీటర్లు, మొక్కల మధ్య 45 సెంటీమీటర్ల దూరం ఉండేలా చూసుకోవాలి. ప్రస్తుత కాలంలో రైతులు దీనికోసం 'మల్చింగ్ షీట్లు', 'డ్రిప్ ఇరిగేషన్' (బిందు సేద్యం) పద్ధతులను ఎక్కువగా వాడుతున్నారు. *'''తెగుళ్లు - నివారణ''' *మిరప సాగును వేధించే ప్రధాన సమస్యలు: *'''బొబ్బ తెగులు (Leaf Curl Virus):''' ఇది రసం పీల్చే పురుగుల ద్వారా వ్యాపిస్తుంది. ఆకులు ముడుచుకుపోతాయి. నివారణకు వేప నూనె లేదా సిఫార్సు చేసిన మందులు పిచికారీ చేయాలి. *'''కాయకుళ్లు తెగులు (Fruit Rot):''' కాయలపై మచ్చలు ఏర్పడి కుళ్ళిపోతాయి. దీని నివారణకు కాపర్ ఆక్సిక్లోరైడ్ వంటి శిలీంద్రనాశినులను వాడాలి. 6kseao24hwb64slzudgegr2edt3qsdb 4956766 4956765 2026-09-12T11:21:13Z Gantela divya 152407 4956766 wikitext text/x-wiki '''మిరప సాగు''' అనేది తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలో వాణిజ్యపరంగా అత్యంత లాభదాయకమైన ఉద్యానవన పంట. భారతదేశంలో పండే మిరపకాయలలో మెజారిటీ భాగం మన తెలుగు రాష్ట్రాల నుంచే ఉత్పత్తి అవుతుంది. ముఖ్యంగా గుంటూరు, ఖమ్మం, వరంగల్ మార్కెట్లు మిరప వ్యాపారానికి అంతర్జాతీయంగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. '''అనుకూలమైన నేలలు మరియు వాతావరణం''' మిరప సాగుకు మంచి నీటి పారుదల సౌకర్యం ఉండి, సేంద్రీయ కర్బనం ఎక్కువగా ఉండే ఒండ్రు నేలలు, నల్లరేగడి నేలలు మరియు ఎర్ర చల్కా నేలలు చాలా అనుకూలం. నీరు నిల్వ ఉండే పల్లపు భూములు ఈ సాగుకు పనికిరావు. * '''వాతావరణం:''' ఇది ఉష్ణమండల పంట. మొక్కల పెరుగుదలకు 20 నుండి 30 డిగ్రీల సెల్సియస్ ఉష్ణోగ్రత అనుకూలం. అధిక వర్షాలు లేదా మంచు పూత రాలిపోవడానికి కారణమవుతాయి. * '''నారు పెంపకం మరియు నాటడం''' * మిరప గింజలను నేరుగా పొలంలో చల్లకుండా, మొదట నారుమడులలో పెంచాలి.6 నుండి 7 వారాల వయసున్న ఆరోగ్యకరమైన నారు మొక్కలను ప్రధాన పొలంలో నాటుకోవాలి.సాధారణంగా వరుసల మధ్య 60 సెంటీమీటర్లు, మొక్కల మధ్య 45 సెంటీమీటర్ల దూరం ఉండేలా చూసుకోవాలి. ప్రస్తుత కాలంలో రైతులు దీనికోసం 'మల్చింగ్ షీట్లు', 'డ్రిప్ ఇరిగేషన్' (బిందు సేద్యం) పద్ధతులను ఎక్కువగా వాడుతున్నారు. *'''తెగుళ్లు - నివారణ''' *మిరప సాగును వేధించే ప్రధాన సమస్యలు: *'''బొబ్బ తెగులు :''' ఇది రసం పీల్చే పురుగుల ద్వారా వ్యాపిస్తుంది. ఆకులు ముడుచుకుపోతాయి. నివారణకు వేప నూనె లేదా సిఫార్సు చేసిన మందులు పిచికారీ చేయాలి. *'''కాయకుళ్లు తెగులు :''' కాయలపై మచ్చలు ఏర్పడి కుళ్ళిపోతాయి. దీని నివారణకు కాపర్ ఆక్సిక్లోరైడ్ వంటి శిలీంద్రనాశినులను వాడాలి. 16nhwpatiguxyqw7qeh680dnybfncut 0 509484 4956762 2026-09-12T11:19:36Z Kalasagary 107518 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Short description|అమెరికన్ చిత్రకారుడు (1761–1817)}} {{Use mdy dates|date=May 2024}} {{Use American English|date=May 2024}} [[దస్త్రం:Edward_Savage_self-portrait.jpg|thumb|స్వీయ-చిత్రం, {{circa|1791}}]] [[దస్త్రం:Edward_Savage,_George_Washington,_c._1796,_NGA_46007.jpg|thumb|''జార్జ్ వాషింగ్టన్'', {{circa|1796}}]] దస్త్ర...' 4956762 wikitext text/x-wiki {{Short description|అమెరికన్ చిత్రకారుడు (1761–1817)}} {{Use mdy dates|date=May 2024}} {{Use American English|date=May 2024}} [[దస్త్రం:Edward_Savage_self-portrait.jpg|thumb|స్వీయ-చిత్రం, {{circa|1791}}]] [[దస్త్రం:Edward_Savage,_George_Washington,_c._1796,_NGA_46007.jpg|thumb|''జార్జ్ వాషింగ్టన్'', {{circa|1796}}]] [[దస్త్రం:Congress_voting_independence.jpg|thumb|^{అట్‌వాటర్ కెంట్ మ్యూజియం, ఫిలడెల్ఫియా}''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (1784–1801)]] [[దస్త్రం:Edward_Savage_-_The_Washington_Family_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|^{నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్}''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789–96)]] {{Commons category|Edward Savage}} '''ఎడ్వర్డ్ సావేజ్''' (నవంబర్ 26, 1761 – జూలై 6, 1817)<ref>{{cite web|last1=Brandt|first1=Lydia Mattice|title=Edward Savage|url=https://www.mountvernon.org/library/digitalhistory/digital-encyclopedia/article/edward-savage/|website=George Washington's Mount Vernon|language=en}}</ref> ఒక అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారుడు, ఎన్‌గ్రేవర్. == జీవితం, వృత్తి == అతను మసాచుసెట్స్‌లోని ప్రిన్స్‌టన్‌లో జన్మించాడు, మొదట స్వర్ణకారుడిగా పనిచేశాడు, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కూడా అభ్యసించాడు. చిత్రలేఖనంలో శిక్షణ లేనప్పటికీ, [[హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం|హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయానికి]] బహుమతిగా ఉద్దేశించిన [[జార్జ్ వాషింగ్టన్]] చిత్రపటం ద్వారా 1790లో ప్రముఖుడయ్యాడు. 1791లో [[లండన్]] సందర్శించి, అక్కడ కొంతకాలం బెంజమిన్ వెస్ట్ వద్ద చదువుకున్నాడు, తరువాత ఇటలీ వెళ్ళాడు. 1794లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌కు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, ఫిలడెల్ఫియా, [[న్యూయార్క్ నగరం|న్యూయార్క్ నగరంలో]] పనిచేశాడు, న్యూయార్క్‌లోని వాటర్ స్ట్రీట్‌లో అనేక సంవత్సరాల పాటు ఒక పిక్చర్ గ్యాలరీ, ఆర్ట్ మ్యూజియంను నిర్వహించాడు. poskrxa0d6beio6wemu5t0gqamfet17 4956763 4956762 2026-09-12T11:19:57Z Kalasagary 107518 4956763 wikitext text/x-wiki {{Short description|అమెరికన్ చిత్రకారుడు (1761–1817)}} {{Use mdy dates|date=May 2024}} {{Use American English|date=May 2024}} [[దస్త్రం:Edward_Savage_self-portrait.jpg|thumb|స్వీయ-చిత్రం, {{circa|1791}}]] [[దస్త్రం:Edward_Savage,_George_Washington,_c._1796,_NGA_46007.jpg|thumb|''జార్జ్ వాషింగ్టన్'', {{circa|1796}}]] [[దస్త్రం:Congress_voting_independence.jpg|thumb|^{అట్‌వాటర్ కెంట్ మ్యూజియం, ఫిలడెల్ఫియా}''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (1784–1801)]] [[దస్త్రం:Edward_Savage_-_The_Washington_Family_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|^{నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్}''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789–96)]] {{Commons category|Edward Savage}} '''ఎడ్వర్డ్ సావేజ్''' (నవంబర్ 26, 1761 – జూలై 6, 1817)<ref>{{cite web|last1=Brandt|first1=Lydia Mattice|title=Edward Savage|url=https://www.mountvernon.org/library/digitalhistory/digital-encyclopedia/article/edward-savage/|website=George Washington's Mount Vernon|language=en}}</ref> ఒక అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారుడు, ఎన్‌గ్రేవర్. == జీవితం, వృత్తి == అతను మసాచుసెట్స్‌లోని ప్రిన్స్‌టన్‌లో జన్మించాడు, మొదట స్వర్ణకారుడిగా పనిచేశాడు, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కూడా అభ్యసించాడు. చిత్రలేఖనంలో శిక్షణ లేనప్పటికీ, [[హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం|హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయానికి]] బహుమతిగా ఉద్దేశించిన [[జార్జ్ వాషింగ్టన్]] చిత్రపటం ద్వారా 1790లో ప్రముఖుడయ్యాడు. 1791లో [[లండన్]] సందర్శించి, అక్కడ కొంతకాలం బెంజమిన్ వెస్ట్ వద్ద చదువుకున్నాడు, తరువాత ఇటలీ వెళ్ళాడు. 1794లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌కు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, ఫిలడెల్ఫియా, [[న్యూయార్క్ నగరం|న్యూయార్క్ నగరంలో]] పనిచేశాడు, న్యూయార్క్‌లోని వాటర్ స్ట్రీట్‌లో అనేక సంవత్సరాల పాటు ఒక పిక్చర్ గ్యాలరీ, ఆర్ట్ మ్యూజియంను నిర్వహించాడు. రాబర్ట్ ఎడ్జ్ పైన్ 1784లో ''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (హిస్టారికల్ సొసైటీ ఆఫ్ పెన్సిల్వేనియా కలెక్షన్, అట్‌వాటర్ కెంట్ మ్యూజియం, ఫిలడెల్ఫియా) మొదటి ప్రతినిధిగా ప్రారంభించాడు, కానీ అతని మరణం నాటికి అది అసంపూర్తిగా మిగిలిపోయింది. సావేజ్ 1801లో ఈ పెయింటింగ్‌ను పూర్తి చేసి, చిత్రాన్ని మెజ్జోటింట్‌గా భారీగా ఉత్పత్తి చేశాడు. దీనిలో ఆంథోనీ వేన్, బెంజమిన్ రష్, [[థామస్ జెఫర్సన్]] చిత్రపటాలు ఎంతో గౌరవించబడ్డాయి. అయితే సావేజ్ ప్రధానంగా ఒక పెద్ద గ్రూపు చిత్రపటం ''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789లో ప్రారంభించబడింది, 1796లో పూర్తయింది) ద్వారా పేరు పొందాడు. ఇందులో అధ్యక్షుడు [[జార్జ్ వాషింగ్టన్]], ప్రథమ మహిళ మార్తా వాషింగ్టన్, ఆమె ఇద్దరు మనవలు జార్జ్ వాషింగ్టన్ పార్కే కస్టిస్, ఎలియనోర్ పార్కే కస్టిస్, బహుశా క్రిస్టోఫర్ షీల్స్ అనే బానిస సేవకుడు ఉన్నారు. ఈ పెయింటింగ్ న్యూయార్క్‌కు చెందిన విలియం ఎఫ్. హావెమేయర్ ఏర్పాటు చేసిన సేకరణలో ఉంది, తరువాత ఆండ్రూ మెల్లన్ కొనుగోలు చేసి [[వాషింగ్టన్, డి.సి.]] లోని నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్‌కు విరాళంగా ఇచ్చాడు. అతను ప్రిన్స్‌టన్‌లో మరణించాడు. == ప్రచురణలు == * సి. హెచ్. హార్ట్, ''ప్రొసీడింగ్స్ ఆఫ్ ది మసాచుసెట్స్ హిస్టారికల్ సొసైటీ'' (బోస్టన్, 1905) == మూలాలు == {{Reflist}} == ఆధారాలు == *{{cite web |title=Edward Savage |url=https://www.americansilversmiths.org/makers/silversmiths/90619.htm |website=American Silversmiths |access-date=18 July 2022}} * {{NIE}} == బయటి లింకులు == *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/34677/rec/42 American paintings & historical prints from the Middendorf collection], మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శన కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDF గా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో సావేజ్ (నం. 69) గురించిన సమాచారం ఉంది. {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Savage, Edward}} [[వర్గం:మసాచుసెట్స్‌లోని ప్రిన్స్‌టన్ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:1761 జననాలు]] [[వర్గం:1817 మరణాలు]] [[వర్గం:న్యూయార్క్ నగర చిత్రకారులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ స్వర్ణకారులు]] [[వర్గం:మసాచుసెట్స్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు అమెరికన్ పురుష చిత్రకారులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ పురుష కళాకారులు]] [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు అమెరికన్ ఎన్‌గ్రేవర్లు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ ఎన్‌గ్రేవర్లు]] {{US-painter-stub}} fazp2culn43fl5wr0qyigimrqhjfumy 4956764 4956763 2026-09-12T11:20:37Z Kalasagary 107518 4956764 wikitext text/x-wiki {{Short description|అమెరికన్ చిత్రకారుడు (1761–1817)}} {{Use mdy dates|date=May 2024}} {{Use American English|date=May 2024}} [[దస్త్రం:Edward_Savage_self-portrait.jpg|thumb|స్వీయ-చిత్రం, {{circa|1791}}]] [[దస్త్రం:Edward_Savage,_George_Washington,_c._1796,_NGA_46007.jpg|thumb|''జార్జ్ వాషింగ్టన్'', {{circa|1796}}]] [[దస్త్రం:Congress_voting_independence.jpg|thumb|^{అట్‌వాటర్ కెంట్ మ్యూజియం, ఫిలడెల్ఫియా}''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (1784–1801)]] [[దస్త్రం:Edward_Savage_-_The_Washington_Family_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|^{నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్}''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789–96)]] {{Commons category|Edward Savage}} '''ఎడ్వర్డ్ సావేజ్''' (నవంబర్ 26, 1761 – జూలై 6, 1817)<ref>{{cite web|last1=Brandt|first1=Lydia Mattice|title=Edward Savage|url=https://www.mountvernon.org/library/digitalhistory/digital-encyclopedia/article/edward-savage/|website=George Washington's Mount Vernon|language=en}}</ref> ఒక అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారుడు, ఎన్‌గ్రేవర్. == జీవితం, వృత్తి == అతను మసాచుసెట్స్‌లోని ప్రిన్స్‌టన్‌లో జన్మించాడు, మొదట స్వర్ణకారుడిగా పనిచేశాడు, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కూడా అభ్యసించాడు. చిత్రలేఖనంలో శిక్షణ లేనప్పటికీ, [[హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం|హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయానికి]] బహుమతిగా ఉద్దేశించిన [[జార్జ్ వాషింగ్టన్]] చిత్రపటం ద్వారా 1790లో ప్రముఖుడయ్యాడు. 1791లో [[లండన్]] సందర్శించి, అక్కడ కొంతకాలం బెంజమిన్ వెస్ట్ వద్ద చదువుకున్నాడు, తరువాత ఇటలీ వెళ్ళాడు. 1794లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌కు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, ఫిలడెల్ఫియా, [[న్యూయార్క్ నగరం|న్యూయార్క్ నగరంలో]] పనిచేశాడు, న్యూయార్క్‌లోని వాటర్ స్ట్రీట్‌లో అనేక సంవత్సరాల పాటు ఒక పిక్చర్ గ్యాలరీ, ఆర్ట్ మ్యూజియంను నిర్వహించాడు. రాబర్ట్ ఎడ్జ్ పైన్ 1784లో ''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (హిస్టారికల్ సొసైటీ ఆఫ్ పెన్సిల్వేనియా కలెక్షన్, అట్‌వాటర్ కెంట్ మ్యూజియం, ఫిలడెల్ఫియా) మొదటి ప్రతినిధిగా ప్రారంభించాడు, కానీ అతని మరణం నాటికి అది అసంపూర్తిగా మిగిలిపోయింది. సావేజ్ 1801లో ఈ పెయింటింగ్‌ను పూర్తి చేసి, చిత్రాన్ని మెజ్జోటింట్‌గా భారీగా ఉత్పత్తి చేశాడు. దీనిలో ఆంథోనీ వేన్, బెంజమిన్ రష్, [[థామస్ జెఫర్సన్]] చిత్రపటాలు ఎంతో గౌరవించబడ్డాయి. అయితే సావేజ్ ప్రధానంగా ఒక పెద్ద గ్రూపు చిత్రపటం ''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789లో ప్రారంభించబడింది, 1796లో పూర్తయింది) ద్వారా పేరు పొందాడు. ఇందులో అధ్యక్షుడు [[జార్జ్ వాషింగ్టన్]], ప్రథమ మహిళ మార్తా వాషింగ్టన్, ఆమె ఇద్దరు మనవలు జార్జ్ వాషింగ్టన్ పార్కే కస్టిస్, ఎలియనోర్ పార్కే కస్టిస్, బహుశా క్రిస్టోఫర్ షీల్స్ అనే బానిస సేవకుడు ఉన్నారు. ఈ పెయింటింగ్ న్యూయార్క్‌కు చెందిన విలియం ఎఫ్. హావెమేయర్ ఏర్పాటు చేసిన సేకరణలో ఉంది, తరువాత ఆండ్రూ మెల్లన్ కొనుగోలు చేసి [[వాషింగ్టన్, డి.సి.]] లోని నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్‌కు విరాళంగా ఇచ్చాడు. అతను ప్రిన్స్‌టన్‌లో మరణించాడు. == ప్రచురణలు == * సి. హెచ్. హార్ట్, ''ప్రొసీడింగ్స్ ఆఫ్ ది మసాచుసెట్స్ హిస్టారికల్ సొసైటీ'' (బోస్టన్, 1905) == మూలాలు == {{Reflist}} == ఆధారాలు == *{{cite web |title=Edward Savage |url=https://www.americansilversmiths.org/makers/silversmiths/90619.htm |website=American Silversmiths |access-date=18 July 2022}} * {{NIE}} == బయటి లింకులు == *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/34677/rec/42 American paintings & historical prints from the Middendorf collection], మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శన కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDF గా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో సావేజ్ (నం. 69) గురించిన సమాచారం ఉంది. {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Savage, Edward}} [[వర్గం:మసాచుసెట్స్‌లోని ప్రిన్స్‌టన్ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:1761 జననాలు]] [[వర్గం:1817 మరణాలు]] [[వర్గం:న్యూయార్క్ నగర చిత్రకారులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ స్వర్ణకారులు]] [[వర్గం:మసాచుసెట్స్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు అమెరికన్ పురుష చిత్రకారులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ పురుష కళాకారులు]] [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు అమెరికన్ ఎన్‌గ్రేవర్లు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ ఎన్‌గ్రేవర్లు]] {{US-painter-stub}} mu9btw0k8b5r19mzi4xocl4cd1yswyz 4956768 4956764 2026-09-12T11:21:40Z Kalasagary 107518 4956768 wikitext text/x-wiki {{Short description|అమెరికన్ చిత్రకారుడు (1761–1817)}} {{Use mdy dates|date=May 2024}} {{Use American English|date=May 2024}} [[దస్త్రం:Edward_Savage_self-portrait.jpg|thumb|స్వీయ-చిత్రం, {{circa|1791}}]] [[దస్త్రం:Edward_Savage,_George_Washington,_c._1796,_NGA_46007.jpg|thumb|''జార్జ్ వాషింగ్టన్'', {{circa|1796}}]] [[దస్త్రం:Congress_voting_independence.jpg|thumb|^{అట్‌వాటర్ కెంట్ మ్యూజియం, ఫిలడెల్ఫియా}''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (1784–1801)]] [[దస్త్రం:Edward_Savage_-_The_Washington_Family_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|^{నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్}''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789–96)]] {{Commons category|Edward Savage}} '''ఎడ్వర్డ్ సావేజ్''' (నవంబర్ 26, 1761 – జూలై 6, 1817)<ref>{{cite web|last1=Brandt|first1=Lydia Mattice|title=Edward Savage|url=https://www.mountvernon.org/library/digitalhistory/digital-encyclopedia/article/edward-savage/|website=George Washington's Mount Vernon|language=en}}</ref> ఒక అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారుడు, ఎన్‌గ్రేవర్. == జీవితం, వృత్తి == అతను మసాచుసెట్స్‌లోని ప్రిన్స్‌టన్‌లో జన్మించాడు, మొదట స్వర్ణకారుడిగా పనిచేశాడు, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కూడా అభ్యసించాడు. చిత్రలేఖనంలో శిక్షణ లేనప్పటికీ, [[హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం|హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయానికి]] బహుమతిగా ఉద్దేశించిన [[జార్జ్ వాషింగ్టన్]] చిత్రపటం ద్వారా 1790లో ప్రముఖుడయ్యాడు. 1791లో [[లండన్]] సందర్శించి, అక్కడ కొంతకాలం బెంజమిన్ వెస్ట్ వద్ద చదువుకున్నాడు, తరువాత ఇటలీ వెళ్ళాడు. 1794లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌కు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, ఫిలడెల్ఫియా, [[న్యూయార్క్ నగరం|న్యూయార్క్ నగరంలో]] పనిచేశాడు, న్యూయార్క్‌లోని వాటర్ స్ట్రీట్‌లో అనేక సంవత్సరాల పాటు ఒక పిక్చర్ గ్యాలరీ, ఆర్ట్ మ్యూజియంను నిర్వహించాడు. రాబర్ట్ ఎడ్జ్ పైన్ 1784లో ''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (హిస్టారికల్ సొసైటీ ఆఫ్ పెన్సిల్వేనియా కలెక్షన్, అట్‌వాటర్ కెంట్ మ్యూజియం, ఫిలడెల్ఫియా) మొదటి ప్రతినిధిగా ప్రారంభించాడు, కానీ అతని మరణం నాటికి అది అసంపూర్తిగా మిగిలిపోయింది. సావేజ్ 1801లో ఈ పెయింటింగ్‌ను పూర్తి చేసి, చిత్రాన్ని మెజ్జోటింట్‌గా భారీగా ఉత్పత్తి చేశాడు. దీనిలో ఆంథోనీ వేన్, బెంజమిన్ రష్, [[థామస్ జెఫర్సన్]] చిత్రపటాలు ఎంతో గౌరవించబడ్డాయి. అయితే సావేజ్ ప్రధానంగా ఒక పెద్ద గ్రూపు చిత్రపటం ''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789లో ప్రారంభించబడింది, 1796లో పూర్తయింది) ద్వారా పేరు పొందాడు. ఇందులో అధ్యక్షుడు [[జార్జ్ వాషింగ్టన్]], ప్రథమ మహిళ మార్తా వాషింగ్టన్, ఆమె ఇద్దరు మనవలు జార్జ్ వాషింగ్టన్ పార్కే కస్టిస్, ఎలియనోర్ పార్కే కస్టిస్, బహుశా క్రిస్టోఫర్ షీల్స్ అనే బానిస సేవకుడు ఉన్నారు. ఈ పెయింటింగ్ న్యూయార్క్‌కు చెందిన విలియం ఎఫ్. హావెమేయర్ ఏర్పాటు చేసిన సేకరణలో ఉంది, తరువాత ఆండ్రూ మెల్లన్ కొనుగోలు చేసి [[వాషింగ్టన్, డి.సి.]] లోని నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్‌కు విరాళంగా ఇచ్చాడు. అతను ప్రిన్స్‌టన్‌లో మరణించాడు. == ప్రచురణలు == * సి. హెచ్. హార్ట్, ''ప్రొసీడింగ్స్ ఆఫ్ ది మసాచుసెట్స్ హిస్టారికల్ సొసైటీ'' (బోస్టన్, 1905) == మూలాలు == {{Reflist}} == ఆధారాలు == *{{cite web |title=Edward Savage |url=https://www.americansilversmiths.org/makers/silversmiths/90619.htm |website=American Silversmiths |access-date=18 July 2022}} * {{NIE}} == బయటి లింకులు == *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/34677/rec/42 American paintings & historical prints from the Middendorf collection], మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శన కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDF గా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో సావేజ్ (నం. 69) గురించిన సమాచారం ఉంది. {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Savage, Edward}} [[వర్గం:1761 జననాలు]] [[వర్గం:1817 మరణాలు]] [[వర్గం:అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] {{US-painter-stub}} rqfrsobi15m0bc2koubctwghq0x0kyj 4956769 4956768 2026-09-12T11:22:25Z Kalasagary 107518 4956769 wikitext text/x-wiki {{Short description|అమెరికన్ చిత్రకారుడు (1761–1817)}} {{Use mdy dates|date=May 2024}} {{Use American English|date=May 2024}} [[దస్త్రం:Edward_Savage_self-portrait.jpg|thumb|స్వీయ-చిత్రం, {{circa|1791}}]] [[దస్త్రం:Edward_Savage,_George_Washington,_c._1796,_NGA_46007.jpg|thumb|''జార్జ్ వాషింగ్టన్'', {{circa|1796}}]] [[దస్త్రం:Congress_voting_independence.jpg|thumb|^{అట్‌వాటర్ కెంట్ మ్యూజియం, ఫిలడెల్ఫియా}''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (1784–1801)]] [[దస్త్రం:Edward_Savage_-_The_Washington_Family_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|^{నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్}''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789–96)]] {{Commons category|Edward Savage}} '''ఎడ్వర్డ్ సావేజ్''' (నవంబర్ 26, 1761 – జూలై 6, 1817)<ref>{{cite web|last1=Brandt|first1=Lydia Mattice|title=Edward Savage|url=https://www.mountvernon.org/library/digitalhistory/digital-encyclopedia/article/edward-savage/|website=George Washington's Mount Vernon|language=en}}</ref> ఒక అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారుడు, ఎన్‌గ్రేవర్. == జీవితం, వృత్తి == అతను మసాచుసెట్స్‌లోని ప్రిన్స్‌టన్‌లో జన్మించాడు, మొదట స్వర్ణకారుడిగా పనిచేశాడు, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కూడా అభ్యసించాడు. చిత్రలేఖనంలో శిక్షణ లేనప్పటికీ, [[హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం|హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయానికి]] బహుమతిగా ఉద్దేశించిన [[జార్జ్ వాషింగ్టన్]] చిత్రపటం ద్వారా 1790లో ప్రముఖుడయ్యాడు. 1791లో [[లండన్]] సందర్శించి, అక్కడ కొంతకాలం బెంజమిన్ వెస్ట్ వద్ద చదువుకున్నాడు, తరువాత ఇటలీ వెళ్ళాడు. 1794లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌కు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, ఫిలడెల్ఫియా, [[న్యూయార్క్ నగరం|న్యూయార్క్ నగరంలో]] పనిచేశాడు, న్యూయార్క్‌లోని వాటర్ స్ట్రీట్‌లో అనేక సంవత్సరాల పాటు ఒక పిక్చర్ గ్యాలరీ, ఆర్ట్ మ్యూజియంను నిర్వహించాడు. రాబర్ట్ ఎడ్జ్ పైన్ 1784లో ''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (హిస్టారికల్ సొసైటీ ఆఫ్ పెన్సిల్వేనియా కలెక్షన్, అట్‌వాటర్ కెంట్ మ్యూజియం, ఫిలడెల్ఫియా) మొదటి ప్రతినిధిగా ప్రారంభించాడు, కానీ అతని మరణం నాటికి అది అసంపూర్తిగా మిగిలిపోయింది. సావేజ్ 1801లో ఈ పెయింటింగ్‌ను పూర్తి చేసి, చిత్రాన్ని మెజ్జోటింట్‌గా భారీగా ఉత్పత్తి చేశాడు. దీనిలో ఆంథోనీ వేన్, బెంజమిన్ రష్, [[థామస్ జెఫర్సన్]] చిత్రపటాలు ఎంతో గౌరవించబడ్డాయి. అయితే సావేజ్ ప్రధానంగా ఒక పెద్ద గ్రూపు చిత్రపటం ''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789లో ప్రారంభించబడింది, 1796లో పూర్తయింది) ద్వారా పేరు పొందాడు. ఇందులో అధ్యక్షుడు [[జార్జ్ వాషింగ్టన్]], ప్రథమ మహిళ మార్తా వాషింగ్టన్, ఆమె ఇద్దరు మనవలు జార్జ్ వాషింగ్టన్ పార్కే కస్టిస్, ఎలియనోర్ పార్కే కస్టిస్, బహుశా క్రిస్టోఫర్ షీల్స్ అనే బానిస సేవకుడు ఉన్నారు. ఈ పెయింటింగ్ న్యూయార్క్‌కు చెందిన విలియం ఎఫ్. హావెమేయర్ ఏర్పాటు చేసిన సేకరణలో ఉంది, తరువాత ఆండ్రూ మెల్లన్ కొనుగోలు చేసి [[వాషింగ్టన్, డి.సి.]] లోని నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్‌కు విరాళంగా ఇచ్చాడు. అతను ప్రిన్స్‌టన్‌లో మరణించాడు. == ప్రచురణలు == * సి. హెచ్. హార్ట్, ''ప్రొసీడింగ్స్ ఆఫ్ ది మసాచుసెట్స్ హిస్టారికల్ సొసైటీ'' (బోస్టన్, 1905) == మూలాలు == {{Reflist}} == ఆధారాలు == *{{cite web |title=Edward Savage |url=https://www.americansilversmiths.org/makers/silversmiths/90619.htm |website=American Silversmiths |access-date=18 July 2022}} * {{NIE}} == బయటి లింకులు == *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/34677/rec/42 American paintings & historical prints from the Middendorf collection], మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శన కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDF గా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో సావేజ్ (నం. 69) గురించిన సమాచారం ఉంది. {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Savage, Edward}} [[వర్గం:1761 జననాలు]] [[వర్గం:1817 మరణాలు]] [[వర్గం:అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] {{US-painter-stub}} lp4jm5dq7cw74uf6mko9npv1ggci9qk 4956770 4956769 2026-09-12T11:25:30Z Kalasagary 107518 4956770 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Edward_Savage_self-portrait.jpg|thumb|స్వీయ-చిత్రం, {{circa|1791}}]] [[దస్త్రం:Edward_Savage,_George_Washington,_c._1796,_NGA_46007.jpg|thumb|''జార్జ్ వాషింగ్టన్'', {{circa|1796}}]] [[దస్త్రం:Congress_voting_independence.jpg|thumb|^{అట్‌వాటర్ కెంట్ మ్యూజియం, ఫిలడెల్ఫియా}''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (1784–1801)]] [[దస్త్రం:Edward_Savage_-_The_Washington_Family_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|^{నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్}''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789–96)]] {{Commons category|Edward Savage}} '''ఎడ్వర్డ్ సావేజ్''' (నవంబర్ 26, 1761 – జూలై 6, 1817)<ref>{{cite web|last1=Brandt|first1=Lydia Mattice|title=Edward Savage|url=https://www.mountvernon.org/library/digitalhistory/digital-encyclopedia/article/edward-savage/|website=George Washington's Mount Vernon|language=en}}</ref> ఒక అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారుడు, ఎన్‌గ్రేవర్. == జీవితం, వృత్తి == అతను మసాచుసెట్స్‌లోని ప్రిన్స్‌టన్‌లో జన్మించాడు, మొదట స్వర్ణకారుడిగా పనిచేశాడు, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కూడా అభ్యసించాడు. చిత్రలేఖనంలో శిక్షణ లేనప్పటికీ, [[హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం|హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయానికి]] బహుమతిగా ఉద్దేశించిన [[జార్జి వాషింగ్టన్|జార్జ్ వాషింగ్టన్]] చిత్రపటం ద్వారా 1790లో ప్రముఖుడయ్యాడు. 1791లో [[లండన్]] సందర్శించి, అక్కడ కొంతకాలం బెంజమిన్ వెస్ట్ వద్ద చదువుకున్నాడు, తరువాత ఇటలీ వెళ్ళాడు. 1794లో [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్‌]]<nowiki/>కు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, ఫిలడెల్ఫియా, [[న్యూయార్క్ నగరం|న్యూయార్క్ నగరంలో]] పనిచేశాడు, [[న్యూయార్క్ రాష్ట్రం|న్యూయార్క్‌]]<nowiki/>లోని వాటర్ స్ట్రీట్‌లో అనేక సంవత్సరాల పాటు ఒక పిక్చర్ గ్యాలరీ, ఆర్ట్ మ్యూజియంను నిర్వహించాడు. రాబర్ట్ ఎడ్జ్ పైన్ 1784లో ''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (హిస్టారికల్ సొసైటీ ఆఫ్ పెన్సిల్వేనియా కలెక్షన్, అట్‌వాటర్ కెంట్ [[మ్యూజియం]], ఫిలడెల్ఫియా) మొదటి ప్రతినిధిగా ప్రారంభించాడు, కానీ అతని మరణం నాటికి అది అసంపూర్తిగా మిగిలిపోయింది. సావేజ్ 1801లో ఈ పెయింటింగ్‌ను పూర్తి చేసి, చిత్రాన్ని మెజ్జోటింట్‌గా భారీగా ఉత్పత్తి చేశాడు. దీనిలో ఆంథోనీ వేన్, బెంజమిన్ రష్, [[థామస్ జెఫర్సన్]] చిత్రపటాలు ఎంతో గౌరవించబడ్డాయి. అయితే సావేజ్ ప్రధానంగా ఒక పెద్ద గ్రూపు చిత్రపటం ''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789లో ప్రారంభించబడింది, 1796లో పూర్తయింది) ద్వారా పేరు పొందాడు. ఇందులో అధ్యక్షుడు [[జార్జి వాషింగ్టన్|జార్జ్ వాషింగ్టన్]], ప్రథమ మహిళ మార్తా వాషింగ్టన్, ఆమె ఇద్దరు మనవలు జార్జ్ వాషింగ్టన్ పార్కే కస్టిస్, ఎలియనోర్ పార్కే కస్టిస్, బహుశా క్రిస్టోఫర్ షీల్స్ అనే బానిస సేవకుడు ఉన్నారు. ఈ పెయింటింగ్ న్యూయార్క్‌కు చెందిన విలియం ఎఫ్. హావెమేయర్ ఏర్పాటు చేసిన సేకరణలో ఉంది, తరువాత ఆండ్రూ మెల్లన్ కొనుగోలు చేసి [[వాషింగ్టన్, డి.సి.]] లోని [[నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్|నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్‌]]<nowiki/>కు విరాళంగా ఇచ్చాడు. అతను ప్రిన్స్‌టన్‌లో మరణించాడు. == ప్రచురణలు == * సి. హెచ్. హార్ట్, ''ప్రొసీడింగ్స్ ఆఫ్ ది మసాచుసెట్స్ హిస్టారికల్ సొసైటీ'' (బోస్టన్, 1905) == మూలాలు == {{Reflist}} == ఆధారాలు == *{{cite web |title=Edward Savage |url=https://www.americansilversmiths.org/makers/silversmiths/90619.htm |website=American Silversmiths |access-date=18 July 2022}} == బయటి లింకులు == *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/34677/rec/42 American paintings & historical prints from the Middendorf collection], మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శన కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDF గా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో సావేజ్ (నం. 69) గురించిన సమాచారం ఉంది. {{DEFAULTSORT:Savage, Edward}} [[వర్గం:1761 జననాలు]] [[వర్గం:1817 మరణాలు]] [[వర్గం:అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] ir1swrldg0g2ewsy0lhrgx99unh9305 4956773 4956770 2026-09-12T11:28:33Z Kalasagary 107518 /* ప్రచురణలు */ 4956773 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Edward_Savage_self-portrait.jpg|thumb|స్వీయ-చిత్రం, {{circa|1791}}]] [[దస్త్రం:Edward_Savage,_George_Washington,_c._1796,_NGA_46007.jpg|thumb|''జార్జ్ వాషింగ్టన్'', {{circa|1796}}]] [[దస్త్రం:Congress_voting_independence.jpg|thumb|^{అట్‌వాటర్ కెంట్ మ్యూజియం, ఫిలడెల్ఫియా}''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (1784–1801)]] [[దస్త్రం:Edward_Savage_-_The_Washington_Family_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|^{నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్}''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789–96)]] {{Commons category|Edward Savage}} '''ఎడ్వర్డ్ సావేజ్''' (నవంబర్ 26, 1761 – జూలై 6, 1817)<ref>{{cite web|last1=Brandt|first1=Lydia Mattice|title=Edward Savage|url=https://www.mountvernon.org/library/digitalhistory/digital-encyclopedia/article/edward-savage/|website=George Washington's Mount Vernon|language=en}}</ref> ఒక అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారుడు, ఎన్‌గ్రేవర్. == జీవితం, వృత్తి == అతను మసాచుసెట్స్‌లోని ప్రిన్స్‌టన్‌లో జన్మించాడు, మొదట స్వర్ణకారుడిగా పనిచేశాడు, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కూడా అభ్యసించాడు. చిత్రలేఖనంలో శిక్షణ లేనప్పటికీ, [[హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం|హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయానికి]] బహుమతిగా ఉద్దేశించిన [[జార్జి వాషింగ్టన్|జార్జ్ వాషింగ్టన్]] చిత్రపటం ద్వారా 1790లో ప్రముఖుడయ్యాడు. 1791లో [[లండన్]] సందర్శించి, అక్కడ కొంతకాలం బెంజమిన్ వెస్ట్ వద్ద చదువుకున్నాడు, తరువాత ఇటలీ వెళ్ళాడు. 1794లో [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్‌]]<nowiki/>కు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, ఫిలడెల్ఫియా, [[న్యూయార్క్ నగరం|న్యూయార్క్ నగరంలో]] పనిచేశాడు, [[న్యూయార్క్ రాష్ట్రం|న్యూయార్క్‌]]<nowiki/>లోని వాటర్ స్ట్రీట్‌లో అనేక సంవత్సరాల పాటు ఒక పిక్చర్ గ్యాలరీ, ఆర్ట్ మ్యూజియంను నిర్వహించాడు. రాబర్ట్ ఎడ్జ్ పైన్ 1784లో ''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (హిస్టారికల్ సొసైటీ ఆఫ్ పెన్సిల్వేనియా కలెక్షన్, అట్‌వాటర్ కెంట్ [[మ్యూజియం]], ఫిలడెల్ఫియా) మొదటి ప్రతినిధిగా ప్రారంభించాడు, కానీ అతని మరణం నాటికి అది అసంపూర్తిగా మిగిలిపోయింది. సావేజ్ 1801లో ఈ పెయింటింగ్‌ను పూర్తి చేసి, చిత్రాన్ని మెజ్జోటింట్‌గా భారీగా ఉత్పత్తి చేశాడు. దీనిలో ఆంథోనీ వేన్, బెంజమిన్ రష్, [[థామస్ జెఫర్సన్]] చిత్రపటాలు ఎంతో గౌరవించబడ్డాయి. అయితే సావేజ్ ప్రధానంగా ఒక పెద్ద గ్రూపు చిత్రపటం ''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789లో ప్రారంభించబడింది, 1796లో పూర్తయింది) ద్వారా పేరు పొందాడు. ఇందులో అధ్యక్షుడు [[జార్జి వాషింగ్టన్|జార్జ్ వాషింగ్టన్]], ప్రథమ మహిళ మార్తా వాషింగ్టన్, ఆమె ఇద్దరు మనవలు జార్జ్ వాషింగ్టన్ పార్కే కస్టిస్, ఎలియనోర్ పార్కే కస్టిస్, బహుశా క్రిస్టోఫర్ షీల్స్ అనే బానిస సేవకుడు ఉన్నారు. ఈ పెయింటింగ్ న్యూయార్క్‌కు చెందిన విలియం ఎఫ్. హావెమేయర్ ఏర్పాటు చేసిన సేకరణలో ఉంది, తరువాత ఆండ్రూ మెల్లన్ కొనుగోలు చేసి [[వాషింగ్టన్, డి.సి.]] లోని [[నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్|నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్‌]]<nowiki/>కు విరాళంగా ఇచ్చాడు. అతను ప్రిన్స్‌టన్‌లో మరణించాడు. == ప్రచురణలు == * సి.హెచ్. హార్ట్, ''ప్రొసీడింగ్స్ ఆఫ్ ది మసాచుసెట్స్ హిస్టారికల్ సొసైటీ'' (బోస్టన్, 1905) == మూలాలు == {{Reflist}} == ఆధారాలు == *{{cite web |title=Edward Savage |url=https://www.americansilversmiths.org/makers/silversmiths/90619.htm |website=American Silversmiths |access-date=18 July 2022}} == బయటి లింకులు == *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/34677/rec/42 American paintings & historical prints from the Middendorf collection], మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శన కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDF గా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో సావేజ్ (నం. 69) గురించిన సమాచారం ఉంది. {{DEFAULTSORT:Savage, Edward}} [[వర్గం:1761 జననాలు]] [[వర్గం:1817 మరణాలు]] [[వర్గం:అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] ou6vgo6e5rdo5c8e0yzbx5l6s86z6cn 4956775 4956773 2026-09-12T11:29:32Z Kalasagary 107518 /* ప్రచురణలు */ 4956775 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Edward_Savage_self-portrait.jpg|thumb|స్వీయ-చిత్రం, {{circa|1791}}]] [[దస్త్రం:Edward_Savage,_George_Washington,_c._1796,_NGA_46007.jpg|thumb|''జార్జ్ వాషింగ్టన్'', {{circa|1796}}]] [[దస్త్రం:Congress_voting_independence.jpg|thumb|^{అట్‌వాటర్ కెంట్ మ్యూజియం, ఫిలడెల్ఫియా}''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (1784–1801)]] [[దస్త్రం:Edward_Savage_-_The_Washington_Family_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|^{నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్}''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789–96)]] {{Commons category|Edward Savage}} '''ఎడ్వర్డ్ సావేజ్''' (నవంబర్ 26, 1761 – జూలై 6, 1817)<ref>{{cite web|last1=Brandt|first1=Lydia Mattice|title=Edward Savage|url=https://www.mountvernon.org/library/digitalhistory/digital-encyclopedia/article/edward-savage/|website=George Washington's Mount Vernon|language=en}}</ref> ఒక అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారుడు, ఎన్‌గ్రేవర్. == జీవితం, వృత్తి == అతను మసాచుసెట్స్‌లోని ప్రిన్స్‌టన్‌లో జన్మించాడు, మొదట స్వర్ణకారుడిగా పనిచేశాడు, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కూడా అభ్యసించాడు. చిత్రలేఖనంలో శిక్షణ లేనప్పటికీ, [[హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం|హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయానికి]] బహుమతిగా ఉద్దేశించిన [[జార్జి వాషింగ్టన్|జార్జ్ వాషింగ్టన్]] చిత్రపటం ద్వారా 1790లో ప్రముఖుడయ్యాడు. 1791లో [[లండన్]] సందర్శించి, అక్కడ కొంతకాలం బెంజమిన్ వెస్ట్ వద్ద చదువుకున్నాడు, తరువాత ఇటలీ వెళ్ళాడు. 1794లో [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్‌]]<nowiki/>కు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, ఫిలడెల్ఫియా, [[న్యూయార్క్ నగరం|న్యూయార్క్ నగరంలో]] పనిచేశాడు, [[న్యూయార్క్ రాష్ట్రం|న్యూయార్క్‌]]<nowiki/>లోని వాటర్ స్ట్రీట్‌లో అనేక సంవత్సరాల పాటు ఒక పిక్చర్ గ్యాలరీ, ఆర్ట్ మ్యూజియంను నిర్వహించాడు. రాబర్ట్ ఎడ్జ్ పైన్ 1784లో ''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (హిస్టారికల్ సొసైటీ ఆఫ్ పెన్సిల్వేనియా కలెక్షన్, అట్‌వాటర్ కెంట్ [[మ్యూజియం]], ఫిలడెల్ఫియా) మొదటి ప్రతినిధిగా ప్రారంభించాడు, కానీ అతని మరణం నాటికి అది అసంపూర్తిగా మిగిలిపోయింది. సావేజ్ 1801లో ఈ పెయింటింగ్‌ను పూర్తి చేసి, చిత్రాన్ని మెజ్జోటింట్‌గా భారీగా ఉత్పత్తి చేశాడు. దీనిలో ఆంథోనీ వేన్, బెంజమిన్ రష్, [[థామస్ జెఫర్సన్]] చిత్రపటాలు ఎంతో గౌరవించబడ్డాయి. అయితే సావేజ్ ప్రధానంగా ఒక పెద్ద గ్రూపు చిత్రపటం ''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789లో ప్రారంభించబడింది, 1796లో పూర్తయింది) ద్వారా పేరు పొందాడు. ఇందులో అధ్యక్షుడు [[జార్జి వాషింగ్టన్|జార్జ్ వాషింగ్టన్]], ప్రథమ మహిళ మార్తా వాషింగ్టన్, ఆమె ఇద్దరు మనవలు జార్జ్ వాషింగ్టన్ పార్కే కస్టిస్, ఎలియనోర్ పార్కే కస్టిస్, బహుశా క్రిస్టోఫర్ షీల్స్ అనే బానిస సేవకుడు ఉన్నారు. ఈ పెయింటింగ్ న్యూయార్క్‌కు చెందిన విలియం ఎఫ్. హావెమేయర్ ఏర్పాటు చేసిన సేకరణలో ఉంది, తరువాత ఆండ్రూ మెల్లన్ కొనుగోలు చేసి [[వాషింగ్టన్, డి.సి.]] లోని [[నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్|నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్‌]]<nowiki/>కు విరాళంగా ఇచ్చాడు. అతను ప్రిన్స్‌టన్‌లో మరణించాడు. == ప్రచురణలు == * సి.హెచ్. హార్ట్, ''ప్రొసీడింగ్స్ ఆఫ్ ది మసాచుసెట్స్ హిస్టారికల్ సొసైటీ'' (బోస్టన్, 1905) == చిత్రమాలిక == <gallery mode="packed" heights="260" caption="చార్లెస్ డి లా ఫోస్ గీసిన చిత్రాలు"> </gallery> == మూలాలు == {{Reflist}} == ఆధారాలు == *{{cite web |title=Edward Savage |url=https://www.americansilversmiths.org/makers/silversmiths/90619.htm |website=American Silversmiths |access-date=18 July 2022}} == బయటి లింకులు == *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/34677/rec/42 American paintings & historical prints from the Middendorf collection], మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శన కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDF గా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో సావేజ్ (నం. 69) గురించిన సమాచారం ఉంది. {{DEFAULTSORT:Savage, Edward}} [[వర్గం:1761 జననాలు]] [[వర్గం:1817 మరణాలు]] [[వర్గం:అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] te4nzxgl906rn94drnme7mu6xy6y3gq 4956777 4956775 2026-09-12T11:30:12Z Kalasagary 107518 /* చిత్రమాలిక */ 4956777 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Edward_Savage_self-portrait.jpg|thumb|స్వీయ-చిత్రం, {{circa|1791}}]] [[దస్త్రం:Edward_Savage,_George_Washington,_c._1796,_NGA_46007.jpg|thumb|''జార్జ్ వాషింగ్టన్'', {{circa|1796}}]] [[దస్త్రం:Congress_voting_independence.jpg|thumb|^{అట్‌వాటర్ కెంట్ మ్యూజియం, ఫిలడెల్ఫియా}''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (1784–1801)]] [[దస్త్రం:Edward_Savage_-_The_Washington_Family_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|^{నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్}''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789–96)]] {{Commons category|Edward Savage}} '''ఎడ్వర్డ్ సావేజ్''' (నవంబర్ 26, 1761 – జూలై 6, 1817)<ref>{{cite web|last1=Brandt|first1=Lydia Mattice|title=Edward Savage|url=https://www.mountvernon.org/library/digitalhistory/digital-encyclopedia/article/edward-savage/|website=George Washington's Mount Vernon|language=en}}</ref> ఒక అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారుడు, ఎన్‌గ్రేవర్. == జీవితం, వృత్తి == అతను మసాచుసెట్స్‌లోని ప్రిన్స్‌టన్‌లో జన్మించాడు, మొదట స్వర్ణకారుడిగా పనిచేశాడు, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కూడా అభ్యసించాడు. చిత్రలేఖనంలో శిక్షణ లేనప్పటికీ, [[హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం|హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయానికి]] బహుమతిగా ఉద్దేశించిన [[జార్జి వాషింగ్టన్|జార్జ్ వాషింగ్టన్]] చిత్రపటం ద్వారా 1790లో ప్రముఖుడయ్యాడు. 1791లో [[లండన్]] సందర్శించి, అక్కడ కొంతకాలం బెంజమిన్ వెస్ట్ వద్ద చదువుకున్నాడు, తరువాత ఇటలీ వెళ్ళాడు. 1794లో [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్‌]]<nowiki/>కు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, ఫిలడెల్ఫియా, [[న్యూయార్క్ నగరం|న్యూయార్క్ నగరంలో]] పనిచేశాడు, [[న్యూయార్క్ రాష్ట్రం|న్యూయార్క్‌]]<nowiki/>లోని వాటర్ స్ట్రీట్‌లో అనేక సంవత్సరాల పాటు ఒక పిక్చర్ గ్యాలరీ, ఆర్ట్ మ్యూజియంను నిర్వహించాడు. రాబర్ట్ ఎడ్జ్ పైన్ 1784లో ''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (హిస్టారికల్ సొసైటీ ఆఫ్ పెన్సిల్వేనియా కలెక్షన్, అట్‌వాటర్ కెంట్ [[మ్యూజియం]], ఫిలడెల్ఫియా) మొదటి ప్రతినిధిగా ప్రారంభించాడు, కానీ అతని మరణం నాటికి అది అసంపూర్తిగా మిగిలిపోయింది. సావేజ్ 1801లో ఈ పెయింటింగ్‌ను పూర్తి చేసి, చిత్రాన్ని మెజ్జోటింట్‌గా భారీగా ఉత్పత్తి చేశాడు. దీనిలో ఆంథోనీ వేన్, బెంజమిన్ రష్, [[థామస్ జెఫర్సన్]] చిత్రపటాలు ఎంతో గౌరవించబడ్డాయి. అయితే సావేజ్ ప్రధానంగా ఒక పెద్ద గ్రూపు చిత్రపటం ''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789లో ప్రారంభించబడింది, 1796లో పూర్తయింది) ద్వారా పేరు పొందాడు. ఇందులో అధ్యక్షుడు [[జార్జి వాషింగ్టన్|జార్జ్ వాషింగ్టన్]], ప్రథమ మహిళ మార్తా వాషింగ్టన్, ఆమె ఇద్దరు మనవలు జార్జ్ వాషింగ్టన్ పార్కే కస్టిస్, ఎలియనోర్ పార్కే కస్టిస్, బహుశా క్రిస్టోఫర్ షీల్స్ అనే బానిస సేవకుడు ఉన్నారు. ఈ పెయింటింగ్ న్యూయార్క్‌కు చెందిన విలియం ఎఫ్. హావెమేయర్ ఏర్పాటు చేసిన సేకరణలో ఉంది, తరువాత ఆండ్రూ మెల్లన్ కొనుగోలు చేసి [[వాషింగ్టన్, డి.సి.]] లోని [[నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్|నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్‌]]<nowiki/>కు విరాళంగా ఇచ్చాడు. అతను ప్రిన్స్‌టన్‌లో మరణించాడు. == ప్రచురణలు == * సి.హెచ్. హార్ట్, ''ప్రొసీడింగ్స్ ఆఫ్ ది మసాచుసెట్స్ హిస్టారికల్ సొసైటీ'' (బోస్టన్, 1905) == చిత్రమాలిక == <gallery mode="packed" heights="260" caption="చార్లెస్ డి లా ఫోస్ గీసిన చిత్రాలు"> దస్త్రం:Charles_de_La_Fosse_-_Bacchus_and_Ariadne_-_WGA12305.jpg|''ఫైండింగ్ ఆఫ్ మోసెస్'' (1701; లౌవ్రే) </gallery> == మూలాలు == {{Reflist}} == ఆధారాలు == *{{cite web |title=Edward Savage |url=https://www.americansilversmiths.org/makers/silversmiths/90619.htm |website=American Silversmiths |access-date=18 July 2022}} == బయటి లింకులు == *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/34677/rec/42 American paintings & historical prints from the Middendorf collection], మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శన కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDF గా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో సావేజ్ (నం. 69) గురించిన సమాచారం ఉంది. {{DEFAULTSORT:Savage, Edward}} [[వర్గం:1761 జననాలు]] [[వర్గం:1817 మరణాలు]] [[వర్గం:అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] 7nh25z5m23k1wl9ytvbxe4hn8pqfsu8 4956779 4956777 2026-09-12T11:31:07Z Kalasagary 107518 4956779 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Edward_Savage_self-portrait.jpg|thumb|స్వీయ-చిత్రం, {{circa|1791}}]] [[దస్త్రం:Edward_Savage,_George_Washington,_c._1796,_NGA_46007.jpg|thumb|''జార్జ్ వాషింగ్టన్'', {{circa|1796}}]] [[దస్త్రం:Congress_voting_independence.jpg|thumb|^{అట్‌వాటర్ కెంట్ మ్యూజియం, ఫిలడెల్ఫియా}''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (1784–1801)]] [[దస్త్రం:Edward_Savage_-_The_Washington_Family_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|^{నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్}''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789–96)]] {{Commons category|Edward Savage}} '''ఎడ్వర్డ్ సావేజ్''' (నవంబర్ 26, 1761 – జూలై 6, 1817)<ref>{{cite web|last1=Brandt|first1=Lydia Mattice|title=Edward Savage|url=https://www.mountvernon.org/library/digitalhistory/digital-encyclopedia/article/edward-savage/|website=George Washington's Mount Vernon|language=en}}</ref> ఒక అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారుడు, ఎన్‌గ్రేవర్. == జీవితం, వృత్తి == అతను మసాచుసెట్స్‌లోని ప్రిన్స్‌టన్‌లో జన్మించాడు, మొదట స్వర్ణకారుడిగా పనిచేశాడు, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కూడా అభ్యసించాడు. చిత్రలేఖనంలో శిక్షణ లేనప్పటికీ, [[హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం|హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయానికి]] బహుమతిగా ఉద్దేశించిన [[జార్జి వాషింగ్టన్|జార్జ్ వాషింగ్టన్]] చిత్రపటం ద్వారా 1790లో ప్రముఖుడయ్యాడు. 1791లో [[లండన్]] సందర్శించి, అక్కడ కొంతకాలం బెంజమిన్ వెస్ట్ వద్ద చదువుకున్నాడు, తరువాత ఇటలీ వెళ్ళాడు. 1794లో [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్‌]]<nowiki/>కు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, ఫిలడెల్ఫియా, [[న్యూయార్క్ నగరం|న్యూయార్క్ నగరంలో]] పనిచేశాడు, [[న్యూయార్క్ రాష్ట్రం|న్యూయార్క్‌]]<nowiki/>లోని వాటర్ స్ట్రీట్‌లో అనేక సంవత్సరాల పాటు ఒక పిక్చర్ గ్యాలరీ, ఆర్ట్ మ్యూజియంను నిర్వహించాడు. రాబర్ట్ ఎడ్జ్ పైన్ 1784లో ''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (హిస్టారికల్ సొసైటీ ఆఫ్ పెన్సిల్వేనియా కలెక్షన్, అట్‌వాటర్ కెంట్ [[మ్యూజియం]], ఫిలడెల్ఫియా) మొదటి ప్రతినిధిగా ప్రారంభించాడు, కానీ అతని మరణం నాటికి అది అసంపూర్తిగా మిగిలిపోయింది. సావేజ్ 1801లో ఈ పెయింటింగ్‌ను పూర్తి చేసి, చిత్రాన్ని మెజ్జోటింట్‌గా భారీగా ఉత్పత్తి చేశాడు. దీనిలో ఆంథోనీ వేన్, బెంజమిన్ రష్, [[థామస్ జెఫర్సన్]] చిత్రపటాలు ఎంతో గౌరవించబడ్డాయి. అయితే సావేజ్ ప్రధానంగా ఒక పెద్ద గ్రూపు చిత్రపటం ''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789లో ప్రారంభించబడింది, 1796లో పూర్తయింది) ద్వారా పేరు పొందాడు. ఇందులో అధ్యక్షుడు [[జార్జి వాషింగ్టన్|జార్జ్ వాషింగ్టన్]], ప్రథమ మహిళ మార్తా వాషింగ్టన్, ఆమె ఇద్దరు మనవలు జార్జ్ వాషింగ్టన్ పార్కే కస్టిస్, ఎలియనోర్ పార్కే కస్టిస్, బహుశా క్రిస్టోఫర్ షీల్స్ అనే బానిస సేవకుడు ఉన్నారు. ఈ పెయింటింగ్ న్యూయార్క్‌కు చెందిన విలియం ఎఫ్. హావెమేయర్ ఏర్పాటు చేసిన సేకరణలో ఉంది, తరువాత ఆండ్రూ మెల్లన్ కొనుగోలు చేసి [[వాషింగ్టన్, డి.సి.]] లోని [[నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్|నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్‌]]<nowiki/>కు విరాళంగా ఇచ్చాడు. అతను ప్రిన్స్‌టన్‌లో మరణించాడు. == ప్రచురణలు == * సి.హెచ్. హార్ట్, ''ప్రొసీడింగ్స్ ఆఫ్ ది మసాచుసెట్స్ హిస్టారికల్ సొసైటీ'' (బోస్టన్, 1905) == చిత్రమాలిక == <gallery mode="packed" heights="260" caption="చార్లెస్ డి లా ఫోస్ గీసిన చిత్రాలు"> [[దస్త్రం:Congress_voting_independence.jpg|thumb|^{అట్‌వాటర్ కెంట్ మ్యూజియం, ఫిలడెల్ఫియా}''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (1784–1801)]] [[దస్త్రం:Edward_Savage_-_The_Washington_Family_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|^{నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్}''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789–96)]] </gallery> == మూలాలు == {{Reflist}} == ఆధారాలు == *{{cite web |title=Edward Savage |url=https://www.americansilversmiths.org/makers/silversmiths/90619.htm |website=American Silversmiths |access-date=18 July 2022}} == బయటి లింకులు == *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/34677/rec/42 American paintings & historical prints from the Middendorf collection], మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శన కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDF గా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో సావేజ్ (నం. 69) గురించిన సమాచారం ఉంది. {{DEFAULTSORT:Savage, Edward}} [[వర్గం:1761 జననాలు]] [[వర్గం:1817 మరణాలు]] [[వర్గం:అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] ot03al86opfbbr52ogk90xlwbir593c 4956783 4956779 2026-09-12T11:32:45Z Kalasagary 107518 4956783 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Edward_Savage_self-portrait.jpg|thumb|స్వీయ-చిత్రం, {{circa|1791}}]] [[దస్త్రం:Edward_Savage,_George_Washington,_c._1796,_NGA_46007.jpg|thumb|''జార్జ్ వాషింగ్టన్'', {{circa|1796}}]] [[దస్త్రం:Congress_voting_independence.jpg|thumb|^{అట్‌వాటర్ కెంట్ మ్యూజియం, ఫిలడెల్ఫియా}''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (1784–1801)]] [[దస్త్రం:Edward_Savage_-_The_Washington_Family_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|^{నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్}''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789–96)]] {{Commons category|Edward Savage}} '''ఎడ్వర్డ్ సావేజ్''' (నవంబర్ 26, 1761 – జూలై 6, 1817)<ref>{{cite web|last1=Brandt|first1=Lydia Mattice|title=Edward Savage|url=https://www.mountvernon.org/library/digitalhistory/digital-encyclopedia/article/edward-savage/|website=George Washington's Mount Vernon|language=en}}</ref> ఒక అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారుడు, ఎన్‌గ్రేవర్. == జీవితం, వృత్తి == అతను మసాచుసెట్స్‌లోని ప్రిన్స్‌టన్‌లో జన్మించాడు, మొదట స్వర్ణకారుడిగా పనిచేశాడు, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కూడా అభ్యసించాడు. చిత్రలేఖనంలో శిక్షణ లేనప్పటికీ, [[హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం|హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయానికి]] బహుమతిగా ఉద్దేశించిన [[జార్జి వాషింగ్టన్|జార్జ్ వాషింగ్టన్]] చిత్రపటం ద్వారా 1790లో ప్రముఖుడయ్యాడు. 1791లో [[లండన్]] సందర్శించి, అక్కడ కొంతకాలం బెంజమిన్ వెస్ట్ వద్ద చదువుకున్నాడు, తరువాత ఇటలీ వెళ్ళాడు. 1794లో [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్‌]]<nowiki/>కు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, ఫిలడెల్ఫియా, [[న్యూయార్క్ నగరం|న్యూయార్క్ నగరంలో]] పనిచేశాడు, [[న్యూయార్క్ రాష్ట్రం|న్యూయార్క్‌]]<nowiki/>లోని వాటర్ స్ట్రీట్‌లో అనేక సంవత్సరాల పాటు ఒక పిక్చర్ గ్యాలరీ, ఆర్ట్ మ్యూజియంను నిర్వహించాడు. రాబర్ట్ ఎడ్జ్ పైన్ 1784లో ''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (హిస్టారికల్ సొసైటీ ఆఫ్ పెన్సిల్వేనియా కలెక్షన్, అట్‌వాటర్ కెంట్ [[మ్యూజియం]], ఫిలడెల్ఫియా) మొదటి ప్రతినిధిగా ప్రారంభించాడు, కానీ అతని మరణం నాటికి అది అసంపూర్తిగా మిగిలిపోయింది. సావేజ్ 1801లో ఈ పెయింటింగ్‌ను పూర్తి చేసి, చిత్రాన్ని మెజ్జోటింట్‌గా భారీగా ఉత్పత్తి చేశాడు. దీనిలో ఆంథోనీ వేన్, బెంజమిన్ రష్, [[థామస్ జెఫర్సన్]] చిత్రపటాలు ఎంతో గౌరవించబడ్డాయి. అయితే సావేజ్ ప్రధానంగా ఒక పెద్ద గ్రూపు చిత్రపటం ''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789లో ప్రారంభించబడింది, 1796లో పూర్తయింది) ద్వారా పేరు పొందాడు. ఇందులో అధ్యక్షుడు [[జార్జి వాషింగ్టన్|జార్జ్ వాషింగ్టన్]], ప్రథమ మహిళ మార్తా వాషింగ్టన్, ఆమె ఇద్దరు మనవలు జార్జ్ వాషింగ్టన్ పార్కే కస్టిస్, ఎలియనోర్ పార్కే కస్టిస్, బహుశా క్రిస్టోఫర్ షీల్స్ అనే బానిస సేవకుడు ఉన్నారు. ఈ పెయింటింగ్ న్యూయార్క్‌కు చెందిన విలియం ఎఫ్. హావెమేయర్ ఏర్పాటు చేసిన సేకరణలో ఉంది, తరువాత ఆండ్రూ మెల్లన్ కొనుగోలు చేసి [[వాషింగ్టన్, డి.సి.]] లోని [[నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్|నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్‌]]<nowiki/>కు విరాళంగా ఇచ్చాడు. అతను ప్రిన్స్‌టన్‌లో మరణించాడు. == ప్రచురణలు == * సి.హెచ్. హార్ట్, ''ప్రొసీడింగ్స్ ఆఫ్ ది మసాచుసెట్స్ హిస్టారికల్ సొసైటీ'' (బోస్టన్, 1905) == చిత్రమాలిక == <gallery mode="packed" heights="260" caption="చార్లెస్ డి లా ఫోస్ గీసిన చిత్రాలు"> దస్త్రం:Congress_voting_independence.jpg|అట్‌వాటర్ కెంట్ మ్యూజియం, ఫిలడెల్ఫియా [[దస్త్రం:Congress_voting_independence.jpg|thumb|^{అట్‌వాటర్ కెంట్ మ్యూజియం, ఫిలడెల్ఫియా}''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (1784–1801)]] [[దస్త్రం:Edward_Savage_-_The_Washington_Family_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|^{నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్}''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789–96)]] </gallery> == మూలాలు == {{Reflist}} == ఆధారాలు == *{{cite web |title=Edward Savage |url=https://www.americansilversmiths.org/makers/silversmiths/90619.htm |website=American Silversmiths |access-date=18 July 2022}} == బయటి లింకులు == *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/34677/rec/42 American paintings & historical prints from the Middendorf collection], మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శన కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDF గా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో సావేజ్ (నం. 69) గురించిన సమాచారం ఉంది. {{DEFAULTSORT:Savage, Edward}} [[వర్గం:1761 జననాలు]] [[వర్గం:1817 మరణాలు]] [[వర్గం:అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] cw209yu7shl9uk9usekz7wcdp4h7xl4 4956784 4956783 2026-09-12T11:33:04Z Kalasagary 107518 /* చిత్రమాలిక */ 4956784 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Edward_Savage_self-portrait.jpg|thumb|స్వీయ-చిత్రం, {{circa|1791}}]] [[దస్త్రం:Edward_Savage,_George_Washington,_c._1796,_NGA_46007.jpg|thumb|''జార్జ్ వాషింగ్టన్'', {{circa|1796}}]] [[దస్త్రం:Congress_voting_independence.jpg|thumb|^{అట్‌వాటర్ కెంట్ మ్యూజియం, ఫిలడెల్ఫియా}''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (1784–1801)]] [[దస్త్రం:Edward_Savage_-_The_Washington_Family_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|^{నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్}''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789–96)]] {{Commons category|Edward Savage}} '''ఎడ్వర్డ్ సావేజ్''' (నవంబర్ 26, 1761 – జూలై 6, 1817)<ref>{{cite web|last1=Brandt|first1=Lydia Mattice|title=Edward Savage|url=https://www.mountvernon.org/library/digitalhistory/digital-encyclopedia/article/edward-savage/|website=George Washington's Mount Vernon|language=en}}</ref> ఒక అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారుడు, ఎన్‌గ్రేవర్. == జీవితం, వృత్తి == అతను మసాచుసెట్స్‌లోని ప్రిన్స్‌టన్‌లో జన్మించాడు, మొదట స్వర్ణకారుడిగా పనిచేశాడు, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కూడా అభ్యసించాడు. చిత్రలేఖనంలో శిక్షణ లేనప్పటికీ, [[హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం|హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయానికి]] బహుమతిగా ఉద్దేశించిన [[జార్జి వాషింగ్టన్|జార్జ్ వాషింగ్టన్]] చిత్రపటం ద్వారా 1790లో ప్రముఖుడయ్యాడు. 1791లో [[లండన్]] సందర్శించి, అక్కడ కొంతకాలం బెంజమిన్ వెస్ట్ వద్ద చదువుకున్నాడు, తరువాత ఇటలీ వెళ్ళాడు. 1794లో [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్‌]]<nowiki/>కు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, ఫిలడెల్ఫియా, [[న్యూయార్క్ నగరం|న్యూయార్క్ నగరంలో]] పనిచేశాడు, [[న్యూయార్క్ రాష్ట్రం|న్యూయార్క్‌]]<nowiki/>లోని వాటర్ స్ట్రీట్‌లో అనేక సంవత్సరాల పాటు ఒక పిక్చర్ గ్యాలరీ, ఆర్ట్ మ్యూజియంను నిర్వహించాడు. రాబర్ట్ ఎడ్జ్ పైన్ 1784లో ''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (హిస్టారికల్ సొసైటీ ఆఫ్ పెన్సిల్వేనియా కలెక్షన్, అట్‌వాటర్ కెంట్ [[మ్యూజియం]], ఫిలడెల్ఫియా) మొదటి ప్రతినిధిగా ప్రారంభించాడు, కానీ అతని మరణం నాటికి అది అసంపూర్తిగా మిగిలిపోయింది. సావేజ్ 1801లో ఈ పెయింటింగ్‌ను పూర్తి చేసి, చిత్రాన్ని మెజ్జోటింట్‌గా భారీగా ఉత్పత్తి చేశాడు. దీనిలో ఆంథోనీ వేన్, బెంజమిన్ రష్, [[థామస్ జెఫర్సన్]] చిత్రపటాలు ఎంతో గౌరవించబడ్డాయి. అయితే సావేజ్ ప్రధానంగా ఒక పెద్ద గ్రూపు చిత్రపటం ''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789లో ప్రారంభించబడింది, 1796లో పూర్తయింది) ద్వారా పేరు పొందాడు. ఇందులో అధ్యక్షుడు [[జార్జి వాషింగ్టన్|జార్జ్ వాషింగ్టన్]], ప్రథమ మహిళ మార్తా వాషింగ్టన్, ఆమె ఇద్దరు మనవలు జార్జ్ వాషింగ్టన్ పార్కే కస్టిస్, ఎలియనోర్ పార్కే కస్టిస్, బహుశా క్రిస్టోఫర్ షీల్స్ అనే బానిస సేవకుడు ఉన్నారు. ఈ పెయింటింగ్ న్యూయార్క్‌కు చెందిన విలియం ఎఫ్. హావెమేయర్ ఏర్పాటు చేసిన సేకరణలో ఉంది, తరువాత ఆండ్రూ మెల్లన్ కొనుగోలు చేసి [[వాషింగ్టన్, డి.సి.]] లోని [[నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్|నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్‌]]<nowiki/>కు విరాళంగా ఇచ్చాడు. అతను ప్రిన్స్‌టన్‌లో మరణించాడు. == ప్రచురణలు == * సి.హెచ్. హార్ట్, ''ప్రొసీడింగ్స్ ఆఫ్ ది మసాచుసెట్స్ హిస్టారికల్ సొసైటీ'' (బోస్టన్, 1905) == చిత్రమాలిక == <gallery mode="packed" heights="200" caption="చార్లెస్ డి లా ఫోస్ గీసిన చిత్రాలు"> దస్త్రం:Congress_voting_independence.jpg|అట్‌వాటర్ కెంట్ మ్యూజియం, ఫిలడెల్ఫియా [[దస్త్రం:Congress_voting_independence.jpg|thumb|^{అట్‌వాటర్ కెంట్ మ్యూజియం, ఫిలడెల్ఫియా}''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (1784–1801)]] [[దస్త్రం:Edward_Savage_-_The_Washington_Family_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|^{నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్}''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789–96)]] </gallery> == మూలాలు == {{Reflist}} == ఆధారాలు == *{{cite web |title=Edward Savage |url=https://www.americansilversmiths.org/makers/silversmiths/90619.htm |website=American Silversmiths |access-date=18 July 2022}} == బయటి లింకులు == *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/34677/rec/42 American paintings & historical prints from the Middendorf collection], మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శన కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDF గా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో సావేజ్ (నం. 69) గురించిన సమాచారం ఉంది. {{DEFAULTSORT:Savage, Edward}} [[వర్గం:1761 జననాలు]] [[వర్గం:1817 మరణాలు]] [[వర్గం:అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] lx2vuehmf9l8gf89ooarw0u4kb3rqok 4956785 4956784 2026-09-12T11:33:37Z Kalasagary 107518 /* చిత్రమాలిక */ 4956785 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Edward_Savage_self-portrait.jpg|thumb|స్వీయ-చిత్రం, {{circa|1791}}]] [[దస్త్రం:Edward_Savage,_George_Washington,_c._1796,_NGA_46007.jpg|thumb|''జార్జ్ వాషింగ్టన్'', {{circa|1796}}]] [[దస్త్రం:Congress_voting_independence.jpg|thumb|^{అట్‌వాటర్ కెంట్ మ్యూజియం, ఫిలడెల్ఫియా}''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (1784–1801)]] [[దస్త్రం:Edward_Savage_-_The_Washington_Family_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|^{నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్}''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789–96)]] {{Commons category|Edward Savage}} '''ఎడ్వర్డ్ సావేజ్''' (నవంబర్ 26, 1761 – జూలై 6, 1817)<ref>{{cite web|last1=Brandt|first1=Lydia Mattice|title=Edward Savage|url=https://www.mountvernon.org/library/digitalhistory/digital-encyclopedia/article/edward-savage/|website=George Washington's Mount Vernon|language=en}}</ref> ఒక అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారుడు, ఎన్‌గ్రేవర్. == జీవితం, వృత్తి == అతను మసాచుసెట్స్‌లోని ప్రిన్స్‌టన్‌లో జన్మించాడు, మొదట స్వర్ణకారుడిగా పనిచేశాడు, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కూడా అభ్యసించాడు. చిత్రలేఖనంలో శిక్షణ లేనప్పటికీ, [[హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం|హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయానికి]] బహుమతిగా ఉద్దేశించిన [[జార్జి వాషింగ్టన్|జార్జ్ వాషింగ్టన్]] చిత్రపటం ద్వారా 1790లో ప్రముఖుడయ్యాడు. 1791లో [[లండన్]] సందర్శించి, అక్కడ కొంతకాలం బెంజమిన్ వెస్ట్ వద్ద చదువుకున్నాడు, తరువాత ఇటలీ వెళ్ళాడు. 1794లో [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్‌]]<nowiki/>కు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, ఫిలడెల్ఫియా, [[న్యూయార్క్ నగరం|న్యూయార్క్ నగరంలో]] పనిచేశాడు, [[న్యూయార్క్ రాష్ట్రం|న్యూయార్క్‌]]<nowiki/>లోని వాటర్ స్ట్రీట్‌లో అనేక సంవత్సరాల పాటు ఒక పిక్చర్ గ్యాలరీ, ఆర్ట్ మ్యూజియంను నిర్వహించాడు. రాబర్ట్ ఎడ్జ్ పైన్ 1784లో ''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (హిస్టారికల్ సొసైటీ ఆఫ్ పెన్సిల్వేనియా కలెక్షన్, అట్‌వాటర్ కెంట్ [[మ్యూజియం]], ఫిలడెల్ఫియా) మొదటి ప్రతినిధిగా ప్రారంభించాడు, కానీ అతని మరణం నాటికి అది అసంపూర్తిగా మిగిలిపోయింది. సావేజ్ 1801లో ఈ పెయింటింగ్‌ను పూర్తి చేసి, చిత్రాన్ని మెజ్జోటింట్‌గా భారీగా ఉత్పత్తి చేశాడు. దీనిలో ఆంథోనీ వేన్, బెంజమిన్ రష్, [[థామస్ జెఫర్సన్]] చిత్రపటాలు ఎంతో గౌరవించబడ్డాయి. అయితే సావేజ్ ప్రధానంగా ఒక పెద్ద గ్రూపు చిత్రపటం ''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789లో ప్రారంభించబడింది, 1796లో పూర్తయింది) ద్వారా పేరు పొందాడు. ఇందులో అధ్యక్షుడు [[జార్జి వాషింగ్టన్|జార్జ్ వాషింగ్టన్]], ప్రథమ మహిళ మార్తా వాషింగ్టన్, ఆమె ఇద్దరు మనవలు జార్జ్ వాషింగ్టన్ పార్కే కస్టిస్, ఎలియనోర్ పార్కే కస్టిస్, బహుశా క్రిస్టోఫర్ షీల్స్ అనే బానిస సేవకుడు ఉన్నారు. ఈ పెయింటింగ్ న్యూయార్క్‌కు చెందిన విలియం ఎఫ్. హావెమేయర్ ఏర్పాటు చేసిన సేకరణలో ఉంది, తరువాత ఆండ్రూ మెల్లన్ కొనుగోలు చేసి [[వాషింగ్టన్, డి.సి.]] లోని [[నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్|నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్‌]]<nowiki/>కు విరాళంగా ఇచ్చాడు. అతను ప్రిన్స్‌టన్‌లో మరణించాడు. == ప్రచురణలు == * సి.హెచ్. హార్ట్, ''ప్రొసీడింగ్స్ ఆఫ్ ది మసాచుసెట్స్ హిస్టారికల్ సొసైటీ'' (బోస్టన్, 1905) == చిత్రమాలిక == <gallery mode="packed" heights="200" caption="చార్లెస్ డి లా ఫోస్ గీసిన చిత్రాలు"> దస్త్రం:Congress_voting_independence.jpg|అట్‌వాటర్ కెంట్ మ్యూజియం, ఫిలడెల్ఫియా దస్త్రం:Congress_voting_independence.jpg|అట్‌వాటర్ కెంట్ మ్యూజియం, ఫిలడెల్ఫియా </gallery> == మూలాలు == {{Reflist}} == ఆధారాలు == *{{cite web |title=Edward Savage |url=https://www.americansilversmiths.org/makers/silversmiths/90619.htm |website=American Silversmiths |access-date=18 July 2022}} == బయటి లింకులు == *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/34677/rec/42 American paintings & historical prints from the Middendorf collection], మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శన కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDF గా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో సావేజ్ (నం. 69) గురించిన సమాచారం ఉంది. {{DEFAULTSORT:Savage, Edward}} [[వర్గం:1761 జననాలు]] [[వర్గం:1817 మరణాలు]] [[వర్గం:అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] q9yrxt3rii38j9dp9jxplcl0dv3a5im 4956787 4956785 2026-09-12T11:35:18Z Kalasagary 107518 4956787 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Edward_Savage_self-portrait.jpg|thumb|స్వీయ-చిత్రం, {{circa|1791}}]] [[దస్త్రం:Edward_Savage,_George_Washington,_c._1796,_NGA_46007.jpg|thumb|''జార్జ్ వాషింగ్టన్'', {{circa|1796}}]] {{Commons category|Edward Savage}} '''ఎడ్వర్డ్ సావేజ్''' (నవంబర్ 26, 1761 – జూలై 6, 1817)<ref>{{cite web|last1=Brandt|first1=Lydia Mattice|title=Edward Savage|url=https://www.mountvernon.org/library/digitalhistory/digital-encyclopedia/article/edward-savage/|website=George Washington's Mount Vernon|language=en}}</ref> ఒక అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారుడు, ఎన్‌గ్రేవర్. == జీవితం, వృత్తి == అతను మసాచుసెట్స్‌లోని ప్రిన్స్‌టన్‌లో జన్మించాడు, మొదట స్వర్ణకారుడిగా పనిచేశాడు, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కూడా అభ్యసించాడు. చిత్రలేఖనంలో శిక్షణ లేనప్పటికీ, [[హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం|హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయానికి]] బహుమతిగా ఉద్దేశించిన [[జార్జి వాషింగ్టన్|జార్జ్ వాషింగ్టన్]] చిత్రపటం ద్వారా 1790లో ప్రముఖుడయ్యాడు. 1791లో [[లండన్]] సందర్శించి, అక్కడ కొంతకాలం బెంజమిన్ వెస్ట్ వద్ద చదువుకున్నాడు, తరువాత ఇటలీ వెళ్ళాడు. 1794లో [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్‌]]<nowiki/>కు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, ఫిలడెల్ఫియా, [[న్యూయార్క్ నగరం|న్యూయార్క్ నగరంలో]] పనిచేశాడు, [[న్యూయార్క్ రాష్ట్రం|న్యూయార్క్‌]]<nowiki/>లోని వాటర్ స్ట్రీట్‌లో అనేక సంవత్సరాల పాటు ఒక పిక్చర్ గ్యాలరీ, ఆర్ట్ మ్యూజియంను నిర్వహించాడు. రాబర్ట్ ఎడ్జ్ పైన్ 1784లో ''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (హిస్టారికల్ సొసైటీ ఆఫ్ పెన్సిల్వేనియా కలెక్షన్, అట్‌వాటర్ కెంట్ [[మ్యూజియం]], ఫిలడెల్ఫియా) మొదటి ప్రతినిధిగా ప్రారంభించాడు, కానీ అతని మరణం నాటికి అది అసంపూర్తిగా మిగిలిపోయింది. సావేజ్ 1801లో ఈ పెయింటింగ్‌ను పూర్తి చేసి, చిత్రాన్ని మెజ్జోటింట్‌గా భారీగా ఉత్పత్తి చేశాడు. దీనిలో ఆంథోనీ వేన్, బెంజమిన్ రష్, [[థామస్ జెఫర్సన్]] చిత్రపటాలు ఎంతో గౌరవించబడ్డాయి. అయితే సావేజ్ ప్రధానంగా ఒక పెద్ద గ్రూపు చిత్రపటం ''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789లో ప్రారంభించబడింది, 1796లో పూర్తయింది) ద్వారా పేరు పొందాడు. ఇందులో అధ్యక్షుడు [[జార్జి వాషింగ్టన్|జార్జ్ వాషింగ్టన్]], ప్రథమ మహిళ మార్తా వాషింగ్టన్, ఆమె ఇద్దరు మనవలు జార్జ్ వాషింగ్టన్ పార్కే కస్టిస్, ఎలియనోర్ పార్కే కస్టిస్, బహుశా క్రిస్టోఫర్ షీల్స్ అనే బానిస సేవకుడు ఉన్నారు. ఈ పెయింటింగ్ న్యూయార్క్‌కు చెందిన విలియం ఎఫ్. హావెమేయర్ ఏర్పాటు చేసిన సేకరణలో ఉంది, తరువాత ఆండ్రూ మెల్లన్ కొనుగోలు చేసి [[వాషింగ్టన్, డి.సి.]] లోని [[నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్|నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్‌]]<nowiki/>కు విరాళంగా ఇచ్చాడు. అతను ప్రిన్స్‌టన్‌లో మరణించాడు. == ప్రచురణలు == * సి.హెచ్. హార్ట్, ''ప్రొసీడింగ్స్ ఆఫ్ ది మసాచుసెట్స్ హిస్టారికల్ సొసైటీ'' (బోస్టన్, 1905) == చిత్రమాలిక == <gallery mode="packed" heights="200" caption="చార్లెస్ డి లా ఫోస్ గీసిన చిత్రాలు"> దస్త్రం:Congress_voting_independence.jpg|అట్‌వాటర్ కెంట్ మ్యూజియం, ఫిలడెల్ఫియా దస్త్రం:Edward_Savage_-_The_Washington_Family_-_Google_Art_Project.jpg|నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్ ''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789–96) </gallery> == మూలాలు == {{Reflist}} == ఆధారాలు == *{{cite web |title=Edward Savage |url=https://www.americansilversmiths.org/makers/silversmiths/90619.htm |website=American Silversmiths |access-date=18 July 2022}} == బయటి లింకులు == *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/34677/rec/42 American paintings & historical prints from the Middendorf collection], మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శన కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDF గా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో సావేజ్ (నం. 69) గురించిన సమాచారం ఉంది. {{DEFAULTSORT:Savage, Edward}} [[వర్గం:1761 జననాలు]] [[వర్గం:1817 మరణాలు]] [[వర్గం:అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] neui9iqogv3ziuj41tk07b3oyd5d1jn 4956788 4956787 2026-09-12T11:36:21Z Kalasagary 107518 /* చిత్రమాలిక */ 4956788 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Edward_Savage_self-portrait.jpg|thumb|స్వీయ-చిత్రం, {{circa|1791}}]] [[దస్త్రం:Edward_Savage,_George_Washington,_c._1796,_NGA_46007.jpg|thumb|''జార్జ్ వాషింగ్టన్'', {{circa|1796}}]] {{Commons category|Edward Savage}} '''ఎడ్వర్డ్ సావేజ్''' (నవంబర్ 26, 1761 – జూలై 6, 1817)<ref>{{cite web|last1=Brandt|first1=Lydia Mattice|title=Edward Savage|url=https://www.mountvernon.org/library/digitalhistory/digital-encyclopedia/article/edward-savage/|website=George Washington's Mount Vernon|language=en}}</ref> ఒక అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారుడు, ఎన్‌గ్రేవర్. == జీవితం, వృత్తి == అతను మసాచుసెట్స్‌లోని ప్రిన్స్‌టన్‌లో జన్మించాడు, మొదట స్వర్ణకారుడిగా పనిచేశాడు, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కూడా అభ్యసించాడు. చిత్రలేఖనంలో శిక్షణ లేనప్పటికీ, [[హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం|హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయానికి]] బహుమతిగా ఉద్దేశించిన [[జార్జి వాషింగ్టన్|జార్జ్ వాషింగ్టన్]] చిత్రపటం ద్వారా 1790లో ప్రముఖుడయ్యాడు. 1791లో [[లండన్]] సందర్శించి, అక్కడ కొంతకాలం బెంజమిన్ వెస్ట్ వద్ద చదువుకున్నాడు, తరువాత ఇటలీ వెళ్ళాడు. 1794లో [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్‌]]<nowiki/>కు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, ఫిలడెల్ఫియా, [[న్యూయార్క్ నగరం|న్యూయార్క్ నగరంలో]] పనిచేశాడు, [[న్యూయార్క్ రాష్ట్రం|న్యూయార్క్‌]]<nowiki/>లోని వాటర్ స్ట్రీట్‌లో అనేక సంవత్సరాల పాటు ఒక పిక్చర్ గ్యాలరీ, ఆర్ట్ మ్యూజియంను నిర్వహించాడు. రాబర్ట్ ఎడ్జ్ పైన్ 1784లో ''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (హిస్టారికల్ సొసైటీ ఆఫ్ పెన్సిల్వేనియా కలెక్షన్, అట్‌వాటర్ కెంట్ [[మ్యూజియం]], ఫిలడెల్ఫియా) మొదటి ప్రతినిధిగా ప్రారంభించాడు, కానీ అతని మరణం నాటికి అది అసంపూర్తిగా మిగిలిపోయింది. సావేజ్ 1801లో ఈ పెయింటింగ్‌ను పూర్తి చేసి, చిత్రాన్ని మెజ్జోటింట్‌గా భారీగా ఉత్పత్తి చేశాడు. దీనిలో ఆంథోనీ వేన్, బెంజమిన్ రష్, [[థామస్ జెఫర్సన్]] చిత్రపటాలు ఎంతో గౌరవించబడ్డాయి. అయితే సావేజ్ ప్రధానంగా ఒక పెద్ద గ్రూపు చిత్రపటం ''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789లో ప్రారంభించబడింది, 1796లో పూర్తయింది) ద్వారా పేరు పొందాడు. ఇందులో అధ్యక్షుడు [[జార్జి వాషింగ్టన్|జార్జ్ వాషింగ్టన్]], ప్రథమ మహిళ మార్తా వాషింగ్టన్, ఆమె ఇద్దరు మనవలు జార్జ్ వాషింగ్టన్ పార్కే కస్టిస్, ఎలియనోర్ పార్కే కస్టిస్, బహుశా క్రిస్టోఫర్ షీల్స్ అనే బానిస సేవకుడు ఉన్నారు. ఈ పెయింటింగ్ న్యూయార్క్‌కు చెందిన విలియం ఎఫ్. హావెమేయర్ ఏర్పాటు చేసిన సేకరణలో ఉంది, తరువాత ఆండ్రూ మెల్లన్ కొనుగోలు చేసి [[వాషింగ్టన్, డి.సి.]] లోని [[నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్|నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్‌]]<nowiki/>కు విరాళంగా ఇచ్చాడు. అతను ప్రిన్స్‌టన్‌లో మరణించాడు. == ప్రచురణలు == * సి.హెచ్. హార్ట్, ''ప్రొసీడింగ్స్ ఆఫ్ ది మసాచుసెట్స్ హిస్టారికల్ సొసైటీ'' (బోస్టన్, 1905) == చిత్రమాలిక == <gallery mode="packed" heights="220" caption="చార్లెస్ డి లా ఫోస్ గీసిన చిత్రాలు"> దస్త్రం:Congress_voting_independence.jpg|అట్‌వాటర్ కెంట్ మ్యూజియం, ఫిలడెల్ఫియా ''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (1784–1801) దస్త్రం:Edward_Savage_-_The_Washington_Family_-_Google_Art_Project.jpg|నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్ ''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789–96) </gallery> == మూలాలు == {{Reflist}} == ఆధారాలు == *{{cite web |title=Edward Savage |url=https://www.americansilversmiths.org/makers/silversmiths/90619.htm |website=American Silversmiths |access-date=18 July 2022}} == బయటి లింకులు == *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/34677/rec/42 American paintings & historical prints from the Middendorf collection], మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శన కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDF గా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో సావేజ్ (నం. 69) గురించిన సమాచారం ఉంది. {{DEFAULTSORT:Savage, Edward}} [[వర్గం:1761 జననాలు]] [[వర్గం:1817 మరణాలు]] [[వర్గం:అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] 7njjyw7ct6xc2ft1yiucac8km321jr0 4956789 4956788 2026-09-12T11:37:47Z Kalasagary 107518 /* చిత్రమాలిక */ 4956789 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Edward_Savage_self-portrait.jpg|thumb|స్వీయ-చిత్రం, {{circa|1791}}]] [[దస్త్రం:Edward_Savage,_George_Washington,_c._1796,_NGA_46007.jpg|thumb|''జార్జ్ వాషింగ్టన్'', {{circa|1796}}]] {{Commons category|Edward Savage}} '''ఎడ్వర్డ్ సావేజ్''' (నవంబర్ 26, 1761 – జూలై 6, 1817)<ref>{{cite web|last1=Brandt|first1=Lydia Mattice|title=Edward Savage|url=https://www.mountvernon.org/library/digitalhistory/digital-encyclopedia/article/edward-savage/|website=George Washington's Mount Vernon|language=en}}</ref> ఒక అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారుడు, ఎన్‌గ్రేవర్. == జీవితం, వృత్తి == అతను మసాచుసెట్స్‌లోని ప్రిన్స్‌టన్‌లో జన్మించాడు, మొదట స్వర్ణకారుడిగా పనిచేశాడు, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కూడా అభ్యసించాడు. చిత్రలేఖనంలో శిక్షణ లేనప్పటికీ, [[హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం|హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయానికి]] బహుమతిగా ఉద్దేశించిన [[జార్జి వాషింగ్టన్|జార్జ్ వాషింగ్టన్]] చిత్రపటం ద్వారా 1790లో ప్రముఖుడయ్యాడు. 1791లో [[లండన్]] సందర్శించి, అక్కడ కొంతకాలం బెంజమిన్ వెస్ట్ వద్ద చదువుకున్నాడు, తరువాత ఇటలీ వెళ్ళాడు. 1794లో [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్‌]]<nowiki/>కు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, ఫిలడెల్ఫియా, [[న్యూయార్క్ నగరం|న్యూయార్క్ నగరంలో]] పనిచేశాడు, [[న్యూయార్క్ రాష్ట్రం|న్యూయార్క్‌]]<nowiki/>లోని వాటర్ స్ట్రీట్‌లో అనేక సంవత్సరాల పాటు ఒక పిక్చర్ గ్యాలరీ, ఆర్ట్ మ్యూజియంను నిర్వహించాడు. రాబర్ట్ ఎడ్జ్ పైన్ 1784లో ''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (హిస్టారికల్ సొసైటీ ఆఫ్ పెన్సిల్వేనియా కలెక్షన్, అట్‌వాటర్ కెంట్ [[మ్యూజియం]], ఫిలడెల్ఫియా) మొదటి ప్రతినిధిగా ప్రారంభించాడు, కానీ అతని మరణం నాటికి అది అసంపూర్తిగా మిగిలిపోయింది. సావేజ్ 1801లో ఈ పెయింటింగ్‌ను పూర్తి చేసి, చిత్రాన్ని మెజ్జోటింట్‌గా భారీగా ఉత్పత్తి చేశాడు. దీనిలో ఆంథోనీ వేన్, బెంజమిన్ రష్, [[థామస్ జెఫర్సన్]] చిత్రపటాలు ఎంతో గౌరవించబడ్డాయి. అయితే సావేజ్ ప్రధానంగా ఒక పెద్ద గ్రూపు చిత్రపటం ''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789లో ప్రారంభించబడింది, 1796లో పూర్తయింది) ద్వారా పేరు పొందాడు. ఇందులో అధ్యక్షుడు [[జార్జి వాషింగ్టన్|జార్జ్ వాషింగ్టన్]], ప్రథమ మహిళ మార్తా వాషింగ్టన్, ఆమె ఇద్దరు మనవలు జార్జ్ వాషింగ్టన్ పార్కే కస్టిస్, ఎలియనోర్ పార్కే కస్టిస్, బహుశా క్రిస్టోఫర్ షీల్స్ అనే బానిస సేవకుడు ఉన్నారు. ఈ పెయింటింగ్ న్యూయార్క్‌కు చెందిన విలియం ఎఫ్. హావెమేయర్ ఏర్పాటు చేసిన సేకరణలో ఉంది, తరువాత ఆండ్రూ మెల్లన్ కొనుగోలు చేసి [[వాషింగ్టన్, డి.సి.]] లోని [[నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్|నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్‌]]<nowiki/>కు విరాళంగా ఇచ్చాడు. అతను ప్రిన్స్‌టన్‌లో మరణించాడు. == ప్రచురణలు == * సి.హెచ్. హార్ట్, ''ప్రొసీడింగ్స్ ఆఫ్ ది మసాచుసెట్స్ హిస్టారికల్ సొసైటీ'' (బోస్టన్, 1905) == చిత్రమాలిక == <gallery mode="packed" heights="220" caption="ఎడ్వర్డ్ సావేజ్ గీసిన చిత్రాలు"> దస్త్రం:Congress_voting_independence.jpg|అట్‌వాటర్ కెంట్ మ్యూజియం, ఫిలడెల్ఫియా ''కాంగ్రెస్ ఓటింగ్ ఇండిపెండెన్స్'' (1784–1801) దస్త్రం:Edward_Savage_-_The_Washington_Family_-_Google_Art_Project.jpg|నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్ ''వాషింగ్టన్ ఫ్యామిలీ'' (1789–96) </gallery> == మూలాలు == {{Reflist}} == ఆధారాలు == *{{cite web |title=Edward Savage |url=https://www.americansilversmiths.org/makers/silversmiths/90619.htm |website=American Silversmiths |access-date=18 July 2022}} == బయటి లింకులు == *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/34677/rec/42 American paintings & historical prints from the Middendorf collection], మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రదర్శన కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDF గా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో సావేజ్ (నం. 69) గురించిన సమాచారం ఉంది. {{DEFAULTSORT:Savage, Edward}} [[వర్గం:1761 జననాలు]] [[వర్గం:1817 మరణాలు]] [[వర్గం:అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] 06spgxj3xzs5rrmj35wzr1ouh36od0t 0 509485 4956771 2026-09-12T11:25:44Z Divya4232 105587 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1500663|Benznidazole]] to:te #mdwikicx 4956771 wikitext text/x-wiki {{Drugbox |verifiedrevid =414638558 |image =Benznidazole.svg <!-- Names --> |pronounce = |tradename =రోచగాన్, రాడానిల్<ref name=JAMA2007>{{Cite journal|last=Bern|first=Caryn|last2=Montgomery|first2=Susan P.|last3=Herwaldt|first3=Barbara L.|last4=Rassi|first4=Anis|last5=Marin-Neto|first5=Jose Antonio|last6=Dantas|first6=Roberto O.|last7=Maguire|first7=James H.|last8=Acquatella|first8=Harry|last9=Morillo|first9=Carlos|date=2007-11-14|title=Evaluation and Treatment of Chagas Disease in the United States: A Systematic Review|url=http://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/209410|journal=JAMA|volume=298|issue=18|doi=10.1001/jama.298.18.2171|issn=0098-7484|pmid=18000201|pages=2171–81|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161107015027/http://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/209410|archive-date=2016-11-07|doi-access=free}}</ref> |synonyms = |IUPAC_name =''N''-benzyl-2-(2-nitro-1''H''-imidazol-1-yl)acetamide <!-- Clinical data --> |class =[[నైట్రోఇమిడాజోల్]]<ref name=Cas2006>{{Cite journal|last=Castro|first=José A.|last2=de Mecca|first2=Maria Montalto|last3=Bartel|first3=Laura C.|date=2006-08-01|title=Toxic side effects of drugs used to treat Chagas' disease (American trypanosomiasis)|journal=Human & Experimental Toxicology|volume=25|issue=8|pages=471–479|issn=0960-3271|pmid=16937919|doi=10.1191/0960327106het653oa}}</ref><ref name=Urbina2002>{{cite web|url=http://www.fac.org.ar/fec/chagas2/llave/md5/md508/urbina.htm|title=Nuevas drogas para el tratamiento etiológico de la Enfermedad de Chagas|language=Spanish|access-date=March 24, 2012|author=Urbina, Julio A.|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508013300/http://www.fac.org.ar/fec/chagas2/llave/md5/md508/urbina.htm|archive-date=May 8, 2012}}</ref> |uses =[[చగాస్ వ్యాధి]]<ref name=CDC2016>{{cite web|title=Our Formulary {{!}} Infectious Diseases Laboratories {{!}} CDC|url=https://www.cdc.gov/laboratory/drugservice/formulary.html#benznidazole|website=www.cdc.gov|access-date=7 December 2016|date=22 September 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161216173833/https://www.cdc.gov/laboratory/drugservice/formulary.html#benznidazole|archive-date=16 December 2016}}</ref> |side_effects =దద్దుర్లు, తిమ్మిరి, [[జ్వరం]], [[కండరాల నొప్పులు]], ఆకలి మందగించడం, నిద్రలేమి సమస్య<ref name=CDC2013Tx>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/parasites/chagas/health_professionals/tx.html|title=CDC - Chagas Disease - Resources for Health Professionals - Antiparasitic Treatment|last=Prevention|first=CDC - Centers for Disease Control and|website=www.cdc.gov|access-date=2016-11-05|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161106123343/http://www.cdc.gov/parasites/chagas/health_professionals/tx.html|archive-date=2016-11-06}}</ref><ref name=Cas2006 /> |interactions =<!-- notable interactions --> |pregnancy_AU =<!-- A / B1 / B2 / B3 / C / D / X --> |pregnancy_US =<!-- A / B / C / D / X --> |pregnancy_category= |breastfeeding = |routes_of_administration=నోటి ద్వారా |onset = |duration_of_action= |defined_daily_dose=0.4 గ్రాము<ref name=who/> |typical_dose = <!-- External links --> |Drugs.com ={{drugs.com|CONS|benznidazole}} |MedlinePlus = <!-- Legal data --> |legal_AU =<!-- Unscheduled / S2 / S3 / S4 / S8 --> |legal_CA =<!-- / Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --> |legal_UK =<!-- GSL / P / POM / CD / Class A, B, C --> |legal_US =<!-- OTC / Rx-only / Schedule I, II, III, IV, V --> |legal_status = <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =ఎక్కువగా ఉంటుంది |protein_bound = |metabolism =[[కాలేయం]] |elimination_half-life=12 గంటలు |excretion =[[మూత్రపిండం]] అలాగే మలం ద్వారా <!-- Chemical and physical data --> |C =12 |H =12 |N =4 |O =3 |SMILES =O=[N+]([O-])c1nccn1CC(=O)NCc2ccccc2 |StdInChI =1S/C12H12N4O3/c17-11(14-8-10-4-2-1-3-5-10)9-15-7-6-13-12(15)16(18)19/h1-7H,8-9H2,(H,14,17) |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =CULUWZNBISUWAS-UHFFFAOYSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |melting_point =188.5 |melting_high =190 }} '''బెంజ్నిడాజోల్''' అనేది చగాస్ వ్యాధి చికిత్సలో ఉపయోగించే ఒక పరాన్నజీవి నిరోధక మందు.<ref name="CDC20162" /> ఇది వ్యాధి ప్రారంభ దశలో చాలా ప్రభావవంతంగా పనిచేస్తుంది, అయితే దీర్ఘకాలిక ఇన్ఫెక్షన్ ఉన్నవారిలో దీని ప్రభావం తగ్గుతుంది.<ref name="WHO20162">{{cite web|title=Chagas disease|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs340/en/|website=World Health Organization|access-date=7 December 2016|date=March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140227181940/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs340/en/|archive-date=27 February 2014}}</ref> నిఫుర్టిమోక్స్ తో పోలిస్తే దీని దుష్ప్రభావాలు మితంగా ఉండటం వలన ఇది మొదటి వరుస చికిత్సగా పరిగణించబడుతుంది.<ref name="JAMA20072">{{Cite journal|last=Bern|first=Caryn|last2=Montgomery|first2=Susan P.|last3=Herwaldt|first3=Barbara L.|last4=Rassi|first4=Anis|last5=Marin-Neto|first5=Jose Antonio|last6=Dantas|first6=Roberto O.|last7=Maguire|first7=James H.|last8=Acquatella|first8=Harry|last9=Morillo|first9=Carlos|date=2007-11-14|title=Evaluation and Treatment of Chagas Disease in the United States: A Systematic Review|url=http://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/209410|journal=JAMA|volume=298|issue=18|doi=10.1001/jama.298.18.2171|issn=0098-7484|pmid=18000201|pages=2171–81|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161107015027/http://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/209410|archive-date=2016-11-07|doi-access=free}}</ref> దీనిని నోటి ద్వారా తీసుకుంటారు.<ref name="CDC20162" /> == వైద్యపరమైన ఉపయోగాలు == బెంజ్నిడాజోల్ చగాస్ వ్యాధి యొక్క తీవ్రమైన దశలో మంచి ప్రభావం చూపుతుంది, దీని విజయవంతపు రేటు 80% వరకు ఉంటుంది.<ref name="Urbina20022" /> అయితే దీర్ఘకాలిక దశలో దీని నివారణ సామర్థ్యం పరిమితంగా ఉంటుంది. దీర్ఘకాలిక దశ ప్రారంభంలో పిల్లలలో పరాన్నజీవులను పూర్తిగా తొలగించవచ్చని కొన్ని అధ్యయనాలు కనుగొన్నాయి, అయినప్పటికీ దీర్ఘకాలికంగా సోకిన వ్యక్తులలో మొత్తం వైఫల్య రేటు సాధారణంగా 80% కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది.<ref name="Urbina20022" /> దీర్ఘకాలిక దశలో బెంజ్నిడాజోల్ తో చికిత్స చేయడం వలన పరాన్నజీవులను పూర్తిగా తొలగించలేకపోయినా, ఇది ఎలక్ట్రోకార్డియోగ్రాఫిక్ మార్పులను తగ్గిస్తుందని అలాగే రోగి క్లినికల్ పరిస్థితి మరింత దిగజారకుండా ఆలస్యం చేస్తుందని కొన్ని అధ్యయనాలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="Urbina20022" /> [[ఎయిడ్స్]] వంటి వ్యాధిగ్రస్తులలో లేదా అవయవ మార్పిడి సంబంధిత రోగనిరోధక శక్తిని అణచివేసే చికిత్స పొందుతున్నవారిలో రోగనిరోధక శక్తి అణచివేయడం వల్ల పునఃప్రారంభమైన ''టి. క్రూజి'' ఇన్ఫెక్షన్‌ల చికిత్సలో బెంజ్నిడాజోల్ ప్రభావవంతంగా నిరూపించబడింది.<ref name="Urbina20022" /> === పిల్లలు === పెద్దలకు ఉపయోగించే అదే రోజువారీ బరువు ఆధారిత మోతాదు (రోజుకు 5–7 mg/kg) పిల్లలకు కూడా ఉపయోగించవచ్చు.<ref name=":3">{{Cite journal|last=Carlier|first=Yves|last2=Torrico|first2=Faustino|last3=Sosa-Estani|first3=Sergio|last4=Russomando|first4=Graciela|last5=Luquetti|first5=Alejandro|last6=Freilij|first6=Hector|last7=Vinas|first7=Pedro Albajar|date=2011-10-25|title=Congenital Chagas Disease: Recommendations for Diagnosis, Treatment and Control of Newborns, Siblings and Pregnant Women|url=http://journals.plos.org/plosntds/article?id=10.1371/journal.pntd.0001250|journal=PLOS Negl Trop Dis|volume=5|issue=10|pages=e1250|doi=10.1371/journal.pntd.0001250|issn=1935-2735|pmc=3201907|pmid=22039554|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831180544/http://journals.plos.org/plosntds/article?id=10.1371%2Fjournal.pntd.0001250|archive-date=2017-08-31}}</ref> రెండు సంవత్సరాల వరకు వయస్సు గల పిల్లల కోసం ప్రత్యేక ఫార్ములేషన్ అందుబాటులో ఉంది.<ref>{{Cite web|url=https://www.dndi.org/achievements/paediatric-benznidazole/|title=Paediatric Benznidazole – DNDi|website=www.dndi.org|language=en-GB|access-date=2020-02-13|archive-date=2019-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20191204140203/http://www.dndi.org/achievements/paediatric-benznidazole/|url-status=live}}</ref> ఇది 2013 సంవత్సరంలో WHO ముఖ్యమైన పిల్లల మందుల జాబితాలో చేర్చబడింది.<ref>WHO Model List of Essential Medicines for Children 4th list (April 2013) https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/93143/EMLc_4_eng.pdf;jsessionid=E14AB3B91001367EBF107EB43C039A0C?sequence=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210828002321/https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/93143/EMLc_4_eng.pdf;jsessionid=E14AB3B91001367EBF107EB43C039A0C?sequence=1|date=2021-08-28}} retrieved 13 February 2020</ref> పెద్దలతో పోలిస్తే పిల్లలలో కాలేయ క్లియరెన్స్ పెరగడం వల్ల దుష్ప్రభావాల ప్రమాదం తక్కువగా ఉంటుందని కనుగొనబడింది. పిల్లలలో అత్యంత సాధారణ ప్రతికూల ప్రభావాలు జీర్ణకోశ, చర్మసంబంధమైన అలాగే నాడీ సంబంధిత స్వభావం కలిగి ఉంటాయి.<ref>{{Cite journal|last=Altcheh|first=Jaime|last2=Moscatelli|first2=Guillermo|last3=Moroni|first3=Samanta|last4=Garcia-Bournissen|first4=Facundo|last5=Freilij|first5=Hector|date=2011-01-01|title=Adverse Events After the Use of Benznidazole in Infants and Children With Chagas Disease|url=http://pediatrics.aappublications.org/content/127/1/e212|journal=Pediatrics|language=en|volume=127|issue=1|pages=e212–e218|doi=10.1542/peds.2010-1172|issn=0031-4005|pmid=21173000|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160220193205/http://pediatrics.aappublications.org/content/127/1/e212|archive-date=2016-02-20}}</ref> పిల్లలలో చగాస్ వ్యాధి కోసం దీని వాడకం 2017లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో FDA చేత ఆమోదించబడింది.<ref>{{cite web|title=Press Announcements - FDA approves first U.S. treatment for Chagas disease|url=https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm573942.htm|website=www.fda.gov|access-date=31 August 2017|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170903080854/https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm573942.htm|archive-date=3 September 2017}}</ref> === మోతాదు === నిర్ణయించిన సాధారణ రోజువారీ మోతాదు 0.4 గ్రాములు (నోటి ద్వారా).<ref name="who">{{cite web|title=WHOCC - ATC/DDD Index|url=https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=P01CA02|website=www.whocc.no|access-date=21 September 2020|archive-date=30 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630081845/https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=P01CA02|url-status=live}}</ref> == దుష్ప్రభావాలు == [[దస్త్రం:0037-8682-rsbmt-50-01-00145-gf1.jpg|thumb|బెంజ్నిడాజోల్ వల్ల కలిగే ప్రతిచర్య<ref>{{cite journal|last1=Coronel|first1=María Verónica Pacheco|last2=Frutos|first2=Laura Oriente|last3=Muñoz|first3=Eva Calabuig|last4=Valle|first4=Diana Kury|last5=Rojas|first5=Dolores Hernández Fernández de|title=Adverse systemic reaction to benznidazole|journal=Revista da Sociedade Brasileira de Medicina Tropical|date=February 2017|volume=50|issue=1|pages=145–147|doi=10.1590/0037-8682-0071-2016|doi-access=free}}</ref>]] దుష్ప్రభావాలు సాధారణంగా కనిపిస్తాయి మరియు వయస్సు పెరిగే కొద్దీ ఇవి ఎక్కువగా సంభవిస్తాయి.<ref name=":02">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/parasites/chagas/health_professionals/tx.html|title=CDC - Chagas Disease - Resources for Health Professionals - Antiparasitic Treatment|last=Prevention|first=CDC - Centers for Disease Control and|website=www.cdc.gov|access-date=2016-11-07|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161106123343/http://www.cdc.gov/parasites/chagas/health_professionals/tx.html|archive-date=2016-11-06}}</ref> అలెర్జీ చర్మవ్యాధి అలాగే పెరిఫెరల్న్యూరోపతి దీనితో ముడిపడి ఉన్న అత్యంత సాధారణ ప్రతికూల ప్రతిచర్యలు.<ref name="JAMA20072" /> చికిత్స ప్రారంభించినప్పుడు దాదాపు 30% మంది వ్యక్తులు చర్మవ్యాధిని అనుభవిస్తారని నివేదించబడింది.<ref name=":4">{{Cite journal|last=Pérez-Molina|first=José A.|last2=Pérez-Ayala|first2=Ana|last3=Moreno|first3=Santiago|last4=Fernández-González|first4=M. Carmen|last5=Zamora|first5=Javier|last6=López-Velez|first6=Rogelio|date=2009-12-01|title=Use of benznidazole to treat chronic Chagas' disease: a systematic review with a meta-analysis|url=http://jac.oxfordjournals.org/content/64/6/1139|journal=Journal of Antimicrobial Chemotherapy|language=en|volume=64|issue=6|pages=1139–1147|doi=10.1093/jac/dkp357|issn=0305-7453|pmid=19819909|doi-access=free|access-date=2016-11-06|archive-date=2021-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828002326/https://academic.oup.com/jac/article/64/6/1139/742687|url-status=live}}</ref><ref name=":5">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XR3cBQAAQBAJ&pg=PA2152&lpg=PA2152&dq=benznidazole+drug+interactions&source=bl&ots=F2Z9FMKStm&sig=uXrU_2W0-BuBDUTzWm6k088Tj_o&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiz0oS-xZjQAhVKHGMKHV8vD1sQ6AEITjAI#v=onepage&q=benznidazole%20drug%20interactions&f=false|title=Kucers' The Use of Antibiotics Sixth Edition: A Clinical Review of Antibacterial, Antifungal and Antiviral Drugs|last=Grayson|first=M. Lindsay|last2=Crowe|first2=Suzanne M.|last3=McCarthy|first3=James S.|last4=Mills|first4=John|last5=Mouton|first5=Johan W.|last6=Norrby|first6=S. Ragnar|last7=Paterson|first7=David L.|last8=Pfaller|first8=Michael A.|date=2010-10-29|publisher=CRC Press|isbn=9781444147520|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910145707/https://books.google.com/books?id=XR3cBQAAQBAJ&pg=PA2152&lpg=PA2152&dq=benznidazole+drug+interactions&source=bl&ots=F2Z9FMKStm&sig=uXrU_2W0-BuBDUTzWm6k088Tj_o&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiz0oS-xZjQAhVKHGMKHV8vD1sQ6AEITjAI#v=onepage&q=benznidazole%20drug%20interactions&f=false|archive-date=2017-09-10}}</ref> ఇది చర్మంపై కాంతిసెన్సిటివిటీని కలిగించవచ్చు, దీనివల్ల దద్దుర్లు ఏర్పడతాయి.<ref name="JAMA20072" /> దద్దుర్లు సాధారణంగా చికిత్స ప్రారంభించిన మొదటి 2 వారాలలో కనిపిస్తాయి మరియు కాలక్రమేణా తగ్గిపోతాయి.<ref name=":5" /> అరుదైన సందర్భాల్లో, చర్మ సున్నితత్వం వల్ల పొలుసుల చర్మ విస్ఫోటనాలు, వాపు, జ్వరం రావచ్చు.<ref name=":5" /> [[పెరిఫెరల్ న్యూరోపతి]] చికిత్స కోర్సులో తరువాత సంభవించవచ్చు మరియు ఇది మోతాదుపై ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref name="JAMA20072" /> ఇది శాశ్వతం కాదు, కానీ నయం కావడానికి సమయం పడుతుంది.<ref name=":5" /> ఆకలి మందగించడం, బరువు తగ్గడం, వికారం, వాంతులు, నిద్రలేమి, రుచిలో మార్పులు మరియు అસ્થి మజ్జ అణచివేత వంటి ఇతర ప్రతికూల ప్రతిచర్యలు కలుగుతాయి.<ref name="JAMA20072" /> జీర్ణకోశ లక్షణాలు సాధారణంగా చికిత్స ప్రారంభ దశలలో సంభవిస్తాయి అలాగే కాలక్రమేణా తగ్గిపోతాయి.<ref name=":5" /> === తీసుకోవడానికి వీలులేని పరిస్థితులు === తీవ్రమైన కాలేయం లేదా మూత్రపిండాల వ్యాధి ఉన్నవారు బెంజ్నిడాజోల్ ఉపయోగించకూడదు.<ref name="CDC2013Tx2" /><ref name="WHO20162" /> గర్భిణీ స్త్రీలు దీనిని తీసుకోకూడదు ఎందుకంటే ఇది మావిని దాటి పుట్టుకతో వచ్చే అసాధారణతలను (టెరాటోజెనిసిటీ) కలిగిస్తుంది.<ref name=":4" /> === గర్భధారణ === బెంజ్నిడాజోల్ మావిని దాటగలదని జంతువులపై చేసిన అధ్యయనాలు చూపించాయి.<ref name=":4" /> టెరాటోజెనిసిటీ సంభావ్యత కారణంగా, గర్భధారణ సమయంలో దీనిని ఉపయోగించడం సిఫారసు చేయబడలేదు.<ref name=":3" /> == ఫార్మకాలజీ == === పనిచేసే విధానం === బెంజ్నిడాజోల్ అనేది ఒక నైట్రోఇమిడాజోల్ పరాన్నజీవి నిరోధక మందు, ఇది సాధారణంగా చగాస్ వ్యాధిగా పిలువబడే ట్రైపానోసోమా క్రూజి ఇన్ఫెక్షన్‌పై మంచి కార్యకలాపాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది.<ref name=":4" /> ఇతర నైట్రోఇమిడాజోల్స్ వలె, దీని ప్రధాన చర్య పరాన్నజీవి DNA లేదా సెల్యులార్ యంత్రాలను దెబ్బతీసే రాడికల్ జాతులను ఉత్పత్తి చేయడం.<ref name=":0">{{cite journal|last1=Edwards|first1=David I|year=1993|title=Nitroimidazole drugs - action and resistance mechanisms. I. Mechanism of action|url=|journal=Journal of Antimicrobial Chemotherapy|volume=31|issue=|pages=9–20|doi=10.1093/jac/31.1.9}}</ref> ఆక్సిజన్ సమక్షంలో, ఉత్పత్తి చేయబడిన ఏదైనా రాడికల్ నైట్రో సమ్మేళనాలు పరమాణు ఆక్సిజన్ ద్వారా వేగంగా ఆక్సీకరణం చెందుతాయి.<ref name=":0" /> క్షీణత డిగ్రీ కణాల ద్వారా నిరాశపరిచే సామర్థ్యంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Eller|first=Gernot|title=Synthetic Nitroimidazoles: Biological Activities and Mutagenicity Relationships|url=http://www.scipharm.at/default.asp?id=549&lid=2|doi=10.3797/scipharm.0907-14|volume=77|journal=Scientia Pharmaceutica|pages=497–520|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161106123909/http://www.scipharm.at/default.asp?id=549&lid=2|archive-date=2016-11-06|doi-access=free}}</ref> === ఫార్మకోకైనేటిక్స్ === నోటి ద్వారా తీసుకునే బెంజ్నిడాజోల్ జీవ లభ్యత 92%, ఇది పరిపాలించిన 3–4 గంటల తర్వాత గరిష్ట సాంద్రతను చేరుకుంటుంది.<ref name=":2">{{cite journal|last1=Raaflaub|first1=J|last2=Ziegler|first2=WH|year=1979|title=Single-dose pharmacokinetics of the trypanosomicide benznidazole in man|url=|journal=Arzneimittelforschung|volume=29|issue=10|pages=1611–1614}}</ref> దీని తొలగింపు సగం జీవిత కాలం 10.5-13.6 గంటలు.<ref name=":2" /> == ఔషధ పరస్పర చర్యలు == బెంజ్నిడాజోల్ మరియు ఇతర నైట్రోఇమిడాజోల్స్ 5-ఫ్లోరోరాసిల్ క్లియరెన్స్ రేటును తగ్గిస్తాయని చూపబడింది.<ref>Product Information: Teysuno oral capsules, tegafur gimeracil oteracil oral capsules. Nordic Group BV (per EMA), Hoofddorp, The Netherlands, 2012.</ref> ఆల్కహాల్ వినియోగం బెంజ్నిడాజోల్‌తో డిసల్ఫిరామ్ లాంటి ప్రతిచర్యను కలిగిస్తుంది.<ref name="JAMA20072" /> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 0suyxdilwfuu2ti7f3wbaf0ivpsdhfp 4956772 4956771 2026-09-12T11:26:59Z Divya4232 105587 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1500663|Benznidazole]] to:te #mdwikicx 4956772 wikitext text/x-wiki {{Drugbox |verifiedrevid =414638558 |image =Benznidazole.svg <!-- Names --> |pronounce = |tradename =రోచగాన్, రాడానిల్<ref name=JAMA2007>{{Cite journal|last=Bern|first=Caryn|last2=Montgomery|first2=Susan P.|last3=Herwaldt|first3=Barbara L.|last4=Rassi|first4=Anis|last5=Marin-Neto|first5=Jose Antonio|last6=Dantas|first6=Roberto O.|last7=Maguire|first7=James H.|last8=Acquatella|first8=Harry|last9=Morillo|first9=Carlos|date=2007-11-14|title=Evaluation and Treatment of Chagas Disease in the United States: A Systematic Review|url=http://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/209410|journal=JAMA|volume=298|issue=18|doi=10.1001/jama.298.18.2171|issn=0098-7484|pmid=18000201|pages=2171–81|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161107015027/http://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/209410|archive-date=2016-11-07|doi-access=free}}</ref> |synonyms = |IUPAC_name =''N''-benzyl-2-(2-nitro-1''H''-imidazol-1-yl)acetamide <!-- Clinical data --> |class =[[నైట్రోఇమిడాజోల్]]<ref name=Cas2006>{{Cite journal|last=Castro|first=José A.|last2=de Mecca|first2=Maria Montalto|last3=Bartel|first3=Laura C.|date=2006-08-01|title=Toxic side effects of drugs used to treat Chagas' disease (American trypanosomiasis)|journal=Human & Experimental Toxicology|volume=25|issue=8|pages=471–479|issn=0960-3271|pmid=16937919|doi=10.1191/0960327106het653oa}}</ref><ref name=Urbina2002>{{cite web|url=http://www.fac.org.ar/fec/chagas2/llave/md5/md508/urbina.htm|title=Nuevas drogas para el tratamiento etiológico de la Enfermedad de Chagas|language=Spanish|access-date=March 24, 2012|author=Urbina, Julio A.|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508013300/http://www.fac.org.ar/fec/chagas2/llave/md5/md508/urbina.htm|archive-date=May 8, 2012}}</ref> |uses =[[చగాస్ వ్యాధి]]<ref name=CDC2016>{{cite web|title=Our Formulary {{!}} Infectious Diseases Laboratories {{!}} CDC|url=https://www.cdc.gov/laboratory/drugservice/formulary.html#benznidazole|website=www.cdc.gov|access-date=7 December 2016|date=22 September 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161216173833/https://www.cdc.gov/laboratory/drugservice/formulary.html#benznidazole|archive-date=16 December 2016}}</ref> |side_effects =దద్దుర్లు, తిమ్మిరి, [[జ్వరం]], [[కండరాల నొప్పులు]], ఆకలి మందగించడం, నిద్రలేమి సమస్య<ref name=CDC2013Tx>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/parasites/chagas/health_professionals/tx.html|title=CDC - Chagas Disease - Resources for Health Professionals - Antiparasitic Treatment|last=Prevention|first=CDC - Centers for Disease Control and|website=www.cdc.gov|access-date=2016-11-05|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161106123343/http://www.cdc.gov/parasites/chagas/health_professionals/tx.html|archive-date=2016-11-06}}</ref><ref name=Cas2006 /> |interactions =<!-- notable interactions --> |pregnancy_AU =<!-- A / B1 / B2 / B3 / C / D / X --> |pregnancy_US =<!-- A / B / C / D / X --> |pregnancy_category= |breastfeeding = |routes_of_administration=నోటి ద్వారా |onset = |duration_of_action= |defined_daily_dose=0.4 గ్రాము<ref name=who/> |typical_dose = <!-- External links --> |Drugs.com ={{drugs.com|CONS|benznidazole}} |MedlinePlus = <!-- Legal data --> |legal_AU =<!-- Unscheduled / S2 / S3 / S4 / S8 --> |legal_CA =<!-- / Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --> |legal_UK =<!-- GSL / P / POM / CD / Class A, B, C --> |legal_US =<!-- OTC / Rx-only / Schedule I, II, III, IV, V --> |legal_status = <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =ఎక్కువగా ఉంటుంది |protein_bound = |metabolism =[[కాలేయం]] |elimination_half-life=12 గంటలు |excretion =[[మూత్రపిండం]] అలాగే మలం ద్వారా <!-- Chemical and physical data --> |C =12 |H =12 |N =4 |O =3 |SMILES =O=[N+]([O-])c1nccn1CC(=O)NCc2ccccc2 |StdInChI =1S/C12H12N4O3/c17-11(14-8-10-4-2-1-3-5-10)9-15-7-6-13-12(15)16(18)19/h1-7H,8-9H2,(H,14,17) |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =CULUWZNBISUWAS-UHFFFAOYSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |melting_point =188.5 |melting_high =190 }} '''బెంజ్నిడాజోల్''' అనేది చగాస్ వ్యాధి చికిత్సలో ఉపయోగించే ఒక పరాన్నజీవి నిరోధక మందు.<ref name="CDC20162" /> ఇది వ్యాధి ప్రారంభ దశలో చాలా ప్రభావవంతంగా పనిచేస్తుంది, అయితే దీర్ఘకాలిక ఇన్ఫెక్షన్ ఉన్నవారిలో దీని ప్రభావం తగ్గుతుంది.<ref name="WHO20162">{{cite web|title=Chagas disease|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs340/en/|website=World Health Organization|access-date=7 December 2016|date=March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140227181940/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs340/en/|archive-date=27 February 2014}}</ref> నిఫుర్టిమోక్స్ తో పోలిస్తే దీని దుష్ప్రభావాలు మితంగా ఉండటం వలన ఇది మొదటి వరుస చికిత్సగా పరిగణించబడుతుంది.<ref name="JAMA20072">{{Cite journal|last=Bern|first=Caryn|last2=Montgomery|first2=Susan P.|last3=Herwaldt|first3=Barbara L.|last4=Rassi|first4=Anis|last5=Marin-Neto|first5=Jose Antonio|last6=Dantas|first6=Roberto O.|last7=Maguire|first7=James H.|last8=Acquatella|first8=Harry|last9=Morillo|first9=Carlos|date=2007-11-14|title=Evaluation and Treatment of Chagas Disease in the United States: A Systematic Review|url=http://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/209410|journal=JAMA|volume=298|issue=18|doi=10.1001/jama.298.18.2171|issn=0098-7484|pmid=18000201|pages=2171–81|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161107015027/http://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/209410|archive-date=2016-11-07|doi-access=free}}</ref> దీనిని నోటి ద్వారా తీసుకుంటారు.<ref name="CDC20162" /> == వైద్యపరమైన ఉపయోగాలు == బెంజ్నిడాజోల్ చగాస్ వ్యాధి యొక్క తీవ్రమైన దశలో మంచి ప్రభావం చూపుతుంది, దీని విజయవంతపు రేటు 80% వరకు ఉంటుంది.<ref name="Urbina20022" /> అయితే దీర్ఘకాలిక దశలో దీని నివారణ సామర్థ్యం పరిమితంగా ఉంటుంది. దీర్ఘకాలిక దశ ప్రారంభంలో పిల్లలలో పరాన్నజీవులను పూర్తిగా తొలగించవచ్చని కొన్ని అధ్యయనాలు కనుగొన్నాయి, అయినప్పటికీ దీర్ఘకాలికంగా సోకిన వ్యక్తులలో మొత్తం వైఫల్య రేటు సాధారణంగా 80% కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది.<ref name="Urbina20022" /> దీర్ఘకాలిక దశలో బెంజ్నిడాజోల్ తో చికిత్స చేయడం వలన పరాన్నజీవులను పూర్తిగా తొలగించలేకపోయినా, ఇది ఎలక్ట్రోకార్డియోగ్రాఫిక్ మార్పులను తగ్గిస్తుందని అలాగే రోగి క్లినికల్ పరిస్థితి మరింత దిగజారకుండా ఆలస్యం చేస్తుందని కొన్ని అధ్యయనాలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="Urbina20022" /> [[ఎయిడ్స్]] వంటి వ్యాధిగ్రస్తులలో లేదా అవయవ మార్పిడి సంబంధిత రోగనిరోధక శక్తిని అణచివేసే చికిత్స పొందుతున్నవారిలో రోగనిరోధక శక్తి అణచివేయడం వల్ల పునఃప్రారంభమైన ''టి. క్రూజి'' ఇన్ఫెక్షన్‌ల చికిత్సలో బెంజ్నిడాజోల్ ప్రభావవంతంగా నిరూపించబడింది.<ref name="Urbina20022" /> === పిల్లలు === పెద్దలకు ఉపయోగించే అదే రోజువారీ బరువు ఆధారిత మోతాదు (రోజుకు 5–7 mg/kg) పిల్లలకు కూడా ఉపయోగించవచ్చు.<ref name=":3">{{Cite journal|last=Carlier|first=Yves|last2=Torrico|first2=Faustino|last3=Sosa-Estani|first3=Sergio|last4=Russomando|first4=Graciela|last5=Luquetti|first5=Alejandro|last6=Freilij|first6=Hector|last7=Vinas|first7=Pedro Albajar|date=2011-10-25|title=Congenital Chagas Disease: Recommendations for Diagnosis, Treatment and Control of Newborns, Siblings and Pregnant Women|url=http://journals.plos.org/plosntds/article?id=10.1371/journal.pntd.0001250|journal=PLOS Negl Trop Dis|volume=5|issue=10|pages=e1250|doi=10.1371/journal.pntd.0001250|issn=1935-2735|pmc=3201907|pmid=22039554|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831180544/http://journals.plos.org/plosntds/article?id=10.1371%2Fjournal.pntd.0001250|archive-date=2017-08-31}}</ref> రెండు సంవత్సరాల వరకు వయస్సు గల పిల్లల కోసం ప్రత్యేక ఫార్ములేషన్ అందుబాటులో ఉంది.<ref>{{Cite web|url=https://www.dndi.org/achievements/paediatric-benznidazole/|title=Paediatric Benznidazole – DNDi|website=www.dndi.org|language=en-GB|access-date=2020-02-13|archive-date=2019-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20191204140203/http://www.dndi.org/achievements/paediatric-benznidazole/|url-status=live}}</ref> ఇది 2013 సంవత్సరంలో WHO ముఖ్యమైన పిల్లల మందుల జాబితాలో చేర్చబడింది.<ref>WHO Model List of Essential Medicines for Children 4th list (April 2013) https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/93143/EMLc_4_eng.pdf;jsessionid=E14AB3B91001367EBF107EB43C039A0C?sequence=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210828002321/https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/93143/EMLc_4_eng.pdf;jsessionid=E14AB3B91001367EBF107EB43C039A0C?sequence=1|date=2021-08-28}} retrieved 13 February 2020</ref> పెద్దలతో పోలిస్తే పిల్లలలో కాలేయ క్లియరెన్స్ పెరగడం వల్ల దుష్ప్రభావాల ప్రమాదం తక్కువగా ఉంటుందని కనుగొనబడింది. పిల్లలలో అత్యంత సాధారణ ప్రతికూల ప్రభావాలు జీర్ణకోశ, చర్మసంబంధమైన అలాగే నాడీ సంబంధిత స్వభావం కలిగి ఉంటాయి.<ref>{{Cite journal|last=Altcheh|first=Jaime|last2=Moscatelli|first2=Guillermo|last3=Moroni|first3=Samanta|last4=Garcia-Bournissen|first4=Facundo|last5=Freilij|first5=Hector|date=2011-01-01|title=Adverse Events After the Use of Benznidazole in Infants and Children With Chagas Disease|url=http://pediatrics.aappublications.org/content/127/1/e212|journal=Pediatrics|language=en|volume=127|issue=1|pages=e212–e218|doi=10.1542/peds.2010-1172|issn=0031-4005|pmid=21173000|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160220193205/http://pediatrics.aappublications.org/content/127/1/e212|archive-date=2016-02-20}}</ref> పిల్లలలో చగాస్ వ్యాధి కోసం దీని వాడకం 2017లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో FDA చేత ఆమోదించబడింది.<ref>{{cite web|title=Press Announcements - FDA approves first U.S. treatment for Chagas disease|url=https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm573942.htm|website=www.fda.gov|access-date=31 August 2017|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170903080854/https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm573942.htm|archive-date=3 September 2017}}</ref> === మోతాదు === నిర్ణయించిన సాధారణ రోజువారీ మోతాదు 0.4 గ్రాములు (నోటి ద్వారా).<ref name="who">{{cite web|title=WHOCC - ATC/DDD Index|url=https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=P01CA02|website=www.whocc.no|access-date=21 September 2020|archive-date=30 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630081845/https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=P01CA02|url-status=live}}</ref> == దుష్ప్రభావాలు == [[దస్త్రం:0037-8682-rsbmt-50-01-00145-gf1.jpg|thumb|బెంజ్నిడాజోల్ వల్ల కలిగే ప్రతిచర్య<ref>{{cite journal|last1=Coronel|first1=María Verónica Pacheco|last2=Frutos|first2=Laura Oriente|last3=Muñoz|first3=Eva Calabuig|last4=Valle|first4=Diana Kury|last5=Rojas|first5=Dolores Hernández Fernández de|title=Adverse systemic reaction to benznidazole|journal=Revista da Sociedade Brasileira de Medicina Tropical|date=February 2017|volume=50|issue=1|pages=145–147|doi=10.1590/0037-8682-0071-2016|doi-access=free}}</ref>]] దుష్ప్రభావాలు సాధారణంగా కనిపిస్తాయి మరియు వయస్సు పెరిగే కొద్దీ ఇవి ఎక్కువగా సంభవిస్తాయి.<ref name=":02">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/parasites/chagas/health_professionals/tx.html|title=CDC - Chagas Disease - Resources for Health Professionals - Antiparasitic Treatment|last=Prevention|first=CDC - Centers for Disease Control and|website=www.cdc.gov|access-date=2016-11-07|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161106123343/http://www.cdc.gov/parasites/chagas/health_professionals/tx.html|archive-date=2016-11-06}}</ref> అలెర్జీ చర్మవ్యాధి అలాగే పెరిఫెరల్న్యూరోపతి దీనితో ముడిపడి ఉన్న అత్యంత సాధారణ ప్రతికూల ప్రతిచర్యలు.<ref name="JAMA20072" /> చికిత్స ప్రారంభించినప్పుడు దాదాపు 30% మంది వ్యక్తులు చర్మవ్యాధిని అనుభవిస్తారని నివేదించబడింది.<ref name=":4">{{Cite journal|last=Pérez-Molina|first=José A.|last2=Pérez-Ayala|first2=Ana|last3=Moreno|first3=Santiago|last4=Fernández-González|first4=M. Carmen|last5=Zamora|first5=Javier|last6=López-Velez|first6=Rogelio|date=2009-12-01|title=Use of benznidazole to treat chronic Chagas' disease: a systematic review with a meta-analysis|url=http://jac.oxfordjournals.org/content/64/6/1139|journal=Journal of Antimicrobial Chemotherapy|language=en|volume=64|issue=6|pages=1139–1147|doi=10.1093/jac/dkp357|issn=0305-7453|pmid=19819909|doi-access=free|access-date=2016-11-06|archive-date=2021-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828002326/https://academic.oup.com/jac/article/64/6/1139/742687|url-status=live}}</ref><ref name=":5">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XR3cBQAAQBAJ&pg=PA2152&lpg=PA2152&dq=benznidazole+drug+interactions&source=bl&ots=F2Z9FMKStm&sig=uXrU_2W0-BuBDUTzWm6k088Tj_o&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiz0oS-xZjQAhVKHGMKHV8vD1sQ6AEITjAI#v=onepage&q=benznidazole%20drug%20interactions&f=false|title=Kucers' The Use of Antibiotics Sixth Edition: A Clinical Review of Antibacterial, Antifungal and Antiviral Drugs|last=Grayson|first=M. Lindsay|last2=Crowe|first2=Suzanne M.|last3=McCarthy|first3=James S.|last4=Mills|first4=John|last5=Mouton|first5=Johan W.|last6=Norrby|first6=S. Ragnar|last7=Paterson|first7=David L.|last8=Pfaller|first8=Michael A.|date=2010-10-29|publisher=CRC Press|isbn=9781444147520|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910145707/https://books.google.com/books?id=XR3cBQAAQBAJ&pg=PA2152&lpg=PA2152&dq=benznidazole+drug+interactions&source=bl&ots=F2Z9FMKStm&sig=uXrU_2W0-BuBDUTzWm6k088Tj_o&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiz0oS-xZjQAhVKHGMKHV8vD1sQ6AEITjAI#v=onepage&q=benznidazole%20drug%20interactions&f=false|archive-date=2017-09-10}}</ref> ఇది చర్మంపై కాంతిసెన్సిటివిటీని కలిగించవచ్చు, దీనివల్ల దద్దుర్లు ఏర్పడతాయి.<ref name="JAMA20072" /> దద్దుర్లు సాధారణంగా చికిత్స ప్రారంభించిన మొదటి 2 వారాలలో కనిపిస్తాయి మరియు కాలక్రమేణా తగ్గిపోతాయి.<ref name=":5" /> అరుదైన సందర్భాల్లో, చర్మ సున్నితత్వం వల్ల పొలుసుల చర్మ విస్ఫోటనాలు, వాపు, జ్వరం రావచ్చు.<ref name=":5" /> [[పెరిఫెరల్ న్యూరోపతి]] చికిత్స కోర్సులో తరువాత సంభవించవచ్చు మరియు ఇది మోతాదుపై ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref name="JAMA20072" /> ఇది శాశ్వతం కాదు, కానీ నయం కావడానికి సమయం పడుతుంది.<ref name=":5" /> ఆకలి మందగించడం, బరువు తగ్గడం, వికారం, వాంతులు, నిద్రలేమి, రుచిలో మార్పులు మరియు అસ્થి మజ్జ అణచివేత వంటి ఇతర ప్రతికూల ప్రతిచర్యలు కలుగుతాయి.<ref name="JAMA20072" /> జీర్ణకోశ లక్షణాలు సాధారణంగా చికిత్స ప్రారంభ దశలలో సంభవిస్తాయి అలాగే కాలక్రమేణా తగ్గిపోతాయి.<ref name=":5" /> === తీసుకోవడానికి వీలులేని పరిస్థితులు === తీవ్రమైన కాలేయం లేదా మూత్రపిండాల వ్యాధి ఉన్నవారు బెంజ్నిడాజోల్ ఉపయోగించకూడదు.<ref name="CDC2013Tx2" /><ref name="WHO20162" /> గర్భిణీ స్త్రీలు దీనిని తీసుకోకూడదు ఎందుకంటే ఇది మావిని దాటి పుట్టుకతో వచ్చే అసాధారణతలను (టెరాటోజెనిసిటీ) కలిగిస్తుంది.<ref name=":4" /> === గర్భధారణ === బెంజ్నిడాజోల్ మావిని దాటగలదని జంతువులపై చేసిన అధ్యయనాలు చూపించాయి.<ref name=":4" /> టెరాటోజెనిసిటీ సంభావ్యత కారణంగా, గర్భధారణ సమయంలో దీనిని ఉపయోగించడం సిఫారసు చేయబడలేదు.<ref name=":3" /> == ఫార్మకాలజీ == === పనిచేసే విధానం === బెంజ్నిడాజోల్ అనేది ఒక నైట్రోఇమిడాజోల్ పరాన్నజీవి నిరోధక మందు, ఇది సాధారణంగా చగాస్ వ్యాధిగా పిలువబడే ట్రైపానోసోమా క్రూజి ఇన్ఫెక్షన్‌పై మంచి కార్యకలాపాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది.<ref name=":4" /> ఇతర నైట్రోఇమిడాజోల్స్ వలె, దీని ప్రధాన చర్య పరాన్నజీవి DNA లేదా సెల్యులార్ యంత్రాలను దెబ్బతీసే రాడికల్ జాతులను ఉత్పత్తి చేయడం.<ref name=":0">{{cite journal|last1=Edwards|first1=David I|year=1993|title=Nitroimidazole drugs - action and resistance mechanisms. I. Mechanism of action|url=|journal=Journal of Antimicrobial Chemotherapy|volume=31|issue=|pages=9–20|doi=10.1093/jac/31.1.9}}</ref> ఆక్సిజన్ సమక్షంలో, ఉత్పత్తి చేయబడిన ఏదైనా రాడికల్ నైట్రో సమ్మేళనాలు పరమాణు ఆక్సిజన్ ద్వారా వేగంగా ఆక్సీకరణం చెందుతాయి. క్షీణత డిగ్రీ కణాల ద్వారా నిరాశపరిచే సామర్థ్యంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Eller|first=Gernot|title=Synthetic Nitroimidazoles: Biological Activities and Mutagenicity Relationships|url=http://www.scipharm.at/default.asp?id=549&lid=2|doi=10.3797/scipharm.0907-14|volume=77|journal=Scientia Pharmaceutica|pages=497–520|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161106123909/http://www.scipharm.at/default.asp?id=549&lid=2|archive-date=2016-11-06|doi-access=free}}</ref> === ఫార్మకోకైనేటిక్స్ === నోటి ద్వారా తీసుకునే బెంజ్నిడాజోల్ జీవ లభ్యత 92%, ఇది పరిపాలించిన 3–4 గంటల తర్వాత గరిష్ట సాంద్రతను చేరుకుంటుంది.<ref name=":2">{{cite journal|last1=Raaflaub|first1=J|last2=Ziegler|first2=WH|year=1979|title=Single-dose pharmacokinetics of the trypanosomicide benznidazole in man|url=|journal=Arzneimittelforschung|volume=29|issue=10|pages=1611–1614}}</ref> దీని తొలగింపు సగం జీవిత కాలం 10.5-13.6 గంటలు.<ref name=":2" /> == ఔషధ పరస్పర చర్యలు == బెంజ్నిడాజోల్ మరియు ఇతర నైట్రోఇమిడాజోల్స్ 5-ఫ్లోరోరాసిల్ క్లియరెన్స్ రేటును తగ్గిస్తాయని చూపబడింది.<ref>Product Information: Teysuno oral capsules, tegafur gimeracil oteracil oral capsules. Nordic Group BV (per EMA), Hoofddorp, The Netherlands, 2012.</ref> ఆల్కహాల్ వినియోగం బెంజ్నిడాజోల్‌తో డిసల్ఫిరామ్ లాంటి ప్రతిచర్యను కలిగిస్తుంది.<ref name="JAMA20072" /> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 5m9rfd6ywmnjduo7r6u86014uk6olon 4956774 4956772 2026-09-12T11:29:23Z Divya4232 105587 4956774 wikitext text/x-wiki {{Drugbox |verifiedrevid =414638558 |image =Benznidazole.svg <!-- Names --> |pronounce = |tradename =రోచగాన్, రాడానిల్<ref name=JAMA2007>{{Cite journal|last=Bern|first=Caryn|last2=Montgomery|first2=Susan P.|last3=Herwaldt|first3=Barbara L.|last4=Rassi|first4=Anis|last5=Marin-Neto|first5=Jose Antonio|last6=Dantas|first6=Roberto O.|last7=Maguire|first7=James H.|last8=Acquatella|first8=Harry|last9=Morillo|first9=Carlos|date=2007-11-14|title=Evaluation and Treatment of Chagas Disease in the United States: A Systematic Review|url=http://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/209410|journal=JAMA|volume=298|issue=18|doi=10.1001/jama.298.18.2171|issn=0098-7484|pmid=18000201|pages=2171–81|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161107015027/http://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/209410|archive-date=2016-11-07|doi-access=free}}</ref> |synonyms = |IUPAC_name =''N''-benzyl-2-(2-nitro-1''H''-imidazol-1-yl)acetamide <!-- Clinical data --> |class =[[నైట్రోఇమిడాజోల్]]<ref name=Cas2006>{{Cite journal|last=Castro|first=José A.|last2=de Mecca|first2=Maria Montalto|last3=Bartel|first3=Laura C.|date=2006-08-01|title=Toxic side effects of drugs used to treat Chagas' disease (American trypanosomiasis)|journal=Human & Experimental Toxicology|volume=25|issue=8|pages=471–479|issn=0960-3271|pmid=16937919|doi=10.1191/0960327106het653oa}}</ref><ref name=Urbina2002>{{cite web|url=http://www.fac.org.ar/fec/chagas2/llave/md5/md508/urbina.htm|title=Nuevas drogas para el tratamiento etiológico de la Enfermedad de Chagas|language=Spanish|access-date=March 24, 2012|author=Urbina, Julio A.|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508013300/http://www.fac.org.ar/fec/chagas2/llave/md5/md508/urbina.htm|archive-date=May 8, 2012}}</ref> |uses =[[చగాస్ వ్యాధి]]<ref name=CDC2016>{{cite web|title=Our Formulary {{!}} Infectious Diseases Laboratories {{!}} CDC|url=https://www.cdc.gov/laboratory/drugservice/formulary.html#benznidazole|website=www.cdc.gov|access-date=7 December 2016|date=22 September 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161216173833/https://www.cdc.gov/laboratory/drugservice/formulary.html#benznidazole|archive-date=16 December 2016}}</ref> |side_effects =దద్దుర్లు, తిమ్మిరి, [[జ్వరం]], [[కండరాల నొప్పులు]], ఆకలి మందగించడం, నిద్రలేమి సమస్య<ref name=CDC2013Tx>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/parasites/chagas/health_professionals/tx.html|title=CDC - Chagas Disease - Resources for Health Professionals - Antiparasitic Treatment|last=Prevention|first=CDC - Centers for Disease Control and|website=www.cdc.gov|access-date=2016-11-05|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161106123343/http://www.cdc.gov/parasites/chagas/health_professionals/tx.html|archive-date=2016-11-06}}</ref><ref name=Cas2006 /> |interactions =<!-- notable interactions --> |pregnancy_AU =<!-- A / B1 / B2 / B3 / C / D / X --> |pregnancy_US =<!-- A / B / C / D / X --> |pregnancy_category= |breastfeeding = |routes_of_administration=నోటి ద్వారా |onset = |duration_of_action= |defined_daily_dose=0.4 గ్రాము<ref name=who/> |typical_dose = <!-- External links --> |Drugs.com ={{drugs.com|CONS|benznidazole}} |MedlinePlus = <!-- Legal data --> |legal_AU =<!-- Unscheduled / S2 / S3 / S4 / S8 --> |legal_CA =<!-- / Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --> |legal_UK =<!-- GSL / P / POM / CD / Class A, B, C --> |legal_US =<!-- OTC / Rx-only / Schedule I, II, III, IV, V --> |legal_status = <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =ఎక్కువగా ఉంటుంది |protein_bound = |metabolism =[[కాలేయం]] |elimination_half-life=12 గంటలు |excretion =[[మూత్రపిండం]] అలాగే మలం ద్వారా <!-- Chemical and physical data --> |C =12 |H =12 |N =4 |O =3 |SMILES =O=[N+]([O-])c1nccn1CC(=O)NCc2ccccc2 |StdInChI =1S/C12H12N4O3/c17-11(14-8-10-4-2-1-3-5-10)9-15-7-6-13-12(15)16(18)19/h1-7H,8-9H2,(H,14,17) |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =CULUWZNBISUWAS-UHFFFAOYSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |melting_point =188.5 |melting_high =190 }} '''బెంజ్నిడాజోల్''' అనేది చగాస్ వ్యాధి చికిత్సలో ఉపయోగించే ఒక పరాన్నజీవి నిరోధక మందు. ఇది వ్యాధి ప్రారంభ దశలో చాలా ప్రభావవంతంగా పనిచేస్తుంది, అయితే దీర్ఘకాలిక ఇన్ఫెక్షన్ ఉన్నవారిలో దీని ప్రభావం తగ్గుతుంది.<ref name="WHO20162">{{cite web|title=Chagas disease|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs340/en/|website=World Health Organization|access-date=7 December 2016|date=March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140227181940/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs340/en/|archive-date=27 February 2014}}</ref> నిఫుర్టిమోక్స్ తో పోలిస్తే దీని దుష్ప్రభావాలు మితంగా ఉండటం వలన ఇది మొదటి వరుస చికిత్సగా పరిగణించబడుతుంది.<ref name="JAMA20072">{{Cite journal|last=Bern|first=Caryn|last2=Montgomery|first2=Susan P.|last3=Herwaldt|first3=Barbara L.|last4=Rassi|first4=Anis|last5=Marin-Neto|first5=Jose Antonio|last6=Dantas|first6=Roberto O.|last7=Maguire|first7=James H.|last8=Acquatella|first8=Harry|last9=Morillo|first9=Carlos|date=2007-11-14|title=Evaluation and Treatment of Chagas Disease in the United States: A Systematic Review|url=http://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/209410|journal=JAMA|volume=298|issue=18|doi=10.1001/jama.298.18.2171|issn=0098-7484|pmid=18000201|pages=2171–81|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161107015027/http://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/209410|archive-date=2016-11-07|doi-access=free}}</ref> దీనిని నోటి ద్వారా తీసుకుంటారు.== వైద్యపరమైన ఉపయోగాలు == బెంజ్నిడాజోల్ చగాస్ వ్యాధి యొక్క తీవ్రమైన దశలో మంచి ప్రభావం చూపుతుంది, దీని విజయవంతపు రేటు 80% వరకు ఉంటుంది. అయితే దీర్ఘకాలిక దశలో దీని నివారణ సామర్థ్యం పరిమితంగా ఉంటుంది. దీర్ఘకాలిక దశ ప్రారంభంలో పిల్లలలో పరాన్నజీవులను పూర్తిగా తొలగించవచ్చని కొన్ని అధ్యయనాలు కనుగొన్నాయి, అయినప్పటికీ దీర్ఘకాలికంగా సోకిన వ్యక్తులలో మొత్తం వైఫల్య రేటు సాధారణంగా 80% కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది. దీర్ఘకాలిక దశలో బెంజ్నిడాజోల్ తో చికిత్స చేయడం వలన పరాన్నజీవులను పూర్తిగా తొలగించలేకపోయినా, ఇది ఎలక్ట్రోకార్డియోగ్రాఫిక్ మార్పులను తగ్గిస్తుందని అలాగే రోగి క్లినికల్ పరిస్థితి మరింత దిగజారకుండా ఆలస్యం చేస్తుందని కొన్ని అధ్యయనాలు సూచిస్తున్నాయి. [[ఎయిడ్స్]] వంటి వ్యాధిగ్రస్తులలో లేదా అవయవ మార్పిడి సంబంధిత రోగనిరోధక శక్తిని అణచివేసే చికిత్స పొందుతున్నవారిలో రోగనిరోధక శక్తి అణచివేయడం వల్ల పునఃప్రారంభమైన ''టి. క్రూజి'' ఇన్ఫెక్షన్‌ల చికిత్సలో బెంజ్నిడాజోల్ ప్రభావవంతంగా నిరూపించబడింది. === పిల్లలు === పెద్దలకు ఉపయోగించే అదే రోజువారీ బరువు ఆధారిత మోతాదు (రోజుకు 5–7 mg/kg) పిల్లలకు కూడా ఉపయోగించవచ్చు.<ref name=":3">{{Cite journal|last=Carlier|first=Yves|last2=Torrico|first2=Faustino|last3=Sosa-Estani|first3=Sergio|last4=Russomando|first4=Graciela|last5=Luquetti|first5=Alejandro|last6=Freilij|first6=Hector|last7=Vinas|first7=Pedro Albajar|date=2011-10-25|title=Congenital Chagas Disease: Recommendations for Diagnosis, Treatment and Control of Newborns, Siblings and Pregnant Women|url=http://journals.plos.org/plosntds/article?id=10.1371/journal.pntd.0001250|journal=PLOS Negl Trop Dis|volume=5|issue=10|pages=e1250|doi=10.1371/journal.pntd.0001250|issn=1935-2735|pmc=3201907|pmid=22039554|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831180544/http://journals.plos.org/plosntds/article?id=10.1371%2Fjournal.pntd.0001250|archive-date=2017-08-31}}</ref> రెండు సంవత్సరాల వరకు వయస్సు గల పిల్లల కోసం ప్రత్యేక ఫార్ములేషన్ అందుబాటులో ఉంది.<ref>{{Cite web|url=https://www.dndi.org/achievements/paediatric-benznidazole/|title=Paediatric Benznidazole – DNDi|website=www.dndi.org|language=en-GB|access-date=2020-02-13|archive-date=2019-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20191204140203/http://www.dndi.org/achievements/paediatric-benznidazole/|url-status=live}}</ref> ఇది 2013 సంవత్సరంలో WHO ముఖ్యమైన పిల్లల మందుల జాబితాలో చేర్చబడింది.<ref>WHO Model List of Essential Medicines for Children 4th list (April 2013) https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/93143/EMLc_4_eng.pdf;jsessionid=E14AB3B91001367EBF107EB43C039A0C?sequence=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210828002321/https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/93143/EMLc_4_eng.pdf;jsessionid=E14AB3B91001367EBF107EB43C039A0C?sequence=1|date=2021-08-28}} retrieved 13 February 2020</ref> పెద్దలతో పోలిస్తే పిల్లలలో కాలేయ క్లియరెన్స్ పెరగడం వల్ల దుష్ప్రభావాల ప్రమాదం తక్కువగా ఉంటుందని కనుగొనబడింది. పిల్లలలో అత్యంత సాధారణ ప్రతికూల ప్రభావాలు జీర్ణకోశ, చర్మసంబంధమైన అలాగే నాడీ సంబంధిత స్వభావం కలిగి ఉంటాయి.<ref>{{Cite journal|last=Altcheh|first=Jaime|last2=Moscatelli|first2=Guillermo|last3=Moroni|first3=Samanta|last4=Garcia-Bournissen|first4=Facundo|last5=Freilij|first5=Hector|date=2011-01-01|title=Adverse Events After the Use of Benznidazole in Infants and Children With Chagas Disease|url=http://pediatrics.aappublications.org/content/127/1/e212|journal=Pediatrics|language=en|volume=127|issue=1|pages=e212–e218|doi=10.1542/peds.2010-1172|issn=0031-4005|pmid=21173000|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160220193205/http://pediatrics.aappublications.org/content/127/1/e212|archive-date=2016-02-20}}</ref> పిల్లలలో చగాస్ వ్యాధి కోసం దీని వాడకం 2017లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో FDA చేత ఆమోదించబడింది.<ref>{{cite web|title=Press Announcements - FDA approves first U.S. treatment for Chagas disease|url=https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm573942.htm|website=www.fda.gov|access-date=31 August 2017|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170903080854/https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm573942.htm|archive-date=3 September 2017}}</ref> === మోతాదు === నిర్ణయించిన సాధారణ రోజువారీ మోతాదు 0.4 గ్రాములు (నోటి ద్వారా).<ref name="who">{{cite web|title=WHOCC - ATC/DDD Index|url=https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=P01CA02|website=www.whocc.no|access-date=21 September 2020|archive-date=30 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630081845/https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=P01CA02|url-status=live}}</ref> == దుష్ప్రభావాలు == [[దస్త్రం:0037-8682-rsbmt-50-01-00145-gf1.jpg|thumb|బెంజ్నిడాజోల్ వల్ల కలిగే ప్రతిచర్య<ref>{{cite journal|last1=Coronel|first1=María Verónica Pacheco|last2=Frutos|first2=Laura Oriente|last3=Muñoz|first3=Eva Calabuig|last4=Valle|first4=Diana Kury|last5=Rojas|first5=Dolores Hernández Fernández de|title=Adverse systemic reaction to benznidazole|journal=Revista da Sociedade Brasileira de Medicina Tropical|date=February 2017|volume=50|issue=1|pages=145–147|doi=10.1590/0037-8682-0071-2016|doi-access=free}}</ref>]] దుష్ప్రభావాలు సాధారణంగా కనిపిస్తాయి మరియు వయస్సు పెరిగే కొద్దీ ఇవి ఎక్కువగా సంభవిస్తాయి.<ref name=":02">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/parasites/chagas/health_professionals/tx.html|title=CDC - Chagas Disease - Resources for Health Professionals - Antiparasitic Treatment|last=Prevention|first=CDC - Centers for Disease Control and|website=www.cdc.gov|access-date=2016-11-07|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161106123343/http://www.cdc.gov/parasites/chagas/health_professionals/tx.html|archive-date=2016-11-06}}</ref> అలెర్జీ చర్మవ్యాధి అలాగే పెరిఫెరల్న్యూరోపతి దీనితో ముడిపడి ఉన్న అత్యంత సాధారణ ప్రతికూల ప్రతిచర్యలు.<ref name="JAMA20072" /> చికిత్స ప్రారంభించినప్పుడు దాదాపు 30% మంది వ్యక్తులు చర్మవ్యాధిని అనుభవిస్తారని నివేదించబడింది.<ref name=":4">{{Cite journal|last=Pérez-Molina|first=José A.|last2=Pérez-Ayala|first2=Ana|last3=Moreno|first3=Santiago|last4=Fernández-González|first4=M. Carmen|last5=Zamora|first5=Javier|last6=López-Velez|first6=Rogelio|date=2009-12-01|title=Use of benznidazole to treat chronic Chagas' disease: a systematic review with a meta-analysis|url=http://jac.oxfordjournals.org/content/64/6/1139|journal=Journal of Antimicrobial Chemotherapy|language=en|volume=64|issue=6|pages=1139–1147|doi=10.1093/jac/dkp357|issn=0305-7453|pmid=19819909|doi-access=free|access-date=2016-11-06|archive-date=2021-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828002326/https://academic.oup.com/jac/article/64/6/1139/742687|url-status=live}}</ref><ref name=":5">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XR3cBQAAQBAJ&pg=PA2152&lpg=PA2152&dq=benznidazole+drug+interactions&source=bl&ots=F2Z9FMKStm&sig=uXrU_2W0-BuBDUTzWm6k088Tj_o&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiz0oS-xZjQAhVKHGMKHV8vD1sQ6AEITjAI#v=onepage&q=benznidazole%20drug%20interactions&f=false|title=Kucers' The Use of Antibiotics Sixth Edition: A Clinical Review of Antibacterial, Antifungal and Antiviral Drugs|last=Grayson|first=M. Lindsay|last2=Crowe|first2=Suzanne M.|last3=McCarthy|first3=James S.|last4=Mills|first4=John|last5=Mouton|first5=Johan W.|last6=Norrby|first6=S. Ragnar|last7=Paterson|first7=David L.|last8=Pfaller|first8=Michael A.|date=2010-10-29|publisher=CRC Press|isbn=9781444147520|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910145707/https://books.google.com/books?id=XR3cBQAAQBAJ&pg=PA2152&lpg=PA2152&dq=benznidazole+drug+interactions&source=bl&ots=F2Z9FMKStm&sig=uXrU_2W0-BuBDUTzWm6k088Tj_o&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiz0oS-xZjQAhVKHGMKHV8vD1sQ6AEITjAI#v=onepage&q=benznidazole%20drug%20interactions&f=false|archive-date=2017-09-10}}</ref> ఇది చర్మంపై కాంతిసెన్సిటివిటీని కలిగించవచ్చు, దీనివల్ల దద్దుర్లు ఏర్పడతాయి.<ref name="JAMA20072" /> దద్దుర్లు సాధారణంగా చికిత్స ప్రారంభించిన మొదటి 2 వారాలలో కనిపిస్తాయి మరియు కాలక్రమేణా తగ్గిపోతాయి.<ref name=":5" /> అరుదైన సందర్భాల్లో, చర్మ సున్నితత్వం వల్ల పొలుసుల చర్మ విస్ఫోటనాలు, వాపు, జ్వరం రావచ్చు.<ref name=":5" /> [[పెరిఫెరల్ న్యూరోపతి]] చికిత్స కోర్సులో తరువాత సంభవించవచ్చు మరియు ఇది మోతాదుపై ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref name="JAMA20072" /> ఇది శాశ్వతం కాదు, కానీ నయం కావడానికి సమయం పడుతుంది.<ref name=":5" /> ఆకలి మందగించడం, బరువు తగ్గడం, వికారం, వాంతులు, నిద్రలేమి, రుచిలో మార్పులు మరియు అસ્થి మజ్జ అణచివేత వంటి ఇతర ప్రతికూల ప్రతిచర్యలు కలుగుతాయి.<ref name="JAMA20072" /> జీర్ణకోశ లక్షణాలు సాధారణంగా చికిత్స ప్రారంభ దశలలో సంభవిస్తాయి అలాగే కాలక్రమేణా తగ్గిపోతాయి.<ref name=":5" /> === తీసుకోవడానికి వీలులేని పరిస్థితులు === తీవ్రమైన కాలేయం లేదా మూత్రపిండాల వ్యాధి ఉన్నవారు బెంజ్నిడాజోల్ ఉపయోగించకూడదు.<ref name="WHO20162" /> గర్భిణీ స్త్రీలు దీనిని తీసుకోకూడదు ఎందుకంటే ఇది మావిని దాటి పుట్టుకతో వచ్చే అసాధారణతలను (టెరాటోజెనిసిటీ) కలిగిస్తుంది.<ref name=":4" /> === గర్భధారణ === బెంజ్నిడాజోల్ మావిని దాటగలదని జంతువులపై చేసిన అధ్యయనాలు చూపించాయి.<ref name=":4" /> టెరాటోజెనిసిటీ సంభావ్యత కారణంగా, గర్భధారణ సమయంలో దీనిని ఉపయోగించడం సిఫారసు చేయబడలేదు.<ref name=":3" /> == ఫార్మకాలజీ == === పనిచేసే విధానం === బెంజ్నిడాజోల్ అనేది ఒక నైట్రోఇమిడాజోల్ పరాన్నజీవి నిరోధక మందు, ఇది సాధారణంగా చగాస్ వ్యాధిగా పిలువబడే ట్రైపానోసోమా క్రూజి ఇన్ఫెక్షన్‌పై మంచి కార్యకలాపాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది.<ref name=":4" /> ఇతర నైట్రోఇమిడాజోల్స్ వలె, దీని ప్రధాన చర్య పరాన్నజీవి DNA లేదా సెల్యులార్ యంత్రాలను దెబ్బతీసే రాడికల్ జాతులను ఉత్పత్తి చేయడం.<ref name=":0">{{cite journal|last1=Edwards|first1=David I|year=1993|title=Nitroimidazole drugs - action and resistance mechanisms. I. Mechanism of action|url=|journal=Journal of Antimicrobial Chemotherapy|volume=31|issue=|pages=9–20|doi=10.1093/jac/31.1.9}}</ref> ఆక్సిజన్ సమక్షంలో, ఉత్పత్తి చేయబడిన ఏదైనా రాడికల్ నైట్రో సమ్మేళనాలు పరమాణు ఆక్సిజన్ ద్వారా వేగంగా ఆక్సీకరణం చెందుతాయి. క్షీణత డిగ్రీ కణాల ద్వారా నిరాశపరిచే సామర్థ్యంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Eller|first=Gernot|title=Synthetic Nitroimidazoles: Biological Activities and Mutagenicity Relationships|url=http://www.scipharm.at/default.asp?id=549&lid=2|doi=10.3797/scipharm.0907-14|volume=77|journal=Scientia Pharmaceutica|pages=497–520|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161106123909/http://www.scipharm.at/default.asp?id=549&lid=2|archive-date=2016-11-06|doi-access=free}}</ref> === ఫార్మకోకైనేటిక్స్ === నోటి ద్వారా తీసుకునే బెంజ్నిడాజోల్ జీవ లభ్యత 92%, ఇది పరిపాలించిన 3–4 గంటల తర్వాత గరిష్ట సాంద్రతను చేరుకుంటుంది.<ref name=":2">{{cite journal|last1=Raaflaub|first1=J|last2=Ziegler|first2=WH|year=1979|title=Single-dose pharmacokinetics of the trypanosomicide benznidazole in man|url=|journal=Arzneimittelforschung|volume=29|issue=10|pages=1611–1614}}</ref> దీని తొలగింపు సగం జీవిత కాలం 10.5-13.6 గంటలు.<ref name=":2" /> == ఔషధ పరస్పర చర్యలు == బెంజ్నిడాజోల్ మరియు ఇతర నైట్రోఇమిడాజోల్స్ 5-ఫ్లోరోరాసిల్ క్లియరెన్స్ రేటును తగ్గిస్తాయని చూపబడింది.<ref>Product Information: Teysuno oral capsules, tegafur gimeracil oteracil oral capsules. Nordic Group BV (per EMA), Hoofddorp, The Netherlands, 2012.</ref> ఆల్కహాల్ వినియోగం బెంజ్నిడాజోల్‌తో డిసల్ఫిరామ్ లాంటి ప్రతిచర్యను కలిగిస్తుంది.<ref name="JAMA20072" /> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:Translated from MDWiki]] nnjjgred4eeeqj8q6ypzmyyu984kqzt 4956776 4956774 2026-09-12T11:29:48Z Divya4232 105587 [[వర్గం:ఔషధాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956776 wikitext text/x-wiki {{Drugbox |verifiedrevid =414638558 |image =Benznidazole.svg <!-- Names --> |pronounce = |tradename =రోచగాన్, రాడానిల్<ref name=JAMA2007>{{Cite journal|last=Bern|first=Caryn|last2=Montgomery|first2=Susan P.|last3=Herwaldt|first3=Barbara L.|last4=Rassi|first4=Anis|last5=Marin-Neto|first5=Jose Antonio|last6=Dantas|first6=Roberto O.|last7=Maguire|first7=James H.|last8=Acquatella|first8=Harry|last9=Morillo|first9=Carlos|date=2007-11-14|title=Evaluation and Treatment of Chagas Disease in the United States: A Systematic Review|url=http://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/209410|journal=JAMA|volume=298|issue=18|doi=10.1001/jama.298.18.2171|issn=0098-7484|pmid=18000201|pages=2171–81|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161107015027/http://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/209410|archive-date=2016-11-07|doi-access=free}}</ref> |synonyms = |IUPAC_name =''N''-benzyl-2-(2-nitro-1''H''-imidazol-1-yl)acetamide <!-- Clinical data --> |class =[[నైట్రోఇమిడాజోల్]]<ref name=Cas2006>{{Cite journal|last=Castro|first=José A.|last2=de Mecca|first2=Maria Montalto|last3=Bartel|first3=Laura C.|date=2006-08-01|title=Toxic side effects of drugs used to treat Chagas' disease (American trypanosomiasis)|journal=Human & Experimental Toxicology|volume=25|issue=8|pages=471–479|issn=0960-3271|pmid=16937919|doi=10.1191/0960327106het653oa}}</ref><ref name=Urbina2002>{{cite web|url=http://www.fac.org.ar/fec/chagas2/llave/md5/md508/urbina.htm|title=Nuevas drogas para el tratamiento etiológico de la Enfermedad de Chagas|language=Spanish|access-date=March 24, 2012|author=Urbina, Julio A.|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508013300/http://www.fac.org.ar/fec/chagas2/llave/md5/md508/urbina.htm|archive-date=May 8, 2012}}</ref> |uses =[[చగాస్ వ్యాధి]]<ref name=CDC2016>{{cite web|title=Our Formulary {{!}} Infectious Diseases Laboratories {{!}} CDC|url=https://www.cdc.gov/laboratory/drugservice/formulary.html#benznidazole|website=www.cdc.gov|access-date=7 December 2016|date=22 September 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161216173833/https://www.cdc.gov/laboratory/drugservice/formulary.html#benznidazole|archive-date=16 December 2016}}</ref> |side_effects =దద్దుర్లు, తిమ్మిరి, [[జ్వరం]], [[కండరాల నొప్పులు]], ఆకలి మందగించడం, నిద్రలేమి సమస్య<ref name=CDC2013Tx>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/parasites/chagas/health_professionals/tx.html|title=CDC - Chagas Disease - Resources for Health Professionals - Antiparasitic Treatment|last=Prevention|first=CDC - Centers for Disease Control and|website=www.cdc.gov|access-date=2016-11-05|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161106123343/http://www.cdc.gov/parasites/chagas/health_professionals/tx.html|archive-date=2016-11-06}}</ref><ref name=Cas2006 /> |interactions =<!-- notable interactions --> |pregnancy_AU =<!-- A / B1 / B2 / B3 / C / D / X --> |pregnancy_US =<!-- A / B / C / D / X --> |pregnancy_category= |breastfeeding = |routes_of_administration=నోటి ద్వారా |onset = |duration_of_action= |defined_daily_dose=0.4 గ్రాము<ref name=who/> |typical_dose = <!-- External links --> |Drugs.com ={{drugs.com|CONS|benznidazole}} |MedlinePlus = <!-- Legal data --> |legal_AU =<!-- Unscheduled / S2 / S3 / S4 / S8 --> |legal_CA =<!-- / Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --> |legal_UK =<!-- GSL / P / POM / CD / Class A, B, C --> |legal_US =<!-- OTC / Rx-only / Schedule I, II, III, IV, V --> |legal_status = <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =ఎక్కువగా ఉంటుంది |protein_bound = |metabolism =[[కాలేయం]] |elimination_half-life=12 గంటలు |excretion =[[మూత్రపిండం]] అలాగే మలం ద్వారా <!-- Chemical and physical data --> |C =12 |H =12 |N =4 |O =3 |SMILES =O=[N+]([O-])c1nccn1CC(=O)NCc2ccccc2 |StdInChI =1S/C12H12N4O3/c17-11(14-8-10-4-2-1-3-5-10)9-15-7-6-13-12(15)16(18)19/h1-7H,8-9H2,(H,14,17) |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =CULUWZNBISUWAS-UHFFFAOYSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |melting_point =188.5 |melting_high =190 }} '''బెంజ్నిడాజోల్''' అనేది చగాస్ వ్యాధి చికిత్సలో ఉపయోగించే ఒక పరాన్నజీవి నిరోధక మందు. ఇది వ్యాధి ప్రారంభ దశలో చాలా ప్రభావవంతంగా పనిచేస్తుంది, అయితే దీర్ఘకాలిక ఇన్ఫెక్షన్ ఉన్నవారిలో దీని ప్రభావం తగ్గుతుంది.<ref name="WHO20162">{{cite web|title=Chagas disease|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs340/en/|website=World Health Organization|access-date=7 December 2016|date=March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140227181940/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs340/en/|archive-date=27 February 2014}}</ref> నిఫుర్టిమోక్స్ తో పోలిస్తే దీని దుష్ప్రభావాలు మితంగా ఉండటం వలన ఇది మొదటి వరుస చికిత్సగా పరిగణించబడుతుంది.<ref name="JAMA20072">{{Cite journal|last=Bern|first=Caryn|last2=Montgomery|first2=Susan P.|last3=Herwaldt|first3=Barbara L.|last4=Rassi|first4=Anis|last5=Marin-Neto|first5=Jose Antonio|last6=Dantas|first6=Roberto O.|last7=Maguire|first7=James H.|last8=Acquatella|first8=Harry|last9=Morillo|first9=Carlos|date=2007-11-14|title=Evaluation and Treatment of Chagas Disease in the United States: A Systematic Review|url=http://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/209410|journal=JAMA|volume=298|issue=18|doi=10.1001/jama.298.18.2171|issn=0098-7484|pmid=18000201|pages=2171–81|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161107015027/http://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/209410|archive-date=2016-11-07|doi-access=free}}</ref> దీనిని నోటి ద్వారా తీసుకుంటారు.== వైద్యపరమైన ఉపయోగాలు == బెంజ్నిడాజోల్ చగాస్ వ్యాధి యొక్క తీవ్రమైన దశలో మంచి ప్రభావం చూపుతుంది, దీని విజయవంతపు రేటు 80% వరకు ఉంటుంది. అయితే దీర్ఘకాలిక దశలో దీని నివారణ సామర్థ్యం పరిమితంగా ఉంటుంది. దీర్ఘకాలిక దశ ప్రారంభంలో పిల్లలలో పరాన్నజీవులను పూర్తిగా తొలగించవచ్చని కొన్ని అధ్యయనాలు కనుగొన్నాయి, అయినప్పటికీ దీర్ఘకాలికంగా సోకిన వ్యక్తులలో మొత్తం వైఫల్య రేటు సాధారణంగా 80% కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది. దీర్ఘకాలిక దశలో బెంజ్నిడాజోల్ తో చికిత్స చేయడం వలన పరాన్నజీవులను పూర్తిగా తొలగించలేకపోయినా, ఇది ఎలక్ట్రోకార్డియోగ్రాఫిక్ మార్పులను తగ్గిస్తుందని అలాగే రోగి క్లినికల్ పరిస్థితి మరింత దిగజారకుండా ఆలస్యం చేస్తుందని కొన్ని అధ్యయనాలు సూచిస్తున్నాయి. [[ఎయిడ్స్]] వంటి వ్యాధిగ్రస్తులలో లేదా అవయవ మార్పిడి సంబంధిత రోగనిరోధక శక్తిని అణచివేసే చికిత్స పొందుతున్నవారిలో రోగనిరోధక శక్తి అణచివేయడం వల్ల పునఃప్రారంభమైన ''టి. క్రూజి'' ఇన్ఫెక్షన్‌ల చికిత్సలో బెంజ్నిడాజోల్ ప్రభావవంతంగా నిరూపించబడింది. === పిల్లలు === పెద్దలకు ఉపయోగించే అదే రోజువారీ బరువు ఆధారిత మోతాదు (రోజుకు 5–7 mg/kg) పిల్లలకు కూడా ఉపయోగించవచ్చు.<ref name=":3">{{Cite journal|last=Carlier|first=Yves|last2=Torrico|first2=Faustino|last3=Sosa-Estani|first3=Sergio|last4=Russomando|first4=Graciela|last5=Luquetti|first5=Alejandro|last6=Freilij|first6=Hector|last7=Vinas|first7=Pedro Albajar|date=2011-10-25|title=Congenital Chagas Disease: Recommendations for Diagnosis, Treatment and Control of Newborns, Siblings and Pregnant Women|url=http://journals.plos.org/plosntds/article?id=10.1371/journal.pntd.0001250|journal=PLOS Negl Trop Dis|volume=5|issue=10|pages=e1250|doi=10.1371/journal.pntd.0001250|issn=1935-2735|pmc=3201907|pmid=22039554|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831180544/http://journals.plos.org/plosntds/article?id=10.1371%2Fjournal.pntd.0001250|archive-date=2017-08-31}}</ref> రెండు సంవత్సరాల వరకు వయస్సు గల పిల్లల కోసం ప్రత్యేక ఫార్ములేషన్ అందుబాటులో ఉంది.<ref>{{Cite web|url=https://www.dndi.org/achievements/paediatric-benznidazole/|title=Paediatric Benznidazole – DNDi|website=www.dndi.org|language=en-GB|access-date=2020-02-13|archive-date=2019-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20191204140203/http://www.dndi.org/achievements/paediatric-benznidazole/|url-status=live}}</ref> ఇది 2013 సంవత్సరంలో WHO ముఖ్యమైన పిల్లల మందుల జాబితాలో చేర్చబడింది.<ref>WHO Model List of Essential Medicines for Children 4th list (April 2013) https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/93143/EMLc_4_eng.pdf;jsessionid=E14AB3B91001367EBF107EB43C039A0C?sequence=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210828002321/https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/93143/EMLc_4_eng.pdf;jsessionid=E14AB3B91001367EBF107EB43C039A0C?sequence=1|date=2021-08-28}} retrieved 13 February 2020</ref> పెద్దలతో పోలిస్తే పిల్లలలో కాలేయ క్లియరెన్స్ పెరగడం వల్ల దుష్ప్రభావాల ప్రమాదం తక్కువగా ఉంటుందని కనుగొనబడింది. పిల్లలలో అత్యంత సాధారణ ప్రతికూల ప్రభావాలు జీర్ణకోశ, చర్మసంబంధమైన అలాగే నాడీ సంబంధిత స్వభావం కలిగి ఉంటాయి.<ref>{{Cite journal|last=Altcheh|first=Jaime|last2=Moscatelli|first2=Guillermo|last3=Moroni|first3=Samanta|last4=Garcia-Bournissen|first4=Facundo|last5=Freilij|first5=Hector|date=2011-01-01|title=Adverse Events After the Use of Benznidazole in Infants and Children With Chagas Disease|url=http://pediatrics.aappublications.org/content/127/1/e212|journal=Pediatrics|language=en|volume=127|issue=1|pages=e212–e218|doi=10.1542/peds.2010-1172|issn=0031-4005|pmid=21173000|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160220193205/http://pediatrics.aappublications.org/content/127/1/e212|archive-date=2016-02-20}}</ref> పిల్లలలో చగాస్ వ్యాధి కోసం దీని వాడకం 2017లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో FDA చేత ఆమోదించబడింది.<ref>{{cite web|title=Press Announcements - FDA approves first U.S. treatment for Chagas disease|url=https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm573942.htm|website=www.fda.gov|access-date=31 August 2017|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170903080854/https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm573942.htm|archive-date=3 September 2017}}</ref> === మోతాదు === నిర్ణయించిన సాధారణ రోజువారీ మోతాదు 0.4 గ్రాములు (నోటి ద్వారా).<ref name="who">{{cite web|title=WHOCC - ATC/DDD Index|url=https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=P01CA02|website=www.whocc.no|access-date=21 September 2020|archive-date=30 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630081845/https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=P01CA02|url-status=live}}</ref> == దుష్ప్రభావాలు == [[దస్త్రం:0037-8682-rsbmt-50-01-00145-gf1.jpg|thumb|బెంజ్నిడాజోల్ వల్ల కలిగే ప్రతిచర్య<ref>{{cite journal|last1=Coronel|first1=María Verónica Pacheco|last2=Frutos|first2=Laura Oriente|last3=Muñoz|first3=Eva Calabuig|last4=Valle|first4=Diana Kury|last5=Rojas|first5=Dolores Hernández Fernández de|title=Adverse systemic reaction to benznidazole|journal=Revista da Sociedade Brasileira de Medicina Tropical|date=February 2017|volume=50|issue=1|pages=145–147|doi=10.1590/0037-8682-0071-2016|doi-access=free}}</ref>]] దుష్ప్రభావాలు సాధారణంగా కనిపిస్తాయి మరియు వయస్సు పెరిగే కొద్దీ ఇవి ఎక్కువగా సంభవిస్తాయి.<ref name=":02">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/parasites/chagas/health_professionals/tx.html|title=CDC - Chagas Disease - Resources for Health Professionals - Antiparasitic Treatment|last=Prevention|first=CDC - Centers for Disease Control and|website=www.cdc.gov|access-date=2016-11-07|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161106123343/http://www.cdc.gov/parasites/chagas/health_professionals/tx.html|archive-date=2016-11-06}}</ref> అలెర్జీ చర్మవ్యాధి అలాగే పెరిఫెరల్న్యూరోపతి దీనితో ముడిపడి ఉన్న అత్యంత సాధారణ ప్రతికూల ప్రతిచర్యలు.<ref name="JAMA20072" /> చికిత్స ప్రారంభించినప్పుడు దాదాపు 30% మంది వ్యక్తులు చర్మవ్యాధిని అనుభవిస్తారని నివేదించబడింది.<ref name=":4">{{Cite journal|last=Pérez-Molina|first=José A.|last2=Pérez-Ayala|first2=Ana|last3=Moreno|first3=Santiago|last4=Fernández-González|first4=M. Carmen|last5=Zamora|first5=Javier|last6=López-Velez|first6=Rogelio|date=2009-12-01|title=Use of benznidazole to treat chronic Chagas' disease: a systematic review with a meta-analysis|url=http://jac.oxfordjournals.org/content/64/6/1139|journal=Journal of Antimicrobial Chemotherapy|language=en|volume=64|issue=6|pages=1139–1147|doi=10.1093/jac/dkp357|issn=0305-7453|pmid=19819909|doi-access=free|access-date=2016-11-06|archive-date=2021-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828002326/https://academic.oup.com/jac/article/64/6/1139/742687|url-status=live}}</ref><ref name=":5">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XR3cBQAAQBAJ&pg=PA2152&lpg=PA2152&dq=benznidazole+drug+interactions&source=bl&ots=F2Z9FMKStm&sig=uXrU_2W0-BuBDUTzWm6k088Tj_o&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiz0oS-xZjQAhVKHGMKHV8vD1sQ6AEITjAI#v=onepage&q=benznidazole%20drug%20interactions&f=false|title=Kucers' The Use of Antibiotics Sixth Edition: A Clinical Review of Antibacterial, Antifungal and Antiviral Drugs|last=Grayson|first=M. Lindsay|last2=Crowe|first2=Suzanne M.|last3=McCarthy|first3=James S.|last4=Mills|first4=John|last5=Mouton|first5=Johan W.|last6=Norrby|first6=S. Ragnar|last7=Paterson|first7=David L.|last8=Pfaller|first8=Michael A.|date=2010-10-29|publisher=CRC Press|isbn=9781444147520|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910145707/https://books.google.com/books?id=XR3cBQAAQBAJ&pg=PA2152&lpg=PA2152&dq=benznidazole+drug+interactions&source=bl&ots=F2Z9FMKStm&sig=uXrU_2W0-BuBDUTzWm6k088Tj_o&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiz0oS-xZjQAhVKHGMKHV8vD1sQ6AEITjAI#v=onepage&q=benznidazole%20drug%20interactions&f=false|archive-date=2017-09-10}}</ref> ఇది చర్మంపై కాంతిసెన్సిటివిటీని కలిగించవచ్చు, దీనివల్ల దద్దుర్లు ఏర్పడతాయి.<ref name="JAMA20072" /> దద్దుర్లు సాధారణంగా చికిత్స ప్రారంభించిన మొదటి 2 వారాలలో కనిపిస్తాయి మరియు కాలక్రమేణా తగ్గిపోతాయి.<ref name=":5" /> అరుదైన సందర్భాల్లో, చర్మ సున్నితత్వం వల్ల పొలుసుల చర్మ విస్ఫోటనాలు, వాపు, జ్వరం రావచ్చు.<ref name=":5" /> [[పెరిఫెరల్ న్యూరోపతి]] చికిత్స కోర్సులో తరువాత సంభవించవచ్చు మరియు ఇది మోతాదుపై ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref name="JAMA20072" /> ఇది శాశ్వతం కాదు, కానీ నయం కావడానికి సమయం పడుతుంది.<ref name=":5" /> ఆకలి మందగించడం, బరువు తగ్గడం, వికారం, వాంతులు, నిద్రలేమి, రుచిలో మార్పులు మరియు అસ્થి మజ్జ అణచివేత వంటి ఇతర ప్రతికూల ప్రతిచర్యలు కలుగుతాయి.<ref name="JAMA20072" /> జీర్ణకోశ లక్షణాలు సాధారణంగా చికిత్స ప్రారంభ దశలలో సంభవిస్తాయి అలాగే కాలక్రమేణా తగ్గిపోతాయి.<ref name=":5" /> === తీసుకోవడానికి వీలులేని పరిస్థితులు === తీవ్రమైన కాలేయం లేదా మూత్రపిండాల వ్యాధి ఉన్నవారు బెంజ్నిడాజోల్ ఉపయోగించకూడదు.<ref name="WHO20162" /> గర్భిణీ స్త్రీలు దీనిని తీసుకోకూడదు ఎందుకంటే ఇది మావిని దాటి పుట్టుకతో వచ్చే అసాధారణతలను (టెరాటోజెనిసిటీ) కలిగిస్తుంది.<ref name=":4" /> === గర్భధారణ === బెంజ్నిడాజోల్ మావిని దాటగలదని జంతువులపై చేసిన అధ్యయనాలు చూపించాయి.<ref name=":4" /> టెరాటోజెనిసిటీ సంభావ్యత కారణంగా, గర్భధారణ సమయంలో దీనిని ఉపయోగించడం సిఫారసు చేయబడలేదు.<ref name=":3" /> == ఫార్మకాలజీ == === పనిచేసే విధానం === బెంజ్నిడాజోల్ అనేది ఒక నైట్రోఇమిడాజోల్ పరాన్నజీవి నిరోధక మందు, ఇది సాధారణంగా చగాస్ వ్యాధిగా పిలువబడే ట్రైపానోసోమా క్రూజి ఇన్ఫెక్షన్‌పై మంచి కార్యకలాపాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది.<ref name=":4" /> ఇతర నైట్రోఇమిడాజోల్స్ వలె, దీని ప్రధాన చర్య పరాన్నజీవి DNA లేదా సెల్యులార్ యంత్రాలను దెబ్బతీసే రాడికల్ జాతులను ఉత్పత్తి చేయడం.<ref name=":0">{{cite journal|last1=Edwards|first1=David I|year=1993|title=Nitroimidazole drugs - action and resistance mechanisms. I. Mechanism of action|url=|journal=Journal of Antimicrobial Chemotherapy|volume=31|issue=|pages=9–20|doi=10.1093/jac/31.1.9}}</ref> ఆక్సిజన్ సమక్షంలో, ఉత్పత్తి చేయబడిన ఏదైనా రాడికల్ నైట్రో సమ్మేళనాలు పరమాణు ఆక్సిజన్ ద్వారా వేగంగా ఆక్సీకరణం చెందుతాయి. క్షీణత డిగ్రీ కణాల ద్వారా నిరాశపరిచే సామర్థ్యంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Eller|first=Gernot|title=Synthetic Nitroimidazoles: Biological Activities and Mutagenicity Relationships|url=http://www.scipharm.at/default.asp?id=549&lid=2|doi=10.3797/scipharm.0907-14|volume=77|journal=Scientia Pharmaceutica|pages=497–520|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161106123909/http://www.scipharm.at/default.asp?id=549&lid=2|archive-date=2016-11-06|doi-access=free}}</ref> === ఫార్మకోకైనేటిక్స్ === నోటి ద్వారా తీసుకునే బెంజ్నిడాజోల్ జీవ లభ్యత 92%, ఇది పరిపాలించిన 3–4 గంటల తర్వాత గరిష్ట సాంద్రతను చేరుకుంటుంది.<ref name=":2">{{cite journal|last1=Raaflaub|first1=J|last2=Ziegler|first2=WH|year=1979|title=Single-dose pharmacokinetics of the trypanosomicide benznidazole in man|url=|journal=Arzneimittelforschung|volume=29|issue=10|pages=1611–1614}}</ref> దీని తొలగింపు సగం జీవిత కాలం 10.5-13.6 గంటలు.<ref name=":2" /> == ఔషధ పరస్పర చర్యలు == బెంజ్నిడాజోల్ మరియు ఇతర నైట్రోఇమిడాజోల్స్ 5-ఫ్లోరోరాసిల్ క్లియరెన్స్ రేటును తగ్గిస్తాయని చూపబడింది.<ref>Product Information: Teysuno oral capsules, tegafur gimeracil oteracil oral capsules. Nordic Group BV (per EMA), Hoofddorp, The Netherlands, 2012.</ref> ఆల్కహాల్ వినియోగం బెంజ్నిడాజోల్‌తో డిసల్ఫిరామ్ లాంటి ప్రతిచర్యను కలిగిస్తుంది.<ref name="JAMA20072" /> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:ఔషధాలు]] knqwboeqak9suq70a4gou5gpqe428hh 4956786 4956776 2026-09-12T11:33:52Z Divya4232 105587 4956786 wikitext text/x-wiki {{Drugbox |verifiedrevid =414638558 |image =Benznidazole.svg <!-- Names --> |pronounce = |tradename =రోచగాన్, రాడానిల్<ref name=JAMA2007>{{Cite journal|last=Bern|first=Caryn|last2=Montgomery|first2=Susan P.|last3=Herwaldt|first3=Barbara L.|last4=Rassi|first4=Anis|last5=Marin-Neto|first5=Jose Antonio|last6=Dantas|first6=Roberto O.|last7=Maguire|first7=James H.|last8=Acquatella|first8=Harry|last9=Morillo|first9=Carlos|date=2007-11-14|title=Evaluation and Treatment of Chagas Disease in the United States: A Systematic Review|url=http://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/209410|journal=JAMA|volume=298|issue=18|doi=10.1001/jama.298.18.2171|issn=0098-7484|pmid=18000201|pages=2171–81|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161107015027/http://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/209410|archive-date=2016-11-07|doi-access=free}}</ref> |synonyms = |IUPAC_name =''N''-benzyl-2-(2-nitro-1''H''-imidazol-1-yl)acetamide <!-- Clinical data --> |class =[[నైట్రోఇమిడాజోల్]]<ref name=Cas2006>{{Cite journal|last=Castro|first=José A.|last2=de Mecca|first2=Maria Montalto|last3=Bartel|first3=Laura C.|date=2006-08-01|title=Toxic side effects of drugs used to treat Chagas' disease (American trypanosomiasis)|journal=Human & Experimental Toxicology|volume=25|issue=8|pages=471–479|issn=0960-3271|pmid=16937919|doi=10.1191/0960327106het653oa}}</ref><ref name=Urbina2002>{{cite web|url=http://www.fac.org.ar/fec/chagas2/llave/md5/md508/urbina.htm|title=Nuevas drogas para el tratamiento etiológico de la Enfermedad de Chagas|language=Spanish|access-date=March 24, 2012|author=Urbina, Julio A.|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508013300/http://www.fac.org.ar/fec/chagas2/llave/md5/md508/urbina.htm|archive-date=May 8, 2012}}</ref> |uses =[[చగాస్ వ్యాధి]]<ref name=CDC2016>{{cite web|title=Our Formulary {{!}} Infectious Diseases Laboratories {{!}} CDC|url=https://www.cdc.gov/laboratory/drugservice/formulary.html#benznidazole|website=www.cdc.gov|access-date=7 December 2016|date=22 September 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161216173833/https://www.cdc.gov/laboratory/drugservice/formulary.html#benznidazole|archive-date=16 December 2016}}</ref> |side_effects =దద్దుర్లు, తిమ్మిరి, [[జ్వరం]], [[కండరాల నొప్పులు]], ఆకలి మందగించడం, నిద్రలేమి సమస్య<ref name=CDC2013Tx>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/parasites/chagas/health_professionals/tx.html|title=CDC - Chagas Disease - Resources for Health Professionals - Antiparasitic Treatment|last=Prevention|first=CDC - Centers for Disease Control and|website=www.cdc.gov|access-date=2016-11-05|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161106123343/http://www.cdc.gov/parasites/chagas/health_professionals/tx.html|archive-date=2016-11-06}}</ref><ref name=Cas2006 /> |interactions =<!-- notable interactions --> |pregnancy_AU =<!-- A / B1 / B2 / B3 / C / D / X --> |pregnancy_US =<!-- A / B / C / D / X --> |pregnancy_category= |breastfeeding = |routes_of_administration=నోటి ద్వారా |onset = |duration_of_action= |defined_daily_dose=0.4 గ్రాము<ref name=who/> |typical_dose = <!-- External links --> |Drugs.com ={{drugs.com|CONS|benznidazole}} |MedlinePlus = <!-- Legal data --> |legal_AU =<!-- Unscheduled / S2 / S3 / S4 / S8 --> |legal_CA =<!-- / Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --> |legal_UK =<!-- GSL / P / POM / CD / Class A, B, C --> |legal_US =<!-- OTC / Rx-only / Schedule I, II, III, IV, V --> |legal_status = <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =ఎక్కువగా ఉంటుంది |protein_bound = |metabolism =[[కాలేయం]] |elimination_half-life=12 గంటలు |excretion =[[మూత్రపిండం]] అలాగే మలం ద్వారా <!-- Chemical and physical data --> |C =12 |H =12 |N =4 |O =3 |SMILES =O=[N+]([O-])c1nccn1CC(=O)NCc2ccccc2 |StdInChI =1S/C12H12N4O3/c17-11(14-8-10-4-2-1-3-5-10)9-15-7-6-13-12(15)16(18)19/h1-7H,8-9H2,(H,14,17) |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =CULUWZNBISUWAS-UHFFFAOYSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |melting_point =188.5 |melting_high =190 }} '''బెంజ్నిడాజోల్''' అనేది చగాస్ వ్యాధి చికిత్సలో ఉపయోగించే ఒక పరాన్నజీవి నిరోధక మందు. ఇది వ్యాధి ప్రారంభ దశలో చాలా ప్రభావవంతంగా పనిచేస్తుంది, అయితే దీర్ఘకాలిక ఇన్ఫెక్షన్ ఉన్నవారిలో దీని ప్రభావం తగ్గుతుంది.<ref name="WHO20162">{{cite web|title=Chagas disease|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs340/en/|website=World Health Organization|access-date=7 December 2016|date=March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140227181940/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs340/en/|archive-date=27 February 2014}}</ref> నిఫుర్టిమోక్స్ తో పోలిస్తే దీని దుష్ప్రభావాలు మితంగా ఉండటం వలన ఇది మొదటి వరుస చికిత్సగా పరిగణించబడుతుంది.<ref name="JAMA20072">{{Cite journal|last=Bern|first=Caryn|last2=Montgomery|first2=Susan P.|last3=Herwaldt|first3=Barbara L.|last4=Rassi|first4=Anis|last5=Marin-Neto|first5=Jose Antonio|last6=Dantas|first6=Roberto O.|last7=Maguire|first7=James H.|last8=Acquatella|first8=Harry|last9=Morillo|first9=Carlos|date=2007-11-14|title=Evaluation and Treatment of Chagas Disease in the United States: A Systematic Review|url=http://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/209410|journal=JAMA|volume=298|issue=18|doi=10.1001/jama.298.18.2171|issn=0098-7484|pmid=18000201|pages=2171–81|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161107015027/http://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/209410|archive-date=2016-11-07|doi-access=free}}</ref> దీనిని నోటి ద్వారా తీసుకుంటారు. == వైద్యపరమైన ఉపయోగాలు == బెంజ్నిడాజోల్ చగాస్ వ్యాధి యొక్క తీవ్రమైన దశలో మంచి ప్రభావం చూపుతుంది, దీని విజయవంతపు రేటు 80% వరకు ఉంటుంది. అయితే దీర్ఘకాలిక దశలో దీని నివారణ సామర్థ్యం పరిమితంగా ఉంటుంది. దీర్ఘకాలిక దశ ప్రారంభంలో పిల్లలలో [[పరాన్నజీవనం|పరాన్నజీవులను]] పూర్తిగా తొలగించవచ్చని కొన్ని అధ్యయనాలు కనుగొన్నాయి, అయినప్పటికీ దీర్ఘకాలికంగా సోకిన వ్యక్తులలో మొత్తం వైఫల్య రేటు సాధారణంగా 80% కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది. దీర్ఘకాలిక దశలో బెంజ్నిడాజోల్ తో చికిత్స చేయడం వలన పరాన్నజీవులను పూర్తిగా తొలగించలేకపోయినా, ఇది ఎలక్ట్రోకార్డియోగ్రాఫిక్ మార్పులను తగ్గిస్తుందని అలాగే రోగి క్లినికల్ పరిస్థితి మరింత దిగజారకుండా ఆలస్యం చేస్తుందని కొన్ని అధ్యయనాలు సూచిస్తున్నాయి. [[ఎయిడ్స్]] వంటి వ్యాధిగ్రస్తులలో లేదా అవయవ మార్పిడి సంబంధిత రోగనిరోధక శక్తిని అణచివేసే చికిత్స పొందుతున్నవారిలో రోగనిరోధక శక్తి అణచివేయడం వల్ల పునఃప్రారంభమైన ''టి. క్రూజి'' ఇన్ఫెక్షన్‌ల చికిత్సలో బెంజ్నిడాజోల్ ప్రభావవంతంగా నిరూపించబడింది. === పిల్లలు === పెద్దలకు ఉపయోగించే అదే రోజువారీ బరువు ఆధారిత మోతాదు (రోజుకు 5–7 mg/kg) పిల్లలకు కూడా ఉపయోగించవచ్చు.<ref name=":3">{{Cite journal|last=Carlier|first=Yves|last2=Torrico|first2=Faustino|last3=Sosa-Estani|first3=Sergio|last4=Russomando|first4=Graciela|last5=Luquetti|first5=Alejandro|last6=Freilij|first6=Hector|last7=Vinas|first7=Pedro Albajar|date=2011-10-25|title=Congenital Chagas Disease: Recommendations for Diagnosis, Treatment and Control of Newborns, Siblings and Pregnant Women|url=http://journals.plos.org/plosntds/article?id=10.1371/journal.pntd.0001250|journal=PLOS Negl Trop Dis|volume=5|issue=10|pages=e1250|doi=10.1371/journal.pntd.0001250|issn=1935-2735|pmc=3201907|pmid=22039554|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831180544/http://journals.plos.org/plosntds/article?id=10.1371%2Fjournal.pntd.0001250|archive-date=2017-08-31}}</ref> రెండు సంవత్సరాల వరకు వయస్సు గల పిల్లల కోసం ప్రత్యేక ఫార్ములేషన్ అందుబాటులో ఉంది.<ref>{{Cite web|url=https://www.dndi.org/achievements/paediatric-benznidazole/|title=Paediatric Benznidazole – DNDi|website=www.dndi.org|language=en-GB|access-date=2020-02-13|archive-date=2019-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20191204140203/http://www.dndi.org/achievements/paediatric-benznidazole/|url-status=live}}</ref> ఇది 2013 సంవత్సరంలో WHO ముఖ్యమైన పిల్లల మందుల జాబితాలో చేర్చబడింది.<ref>WHO Model List of Essential Medicines for Children 4th list (April 2013) https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/93143/EMLc_4_eng.pdf;jsessionid=E14AB3B91001367EBF107EB43C039A0C?sequence=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210828002321/https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/93143/EMLc_4_eng.pdf;jsessionid=E14AB3B91001367EBF107EB43C039A0C?sequence=1|date=2021-08-28}} retrieved 13 February 2020</ref> పెద్దలతో పోలిస్తే పిల్లలలో కాలేయ క్లియరెన్స్ పెరగడం వల్ల దుష్ప్రభావాల ప్రమాదం తక్కువగా ఉంటుందని కనుగొనబడింది. పిల్లలలో అత్యంత సాధారణ ప్రతికూల ప్రభావాలు జీర్ణకోశ, చర్మసంబంధమైన అలాగే నాడీ సంబంధిత స్వభావం కలిగి ఉంటాయి.<ref>{{Cite journal|last=Altcheh|first=Jaime|last2=Moscatelli|first2=Guillermo|last3=Moroni|first3=Samanta|last4=Garcia-Bournissen|first4=Facundo|last5=Freilij|first5=Hector|date=2011-01-01|title=Adverse Events After the Use of Benznidazole in Infants and Children With Chagas Disease|url=http://pediatrics.aappublications.org/content/127/1/e212|journal=Pediatrics|language=en|volume=127|issue=1|pages=e212–e218|doi=10.1542/peds.2010-1172|issn=0031-4005|pmid=21173000|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160220193205/http://pediatrics.aappublications.org/content/127/1/e212|archive-date=2016-02-20}}</ref> పిల్లలలో చగాస్ వ్యాధి కోసం దీని వాడకం 2017లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో FDA చేత ఆమోదించబడింది.<ref>{{cite web|title=Press Announcements - FDA approves first U.S. treatment for Chagas disease|url=https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm573942.htm|website=www.fda.gov|access-date=31 August 2017|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170903080854/https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm573942.htm|archive-date=3 September 2017}}</ref> === మోతాదు === నిర్ణయించిన సాధారణ రోజువారీ మోతాదు 0.4 గ్రాములు (నోటి ద్వారా).<ref name="who">{{cite web|title=WHOCC - ATC/DDD Index|url=https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=P01CA02|website=www.whocc.no|access-date=21 September 2020|archive-date=30 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630081845/https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=P01CA02|url-status=live}}</ref> == దుష్ప్రభావాలు == [[దస్త్రం:0037-8682-rsbmt-50-01-00145-gf1.jpg|thumb|బెంజ్నిడాజోల్ వల్ల కలిగే ప్రతిచర్య<ref>{{cite journal|last1=Coronel|first1=María Verónica Pacheco|last2=Frutos|first2=Laura Oriente|last3=Muñoz|first3=Eva Calabuig|last4=Valle|first4=Diana Kury|last5=Rojas|first5=Dolores Hernández Fernández de|title=Adverse systemic reaction to benznidazole|journal=Revista da Sociedade Brasileira de Medicina Tropical|date=February 2017|volume=50|issue=1|pages=145–147|doi=10.1590/0037-8682-0071-2016|doi-access=free}}</ref>]] దుష్ప్రభావాలు సాధారణంగా కనిపిస్తాయి , వయస్సు పెరిగే కొద్దీ ఇవి ఎక్కువగా సంభవిస్తాయి.<ref name=":02">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/parasites/chagas/health_professionals/tx.html|title=CDC - Chagas Disease - Resources for Health Professionals - Antiparasitic Treatment|last=Prevention|first=CDC - Centers for Disease Control and|website=www.cdc.gov|access-date=2016-11-07|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161106123343/http://www.cdc.gov/parasites/chagas/health_professionals/tx.html|archive-date=2016-11-06}}</ref> అలెర్జీ చర్మవ్యాధి అలాగే పెరిఫెరల్న్యూరోపతి దీనితో ముడిపడి ఉన్న అత్యంత సాధారణ ప్రతికూల ప్రతిచర్యలు.<ref name="JAMA20072" /> చికిత్స ప్రారంభించినప్పుడు దాదాపు 30% మంది వ్యక్తులు చర్మవ్యాధిని అనుభవిస్తారని నివేదించబడింది.<ref name=":4">{{Cite journal|last=Pérez-Molina|first=José A.|last2=Pérez-Ayala|first2=Ana|last3=Moreno|first3=Santiago|last4=Fernández-González|first4=M. Carmen|last5=Zamora|first5=Javier|last6=López-Velez|first6=Rogelio|date=2009-12-01|title=Use of benznidazole to treat chronic Chagas' disease: a systematic review with a meta-analysis|url=http://jac.oxfordjournals.org/content/64/6/1139|journal=Journal of Antimicrobial Chemotherapy|language=en|volume=64|issue=6|pages=1139–1147|doi=10.1093/jac/dkp357|issn=0305-7453|pmid=19819909|doi-access=free|access-date=2016-11-06|archive-date=2021-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828002326/https://academic.oup.com/jac/article/64/6/1139/742687|url-status=live}}</ref><ref name=":5">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XR3cBQAAQBAJ&pg=PA2152&lpg=PA2152&dq=benznidazole+drug+interactions&source=bl&ots=F2Z9FMKStm&sig=uXrU_2W0-BuBDUTzWm6k088Tj_o&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiz0oS-xZjQAhVKHGMKHV8vD1sQ6AEITjAI#v=onepage&q=benznidazole%20drug%20interactions&f=false|title=Kucers' The Use of Antibiotics Sixth Edition: A Clinical Review of Antibacterial, Antifungal and Antiviral Drugs|last=Grayson|first=M. Lindsay|last2=Crowe|first2=Suzanne M.|last3=McCarthy|first3=James S.|last4=Mills|first4=John|last5=Mouton|first5=Johan W.|last6=Norrby|first6=S. Ragnar|last7=Paterson|first7=David L.|last8=Pfaller|first8=Michael A.|date=2010-10-29|publisher=CRC Press|isbn=9781444147520|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910145707/https://books.google.com/books?id=XR3cBQAAQBAJ&pg=PA2152&lpg=PA2152&dq=benznidazole+drug+interactions&source=bl&ots=F2Z9FMKStm&sig=uXrU_2W0-BuBDUTzWm6k088Tj_o&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiz0oS-xZjQAhVKHGMKHV8vD1sQ6AEITjAI#v=onepage&q=benznidazole%20drug%20interactions&f=false|archive-date=2017-09-10}}</ref> ఇది చర్మంపై కాంతిసెన్సిటివిటీని కలిగించవచ్చు, దీనివల్ల దద్దుర్లు ఏర్పడతాయి.<ref name="JAMA20072" /> దద్దుర్లు సాధారణంగా చికిత్స ప్రారంభించిన మొదటి 2 వారాలలో కనిపిస్తాయి , కాలక్రమేణా తగ్గిపోతాయి.<ref name=":5" /> అరుదైన సందర్భాల్లో, చర్మ సున్నితత్వం వల్ల పొలుసుల చర్మ విస్ఫోటనాలు, వాపు, జ్వరం రావచ్చు.<ref name=":5" /> పెరిఫెరల్ న్యూరోపతి చికిత్స కోర్సులో తరువాత సంభవించవచ్చు , ఇది మోతాదుపై ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref name="JAMA20072" /> ఇది శాశ్వతం కాదు, కానీ నయం కావడానికి సమయం పడుతుంది.<ref name=":5" /> ఆకలి మందగించడం, బరువు తగ్గడం, వికారం, [[వాంతి|వాంతులు]], [[నిద్రలేమి]], రుచిలో మార్పులు , అસ્થి మజ్జ అణచివేత వంటి ఇతర ప్రతికూల ప్రతిచర్యలు కలుగుతాయి.<ref name="JAMA20072" /> జీర్ణకోశ లక్షణాలు సాధారణంగా చికిత్స ప్రారంభ దశలలో సంభవిస్తాయి అలాగే కాలక్రమేణా తగ్గిపోతాయి.<ref name=":5" /> === తీసుకోవడానికి వీలులేని పరిస్థితులు === తీవ్రమైన కాలేయం లేదా మూత్రపిండాల వ్యాధి ఉన్నవారు బెంజ్నిడాజోల్ ఉపయోగించకూడదు.<ref name="WHO20162" /> గర్భిణీ స్త్రీలు దీనిని తీసుకోకూడదు ఎందుకంటే ఇది మావిని దాటి పుట్టుకతో వచ్చే అసాధారణతలను (టెరాటోజెనిసిటీ) కలిగిస్తుంది.<ref name=":4" /> === గర్భధారణ === బెంజ్నిడాజోల్ మావిని దాటగలదని [[జంతువు|జంతువుల]]<nowiki/>పై చేసిన అధ్యయనాలు చూపించాయి.<ref name=":4" /> టెరాటోజెనిసిటీ సంభావ్యత కారణంగా, గర్భధారణ సమయంలో దీనిని ఉపయోగించడం సిఫారసు చేయబడలేదు.<ref name=":3" /> == ఫార్మకాలజీ == === పనిచేసే విధానం === బెంజ్నిడాజోల్ అనేది ఒక నైట్రోఇమిడాజోల్ పరాన్నజీవి నిరోధక మందు, ఇది సాధారణంగా చగాస్ వ్యాధిగా పిలువబడే ట్రైపానోసోమా క్రూజి ఇన్ఫెక్షన్‌పై మంచి కార్యకలాపాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది.<ref name=":4" /> ఇతర నైట్రోఇమిడాజోల్స్ వలె, దీని ప్రధాన చర్య పరాన్నజీవి DNA లేదా సెల్యులార్ యంత్రాలను దెబ్బతీసే రాడికల్ జాతులను ఉత్పత్తి చేయడం.<ref name=":0">{{cite journal|last1=Edwards|first1=David I|year=1993|title=Nitroimidazole drugs - action and resistance mechanisms. I. Mechanism of action|url=|journal=Journal of Antimicrobial Chemotherapy|volume=31|issue=|pages=9–20|doi=10.1093/jac/31.1.9}}</ref> ఆక్సిజన్ సమక్షంలో, ఉత్పత్తి చేయబడిన ఏదైనా రాడికల్ నైట్రో సమ్మేళనాలు పరమాణు ఆక్సిజన్ ద్వారా వేగంగా ఆక్సీకరణం చెందుతాయి. క్షీణత డిగ్రీ కణాల ద్వారా నిరాశపరిచే సామర్థ్యంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Eller|first=Gernot|title=Synthetic Nitroimidazoles: Biological Activities and Mutagenicity Relationships|url=http://www.scipharm.at/default.asp?id=549&lid=2|doi=10.3797/scipharm.0907-14|volume=77|journal=Scientia Pharmaceutica|pages=497–520|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161106123909/http://www.scipharm.at/default.asp?id=549&lid=2|archive-date=2016-11-06|doi-access=free}}</ref> === ఫార్మకోకైనేటిక్స్ === నోటి ద్వారా తీసుకునే బెంజ్నిడాజోల్ జీవ లభ్యత 92%, ఇది పరిపాలించిన 3–4 గంటల తర్వాత గరిష్ట సాంద్రతను చేరుకుంటుంది.<ref name=":2">{{cite journal|last1=Raaflaub|first1=J|last2=Ziegler|first2=WH|year=1979|title=Single-dose pharmacokinetics of the trypanosomicide benznidazole in man|url=|journal=Arzneimittelforschung|volume=29|issue=10|pages=1611–1614}}</ref> దీని తొలగింపు సగం జీవిత కాలం 10.5-13.6 గంటలు.<ref name=":2" /> == ఔషధ పరస్పర చర్యలు == బెంజ్నిడాజోల్ , ఇతర నైట్రోఇమిడాజోల్స్ 5-ఫ్లోరోరాసిల్ క్లియరెన్స్ రేటును తగ్గిస్తాయని చూపబడింది.<ref>Product Information: Teysuno oral capsules, tegafur gimeracil oteracil oral capsules. Nordic Group BV (per EMA), Hoofddorp, The Netherlands, 2012.</ref> [[ఆల్కహాలు|ఆల్కహాల్]] వినియోగం బెంజ్నిడాజోల్‌తో డిసల్ఫిరామ్ లాంటి ప్రతిచర్యను కలిగిస్తుంది.<ref name="JAMA20072" /> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:ఔషధాలు]] npv5mm79w0y8q4epxar8o0dsq6b25w6 14 509486 4956798 2026-09-12T11:45:36Z Rajasekhar1961 2596 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4956798 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 4956806 4956798 2026-09-12T11:49:49Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:నాడీ వ్యవస్థ]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4956806 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:నాడీ వ్యవస్థ]] hqgxl4mrte0kgg9ypn4mbjj1hbu1eji 0 509487 4956802 2026-09-12T11:47:43Z Kalasagary 107518 [[WP:AES|←]]Created page with '{{short description|అమెరికన్ చిత్రకారుడు (1775–1852)}} {{Use mdy dates|date=October 2021}} {{Infobox artist | name = జాన్ వాండర్లిన్ | image = Portrait of the Artist- John Vanderlyn.jpg | caption = ''స్వీయ-చిత్రం'', {{circa|1800}} | birth_name = | birth_date = {{birth date |1775|10|18}} | birth_place = కింగ్స్టన్, న...' 4956802 wikitext text/x-wiki {{short description|అమెరికన్ చిత్రకారుడు (1775–1852)}} {{Use mdy dates|date=October 2021}} {{Infobox artist | name = జాన్ వాండర్లిన్ | image = Portrait of the Artist- John Vanderlyn.jpg | caption = ''స్వీయ-చిత్రం'', {{circa|1800}} | birth_name = | birth_date = {{birth date |1775|10|18}} | birth_place = కింగ్స్టన్, న్యూయార్క్ ప్రావిన్స్, బ్రిటిష్ అమెరికా | death_date = {{death date and age |1852|9|23|1775|10|15}} | death_place = కింగ్స్టన్, న్యూయార్క్, యు.ఎస్. | field = చిత్రలేఖనం | training = | movement = | works = | patrons = | influenced by = | influenced = | awards = }} '''జాన్ వాండర్లిన్''' (అక్టోబర్ 18, 1775{{snd}}సెప్టెంబర్ 23, 1852) ఒక అమెరికన్ చిత్రకారుడు. == ప్రారంభ జీవితం, విద్య == [[దస్త్రం:John Vanderlyn 001.jpg|thumb|''అరియాడ్నే అస్లీప్ ఆన్ ది ఐలాండ్ ఆఫ్ నక్సోస్'', ఇది ప్రస్తుతం [[ఫిలడెల్ఫియా]] లోని పెన్సిల్వేనియా అకాడమీ ఆఫ్ ది ఫైన్ ఆర్ట్స్ లో ఉంది]] వాండర్లిన్ వలస కాలపు పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారుడు పీటర్ వాండర్లిన్ మనవడు, ఇతను బ్రిటిష్ అమెరికా లోని న్యూయార్క్ ప్రావిన్స్ లోని కింగ్స్టన్ లో జన్మించాడు.<ref>{{cite encyclopedia |title=Pieter Vanderlyn |encyclopedia=Columbia Electronic Encyclopedia |year=2012 |publisher=Columbia University Press |edition=6th |url=http://www.infoplease.com/encyclopedia/people/vanderlyn-pieter.html}}</ref> అతను న్యూయార్క్‌ లో ఒక ప్రింట్ విక్రేత వద్ద పనిచేశాడు, మొదట స్కాట్స్ జాతీయుడైన ఆర్చిబాల్డ్ రాబిన్సన్ (1765–1835) ద్వారా కళలో శిక్షణ పొందాడు, ఇతను తరువాత అమెరికన్ అకాడమీ ఆఫ్ ది ఫైన్ ఆర్ట్స్ డైరెక్టర్లలో ఒకరిగా పనిచేశాడు. అతను ఫిలడెల్ఫియా వెళ్ళాడు, అక్కడ గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్ స్టూడియోలో సమయం గడిపాడు, ఆరోన్ బర్ పోర్ట్రెయిట్‌తో సహా స్టువర్ట్ గీసిన కొన్ని పోర్ట్రెయిట్‌లను కాపీ చేశాడు, ఆరోన్ బర్ అతన్ని గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్ వద్ద విద్యార్థిగా చేర్చాడు.{{sfn|Chisholm|1911}} అతను ఆరోన్ బర్ ఆశ్రితుడు, బర్ 1796లో వాండర్లిన్‌ను [[పారిస్]] పంపాడు, అక్కడ అతను ఐదేళ్లపాటు చదువుకున్నాడు. 7rkezi0w7vw7z9mwzzzyw19v3954udz 4956805 4956802 2026-09-12T11:49:24Z Kalasagary 107518 4956805 wikitext text/x-wiki {{short description|అమెరికన్ చిత్రకారుడు (1775–1852)}} {{Use mdy dates|date=October 2021}} {{Infobox artist | name = జాన్ వాండర్లిన్ | image = Portrait of the Artist- John Vanderlyn.jpg | caption = ''స్వీయ-చిత్రం'', {{circa|1800}} | birth_name = | birth_date = {{birth date |1775|10|18}} | birth_place = కింగ్స్టన్, న్యూయార్క్ ప్రావిన్స్, బ్రిటిష్ అమెరికా | death_date = {{death date and age |1852|9|23|1775|10|15}} | death_place = కింగ్స్టన్, న్యూయార్క్, యు.ఎస్. | field = చిత్రలేఖనం | training = | movement = | works = | patrons = | influenced by = | influenced = | awards = }} '''జాన్ వాండర్లిన్''' (అక్టోబర్ 18, 1775{{snd}}సెప్టెంబర్ 23, 1852) ఒక అమెరికన్ చిత్రకారుడు. == ప్రారంభ జీవితం, విద్య == [[దస్త్రం:John Vanderlyn 001.jpg|thumb|''అరియాడ్నే అస్లీప్ ఆన్ ది ఐలాండ్ ఆఫ్ నక్సోస్'', ఇది ప్రస్తుతం [[ఫిలడెల్ఫియా]] లోని పెన్సిల్వేనియా అకాడమీ ఆఫ్ ది ఫైన్ ఆర్ట్స్ లో ఉంది]] వాండర్లిన్ వలస కాలపు పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారుడు పీటర్ వాండర్లిన్ మనవడు, ఇతను బ్రిటిష్ అమెరికా లోని న్యూయార్క్ ప్రావిన్స్ లోని కింగ్స్టన్ లో జన్మించాడు.<ref>{{cite encyclopedia |title=Pieter Vanderlyn |encyclopedia=Columbia Electronic Encyclopedia |year=2012 |publisher=Columbia University Press |edition=6th |url=http://www.infoplease.com/encyclopedia/people/vanderlyn-pieter.html}}</ref> అతను న్యూయార్క్‌ లో ఒక ప్రింట్ విక్రేత వద్ద పనిచేశాడు, మొదట స్కాట్స్ జాతీయుడైన ఆర్చిబాల్డ్ రాబిన్సన్ (1765–1835) ద్వారా కళలో శిక్షణ పొందాడు, ఇతను తరువాత అమెరికన్ అకాడమీ ఆఫ్ ది ఫైన్ ఆర్ట్స్ డైరెక్టర్లలో ఒకరిగా పనిచేశాడు. అతను ఫిలడెల్ఫియా వెళ్ళాడు, అక్కడ గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్ స్టూడియోలో సమయం గడిపాడు, ఆరోన్ బర్ పోర్ట్రెయిట్‌తో సహా స్టువర్ట్ గీసిన కొన్ని పోర్ట్రెయిట్‌లను కాపీ చేశాడు, ఆరోన్ బర్ అతన్ని గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్ వద్ద విద్యార్థిగా చేర్చాడు.{{sfn|Chisholm|1911}} అతను ఆరోన్ బర్ ఆశ్రితుడు, బర్ 1796లో వాండర్లిన్‌ను [[పారిస్]] పంపాడు, అక్కడ అతను ఐదేళ్లపాటు చదువుకున్నాడు. == వృత్తి == [[దస్త్రం:John Vanderlyn - Panoramic View of the Palace and Gardens of Versailles - Google Art Project.jpg|thumb|''పనోరమిక్ వ్యూ ఆఫ్ ది ప్యాలెస్ అండ్ గార్డెన్స్ ఆఫ్ వెర్సైల్లెస్'' (1818–19), ఇది ప్రస్తుతం న్యూయార్క్ నగరంలోని మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ లో ఉంది]] [[దస్త్రం:Landing of Columbus (2) (cropped).jpg|thumb|''ల్యాండింగ్ ఆఫ్ కొలంబస్'' (1842–1847), బహామాస్ లోని శాన్ సాల్వడార్ దీవిలో [[క్రిస్టోఫర్ కొలంబస్]] దిగడాన్ని చిత్రీకరిస్తుంది, ఇది ప్రస్తుతం [[వాషింగ్టన్, డి.సి.]] లోని యు.ఎస్. కాపిటల్ రోటుండాలో ప్రదర్శనలో ఉంది]] 1801లో, వాండర్లిన్ యునైటెడ్ స్టేట్స్ కు తిరిగి వచ్చాడు, అక్కడ అతను అప్పట్లో [[థామస్ జెఫర్సన్]] క్రింద ఉపాధ్యక్షుడిగా ఉన్న బర్ ఇంట్లో నివసించాడు. అతను బర్, అతని కుమార్తె పోర్ట్రెయిట్లను గీశాడు.{{sfn|Chisholm|1911}} 1802లో, అతను నయాగరా జలపాతం రెండు దృశ్యాలను చిత్రించాడు, వాటిని ఎన్‌గ్రేవ్ చేసి 1804లో లండన్ లో ప్రచురించారు.<ref name=appletons>''Vanderlyn, John'', in ''Appleton's Cyclopedia''</ref> అతను 1803లో పారిస్ కు తిరిగి వచ్చాడు, 1805లో ఇంగ్లాండ్‌ను కూడా సందర్శించాడు, అక్కడ అతను జోయెల్ బార్లో కోసం ''ది డెత్ ఆఫ్ జేన్ మెక్‌క్రియా''ను చిత్రించాడు.<ref name=appletons/> వాండర్లిన్ తరువాత [[రోమ్]] వెళ్లాడు, అక్కడ అతను తన ''కైయస్ మారియస్ అమిడ్ ది రూయిన్స్ ఆఫ్ కార్తేజ్'' చిత్రాన్ని చిత్రించాడు, ఇది పారిస్ లోని సెలూన్ ఆఫ్ 1808లో ప్రదర్శించబడింది, అక్కడ నెపోలియన్ బంగారు పతకాన్ని పొందింది. ఈ విజయం కారణంగా అతను ఏడు సంవత్సరాల పాటు పారిస్ లోనే ఉండిపోయాడు, ఆ సమయంలో అతను గొప్పగా వృద్ధి చెందాడు. 1812లో అతను నగ్న చిత్రం ''అరియాడ్నే'' (డురాండ్ చేత ఎన్‌గ్రేవ్ చేయబడింది, ప్రస్తుతం పెన్సిల్వేనియా అకాడమీ లో ఉంది) ప్రదర్శించాడు, ఇది అతని కీర్తిని పెంచింది. ఆరోన్ బర్ పారిస్ కు పారిపోయినప్పుడు, కొంతకాలం వాండర్లిన్ మాత్రమే అతనికి ఏకైక అండగా ఉన్నాడు.{{sfn|Chisholm|1911}} వాండర్లిన్ 1815లో యునైటెడ్ స్టేట్స్ కు తిరిగి వచ్చాడు, [[జేమ్స్ మన్రో]], జాన్ సి. కాల్హౌన్, గవర్నర్ జోసెఫ్ సి. యేట్స్, గవర్నర్ జార్జ్ క్లింటన్, [[జేమ్స్ మాడిసన్]], రాబర్ట్ ఆర్ లివింగ్స్టన్ (న్యూయార్క్ హిస్టారికల్ సొసైటీ), [[ఆండ్రూ జాక్సన్]], [[జాకరీ టేలర్]] సహా పలువురు ప్రముఖుల పోర్ట్రెయిట్లను చిత్రించాడు.{{sfn|Chisholm|1911}}<ref name=appletons/> 1834లో, అతను గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్ 1796 లాన్స్‌డౌన్ పోర్ట్రెయిట్ ఆధారంగా యు.ఎస్. ప్రతినిధుల సభ కోసం [[జార్జ్ వాషింగ్టన్]] మరణానంతర పూర్తి-నిడివి పోర్ట్రెయిట్‌ను పూర్తి చేశాడు. అతను పనోరమాలను కూడా ప్రదర్శించాడు, న్యూయార్క్ నగరంలో ది రోటుండాను నిర్మించాడు, ఇది పారిస్, ఏథెన్స్, మెక్సికో, వెర్సైల్లెస్ (స్వయంగా గీసినవి), కొన్ని యుద్ధ-దృశ్యాల పనోరమాలను ప్రదర్శించింది; కానీ అతని పోర్ట్రెయిట్లు గానీ పనోరమాలు గానీ అతనికి ఆర్థిక విజయాన్ని తీసుకురాలేదు, దీనికి కొంత కారణం అతను చాలా నెమ్మదిగా పనిచేయడమే.<ref name=appletons/> 1825లో, వాండర్లిన్ నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్ వ్యవస్థాపకులలో ఒకరు, దాని పాఠశాలలో బోధించాడు. 1842లో, స్నేహపూర్వక ప్రభావాల ద్వారా, అతను యునైటెడ్ స్టేట్స్ కాపిటల్ రోటుండా కోసం ''ల్యాండింగ్ ఆఫ్ కొలంబస్'' ను చిత్రించడానికి కాంగ్రెస్ చేత నియమించబడ్డాడు.<ref name="BMA">{{cite book | last1 = Birmingham Museum of Art | author-link1 = Birmingham Museum of Art | title = Birmingham Museum of Art: Guide to the Collection | publisher = Giles | year = 2010 | location = London | pages = 110 | url = http://www.birminghammuseumstore.org/gutoco.html | accessdate = July 19, 2011 | isbn = 978-1-904832-77-5 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110910171202/http://www.birminghammuseumstore.org/gutoco.html | archivedate = September 10, 2011 }}</ref> పారిస్ వెళ్లి, అతను ఒక ఫ్రెంచ్ కళాకారుడిని అద్దెకు తీసుకున్నాడు, అతను చాలా వరకు పనిచేశాడని చెబుతారు.{{sfn|Chisholm|1911}} ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఐదు డాలర్ల బ్యాంకు నోట్ల కోసం ఎన్‌గ్రేవ్ చేయబడింది.<ref name=appletons/> ఈ పెయింటింగ్ తరువాత 1893 నాటి కొలంబియన్ 2c పోస్టేజ్ ఇష్యూలో ఉపయోగించిన ఎన్‌గ్రేవింగ్‌లో పునరుత్పత్తి చేయబడింది. ఇంగ్లాండ్‌లో కాకుండా ఫ్రాన్స్‌లో చదివిన మొదటి అమెరికన్ వాండర్లిన్.<ref name="BMA"/> అతను తన సహచరుల కంటే మరింత అకడమిక్‌గా ఉన్నాడు; కానీ, నమ్మకంగా, సమర్థవంతంగా అమలు చేసినప్పటికీ, 1911 ''ఎన్‌సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా'' ప్రకారం అతని పనిలో ఆకర్షణ లేదని భావించారు.{{sfn|Chisholm|1911}} అతని ''ల్యాండింగ్ ఆఫ్ కొలంబస్'' ను ''ఆపిల్టన్స్ సైక్లోపీడియా'' "గౌరవప్రదమైనది కంటే కొంచెం ఎక్కువ" అని పేర్కొంది.<ref name=appletons/> అతను 1852 సెప్టెంబర్ 23 న న్యూయార్క్ లోని కింగ్స్టన్ లో పేదరికంలో మరణించాడు.{{sfn|Chisholm|1911}} న్యూయార్క్ లోని కింగ్స్టన్ లో ఉన్న విల్ట్విక్ రూరల్ సెమెట్రీలో అతన్ని ఖననం చేశారు.<ref>{{Cite web |title=INTERRED NOTABLES |url=https://www.wiltwyckcemetery.org/interred-notables |access-date=2022-07-28 |website=Wiltwyck Cemetery |language=en}}</ref> == గ్యాలరీ == <gallery widths="140px" heights="140px" perrow="4"> File:Egbert Benson MET ap33.120.619.jpg|^{మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్}<br>ఎగ్బర్ట్ బెన్సన్ పోర్ట్రెయిట్, గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్ తర్వాత, {{circa|1794}} File:John Vanderlyn - Official Portrait of Vice President Aaron Burr.jpg|^{న్యూయార్క్ హిస్టారికల్ సొసైటీ}<br>ఆరోన్ బర్ పోర్ట్రెయిట్, {{circa|1802}} File:Theodosiaburr.jpg|^{న్యూయార్క్ హిస్టారికల్ సొసైటీ}<br>థియోడోసియా బర్ ఆల్స్టన్ పోర్ట్రెయిట్, {{circa|1802}} File:The Death of Jane McCrea John Vanderlyn 1804.jpeg|^{వాడ్స్‌వర్త్ ఎథీనియం}<br>''ది డెత్ ఆఫ్ జేన్ మెక్‌క్రియా'', {{circa|1804–1805}} File:John Vanderlyn - Caius Marius Amid the Ruins of Carthage - Google Art Project.jpg|^{ఫైన్ ఆర్ట్స్ మ్యూజియమ్స్ ఆఫ్ శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో}<br>''కైయస్ మారియస్ అమిడ్ ది రూయిన్స్ ఆఫ్ కార్తేజ్'', {{circa|1807}} Image:Sampson Vryling Stoddard Wilder.jpg|^{వోర్సెస్టర్ ఆర్ట్ మ్యూజియం}<br>శాంప్సన్ వ్రైలింగ్ స్టోడార్డ్ వైల్డర్ పోర్ట్రెయిట్, {{circa|1808–1812}} File:James Madison.jpg|^{వైట్ హౌస్ కలెక్షన్}<br>[[జేమ్స్ మాడిసన్]] పోర్ట్రెయిట్, {{circa|1816}} File:Washington and Lafayette at the Battle of Brandywine.jpg|^{గిల్‌క్రీస్ మ్యూజియం}<br>బ్రాందీవైన్ యుద్ధంలో [[జార్జ్ వాషింగ్టన్|వాషింగ్టన్]], లాఫాయెట్, {{circa|1825}} File:Portrait of George Washington by John Vanderlyn.jpg|^{యు.ఎస్. ప్రతినిధుల సభ}<br>[[జార్జ్ వాషింగ్టన్]] పోర్ట్రెయిట్, {{circa|1834}} File:Landing of Columbus (2) (cropped).jpg|^{బర్మింగ్‌హామ్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్}<br>''ల్యాండింగ్ ఆఫ్ కొలంబస్'', {{circa|1847}} </gallery> == గమనికలు == {{reflist}} == మూలాలు == *{{EB1911|wstitle=Vanderlyn, John |volume=27 |page=886}} == మరింత చదవడానికి == *{{cite book | author= Avery, Kevin J., & Fodera, Peter L. | title= ''John Vanderlyn's panoramic view of the palace and gardens of Versailles'' | location=New York | publisher=The Metropolitan Museum of Art | year=1988 | url=http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/77351}} == బయటి లింకులు == {{Commons category|John Vanderlyn}} *[https://web.archive.org/web/20101206001036/http://www.kingston-ny.gov/content/102/116/default.aspx కింగ్స్టన్ నగర, న్యూయార్క్ వెబ్‌పేజీ] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Vanderlyn, John}} [[వర్గం:1775 జననాలు]] [[వర్గం:1852 మరణాలు]] [[వర్గం:డచ్ సంతతికి చెందిన అమెరికన్లు]] [[వర్గం:అమెరికన్ నియోక్లాసికల్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు అమెరికన్ పురుష చిత్రకారులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ పురుష కళాకారులు]] [[వర్గం:న్యూయార్క్‌లోని కింగ్‌స్టన్ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:న్యూయార్క్ రాష్ట్ర చిత్రకారులు]] [[వర్గం:నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్ అధ్యాపకులు]] [[వర్గం:నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్ సభ్యులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ చరిత్ర చిత్రకారులు]] [[వర్గం:విల్ట్‌విక్ రూరల్ స్మశానవాటికలో ఖననం చేయబడినవారు]] rfg11h6mq5ey1vdmj6lngpokwsacazl 4956807 4956805 2026-09-12T11:50:44Z Kalasagary 107518 4956807 wikitext text/x-wiki {{short description|అమెరికన్ చిత్రకారుడు (1775–1852)}} {{Use mdy dates|date=October 2021}} {{Infobox artist | name = జాన్ వాండర్లిన్ | image = Portrait of the Artist- John Vanderlyn.jpg | caption = ''స్వీయ-చిత్రం'', {{circa|1800}} | birth_name = | birth_date = {{birth date |1775|10|18}} | birth_place = కింగ్స్టన్, న్యూయార్క్ ప్రావిన్స్, బ్రిటిష్ అమెరికా | death_date = {{death date and age |1852|9|23|1775|10|15}} | death_place = కింగ్స్టన్, న్యూయార్క్, యు.ఎస్. | field = చిత్రలేఖనం | training = | movement = | works = | patrons = | influenced by = | influenced = | awards = }} '''జాన్ వాండర్లిన్''' (అక్టోబర్ 18, 1775{{snd}}సెప్టెంబర్ 23, 1852) ఒక అమెరికన్ చిత్రకారుడు. == ప్రారంభ జీవితం, విద్య == [[దస్త్రం:John Vanderlyn 001.jpg|thumb|''అరియాడ్నే అస్లీప్ ఆన్ ది ఐలాండ్ ఆఫ్ నక్సోస్'', ఇది ప్రస్తుతం [[ఫిలడెల్ఫియా]] లోని పెన్సిల్వేనియా అకాడమీ ఆఫ్ ది ఫైన్ ఆర్ట్స్ లో ఉంది]] వాండర్లిన్ వలస కాలపు పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారుడు పీటర్ వాండర్లిన్ మనవడు, ఇతను బ్రిటిష్ అమెరికా లోని న్యూయార్క్ ప్రావిన్స్ లోని కింగ్స్టన్ లో జన్మించాడు.<ref>{{cite encyclopedia |title=Pieter Vanderlyn |encyclopedia=Columbia Electronic Encyclopedia |year=2012 |publisher=Columbia University Press |edition=6th |url=http://www.infoplease.com/encyclopedia/people/vanderlyn-pieter.html}}</ref> అతను న్యూయార్క్‌ లో ఒక ప్రింట్ విక్రేత వద్ద పనిచేశాడు, మొదట స్కాట్స్ జాతీయుడైన ఆర్చిబాల్డ్ రాబిన్సన్ (1765–1835) ద్వారా కళలో శిక్షణ పొందాడు, ఇతను తరువాత అమెరికన్ అకాడమీ ఆఫ్ ది ఫైన్ ఆర్ట్స్ డైరెక్టర్లలో ఒకరిగా పనిచేశాడు. అతను ఫిలడెల్ఫియా వెళ్ళాడు, అక్కడ గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్ స్టూడియోలో సమయం గడిపాడు, ఆరోన్ బర్ పోర్ట్రెయిట్‌తో సహా స్టువర్ట్ గీసిన కొన్ని పోర్ట్రెయిట్‌లను కాపీ చేశాడు, ఆరోన్ బర్ అతన్ని గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్ వద్ద విద్యార్థిగా చేర్చాడు.{{sfn|Chisholm|1911}} అతను ఆరోన్ బర్ ఆశ్రితుడు, బర్ 1796లో వాండర్లిన్‌ను [[పారిస్]] పంపాడు, అక్కడ అతను ఐదేళ్లపాటు చదువుకున్నాడు. == వృత్తి == [[దస్త్రం:John Vanderlyn - Panoramic View of the Palace and Gardens of Versailles - Google Art Project.jpg|thumb|''పనోరమిక్ వ్యూ ఆఫ్ ది ప్యాలెస్ అండ్ గార్డెన్స్ ఆఫ్ వెర్సైల్లెస్'' (1818–19), ఇది ప్రస్తుతం న్యూయార్క్ నగరంలోని మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ లో ఉంది]] [[దస్త్రం:Landing of Columbus (2) (cropped).jpg|thumb|''ల్యాండింగ్ ఆఫ్ కొలంబస్'' (1842–1847), బహామాస్ లోని శాన్ సాల్వడార్ దీవిలో [[క్రిస్టోఫర్ కొలంబస్]] దిగడాన్ని చిత్రీకరిస్తుంది, ఇది ప్రస్తుతం [[వాషింగ్టన్, డి.సి.]] లోని యు.ఎస్. కాపిటల్ రోటుండాలో ప్రదర్శనలో ఉంది]] 1801లో, వాండర్లిన్ యునైటెడ్ స్టేట్స్ కు తిరిగి వచ్చాడు, అక్కడ అతను అప్పట్లో [[థామస్ జెఫర్సన్]] క్రింద ఉపాధ్యక్షుడిగా ఉన్న బర్ ఇంట్లో నివసించాడు. అతను బర్, అతని కుమార్తె పోర్ట్రెయిట్లను గీశాడు.{{sfn|Chisholm|1911}} 1802లో, అతను నయాగరా జలపాతం రెండు దృశ్యాలను చిత్రించాడు, వాటిని ఎన్‌గ్రేవ్ చేసి 1804లో లండన్ లో ప్రచురించారు.<ref name=appletons>''Vanderlyn, John'', in ''Appleton's Cyclopedia''</ref> అతను 1803లో పారిస్ కు తిరిగి వచ్చాడు, 1805లో ఇంగ్లాండ్‌ను కూడా సందర్శించాడు, అక్కడ అతను జోయెల్ బార్లో కోసం ''ది డెత్ ఆఫ్ జేన్ మెక్‌క్రియా''ను చిత్రించాడు.<ref name=appletons/> వాండర్లిన్ తరువాత [[రోమ్]] వెళ్లాడు, అక్కడ అతను తన ''కైయస్ మారియస్ అమిడ్ ది రూయిన్స్ ఆఫ్ కార్తేజ్'' చిత్రాన్ని చిత్రించాడు, ఇది పారిస్ లోని సెలూన్ ఆఫ్ 1808లో ప్రదర్శించబడింది, అక్కడ నెపోలియన్ బంగారు పతకాన్ని పొందింది. ఈ విజయం కారణంగా అతను ఏడు సంవత్సరాల పాటు పారిస్ లోనే ఉండిపోయాడు, ఆ సమయంలో అతను గొప్పగా వృద్ధి చెందాడు. 1812లో అతను నగ్న చిత్రం ''అరియాడ్నే'' (డురాండ్ చేత ఎన్‌గ్రేవ్ చేయబడింది, ప్రస్తుతం పెన్సిల్వేనియా అకాడమీ లో ఉంది) ప్రదర్శించాడు, ఇది అతని కీర్తిని పెంచింది. ఆరోన్ బర్ పారిస్ కు పారిపోయినప్పుడు, కొంతకాలం వాండర్లిన్ మాత్రమే అతనికి ఏకైక అండగా ఉన్నాడు.{{sfn|Chisholm|1911}} వాండర్లిన్ 1815లో యునైటెడ్ స్టేట్స్ కు తిరిగి వచ్చాడు, [[జేమ్స్ మన్రో]], జాన్ సి. కాల్హౌన్, గవర్నర్ జోసెఫ్ సి. యేట్స్, గవర్నర్ జార్జ్ క్లింటన్, [[జేమ్స్ మాడిసన్]], రాబర్ట్ ఆర్ లివింగ్స్టన్ (న్యూయార్క్ హిస్టారికల్ సొసైటీ), [[ఆండ్రూ జాక్సన్]], [[జాకరీ టేలర్]] సహా పలువురు ప్రముఖుల పోర్ట్రెయిట్లను చిత్రించాడు.{{sfn|Chisholm|1911}}<ref name=appletons/> 1834లో, అతను గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్ 1796 లాన్స్‌డౌన్ పోర్ట్రెయిట్ ఆధారంగా యు.ఎస్. ప్రతినిధుల సభ కోసం [[జార్జ్ వాషింగ్టన్]] మరణానంతర పూర్తి-నిడివి పోర్ట్రెయిట్‌ను పూర్తి చేశాడు. అతను పనోరమాలను కూడా ప్రదర్శించాడు, న్యూయార్క్ నగరంలో ది రోటుండాను నిర్మించాడు, ఇది పారిస్, ఏథెన్స్, మెక్సికో, వెర్సైల్లెస్ (స్వయంగా గీసినవి), కొన్ని యుద్ధ-దృశ్యాల పనోరమాలను ప్రదర్శించింది; కానీ అతని పోర్ట్రెయిట్లు గానీ పనోరమాలు గానీ అతనికి ఆర్థిక విజయాన్ని తీసుకురాలేదు, దీనికి కొంత కారణం అతను చాలా నెమ్మదిగా పనిచేయడమే.<ref name=appletons/> 1825లో, వాండర్లిన్ నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్ వ్యవస్థాపకులలో ఒకరు, దాని పాఠశాలలో బోధించాడు. 1842లో, స్నేహపూర్వక ప్రభావాల ద్వారా, అతను యునైటెడ్ స్టేట్స్ కాపిటల్ రోటుండా కోసం ''ల్యాండింగ్ ఆఫ్ కొలంబస్'' ను చిత్రించడానికి కాంగ్రెస్ చేత నియమించబడ్డాడు.<ref name="BMA">{{cite book | last1 = Birmingham Museum of Art | author-link1 = Birmingham Museum of Art | title = Birmingham Museum of Art: Guide to the Collection | publisher = Giles | year = 2010 | location = London | pages = 110 | url = http://www.birminghammuseumstore.org/gutoco.html | accessdate = July 19, 2011 | isbn = 978-1-904832-77-5 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110910171202/http://www.birminghammuseumstore.org/gutoco.html | archivedate = September 10, 2011 }}</ref> పారిస్ వెళ్లి, అతను ఒక ఫ్రెంచ్ కళాకారుడిని అద్దెకు తీసుకున్నాడు, అతను చాలా వరకు పనిచేశాడని చెబుతారు.{{sfn|Chisholm|1911}} ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఐదు డాలర్ల బ్యాంకు నోట్ల కోసం ఎన్‌గ్రేవ్ చేయబడింది.<ref name=appletons/> ఈ పెయింటింగ్ తరువాత 1893 నాటి కొలంబియన్ 2c పోస్టేజ్ ఇష్యూలో ఉపయోగించిన ఎన్‌గ్రేవింగ్‌లో పునరుత్పత్తి చేయబడింది. ఇంగ్లాండ్‌లో కాకుండా ఫ్రాన్స్‌లో చదివిన మొదటి అమెరికన్ వాండర్లిన్.<ref name="BMA"/> అతను తన సహచరుల కంటే మరింత అకడమిక్‌గా ఉన్నాడు; కానీ, నమ్మకంగా, సమర్థవంతంగా అమలు చేసినప్పటికీ, 1911 ''ఎన్‌సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా'' ప్రకారం అతని పనిలో ఆకర్షణ లేదని భావించారు.{{sfn|Chisholm|1911}} అతని ''ల్యాండింగ్ ఆఫ్ కొలంబస్'' ను ''ఆపిల్టన్స్ సైక్లోపీడియా'' "గౌరవప్రదమైనది కంటే కొంచెం ఎక్కువ" అని పేర్కొంది.<ref name=appletons/> అతను 1852 సెప్టెంబర్ 23 న న్యూయార్క్ లోని కింగ్స్టన్ లో పేదరికంలో మరణించాడు.{{sfn|Chisholm|1911}} న్యూయార్క్ లోని కింగ్స్టన్ లో ఉన్న విల్ట్విక్ రూరల్ సెమెట్రీలో అతన్ని ఖననం చేశారు.<ref>{{Cite web |title=INTERRED NOTABLES |url=https://www.wiltwyckcemetery.org/interred-notables |access-date=2022-07-28 |website=Wiltwyck Cemetery |language=en}}</ref> == గ్యాలరీ == <gallery widths="140px" heights="140px" perrow="4"> File:Egbert Benson MET ap33.120.619.jpg|^{మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్}<br>ఎగ్బర్ట్ బెన్సన్ పోర్ట్రెయిట్, గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్ తర్వాత, {{circa|1794}} File:John Vanderlyn - Official Portrait of Vice President Aaron Burr.jpg|^{న్యూయార్క్ హిస్టారికల్ సొసైటీ}<br>ఆరోన్ బర్ పోర్ట్రెయిట్, {{circa|1802}} File:Theodosiaburr.jpg|^{న్యూయార్క్ హిస్టారికల్ సొసైటీ}<br>థియోడోసియా బర్ ఆల్స్టన్ పోర్ట్రెయిట్, {{circa|1802}} File:The Death of Jane McCrea John Vanderlyn 1804.jpeg|^{వాడ్స్‌వర్త్ ఎథీనియం}<br>''ది డెత్ ఆఫ్ జేన్ మెక్‌క్రియా'', {{circa|1804–1805}} File:John Vanderlyn - Caius Marius Amid the Ruins of Carthage - Google Art Project.jpg|^{ఫైన్ ఆర్ట్స్ మ్యూజియమ్స్ ఆఫ్ శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో}<br>''కైయస్ మారియస్ అమిడ్ ది రూయిన్స్ ఆఫ్ కార్తేజ్'', {{circa|1807}} Image:Sampson Vryling Stoddard Wilder.jpg|^{వోర్సెస్టర్ ఆర్ట్ మ్యూజియం}<br>శాంప్సన్ వ్రైలింగ్ స్టోడార్డ్ వైల్డర్ పోర్ట్రెయిట్, {{circa|1808–1812}} File:James Madison.jpg|^{వైట్ హౌస్ కలెక్షన్}<br>[[జేమ్స్ మాడిసన్]] పోర్ట్రెయిట్, {{circa|1816}} File:Washington and Lafayette at the Battle of Brandywine.jpg|^{గిల్‌క్రీస్ మ్యూజియం}<br>బ్రాందీవైన్ యుద్ధంలో [[జార్జ్ వాషింగ్టన్|వాషింగ్టన్]], లాఫాయెట్, {{circa|1825}} File:Portrait of George Washington by John Vanderlyn.jpg|^{యు.ఎస్. ప్రతినిధుల సభ}<br>[[జార్జ్ వాషింగ్టన్]] పోర్ట్రెయిట్, {{circa|1834}} File:Landing of Columbus (2) (cropped).jpg|^{బర్మింగ్‌హామ్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్}<br>''ల్యాండింగ్ ఆఫ్ కొలంబస్'', {{circa|1847}} </gallery> == గమనికలు == {{reflist}} == మూలాలు == *{{EB1911|wstitle=Vanderlyn, John |volume=27 |page=886}} == మరింత చదవడానికి == *{{cite book | author= Avery, Kevin J., & Fodera, Peter L. | title= ''John Vanderlyn's panoramic view of the palace and gardens of Versailles'' | location=New York | publisher=The Metropolitan Museum of Art | year=1988 | url=http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/77351}} == బయటి లింకులు == {{Commons category|John Vanderlyn}} *[https://web.archive.org/web/20101206001036/http://www.kingston-ny.gov/content/102/116/default.aspx కింగ్స్టన్ నగర, న్యూయార్క్ వెబ్‌పేజీ] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Vanderlyn, John}} [[వర్గం:1775 జననాలు]] [[వర్గం:1852 మరణాలు]] [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్ సభ్యులు]] 7ewmkz89ry0vx7rms5778q759yvt1ws 4956808 4956807 2026-09-12T11:51:28Z Kalasagary 107518 4956808 wikitext text/x-wiki {{short description|అమెరికన్ చిత్రకారుడు (1775–1852)}} {{Use mdy dates|date=October 2021}} {{Infobox artist | name = జాన్ వాండర్లిన్ | image = Portrait of the Artist- John Vanderlyn.jpg | caption = ''స్వీయ-చిత్రం'', {{circa|1800}} | birth_name = | birth_date = {{birth date |1775|10|18}} | birth_place = కింగ్స్టన్, న్యూయార్క్ ప్రావిన్స్, బ్రిటిష్ అమెరికా | death_date = {{death date and age |1852|9|23|1775|10|15}} | death_place = కింగ్స్టన్, న్యూయార్క్, యు.ఎస్. | field = చిత్రలేఖనం | training = | movement = | works = | patrons = | influenced by = | influenced = | awards = }} '''జాన్ వాండర్లిన్''' (అక్టోబర్ 18, 1775{{snd}}సెప్టెంబర్ 23, 1852) ఒక అమెరికన్ చిత్రకారుడు. == ప్రారంభ జీవితం, విద్య == [[దస్త్రం:John Vanderlyn 001.jpg|thumb|''అరియాడ్నే అస్లీప్ ఆన్ ది ఐలాండ్ ఆఫ్ నక్సోస్'', ఇది ప్రస్తుతం [[ఫిలడెల్ఫియా]] లోని పెన్సిల్వేనియా అకాడమీ ఆఫ్ ది ఫైన్ ఆర్ట్స్ లో ఉంది]] వాండర్లిన్ వలస కాలపు పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారుడు పీటర్ వాండర్లిన్ మనవడు, ఇతను బ్రిటిష్ అమెరికా లోని న్యూయార్క్ ప్రావిన్స్ లోని కింగ్స్టన్ లో జన్మించాడు.<ref>{{cite encyclopedia |title=Pieter Vanderlyn |encyclopedia=Columbia Electronic Encyclopedia |year=2012 |publisher=Columbia University Press |edition=6th |url=http://www.infoplease.com/encyclopedia/people/vanderlyn-pieter.html}}</ref> అతను న్యూయార్క్‌ లో ఒక ప్రింట్ విక్రేత వద్ద పనిచేశాడు, మొదట స్కాట్స్ జాతీయుడైన ఆర్చిబాల్డ్ రాబిన్సన్ (1765–1835) ద్వారా కళలో శిక్షణ పొందాడు, ఇతను తరువాత అమెరికన్ అకాడమీ ఆఫ్ ది ఫైన్ ఆర్ట్స్ డైరెక్టర్లలో ఒకరిగా పనిచేశాడు. అతను ఫిలడెల్ఫియా వెళ్ళాడు, అక్కడ గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్ స్టూడియోలో సమయం గడిపాడు, ఆరోన్ బర్ పోర్ట్రెయిట్‌తో సహా స్టువర్ట్ గీసిన కొన్ని పోర్ట్రెయిట్‌లను కాపీ చేశాడు, ఆరోన్ బర్ అతన్ని గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్ వద్ద విద్యార్థిగా చేర్చాడు.{{sfn|Chisholm|1911}} అతను ఆరోన్ బర్ ఆశ్రితుడు, బర్ 1796లో వాండర్లిన్‌ను [[పారిస్]] పంపాడు, అక్కడ అతను ఐదేళ్లపాటు చదువుకున్నాడు. == వృత్తి == [[దస్త్రం:John Vanderlyn - Panoramic View of the Palace and Gardens of Versailles - Google Art Project.jpg|thumb|''పనోరమిక్ వ్యూ ఆఫ్ ది ప్యాలెస్ అండ్ గార్డెన్స్ ఆఫ్ వెర్సైల్లెస్'' (1818–19), ఇది ప్రస్తుతం న్యూయార్క్ నగరంలోని మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ లో ఉంది]] [[దస్త్రం:Landing of Columbus (2) (cropped).jpg|thumb|''ల్యాండింగ్ ఆఫ్ కొలంబస్'' (1842–1847), బహామాస్ లోని శాన్ సాల్వడార్ దీవిలో [[క్రిస్టోఫర్ కొలంబస్]] దిగడాన్ని చిత్రీకరిస్తుంది, ఇది ప్రస్తుతం [[వాషింగ్టన్, డి.సి.]] లోని యు.ఎస్. కాపిటల్ రోటుండాలో ప్రదర్శనలో ఉంది]] 1801లో, వాండర్లిన్ యునైటెడ్ స్టేట్స్ కు తిరిగి వచ్చాడు, అక్కడ అతను అప్పట్లో [[థామస్ జెఫర్సన్]] క్రింద ఉపాధ్యక్షుడిగా ఉన్న బర్ ఇంట్లో నివసించాడు. అతను బర్, అతని కుమార్తె పోర్ట్రెయిట్లను గీశాడు.{{sfn|Chisholm|1911}} 1802లో, అతను నయాగరా జలపాతం రెండు దృశ్యాలను చిత్రించాడు, వాటిని ఎన్‌గ్రేవ్ చేసి 1804లో లండన్ లో ప్రచురించారు.<ref name=appletons>''Vanderlyn, John'', in ''Appleton's Cyclopedia''</ref> అతను 1803లో పారిస్ కు తిరిగి వచ్చాడు, 1805లో ఇంగ్లాండ్‌ను కూడా సందర్శించాడు, అక్కడ అతను జోయెల్ బార్లో కోసం ''ది డెత్ ఆఫ్ జేన్ మెక్‌క్రియా''ను చిత్రించాడు.<ref name=appletons/> వాండర్లిన్ తరువాత [[రోమ్]] వెళ్లాడు, అక్కడ అతను తన ''కైయస్ మారియస్ అమిడ్ ది రూయిన్స్ ఆఫ్ కార్తేజ్'' చిత్రాన్ని చిత్రించాడు, ఇది పారిస్ లోని సెలూన్ ఆఫ్ 1808లో ప్రదర్శించబడింది, అక్కడ నెపోలియన్ బంగారు పతకాన్ని పొందింది. ఈ విజయం కారణంగా అతను ఏడు సంవత్సరాల పాటు పారిస్ లోనే ఉండిపోయాడు, ఆ సమయంలో అతను గొప్పగా వృద్ధి చెందాడు. 1812లో అతను నగ్న చిత్రం ''అరియాడ్నే'' (డురాండ్ చేత ఎన్‌గ్రేవ్ చేయబడింది, ప్రస్తుతం పెన్సిల్వేనియా అకాడమీ లో ఉంది) ప్రదర్శించాడు, ఇది అతని కీర్తిని పెంచింది. ఆరోన్ బర్ పారిస్ కు పారిపోయినప్పుడు, కొంతకాలం వాండర్లిన్ మాత్రమే అతనికి ఏకైక అండగా ఉన్నాడు.{{sfn|Chisholm|1911}} వాండర్లిన్ 1815లో యునైటెడ్ స్టేట్స్ కు తిరిగి వచ్చాడు, [[జేమ్స్ మన్రో]], జాన్ సి. కాల్హౌన్, గవర్నర్ జోసెఫ్ సి. యేట్స్, గవర్నర్ జార్జ్ క్లింటన్, [[జేమ్స్ మాడిసన్]], రాబర్ట్ ఆర్ లివింగ్స్టన్ (న్యూయార్క్ హిస్టారికల్ సొసైటీ), [[ఆండ్రూ జాక్సన్]], [[జాకరీ టేలర్]] సహా పలువురు ప్రముఖుల పోర్ట్రెయిట్లను చిత్రించాడు.{{sfn|Chisholm|1911}}<ref name=appletons/> 1834లో, అతను గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్ 1796 లాన్స్‌డౌన్ పోర్ట్రెయిట్ ఆధారంగా యు.ఎస్. ప్రతినిధుల సభ కోసం [[జార్జ్ వాషింగ్టన్]] మరణానంతర పూర్తి-నిడివి పోర్ట్రెయిట్‌ను పూర్తి చేశాడు. అతను పనోరమాలను కూడా ప్రదర్శించాడు, న్యూయార్క్ నగరంలో ది రోటుండాను నిర్మించాడు, ఇది పారిస్, ఏథెన్స్, మెక్సికో, వెర్సైల్లెస్ (స్వయంగా గీసినవి), కొన్ని యుద్ధ-దృశ్యాల పనోరమాలను ప్రదర్శించింది; కానీ అతని పోర్ట్రెయిట్లు గానీ పనోరమాలు గానీ అతనికి ఆర్థిక విజయాన్ని తీసుకురాలేదు, దీనికి కొంత కారణం అతను చాలా నెమ్మదిగా పనిచేయడమే.<ref name=appletons/> 1825లో, వాండర్లిన్ నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్ వ్యవస్థాపకులలో ఒకరు, దాని పాఠశాలలో బోధించాడు. 1842లో, స్నేహపూర్వక ప్రభావాల ద్వారా, అతను యునైటెడ్ స్టేట్స్ కాపిటల్ రోటుండా కోసం ''ల్యాండింగ్ ఆఫ్ కొలంబస్'' ను చిత్రించడానికి కాంగ్రెస్ చేత నియమించబడ్డాడు.<ref name="BMA">{{cite book | last1 = Birmingham Museum of Art | author-link1 = Birmingham Museum of Art | title = Birmingham Museum of Art: Guide to the Collection | publisher = Giles | year = 2010 | location = London | pages = 110 | url = http://www.birminghammuseumstore.org/gutoco.html | accessdate = July 19, 2011 | isbn = 978-1-904832-77-5 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110910171202/http://www.birminghammuseumstore.org/gutoco.html | archivedate = September 10, 2011 }}</ref> పారిస్ వెళ్లి, అతను ఒక ఫ్రెంచ్ కళాకారుడిని అద్దెకు తీసుకున్నాడు, అతను చాలా వరకు పనిచేశాడని చెబుతారు.{{sfn|Chisholm|1911}} ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఐదు డాలర్ల బ్యాంకు నోట్ల కోసం ఎన్‌గ్రేవ్ చేయబడింది.<ref name=appletons/> ఈ పెయింటింగ్ తరువాత 1893 నాటి కొలంబియన్ 2c పోస్టేజ్ ఇష్యూలో ఉపయోగించిన ఎన్‌గ్రేవింగ్‌లో పునరుత్పత్తి చేయబడింది. ఇంగ్లాండ్‌లో కాకుండా ఫ్రాన్స్‌లో చదివిన మొదటి అమెరికన్ వాండర్లిన్.<ref name="BMA"/> అతను తన సహచరుల కంటే మరింత అకడమిక్‌గా ఉన్నాడు; కానీ, నమ్మకంగా, సమర్థవంతంగా అమలు చేసినప్పటికీ, 1911 ''ఎన్‌సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా'' ప్రకారం అతని పనిలో ఆకర్షణ లేదని భావించారు.{{sfn|Chisholm|1911}} అతని ''ల్యాండింగ్ ఆఫ్ కొలంబస్'' ను ''ఆపిల్టన్స్ సైక్లోపీడియా'' "గౌరవప్రదమైనది కంటే కొంచెం ఎక్కువ" అని పేర్కొంది.<ref name=appletons/> అతను 1852 సెప్టెంబర్ 23 న న్యూయార్క్ లోని కింగ్స్టన్ లో పేదరికంలో మరణించాడు.{{sfn|Chisholm|1911}} న్యూయార్క్ లోని కింగ్స్టన్ లో ఉన్న విల్ట్విక్ రూరల్ సెమెట్రీలో అతన్ని ఖననం చేశారు.<ref>{{Cite web |title=INTERRED NOTABLES |url=https://www.wiltwyckcemetery.org/interred-notables |access-date=2022-07-28 |website=Wiltwyck Cemetery |language=en}}</ref> == గ్యాలరీ == <gallery widths="140px" heights="140px" perrow="4"> File:Egbert Benson MET ap33.120.619.jpg|^{మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్}<br>ఎగ్బర్ట్ బెన్సన్ పోర్ట్రెయిట్, గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్ తర్వాత, {{circa|1794}} File:John Vanderlyn - Official Portrait of Vice President Aaron Burr.jpg|^{న్యూయార్క్ హిస్టారికల్ సొసైటీ}<br>ఆరోన్ బర్ పోర్ట్రెయిట్, {{circa|1802}} File:Theodosiaburr.jpg|^{న్యూయార్క్ హిస్టారికల్ సొసైటీ}<br>థియోడోసియా బర్ ఆల్స్టన్ పోర్ట్రెయిట్, {{circa|1802}} File:The Death of Jane McCrea John Vanderlyn 1804.jpeg|^{వాడ్స్‌వర్త్ ఎథీనియం}<br>''ది డెత్ ఆఫ్ జేన్ మెక్‌క్రియా'', {{circa|1804–1805}} File:John Vanderlyn - Caius Marius Amid the Ruins of Carthage - Google Art Project.jpg|^{ఫైన్ ఆర్ట్స్ మ్యూజియమ్స్ ఆఫ్ శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో}<br>''కైయస్ మారియస్ అమిడ్ ది రూయిన్స్ ఆఫ్ కార్తేజ్'', {{circa|1807}} Image:Sampson Vryling Stoddard Wilder.jpg|^{వోర్సెస్టర్ ఆర్ట్ మ్యూజియం}<br>శాంప్సన్ వ్రైలింగ్ స్టోడార్డ్ వైల్డర్ పోర్ట్రెయిట్, {{circa|1808–1812}} File:James Madison.jpg|^{వైట్ హౌస్ కలెక్షన్}<br>[[జేమ్స్ మాడిసన్]] పోర్ట్రెయిట్, {{circa|1816}} File:Washington and Lafayette at the Battle of Brandywine.jpg|^{గిల్‌క్రీస్ మ్యూజియం}<br>బ్రాందీవైన్ యుద్ధంలో [[జార్జ్ వాషింగ్టన్|వాషింగ్టన్]], లాఫాయెట్, {{circa|1825}} File:Portrait of George Washington by John Vanderlyn.jpg|^{యు.ఎస్. ప్రతినిధుల సభ}<br>[[జార్జ్ వాషింగ్టన్]] పోర్ట్రెయిట్, {{circa|1834}} File:Landing of Columbus (2) (cropped).jpg|^{బర్మింగ్‌హామ్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్}<br>''ల్యాండింగ్ ఆఫ్ కొలంబస్'', {{circa|1847}} </gallery> == గమనికలు == {{reflist}} == మూలాలు == *{{EB1911|wstitle=Vanderlyn, John |volume=27 |page=886}} == మరింత చదవడానికి == *{{cite book | author= Avery, Kevin J., & Fodera, Peter L. | title= ''John Vanderlyn's panoramic view of the palace and gardens of Versailles'' | location=New York | publisher=The Metropolitan Museum of Art | year=1988 | url=http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/77351}} == బయటి లింకులు == {{Commons category|John Vanderlyn}} *[https://web.archive.org/web/20101206001036/http://www.kingston-ny.gov/content/102/116/default.aspx కింగ్స్టన్ నగర, న్యూయార్క్ వెబ్‌పేజీ] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Vanderlyn, John}} [[వర్గం:1775 జననాలు]] [[వర్గం:1852 మరణాలు]] [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్ సభ్యులు]] [[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] 0ofo4wsysogfub1pzgzaxcb8j163th4 2 509488 4956811 2026-09-12T11:54:43Z Hindu Temples Telugu 154107 Hindu Temples Telugu youtube channel 4956811 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1